text:
Biometriki maglumatly pasport.
Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin biometrik maglumatly pasporty 2008-nji ýylyň 10-njy iýulyndan ulanyşa girizildi.
Türkmenistanyň raýatynyň pasporty 2013-nji ýylyň 10-njy iýulyna çenli Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin öz güýjüni saklan.
1. Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasporty Türkmenistanyň raýatyna Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin hukuk berýän hem-de daşary ýurtlarda bolanda onuň şahsyýetine güwä geçýän resmi nama bolup durýar.
2. Pasport Türkmenistanyň eýeçiligi bolup durýar hem-de dünýäniň ähli döwletlerine gitmek üçin hakykydyr. Pasport türkmen we iňlis dillerinde ýasalýar.
3. Türkmenistanyň raýaty pasportyny ýitiren halatynda Türkmenistana gaýdyp gelmek üçin şahsyýetini tassyklaýan resmi namasy Türkmenistana gelmäge hukuk berýän resmi nama bolup durýar, ony Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilçilikleri ýa-da konsullyk edaralary berýär.
4. Türkmenistanyň raýatlary pasport almak üçin Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna ýüz tutýarlar.
Türkmenistanyň çäklerinden daşarda hemişelik ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary pasport almak üçin Türkmenistanyň daşary ýurt döwletlerindäki diplomatik wekilhanalarynyň we konsullyk edaralarynyň üsti bilen Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna ýüz tutýarlar. Görkezilen raýatlara pasportlar Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň merkezi edarasynda resmileşdirilýär hem-de Türkmenistanyň daşary ýurt döwletlerindäki diplomatik wekilhanalarynyň we konsullyk edaralarynyň üsti bilen gowşurylýar. Olar Türkmenistanyň çäginde bolýan döwründe pasporty resmileşdirmek üçin migrasiýa gullugynyň edaralaryna ýüz tutup bilerler.
5. Pasport resmileşdirmek üçin raýatyň ýazmaça ýa-da elektron görnüşinde şahsy arzasy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde kabul edilýär. Raýatyň pasportyny resmileşdirmek üçin resminamalarynyň kabul edilen güni diýlip onuň elektron suratynyň we biometriki maglumatlarynyň alnan güni hasap edilýär.
Kämillik ýaşyna ýetmedik we kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamlara pasportlar olaryň ata-eneleriniň biriniň ýa-da beýleki kanuny wekiliniň ýazmaça ýa-da elektron görnüşinde arzasy esasynda resmileşdirilýär. Kämillik ýaşyna ýetmedik we kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamlaryň ýazmaça görnüşinde arzalary kabul edilende we pasportlary berlende olaryň gatnaşmagy hökmandyr.
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda 16 ýaşa ýetmedik çagalar, weteranlar, şeýle hem ahli topardaky maýyp adamlar döwlet pajyny tölemekden ýa-da konsullyk ýygymlardan boşadylýar.
6. Pasport 10 (on) ýyla çenli, 16 ýaşa ýetmedik çagalara – 5 (bäş) ýyla çenli möhletde berilýär.
Pasport eýesiniň hut özüne ýa-da onuň kanuny wekiline arza berijiniň şahsyýetine güwä geçýän resmi namalary görkezmegi boýunça gol çekdirilip berilýär.
7. Eger Türkmenistandan gitmek şol gidýän raýatyň saglygynyň gyssagly bejerilmegi ýa bolsa Türkmenistanyň çäklerinden daşarda ýaşaýan ýakyn garyndaşynyň agyr kesellemegi ýa-da aradan çykmagy, ýa beýleki gaýragoýulmasyz ýagdaýlar bilen baglanyşykly bolsa, pasporty resmileşdirmek baradaky arza üç iş gününden giç bolmadyk möhletde garalýar.
8. Pasportlar şu halatlarda çalşyrylýar:
1) hereket ediş möhleti tamamlananda;
2) şahsy maglumatlary üýtgände;
3) ýazgylarda nätakyklyk ýüze çykarylanda;
4) ulanmaga ýaramsyz bolanda;
5) wizalar we bellikler üçin göz öňünde tutulan sahypalar tamamlanda;
6) raýatyň saglyk ýagdaýy sebäpli ýa-da başga ýagdaýlara görä onuň barmak yzlary, ýüz keşbi üýtgände.
Zerur bolan halatlarda pasportlar möhleti tamamlanmazdan öň hem çalşylyp bilner.
9. Pasport şu halatlarda ýatyrylýar:
1) pasport çalşyrylanda;
2) Türkmenistanyň raýatlygy bes edilende;
3) pasportyň eýesi aradan çykanda;
4) tehniki näsazlyk, maglumatlarda nätakyk, raýatyň saglyk ýagdaýy sebäpli ýa-da başga ýagdaýlara görä barmak yzlarynyň, ýüz keşbiniň üýtgemegi bilen pasporty raýata berip bolmadyk halatynda;
Raýatyň pasporty çalşyrylanda onuň sahypalary deşilip, birinji sahypasyna “Ýatyryldy/Cancelled” möhürçesi basylyp eýesine gaýtarylyp berilýär.
Tapylan pasportlar migrasiýa gullugynyň edaralaryna tabşyrylmaga degişlidir.


c: text/html

text:
Ýakyn Gündogarda barýan wakalar we Günbataryň awtoritar režimleriniň çalşyrylmagy barada nämeler edip bilýänligi hakda Awstraliýanyň öňki premýer-ministri Jon Howard bilen söhbetdeşlik.
Azatlyk Radiosy: Siz Ýakyn Gündogarda bolýan wakalara nähili düşünýärsiňiz?
Jon Howard: Men bu demokratik özgeriş ugrunda barýan akymdyr diýip, umyt edýärin. Meni ruhlandyrýan zat – demonstrasiýalardan gören sahnalarymda Amerika we Ysraýyla garşy itergileriň ýoklugy. Adatça, öňki awtoritar ýa totalitar ýurtlarda gurnalýan demonstrasiýalarda, sahnalarda oýlap tapylan bir element bolýardy. Bu ýerde welin, beýle bolmady.
Azatlyk Radiosy: Siz 2003-nji ýylyň martynda Birleşen Ştatlaryň Yraga girmegini goldap, ol ýere iki müň esger ibereniňizde, munuň premýer-ministr hökmünde gelen iň kyn kararyňyzdygyny aýtdyňyz. Şol mahal Waşingtonyň pikirlerine goşulýarmydyňyz? Eger şeýle bolsa, häzir Ýakyn Gündogarda bolýan wakalarda Yrakdaky demokratik gurluşyň täsirleri barmy?
Jon Howard: Bar bolmagy mümkin. Bu dolulygyna düşündirip bolmaýan zatlaryň biri. Hakykat – yraklylaryň bäş hili dürli ýagdaýda demokratik prosesiň hatyrasyna ses berenligi. Bäş ýagdaýda hem bu iş gorky astynda edildi. Meniň pikirimçe, munuň täsiri ýok diýmek kyn. Ýöne men arabaglanyşyk täsir ederlik derejede güýçli diýip biljek däl.
Azatlyk Radiosy: Beýleki günbatar ýolbaşçylary ýaly siz hem halkara sahnasynda awtoritar režimler bilen iş salyşmaly bolduňyz. Awtoritar ýolbaşçylaryň häkimiýete beýle berk ýapyşmagyna näme sebäp bolýar? Olaryň käbiri häkimiýet başynda galmak üçin öz halkyna ot açmaga çenli baryp ýetýärler.
Jon Howard: Diktatorlaryň, awtoritar adamlaryň pikir edişi gaty tapawutly bolýar. Olar çäklendirmelere öwrenişen däl. Onsoň olaryň özüni beýle alyp barmagy üçin köp zadam gerek däl. Käbiri beýlekilerden rehimliräk. Ýöne hemmesi zabun gizlin polisiýa appartyna bil baglaýar. Hakykatyň hatyrasyna aýtsak, diktator režimleriň hiç biri adamlary gynamakdan, aýylganç işlerden gaçanok. Adam hukuklarynyň ähli formasyny bozýar. Käbirleri bolsa, beýlekilerden has hem ýaramaz bolýar.
Azatlyk Radiosy: Olaryň awtoritar pikirlenişini uýtgeder ýaly, heý, bir usul ýokmy? Demokratik ýurtlar bu ugurdan kömek edip bilmeýärmi?
Jon Howard: Sen öz milli bähbitleriň boýunça hereket etmeli. Ýöne öz gymmatlyklaryňy we prinsipleriňi pida etmeli däl. Mysal üçin, Awstraliýa çig mala baý ýurt. Biz Hytaýyň ýakyn söwda ýarany. Bu ýurt biziň eksportymyzyň uly böleginiň gidýän ýeri. Hytaýda häzirem awtoritar režimi bar. Ol Týananmen meýdançasyndaky gozgalaňy rehimsizlik bilen basyp ýatyrdy. Studentleri hut tanklara basdyryp, mynjyratdy. Onsoň biz demokratiýany nädip ilerledip bileris? Biz öz demokratik prinsiplerimize wepaly bolup galmaly. Mysal üçin, hytaýlylar maňa: ‘Dalaý Lamany görme’ diýdiler. Ýöne men ol Awstraliýa gelende, görmek islesem-islemesem-de, şeýle diýleni üçin, Dalai Lamany gaýta ýörite gördüm.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pakistanyň durnuksyz demirgazyk-günbatar sebitinde janyndan geçeniň bombany partlatmagy netijesinde azyndan ýedi polisiýa ofiseri öldi.
Anna güni bolan bu hüjüm ýurduň Peşawar şäheriniň çetindäki Sarband etrabynda amala aşdy. Wakada hüjümçi polisiýa işgärlerini alyp barýan ulaga ýakynlaşyp, bombany partlatdy.
Ýurduň ýokary derejeli polisiýa resmisi Najib-ur-Rahmanyň sözlerine görä, wakanyň bolan pursaty janyndan geçen hüjümçi polisiýa işgärlerini alyp barýan ulaga pyýada ýakynlaşypdyr.
Maglumatlara görä, wakada başga-da 20-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Pakistanyň “Talyban” hereketi ýurduň hökümeti bilen geçirilmegi meýilleşdirilýän parahatçylykly gepleşikleriň öň ýanynda hoşniýet alamaty hökmünde 1-nji martdan başlap ok atyşygy 1 aýlyk bes edýändigini yglan edipdi. Emma muňa garamazdan, ýurtda hüjümler dowam edýär.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.


text:
Türkmenistan häzire çenli 120-den gowrak halkara dokumentini tassyk etdi, ol dokumentleriň 40-a golaýy adam hukuklaryny goramaga degişli diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
“Neýtralnyý Türkmenistan” gazetiniň ýazmagyna görä, Türkmenistanda soňky döwürde geçirilýän hukuk reformalarynyň çäginde adam hukuklarynyň goragyny üpjün edýän bir topar kanunçylyk akty kabul edildi. Olardan Türkmenistanyň Sud hakyndaky, Prokuratura hakyndaky, Adwokatura we aklawçylyk işi baradaky kanunlaryny, Jenaýat-prosessual iş ýörediş kodeksini, Zähmet kodeksini, Daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistandaky hukuk ýagdaýy baradaky kanuny agzamak bolar.
Gazetiň ýazmagyna görä, Türkmenistan soňky döwürde “Çaga zähmetiniň iň ýaramaz görnüşlerini gadagan etmek we haýal etmän aradan aýyrmak çäreleri baradaky” konwensiýa, Maýyplaryň hukuklary boýunça konwensiýanyň fakultatiw protokoluna, Sportda dopinge garşy konwensiýa, Bütindünýä saglyk guramasynyň temmäkä garşy göreş boýunça çarçuwalaýyn konwensiýasyna hem goşuldy.
Gazet Türkmenistanyň täze Jenaýat-ýerine ýetiriş kodeksiniň kabul edilmeginiň ýurduň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda möhüm waka bolandygyny belleýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýylyň başynda Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň täze redaksiýasy barada söz açyp, ýurtda berilýän jeza çärelerini ýeňilleşdirmekden ugur alynýandygyny aýdypdy.
“Biz Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň täze redaksiýasyny kabul etdik. Bu kodeksde jenaýat kanunçylygyna bellenen jeza çärelerini ýeňilleşdirmäge gönükdrilen ynsanperwer syýasat öz öz beýanyny tapdy” diýip, prezident Berdimuhamedow kanun çykaryjylaryň bu işi dowam etdirmeklerine çagyrypdy.
Şeýle-de ol täze Jenaýat-ýerine ýetiriş kodeksi işlenip taýýarlananda we kabul edilende berilýän jezalaryň terbiýeçilik ähmiýetiniň ýokarlanmagyndan ugur almalydygyny nygtapdy.
Emma garaşsyz hukuk goraýjylar, şol sanda adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin “Türkmenistanda kanunlar gowy bolsa-da, olaryň häkimiýetler tarapyndan ýerine ýetirilişiniň heniz köp zady arzuw etdirýändigini” aýdýar.
Hukuk goraýjynyň pikirine görä, Türkmenistanda prezident üýtgese-de, ýagdaý o diýen üýtgemedi we ýurt garaşsyz gözegçiler üçin şindem ýapyklygyna galýar.
“Halkara gyzyl haç guramasy indi köp ýyl bäri türkmen türmelerine baryp görmek isleýär, ýöne olara muny etmäge ýol berilmeýär. Türkmen häkimiýetleriniň hemme zady gizläp saklamaga synanmagynyň özi hem ‘türkmen patyşalygynda’ ýagdaýyň örän ýaramazdygyny aňladýar” diýip, Tuhbatullin Azatlyk Radiosyna aýtdy.


text:
Wengriýanyň parlamenti daşary ýurtlarda ýaşaýan etnik wengerler üçin ikinji graždanlyk bermek baradaky kanun proýektini tassyklady.
Şol dokumente laýyklykda daşary ýurtlarda ýaşaýan wengerler öz aňyrsynyň wengerdigini hem wenger dilini bilýändigini subut edip bilse, Wengriýanyň graždanlygyny alar.
Şol adamlaryň geljekde wenger saýlawlaryna gatnaşyp, ses bermek meselesi heniz çözülmändir.
Wengriýanyň bu hereketi eýýäm Slowakiýada protest döretdi. Bu ýurduň ilatynyň 10%-e golaýy etnik wengerlerdir.
“Budapeştiň planlary milli howpsuzlygymyza wehim salýar” diýip, Bratislawada hasap edýärler.
Slowakiýa ýolbaşçylarynyň pozisiýasyny wenger parlamentiniň Halkara gatnaşyklar boýunça komitetiniň başlygy Jolt Nemet şeýle kommentirleýär: “Bu aýdylýanlar Slowakiýadaky saýlaw kampaniýasynyň bir bölegi. Slowakiýa hakyky howp wenger graždanlygy institutyndan däl-de, onuň häzirki liderleriniň syýasatyndan abanýar”.


text:
Ykdysadyýet boýunça 2010-njy ýylyň Nobel baýragy amerikanlar Peter Daimond bilen Deýl Mortensen hem-de asly Kiprden Britaniýanyň raýaty Kristofer Pissaridese berildi. Olar ykdysady syýasata hem hojalygyň sazlaşdyrylmagyna işsizligiň ýetirýän täsiri baradaky teoriýanyň awtorlarydyr.
Amerikanlar Peter Daimonda hem Deýl Mortensene, asly Kiprden Britaniýanyň raýaty Kristofer Pissarides bilen bilelikde ykdysadyýet boýunça Nobel baýragynyň berilmegine olaryň işsizlik bilen bagly täze oýlap tapan teoriýasy sebäp boldy. Şol teoriýa, iş bazarynda iş ýerleriniň köp bolmagyna garamazdan, näme sebäpden köp adamlaryň iş tapyp bilmeýändigini düşündirýär.
Ykdysady ylymlar boýunça Nobel memorial baýragynyň komitetiniň ýolbaşçysy Bertil Holmlud bu teoriýany şeýle düşündirdi: “Zähmet bazarynda käbir kompaniýalar özlerine zerur bolan işgärleri aňsat tapyp bilmeýärler. Şol bir wagtda-da işsiz galan adamlar özlerine iş tapmakda kynçylyk çekýärler. Peter Daimond, Deýl Mortensen hem-de Kristofer Pissarides dagylaryň işläp düzen teoriýasy şeýle gözlege sarp edilýän wagty, onuň ykdysadyýete ýetirýan täsirini hasaplap çykarmaga ýardam edýär”.
Ykdysady ylymlar boýunça Nobel memorial baýragynyň komitetiniň agzasy Per Krusell bu konsepsiýany “Zähmet bazaryndaky talabyň hem teklibiň, ýagny işgär gözleýänleriň hem iş gözleýänleriň biri-birini tapýança sarp edýän wagtynyň hem tagallalarynyň möçberini, şol çykdajylaryň ykdysadyýete ýetirýän täsirini anyklaýan teoriýa” diýip atlandyrdy.
Alymlaryň bu teoriýasy işsizlik boýunça hökümet tarapyndan berilýän pul kömeginiň möçberi näderejede köp bolsa, şonça-da ýaşaýjylaryň özlerine gowy iş şertlerini döredýän iş ýerini tapmaga has köp wagt sarp edýändiklerini anyklady. Alymlaryň geçiren barlaglary adamlary işsizlikden ätiýaçlandyryş çärelerine, şeýle-de işe almagyň we işden boşatmagyň düzgünlerine, aýlyklaryň möçberiniň ykdysady ösüşe ýetirýan täsirlerine gönükdirilýär.
Bertil Holmludyň aýtmagyna görä, Nobel baýragyna mynasyp bolan alymlaryň “gözleg teoriýasy” halk hojalygynyň beýleki pudaklaryna hem täsirini ýetirip biler. Ol bu barada şeýle diýýär: “Peter Daimond, Deýl Mortensen hem Kristofer Pissarides dagylaryň teoriýasy zähmet bazarynda makroykdysady analizleri geçirmekde öňde baryjy rol oýnaýar. Ýöne bu teoriýany diňe bir zähmet bazarynyň analizi üçin däl, eýse dürli ýurtlara degişli maliýe, walýuta, jemgyýet, gozgalmaýan emläk, maşgala býujeti bilen bagly barlaglaryny geçirmekde hem ulanyp bolar”.
“Gözleg teoriýasy” we onuň ulanylmagy
ABŞ-nyň prezidenti Obama ýurduň parlamentine ykdysatçy Peter Daimondy ýurduň Federal Rezerwleriniň, başgaça aýdylanda, Merkezi Bankynyň ýolbaşçylarynyň hataryna goşmagy teklip etdi. Emma alymyň kandidaturasy ABŞ-nyň Senatynda makullanmady.
Ykdysatçy Peter Daimond “gözleg teoriýasynyň” esaslaryny analiz eden bolsa, alymlar Deýl Mortensen hem Kristofer Pissarides onuň zähmet bazarynda durmuşa geçirilmegini gazandylar.
70 ýaşly alym Peter Daimond Tehnologiýa boýunça Massaçusets institutynyň ABŞ-nyň sosial upjünçiligi, pensiýa sistemasy hem salgytlar boýunça eksperti. ABŞ-nyň Federal Reserwiniň ýolbaşçysy Ben Bernanke ylymlaryň doktorlary derjesini almak üçin okan döwri Peter Daimond onuň mugallymlarynyň biri bolupdy.
Ykdysadyýet boýunça Nobel baýragynyň beýleki bir laureaty, 71 ýaşly Deýl Mortens Illinoý ştatynyň "Northwestern" uniwersitetiniň ykdysadyýet boýunça professory, üçünji laureat 62 ýaşly Kristofer Pissarides bolsa Londonyň Ykdysadyýet boýunça ýokary okuw jaýynyň (London School of Economics) professorydyr.
Olar Nobel baýragynyň bir ýarym million dollara barabar pul baýragyny özara bölüşerler diýlip, maglumat berilýär. Sweriges Riksbank baýragy diýlip atlandyrylýan Ykdysady ylymlar boýunça Nobel memorial baýragy komiteti 1968 döredilipdi. Bu bayrak Alfred Nobeliň wesýetnamasynda göz öňünde tutulmandy.
Geçen hepdäniň anna güni parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň hytaý dissidenti Lýu Ksýaobo berilýändigi yglan edildi. Edebiýat boýunça Nobel baýragy bu ýyl Latyn Amerikasynyň meşhur ýazyjysy Mario Wargas Llosa berildi. Nobel baýragynyň laureatlaryna baýragyň gowşurylyş dabarasy 10-njy dekabrda Stokgolmda hem Osloda geçiriler diýlip, maglumatda görkezilýär.


text:
Krym ýarym adasynda ýaşaýan müňlerçe tatar Krymyň paýtagty Simferopol şäherinde ýekşenbe güni ýöriş geçirip, prezident Ýanukowiçiň çetleşdirilmeginden soň häkimiýet başyna geçen täze ýolbaşçylara goldaw bildirdiler.
Krym tatarlarynyň öz edarasy bolan Mejlisiň başlygy Refat Çubarow Krymyň ýolbaşçylaryna garşy çykyş etdi we olaryň Ýanukowiçiň “Regionlar partiýasy” tarapyndan bellenendigini aýtdy.
Çubarow Krymyň öz halkynyň ýarym ada ýolbaşçy bolmalydygy aýtdy we Ukrainanyň parlamentinde Krym tatarlarynyň agzalaryndan ybarat ýörite komissiýanyň döredilmegine ündedi.
Şol bir wagtyň özünde-de müňlerçe adam Krymyň iň uly şäheri Sewastopolyň köçelerine çykyp Ýanukowiçe goldaw bildirdi. Sewastopoldaky ýörişlere gatnaşanlar Kiýewe salgyt tölemezlige çagyryş etdiler we şäheriň häkimi wezipesine Orsýetiň raýaty Alekseý Çalyny bellemegi talap etdiler.


text:
Gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Birleşen Ştatlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň Orsýete garşy girizen sanksiýalaryny «wagşylyk» hökmünde häsiýetlendirdi.
Ol bu sanksiýalaryň Gazagystana hem zyýan ýetirýändigini aýdyp, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ykdysadyýetinde «dollarsyzlaşmaga» çagyrdy.
Nazarbaýew bu sözleri 11-nji fewralda, hökümet mejlisinde aýtdy we Orsýetiň, şol sanda Gazagystanyň bu ykdysady kynçylyklardan mertebe bilen çykjagyna ynam bildirdi.
Nazarbaýew Milli banka gazak ykdysadyýetini dollarsyzlaşdyrmagy tabşyrdy hem-de kompaniýalary we raýatlary amerikan dollarlaryny gazak teňňesine çalyşmaga çagyrdy.


text:
Ýyldyzly asman adamzadyň ünsüni hemişe diýen ýaly özüne çekip, ony geňsi jadylap gelipdir. Ol garaňky gijelerde çölde-düzde ýeke galanlara ýaran bolupdyr, ýoluny ýitiren kerwenlere ýol görkezipdir. Şahyrlara, ýazyjylara ylham bolup, olary wasp edilip şygyrlar ýazylypdyr, dessanlar düzülipdir.
Biz asmany ýyldyzsyz göz öňüne getirip bilemizok. Ýöne bir gün ýyldyzlaryň öçüp, Älemiň garaňkyrap galma ähtimaly nähilikä? Portugaliýaly, britaniýaly, ýaponiýaly, italiýaly we gollandiýaly astronomlardan ybarat bir ylmy toparyň gelen netijerlerine görä, bu ähtimallyk gaty ýokary.
Nähili esas bar?
Bu ugurda alnyp barlan giň gerimli barlaglarda alymlar häzir Älemde täze döreýän ýyldyzlaryň sanynyň özüniň iň ýokary derejesi bolan 11 milliard ýyl mundan ozalky, ýagny Älemiň döremegine getiren Uly Partlamanyň 2.7 milliard ýyl yzýanyndaky derejesiniň diňe 3%-ne deňdigini kesgitläpdirler. Olaryň aýtmagyna görä, bu durgunlyk bu golaý-goltumda üýtgärli däl.
Älemiň ewolýusiýasy barada häzir kabul edilýän model boýunça ýyldyzlar 13.4 milliard ýyl mundan ozal, ýagny Uly Partlamadan 3 million ýyl soň döräp ugrapdyrlar. Bu deslapky ýyldyzlaryň aglabasy, şu günki ölçeglere görä, aşa uly bolup, olaryň massasy biziň Günümiziň massasyndan ýüzlerçe esse uly bolandyr diýlip pikir edilýär.
Bu “läheňleriň” ömri birnäçe million ýyldan aňry geçmän, irgözünden “garrap”, olaryň ýangyçlary tamamlanypdyr. Olar şeýdip, ýarylyp, dargap gidipdirler. Kiçi massaly ýyldyzlar bolsa, munuň tersine, milliardlarça ýyl ömür sürýärler.
Ýyldyzlaryň partlamagyndan ýaýraýan tozandyr-gazlar “täze nesilleriň” döremegi üçin gaýtadan ulanylýar. Mysal üçin, biziň Günümiz üçünji nesil ýyldyz diýlip pikir edilýär. Ýöne massalary we häsiýetleri nähili bolsa-da, ýyldyzlar biziň galaktikamyz “Akmaýanyň ýoly” ýaly galaktikalaryň düzüm bölegi bolup durýarlar.
Kosmiki döwrüň dowamynda ýyldyzlaryň döreme taryhyny öwrenmek galaktikaryň nähili emele gelip, nähili ösendigine göz ýetirmek üçin juda möhüm hasaplanýar.
Soňky gözegçilikleriň netijesi
Täze barlaglarda alymlar ýyldyz önýän galaktiklary synlamak üçin biri-birinden tapawutly üç guraldan, ýagny Beýik Britaniýanyň “Infrared” teleskopyndan, Gawaýidäki “Subaru” teleskopyndan we Ýewropanyň Çilide ulanýan uly teleskopyndan peýdalanypdyrlar.
Agzalýan galaktikalar dürli uzaklyklarda bolansoň, olardan ýaýraýan şöhlelere, bize gelip ýetýänçä, şonça wagt gerek bolýar. Bu hem biziň olaryň Älemiň taryhynyň dürli döwürlerindäki ýagdaýlaryny görýändigimizi aňladýar. Şeýdip, biz wagtyň geçmegi bilen şertleriň nädip üýtgeýändigine düşünip bilýäris.
Bu galaktikalarda ýyldyzlaryň “dogulýan” ýeri bolan gaz we tozan dumanlyklaryny synlap, olaryň döreme derejesini hasaplap bolýar. Alymlar şu mümkinçilikden peýdalanyp, geçen 11 milliard ýyllyk döwürde ýyldyz önümçiliginiň yzygiderli haýallap, häzir onuň 11 milliard ýyl mundan ozalkysynyň diňe otuzdan birine deňdigini anyklapdyrlar.
Çaklanmagyna görä, Älemde şu wagta çenli peýda bolan ýyldyzlaryň ýarpysy 11 milliard ýyl bilen 9 milliard ýyl mundan ozal döräpdir. Galan ýarpysynyň döremegi üçin bolsa ozalkydan bäş esse köp wagt gerek bolupdyr. Ýyldyzlaryň döreýşinde ölçelen aşaklama şeýle dowam etse, onda kosmosyň ömri soňlanýança ýyldyz sany artaýsa, ol 5% artar diýilýär.
Bu barlaglara ýolbaşçylyk eden Gollandiýanyň Leiden uniwersitetiniň professory Dewid Sobral: “Älem üçin geljek garaňky görünýär. Ýöne biz bagtly, sebäbi biz sagdyn, ýyldyz öndürýän işjeň galaktikada ýaşaýarys. Biziň galaktikamyz ‘Akmaýanyň ýoly’ täze dörejek ýyldyzlara güýçli goşant goşmagyny dowam etdirer” diýip belleýär.
Täze geçirilen barlaglaryň ýyldyzlaryň azalýandygy baradaky görkezijileri gowy görkezijiler däl bolsa-da, onuň bu syryň üstüni açmaklary üçin alymlara itergi bolmagy mümkin.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.
Çeşmeler:
1. http://www.ras.org.uk/news-and-press/219-news-2012/2187-cosmic-gdp-crashes-97-as-star-formation-slumps
2. http://www.sciencedaily.com/releases/2012/11/121106114141.htm


text:
Ýekşenbede hytaýly syýasatçy Bo Ksilaýyň korrupsiýa sudy dördünji gününe girdi.
Ol özüniň öňki ýakyn ýaranynyň beren görekezmesini ýazgaryp çykyş etdi, ýagny bu görkezmäniň ýalançylykdan we galplykdan doludygyny aýtdy.
Bo ozalky polisiýa başlygy Waň Lijunyň özüni geçen ýyl öldürilen iňlis biznesmeni bilen baglanyşdyrjak bolup, ýalan sözleýändigini aýtdy.
Bu jenaýat üçin onuň aýaly günäli tapylypdy. Ýöne ol hem şu hepde adamsyna garşy beren görkezmesinde Bo Çoňkwiň şäherine ýolbaşçylyk edýän wagty är-aýala hödürlenen para-peşgeşlerden, emläklerden habarlydy diýdi.
Bir zaman Hytaýyň Kommunist partiýasynyň ýokary ýolbaşçylygyna ösüp ýeter öýdülen Bo parahorlukda, döwlet emlägini ogurlamakda we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanýar.
Hytaý halky bu suduň gidişine internet arkaly ýakyndan syn edýär.


text:
Sowet okkupasiýasynyň döwründe mujahedleriň ýolbaşçysy bolan Esmatullah Owganystanyň Logar welaýatynda ýerleşýän öýüniň öňünde atylyp öldürildi.
Esmatullah prezidentlige dalaşgär Abdul Rassul Saýýafyň saýlaw gözegçisi wezipesinde işläpdi.
Onuň ölüminiň jogapkärçiligini öz üstüne alan bolmady. Şeýle-de Malem Tor, ýagny Gara mugallym diýip tanalan Esmatullahyň jesedi alnyp gidilipdir we heniz tapylmandyr.
AÝ/AR-nyň Owganystanyň gündogaryndaky habarçylarynyň sözlerine görä, Esmatullahyň regionda duşmanlarynyň bardygy we onuň ýerli täsirli adamyň oglunyň ölümine gatnaşygynyň bolandygy aýdylýar.


text:
Ukrainanyň Donetsk şäherinde Russiýa tarapdary pitneçiler Ukrain hökümetiniň merkezi bankynyň jaýyny ele saldylar.
Pitneçileriň wekili Oleksandr Matýuşiniň 16-njy iýunda beren maglumatyna görä, separatistler sebitiň ýerli gaznasynyň we salgyt ýygnama gullugynyň kontrollygyny öz-özüni ykrar eden “Donetks halk respublikasynyň” üstüne geçirmek barada ýerli administrasiýa bilen gepleşiklere başlapdyrlar.
Matýuşin: “Biz salgytdan gelýän girdejileriň Kiýewe gitmän, şu ýere galmagyny isleýäris” diýdi.
Öz-özüni ykrar eden guramanyň premýer-ministriniň orunbasary Andreý Purgin metbugata beren maglumatynda “Bu zor bilen basyp alma däl. Bu planlaşdyrylan gepleşik” diýdi.
Gürrüňi edilýän bankyň işgärleri binanyň daşyna çykýan mahaly ýaragly separatist adamlar bankyň esasy gapysynda garawullyk etdiler.


text:
Belarusyň KGB-siniň ýa-da Döwlet Howpsuzlyk Komitetiniň başlygy Ukrainanyň gündogaryndaky Luhansk we Donetsk regionlarynda söweşendigine ynanylýan 138 belarus raýatyna garşy derňewleriň başladylandygyny aýdýar.
KGB-niň başlygy Waleriý Wakulçigiň 23-nji iýunda beren maglumatyna görä, şübhelileriň ukrain hökümet güýçleriniň ýa-da Orsýete tarapdar separatistleriň hatarynda söweşendigine ynanylýar.
Wakulçik 138 adamyň ählisiniň hakyna tutulan adam hökmünde daşary ýurtlarda söweşmek aýyplamasy bilen aýyplanjakdygyny aýtdy.
Şu ýylyň aprel aýynda Belarus ýurduň raýatlarynyň daşary ýurt harby konfliktlerinde hakyna tutulan adam hökmünde söweşmegini gadagan edýän kanuny kabul etdi.


text:
Türkmenistanda daşary ýurtlaryň ýokary we orta okuw jaýlarynda alnan dokumentleri ykrar etmegiň täze düzgüni tassyklanyldy, emma daşary ýurt diplomlaryny ykrar etdirmek kynçylyklarynyň saklanyp galýandygy aýdylýar.
Türkmen metbugaty daşary ýurt diplomlaryny ykrar etmek meselesine geçen hepde, Ministrler kabinetiniň nobatdaky mejlisinde seredilendigini habar berýär.
Dogrusy, bu mesele hökümet mejlislerinde öňki ýyllarda hem ençeme gezek gozgalypdy we daşary ýurt diplomlarynyň hiç bir kynçylyksyz ykrar edilmegi, hünärli ýaşlaryň wagtynda işe ýerleşip bilmegi üçin prezident tarapyndan degişli tabşyryklar berlipdi.
Düzgün üýtgeýär, emma...
Ýöne muňa garamazdan, indi bäş-alty ýyl bäri, her ýyl daşary ýurt diplomlaryny ykrar meselesi gün tertibine getirilýär. Şol bir wagtda, daşary ýurtlarda okan ýaşlaryň Azatlyk radiosy bilen paýlaşýan tejribeleri, näme üçindir, resmi habarlarda agzalmaýar.
Iň soňky çap edilen dokumente, ýagny täze tassyklanan düzgünnama görä, daşary ýurtlarda alnan diplomlary Türkmenistanda ykrar etdirmek üçin dokuz sany dokument gerek. Ol dokumentler Bilim ministrligine ýazylan arzadan başlanyp, diplomyň asyl nusgasynda tamamlanýar.
Emma bu täze düzgünnamanyň şondan başga jikme-jiklikleri barada türkmen metbugatynda goşmaça düşündiriş berilmeýär.
Munuň üstesine, Azatlyk radiosynyň ýurduň Bilim ministrliginiň işgärleri bilen habarlaşmak synanyşyklary hem şowsuz gutardy, ol ýerde telefonlary almaýarlar.
Daşary ýurtlarda okan we okaýan türkmenistanlylaryň bir toparynyň Azatlyk radiosyna beren maglumatlaryna görä, düzgünleriň täzeden tassyklanmagy daşary ýurtlarda bilim alan ýaşlary işe ýerleşdirmekde bar bolan kynçylyklary azaltmaýar.
Adyny aýtmazlygy soran türkmen studenti bu ýerde çözülmeýän esasy iki meseläniň - studentleriň ala tutulmagynyň we şu ýerden gelip çykýan korrupsiýa, para kynçylygynyň bardygyny aýdýar.
Ozal "Ruhnama" indi taryh
Diplomlary ykrar etmek baradaky ekzamenlerde, Türkiýede okaýan studentiň tassyklamagyna görä, ozal S.Nyýazowyň «Ruhnama» kitaby boýunça sorag köp bolan bolsa, indi türkmen taryhyna degişli soraglary köp berýärler.
Golaýda synagdan ýykylan bir ýaş ýigidiň Azatlyk radiosynyň habarçysyna gürrüň bermegine görä, ol ozal häzirki Türkmenistanyň territoriýasynda bolan Parfiýa döwletiniň «türkmen döwleti bolandygyny» bilmeýändigi üçin diplomyny ykrar etdirip bilmändir.
Aýdylmagyna görä, türkmen telewideniýesinde soňky döwürler Parfiýa döwletiniň pars däl-de, türkmen döwleti bolandygy, Gökdepe etrabyndaky Yzgant obasynyň bolsa Oguzkent, ýagny oguzlaryň şäheri bolandygy barada gepleşik berýär.
Adyny aýtmakdan saklanan türkmen studentiniň aýtmagyna görä, diplomlary ykrar etdirmekde esasy kynçylyk ýa-da mesele korrupsiýa bilen bagly.
Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan ozalky we häzirki türkmen studentleriniň gürrüňlerine görä, Türkmenistanda daşary ýurtlarda agşamyna, gaýybana okalyp alnan diplomlary, hususy okuw jaýlarynda okan studentleriň dokumentlerini kabul etdirmek juda kynlygyna galýar.


text:
Hindistan
Hindistan Respublikasy (hind. भारत गणराज्य, Bhārat Gaṇarājya?, iňl. Republic of India) — Günorta Aziýada döwlet. Hindistan tutýan meýdany boýunça dünýäde ýedinji, ilat sany boýunça bolsa, ikinji orunda durýar. Ol günbatarda Päkistan, demirgazyk-gündogarda Hytaý, Nepal we Butan, gündogarda Bangladeş we Mýanma bilen araçäkleşýär. Mundan hem başga, Hindistanyň günorta-günbatarda Maldiw adalary, günortada Şri-Lanka we günorta-gündogarda Indoneziýa bilen deňiz araçägi bär.
Mazmuny
UMUMY MAGLUMAT[üýtget | edit source]
Meýdany: 3287,6 müň km2
Ilaty: 1.1 milliarddan gowrak adam.
Paýtagty: Täze Deli şäheri (ilaty 7,2 milliondan gowrak).
Döwlet dili: hindi dili, ikinji döwlet dili iňlis dili hasaplanýar.
Dini: induizm (83%) we yslam
Esasy şäherleri: Kalkutta, Mumbaý, Madras, Haýdarabat we başgalar.
Döwlet gurluşy: Parlamentar federatiw respublika.
Pul birligi: Hindi rupiýasy
Tebigaty[üýtget | edit source]
Hindistanyň territoriýasy Hindistan ýarym adasyny Gimalaý we Karakorum daglarynyň bir bölegini, Hind-Gang düzliginiň gündogar bölegini, Bengal aýlagyndaky hem-de Arap deňzindäki adalaryň birnäçe toparyny öz içine alýar. Kenar ýakasynyň uzynlygy 12 müň inedördül kilometre golaý. Kenarlary pes we gowşak dilkawlanandyr. Hindistanyň territoriýasynyň 3/4 bölegine golaýy düzlükler we tekiz daglyklardyr.
===Esasy derýalary===:
Gang, Hind, Brahmaputro, Godawari, Krişna, Narbada, Mahanadi, Kaweri.
Kölleri[üýtget | edit source]
Iň uly köli Kaşmir jülgesindäki Wular kölüdir. Dekan tekiz daglygyndaky Lonar köli wulkanly ýerdir. Hindistanyň territoriýasynyň köp böleginde gyzyl topraklar ýaýrandyr. Onda başga-da gyzyl-sary ferrallit, gyzyl-goňur, gyzylymtyl-goňur, gyzyl ferrallit, çal, çal-goňur, çemen, küljümek, dag-çemen, allýuwial topraklar bar.
Hindistan ýarym adasynyň we Hind-Gang düzlüginiň tebigy ösümlikleri, esasan sawannalardan (akasiýa, palma) hem-de tokaýlardan (tik, sandal, bambuk) ybarat. Hindistanyň demirgazyk-gündogarynda ýapragyny dökýän garyşyk tokaýlar, günbatar daglaryň ýele eňňitlerinde, Gang we Brahmaputra derýalarynyň deltalarynda ebedi gök öwüsýän garyşyk tokaýlar ösýär.
Hindistanyň faunasy Hindi-Malaý welaýatyna degişlidir. Süýdemdirijilerden maýmynlar, sugunlar, antilopalar has häsiýetli bolup, hindi pili, ýolbars, pantera, gimalaý aýysy duşýar. Şir, gaplaň, kaşmir suguny bütinleý diýen ýaly gyrlyp gutarypdyr. Guşlaryň, süýrenjileriň we balyklaryň faunasy baýdyr. Hindistanda zapowednikleriň we milli parklaryň 47-si bar.
Taryhy[üýtget | edit source]
Daş asyry döwründe Hindistanda adamzat jemgyýetiniň bolanlygy barada arheologik tapyndylar şaýatlyk edýärler. Hind derýasynyň jülgesinden tapylan bürünç medeniýetiniň ilkinji senesi goýlan galyndylar b.e.öň 3 müň ýyllygyň başlaryna degişlidir.
XV asyryň ahyrlarynda Hindistanda ilkinji kolonial gul edijiler-portugallar peýda bolýar. XVI asyryň I ýarymynda olar deňiz ýakasyndaky obalaryň ençemesinde (Goa, Daman, Diu we başg.) ornaşyp, Hindistanyň diňe bir söwdasyny ele almak bilen çäklenmän, eýsem, basyp alan territoriýalarynyň ilatyny kolonial ekspluatasiýa sezewar edýärler. Demirgazyk Hindistany birleşdirmek Beýik Mogollar dinastiýasy döwründe amala aşyrylýar. XVIII asyryň I ýarymyndan Mogollar dinastiýasy dargaýar.
XVII asyryň başlarynda Hindistanda Ýewropa söwda kapitaly peýda bolýar. Hindi täjirleriniň kömegi bilen iňlisler, gollandlar, fransuzlar hindi önümlerini satyn alyp, olary diňe bir Ýewropa däl, eýsem, Eýrana, Indoneziýa, Ýaponiýa, Hytaýa we başga ýurtlara hem çykarypdyrlar. Döwletleriň, Mogol imperiýasynyň mirasdüşerleriniň arasyndaky togtamaýan uruşlar Hindistanda iňlis we fransuz çaknyşyklaryna getiripdir
Ost-Hindistan kompaniýalarynyň söwda ekspansiýasyndan harby ekspansiýalara geçmegi üçin amatly ýagdaý döredýär. Beýik Britaniýa bilen Fransiýanyň arasyndaky dünýäde birinjilik gazanmak ugrundaky göreş Hindistanyň territoriýasyny hem öz içine alýar. 1746-63-nji ýyllarda Günorta Hindistanda Ost-Hindistan kompaniýalarynyň arasyndaky dyngysyz diýen ýaly alnyp barlan urşuň netijesinde iňlisler öz bäsdeşlerini doly derbi-dagyn edip, Bengaliýany basyp alýarlar we Karnatigi hem-de Audy wassal garaşlylyga sezewar edýärler. Deliniň basylyp alynmagy bilen (1803) Beýik Mogol iňlis Ost-Hindistan kompaniýasynyň oýnatgysyna öwrülýär.
Hindistanda milli azat edijilik hereketleri täzeden ýokary göterilýär. 1946-njy ýylda goşunda, flotda we awiasiýada iňlislere garşy köpçülikleýin çykyşlar bolýar. 1946-njy ýylyň awgustynda Hindistanda J. Neruwyň baştutanlygynda wagtlaýyn hökümet düzülýär. 1947-nji ýylyň 15-nji awgustynda Hindistanyň territoriýasynda iki sany täze garaşsyz döwlet: Hindistan we Päkistan dominionlary döreýär. 1949-njy ýylyň 26-njy noýabrynda kabul edilen täze Konstitusiýa boýunça Hindistan respublika diýlip jar edilýär. Konstitusiýa 1950-nji ýylyň 26-njy ýanwaryndan güýje girýär.
Halk hojalygy[üýtget | edit source]
Hindistan agrar-industrial ýurt. Nebit, himiýa, alýuminiý senagaty, maşyn gurluşygy senagaty bar. Hindistan mineral we energetik resurslara baýdyr. Çykarylýan kömrüň 3/4 bölegi diýen ýaly Damodar jülgesinde jemlenendir. Günbatar Hindistanda täze nebitli-gazly etraplar işe girizildi. Atom çig maly (uran magdany) gazylyp alynýar. Gazylyp alynýan demir magdanynyň 1/2 bölegine golaýy eksport edilýär. Marganes, slýuda, boksit, altyn, almaz, mis magdanlary gazylyp alynýar. 1984-85-nji ýylda 157 mlrd. kwt/ elektroenergiýa öndürildi. Gara we reňkli metallurgiýa, maşyn gurluşygy hem metal işläp bejerýän, himiýa, sement, kagyz, dokma, gant, poligrafiýa senagaty ösen. Alýuminiý senagaty ösýär. Dokma we azyk senagaty ýurduň gadymy pudaklarydyr. Azyk senagatynda gant önümçiligi esasy orny eýeleýär. Hökümet ownuk kärhanalaryň we hünärmentçiligiň ösmegine goldaw berýär. 1985-nji ýylda demir ýoly 62 müň km-e golaý, awtomobil ýoly 1700 km. boldy. Esasy portlary-Bombeý, Kalkutta we beýlekiler. Halkara ähmiýetli aeroportlary Bombeýde, Kalkuttada, Delide we Madrasda ýerleşýär.
Esasy ekinleri: şaly, bugdaý, arpa, mekgejöwen, gowaça, şekerçiňrik, çaý, kofe, kauçuk we başgalar.
Ýaragly güýçleri[üýtget | edit source]
Hindistanyň ýaragly güýçleri guryýer goşunlaryndan, Hindistan howa güýçlerinden we Harby-deňiz güýçlerinden ybarat. Baş serkerdebaşy-prezident. Goşuna goranmak ministri gös-göni ýolbaşçylyk edýär. Goşun, awiasiýa we flot meýletinleri toplamak ýoly bilen komplektlenýär: Hindistanda ählumumy harby borçlulyk ýok. Ofiserler düzümi harby uçilişelerde hem-de milli kadet korpusynda taýýarlanylýar. Ofiserleriň bir bölegi goşunyň ýörite ugurlary boýunça daşary ýurtlarda taýýarlyk geçýär.
Medeniýet we milli gymmatlyklary[üýtget | edit source]
Medeniýeti[üýtget | edit source]
Hindistanyň medeniýeti dört müň bäş ýüz ýyldan bäri ösüp gelýär. Geçen müňýyllyklarda ýurduň medeniýetinde ösüşler hem gazanyldy, täze-täze medeni ojaklar döredildi, saz we dürli sungat görnüşlerinde täzeçil ideýalar emele geldi.
Bilimi[üýtget | edit source]
1990-njy ýyllarda ýurtda bilim alýanlaryň sany 154 million eken. Başlangyç, orta we ýokary okuw mekdeplerinde bilim berýän mugallymlaryň sany takmynan 3.5 milliona golaýdyr. Ýurtda 15 ýaşdan kiçi bolan çagalara başlangyç bilim hökmanydyr we mugtdyr. 1983-nji ýylda ýurduň bilim ulgamynda täze özgerişlikler amala aşyryldy. Bilim beriş ulgamy birnäçe bölege bölündi. Başlangyç we doly orta däl mekdeplerde bilim beriş möhleti 10 ýyl. Ýokary okuw mekdeplerinde okamak üçin hökmany suratda 12 ýyllyk doly orta mekdebi tamamlamak gerek. Ştatlardaky başlangyç mekdeplerde bilim döwlet dilinde berilýär.
Ýokary bilimi barada[üýtget | edit source]
Uniwersitetlerde we beýleki ýokary tehniki mekdeplerde ýaşlara iňlis dilinde bilim berilýär. Hindistanda 226 uniwersitet, 4.7 müň takyk we gumanitar ugurlarda bilim berýän kollejler, 1.9 müň mugallymçylyk, 185 inžener-tehnik we 359 lukmançylyk kolleji hereket edýär. Ýurduň iri uniwersitetleri: Kalkutta (150 müň talyp), Bombeý (150 müň talyp), Rajasthan (150 müň talyp), Deli ( 130 müň talyp), M.K Gandi adyndaky uniwersitet (150 müň talyp). Ýokary okuw mekdeplerinde 6.5 million talyp bilim alýar. Ol hem ýurduň 17-23 ýaş aralygyndaky ýaşlaryň 5-6 göterimini tutýar.
Ylmy[üýtget | edit source]
Ýurtda köp ugurly ylmy-barlag ojaklarynyň iňňän uly ulgamy döredilipdir. Olaryň arasynda döwlete degişli ylmy-barlag edaralary bilen bir hatarda hususy baglag institutlary we laboratoriýalary hem bar. Olar ylmyň dürli ugurlary boýunça iş alyp barýlarlar. Ylmy-barlag institutlarynda däp bolan ylymlar lukmançylyk, agronomiýa, weterinarçylyk, meteorologiýa, häzirki zaman ylymlaryndan atom energiýasy, älem giňişliginiň öwreniş we elektronika ýaly ugurlarda işler alnyp barylýar.
Bolliwud[üýtget | edit source]
Ol Hindistanyň Mumbaý şäheriniň kinoindustriýasynyň sinonimi hasaplanýar. ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatyndaky Golliwud meňzeş edilip atlandyrylypdyr. Bolliwud Bombeý we Golliwud sözlerinden emele getirilipdir. Bolliwuddaky meşhur kinostudiýalar “Filmalaya” we “Film City” şäheriň demirgazyk böleginde ýerleşýär. Her ýyl Bolliwudyň kinostudiýalarynda 600-700 film surata düşürilýär. Olar esasanam hindi hem-de urdu we penjab dillerinde çykýar.
Soňky ýyllarda Bolliwudyň filmleri günbatar ýurtlarynda hem meşhurlyk gazanyp başlady. Şonuň netijesinde-de Bolliwudyň meşhur aktýordyr aktrisalary günbatar ýurtlarynyň filmlerinde surata düşmäge başladylar. Şol bir wagtda günbatarly kino ýyldyzlary-da Bolliwudyň filmlerinde esasy keşpleri janlandyrmaga höwes bildirýärler.
Dünýäniň iň beýik ymaraty[üýtget | edit source]
Hindistan gadymy binagärlik ýadygärliklerine örän baý ýurt. Ýurduň paýtagtynda-da şeýle ýadygärlikleriň köp sanlysyna duş gelmek bolýar. Bu ýerde gadymy döwürlerden biziň günlerimize çenli saklanyp galan käbir binalaryň gurluşy aklyňy haýran edýär. Mysal üçin, Hindistanyň iň beýik ymaraty bolan Kutb Minar. Onda dürli eýýamlaryň täsin nusgalaryny özünde jemleýän medeni we dini mirasyň utgaşmasyny görmek bolýar. Diwarynda Gurhanyň aýatlary hem minaranyň gurluşygy baradaky maglumatlar ýazylan bu ýadygärlik şäheriň ajaýyp ýerinden 72 metr belentlige howalanyp dur. Onuň aşakdan ýokarlygyna tarap aýlanyp gidýän 379 basgançagy bar. Aýtmaklaryna görä, basgançagyň diňe 156-njysyna çenli çykyp bolýar. Kutb Minardaky demir sütüni-de hakyky gudrat diýip, hasap edip bolar. Beýikligi 7 metr, ini iki adam eliniň uzynlygyna barabar bolan bu demir sütün 4-nji asyrda dikilipdir. 15 asyrdan gowrak wagt geçendigine garamazdan, ol henize çenli poslamandyr. Şol wagtlar şeýle uly demir bölegini nädip guýandyklary we ony poslamaz ýaly näme edendikleri häzire çenli ylymda uly syr bolup galýar.
Lotos ybadathanasy[üýtget | edit source]
Lotos ybadathanasy Bahaýi dininiň dünýäniň dürli yklymlarynda bar bolan ýedi ymaratynyň biridir. Onuň taslamasyny asly eýranly bolan kanadaly arhitektor Fariborz Sahba lotos gülüniň keşbinde döredipdir. Ybadathanany gurmak üçin serişde dünýä boýunça bahaizm dinine uýýanlar tarapyndan ýygnalypdyr. Onuň gurluşygy 1980-nji ýylda başlanyp 1986-njy ýylda hem tamamlanypdyr. Ybadathana 27 sany lotos gülüniň ýaprajygyndan ybarat bolup, ol betondan gurlupdyr we içinden owadan mermer daşlary bilen bezelipdir.
salgylanma[üýtget | edit source]
Zaman Türkmenistan gazeti onlaýn hyzmatyndan alyndy- http://www.zamantm.com/tm/newsDetail_getNewsById.action?newsId=53162


text:
3-nji martda Türkmenistanyň prezidenti bilen duşuşygynda amerikan resmisi ýangyç- energiýa pudagy boýunça hyzmatdaşlyk temasyny maslahat etdi. Energiýa hyzmatdaşlygy meselesi Türkmen prezidentiniň 2-nji martda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörte wekili Pýer Morel bilen gepleşiklerinde hem maslahat edilipdi.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow we ABŞ-nyň Ýewraziýa energiýa syýasty boýunça ýörite wekili Riçard Morningstaryň arasynda Aşgabatda geçirilen gepleşiklerde taraplar konstruktiw dialogy güýçlendirmäge we dostlukly gatnaşyklary ösdürmäge taýýardyklaryny mälim etdiler.
Riçard Morningstar dünýäniň iri kompaniýalarynyň, şol sanda ABŞ-nyň kompaniýalarynyň Türkmenistan bilen ýangyç-energiýa pudagynda gatnaşyklary güýçlendirmäge uly gyzyklanma bildirýänligini aýtdy.
Ýewropa kompaniýalarynyň Türkmenistanyň energiýa pudagyndaky proýektlere gatnaşmaga uly islegini Türkmen tarapy bilen 2-nji martda duşuşan Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Pýer Morel hem mälim edipdi. Gözler ýene “Nabukkoda”
Merkezi Aziýa boýunça syýasy bilermen Artýom Ulunýan Günbatar döwletleriň Türkmenistan bilen gepleşik prosesiniň täze tapgyryna girişmeginiň sebabini Orsýet bilen gatnaşyklaryň kesgitsizliginden barha güýçli aladalanýan Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýektine esasy ugur hökmünde çemeleşip başlamagynda görýär.
Bilermenler Türkmenistanyň Günbatar döwletleri bilen hyzmatdaşlygynyň öňünde dürli päsgelçilikleriň bardygyny aýdýarlar.
Energiýa meseleler boýunça Rumyniýaly bilermen Dan Susionyň sözlerine görä, päsgelçilikleriň biri zerur infrastrukturanyň ýoklugyna bagly. Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň özara energiýa hyzmatdaşlygy esasan “Nabukko” proýektiniň geljegine garaşly.
Türkmenistan “Nabukko” proýektine gatnaşmaga taýýarlygyny açyk yglan etmedik hem bolsa, ýurduň öz tebigy baýlyklaryny dünýä bazarlaryna, şol sanda Ýewropanyň energiýa bazaryna çykarmak boýunça proýektlere goşulmaga taýýarlygyny mälim edip, Ýewropa tarapy bilen dialogyny güýçlendirmegine, şeýle-de soňky döwürde Aşgabadyň “Nabukko” proýektini aktiw goldaýan Baku bilen özara dawalaryny çözmäge isleg bildirmegine synçylar Türkmenistanyň “Nabukko” boýunça oňyn karara gelmeginiň alamaty hökmünde garaýarlar.
2008-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen energia ugrunda birek-birege düşünişmek we hyzmatdaşlyk boýunça Memoranduma gol goýdy.“Sazlaşyksyz hereket”
Dan Susio regionyň energiýa serişdeleriniň potensial hyrydary bolan Ýewropa Bileleşigi we “Nabukko” proýektine syýasy goldaw berip gelýän Birleşen Ştatlaryň arasynda Merkezi Aziýa regiony bilen energiýa gatnaşyklary meselesinde sazlaşykly hereketleriň kemçilik etmeginiň-de Türkmenistanyň Günbatar döwletleri bilen gatnaşyklarynyň ösüşine päsgelçilik berýän ýene bir mesele bolup durýanlygyny belledi.
“Biz täsin bir ýagdaýy görýäris, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa bilen energiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek ugrunda tagalla edip, esasy
Ýewropa tarapynyň bu ugurdan görýän çäreleri, hereket etmekden däl-de, meýilnamalardan ybarat bolýar.
goldaw berip gelýän tarap regionyň energiýa serişdeleriniň potensial hyrydary hasaplanýan Ýewropa Bilelşiginiň özi däl-de, ABŞ bolup durýar. Ýewropa tarapynyň bu ugurdan görýän çäreleri, hereket etmekden däl-de, meýilnamalardan ybarat bolýar” diýip, Dan Susio aýtdy.
Gaz geçirijileriniň gurluşygynyň köp wagty we uly maýa goýumlaryny talap edýän prosesdigini bilermenler aýdýarlar. Munuň hem “Nabukko” ýaly iri proýektleriň durmuşa geçirilmegini kynlaşdyrýanlygyny belleýärler.
Şol bir wagtda-da Türkemenistan-Hytaý gaz geçirijisi boýunça 2006-njy ýylda ylalaşyk baglaşylyp, 2009-njy ýylyň aýagynda-da ol işe girizilipdi.
Dan Susio muny Merkezi Aziýanyň energiýa serişdelerine uly gyzyklanma bildirýän Hytaýyň türkmen gazyny satyn almaga we maýa goýumlaryny ýatyrmaga uly islegi bilen düşündirýär. Emma munuň Ýewropa Bileleşiginde şeýle islegiň ýokdugyny aňlatmaýanlygyny, esasy kynçylygyň proýekte ýeterlik syýasy goldawyň berilmeýänligi bilen baglydygyny Dan Susio belledi.
Bilermeniň pikirine görä, Ýewropa Bileleşiginiň ençeme ýürtlary “Günorta akym”, “Demirgazyk akym” ýaly proýektlere gatnaşmak bilen ikitaraplaýyn ylalaşyklary baglaşýarlar we öz bähbitleri ugrunda hereket edýärler. Bu bolsa Ýewropa Bileleşiginiň möhüm halkara proýektlerine syýasy goldawyny gowşadýar.
“Demirgazyk akym” we “Günorta akym” proýektleri Orsýete degişli. Baltika we Gara deňziniň düýbünden geçýän geçirijiler arkaly “Gazprom” öz gazyny Germaniýa we Bolgariýanyň üstünden Italiýa akdyrmagy göz öňünde tutýar. “Nabukko” proýektiniň perspektiwalary"Nabukko" boýunça Ankaradaky gol çekişlik dabarasy, 13-nji iýul, 2009-njy ýyl.
Rumyniýaly bilermen Dan Sucio “Nabukko” proýektiniň şowly bolmagyna ähli mümkinçilikler bar diýip pikir edýär, onuň gurluşygyny uzaga çekdirmek bilen Ýewropa Bileleşiginiň wagty boş ýitirýänligini belleýär.
Türkmenistanyň Günbatar döwletleri bilen geçirýän gepleşikleri barada, adatça, çäkli maglumat berilýär. Artýom Ulunýan häzirki wagtda taraplaryň özara gepleşiklerinde has takyk meseleleriň maslahat edilip başlanjagyny çak edýär.
Analitigiň sözlerine görä, şeýle meseleler gaz önümçiligine degişli proýektleriň Ýewropa tarapyndan maliýeleşdirilmegine, önümiň we gaz söwdasynyň girdejileriniň bölünişigine, şeýle hem proýektiň çykdajylarynyň ödelmegine degişli bolup biler.
Merkezi Aziýadan Ýewropa Bileleşigine tarap Orsýetiň daşyndan geçýän “Nabukko” gaz geçirijisiniň gurluşygyna başlamak boýunça 2009-njy ýylda gol çekilen ylalaşygy bilermenler öňe tarap ädim hökmünde kabul edipdiler.
Türkiýäniň paýtagty Ankarada baglaşylan bu ylalaşyga Türkiýe we Ýewropa Bileleşiginiň agzalarynyň dördüsi, ýagny Bolgariýa, Rumyniýa, Wengriýa we Awstriýa gol goýupdy.


text:
Hindistanyň demirýol ministri Pawan Kumar Bansal demirgazyk Hindistanda bir demirýol stansiýasynda bolan depeşegiň sebäpleriniň derňelýändigini aýtdy. Bu depeşekde azyndan 36 adamyň ölendigi aýdylýar.
Bu waka ýekşenbe güni, Allahabatdaky demirýol stansiýasyna müňlerçe adam toplananda boldy. Bu ýerde millionlap adamyň gatnaşýan dini festiwaly geçýärdi.
Mähelläniň birden basga düşmegine demirýol platformasyna barýan pyýadalar köprüsiniň üstünde dowul turmagynyň sebäp bolandygy aýdylýar.
Polisiýa mähelläni taýak bilen kontrolda saklamaga çalşyp, depeşege goşant goşandygy barada aýdylýanlary ret edýär.
Bu hadysa Kumbh Mela ýa-da Küýze festiwalyna gabat geldi.
Hasaplamalara görä, oňa 30 million çemesi adam gatnaşýar we dindarlar üç derýanyň, Gang, Ýamuna we mifiki Saraswati derýalarynyň suwunyň birigýän ýerinde suwa düşýärler.


text:
Geçirim amallary
Pul serişdeleriniň aýlawynyň ýokarlanmagy –«Senagat»PTB-nyňişiniň täsirliliginiňesasy görkezijisidir.
«Senagat» PTB-y hasap boýunça aşakdaky görkezilen amallary we onuň hyzmaty bilen baglanyşykly bank hyzmatlaryny amala aşyrýar:
- Müşderiniň hasabyna onuň beýleki hasaplaryndan hem-de beýleki Türkmenistanyň rezidentleriniň we rezident dälleriniň hasabyndan manatdaky we daşary ýurt walýutasyndaky pul serişdelerini geçirýärler;
- Müşderiniň tabşyrygy boýunça onuň hasabyndan beýleki hasaplaryna hem-de Türkmenistanyň rezidentleriniň we rezident dälleriniň hasabyna manatdaky we daşary ýurt walýutasyndaky pul serişdelerini geçirýärler. Müşderiniň hasabyndan tölegler we geçirimler diňe onuň tabşyrygy boýunç ýa-da Müşderiniň kepillendiriş edarasynda kepillendirilen laýyklykdaky ynanç haty bolan üçünji tarapyň tabşyrygy arkaly amala aşyrylýar;
- Müşderä hasapdan manat we daşary ýurt walýutasyndaky pul serişdelerini berýär. Üçünji taraplara - Türkmenistanyň rezidentlerine we rezident dällerine manat we daşary ýurt walýutasyndaky pul serişdeleri diňe Müşderiniň kepillendiriş edarasynda kepillendirilen laýyklykdaky ynanç hatynyň esasynda berilýär;
- Bank Müşderiniň hasaby boýunça ähli çykdajy amallaryny onuň gündelik hasabyndaky jemiň çäklerinde amala aşyrýar;
- Müşderiniň talap etmegine görä gündelik hasabyndan göçürmelari berýär;
- Müşderiniň gündelik hasabyndaky bar bolan jemiň çäklerinde, Müşderiniň ýüz tutmagyna görä nagt we nagt däl walýutada satyn alma/satuw amallaryny amala aşyrýar.
«Senagat»PTB-y tassyklanylan tariflere we bank hasabynyň şertnamasynyň şertlerine laýyklykda, amala aşyrylan bank amallary we berilen bank hyzmatlary üçin komission hakyny tutup galýar.
Pulhana amallary
«Senagat»PTB-yň pulhanalarynda Müşderiniň işinden onuň bank hasaplaryna gelip gowşan nagt pullaryň (düşewünt) we gaýry gelip gowuşmalaryň kabul edilmegi, täzeden sanalmagy, çalşylmagy, ýeriniň çalşylmagy, sortlanylmagy we gaplanylmagy ýerine ýetirilýär.
Pulhana amallary bölüminde (pulhanada) pul serişdeleriniň we beýleki gymmatlyklaryň kabul edilmegi, işlenilmegi we berilmegi üçin: girdeji, çykdajy we täzeden sanama pulhanalar gurnalýar.
«Senagat»PTB-y aşakdakylary üpjün edýär:
- öz müşderileriniň takyk we öz wagtyndaky hyzmat edilmegi,
- ynanylan gymmatlyklaryň talaba laýyk saklanylmagyny gurnaýar we doly abatlygyny üpjün edýär,
- pulhana işinde ýalňyşlyklara, ýitgilere, ogrulyklara we hyýanatçylykly hereketlere ýol bermezlik üçin zerur çäreleri görýär.


text:
Sişenbe güni Brýusselde Serbiýa bilen Kosowo 2008-nji ýylda Kosowanyň öz garaşsyzlygyny yglan edeli bäri ilkinji gezek özara göni gepleşikler geçirdi.
Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň araçyllyk etmeginde geçirilen bu gepleşiklerde taraplar düýpli bir ylalaşyga gelmeseler-de, munuň özi Serbiýa bilen Kosowanyň arasyndaky gatnaşyklarda uly öňegidişlik hasaplanylýar.
Aýratynam bu gepleşikler özara howa gatnawlary we territoriýalary hasaba almak ýaly gaýragoýulmasyz möhüm meseleleri sazlaşdyrmakda örän zerur bolup durýar.
Kosowo 2008-nji ýylyň başynda özüniň Serbiýadan garaşsyzlygyny yglan edeli bäri onuň garaşsyzlyk statusyny dünýäniň 75 döwleti resmi ýagdaýda ykrar etdi.


text:
Gazagystanda Žanaözen şäherinde bolan demonstrasiýada protestçilere garşy çakdanaşa güýç ulanandyklary üçin dört sany ýokary derejeli polisiýa işgäriniň üstünden derňew işi başlandy. Dekabr aýynda bolan şol gyrgynçylykda azyndan 16 adam ölüpdi.
Resmileriň maglumatyna görä, üç sany polisiýa işgäri ýöriş geçirýänlere garşy ok atmakda, ýene biri ýöriş geçiren bir adamy tä ölýänçä ýençmekde aýyplanýar.
Bu aralykda baş prokuror protest geçirýän işgärleri gazaplylyga itermekde aýyplanýan üç oppozisiýa syýasatçysynyň hem derňeljekdigini aýtdy. Bular hasaba alynmadyk “Alga” partiýasynyň başlygy Wladimir Kozlow, garaşsyz “Wzglýad” gazetiniň redaktory Igor Wenýatskiý we prezidentlige dalaşgärlik eden Serik Sapargaldyr.
Bu aktiwistleriň tussag edilmegini ÝHHG we ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar tankytladylar.


text:
Ukrainanyň bir kazyýeti Orsýetiň iki raýatyny ýurduň gündogarynda Moskwa tarapdan goldanylýan separatistleriň hatarynda söweşmekde günäläp, 14 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
18-nji aprelde, Aleksandr Aleksandrow bilen Ýewgeniý Ýerofeýow höküm edileninden az wagt soň, Kreml ukrain prezidenti Petro Poroşenko bilen ors prezidenti Wladimir Putiniň iki orsýetliniň, şeýle-de ukrainaly harby pilot Nadýa Sawçenkonyň "ykbaly" hakda telefon arkaly gürleşendiklerini aýtdy. Sawçenko Orsýetde adam öldürenlikde aýyplanyp tussag edildi.
Kreml bu barada açyk bir zat aýtmasa-da, synçylaryň aglabasy Kiýew kazyýetiniň ors raýatlaryna garşy çykaran hökümi tussaglaryň çalşylmagyna ýol açar diýip çaklaýarlar.
Poroşenko iki ors raýatyny ýurtda milli gahryman hasaplanýan, özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýän Sawçenko bilen çalyşmagy ozal teklip etdi.
“Goşuna degişli däl”
Poroşenkonyň administrasiýasynyň bildirmegine görä, ukrain lideri Sawçenkonyň saglyk ýagdaýyna salgylanyp, Moskwany ony "derhal" boşatmaga çagyrypdyr.
Ukrainanyň Holosiýw etrap kazyýeti iki orsýetlini terrorçylykda we agressiw harby işjeňlikde günäli tapyp, olara şol gün ýyl kesdi.
Günäsizdiklerini aýdýan orsýetliler 2015-nji ýylyň maý aýynda Ukrainanyň Lugansk etrabynda ele salnanlarynda özleriniň Orsýetiň harby işgärleridiklerini boýun alypdylar. Olar indi bu beýanaty gorky astynda berendiklerini aýdýarlar.
Ýerofeýow bilen Aleksandrow Ukrainanyň meýletin söweşijileri tarapyndan tutulanlarynda Orsýet olaryň hiç biriniň goşuna degişli däldigini aýtdy.
Moskwa gündogar Ukrainada hökümet güýçlerine garşy söweşýän separatistleri ýarag, türgenleşik we harby işgärler arkaly goldaýandygyny inkär edip gelýär. Ýöne garaşsyz synçylar, žurnalistler we resmi gözegçiler munuň tersini görkezýän birgiden subutnama topladylar.
Tussaglary çalyşmak
Ukrain kazyýetiniň çykaran karary bilen Orsýetiň tussaglary çalyşmak üçin gerekli diýýän şertleri ýerine ýetirilýär. Ol iki orsýetli tussagyň we Sawçenkonyň garşysyna çykarylan sud hökümini hem öz içine alýar.
Öten aý Orsýetiň Rostow etrabynyň bir kazyýeti Sawçenkony 2014-nji ýylyň iýun aýynda gündogar Ukrainada iki sany orsýetli žurnalistiň öldürilmeginde eli bar diýip aýyplap, 20 ýyldan hem köp türme tussaglygyna höküm etdi.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkon Sawçenkonyň boşadylmagyny gazanmak üçin özüniň Orsýet bilen tussaglary çalyşmaga meýillidigini ençeme gezek gaýtalady. Kreml hem bu mümkinçiligi hiç haçan ret edenok.
Moskwanyň Ukrainanyň Krym ýarymadasyny basyp almagy bilen baglylykda Orsýetiň kazyýetleri Ukrainanyň azyndan 11 raýatyna, şol sanda režissýor Oleh Sentsowa hem iş kesdiler. Moskwa tussaglary çalyşmak mümkin bolan halatynda, bulary boşatmak barada oýlanjakdygyny duýdurdy.
Halkara synçylar soňky aýlarda söweşleriň az-kem artandygyny belleseler-de, 2015-nji ýylyň fewralynda atyşyklary bes etmek boýunça baglaşylan geleşik belli bir derejede saklanýar.
Söweşlerde 9100-den agdyk adam ölüp, 21 müň çemesi adam ýaralandy.


text:
Berlin diwarynyň ýykylmagynyň 20 ýyllygy bilen bagly şu gün Germaniýada geçiriljek dabaralara tanymal şahsyýetleriň ençemesi gatnaşarlar.
Mundan 20 ýyl ozal Gündogar Ýewropada ýerleşýän ýurtlarda amala aşyrylan rewolýusiýalaryň, şeýle-de demokratiýany goldap çykyş edýän aktiwistleriň basyşy zerärli, Gündogar Germaniýanyň şol wagtky kommunist ýolbaşçylary Berlini ikä bölýän diwary açmaga mejbur bolupdylar.
Şol wakadan soňra ençeme Gündogar Germaniýaly Günbatar Germaniýa geçdi. Bu waka Günbatar bilen Gündogaryň arasynda dowam edýän Sowuk söweşiň gutaranlygy hökmünde ýaňlandy.
Berliniň Brandenburg derwezesinde geçiriljek bu dabaralara, öňki Sowet Soýuzynyň iň soňky lideri Mihail Gorbaçýow bilen bir hatarda Polşanyň kommunistlere garşy çykyş eden raýdaşlyk we kärdeşler arkalaşygy jemgýyetiniň lideri Leh Walesa dagylar gatnaşarlar.
Şeýle-de, Britaniýanyň premeýer-ministri Gordon Brown, Fransiýanyň prezidenti Nikolas Sarkozi, Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin we Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton dagylaryň hem şol ýere barmagyna garaşylýar.
Bu dabaranyň öý eýesi bolsa Germaniýanyň kanseleri Angela Merkeldir.


text:
Palestinanyň ýolbaşçylary 2004-nji ýylda ýogalan ýurduň öňki lideri Ýaser Arafatyň ölümi bilen baglanyşykly has köp derňewiň geçirilmegi üçin, onuň mazarynyň açylyp, jesediniň barlanmagyna rugsat berjekdiklerini aýdýarlar.
Çarşenbe güni Palestina awtonomiýasynyň ýolbaşçysy Mahmud Abbas bu barada has giňişleýin barlag geçirmek üçin hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny bildirdi.
Şweýsar laboratoriýasy öňki palestin lideriniň ömrüniň soňky günlerinde ulanan goş-golamlaryndan ýokary derejede radioaktiw izotoplary tapandan soň, Arafatyň dul aýaly Suha onuň jesediniň barlagdan geçirilmegine çagyryş etdi.
Şweýsar laboratoriýasy Arafatyň goş-golamlaryny onuň islegi bilen barlapdy.
Çarşenbe güni Şweýsariýanyň Lausanne şäherinde ýerleşýän Fiziki radiasiýalar institutynyň ýolbaşçysy Fransua Bohurd geçirilen barlaglaryň netijesinde belli bir derejedäki poloniumyň ýüze çykarylandygyny aýtdy.
“Arafatyň goş-golamlarynyň içinde iň köp radioaktiwlik onuň içki geýminde, Ramallahdan gaýdanda ýa-da Pariže gelende geýen rus telpeginde hem-de diş çotgasynda tapyldy. Onuň diş çotgasynda, beýleki zatlara garanyňda, has köp radioaktiwlik bardy” diýip, Bohurd aýtdy.
Ýöne ol şol poloniumyň daş-töwerekde tebigy taýdan peýda bolan däl-de, Arafatyň öz bedeninden gelendigini anyklamak üçin goşmaça barlaglaryň geçirilmeginiň zerurdygyny aýtdy.
“Hiç kim poloniumyň onuň bedeninden gelýändigini anyk aýdyp bilmez. Ýöne elimizdäki barlaglaryň netijesi bu ýagdaýy has çuňňur derňemegiň gerekdigini görkezýär. Ýöne şu wagt hiç kim biziň çaklamalarymyza seredip, onuň poloniumdan zäherlenendigi barada netije çykaryp bilmez. Elimizdäki çaklamalara görä, polonium maddasyynyň täsiriniň bolandygyny aýtmak mümkin. Emma häzirki barlaglaryň netijesi esasynda, onuň hakykatdan hem şeýle bolandygyny aýtmak kyn” diýip, Bohurd aýtdy.
Öňki rus içalysy hem-de Kremliň tankytçysy bolan Aleksandr Litwinenkony öldürmek üçin polonium ulanylypdy. Ol 2006-njy ýylda Londonyň bir myhmanhansynda çaýyna radioaktiw madda goşulyp, zäherlenip öldürilipdi.
Palestinanyň öňki lideri ýogalanda 75 ýaşyndady. Palestinanyň resmileri onuň köp wagtdan bäri duşmany bolan Ysraýylyň ony zäherländigini aýdyp gelýärler. Emma Palestinada 2005-nji ýylda geçirilen, emma doly tamamlanmadyk derňewde onuň rak keselinden, AIDS-den ýa-da zäherlenmeden ýogalmandygy bellenipdi.
Palestinanyň öňki lideri Ýaser Arafat 2004-nji ýylyň noýabr aýynda Parižiň etegindäki bir harby keselhananda aradan çykdy. Fransuz doktorlarynyň aýtmagyna görä, ol Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky öýünde birnäçe hepde agyr keselläp ýatandan soň, beýnisine gan inmegi netijesinde ýogalypdyr.


text:
Üstümizdäki hepdede, 1-nji iýunda dünýde Çagalary goramagyň Halkara güni bellendi.
Bu çäre arkaly dünýä jemgyýetçiligi çagalaryň hak-hukugy hem terbiýesi meselesine hökümetleriň ünsüni çekdiler. Sebäbi dünýäde bolýan her bir kynçylyk hem dürli çaknyşyk owaly bilen çaga ykbalyna zarba urýar.
Her bir agyr durmuş owaly bilen ynsanyň ömür güli bolan çagalygyny soldurýar. Şol aladalardan ugur alýan dünýä jemgyýetçiligi her ýylda 1-nji iýunda, tomsuň başlanýan gününde Halkara çagalar gününi belläp geçýär.
Şol güne gabatlanyp, dürli medeni çäreler hem geçirilýär. Meselem Çehiýa Respublikasynda Çagalar kino festiwaly geçirildi.
Dünýäde ägirt uly tebigy baýlyga eýe bolan Türkmenistan ýaşlaryň hem çagalaryň ýurdy saýylýar.
28-nji maýdan 2-nji iýun aralygynda Türkmenistanda hem «Awaza—dostluk mekany» diýen at bilen halkara çagalar festiwaly geçirildi.
Çagalaryň arasyndaky bu halkara festiwal Türkmenistanda indi üçünji gezek geçirildi.
2006-njy ýylda ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň inisiatiwasy bilen «Altyn asyryň altyn nesilleri» ady bilen ilkinji sapar geçirilen bu festiwalyň maksady dünýä jemgyýetçiligini ünsüni Türkmenistana çekmekden ybarat bolupdy.
2006-njy ýylda çagalaryň bu halkara festiwaly Türkmenbaşy şäherinde, Hazar deňziniň kenarynda geçirilipdi. Emma 2008-nji ýylda ikinji gezek geçirilen bu festiwal diňe Aşgabat şäherinde geçirildi.
Festiwala gatnaşmaga gelen çagalar şol ýyl Gökderedäki täze gurlan çagalar dynç alyş merkezlerinde dynç alypdylar.
Çagalar babatda edilýän käbir aladalara garamazdan çagalara niýetlenen dürli gazetleriň, suratly žurnallaryň, gyzykly kitaplaryň çykarylmaýandygyny ýerli habarçylarymyz aýdyp gelýärler.
Şu babatda türkmen çagalary entegem S. Nyýazow döwründe gadagan edilen dürli gazet-žurnallardan entegem mahrum bolmagynda galýar.


text:
Wenada Siriýanyň parahatçylyk gepleşiklerine toplanan ýokary derejeli resmiler ýurduň raýat urşuny soňlamaga gönükdirilen syýasy geçişiň hronologiýasy barada ylalaşyga geldiler.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri 14-nji noýabrda, žurnalistleriň öňünde çykyş edip, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen oppozisiýanyň arasyndaky gepleşikleriň 1-nji ýanwarda başlanmalydygy baradaky ylalaşygy yglan etdi.
Kerriniň sözlerine görä, geçiş hökümeti barada ylalaşyga gelnenden soň, üç aý möhlet içinde täze konstitusiýanyň taslamasy düzüler we 18 aý içinde azat we adalatly saýlawlar geçiriler.
Emma muňa garamazdan, Assadyň geçişdäki roly ýaly esasy meseleler çözülmän galdy.


text:
Fransiýa, atom elektrik stansiýalarynyň, nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň, portlaryň we transport işgärleriniň planlaşdyrylan hökümet reformalaryna garşy iş taşlamagy netijesinde, energiýa üpjünçiliginiň has kän kesilmek howpuna uçraýar.
26-njy maýda, atom elektrik stansiýalarynyň profsoýuz guramalary iş taşlaýyşa goşulmaga ses berenlerinden soň, ýadro reaktorlarynyň elektrik öndürijiligi azyndan 5 gigabaýt aşak gaçdy.
Hökümet 25-nji maýda, nebit zawodlary soňky hepde ýangyç üpjünçiliginiň arasyny kesenlerinden soň, ýurduň strategiki ýangyç ätiýaçlyklaryna el urmaly bolandygyny yglan etdi.
Parižiň Orli aeroporty uçar gatnawyny 15 prosent kemelden bolsa, otly sürüjileriniň iş taşlamagy transport hyzmatyna has kän zyýan ýetirer öýdülýär.
Profsoýuz guramalary prezident Frasua Ollandyň zähmet kanunlaryny üýtgetmek, artykmaç iş üçin tölegi azaltmak, işçileri işden çykarmagy aňsatlaşdyrmak planlaryna garşy protest bildirýärler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň maşgalasy barada bilinýän zat az. Ýöne maşgalanyň bir agzasy, ýagny onuň agtygy Kerimguly soňky döwürde mediada görkezilip başlandy.
Ol Birleşen Ştatly aýdymçy Jennifer Lopeziň çykyş eden konsert zalynyň sahnasyna çykdy. Çagalaryň aýdym aýdyp, tans edýän medeni çäresinde märekede ata mündi. Telewideniýede görkezilen beýleki wideogörnüşlerde ol atasynyň elinden tutup, onuň ýanynda gezip ýör.
Kerimguly Berdimuhammedow, türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň takmynan 12 ýaşly agtygydyr. Oňa maşgalanyň beýleki agzalaryna berilmedik mümkinçilikler berlip, prezidentiň agtygy döwlet telewideniýesinde üns merkezine öwrülip barýar.
Kerimguly ilkinji gezek mediada
Kerimguly mediada ilkibaşda 2012-nji ýylyň fewral aýynda geçirilen saýlawlarda görkezilipdi. Şonda ol atasy saýlaw bölümine ses bermäge gelende, onuň ýanynda durup, mawy ekrana çykypdy. Şondan bäri hem şol oglanjyk Türkmenistanda geçirilýän birnäçe köpçülik çärelerinde mediada halka görkezilýär.
(Türkmenistanyň Döwlet telewideniýesiniň dürli programmalaryndan ýygnalan wideo görnüşler.)
Golaýda, has takygy 29-njy iýunda prezidentiň Hazaryň kenaryndaky Awaza dynç alyş merkezinde zynata çümüp, gymmatbaha aýdymçylaryň, şol sanda amerikaly aýdymçy Jennifer Lopeziň hem çykyş etmeginde bellän 56 ýaşynyň toýunda prezidentiň agtygy, sahna çykyp, pianino çaldy.
Jennifer Lopeziň bu çärä gatnaşmagy bolsa halkara jemgyýetçiliginde gelşiksiz hem jedelli ýagdaý hökmünde gürrüň edildi.
Kerimgulyň çykyşy
Türkmenistany we onuň “Arkadagyny” wasp edip çykyş edýän beýleki aýdymçylar bilen bir hatarda prezidentiň agtygy hem sahna çagyryldy we ony halka ýetirenlerinde, diňe “Kerimguly Berdimuhammedow” diýip tanatdylar. Ol hem milli eşikde sahna çykyp, çykyş etdi. Şonda sahnadan şeýle sözler ýaňlandy:
“Gijeleriň owadan, şugla salan.
Gözlerimde guwanjym, jan watanym.
Arkadag saýasynda, arşa galan,
Ýüregimde buýsanjym, jan watanym.
Berdimuhamedowyň maşgala durmuşy edil syr ýaly saklanýar. Ýaşajyk Kerimguly barada-da onuň ene-atasynyň kimdigi barada-da köp zat bilinmeýär.
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň 2009-njy ýylyň dekabr aýynda goýberen maglumatynda
prezident Berdimuhmedowyň iki gyzy bilen bir ogly bar diýilýär.
Oglunyň ady Serdar we ol Moskwada halkara gatnaşyklar ugrundan bilim alan. Serdar geçen ýyl Daşary işler ministrliginde işleýän ekeni.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň agtygy Kerimguly
Iň uly gyzynyň ady Güljahan bolup, onuň Yhlasgeldi Amanowa durmuşa çykandygy aýdylýar. Yhlasgeldi Amanow Türkmenistanyň Londonda ýerleşýän ”Uglewodorod çig malyny ulanmak we dolandyrmak boýunça türkmen agentliginiň” wekili bolup işläpdir.
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň 2009-njy ýylyň noýabr aýynda goýberen beýleki bir maglumatyna salgylansaň, Güljahan bilen Yhlasgeldiniň 2009-njy ýylda doglan Aýnagözel atly bir gyzy we 2005-nji ýylda doglan Ysmaýyl atly bir ogly bar ekeni.
Berdimuhamedowyň beýleki gyzynyň 2009-njy ýylda Parižde ýaşandygy habar berilýär. Şol döwürde prezidentiň gyzynyň adamsy Pariždäki türkmen ilçihanasynda işleýän ekeni.
Ilçihana tarapyndan 2009-njy ýylyň dekabr aýynda goýberilen maglumatlarda, Berdimuhamedowyň uzak wagtdan bäri Mariýa atly etniki ors oýnaşynyň bolandygy barada myş-myşlaryň bardygy hem bellenilip geçilipdir. Ol Berdimuhamedowyň işlän diş bejeriş merkezinde şepagat uýasy bolup işleýän ekeni. Onuň türkmen prezidentinden 17-18 ýaşlarynda gyzynyň bardygy aýdylýar.


text:
“British Petroleum” kompaniýasy Meksika aýlagyndaky nebit çykarýan platformada bolan partlamanyň jogapkärçiliginiň bir bölegini ykrar etdi.
Partlamadan soň ägirt uly möçberde nebit aýlagyň suwuna akyp, ony saklamak işi birnäçe aýa çekipdi.
Bu betbagçylygyň sebäplerini derňemek üçin geçirilen barlaglaryň netijeleri boýunça kompaniýanyň taýýarlan hasabatynda jogapkärçiligiň belli bir bölegi beýleki kompaniýalaryň üstüne atylýar.
Partlama bolan ýerde burawlaýyş enjamlary “Transocean”, sementlemek işleri “Halliburto” kompaniýalaryna degişli eken.
“British Petroleum” kompaniýasynyň hasabatyna iki kompaniýa-da eglenmezden reaksiýa bildirdi we konserniň öz jogapkärçiligini başgalaryň üstüne atmaga synanyşýandygyny aýtdy.
Bu heläkçiligiň netijelerini ýok etmek üçin “British Petroleum” konserni eýýäm milliardlarça dollar harç etdi.


text:
Gyrgyzystanyň Oş şäherindäki Tehnologiýa boýunça uniwersitetiň rektory, professor Abduwali Toktomatow bilen söhbetdeşlik.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýolbaşçylyk edýän uniwersitetiňizde tomus kanikulyna, has dogrusy, Oş wakalaryna, etniki çaknyşyklara çenli Türkmenistandan näçeräk student okaýardy?
A.Toktomatow: Oş tehnologik uniwersitetinde Türkmenistandan 300 gowrak student dürli hünärler boýunça okaýardy. Olar iýun aýyndaky wakalar sebäpli öýlerine gitdiler.
Azatlyk Radiosy: Häzir Oşda ýagdaý nähili? Türkmenistanly studentleriň okamagy üçin şertler, mümkinçilikler barmy?
A.Toktomatow: Ýagdaý kadalaşýar, eýýäm kadaly. Olaryň okuwyny dowam etdirmegi üçin biz ähli mümkinçilikleri dörederis. Eger olar Oşa gaýdyp gelseler, olar üçin hiç hili howp ýok. Olaryň aladasy okuw jaýy tarapyndanam, ýerli häkimiýetler tarapyndanam edilýär.
Eger olar gaýdyp gelseler, hemme şerti dörederin. Umumy ýaşaýyş jaýda aýratyn bir girelgäni bereris. Elbet-de olar islese. Olar hemişe administrasiýanyň, mugallymlaryň, uniwersitetiň işgärleriniň gözegçiliginde bolarlar. Türkmenistanly studentleriň üstüne hiç hili etniki howp abananok.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan gowuşýan maglumatlara görä, sizde okap gaýdan studentleriň käbiri okuwyny Belarus, Ukraina ýaly ýurtlarda dowam etdirmek isleýär. Olaryň dokumentleri sizde. Poçta üsti bilen ýa başga bir ýol bilen şol studentler dokumentlerini alyp bilerlermi?
A.Toktomatow: Elbetde, biziň okuw jaýymyz GDA ýurtlarynda dowam edýän düzgünler esasynda işleýär. Eger dokument sorap ýüz tutsalar, biz dokumentleri haýsy ýokary okuw jaýy sorasa, şol ýere ugratmaga borçly.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen aragatnyşygyňyz barmy?
A.Toktomatow: Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen aragatnaşygymyz ýok.
Azatlyk Radiosy: Siz studentleriňiziň Türkmenistandan Oşa gaýdyp geljegine optimistik garýarsyňyz-da?
A.Toktomatow: Hawa, men optimistik garaýaryn. Sebäbi olar bu ýere öwrenişdiler, ençeme ýylyň dowamynda okadylar. Mende bar maglumata görä, şu ýyl okuwa girmäge geljeklerem bar. Ýöne bu ýyl öňki ýyllardaky ýaly köp gelmezlikleri mümkin. Ýöne gelerler diýip, pikir edýärin.


text:
"Birleşen Ýewraziýa ekspertler seti" atly halkara proýekt Orsýetden beýleki postsowet döwletlerindäki syýasy režimleriň durnuklylygynyň görkezijilerini çap etdi.
Postsowet giňişliginde syýasy ýagdaýyň iň durnukly ýurdy diýip, ekspertler Azerbaýjany belleýärler. Bu sanawda ikinji orun Gazagystana, üçünji orun Türkmenistana berlipdir. Ekspertler bu ýurtlardaky syýasy ýagdaýa hem režime durnukly diýen bahany berýärler. Sebäbi “şol durnuklylyk ýokary derejedäki awtoritarizmiň netijesi, hemme zat bir adama bagly” diýilýär.
Durnukly awtoritarizm ýa-da bäsdeşlik
Moskwadaky strategik barlaglar merkeziniň eksperti, syýasaty öwreniji Aždar Gurdow bu baha bilen ylalaşýar: “Adatça, repressiw häsiýetli režimler awtoritarizm, repressiýalar, gazaplylyk bilen durnuklylyk gazanýarlar. Ýöne wagtyň geçmegi bilen jemgyýetde gapma-garşylyk artyp, ýygnanyp, ahyrsoňy ýarylmaga mejbur bolýar. Netijede rezim dargaýar. Ýöne bu ýagdaýyň Türkmenistanda haçan boljagy uly sorag”.
Postsowet döwletleri boýunça ekspert Aleksandr Narodetskiniň pikiriçe, Türkmenistandaky syýasy durnuklylyk ähli azatlyklaryň ýapyklygy bilen bagly. “Iň bir ýapyk, türme häsiýetli repressiw režimler durnukly bolup görünýär. Onda BMG tarapyndan ykrar edilen demokratik standartlaryň we prinsipleriň hiç birini hasaba almaly däl-de! Eger olar hasaba alynsa, onda Türkmenistanda-da, Gazagystanda-da režimler juda durnuksyz. Sebäbi şol ýurtlarda ynsanyň talaplary, islegleri hem iň ýönekeý azatlyklary äsgerilmeýär. Şeýlelikde gürrüňi edilýän durnuklylyk şertli hem ol halksyz, diňe režimi aňladýar” diýip, ekspert A.Narodeskiý aýdýar.
Ekspert A.Gurdowyň sözlerine görä, demokratik döwletlerde ýagdaý durnuksyz bolup görünýär. “Sebäbi demokratiýa bäsdeşligi, açyk göreşi öz içine alýar. Syýasy partiýalar özara ýaryşýarlar. Netijede jemgyýetde dürli özgerişler bolup durýar. Ýöne demokratik režimde şol durnuksyzlyk ösüşlere alyp gelýär”.
Meseläniň ikinji tarapy
“Meseläniň ikinji tarapy bar: häkimiýetde çalşygyň intensiwligi, ýurduň içinde syýasy oppozisiýanyň çykyşynyň intensiwligi, daşary ýurtlardaky oppozisiýanyň aktiw täsir ýetirmek mümkinçiligi, döwlete täsir ýetirip bilýän alternatiw syýasy merkezler – bu sanalanlaryň hemmesi Türkmenistanda nola deň” - diýip, “Birleşen Ýewraziýa ekspertler seti” halkara proýekti ýazýar.
Türkmen propagandasy ýurtda giň möçberli reformalaryň dürli ugurlar boýunça alnyp barylýandygyny öňe sürýär. Ekspert A. Gurdowyň pikiriçe, häzir jemgyýeti düýpli özgerdip biljek reformalar Türkmenistanda ýok, dürli ugurlardan amala aşyrylýan işler S.Nyýazow tarapyndan başlanan işler.
Postsowet döwletleri boýunça ekspert A.Narodetskiniň pikiriçe, jemgyýete demokratik täzelikler ornaşdyrmazdan, ykdysadyýeti ösdürip bolmaz: “Jemgyýetiň agzasy - adam azat bolmasa, ol azatlyga çykarylmasa, ykdysadyýet ösmez, eli bagly gul nähili işlesin?”
“Birleşen Ýewraziýa ekspertler seti”
“Birleşen Ýewraziýa ekspertler seti” halkara proýekti 2009-njy ýylda döredildi. Onuň esasy maksady Orsýetiň, GDA we Baltika ýurtlarynyň, Ýewropa Bileleşiginiň we ABŞ-nyň ýeke-täk ekspert giňişligini döretmekden ybarat. Bu proýekt Ýewropa Bileleşiginiň, Orsýetiň hem GDA ýurtlarynyň belli ekspertleri tarapyndan goldanyldy.
Görkeziji postsowet giňişligi boýunça ekspertleriň, syýasaty öwrenijileriň, synçylaryň, žurnalistleriň, şeýle-de döwlet häkimiýeti organlarynyň wekilleriniň arasynda geçirilen pikir soralyşygyň netijeleri esasynda çap edilýär.
Şol görkeziji işlenip düzülende, postsowet giňişligindäki syýasy sistemalaryň durnukly ýa durnukly däldigini kesgitleýän ençeme faktorlar ýüze çykarylýar. Ýöne şol faktorlar köplenç şol ýurtlaryň, şeýle-de Ýewropa Bileleşiginiň hem ABŞ-nyň ekspertler jemgyýetinden gizlenilýär.
“Birleşen Ýewraziýa ekspertler seti” halkara proýekti reýtingi yzygiderli çap etjekdigini ýazýar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň metbugat-wekili ABŞ-ny parahatçylyk progressi ugrundaky şowsuzlykda aýyplady.
Aimal Faizi Kabul Waşingtonyň “Owganystanda parahatçylygy gazanmakda şowsuzlyga uçramagyny resmi derejede boýun almagyny isleýär”, diýdi. Faýzi Owganystanda durnuklylygyň bolmagy üçin ABŞ-nyň Pakistana we “Talyban” hereketine has uly basyş etmelidigini belledi.
Faiziniň sişenbe güni "The Washington Post" gazetinde çap bolan bu pikirlerinde Karzaýyň Owganystanda gozgalaňçylaryň edendigi aýdylýan ençeme hüjümleriň aňrysynda ABŞ-nyň durandygyny hasap edýändigi aýdylýar.
Makalada aýdylyşyna görä, Karzaýyň bu şübhesi Owganystanyň ABŞ bilen howpsuzlyk barada ikitaraplaýyn ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrmagynyň sebäpleriniň biridir.


text:
Şu gün Beýik Britaniýada parlament saýlawlary geçirilýär. Ýurtdaky uly üç syýasy partiýanyň - Konserwatorlaryň, Leýboristleriň hem Liberal demokratlaryň - liderleri Dewid Kameron, Gordon Braun hem Nig Klegg öten agşam çagyryş bilen saýlawçylara ahyrky sapar ýüzlendiler.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň Londondan beren habaryna görä, Britaniýanyň täze taryhynda ilkinji gezek Konserwatiw we Leýboristler partiýalarynyň darkaşyna üçünji güýç – Leberal - demokratik partiýa goşulypdyr.
Soňky geçirilen jemgyýetçilik pikir soralyşygynyň netijelerine görä, saýlawçylaryň 37 prosenti konserwatorlary, 28 prosenti leýboristleri, 27 prosenti liberal - demokratlary goldaýar.
Saýlawlara şeýle-de Ýaşyllar partiýasy, Britaniýanyň Ýewrobilelşikden çykmagy barada çykyş edýän Birleşen patyşalygyň garaşsyzlygy partiýasy hem sagçy radikal Britaniýanyň milli partiýasy gatnaşýar.


text:
Aşgabat, 14.02.2105. “Türkmenportal”.
Aşgabatdaky hokkeý ýaryşy Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň “Galkan” komandasynyň ýeňşi bilen tamamlandy.
Final oýnunyň başynda ýaşajyk buzda typyjylaryň gatnaşmagynda görkezme çykyşlary guraldy. Şondan soňra Aşgabatdaky hokkeý ýaryşynyň final oýnuna badalga berildi.
Ýurdumyzyň çempiony “Galkan” Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň institutynyň “Nesil” komandasy bilen duşuşyp, bäsdeşini 8:4 hasabynda ýeňlişe sezewar etdi. Oýnuň birinji döwrüniň 6:1 hasabynda tamamlanmagy “Galkanyň” hokkeýçileriniň oýnuň galan böleginde arkaýynlygyna ýol bermegine getirdi. Olar “Nesil” komandasynyň 3 şaýbasyna 2 şaýba bilen jogap berdiler. Netijede, final oýnunda “Galkan” 8:4 hasabynda ýeňiş gazanyp, kuboga we altyn medala mynasyp boldy. “Nesil” kümüş medal, “Şir” topary hem bürünç medal bilen sylaglandy.
14-nji fewralda tamamlanan Aşgabatdaky hokkeý ýaryşy Türkmenistanyň Prezidentiniň kararyna laýyklykda geçirilip, ol Türkmenistanyň Baýdak baýramyna hem-de Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyna bagyşlanyp guraldy.
"Galkan" bilen "Nesil" komandalarynyň arasyndaky final oýnundan fotoreportaž.


text:
3-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidentiniň 2015-nji ýylyň 23-nji ýanwaryndaky Permanyna laýyklykda Türkmenistanda ilkinji gezek Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň güni uly dabara bilen bellenilýär.
Mälim bolşy ýaly, 2014-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Etrekde, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň, Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň we Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhanynyň gatnaşmaklarynda Gazagystan — Türkmenistan — Eýran transmilli demir ýolunyň açylyş dabarasy boldy. Bu taryhy waka sebit we halkara ulag düzüminiň ähmiýetli bölegine öwrülip, polat ýoluň gurluşygynyň tamamlanmagyny alamatlandy hem-de Aziýanyň we Ýewropanyň arasynda has amatly demir ýol gatnawyny üpjün edýär. Hut şu sene hem her ýyl pudagyň işgärleriniň güni hökmünde belleniler.
Ertir Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň güni mynasybetli paýtagtyň “Aşgabat” kinoteatrynda dabara bolar. Onda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan pudagyň öňdebaryjylaryna gymmat bahaly sowgatlar gowşurlar.
Şeýle hem “İň gowy kärhana” we “Öz hünäriniň ussady” atly pudak bäsleşikleriniň ýeňijileri yglan ediler.
Ýörite bu baýramçylyga gabatlanyp, “Bagta barýan ýollar” atly demir ýolçularyň durmuşyndan söhbet açýan çeper filimiň ilkinji görkezilişi bolar. Pudagyň edermen zähmetkeşleriniň köpüsi öz hünär baýramçylyklaryny iş orunlarynda garyşylaýarlar, çünki ýolagçy we ýük gatnadýan otlular bellenen tertipde takyk gatnamalydyr.


text:
27-nji sentýabrda Ahal welaýatynyň Änew şaherçesinde ýaşaýan garaşsyz žurnalist, edebiýatçy, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy, 43 ýaşly Döwletmyrat Ýazgulyýew Kaka etrabynyň polisiýa işgärleri tarapyndan tussag edildi.
Ýazgulyýew häzire çenli Ahal welaýatynyň “Ýaşlyk” şäherçesiniň sizosynda, ýagny tussaglaryň wagtlaýyn saklanýan bölüminde saklanýar. Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna gowşan maglumatalara görä, sişenbe güni Ýazgulyýewiň işi boýunça sud diňlenişigi başlanar.
Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň maşgala agzalarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, žurnalistiň garşysyna toslama aýyplamalar bilen jenaýat işi açylypdyr. Ýazgulyýewe Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasy boýunça günä ýöňkelýar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew özüniň hukuk tertibini goraýjy organ işgärleri tarapyndan yzarlanýandygyny, ony diňe Azatlyk Radiosy bilen hyzmatdaşlyk edýändigi sebäpli ýanaýandyklaryny tussag edilmezinden öň Azatlyk Radiosy üçin galdyran ses ýazgysynda nygtaýar.
“Häzir Duşak şäherçesine gelen güýç ulanyjy edaranyň wekilleri, hakyky işlerini etmän, meniň professional esasda Azatlyk Radiosy bilen hyzmatdaşlyk edýändigim üçin, gybat esasynda meni şu meselä goşmak üçin gelipdirler” diýip, žurnalist Ýazgulyýew ses ýazgysynda aýdýar.
Abadan wakalary
Mundan öň, 14-nji iýulda Aşgabadyň we Ahal welaýatynyň organ işgärleri “ýaşulularyň onuň bilen gepleşmek isleýändiklerini” aýdyp, haýsy mesele boýunça gürrüň boljagyny mälim etmezden, žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewi Ahal welaýatynyň prokuraturasyna çagyrypdylar.
Ýazgulyýew 7-nji iýulda Abadan şäherinde bolan partalama, weýrançylygyň möçberi barada reportaž taýýarlap, Azatlyk Radiosyna yzygiderli maglumat berip durdy. Ýazgulyýew, Abadan wakalary barada maglumat berenden soň, polisiýa işgärleri tarapyndan ýanalyp başlandy.
Soňra Döwletmyrat Ýazgulyýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda
özüni Ahal welaýatynyň polisiýa edarasynyň 6-njy bölümine eltendiklerini, ol ýerde polisiýa işgärleri bilen däl-de, Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgäri Altymyrat Berdiýew bilen gürrüň bolandygy aýdyp beripdi.
“Ol ýerde maňa “töhmetçilikli, halky, milleti öjükdiriji maglumat berýändigimi aýtdylar. Menem olara: “Olar ýaly maglumat beremok, halkdan gizlenjek boldy şu wakalar diýdim… Näme üçin DIM-iň ýolbaşçylary ýalňyş maglumat berdiler diýdim” diýip, Ýazgulyýew gürrüň beripdi.
Duşuşygyň soňunda organ işgärleri Ýazgulyýewe Jenaýat kodeksiniň 132-nji maddasy (habar beriş serişdelerinde töhmetçilikli habarlary ýaýratmak) hem-de 177-nji maddasy (sosial, dini we milli öjükdirme) - biri 2 ýyl, birem 5 ýyl möhlet - bilen günälenýändigini aýdypdylar.
“Ýöne biz, ýaşulularyň tabşyrygy boýunça, birinji gezek saňa duýduryş bermäge geldik” diýip, protokol düzdüler. Iň soňunda: “Saňa duýdurýarys, indiki gezek şeýle zat etseň, seni jenaýat jogapkärçiligine çekeris” diýdiler” diýip, Ýazgulyýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýdypdy.
Niýet näme?
“Ýazgulyýewiň garşysyna jenaýat işini açmak barada haýbat atylmagy ýurduň resmileriniň hiç zatdan gaýtmajagyny görkezýär” diýip, Halkara Deýwid Börk baýragynyň eýesi, aşagabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew ýakynda “Töhmet belasyndan dynylarmy?”
atly blogunda ýazypdy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiostansiýalarynyň prezidenti Stiw Kornuň bu habar bilen bagly beýanatynda “häkimiýetler Ýazgulyýewiň iýul aýynda Abadan partlamalary barada beren garaşsyz we erkin maglumatlaryndan nägile bolandyklaryny ýaşyryp hem durmadylar, bu aýyplamalar galp hem žurnalisti hemişelik dymdyrmak niýetinde bolup görünýär” diýilýär.
Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew Azatlyk Radiosy bilen 2007-nji ýyldan bäri yzygiderli hyzmatdaşlyk edip gelýär. Ol esasan ýurtdaky adam hukuklary, demokratik prinsipler, bilim, medisina, oba hojalygyndaky korrupsiýa barada yzygiderli maglumat berýärdi, blog ýazýardy.


text:
Aşgabat, 23-nji ýanwar. “Türkmenportal”
30-njy ýanwarda Litwa Respublikasynyň Wilnýus şäherinde Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-litwa toparynyň 1-nji mejlisini geçiriler. Türkmen tarapynyň hökümetara toparynyň düzümi belli edildi.
Mejlisde Türkmenistan bilen Litwa Respublikasynyň arasynda söwda-ykdysady, senagat, energetika, oba hojalygy, ulag-logistika, aragatnaşyk we maglumat tehnologiýalary, telekeçilik, ynsanperwerlik we syýahatçylyk ulgamlarynda hyzmatdaşlygy has-da ösdürmek we onuň gerimini giňeltmek barada meselelere serediler. Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça Türkmen-litwa toparynyň birinji hökümetara mejlisi iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygy täze derejä çykarmaga gönükdirilendir.


text:
25-nji martda Orsýetiň «Lukoýl» nebit kompaniýasy Eýrandaky nebit proýektine gatnaşmakdan ýüz öwrendigini aýtdy. Ol munuň sebäbiniň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Eýrana garşy girizen täze sanksiýalary bilen baglanyşyklydygyny mälim etdi.
«Lukoýl» kompaniýasynyň bu barada ýaýradan resmi beýanatynda Birleşen Ştatlaryň hökümeti tarapyndan girizilen ykdysady sanksiýalar sebäpli bu kompaniýanyň Eýrandaky «Anaran» proýektinde iş alyp barmagynyň mundan beýläk mümkin däldigi we şoňa görä-de onuň bu proýektden çykýandygy aýdylýar.


text:
BMG-niň Çagalar boýunça edarasynyň ýaýradan beýanatynda nygtalmagyna görä, soňky 20 ýylyň dowamynda dünýä boýunça bäş ýaşdan aşakdaky çagalaryň ölmek derejesi 40%-a golaý aşak gaçypdyr.
UNICEF edarasynyň maglumatynda nygtalyşy ýaly, görkezijiler 1990-njy ýylda 12 million bolan bolsa, 2011-nji ýylda ol 6.9 milliona çenli pese gaçypdyr.
Muňa käbir garyp döwletleriň baýamagy, şeýle-de ene-süýdi bilen iýmitlendirmek ýaly alnyp barlan ýörite programmalar sebäp bolupdyr.
Hasabatda çagalaryň has köp Saharanyň günortasyndaky we Günorta Aziýadaky ýurtlarda ölýändigi nygtalýar. Bu döwletlerde hasaba alnan çaga ölümi, umumy 2011-nji ýyl boýunça görkezijiniň 80% töweregini düzýär.


text:
Eýranyň oppozisiýa lideri Mir Husseýin Musawi Birleşen Ştatlaryň diplomatlarynyň “WikiLeaks” internet saýty tarapyndan ýaýradylan hatlarynyň Eýranyň goňşy ýurtlardan barha beter çetleşýändigini görkezýändigini aýdýar.
Mir Husseýin Musawiniň bu barada ýaýradan düýnki beýanatynda prezident Mahmud Ahmedinejat hem tankyt edilýär we onuň syýasatynyň Eýrany sebitde gowuşgunsyz ýagdaýa salýandygy aýdylýar. Musawiniň beýanaty düýn onuň öz internet saýtynda peýda boldy.
Amerikan diplomatlarynyň gizlin hatlarynda Pars aýlagyndaky arap liderleriniň birnäçesiniň, şol sanda, Saud Arabystanynyň patyşasy Abdyllanyň hem Birleşen Ştatlary Eýranyň ýadro programmasyny togtatmak üçin oňa garşy harby çäre görmäge çagyrandygy aýdylýar.


text:
Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh ýakyn 48 sagadyň dowamynda metbugat üçin beýannama bilen çykyş eder diýip, Salehiň metbugat-sekretary ýekşenbe güni aýtdy.
Ýüzüniň, teniniň ýanandygyna, betgelşik haldadygyna garamazdan, Saleh kameranyň öňünde peýda bolar diýip, ol sözüne goşdy.
Şol bir wagtda-da Ýemeniň uly şäherlerinde onlarça müň demonstrasiýaçy Salehiň ymykly iş başyndan çekmilmegini, ogullarynyň ýurtdan çykyp gitmegini talap etdi.
Iýun aýynyň başynda rezidensiýasy oka tutulanda jebir çeken Saleh Saud Arabystanynda özüni bejerdýär.


text:
Türkiýe Orsýete Siriýadaky “Yslam döwleti” atly ekstremist topara garşy göreşde hyzmatdaşlyk etmegi teklip etdi.
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Çawuşoglu 4-nji iýulda Stambulda eden çykyşynda: “Biz Daeşe, ýagny Yslam döwletine garşy göreşýän ähli taraplar bilen hyzmatdaşlyk ederis” diýdi.
Käbir media serişdeleri bu beýanaty, Ankaranyň ýurduň günortasyndaky “Injirlik” howa bazasyny Orsýete ulanyşa bermegi mümkin diýip, düşündirdiler.
Emma Çawuşoglu bu beýanatdan bir salym soň çykyş edip, howa bazanyň Orsýete ulanyşa berilmegi bilen ilteşikli “şuňa meňzeş beýanat etmedim” diýdi.
Häzirki wagt “Injirlik” howa bazasy Birleşen Ştatlaryň, Germaniýanyň, Britaniýanyň, Saud Arabystanynyň we Kataryň howa gämilerini ýerleşdirmek üçin ulanylýar. Bu ýurtlar “Yslam döwleti” atly topara garşy Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan kampaniýa gatnaşýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky baş serkerdesi, general Deýwid Petreues daşary ýurtly esgerlere we owgan goşunlaryna garşy pitne hüjümleri bu tomus geçen ýylyň şu döwri bilen deňelende az diýdi.
Petreus Kabula sapary mahalynda hüjümleriň ýyllyk söweş möwsüminiň başlangyjy bolan maý we iýun aýlarynda birnäçe prosent az bolandygyny aýtdy. Emma ol öýde ýasalan bombalaryň partlamasynyň ýokarlanandygyny belledi.
Petreus Owganystandaky baş serkerdelik wezipesinden iýuluň ortasynda aýrylýar we sentýabrda Merkezi Aňtaw gullugynyň başlygy bolýar.


text:
Gürjüstanyň premýer-ministri Nika Gilauri Ykdysady ösüş ministri Laşa Žwanýany şü gün wezipesinden boşatdy. Ol bu barada eden çykyşynda ady agzalýan ministriň alyp barýan işinden özüniň razy däldigini we şonuň üçin onuň wezipesini terk etmegini isleýänligini aýtdy.
Gilauri bu barada eden çykyşynda, bu ministrligiň daşary ýurtly maýa goýujylar bilen işleşmegi başarmaýanlygyny, beýleki ministrlikler bilen ýeterlik hyzmatdaşlyk etmeýänligini, hususylaşdyrmak prosessinden gelýän girdeýjisiniň hem aşa ujypsyzdygyny aýtdy.
Žwanýa bu aýplamalary ret edip, özüniň premýer-ministri bilen ýüze çykan ylalaşmazlyk zerarly wezipesinden çekilenligini mälim etdi.


text:
Türkmenistanda şu ýyldan çap edilip başlanan «Dünýä edebiýaty» žurnalynyň birinji sany okyjylara gowuşdy. Täze neşir Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň žurnalyň işgärlerine hem okyjylaryna ýüzlenmesi bilen açylýar. Onuň yzyndan döwlet baştutanynyň çeper edebiýat hem terjimeçilik sungaty hakynda aýdanlary berlipdir.
Žurnalyň işgärleri Prezidente minnetdarlyk ýüzlenmelerinde: «Öňden baý hünär, ukyp, başarnyk gory, köpýyllyk zähmet tejribesi bolan terjimeçilerimiz ýaşlara halypalyk ederler» diýip bellemek bilen, bu žurnalyň çeper terjimäniň ussahanasyna öwrülip, iňlis, nemes, fransuz, ispan, hytaý, hindi, arap, pars, türk, ýapon, koreý we beýleki dillerden türkmen diline çeper terjime etmegiň ösdüriljekdigine ynam edipdirler.Mazmuny
Halypa terjimeçi D.Berdiýewiň näbelli rus awtory tarapyndan ýazylan «Mährem enäniň ýazgylary», D.Çonkadzäniň «Suram galasy», A.Taganowyň W.Şukşinden «Duzlamak» hekaýalaryny, K.Gurbanmyradowyň Jelaletdin Rumydan mesnewilerini, Konfusiden «Paýhaslary», J.Londondan «Durmuşyň kanuny» hekaýasyny, A.Gurbannepesowyň N.Maşenkodan «Ene hakda hekaýat» hekaýasyny, alym R.Mustakowyň F.Baumdan «Oz ýurdunyň jadygöýi» ertekisini şowly terjime hasaplasa bolar.
«Dünýä edebiýaty» žurnalynyň birinji sanyndan
A.Atabaýewiň, A.Agabaýewiň, A.Mämmedowyň, N.Rejebowyň, T.Annaberdiýewiň Gýotäniň, Puşkiniň, G.Wiýeruriň, A.Kunanbaýewiň, N.Rubsowyň goşgularyndan terjimeleri okyjylary nusgawy dünýä poeziýasy bilen ene dilimizde tanyşdyrýar.
G.Daşgynowyň, O.Çaryýewiň, A.Hemidowyň, H.Amangeldiýewiň, M.Mämmetgurbanowyň, H.Hudaýgulyýewiň dünýä edebiýatynyň dürli ugurlaryndan eden terjimeleri türkmen halypa terjimeçilik mekdebiniň dowam etjekdigine ynam döredýär.
O.Nurberdiýewanyň Ýusup Balasagunlynyň «Kutadgu-bilik» eserinden, talyp gyz D.Begnazarowanyň «Arap hekaýatlaryndan» eden terjimeleri bolsa zehinli ýaşlarymyzyň ýetişip gelýändigini subut edýär.
Emma M.Hanmämmedow bilen G.Ýazgeldiýewiň bilelikde meşhur liwan ýazyjysy Jebran Halyl Jebranyň «Ýagşyzada» eserinden eden terjimeleri şowly çykmandyr. Sebäbi awtorlar bu eseri asyl nusgasyndan däl-de, terjimäniň terjimesini edene meňzeýär. Şonuň üçin eseriň çeperçiligi saklanmaga çalşylanam bolsa, filosofiýasyndan daşlaşylypdyr ýa-da köpsözlülige ýol berlipdir. Islendik eseriň özüniň asyl nusgasyndan hem terjimeçiniň ýeke özi tarapyndan terjime edilse, kämil bolýandygy subut edilen hakykatdyr.
«Dünýä edebiýaty» žurnaly 28 çap kagyzdan, 226 sahypadan ybarat, onuň kiosklardaky bahasy 5 manat. Žurnalda on bölüm bolup, «Gündogar edebiýaty», «Çagalar edebiýaty», «Döredijilik ussahanasy» ýaly bölümleriň bolmagy guwandyryjydyr. Ussat türkmen-sowet ýazyjysy Berdi Kerbabaýewiň dünýä edebiýatynyň meşhur ýazyjy-şahyry hökmünde goýulmagy gutlanmaga mynasypdyr.Okyjylaryň arzuwy
«Dünýä edebiýatynda» jahandaky ussat ýazyjy-şahyrlaryň döredijiliginden bölekler terjime edilendigine garamazdan, olar, esasan, geçmişi beýan edýän, öwüt-ündewi wagyz edýän eserlerdir. Okyjylar žurnalyň indiki sanlarynda diktaturany ýazgarýan, sosial durmuşy temalara degişli dünýä edebiýatynyň nusgalyk eserleri bilen tanyşjakdyklaryna umut edýärler.
Käbir okyjylar «Dünýä edebiýatynyň» ýüzünde «Howandary Türkmenistanyň Prezidenti» diýen ýazgynyň durmagy bilen bu žurnalyň hem syýasatyň gurbany bolmagyndan elheder edýärler. Şonuň üçin olar döwlet baştutanynyň karary bilen döredijilik işgärleriniň terjimeçilik birleşiginiň, mekdebiniň döredilip, «Dünýä edebiýatynyň» döredijilik işgärleriniň terjimeçilik birleşiginiň organyna öwrülmegini isleýärler. Şeýle edilen halatynda žurnalyň işgärleri diňe çeper döredijilik bilen meşgullanyp, halka dünýä edebiýatynyň nusgalaryndan kämil terjime eserleri hödürlärler.
«Dünýä edebiýaty» žurnalynyň işgärleriniň heniz tejribeleriniň ýetik bolmanlygy üçin žurnalyň gyssagara taýynlanandygy görünýär. Emma, bu ýagdaýy göz öňüne tutsaň, olaryň öndümli işländigini aýtsa bolar.
«Dünýä edebiýaty» žurnalynda jahanyň çar künjeginde ýaşaýan türkmenleriň meşhur ýazyjylarynyň eserleri hem çap edilse göwnejaý bolardy. «Gara spisoklar» ýatyrylyp, eserleri çap edilmedik ýa-da ene dilinde eser ýazmaýan ýazyjy-şahyrlarymyzyň kämil eserleri-de şu žurnalda çap edilse ýerine düşerdi. Umuman, «Dünýä edebiýaty» žurnalynyň terjimeçileriň halypa-şägirtlik mekdebine öwrülmegine ähli şertleri döretmek gerek.Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Yragyň milli futbol komandasy sişenbe güni Bagdatda Siriýanyň komandasy bilen özara dostluk ýaryşyny geçirer.
Bu oýun Dünýä futbol guramasynyň Yrakdaky oýunlara girizen gadaganlygyny ýatyranyna bäş gün diýlende oýnalar.
Bu dostlukly ýaryş ilki Yragyň demirgazyk şäheri Erbilde oýnalmaly edildi. Emma Yragyň futbol federasiýasyndaky çeşmeler, şeýle-de FIFA-nyň ýaryşlary geçirmek boýunça agenti Gael Mahe ýekşenbe güni bu oýnuň Bagdatda geçiriljegini aýtdy.
Bagdatda soňky halkara ýaryşy 2009-njy ýylyň sentýabrynda geçirilipdi.
2011-nji ýylyň sentýabrynda Iordaniýa garşy oýnamaly bolanda, Erbil stadionynda elektrik bolmansoň, Yrak özüniň Dünýä çempionatynda “öýde” oýnamaly oýnuny Katarda oýnapdy.


text:
Duşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda hökümet güýçleri bilen ýaragly söweşijileriň arasynda güýçli atyşyklar ýüze çykdy.
Ýerli aktiwistler bu atyşyklaryň ýurtda soňky bir ýyl bäri dowam edýän halk çykyşlarynyň barşynda ýüze çykan iň bir gazaply çaknyşyklaryň biridigini aýdýarlar.
Bu wakanyň öňýany, şu geçen dynç alyş güni Siriýanyň Damask we Aleppo şäherlerinde amala aşyrylan bomba partlamalarynda 30 töweregi adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.
Bu wakanyň fonunda şu gün Moskwada Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň prezidenti Jakob Kellenberger Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Siriýa gumanitar ýardam ýüklerini eltmek meseleleri barada gepleşik geçirdi.


text:
Sahar Delijany 1983-nji ýylda Eýranyň Ewin türmesinde doguldy. Onuň ejesi 1979-njy ýylda Yslam rewolýusiýasyna gatnaşyp, soňra tussag edilen dünýewi hereketiň aktiwistidi. Sahar Delijani ýakynda çap eden “Jakaranda agaçlarynyň çagalary” atly ilkinji romanynda özüniň başdan geçiren wakalaryny gürrüň berip, Eýranda bolan wakalara tussaglykda rewolýusionerlerden doglan çagalaryň gözi bilen seretmäge çalyşýar.
Azatlyk Radiosy: Siziň ejeňiz we kakaňyz 1979-njy ýylyň Yslam Rewolýusiýasyndan soň tussag edildiler, sizem tussaghanada doguldyňyz. Kitabyňyz siziň dogluşyňyz baradaky gürrüňden başlanýar. Siz özüňiziň dünýä inmegiňiz bilen bagly ýagdaýlary haçan bilip galdyňyz we siz bu barada nähili pikirde?
Sahar Delijany:
Men özümiň dogluşymyň aýratynlyklary barada hemişe-de bilýärdim, sebäbi bu syr däldi. Meniň ejem muny mydama maňa gürrüň berýärdi we men ýaşlykda şeýle gürüňleri örän gyzykly diýip hasap edýärdim. Men özümiň dogulmagymyň daşyndaky ýagdaýlary iň gyzykly waka diýip hasap edýärdim. Belli bir derejede, men muňa buýsanýardym. Emma soňabaka, kitap ýazmakçy bolanymda, maňa ejemiň beren gürrüňlerinden has köp maglumat gerek boldy. Maňa mälim bolan köp detallar meni diýseň geň galdyrdy.
Bellemeli zat, meni haýran galdyran bir fakt bar. Ejem çaga dogurjak bolup ýatan wagtynda-da sorag edilendigini gürrüň berdi. Men muny öň bilmändim. Meniň pikirimçe, bu ýagdaý çaga üçin gyzykly bolup görnen wakalary örän agyr we agyryly bir meselä öwürdi. Maňa bu barada ýazmak agyr düşdi. Bu mende örän agyr duýgulary döretdi. Men şonda “ejem şeýle agyr ýagdaýy başdan geçiripdir, men muny bilmändirin, men bu barada ýazmaly” diýip pikir etdim.
Azatlyk Radiosy: Siziň ejeňiz we kakaňyz Yslam Rewolýusiýasyna gatnaşan adamlar. Rewolýusiýadan soň olar ýene ençeme adam bilen bilelikde türmä düşüpdirler. Ejeňiz iki ýarym ýyllap, kakaňyz dört ýyllap türme tussaglygyna höküm edilipdir. Sizi we siziň doganyňyzy eneňiz bilen ataňyz idedipdir. Şol ýagdaýlar maşgalaňyza nähili täsir ýetirdi?
Sahar Delijany:
Bu biziň tutuş durmuşymyza täsir etdi. Meselem, meniň ejem we kakam türmeden boşap gelenlerinden soň, kakam uniwersitete, öz okuwyna dolanyp bilmändi. Ol tussag edilende studentdi. Tussaglyk onuň durmuşyny doly üýtgedipdi. Meniň ejeme-de işe ýerleşmek gaty kyn boldy. Adam türmeden boşap gelende durmuşyny gaýtadan başlamaly bolýar munuň bilen bagly ýagdaýlar hiç wagtda ýatdan çykmaýar. Türmede geçirilen ýyllar adamyň soňky durmuşyna göni hem gytaklaýyn täsir ýetirýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň ejeňiz we ataňyz kitap barada näme diýýärler?
Sahar Delijany:
Olar örän şat, olar muňa kanagatlanma bildirýärler. Meniň pikirimçe, bu olaryň agyr günlerde dymyp ýaşandyklary bilen bagly. Meniň daýym tussaglykda jezalandyrylanda, maşgalamyz ony hatda jaýlap hem bilmändi. Meniň garry enem öz oglunyň jezedini-de görüp bilmändi. Indi bolsa bu wakalaryň tutuş dünýä mälim bolmagy azda-kände ýeňillik getirdi.
Azatlyk Radiosy: Siziň daýyňyz 1988-nji ýylda jezalandyrylan müňlerçe tussagyň biridi. Käbir maglumatlarda 5 000-e golaý adamyň jezalandyrylandygy aýdylýar. Şol köpçülikleýin jezalandyryşlar Eýranyň soňky taryhynyň garaňky we köpler üçin näbelli bir tarapy bolupdy. Günleriň birinde şol wakalaryň üsti açylar diýip pikir edýärsiňizmi?
Sahar Delijany:
Hawa, men Eýran şol bir durkuny saklap galar öýdemok. Häzirki ýagdaý-da saklanyp galmaz. Men ýurtda garaşsyz bir edaranyň dörediljegine we bolan wakalaryň doly derňeljegine ynanýaryn. Jezalandyrylan adamlar direlmez, emma bu iş hakykatyň dabaralanmagy üçin örän wajyp bolar.
Sahar Delijany
Azatlyk Radiosy: Siz kitabyňyzy “Jakaranda agaçlarynyň çagalary” diýip atlandyrypsyňyz. Bu kitapda rewolýusiýanyň çagalary barada gürrüň edilýär. Emma näme üçin siz 1979-njy ýylyň rewolýusiýasynyň simwoly hökmünde Eýran üçin adaty bolmadyk bir agajyň adyny ulandyňyz?
Sahar Delijany:
Meniň üçin jakaranda agajy utopiýanyň, ýagny hyýalbentligiň simwoly. Meniň ony saýlap almagymyň sebäbi bar. Men eýýam ABŞ-dakam garry enem günleriň birinde “men bu agajy Tährandaky bagymda ekmäge synanyşypdym, emma bu başa barmady, sebäbi Eýran bu tropiki agaç üçin gaty sowuk ýurt” diýip gürrüň beripdi.
Ençeme ýyldan soň, men ktap ýazyp başlanymda, bu agaç Eýran Rewolýusiýasyny häsiýetlendirýän simwol hökmünde gözümiň öňüne geldi. Sebäbi Eýran rewolýusiýasyna gaty köp umyt baglanypdy, emma şol umytlar başa barmandy. Bu meniň enemiň ýurtda hiç haçan düýp tutup bilmejek agajyň saýa salmagyny isländigini ýada saldy. Şeýlelikde jakaranda agajynyň çagalary - rewolýusiýanyň çagalary diýmekdir. bu ýerde rewolýusiýa ynanyp, öz janyny töwekgelçilige salan, soň bolsa rewolýusiýanyň pidasy bolan aktiwistleriň çagalary hakda gürrüň gidýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň kitabyňyz günbatarly okyjylara Eýran barada nähili maglumat berýär diýip pikir edýärsiňiz?
Sahar Delijany:
Bu kitapda men iki sany meseläni okyjylara ýetirjek boldum. Birinjiden, Eýran Günbatar metbugatynda görkezilende, sakgally adamlar häkimiýet başyna gelende, adamlar olara çydaýarlar, soň başgalar gelende-de olara boýun bolýarlar diýen şekilde suratlandyrylýar. Emma bu beýle däl. Eýran mydama demokratik jemgyýetiň ugrunda göreşýänleriň ýurdy. Ikinjiden, men bütin dünýäde adamlaryň şol bir zatlary arzuw edýändiklerini, olaryň şol bir umytlarynyň we şol bir şübheleriniň bardygyny ýetirjek boldum.
Azatlyk Radiosy: Siz öz kitabyňyzy eýranly okyjylar üçin pars diline terjime etmegi planlaşdyrýarsyňyzmy?
Sahar Delijany:
Meniň kakam muny häzirki wagtda terjime edýär, ol eýýäm soňky babyna ýetdi. Taýýar bolanda, men ony okaryn. Biz kitabyň üstünde bile işlemekçi. Kitap taýýar bolansoň, biz ony Eýrandaky okyjylara ýetirmegiň ýoly barada oýlanarys. Meniň pikirimçe, kitabyň iň möhüm okyjylary - hut şolardyr.