text:
ABŞ-nyň Owganystandaky ilçisi Karl Eýkenberri prezident Hamid Karzaýy «was-was», «gowşak» we «adatdan daşary çekinjeň» lider hökmünde häsiýetlendirdi diýlip «WikiLeaks» internet saýtynda çap edilen amerikan diplomatik dokumentlerinde aýdylýar.
Şol dokumentleriň birinde Eýkenberri Hamid Karzaýy döwlet gurluşynyň iň ýönekeý prinsiplerini-de bilmezlikde aýyplaýar.
Döwlet derejesindäki korrupsiýanyň ýurtda kada öwrülendigi-de habar berilýär.
Alşylan hatlarda owgan hökümet agzalaryna-da häsiýetnama berlipdir. Olarda diňe oba-hojalyk ministriniň parahorlukda aýyplanmadyk ýeke-täk çinownikdigi bellenipdir.


c: text/html

text:
Ukrainanyň Goranmak ministrligi ýurduň gündogaryndaky Slowýansk şäherini gaýtadan yzyna almak üçin 2-nji maýda amala aşyrylan hüjümde iki dikuçarynyň aşak gaçyrylandygyny we pilotlaryň hem öldürilendigini tassyklady.
Ukrainanyň Döwlet howpsuzlyk gullugy başga bir pilotyň söweşijiler tarapyndan ýesir alnandygyny mälim etdi. Söweşijileriň metbugat wekiliniň berýän maglumatyna görä, gürrüňi edilýän operasiýalarda bir gozgalaňçy öldürilipdir.
Içeri işler ministri Arsen Awakow “Facebook” sosial ulgamyndaky sahypasynda beren maglumatynda hüjümleriň maksady girewine alnanlaryň azat edilmegini gazanmakdan we şäheriň administrasiýasynyň adaty görnüşde iş alyp barmagyny dikeltmekden ybaratdyr diýdi.
Slowýansk şäheri geçen aýdan bäri Russiýa tarapdary separatist güýçleriň kontrollygyndady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň şu gün Siriýa 300 çemesi synçy ibermek baradaky rezolýusiýany sese goýmagyna garaşylýar.
Bu synçylar BMG-niň we Arap ligasynyň ýörite wekili Kofi Annanyň araçyllygynda gazanylan atyşygy kesmek ylalaşygynyň berjaý edilişine gözegçilik etmeli.
Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witaliý Çurkin bu kararyň ertir kabul edilmegine garaşýandygyny aýtdy. Orsýetiň we Ýewropa ýurtlarynyň tabşyran basdaş teklipleri anna güni geçirilen gepleşiklerde biri-birine goşuldy.
BMG eýýäm Siriýa kiçiräk bir kämilleşdirilen topar iberdi. Şularalykda, anna güni siriýaly aktiwistler ýurtda juma namazyndan soň müňlerçe adamyň köçelere çykandygyny aýtdylar.
Daraa, Damask, Homs, Hama, Idlib, Aleppo, Deýr Ezzor we Latakia şäherlerinde protest geçirildi. Döwlet eýeçiligindäki metbugat ýol ýakalarynda bolan partlamalarda we beýleki hadysalarda hopsuzlyk gullugynyň 18 işgäriniň wepat bolandygyny aýtdy.


text:
Azerbaýjanyň bagtyýar paýtagtynyň hyryn-dykyn köçeleriniň gabadynda durup dünýäni synlasaň, hamana, dünýä has özgerip onuň hereketi tizleşen ýaly bolup duýulýar. Ýöne birdenem ýerli ýaşaýjylaryň haýsy hem bolsa birini ýolda barýarka saklap: “Indiki prezident kim bolar?” diýip sorasaň, akyp duran wagt birdenkä naýynjar ses edip, sakga durýar we ýerli ýaşaýjy şeýle diýýär: "Gürrüňsiz, Ylham bu saparam wezipä saýlanar. Ol prezidentliginde galar. Munuň başga çözgüdi ýok.”
Geçirilen pikir soralyşyklar, geçmişde bolan wakalar, adamlaryň öňdengörüjilik duýgulary, şularyň hemmesi hökümet başyndaky Ylham Alyýewiň 9-njy oktýabrda geçiriljek saýlawlarda sesleri ýalmap-ýuwutjakdygynyň alamaty ýaly bolup görünýär.
Ertirki ýeňiş 51 ýaşly mirasdüşere jedelli ýöne konstitusiýa taýdan tassyklanjak üçünji ýola prezidentlik kürsüsini bagş eder. Alyýew häli bu güne çenli ýurduň ýangyç eksportyndan gelýän girdejileri arkaýyn ulanyp, başgaça pikirlenýän toparlara gözegçilik etmekden, sosial mediany gözegiçlikde saklamakdan lezzet alýar.
Täze bir umyt
Bu hepdedäki ses berişlikleriň netijelerine bil baglanýan çekeleşikli günlerde pellehana golaýlap barýan dalaşgär bäsleşikleri garaşylmadyk wakalar bilen bir hatarda oppozisiýa wekillerinde täze bir umyt döretdi, ýagny uzagyndan olaryň häkimiýet başyndaky režimiň soňuna nokat goýup bilmekleri ahmal.
Garaşylmadyk wakalardan iň esasylaryndan biri - Azerbaýjanyň oppozisiýasy 2013-nji ýylyň saýlawlarynda birinji gezek özara agzybirligi gazanyp, bir topar bolup çykyş edýärler. Olar şu wagta çenli ençeme özara oňşuksyzlyklara uçrapdylar.
Täze döredilen oppozisiýa koalisiýasy, ýagny “Demokratik güýçleriň milli mejlisi” režime garşy toparlaryň ählisini (olaryň içinde “Musawat” we ”Meşhur front” topary hem bar) özünde jemleýär. Hatda bu topar birleşip, meşhur kinorežissýor Rustam Ibragimbekowy dalaşgärlige hödürledi. Emma bu toparyň kandidaty Ibragimbekowyň söbükbasary we ozal oňa garanyňda has az tanalan Jamil Hasanlydan yza galdy.
Jamil Hasanlyny hödürlän toparyň çykyşy ilkibaşda ýeňliş diýlip hasaplanan hem bolsa, köp zada peýdasy degdi. Orsça gepleýän, Moskwada ýaşaýan, Oskar baýragyna mynasyp bolan Ibragimbekow halkara jemgyýetçiliginiň arasynda has giňden tanalýar. Ýöne 61 ýaşly, köne taryhçy we ozalky kanunçykaryjy Hasanly Bakuwyň hapa syýasatynyň tebigatyndan habarlydy. Ol telewizorda ýaýlyma goýberilen gepleşikde özüniň çeper ene dili bilen Bakuwyň syýasatynyň agzalan häsiýetlidigini aýtmakdan çekinmedi.
“Bokurdagyna çenli korrupsiýa çümdi”
“Hökümet başyndaky partiýa topugyna çenli, Ylham Alyýewiň hökümeti dyzyna çenli, Ylham Alyýewiň özi bokurdagyna çenli korrupsiýa çümdi”.
Soňabaka dalaşgärlerden sekiz sany režimiň tarapdary Hasanlyny yzygiderli kemsidip, telewizion gepleşigi sirke dönderdiler. Hatda gepleşigiň dowamynda oňa suw çüýşesini hem zyňdylar. Gepleşige Alyýewiň özi gatnaşmady.
Jamil Hasanly
Režimiň tarapdarlary hökümetiň üpjünçilgindäki telewizion kanalda ýaýlyma goýberilen gepleşigiň wagtyny Hasanlyny we beýleki oppozisionerleri kemsitmek üçin ulandylar. Olar oppozisionerlere “itler”, “gomoseksuallar” aýallaryna bolsa “jelepler” diýip, ýaýlymyň dowamynda biedep hem gelşiksiz sözleri aýtdylar.
Alyýewiň “Täze Azerbaýjan” partiýasynyň agzasy Siýawuş Nowruzow Hasanlynyň bitiren ylmy işlerine-de dil ýetirip başlady: “Sen alym däl. Sen ozallar köçede ýatyp-turýardyň. Saýlawlar gutaransoňam, sen köçelerde galarsyň, Kamil Hasanly!”
Kamil Hasanly ”Sowuk uruş” we Azerbaýjanyň Garabag, Nahçywan sebitleri barada ýazylan birnäçe kitabyň awtorydyr.
Bilermenleriň aýtmaklaryna görä saýlaw kampaniýasyny zäherli gürrüňler we jedeller gurşap aldy we bu ýagdaý hem halkyň syýasaty ýigrenmegine getirdi.
“Strategiýa peýdasyna”
Düýbi Bakuwda ýerleşýän “Atlas” atly pikir we garaýyş jemgyýetiniň başlygy Elhan Şahinogly bu strategiýanyň Alyýewiň peýdasynadygyny aýtdy. Ol Alyýewiň özüni göreşden ýokarda tutýandygyny we onuň sanlyja gezek kampaniýa geçirýän ýaly bolup surata düşendigini, ýöne ses üçin gönüden-göni halka ýüzlenmändigini öz sözlerine goşdy.
“Syýasy prosese halkyň biparhlygy oňlarlykly däl. Bu hökümetiň peýdasyna bolýar. Sebäbi hut şu sebäpdenem olar köp güýç sarp etmezden, saýlawlarda ýeňiş gazanmaga ymtylyp bilerler. Eger-de siz üns beren bolsaňyz, hökümet başyndaky partiýa Bakuwda uly göwrümli çekişme we çykyş geçirmäge-de höwesek bolmady”.
Orsýetiň garagol syýasatynyň parlak ýyldyzy Alekseý Nawalnyny ýada salýan Hasanly gepleşigiň dowamynda özüne berlen wagty hökümetiň korrupsion syýasatyna hüjüm etmek üçin sarp etdi. Onuň aýtmagyna görä, korrupsiýanyň netijesinde nebitden girýän girdejileri, milliardlarça dollary Alyýew öz şahsy hasabyna geçiripdir.
“Men özümiň 2000 manat möçberinde pensiýa alýandygymy subut edýän dokumentleri ýanym bilen getirdim. Men ”Täze Azerbaýjan” partiýasynyň lideri Ali Ahmadowdan sorasym gelýär, eýsem ol ýany bilen Alyýewiň 61 milliard amerikan dollaryny daşary ýurda çykarandygyny subut edýän resminamalary getirdimikä!? Ol Dubaýdaky willa üçin sarp edilen 75 million dollaryň resminamasyny getirdimikä?! Eýsem, ol Alyýewiň hut özüniň alan para-peşgeşi baradaky resminamalary getirdimikä!? Şol alnan para Nýu-Ýork kazyýeti tarapyndan hem tassyk edilipdi. Ol Alyýewleriň maşgalasynyň döwletden ogurlan emläkleri baradaky dokumenti öz ýany bilen getirdimikä!? Eger getirmedik bolsa, meniň özüm şol dokmentleri degişli bank hasaplary bilen bile getirdim.”
Şeýle-de Hasanly esasy ýerlerde çykyş etmegiň deregine öz çykyşlaryny welaýatlarda we dürli sebitlerde dowam etdi. Ýygnanan köpçülik ýarym müň töweregi adamdy we bu çykyşlar polisiýanyň gözegçiliginde geçirildi.
Oppozisiýanyň ogullary tussag edildi
Oňa gatnaşan köp sanly adamlar Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna beren gürrüňlerinde ýygnaklara gatnaşsalar, özlerine işlerinden boşadylmak ýaly howpuň hem abanýandygyny aýtdylar. Oppozisiýanyň iki sany ýokary wekiliniň (“Meşhur Front” toparynyň lideri Ali Kerimliniň we Hasanlynyň metbugat wekili Oktaý Gulaliýewiň) ogullary saýlawlaryň öňüsyrasynda uruldylar we olar tussag edildiler.
Häkimiýetler bu wakalarda hiç hili syýasy sebäbiň ýokdugyny aýtdylar. Ýöne Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropa Bileleşigi we Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy saýlawlaryň öňüsyrasynda aktiwistlere, žurnalistlere we oppozisiýanyň syýasatçylaryna edilýän “dowamly basyş” barada alada bildirýändiklerini duýduryp, çykyş etdiler.
”Milli mejlisiň” agzalary eger saýlawlar erkin we adalatly geçirilse, özleriniň ýeňiş gazanjakdygyny aýdýarlar. Şeýle-de olar göreşiň 9-njy oktýabrda gutarmajakdygyny belleýärler. ”Meşhur Front” toparynyň başlygynyň orunbasary Gözel Baýramlynyň aýtmagyna görä, koalisiýa saýlawlar gutaransoňam, öz pozisiýasynda berk durmagy dowam eder.
“Struktura diňe bir saýlawlar üçin däl”
“Bu struktura diňe bir saýlawlar üçin niýetlenilenok. Biziň maksadymyz diýdimzorlukdan demokratiýa geçmek, demokratiýany bina etmek. Şol amala aşýança, demokratiki güýçleriň agzybir hereket etmegi örän zerurdyr. Biz şonuň üçin çytraşýarys, ynha, şol biziň maksadymyz.”
Ozalky sowet döwletleriniň iň zabun režimlerinden birine garşy durup, düýpli özgerişleri gazanmak üçin birleşen oppozisiýanyň ýeke öz güýji ýeterlik bolmaz. Ýöne “birleşen oppozisiýa” garaşylmadyk nebit girdejileri bilen bina edilen Alyýewiň režiminiň çökjekdigini ýa-da däldigini, çagşan ýagdaýynda haçan çagşajakdygyny görkezjek güýçli faktor bolup biler.
Häzirki wagtda Hasanlynyň giňden ýaýran korrupsiýa baradaky habary Azerbaýjany gelejekde demokratik döwlet hökmünde göz öňüne getirýän adamlaryň arasynda tiz ýaýraýar.
“Meniň öz sesimi size berenimi göz öňüne getirip görüň. Siz saýlanmarsyňyz. Halkyň 50-60 göterimi size ses beren ýagdaýynda-da, siz ýeňiş gazanmarsyňyz. Alyýew eýýäm wezipä taýýar.”


text:
Gazagystanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Rapil Joşybaýew 2017-nji ýyldan başlap öz ýurdunyň Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş guramasyna (OECD) agza döwletleriň raýatlaryna wizasyz syýahat etmek mümkinçiligini döretmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Joşybaýewiň 9-njy iýulda Astanada žurnalistlere beren maglumatyna görä, bu sanawa Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş guramasyna agza 34 ýurt bilen bir hatarda Malaýziýa we Singapur hem goşulypdyr. Bu plan durmuşa geçirilse, gürrüňi edilýän ýurtlaryň raýatlary Gazagystana wizasyz syýahat edip bilerler.
Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş guramasy Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa, Kanada, Awstriýa, Şweýsariýa, Ýaponiýa, Türkiýe, Ysraýyl, Meksika, Norwegiýa, Şwesiýa, Ispaniýa, Portugaliýa, Italiýa, Günorta koreýa, Niderlandlar, Lýuksemburg, Awstraliýa we Täze Zelandiýa ýaly ýurtlary öz içine alýar.
Şeýle-de, bu guramanyň düzümine Çehiýa respublikasy, Slowakiýa, Estoniýa, Wengriýa, Polşa, Sloweniýa, Daniýa, Islandiýa Çili, Finlandiýa, Irlandiýa we Gresiýa girýär.


text:
Täjigistanyň gündogarynda hökümet güýçleriniň geçiren ýörite operasiýasynda azyndan 20 esger öldi we 25-e golaýy hem ýaralandy. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Täjigistandaky habarçysy maglumat berýär.
Mundan öň, operasiýada dokuz esgeriň ölendigi habar berlipdi. Olar ýurduň ýokary derejeli howpsuzlyk resmisini öldürmekde güman edilýän topara garşy operasiýany amala aşyrypdylar.
Sişenbe güni Dagly-Badahşan regionunda geçirilen operasiýada ençeme söweşijiniň öldürlendigi, şeýle-de bäş owgan raýatynyň tussag edilendigi hem habar berilýär. Operasiýa söweş wertolýotlary hem gatnaşdy.
Resmileriň aýtmagyna görä, operasiýa ozalky oppozisiýa komandiri Tolib Aýombekowy ele salmak üçin geçirilipdir. Onuň topary dynç günleriniň dowamynda ýurduň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň ýokary derejeli resmisi, general Abdullo Nazarowyň janyna kast etmekde gümän edilýär.


text:
«Türkmenistanda ilata mugt berilýär» diýen şygar bilen radio-telewideniýede, gazet-žurnallarda birsyhly agzalyp durlan zatlaryň biri-de gündelik sarp edilýän tebigy gazdyr.
Garaşsyzlykdan öň Türkmenistanyň iri şäherlerinde-de tebigy gaz ilata berilmeýärdi. Öýlere gysylan görnüşdäki ballonly gazlar daşalýardy. Garaşsyzlyk alnansoň, ýurduň oba-şäherleriniň tas hemmesine diýen ýaly, tebigy gaz eltildi. Özem ol her gün müňlerçe sapar radio-telewideniýede halkyň gulagyna «mugt» diýlip ýetirilýär. Gazet-žurnallarda «mugt» diýlip ýazylýar.
Ýöne hakykatda gaz meselesinde-de durşy bilen mugt zat ýok. Adam başyna belli bir ujypsyzja bölek mugt berilýär. Her ýyl aýaklan halatynda bolsa, şäheriň hem obalaryň gaz edaralarynyň adamlary öýme-öý aýlanyp başlaýarlar. Hojalykda ýakylan gaz üçin puly kimler sesini çykarman töleýär. Kimler bolsa: «Türkmenistanda gaz mugt. Baryň gidiň. Gaz üçin bir köpügem tölejek däl. Prezident «Gaz mugt» diýip durka siz nämä pul sorap gelýäňiz? Sebäbi siz puly özüňiz üçin çöpleýäňiz» diýip, gaz edarasynyň işgärlerini kowup goýberýänlerem bar. «Haçan gazet-žurnallaryňyz «Gaz mugt däl» diýip, hakykaty ýazar, radio-telewideniýäňiz «Gaz pully» diýip, hakykaty aýdar, ana, biz şonda töläris gaz üçin puly» diýip gykylyk edýänlerem bar.
Eger dört nokatda gaz ýakylýan bolsa, onda bir ýyl üçin 180-200 müň manat pul tölemeli. Bu pul 15 amerikan dollary töwerek. Şu 180 müň manady dört nokada bölseň, her nokat üçin tölemeli pul 45 müň manat bolýar. 45 müň manady 12 aýa bölseň, takmyndan dört müň manada ýakyn bolýar. Dört müň manat iki sany çöregiň bahasy. Görüp otursaň, bu ýerde «gaz pully» diýip, goh edip oturar ýaly zadam ýok.
Ýöne on iki aýyň puluny topbak alýanlaryndanmy-nämemi, köp puly birden tölemegi adamlar kyn görýärler. Şeýle hem «gaz mugt» diýen sözi günde diňläp duranlary üçin köp adamlar pul çykarmak islemeýärler. Şol ujypsyz pul hem aýlyk-günlüksiz maşgalalar üçin agram bolup durýar. Şeýle maşgalalar bir ýylyň dowamynda gara güne goýmak üçin ýa-da zerurlyk ýüze çykanda ulanmak üçin 15 dollary hem gündelik sarp edilişden artdyryp ýygnap goýup bilenoklar.
Öýüni ýyladýan peç bilen nahar bişirýän gaz ojaklaryny hasaba aldyryp, soňundan mellegindäki şitilhanada, sygyr dölelerinde-de gaz peç ýakyp ýören adamlar-da bar.
Bahasy nähili bolanda-da tebigy gazyň höziri başga. Tebigy gaz çekilensoň adamlar odun, kömür daşap kösenmeden dyndylar. Ýöne adam pahyra ýaranma ýok. Köp meselede adamlaryň bolşy haýran galdyrýar.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçy. Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Küşt
Küşt örän çylyrymly strategiýa oýuny bolup, aýratyn düzgün boýunça 64 öýli tagtada 32 sany ak we gara mally oýnalýan oýun..Dünýäde küşt ýaryşlary geçirilýär we sportuň bir görnüşü hasaplanýar. Küşt oýununa könelerimiz beyiniň gimnastikasy hem diýipdirler. Küşt oýununda Türkmen türgenleri uly abraýa eýedir. Türkmenistanda abraýly uly küşt ussatlary bardyr. Mesgen Amanow, Maksat Atabayew, Meýlis Annaberdiýew, Orazly Annageldiýew, Hanjar Ödäýew ýaly örän ussat küştçüleri mysal bermek bolar. Küşt küşt tagtasy diýilen 8x8 bolan dörtburç tagta(we şuñameñzeş)nyň üstünde oýnalýar.Jemi 64 sany dörtburçlugyň 32 sany gara,32 sany hem ak reñkli bolýar. Küştçüleriň biri ak beýlekisem gara daşy alýar we bir gezekde diňe bir göçüm edip bilýär.
Mazmuny
Küşdüñ Daşlary[üýtget | edit source]
Küşt Oýnunda Daşlaryñ Göçüm Kadalary[üýtget | edit source]
- Rakirowka edip bilmek üçün şa birinji göçümünü göçmedik bolmaly.
- Rakirowka edip bilmek üçün şa bilen ruhuñ arasynda başga daş bolmaly däl.
Oýuna Başlamadan Öñ Daşlaryñ Düzülüşü[üýtget | edit source]
- Oýunyñ başynda birinji göçüm hemişe aklaryňdyr.
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]
- [1] Ýurdumyzyň türgenleri dünýäniň ýaşajyk çempionyny sarpalaýar
- Официальный сайт Международной шахматной федерации (ФИДЕ) (iňlis dilinde)
- Chess-News. Новости шахмат
- ChessPro. Профессионально о шахматах
- Шахматный сайт гроссмейстера Сергея Шипова
- Новости мировых шахмат (iňlis dilinde)
- Журнал «64 — Шахматное обозрение»
- Шахматная библиотека


text:
Ispaniýanyň “Barselona” futbol topary Çwmpionlar ligasynyň finalynda Italiýanyň “Ýuwentusyny” ýeňdi we öz taryhynda bäşinji gezek iň abraýly ýewropa kubogynyň eýesi boldy.
Duşuşygyň başynda Andres Inýesta 11 mertlik belginiň töwereklerinde gözegçiliksiz galan Iwan Rakitiçi tapdy. Ol bolsa pökgini Janluiji Buffonyň goraýan derwezesine gönükdirdi.
55-nji minutda Mark-Andre ter Ştegen Karlos Tewesiň urgusyny yzyna gaýtardy, ýöne pökgi Alwaro Morata geldi, ol bolsa pursatdan netijeli peýdalanmagy başardy. Ikinji ýarymyň ortalaryna “Barselona” “Ýuwentusy” garşylyklaýyn hüjümde tutdy: Lionel Messiniň urgusyny Buffon göni Luis Suarese tarap gaýtardy. Urugwaýly hüjümçi bolsa pökgini derwezäniň boş galan tarapyna gönükdirdi. Goşmaça wagtda Neýmar katalonlylaryň üçünji pökgüsini geçirdi.
“Barselona” üçin gazanylan bu Kubok toparyň taryhyndaky şeýle derejeli bäşinji baýrak boldy. Mudan ozal “gök-gyrmyzylar” Ýewropanyň iň abraýly ýaryşynda 1992-nji, 2006-njy, 2009-njy we 2011-nji ýyllarda ýeňiji bolupdylar.
Çempionlar ligasy. Final
“Ýuwentus” (Turin, Italiýa) — “Barselona” (Barselona, Ispaniýa) — 1:3
Pökgüleri geçirenler: Rakitiç, 4 (0:1); Morata, 55 (1:1); Suares, 68 (1:2); Neýmar, 90+7 (1:3).
Duýduryş alanlar: Widal, 11; Pogba, 41; Suares, 70.


text:
Mary welaýatyndaky GRES-iň ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerine ýaramaz täsir ýetirýändigini, käbir ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. GRES-iň ilatyň ýaşaýyş punktunyň golaýynda gurulmagy ekin-meýdanlaryň guramagyna, ýerli ýaşaýjylaryň dürli kesellere uçramagyna sebäp bolýar diýip, Mary welaýatynyň Azalow daýhan birleşiginden özüni Sähragül diýip tanyşdyran öý hojalykçy zenan belleýär.
Bu mesele barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa öý hojalykçy Sähragül bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Häzirki wagtda 2012-2016-njy ýyllarda Medeniýet Ministrliginiň esasy işi Türkmenistanyň medeniýetini ösdürmek, medeniýet pudagynyň amatly şertlerini sazlamak, milletiň arasynda şahslary ryhy we medeni taýdan durmuşa geçirmek bolup durýar.
Döwletiň medeniýet babatdaky syýasatyny durmuşa geçirmek, ilkinji nobatda, dürli çäreleri halkara derejesinde geçirmekden ybaratdyr. Şeýle-de, medeniýet pudagynda geçirilen ajaýyp çäreleriň hataryna HHR, GFR, Koreýa Respublikasy, Ukraina, Belarus, Azerbaýjan Respublikasy bilen diplomatik gatnaşyklaryň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilen çäreleri hem belläp geçmelidiris.
Şu günki günde Türkmenistanda EYR-yň, Belarusyň, Tatarystanyň, Türkiýäniň Medeniýet günleri geçirildi. Şeýle-de, Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň Awstriýanyň paýtagty Wenada, Russiýa Federasiýasynyň Astrahan şäherinde ýokary derejede geçirilendigini belläp geçmelidiris. Mundan başga-da, Özbegistanda Türkmen kinolarynyň günleri hem geçirildi. Şeýle-de, Mary şäherinde geçirilen çäreler, 2012-nji ýylda BMG-niň medeniýet günleriniň geçirilmegi hem-de “Gadymy Merw — dünýä medeniýetiniň merkezi” atly halkara maslahatyň geçirilmegini hem belläp geçmelidiris. 2012-nji ýylda Izmir şäherinde geçirilen çäreler Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň çykyşy we Türkmenistanyň Prezidentiniň Türkiýe Respublikasyna bolan resmi saparyny belläp geçmelidiris.
Medeniýet hyzmatlarynyň hilini giňeltmek we ösdürmek üçin, ilaty kämilleşdirmek, döredijilik toparlarynyň repertuaryny täzelemek, muzeý we kitaphana gaznalaryny, medeniýet ulgamlarynyň işlerini sazlamak ugrunda yzygiderli işler alnyp barylýar. Şu günki günde ýurtda 11 sany döwlet teatry, 31 sany döwlet muzeýi, şeýle-de welaýatlarda 667 oba medeniýet we döredijilik öýleri hereket edýär. Olaryň işinde täze görnüşler we usullar ornaşdyrylýar.
Hususyýetçilikde bu ulgamlaryň işiniň has-da täsirliligi, olaryň işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmak, esasan hem sebit derejesindäki wajyplygy üçin guramaçylyk-usulyýet kömegini bermekde ýörite topar döredildi. Şol topar welaýatlarda, medeni işlerini seljerilýän esasy ýerlerde iş saparlaryny alyp barýarlar, şol ulgamlaryň işgärleri bilen seminarlary guraýarlar, maslahat kömeklerini berýärler. Medeni ýagdaýlarynyň kesgitlenen hereketlerini tassyklamak bilen ýurtda we döwlet syýasatynyň medeniýet ulgamynyň maksatlaryna we artykmaçlyklaryna degişli bolan esasy meseleleriň hatarynda, ýurduň dünýä arenasyndaky häzirkizaman at-abraýyna gönüden-göni umumy medeniýet giňişliginiň goşýan goşandy bilen baglanyşyklydyr. Şuňa laýyklykda, döwlet baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow 2012-nji ýylda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynda Türkmenistanyň başlyklyk etmegi hökmünde şeýle temanyň üstünde we bular bilen baglanyşykly medeni wakalar barada durup geçdi.
2012-nji ýylyň oktýabrynda Aşgabatda GDA agza döwletleriniň ylmy-döredijilik işgärleriniň VII forumy geçirildi. Bu barada aýtmak bilen, milletiň Lideri bu möhüm halkara çäresine düýpli taýýarlyk görmek barada berk tabşyryk berdi. Forum we çäre bilen baglanyşykly maksatnama taýýarlanyldy, forumy geçirmekde ýokary derejeliligi gazanmak üçin guramaçylyk işleriň aýdyň meýilnamalary işlenildi.
Medeniýet ulgamynyň ösmegine döwlet köp serişdeleri goýberýär.
Ýurtda köpsanly ulgamlaýyn medeniýet edaralary- teatrlar, kinokonsert merkezleri, kinoteatrlary, muzeýler, medeniýet köşkleri, kitaphanalar we beýleki durmuş-medeni maksatly desgalar gurulýar.
Ylmy-gözleg we arheologiýa işlerine hem köp serişdeler goýberilýär. Medeniýet ulgamynyň işgärleriniň hünär derejeleriniň ýokarlandyrylmagyna we taýýarlanmagyna esasy üns berilýär.


text:
Türkmenistanyň izolýasiýaçy döwlet we «ýekemen patyşalyk» diýlip atlandyrylmagynyň bir topar sebäbi bar, emma şol sebäpleriň biri bu ýurtdan obýektiw informasiýa, maglumat almak ýa çykarmak kynçylygy bilen bagly.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Türkmen gullugynyň, Azatlyk Radiosynyň bir habarçysy Ogulsapar Myradowa 2006-njy ýylyň sentýabrynda, görnüşinden, erbet ýenjilmek netijesinde, türmede öldi
. Azatlygyň ýene bir habarçysy Saparmyrat Öwezberdiýew
bolsa, 2003-nji ýylyň noýabrynda zor bilen maşyna dykylyp, Aşgabadyň etegindäki gonamçylyga eltildi we urlup, ýol ýakasynda taşlanyp gaýdyldy. Onsoň ol ýerde soňky 20 ýylda Azatlygyň ähli habarçysy diýen ýaly tutulyp-saklanmagy başdan geçirmeli boldy.
Ogulsapar Myradowa
Emma Azatlyk şindi hem işleýär we henizem onuň Türkmenistanyň içinde bolup geçýän zatlary habar bermäge synanýan habarçylary bar. Ol ýerdäki häkimiýetler bu işiň, ýagny ýurtdan obýektiw habarlary çykarmagyň biraz ýeňlemegi üçin hiç bir iş etmediler.
Biziň aşakda getirjek wakalarymyzyň ählisi 2013-nji ýylyň dekabrynyň aýagyndan 2014-nji ýylyň ýanwar aýynyň ortasyna çenli aralykda boldy.
Ozaly, Azatlygyň habarçylary Türkmenistandaky ýagdaýa we düzgünlere belet: Sen hökümeti biabraý edip görkezjek maglumatlary gözlemeli däl, eger-de sen şeýle maglumaty ele salyp, soňam ony daşarky dünýä mälim etmekçi bolsaň, uly töwekgellige baş goşýarsyň.
Emma käbir temalary gozgamak, sosial problemalar barada habar bermek mümkin, ýöne şonda-da, aşakda getirjek mysallarymyzdan çen tutulsa, geçip bolýan we geçmesiz çäkler o diýen anyk kesgitlenen däl.
Mysal üçin, Azatlygyň habarçysynyň Maryda, demirýol stansiýasynda bilet üçin dörän uzyn nobat barada habar taýýarlamak synanyşygy onuň ýerli polisiýa stansiýasynda iki ýarym sagatlap saklanmagyna sebäp boldy.
Habarçy ýolagçylaryň bilet satyn almak üçin duran nobatyny wideo ýazgy etmekçi bolupdy, demirýol stansiýasynyň beýleki ýerlerini ýazgy etjek bolmandy. Polisiýa gelende, ol özüniň Azatlygyň habarçysydygyny aýtdy we maksadyny düşündirdi.
Onsoň habarçy polisiýa stansiýasynda guramaçylykly jenaýata we terrora garşy bölümiň işgärleri tarapyndan soraga çekildi. Ahyr netijede bolsa, onuň düşüren wideo ýazgysy öçürildi we oňa strategiki ähmiýeti bar diýip bilinýän edara-kärhanalaryň töwereginden wideo ýazgy etmezlik maslahat berildi.
Saparmyrat Öwezberdiýew, 2009
Indiki gürrüň berjek wakamyz hem uzyn nobat bilen bagly, ýöne bu ýurduň günortasynda hökmany tehniki gözegçilikden geçmek üçin nobata duran awtoulaglaryň nobaty. Awtoulag eýeleriniň öz ulaglarynyň tehniki guratlygy barada wagtly-wagtynda resmi dokument alyp durmagy örän möhüm, sebäbi olar şol dokument esasynda döwletiň ulagly raýatlara mugt goýberýän ýangyjyny alyp bilýärler. Onsoň olar, her näçe uzyn ýa surnukdyryjy hem bolsa, bu nobata çydamaly bolýarlar.
Azatlygyň bir habarçysy awtoulag eýeleriniň tehniki gözegçilikden geçmek üçin durýan uzyn nobaty barada maglumat taýýarlamak maksady bilen bu sahnany mobil telefonynda wideoýazgy etmäge başlaýar. Bu ýagdaýy gören polisiýa ofiseri ara goşulyp, ony ýerli polisiýa stansiýasyna alyp gidýär. Ol ýerde ondan guramaçylykly jenaýatçylyga we terrorizme garşy göreş bölüminiň işgärleri sorag edýärler. Bu sorag edişlik alty sagat töweregi wagta çekýär. Iň ahyrynda bolsa, habarçynyň mobil telefony we şahsy dokumentleri yzyna gaýtarylyp berilýär, elbetde, telefondaky widioýazgylar hem öçürilýär.
Azatlygyň bir habarçysy bolsa Aşgabatda polisiýanyň adamlary öz kwartiralarynyň aşagyndaky ýerzeminlerden göçürişi barada maglumat taýýarlamaga gitdi. Haçanda habarçy wideoýazgy etmäge başlanda, biri arkasyndan gelip, onuň kamerasyndan silkmäge başlady. Ol kamerany aljak bolman, ýazgy edilmegine päsgel bermäge çalyşdy. Netijede kamera zeper ýetdi. Ol bozgak polisiýa işgäri bolup çykdy. Habarçy soňra polisiýa stansiýasyna baryp, kamerasyna zeper ýetiren adamy jogapkärçilige çekmäge synandy. Polisiýa işgäri ötünç sorady, emma ondan zeper ýetiren enjamynyň çalşylmagyna delalat bolmady.
12-nji ýanwarda Gökdepe söweşiniň ýyl dönümi, Hatyra güni bellenildi. Bu senede 1881-nji ýylda rus goşunlary tarapyndan Gökdepede köpçülikleýin gyrlan türkmenleriň hatyrasy tutulýar. Hatyra güni Türkmenistan Sowet Soýuzyndan bölünip, garaşsyz ýurt bolaly bäri bellenilýär.
Bu uly waka we döwlet habar beriş serişdeleri ol barada her ýyl gepleşik taýýarlaýar. Emma Azatlyga bu ýyl Hatyra gününden gepleşik taýýarlamaga päsgel berildi. Azatlygyň habarçysy Gökdepedäki ýatlama çärelerine gatnaşyp, adamlaryň doga-dileg edişini ýazgy etmekçi boldy. Emma gapdaldan bir adam sokulyp, habarçynyň wideoýazgy etmegine yzygiderli päsgel berdi. Onsoň olaryň arasynda dawa başlandy we netijede Azatlygyň habarçysy ýatlama çäresiniň geçirilýän ýerinden çetleşdirildi.
Türkmenistan dekabr aýynda parlament saýlawlaryny geçirdi. ÝHHG-nyň Demokratik institutlar we adam hukuklary edarasy ýaly günbatar guramalary, Türkmenistanyň saýlawlaryna syn etmek üçin, oňa resmi bolmadyk gözegçi toparlaryny ýollady.
ÝHHG-niň wekilleri metbugat ýygnagyny geçirdi we saýlaw kampaniýasynyň geçirilişi bilen bagly käbir tankydy bellikleri aýtdy. Azatlygyň bu waka barada maglumat taýýarlamakçy bolan habarçysy bolsa, howpsuzlyk işgäri tarapyndan üç sagada golaý saklanyp, metbugat ýygnagy gutaryp barýarka goýberildi.
Ol ýerde başga-da mysallar bar, emma şu ýatlap geçenlerimiz hem Türkmenistandan habar, maglumat çykarmagyň nähili hupbatly işdigini ýeterlik derejede görkezýän bolsa gerek.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň örän howply ýerlerden maglumat iberýän habarçylarynyň bardygyny we ol adamlaryň köplenç jemgyýetçilige gymmatly maglumat ýetirmek üçin öz janlaryny howp astyna salýandygyny aýtmak öwünmek bolmasa gerek.
Türkmenistana şol beýleki ýerlere bolşy ýaly kän üns berilmeýär, emma Azatlygyň habarçylarynyň erjelligi we görýän görgüleri olaryň Gündogar Ýewropadaky, Kawkazdaky, Eýrandaky, Yrakdaky, Owganystandaky we Pakistandaky kärdeşleriniňkiden peslär ýaly däl.
-- Muhammad Tahir, Brus Pannier


text:
Dünýä Söwda Guramasynyň düýn beren habaryna görä, Gazagystanda we Ukrainada howply bank krizisi söwda maliýe bazarlarynda töwekgelçilige sebäp bolýar.
Dünýä Söwda guramasynyň raportyna görä, pul ýetmezçiligi Iri banklar üçin ösdi.
Şol bir wagtyň özünde, şeýle ýagdaýyň Afrikada, Merkezi Amerikada, Gündogar Ýewropanyň möhüm ýurtlarynda, Günorta Gündogar Aziýada we Merkezi Aziýada ýaramazlygyna galýandygy hem aýdyldy.
Dünýä Söwda Guramasy Gazagystandaky we Ukrainadaky ýagdaýlara aýratyn alada bildirip, olarda töwekgelçilik juda ýokary we bank krizisiniň söwda maliýe bazarlaryna yzygiderli ýagdaýda täsir etmegi mümkin diýdi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Aziada-2017-ä tarap göni ýolda: Türkmen paýtagtynyň Olimpiýa şäherjigi synag düzgüninde işleýär
V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky ýerine ýetiriji komitetiň başlygy Daýanç Gulgeldiýew bilen söhbetdeşlik
HABARÇY: Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna bir ýyldan sähelçe gowrak wagt galdy. Aşgabat şäheri eýýäm häzir şol wakany başdan geçirmek duýgusy bilen ýaşaýar, munuň özi ýurdumyzyň baş şäherini abadanlaşdyrmagyň gurluşyk depginlerinde, sport we taýýarlyk çärelerinde aýdyň duýulýar.Ýurdumyzyň ähli ministrlikleriniň we edaralarynyň gatnaşmagynda uly işler amala aşyryldy, çünki “Aziada-2017” – bu iri abraýly taslama bolup, ol dünýä bileleşiginde Türkmenistan hakynda täze garaýyşlary kemala getirmäge gönükdirilendir.
Bu forumyň esasy işçi düzümi bolup durýan V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky ýerine ýetiriji komitetiň işleri has-da agdyk bolup durýar. Şu gün Komitetiň ýolbaşçysy Daýanç Gulgeldiýew biziň sowallarymyza jogap berdi. Olaryň ilkinjisi “Aziada-2017-ni geçirmäge görülýän taýýarlygyň derejesine nähili baha berersiňiz?” diýen sowaldan ybarat boldy.
D.GULGELDIÝEW: Biz Aziýa oýunlaryna tarap göni ýola düşdük. Özi-de, örän oňat görkezijiler bilen ýola düşdük. Bu bolsa, ilkinji nobatda, milli Liderimiz – Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hyzmaty bolup, Gahryman Arkadagymyz biziň öňümizde baş maksady – sport we myhmansöýerlik arkaly Türkmenistany dünýä açmak wezipesini goýdy.
Döwlet Baştutanymyz ähli guramaçylyk işleriniň hiline we möhletlerine ýokary talaplary bildirmek bilen, Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça ähli meseleleri çözmekde hemmetaraplaýyn goldaw berýär.
Aşgabatda geçiriljek Aziada Aziýa ýurtlarynyň Milli Olimpiýa komitetleriniň 45-niň, şeýle hem Okeaniýa ýurtlarynyň Olimpiýa komitetleriniň 17-niň wekiliýetlerini bir ýere ýygnap, öz tapgyrynda iri forumlaryň biri bolar. Mälim bolşy ýaly, 2014-nji ýylyň noýabrynda türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidentiniň gatnaşmagynda Aziada-2017-niň Guramaçylyk komitetiniň, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň we Okeaniýanyň Milli Olimpiýa komitetleriniň arasynda taryhy Ähtnama gol çekildi. Biziň çaklamalarymyza görä, 2017-nji ýylyň sentýabrynda Aşgabatda Orta Aziýanyň iri sport toplumynyň zallarynda dünýäniň 62 ýurdundan türgenleriň 5 müňden gowragy sportuň 21 görnüşinde iň güýçlüleri ýüze çykarmak ugrunda bäsleşerler.
Olaryň ikisi – guşakly göreş we konkur – Milli Olimpiýa komitetiň Prezidenti bolup durýan döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň teklibi bilen şol sanawa girizildi. Bedenterbiýäni we sporty ösdürmegi döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlän Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjynyň Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň Aziýa oýunlaryny Aşgabatda geçirmek hakynda çözgüdi kabul etmeginiň möhüm şerti bolup durýandygyny bellemek gerek.
Milli Liderimiziň sport ulgamynda ýöredýän syýasaty öz miwelerini berýär, türkmen sporty ösüşiň täze derejesine çykýar, ýurdumyz iri sport çäreleriniň geçirilýän ýerine öwrülýär.
Ýurdumyzyň köpçülikleýin sport we bedenterbiýe hereketine ähli ýaşdaky adamlaryň – 7 ýaşdan başlap 70 ýaşla çenli adamlaryň müňlerçesi çekildi. Ýaş türkmenistanlylaryň müňlerçesi ýokary görkezijiler sporty bilen meşgullanýarlar. Häzir olar 2017-nji ýylyň Aziýa oýunlarynda üstünlikli çykyş etmäge taýýarlyk görýärler.
Aşgabadyň kabul etmäge taýýarlanýan Oýunlary şeýle gerimdäki ilkinji halkara ýaryşlary bolar. Şonuň üçin bu çäre biz üçin hem gyzykly hem-de örän jogapkärli bolup durýar. V Aziýa oýunlaryny ýokary derejede geçirmek maksady bilen türkmen wekiliýetleri halkara sport ýaryşlaryny guramak babatda iň gowy dünýä tejribesini öwrenmek we özleşdirmek üçin daşary ýurtlara iş saparlaryna ugradylýar.
Oýunlaryň mynasyp derejede geçirilip, Aşgabat, Türkmenistan we tutuş yklym üçin ýatdan çykmajak waka öwrülmegi üçin biz Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi, beýleki halkara guramalary we esasy daşary ýurt hünärmenleri, bilermenleri bilen ýakyn hyzmatdaşlykda işleýäris.
HABARÇY: Aziýa oýunlaryny kabul etmegiň ýolunda nähili esasy tapgyrlaryň geçendigi barada gürrüň beräýseňiz ?
D.GULGELDIÝEW: 2010-njy ýylda Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komitetiniň, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň, şeýle hem Aşgabat şäher häkimliginiň arasynda 2017-nji ýylda türkmen paýtagtynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek hakynda şertnama baglaşylan dessine iri möçberli çärä işjeň taýýarlyk başlandy.
2013-nji ýylda Aziada-2017-niň Guramaçylyk komitetiniň hem-de V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky ýerine ýetiriji komitetiň döredilmegi onuň nobatdaky tapgyry boldy. Ýagny, işler konseptual meýilnamadan aýry-aýry ugurlar boýunça anyk iş tekizligine geçdi.
Munuň üçin Ýerine ýetiriji komitetiň düzüminde 15 sany bölüm döredildi. Oýunlary dünýä ýaýmak maksadynda 2014-nji ýylda Aşgabatda daşary ýurtly žurnalistleriň we habar beriş serişdeleriniň hünärmenleriniň, Halkara sport metbugaty assosiasiýasynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda Halkara media-forumlary geçirildi.
2015-nji ýylda “Aziada-2017 – ösüşiň we parahatçylygyň bahbidine Türkmenistanyň sportdaky orny” diýen halkara maslahat geçirildi. 2016-njy ýylda Aşgabat Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň geçirilen ýerine öwrüldi.
2016-njy ýylyň 5-nji maýynda Oýunlaryň başlamagyna çenli 500 günüň galmagynyň hormatyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow köpçülikleýin atly ýörişe badalga berdi. Bu atly ýöriş ýurdumyzyň ähli welaýatlaryny gurşap alyp, Aziada-2017-niň açylýan güni paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginiň baş meýdançasynda jemlener.
Atly ýigitleriň 17-si Parfiýa patyşalygynyň paýtagty bolan “Nusaý” döwlet taryhy-medeni goraghananyň ýanyndan ajaýyp bedewlerde ýurdumyzyň welaýatlary boýunça ýola düşdiler.
HABARÇY: Hut ahalteke bedewi hem Aziada-2017-niň baş nyşanyna öwrüldi...
D.GULGELDIÝEW: Hawa, Oýunlaryň resmi logotipinde pellehana bagyny üzýän atyň kellesi öz keşbini tapdy. Bedew-Aşgabat Aziadasynyň nyşany bolmak bilen çäklenmän, ol tutuş ýurdumyzyň, häzirki döwrüň nyşany, ol biziň bagt tumarymyz diýip aýtsam hem artykmaç bolmaz. Şonuň üçin döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň atly ýörişi geçirmek hakynda pikirini ähli türkmenistanlylar ruhubelentlik bilen goldadylar. Şol atly topar iri «Galkynyş» gaz käninde ýakylan alawy Olimpiýa stadionyna alyp geler.
Häzir, telegepleşikler we metbugat habarlary arkaly hemmeler ýurdumyzyň ähli welaýatlarynyň gözel ýerlerini gurşap alan şol atly ýörişiň barşyna gözegçilik edýärler. Şeýlelikde, biz tutuş dünýä öz ýurdumyzy, onuň belli taryhy we medeni, tebigy ýadygärliklerini açyp görkezýäris, dürli öwüşginli däp-dessurlarymyz bilen tanyşdyrýarys. Elbetde, buýsanjymyz we şan-şöhradymyz bolan ahalteke bedewlerimizi hem dünýä tanadýarys.
HABARÇY: Şol çäreleriň geçiriljek döwrebap sport desgalaryny üpjünlemek iri sport ýaryşlaryny guramagyň çylşyrymly meseleleriniň biri bolup durýar. Bu babatda hem ýurdumyzyň görkezjek zatlary bar bolsa gerek?
D.GULGELDIÝEW: 2010-njy ýylyň noýabrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow üpjünçiligi we gerimi boýunça Orta Aziýada deňi-taýy bolmadyk täsin Olimpiýa şäherjiginiň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşdy.
Häzirki wagtda bu toplumda gurluşyk işleri tamamlaýjy tapgyra gadam basdy. 2015-nji ýylyň sentýabrynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň prezidenti Ahmad Al-Fahad Al-Sabah “Sport” we “Olimpiýa” myhmanhanalarynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Olimpiýa şäherjiginiň käbir desgalary eýýäm synag ýaryşlaryny kabul etdi. Şu ýylyň martynda ýapyk welotrekde welosiped ýaryşlary boýunça Türkmenistanyň birinjiligi geçirildi.
Sport desgalarynyň taýýarlyk derejesini barlamak maksadynda halkara sport assosiasiýalary bilen bilelikde daşary ýurt toparlarynyň gatnaşmagynda synag sport ýaryşlarynyň sanawy ylalaşyldy.
Olaryň birinjisi – Sambo boýunça Aziýa çempionatydyr. Ol söweş sungatlary toplumynda geçirildi. Ýaryşlaryň öňýanynda bu ýere halkara sport guramalarynyň tehniki bilermenleri gelip gördüler, olar toplumyň şeýle desgalara bildirilýän talaplara laýyk gelýändigini ykrar etmek bilen çäklenmän, eýsem onuň köpugurlylygyny bellediler, munuň özi bu ýerde sportuň beýleki görnüşleri boýunça hem ýaryşlary geçirmäge mümkinçilik berýär.
Sambo boýunça Aziýa çempionatyna 17 ýurtdan wekilleriň 400-e golaýy gatnaşdylar. Biziň watandaşlarymyzyň umumy toparlaýyn çykyşlarda birinji orny eýelemegi we medallaryň umumy sany boýunça – 66 medal we altyn medallaryň 21-ini gazanmagy diýseň buýsandyrýar.
Iýun aýynda şol ýerde türkmen göreşi we guşakly göreş boýunça Aziýanyň çempionaty geçirildi. Ýaryşlara 16 ýurtdan 300-e golaý türgen gatnaşdy. Türkmen pälwanlary jemi 98 medal gazandylar, olaryň 44-si altyn, 28-si kümüş we 26-sy bürünç medallardyr. Munuň özi biziň türgenlerimize ýeňiş Kubogyny eýelemäge mümkinçilik beren ajaýyp netijedir.
Mundan başga-da, çempionatyň barşynda paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginde Aziýanyň guşakly göreş federasiýasynyň Kongresi geçirildi. Onda türkmen göreşini bu guramanyň düzümine girizmek hakynda çözgüt kabul edildi. Mundan beýläk ol Aziýanyň göreş we guşakly göreş federasiýasy diýlip atlandyrylar.
450 meýletinçiniň gatnaşmagynda ilkinji synag ýaryşlarynyň geçirilen wagty myhmanlary garşylamak we ugratmak, ulag üpjünçiligi, akkreditasiýa, metbugat we telewideniýe bilen işlemek, ýaryşlary guramak, logistika, sport desgasyny dolandyrmak ýaly ugurlar hem özleşdirildi. Şeýle hem olaryň hatarynda wekiliýetleriň ýanynda bolmak, lukmançylyk üpjünçiligi, iýmitlenme, howpsuzlyk, doping-gözegçilik, sylaglamak dabarasy we beýlekiler boldy.
Sambo, göreş we guşakly göreş boýunça Aziýa çempionaty işgärleriň we meýletinçileriň taýýarlyk derejesini we endiklerini barlamaga mümkinçilik berdi, sport hünärmenlerimiziň hünär derejesini ýokarlandyrmaga ýardam etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hökümetiň mejlisinde haýran galdyryjy ýeňişlere eýe bolan ýurdumyzyň türgenlerini gutlamagy bizde aýratyn buýsanç duýgusyny döretdi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, ýurdumyz türgenlerimizden indiki ýyl Aziýa oýunlarynyň barşynda hem şeýle ýokary netijelere garaşýar.
Çempionatlary beýan etmäge ýurdumyzyň metbugatynyň wekilleri işjeň gatnaşdylar. Olar Aziadanyň öňýanynda sport wakalarynyň dessin reportaž işini we on-laýn düzgüninde habar bermek endiklerini özleşdirdiler. Türkmenistanyň Milli Sport we syýahatçylyk institutynyň žurnalistika bölüminiň talyplary hem ýaryşlar wagtynda teswirlemek işinde öz mümkinçiliklerini iş ýüzünde barlap gördüler.
Şonuň üçin Olimpiýa şäherjigini diňe biz däl-de, eýsem ol hem bizi – dürli ugurlaryň işgärleriniň ägirt uly toparyny, meýletinçileri we türgenleri, dolandyryjylary we guramaçylary synagdan geçirdi diýip aýtmak bolar.
HABARÇY:....nähili baha berildi?
D.GULGELDIÝEW: Halkara sport guramalarynyň wekilleriniň çempionatlary geçirmegiň derejesi, olimpiýa desgalary we beýlekiler barada seslenmeleri bizi diýseň guwandyrdy. Biziň myhmanlarymyz 2017-nji ýylda Aziadanyň ýokary guramaçylyk derejesinde geçiriljekdigi barada bir pikire geldiler. Biz bu babatda ähli tagallalary edýäris.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laýyklykda Aziada-2014 Guramaçylyk komitetiniň mejlisleri yzygiderli geçirilýär. Olaryň barşynda möhüm meseleler çözülýär, desgalaryň, adamlaryň, tehnikalaryň taýýarlyk ýagdaýyna baha berilýar we beýlekiler ara alnyp maslahatlaşylýar. Şeýle hem alynan bilimlere, endiklere we toplanan tejribä seljerme berilýär.
Häzir biz halkara derejesindäki nobatdaky synag ýaryşlaryna taýýarlyk görýäris. Türgenlerden başga-da, biz sport ulgamynyň hünärmenlerine garaşýarys. Olar Oýunlara taýýarlygyň barşyna gözegçilik edip bilerler, biz bolsa, täze gyzykly pikirleri we peýdaly tejribäni toplap bileris. Häzir, Türkmenistanyň Aziada-2017 ýaly uly sport forumyny kabul etmäge taýýarlyk görýän mahaly uly sportuň ussatlarynyň pikirleri we maslahatlary biz üçin aýratyn möhüm we gymmatly bolup durýar.
HABARÇY: Beren gürrüňleriňiz üçin köp sag boluň we geljek ýyl geçiriljek Aziýa oýunlaryny guramak bilen meşgullanýan adamlaryň hemmesine uly üstünlikleri arzuw etmäge rugsat ediň. Oýunlaryň ýokary guramaçylyk derejesinde geçiriljekdigine bolsa, hiç-hili şübhelenme ýok, sebäbi onuň taýýarlyk işlerine ýurduň baştutany – hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan örän uly üns berilýär.


text:
Bagt
Bagt — etnkanyň esasy kategoriýalaryiyň biri. Ol durmuşyň, manyly ýaşaýşyň maksady ýaly düşunjeler bilen bir hatarda durýar. Bagt şahsyetiň Watan, halk öňündäki borjuny abraý bilen berjaý etmegini, jemgyetiň hatyrasyna çeken zähmetiniň netijesinde öz durmuşyndan, ýaşaýşyndan kanagatlanmagyny aňladýar. Bagt düşünjesi sossial-ykdysady şertler bilenn aýrylmaz baglanyşykly bolup, ol dürli sossial jemgyýetde dürlüçe düşündirilipdir. Marksizmden ozalky akyldarlaryň bir toiary Bagty real dünýeniň çäginden daşardan agtarsa, beýlekileri diňe peýda görmek (Utilitarizm), lezzet almak (Gedonizm) Bagtdyr diýen duşünjäni öňe sürüpdirler. Marksizmden ozalky materialistler hem Bagty we oňa ýetmegiň ýollaryny real dünýäden gozläpdirler. Marksizm Bagt hakdaky diňi-idealistik düşünjeleri reddedýär we halkdan, kollektiwden üzňelikde Bagtly bolmagyň mümkin däldigini, adamyň şahsy Bagty bilen jemgyýetiň Bagtynyň aýrylmaz baglanyşyklydygyny aýdýar.


text:
Eýranda hökümete garşy gurnalan protestlerde tussag edilen adamlardan üçüsini türmede öldürenlikde aýyplanýan iki adam harby suduň karary bilen dardan asylyp öldüriler.
Eýranyň IRNA habar agentligi sud tarapyndan ýaýradylan beýanata salgylanyp düýnki çap eden maglumatynda bu mesele bilen bagly iki adama ölüm jezasynyň berlendigini, 9 adamyň türme tussaglygyna höküm edilendigini we aýyplanýanlardan biriniň azat edilendigini habar berdi.
Bu barada mart aýynda sud diňlenşigi başlananda eýranly wekiller bu waka bilen bagly howpsuzlyk güýçleriniň 11 agzasynyň we bir graždanyň aýyplanýandygyny habar beripdiler.


text:
Hytaýyň premýer-ministri Li Kikýaň Pekiniň Deli bilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk aragatnaşyklaryny ýola goýjakdygyny aýdýar. Ol bu sözlerini duşenbe güni Delide Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh bilen duşuşygynda aýtdy.
Liniň aýtmagyna görä, dünýäniň iň köp ilatly iki ýurdy özara strategiki hyzmatdaşlygy ýola goýman halatynda “dünýäde parahatçylyk” bolup bilmez. Bu Hytaýyň premýer-ministriniň mart aýynda bu wezipä geçeli bäri Hindistana ilkinji iş saparydyr.
Bu duşuşyk Hindistan bilen Hytaýyň Gimalaý daglaryndaky serhet liniýasy barada uzak wagtdan bäri dowam edýän dawasynyň ýakynda dartgynlaşmagynyň yzysüre bolup geçýär.
Deli, Hindistana degişli bolan territoriýa Hytaý goşunynyň aralaşandygyny we munuň hem öz gezeginde iki ýurduň arasynda dartgynlygyň emele gelmegine sebäp bolandygyny aýdýar.
Şol dartgynlylyk, iki ýurduň esgerleri yzlaryna çekilýänçä, üç hepdeläp dowam edipdi.
Hindi-Hytaý aragatnaşyklarynyň dartgynly bolmagynyň ýene bir sebäbi Hytaýyň Hindistanyň esasy garşydaşy bolan Pakistany ýarag bilen üpjün etmegidir.


text:
1948-nji ýylyň 5-nji oktýabryndan 6-njy oktýabryna geçilen gije 9 ball derejesindäki güýçli ýer titreme parahat ukuda ýatan Aşgabady hem onuň töweregindäki obalary sanly sekundda harabalyga öwrüpdi.
Gapyl adamlar kesegiň aşagynda galypdylar, pidalar gaty köpdi. Şol döwür Türkmenistan SSSR-iň düzümindäki ýurtdy. Sowet jemgyýeti urşuň yz ýanyndaky, stalinçilik režimiň iň gazaply döwri daşarky dünýä üçin doly ýapykdy. Aşgabat tebigy betbagtçylygynyň möçberi, onda pida bolan adamlaryň sany köp ýyllaryň dowamynda gizlin döwlet syry bolup galypdy. Şaýat gürrüň berýär
Türkmen döwletiniň düýbüni tutujylaryň biri, 20-nji-30-njy ýyllarda görnükli partiýa we döwlet işgäri Juma Halmyradowyň uly ogly, belki-de, türkmenlerden “SSSR-iň at gazanan lýotçigi” diýen ada ýeke-täk mynasyp bolan Oleg-Oraz Jumaýewiç Halmyradow Aşgabat ýer titrmesinde ilkinji uçarly paýtagtyň depesinden sereden uçar sürüji bolupdyr.
Häzir merhum bolan Oraz aga Azatlyk Radiosyna birnäçe ýyl mundan öň beren interwýusynyň bir ýerinde şeýle diýipdi:
“Betbagçylyk bolanda, men Çärjewdedim. Waka gije boldy ahyryn. Aşgabat bilen aragatnaşyk ýitdi birdenkä. Aeroportuň başlygy: “Häzir serhetçiler habar berdi. Aşgabat wes-weýran bolupdyr” diýdi. Uçarlary taýýarlamagy tabşyrdy. Uçar sürýänleriň köpüsi orslar hem beýleki milletleriň wekilleridi. Sanlar we çaklamalar
Ilkinji bolup Aşgabada türkmen lýotçigi uçdy. Gije uçanam bolsak, daň atyberende, Aşgabadyň depesine geldik. Tutuş şäher tüsse ýa tozanyň içindedi. Uçarym “Li-2” kysymly ýük samolýotydy. “Düş” diýýän ýok. Şäheriň üstünden gonmak üçin aşaklap barşyma şol tot-tozanyň içinden görünýän metjide hem onuň gümmezine gözüm düşdi. Men şol metjidiň ýanyndaky Krupskaýa adyndaky mekdepde okapdym. Hemme jaý ýykylsa-da, metjit tozanyň depesinden görnüp durdy.
Gonmak üçin aeroportuň üstünden öwrüm etdim. Eý hudaý, tutuş şäher harabalyk bolup ýatyrdy. Meniňki Aşgabada gelen ilkinji samolýot boldy. Gondugam, eli-aýagy, oňurgasy döwlenleri ozaly bilen Buhara, Samarkanda we beýleki ýakyn şäherlere daşap ugradyk.Ýaraly görgülileri ýöredip ýa gymyldadyp bolanok, olary gapylaryň üstünde ýatyryp, samolýota salýardyk. Ine, ykbalyň emri - bu betbagçylyga baran ilkinji uçar türkmeniňki boldy.”
“Prawda” gazetinde TASS-yň çap eden maglumatynda şeýle diýlipdi: “1948-nji ýylyň 6-njy oktýarbrynda ýerli wagt bilen 2 sagat 17 minutda Türkmenistan SSR-niň Aşgabat şäher etrabynda 9 balla çenli güýçli ýer titredi. Ýerasty sarsgynlar netijesinde Aşgabat şäherinde uly weýrançylyklar boldy, köp ýaşaýyş jaýlary ýykyldy, köp sanly adam pidalary bar”.
Bu sitatany çap eden “Gündogar” internet saýty şeýle ýazýar: “Betbagçylygyň yz ýany çap edilen maglumatlara görä, ýer titremede 40 müň aşgabatly heläk bolupdyr. Soňra syrlaryň üsti biraz açylanda, şol san 110-120 müňe adama ýetdi. Ýöne ol paýtagtyň töweregindäki obalarda bolan pidalary öz içine almaýardy. Bir wersiýa görä, Stalin Aşgabat betbagçylygy barasyndaky maglumaty doly ýapyk saklamaga görkezme beripdir. Ondan esasy maksat - halkara gumanitar guramalaryň, ozaly bilen Halkara Gyzyl Haç guramasynyň wekilleriniň ýurda gelmeginiň öňüni almak bolupdyr”.
Häzirki wagtda pidalaryň resmi sany näçe diýlip görkezilýär? “Ruhnama” atly kitapda S.Nyýazow: “Aşgabadyň 198 müň ýaşaýjysyndan 176 müňi pida boldy” diýip ýazýar. Türkmen sowet ensiklopediýasynda 1939-njy ýylda Aşgabadyň ilat sanynyň 126 635 adamdygy aýdylyp, 1948-nji ýyldaky betbagçylykda onuň gaty azalandygy bellenilipdir, ýöne anyk san berilmändir.
Şeýlelikde şu wagta çenli bu betbagçylygyň pidalarynyň doly hem garaşsyz sany, beýany ýok.


text:
Şu ýyl Türkmenistanda 100 müňe golaý ýaşlar orta mekdebi tamamlady. Döwlet metbugatynda habar berilmegine görä, olaryň 6 müň töweregi ýurduň içindäki ýokary okuw jaýlaryna okuwa ýerleşer.
Olaryň galany bolsa ýokary okuwyny daşary ýurtlarda dowam etdirmek üçin uniwersitetleriň, stipendiýaly okuwlaryň gözleginde bolýarlar. Eýsem, daşary ýurtlarda okamagyň aýratynlyklary nämeler? Nädip daşary ýurtlarda okamaga gidilýär?
Azatlyk Radiosy, şu we beýleki soraglar bilen häzirki wagt ýokary bilimini Amerikada dowam etdirýän Jahana ýüzlendi. Onuň aýtmagyna görä, ol Amerikada okamak üçin stipendiýany öz ýokary okuw jaýynyň kömegi bilen tapypdyr.
Azatlyk Radiosynyň Jahan bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Atom agentligi Eýrana hem-de Wenadaky gepleşiklere gatnaşan beýleki 3 döwlete Tähranyň ýadro programasy bilen bagly ylalaşygyň proýektini taýýarlap hödürländigini mälim etdi.
Bu ylalaşyk hepdäniň anna günine çenli tassyklanmaly diýlip maglumatda aýdylýar.
Bu barada Muhammet al Baradeý şu gün Wenada ABŞ-niň, Fransiýanyň, Orsýetiň we Eýranyň gatnaşmagynda geçirilen gepleşikleriň jemleri jemlenenden soň çykyş edip aýtdy.
Hepdäniň duşenbe güni başlanan bu gepleşiklerde Eýranyň atom elektrostansiýalary üçin zerur bolan urany Orsýetde hem Fransiýada baýlaşdyrmak meselesine garaldy.


text:
Şweýsariýada “Apple Watch” sagatlarynyň satuwy şu ýylyň soňuna çenli soňa goýlup bilner. Muňa awtorlyk hukuklary sebäp bolýar.
“Reuters” habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, 1985-nji ýylda Şweýsariýada “Leonard” atly sagat kompaniýasyna ýörite patent, tassyknama berlipdir. Bu patente laýyklykda, Şweýsariýada “Leonard” kompaniýasyndan başga hiç bir firma üstünde almanyň şekli bolan sagady satyp bilmeýär.
Gürrüňi gidýän bu patentiň möhleti 2015-nji ýylyň dekabr aýynda tamamlanýar.
Şol sebäpden Apple indi ýa öz sagadynyň üstündäki meşhur alma şeklini aýyrmaly bolar ýa-da ony Şweýsariýada satuwa çykarmak üçin ýylyň ahyryna çenli garaşmaly bolar.
Apple kompaniýasynyň täze akylly sagatlary 24-nji aprelde dünýäniň 9 döwletinde satuwa çykarylýar. Mundan öň, Şweýsariýa hemişe şol 9 döwletiň arasynda bolup, ol bu gezek bu sanawa goşulmandyr.


text:
Yragy dikeltmek üçin berlen 8 milliard 700 million dollaryň nirä harçlanandygy barasynda ABŞ-nyň Goranmak ministrligi hasabat berip bilmedi.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan döredilen ýörite fonddan 2004-2007-nji ýyllar aralygynda alnan serişdeleriň 95 prosentiniň harçlanyşy barasynda ynamdar dokumentleriň Pentagonda ýokdugyny geçirilen barlaglar görkezdi.
Bu ýerde galplyk barada gürrüň gidip-gitmeýändigini barlagçylar habar bermeýärler.
Şol ýörite fond Yragyň nebitiniň we gazynyň eksportyndan gelýän pullardan hem doňdurylan yrak kapitalyndan ybaratdyr.


text:
Ýurtda tertip-düzgüni we asudalygy goramak üçin Ierusalimde bolan partlama Ysraýyl gazaply hem jogapkärçilikli jogap berer diýip, Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu öten agşam gepleşikler geçirmek üçin Moskwa ugramazynyň öňýany aýtdy.
Terakt bilen bagly uçaryň uçuşy dört sagat yza süýşürildi.
Moskwada Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Netanýahu bilen gepleşiklerinde Ýakyn Gündogar konfliktini parahatçylykly kadalaşdyrmagyň perspektiwalary maslahat ediler.
Liwiýadaky hem Müsürdäki ýagdaýlara aýratyn üns berler.
Ierusalimiň merkezi awtowokzalynda bolan partlamanyň netijesinde bir aýal ölüp, 35 töweregi adam ýaralandy.
2004-nji ýyldan bäri Ierusalimde bolan ilkinji partlamanyň jogapkärçiligini Ysraýylyň häkimiýetleri palestin söweşijileriniň üstüne atdy.
Palestin awtonomiýasy bu terakty ýazgardy.


text:
Ýewropaly ýolbaşçy geçen ýyl Gürjüstan bilen Orsýetiň arasynda bolan çaknyşygy togtatmak boýunça Ýewropa tarapyndan hödürlenen teklibi Orsýetiň dolulygyna berjaý etmeýänligini aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň regiondaky gözegçiler toparynyň ýolbaşçysy Hansjoerg Habere salgylanylyp çap edilen maglumatda, onuň Orsýetiň harbylarynyň geçen ýyl bolan şol çaknyşykdan öňki pozisiýalaryna dolanmanlygyny hem aýdanlygy mälim edilýär.
Ady agzalýan ýolbaşçy Ýewropa Bileleşiginiň gözegçilerine Günorta Osetiýa we Abhaziýa barmagyna-da Orsýetiň rugsat etmänligini aýtdy. Orsýet şol regionlary garaşsyz ýurtlar hökmünde ykrar edýär.
Geçen ýyl bolan şol çaknaşykdan soňra, Ýewropa Bileleşigi Abhaziýa bilen Günorta Osetiýanyň töweregine gözegçilik etmek üçin öz missiýasyny iberipdi.


text:
Wenesuelada 7-nji oktýabrda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öňýany, ýekşenbe güni oppozision partiýalaryň iki sany ýerli aktiwisti atylyp öldürildi.
“Ilkinji adalatlylyk” atly oppozsion partiýanyň resmileri bu iki aktiwistiň partiýanyň lideri Henrik Kaprilesiň kandidaturasyny goldap, saýlaw kampaniýasyny alyp barýarkalar ýurduň Barinas ştatynda näbelli ýaragly adamlar tarapyndan atylyp öldürilendigini aýdýarlar.
Wenesuelanyň oppozision partiýalaryndan 30-dan gowragy Henrik Kaprilesiň kandidaturasyny goldap çykyş edýärler.
Bu ýurda 1999-njy ýyldan bäri liderlik edip gelýän Hugo Çawez özünde rak keseliniň tapylandygyna-da garamazdan, özüni prezidentlige dalaşgär hökmünde hasaba aldyrtdy.


text:
Sişenbe güni onlarça müň adam Nejmetdin Erbakanyň jaýlanyş çäresine gatnaşmak üçin Stambulda ýygnandylar.
Nejmetdin Erbakan Türkiýäiniň ozalky premýer-ministri we yslamçy syýasatçysy bolupdy.
84 ýaşyndaky Erbakan ýekşenbe güni ýürek agrysyndan öldi.
Erbakan Türkiýäni bir ýyl çemesi, 1997-nji ýyla çenli dolandyrypdy.
Ýurduň dünýewi garýyşly harbylary Erbakany jemgyýetçilik durmuşyna Yslam häsiýetlerini bermeginden we onuň Eýran, Liwiýa ýaly yslam döwletlerine ýakyn etmeginden howatyrlanyp, ony häkimiýetden gitmäge mejbur edipdiler .
Jaýlanyş üýşmeleňine Erbakanyň öňki şägirtleri bolan ýurduň prezident Abdylla Gül we premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan hem gatnaşdylar.


text:
Demirgazyk Kawkazdaky yslamçy söweşijileriň lideriniň aýtmagyna görä, Osama bin Ladeniň ölümi gazaplylygy togtadyp bilmez. Şeýle-de, Doku Umarow Orsýeti “söweş meýdany” diýip atlandyrdy.
Umarow Çeçenistanda we Demirgazyk Kawkazyň beýleki musulman regionlarynda “Kawkaz emirligini” gurmagy niýet edinýän söweşijilere baştutanlyk edýär.
Kavkazcenter.com websaýtynda ýerleşdirilen interwýusynda Umarow “söweş meýdanynyň diňe Çeçenistany ýa-da Kawkaz Emirligini däl, tutuş Orsýeti öz içine alýandygyny” aýdýar.


text:
Russiýanyň Ýokary sudy öňki nebit tütjary we Kremliniň tankytçysy Mihaýil Hodorkowskä garşy çykarylan hökümleriň ikisini hem gözden geçirmegi kabul etdi. Bu karar onuň azatlyga goýberilmeginiň we Russiýadan Germaniýa gitmeginiň yz ýany amala aşdy.
Russiýanyň iň baý adamy bolan Hodorkowskiniň günäsi geçen hepde prezident Wladimir Putin tarapyndan geçilipdi. Bu günä geçişlik onuň azatlyga goýberilmegine sekiz aý galanda bolup geçdi.
Hodorkowskiý 2003-nji ýylda tussag edilip, 2005-nji ýylda bidüzgünçilikde we salgyt galplyklarynda aýyplanyp türme tussaglygyna höküm edilipdi. Hodorkowskiniň we onuň kärdeşi Platon Lebedewiň türme tussaglygynyň tamamlanmagyna gysga wagt galanda, 2010-njy ýylda olara başga bir iş boýunça gaýtadan ýyl kesilipdi.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden Pakistana bardy. Ol Waşington bilen Pakistanyň yslam ekstremizmine garşy alyp barýan bilelikdäki göreşi barada gepleşikler geçirer.
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari bilen gepleşiklerinde Jo Baýdeniň ýurduň demirgazygyndaky Taliban we Al-Kaýda söweşijilerine garşy harby operasiýalary ýaýbaňlandyrmagy üçin Yslamabada basyş etmegine garaşylýar.
Jo Baýden Birleşen Ştatlaryň we Pakistanyň hyzmatdaşlygy barada çarşenbe güni Pakistanyň premýer-ministri Yusuf Raza Gilani bilen geçiren metbugat konferensiýasynda şeýle diýdi: "Meniň pikirimçe, diňe biziň ýolbaşçylarymyzyň özara düşünişmeginden başga-da, biziň halklarymyzyň hem birek-birege dogry düşünmegi möhümdir”.
Sişenbe güni Jo Baýden Kabulda eden çykyşynda Amerikanyň esgerleri Owganystandan çykarylyp başlanandan soň ýurtdaky gozgalaňçylaryň kontrol edilmegi üçin Pakistanyň kömeginiň möhümdigini nygtapdy.


text:
Daşary ýurtlarda çap edilýän dürli neşirleriň makalalary şanly senä—halkara derejede bellenilýän Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygyna hem-de ýurdumyzda 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegine gabatlanylýar.
Türkmenistanyň Koreýa Respublikasyndaky ilçihanasynyň ýardam bermeginde taýýarlanylan hem-de iňlis dilinde neşir edilen “Global Briefings” žurnalynyň ýörite sany türkmen Bitaraplygynyň şanly senesine bagyşlandy. Žurnalyň birnäçe mowzuklaýyn bölümlerinde häzirki zaman geosyýasaty üçin türkmen Bitaraplygynyň ähmiýetini we filosofiki many-mazmunyny açyp görkezýän makalalar ýerleşdirildi. Olarda däp bolan dostlukly türkmen-koreý gatnaşyklarynyň häzirki ýagdaýy we geljegi, türkmen halkynyň baý medeni we özboluşly däp-dessurlary barada gürrüň berilýär.
Göwnejaý bezelen žurnal Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde geçirilen BMG-niň 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin durnukly ösüş boýunça sammitinde eden çykyşy bilen açylýar. Mälim bolşy ýaly, türkmen Lideri bütindünýä forumyň belent münberinden çykyş edip, ýurdumyzyň ählumumy abadançylygyň we ösüşiň bähbidine halkara hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge gönükdirilen oňyn başlangyçlaryny beýan etdi.
Türkmenistanyň Birleşen Arap Emirliklerindäki ilçihanasynyň hem-de “Al Fajr” gazetiniň redaksiýasynyň hyzmatdaşlygynda taýýarlanan hem-de arap dilinde neşir edilen “Parahatçylyk, ösüş we Bitarap Türkmenistan” atly žurnalyň ýörite sany çapdan çykdy. Onuň sahypalarynda täze taryhy eýýamda Türkmenistanda ösüşine, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän döredijilikli içeri we daşary syýasatyna, şeýle hem ýurdumyzyň we BAE-niň arasyndaky gatnaşyklara bagyşlanan makalalar çap edildi.


text:
Gyrgyzystanyň Oş şähärinde okaýan, özüni Arslan diyip tanadan student türkmen studentleriniň horlanýandygyny aýtdy. Ol şeýle diýýär: “Asudalyk ýok. Polisiýa organlary bolsa bizi goramaýar, tersine, bize azar berýärler. Türkmen studentleri her ýarym sagatdan biri-biri bilen mobil telefony arkaly habarlaşýarlar. Käbir dostlarmyzyň habar bermegine görä, ýoldan geçip baraýanlar içi nebitli çüýşeleri otlap, olaryň ýaşaýan öýleriniň aýnasyndan oklap, köp öýleri otlapdyrlar. Köp öýleriň aýnalary döwük. Biz näme etjegimizem bilemzok“.
Arslan öz başlaryndan geçýän kynçylyklar hakda ýene şeýle diýýär: “Biz okuwa baryp bilemzok. Çörek almaga hem çykyp bilemzok. Biz öz problemamyzy çözmek üçin hiç kime ýüzlenip hem bilemzok. Polisiýa hem ynanyp bolmaýar. Gyrgyz polisiýasy bizden pul soraýar. Biz diňe kynçylyk çekýäris we elimizden gelýän hem zat ýok“.
“Türkmenistan Gyrgyzystandaky türkmen studentlerini ýurtdan sag-aman alyp çykmagyň aladasyny edip başlady. Siz Türkmenistandan ýene nähili kömeklere garaşýarsyňyz?“ diýen sowalymyza Arslan şeýle jogap berdi: “Entek çaknyşyklar başlanmanka Türkmenistanyň Özbegistandaky ilçisi Soltan Pirmuhammedow biziň aramyza geldi. Ýöne ilçi biziň soraglarymyza doly jogap bermedi ýa-da soraglarymyzy jogapsyz goýdy. Türkmen studentleri Türkmenistanyň Gyrgyzystanda wekilhanasynyň yoklugy sebäpli alada bildirdiler. Ilçi bolsa bize: “Siz Gyrgyzystana hökümet tarapyndan okuwa iberilmediňiz we bu barada Gyrgyzystan bilen döwletara gepleşik geçirilmeli“ diýip, başdansowma jogap berdi”.
Arslan “Türkmenistan bize goldaw bermeli. Biz her ýerde bolsak hem öz okuwymyzyň aladasyny ederis. Emma häzir bu ýerde uruş barýar. Oşda başga milletlerden, meselem, Pakistandan Hindistandan Gazagystandan hem studentler bar. Olara öz ilçihanalary kömek edýär” diýýär.
Türkmen studentleriniň ýagdaýyny olaryň ene-atalary uly alada edinýärler. Arslanyň sözlerine görä, olar öz çagalaryndan telefon arkaly habar tutýarlar we biynjalyk bolýarlar. “Olar bize “öýden çykmaň” diýip, maslahat berýärler. Emma Türkmenistanda oturan ene-atalarymyzyň elinden näme gelsin? Olar nädip bize kömek etsin?” diýip, türkmen studenti sözüniň üstüni ýetirdi.
“Eger Türkmenistanyň häkimiýetleri bize kömek etmeseler, häzirki ýagdaýda Gyrgyzystanyň hukuk goraýjy organlary ýa-da uniwersiteterimiz bize hiç hili kömek edip bilmeýärler. Şu alaçsyz ýagdaýda ýurda dolanmak isleýäris“ diýip, türkmenistanly student söhbetdeşlikde aýtdy.
Soňky gelip ýeten maglumatlara esaslansak, Türkmenistanyň Howa ýollary iki uçary Gyrgyzystana iberdi. Emma studentler bu uçarlaryň ýurduna dolanmak isleýän türkmen studentleriniň hemmesini alyp gaýtmak üçin ýeterlik däldigini aýdýarlar.
Oşdaky türkmenistanly studentleriň aýtmagyna görä, häzir Oşda azyndan 700-e golaý türkmen studenti Türkmenistandan uçarlaryň gelmegine garaşýar. “Türkmenistan hem, beýleki ýurtlar ýaly, öz graždanlaryny uruş bolýan regiondan çykarmaly we olary goramaly“ diýip, studentler aýdýarlar.


text:
Türkmen häkimiýetleri ýurduň daşyna gidip, yzyna dolanmaýan raýatlaryň sanynyň köpelmegine aladalanma bildirýärler. Dürli çeşmelerden gowuşýan maglumatlara görä, şeýle raýatlaryň sany soňky ýylyň dowamynda 100 müň adamdan aşypdyr.
Türkmenistandan gidýän we yzyna dolanmaýan adamlaryň sanynyň gitdigiçe köpelýändigi habar berilýär.
Hususan-da “Uruş we parahatçylyk maglumatlary instituty” Türkmenistanyň Migrasion gullugyndaky resmi çeşmelerine salgylanyp, şu ýylyň dokuz aýynyň dowamynda Türkmenistanyň daşyna 150 müň adamyň çykandygyny we olardan 110 müň adamyň ýurda gaýdyp gelmejeginiň çak edilýändigini habar berdi.
Şuňa meňzeş sanlar ýakynda türkmen resmileriniň çykyşlarynda hem agzaldy.
Sentýabr aýynyň aýagynda Lebap welaýatynyň Sakar etrap häkimliginde geçirilen ýygnaklaryň birinde edilen çykyşlarda bir ýylda 111 müň 260 adamyň daşary ýurtlara gidendigi, olardan 34 müň adamyň Lebap welaýatyndandygy habar berildi.
Lebaply habarçymyz Umyt Jumaýewiň maglumatyna görä, welaýatyň häkimi “daşary ýurtlara gidýänler turist, diýip dokument dogurlaýarlar, 10 günden ýa-da bir aýdan gaýdyp geleris diýip, aňyrda köp ýyllap ýaşap ýörler”, diýip aýdypdyr.
Çykmak üçin mümkinçilik
Häzirki wagtda syýahatçylyk türkmen raýatlarynyň ýurduň daşyna çykmagy üçin iň elýeterli mümkinçilik bolup durýar. Ýurtdan gowuşýan maglumatlara görä, häkimiýetler muňa göz ýetirýärler.
“Uruş we parahatçylyk maglumatlary instituty ” Türkmenistanyň Migrasion gullugynyň resmisiniň syýahatçy hökmünde daşary ýurtlara gidýän türkmenistanlylar barada “hakykatda olar syýahatçy däl-de, adaty bir söwdegärler, işsizler we ýaşlar”, diýip aýdandygyny belleýär.
Maglumata görä, türkmen raýatlarynyň arasynda ýurduň daşyna çykmaga islegleriň artmagy syýahatçylyk şirketleri üçin girdeýjili bolýar. Döwlet syýahatçylyk komitetine degişli şirketleriň gazanjynyň 85% “daşary ýurtlara syýahatçy bolup gidýän adamlaryň hasabyna emele gelýär”, diýip maglumatda aýdylýar.
"Barsa-gelmez" ýa-da öňüni alyjy çäreler
Türkmenistandan 10-15 günlük wiza bilen gaýdýanlaryň daşary ýurtlarda adatça bikanun galýandyklary, muňa garamazdan köp türkmenistanlynyň köplenç hut şu mümkinçilikden peýdalanýandygy, sebäbi ýurtdan düzgüne laýyk çykmak prosessiniň käte ýarym ýyllap uzaga çekýändigi habar berilýär.
2013-nji ýyldan Türkmenistanda täze passportyň girizilmeginiň-de raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagyny kynlaşdyrjagy çak edilýär. Türkmen raýatlary 2013-nji ýylda köne pasportyň güýjüni ýitirýändigini, täze passport almak üçin bolsa zerur dokumentleri toplamakda häkimiýetleriň kynçylyk döredýändiklerini habar berýärler.
Käbir häkimiýet wekilleri, raýatlara passport almak üçin zerur kagyzlaryň berilmeýändiginiň sebäplerini düşündirip, adamlaryň ýurduň daşyna gidýändigini aýtdylar.
Hususan-da Lebap welaýatynyň häkiminiň “esassyz dokument bermeli däl, diýip ýörite tabşyryk” berendigini Serdarabat etrabynyň Nobat Gutlyýew geňeşliginiň arçyny Behije Hojaýewa ýakynda ýerli ýaşaýjylaryň öňünde eden çykyşynda aýtdy.
Onuň sözlerine görä, daşary ýurtlara okuwa ýa gezelenje gitmek isleýän raýatlar çakylyk hatyny getirmeli.
Şol bir wagtda-da Türkmenistandaky migrasiýa prosessleri, şol sanda raýatlaryň ýurduň daşyna gidýän raýatlaryň sany resmi derejede köpçülige ýetirilmeýär.
Uruş we Parahatçylyk maglumatlary institutynyň” maglumatynda “Türkmenistanyň daşyna söwda, iş we okuw üçin gidýanleriň sany döwlet syry hasaplanýar”, diýen pikir orta atylýar.


text:
Yragyň hökümet güýçleri Tikrit şäherini we Bagdadyň demirgazygyndaky beýleki territoriýalary “Yslam döwleti” atly ekstremist topardan yzyna almak üçin operasiýalary başlatdylar.
Yragyň döwlet telewideniýesiniň 2-nji martda beren maglumatynda ýurduň harby güýçleriniň “Yslam döwleti” atly toparyň pozisiýalaryna hüjüm edendigi habar berildi. Gürrüňi gidýän territoriýalar Bagdadyň 130 kilometr uzaklygynda ýerleşýär.
Maglumata görä, söweşijiler şäheriň çetindäki käbir territoriýalardan çykarylypdyr, emma bu maglumat henize çenli tassyklanylmady.
Yragyň howpsuzlyk resmilerine salgylanyp berilýän maglumata görä, operasiýalara 30 müň çemesi harby we birleşen söweşijiler gatnaşýar.


text:
Baku Daglyk-Garabag regionynyň golaýynda azyndan bäş sany ermeni esgeriniň Azerbaýjanyň güýçleri bilen çaknyşyklarda öldürlendigini aýtdy.
Goranmak ministrliginiň 12-nji fewralda habar bermegine görä, bu waka gije bolupdyr.
Daglyk-Garabag regionynyň resmileri bu maglumaty resi taýdan ret edýärler we Azerbaýjanyň snaýper-mergenleriniň 11-12-nji fewralda çopany atyp öldürendigini we bölünen regionyň pozisiýalaryny granata we mina atyjy ýaraglardan oka tutandygyny aýdýarlar.
Azerbaýjan öz güýçleriniň parahat ýaşaýjylary öldürendigi baradaky habarlardan ýüz öwürdi.
Baku we Ýerewan Azerbaýjandan bölünen Daglyk-Garabag regionynyň üstünde 20 ýyla golaý wagt bäri konfliktli ýagdaýda galýarlar.
Regionda 1990-njy ýyllarda bolan uruşda Ermenistan tarapyndan goldanan separatistler esasan ermeni ilatly regiony öz gözegçiligine geçirdiler. Uruşda 30 müň çemesi adam wepat bolupdy.


text:
Maglumatlar kampaniýasy – bu ilatyň haýsydyr bir toparyna (meselem, ýetginjekler, çagalar, uly ýaşly ýa-da gartaşan adamlar we başg.) özleri we tutuş jemgyýet babatda täze, peýdaly maglumatlary kabul etmäge ýardam berýän dürli çäreleriň toplumydyr. Şeýle maglumatlar köpçülikleýin ýa-da ýekeleýin habar beriş serişdeleri arkaly amala aşyrylyp, durmuşyň haýsydyr bir çäkleridäki endikleriň ýa-da ýörelgeleriň oňat tarapa özgermegine kömek edýär.
Neşekeşlige garşy göreş kampaniýasynyň esasy maksady – neşekeşlige getirýän sebäpler, onuň şahsyýet, jemgyýet derejesinde ýetirýän zyýany we sosial, lukmançylyk hem-de habar berme arkaly göreş usullaryny hemmetaraplaýyn açyp görkezip, bu babatda adamlaryň, ylaýta-da ýaş nesliň bilimni artdyrmakdan ybarat.
Neşekeşlik belasy müňlerçe ýaş adamlaryň durmuşyny dargatsa, ençemesiniň ömür tanapyny gyrdy. Şonuň bilen birlikde, öz maşgalasyna abanýan howp barada pikir hem etmeýän ene-atalarynyň hem ýaşaýşyny bulap, olaryň durmuşynyň manysyny üýtgeden bir musallat bolup başa indi. Şonuň üçin-de, jemgyýetde ýaşaýan adam onda ýüze çykýan melelerden üzňe ýaşap bilmeýär. Adam "Ol eşekde ýüküm ýok, ýykylsa habarym ýok" diýip-de ýaşap bilmeýär, sebäbi bir adama galtaşan meseläniň günleriň birinde başgalara-da galtaşmagy mümkin. Şonuň üçin-de, bu kampaniýanyň berýän maglumatlary diňe neşekeşlere ýa-da olaryň dogan-garyndaşlaryna däl, eýsem jemgyýetiň her bir agzasyna hem degişlidir.
Kampaniýanyň maksatlarynyň biri – neşekeşlige ýoluganlara goldaw bermekden ybarat. "Her derdiň öz dermany bar" diýlişi ýaly, neşekeşligiň-de öz bejergileri bardyr. Neşekeşlere dürli jemgyýetlerde dürli garýarlar. Bu garaýyşlar esasan-da jemgyýetiň ösüş derejesine bagly bolýar. Ösüşi ýokary derejede bolan jemgyýetler neşekeşlere kesel adam hökmünde garap, oňa kömek etmäge çalyşýarlar. Şeýle jemgyýetlerde neşekeşi türmä ibermezden, oňa dogry ýola düşmäge kömek edýärler. Şeýle edilen ýagdaýynda neşekeş keselden saplanar diýen umyt döreýär.
Neşe serişdelerinden azat edip biljek erklilik, öz hereketleriňe we durmuşyňa jogap berip bilmek, sowatlylyk, pikir edip, dogry netije çykaryp bilmek ýaly adamda wajyp häsiýetleri terbiýelemegiň möhümdigini ündemek hem bu işiň uly bir bölegi bolup durýandyr.
Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň maglumatlaryna görä, häzirki wagtda dünýäde neşekeşleriň umumy sany 70 mln adama barabardyr.
Birleşen milletler Guramasynyň 117 sany döwletden alan maglumatynda geroin, kokain, tirýek (gaşiş), meň (marihuana), morfiý ýaly howply neşe serişdeleriniň ulanylşynyň ýylsaýyn artýandygy bellenilýär.
Alnan maglumatlara görä, neşe serişdelerine imrikme möwridi ortaça 15-23 ýaş aralygy düzüp, her neşekeş özi bilen neşe serişdelerini kabul etmäge 13-15 adamy çekip bilýändir.
Neşe serişdeleri hemme beden agzalarynyň, ylaýtada hem beýniniň, bagryň zeperlenmegine getirip, beden saglygynyň görkezijilerine uly zarba urýandyr.
Neşekeşleriň ýaşaýyş düzgüni olaryň arasynda gepatit B, C, AIDS, inçekesel, jynsy gatnaşyklary arkaly geçýän keselleriň köpelmegine getirýär. AIS-i göterijileriň 55%-den gowragyny neşekeşler düzýändir.
Neşe serişdeleri ruhy keselleriň ýüze çykmagyna ýa-da olar öňden bar bolsa beterleşmegine itergi berip biler. Niderlandiýanyň ruhy saglygy institutynyň alymlarynyň barlagy neşe serişdelerniň, ylaýta-da meň neşe serişdesiniň ulanylmagy ýaş adamlaryň arasynda şizofreniýa keseliniň iki esse köp döremegine getirip bilýändigini mälim etdi.
Şonuň ýaly hem, himiki neşe serişdeleriniň adamyň önelgelilik ulgamyna ýaramaz täsirini ýetirýänligini hem belläp geçmek möhümdir.
Meňiň düzümine girýän tetragidrosannabinol maddasynyň, erkeklik jyns öýjükleriniň hereketjeňligini gowşadyp, önelgesizlik ýagdaýyny döredip biljekdigini alymlar subut etdiler.
Neşekeşiň ömrüniň ortaça dowamlylygy 25-26 ýyla barabar bolup, olar neşe serişdelerini kadaly kabul edip başlandan soň 7-8 ýyl ýaşaýandyr. Neşekeş neşe serişdelerini tapmak üçin dürli jenaýatçylyklara hem baş urmaga mejbur bolýar.
Hukuk goraýjy guramalaryň belleýşi ýaly, emläk jenaýatçylyklaryň 60%-i neşe serişdelerine garaşly adamlar tarapyndan amala aşyrylýandyr.
Neşe serişdesi diňe bir adamyň saglygyna zyýan ýetirmän, eýsem onuň ruhy dünýäsini hem üýtgedip, adamy öz guluna öwürýär.Ol adamy öz hereketlerine jogap bermeden, döretmeden, zähmet çekmeden, söýgi ýaly belent duýgyny başdan geçirmeden, maşgala gurmadan, şatlanmadan, umuman ADAM bolma mümkinçiliginden mahrum edýär...
Eýsem-de bolsa, neşe belasynyň penjesine düşen ýakyn adamlarymyza Biz näderejede degerli kömek berip bilerkäk?!
Jemgyýeti neşekeşlikden halas etmegiň anyk çäreleri barmyka?
Neşekeşligiň döremeginiň öňüni almakda kim esasy orny eýeleýär? Maşgalamy? Mekdepmi? Sosial-döwlet edaralarymy? Hukuk goraýjy edaralarymy?
Şahsyýet derejesinde neşekeşlige garşy yglan edilen göreş, örän çylşyrymly we uzaga çekýän çekeleşik bolup, ol diňe adamyň özünden däl-de , eýsem onuň ýakyn adamlaryndan hem ägirt uly güýji, yhlasy talap edýändir.
Neşekeşlige garşy göreşi pugtalandyrmakda hem-de ony hemmetaraplaýyn äşgär etmek üçin biz:
- Neşekeşlige getirýän sebäpleri, onuň beden we ruhy saglyga ýetirýän zyýany, sosial we lukmançylyk göreş usullaryndan doly we hemmetaraplaýyn maglumat berýän makalalary, başga ýurtlaryň iş tejribesini, bejergi we öňüni almagyň usullaryny, çärelerini beýan edýän makalalary taýynlamagy maksat edinýäris.
- Neşekeşlik kynçylygy we onuň peýdaly göreş usullary babatda sosial gullugynyň işgärleriniň, lukmanlaryň, mugallymlaryň, terbiýeçileriň, hukuk goraýjy işgärleriň pikirlerini bilmäge mümkinçilik döretmegi we mesele barada söhbetdeşlik açmagy makul bildik.
- Saýtyň okyjylarynyň arasynda pikir alyşmalary, eger bar bolsa neşekeşlige garşy göreşde şahsy durmuş tejribesini, oýlanmalaryny beýan etmek üçin şertleri döretmäge çalşarys.
Saýtyň okyjylary bolan, her biriňizi bolsa:
- Neşekeşlik kynçylygy we oňa garşy göreş usullary barada öz pikirleriňiz, şahsy tejribäňiz bilen saýtyň sahypalarynda paýlaşmaga çagyrýarys.
- Özüňiz we dost- ýarlaryňyz üçin alan maglumatlaryňyzy ulanyp, neşe belasyndan gaça durmaga, sagdyn durmuş ýörelgesine eýerip, özüňizde öndürijikli ýaşamaga ymtylyşy döretmäge çagyrýarys.
ÝÖRITE ŞU MAGLUMATLAR KAMPANIÝASY ÜÇIN TAÝÝARLANAN MAKALALAR
1. NEŞEKEŞLIK
4. BMG NEŞELERIŇ DEREGINI TUTÝAN DERMAN SERIŞDELERINIŇ KANUNYDYGY BABATDA YNJALYKSYZLANÝAR
5. NEŞEKEŞLIK WE MAŞGALA GATNAŞYKLARY
6. MAŞGALADAKY TERBIÝE WE NEŞEKEŞLIK
7. NEŞEKEŞLIK WE BEDEN SAGLYGY
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
«Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanda milli pul bolup manat durýar, bir manat 100 teňňä deňdir. Manat resmi pul hökmünde 1993-nji ýylyň noýabryndan başlap, Türkmenistanyň çäginde dolanyşyga goýberildi.
Manat Türkmenistanyň çäginde ýeke-täk kanuny töleg serişdesi bolup durýar. Türkmenistanyň çäginde beýleki döwletleriň pullaryny peýdalanmak Türkmenistanyň degişli kanunçylyk namalary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaýyn namalary bilen kadalaşdyrylýar. Türkmenistanyň banklary, şeýle hem beýleki hojalygy ýöredijiler Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kagyz pullaryny we teňňelerini çäklendirmezden kabul etmäge borçludyrlar.
Türkmenistanda töleg serişdesi bolup durýan kagyz pullaryň we teňňeleriň bahasyny, agramyny, şekilini we beýleki häsiýetlerini Türkmenistanyň Merkezi banky kesgitleýär.
Türkmenistanyň Merkezi banky kagyz pullaryň çap edilmegini (teňňeleriň zikgelenmegini), dolanyşyga goýberilmedik kagyz pullaryň (teňňeleriň) saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün edýär.
Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde dolanyşykda bar bolan kagyz pullary (teňňeleri) olaryň ýerine başga kagyz pullary (teňňeleri) çykaryp, olary dolanyşykdan aýryp biler.
Türkmen manadyny beýleki pul birliklerine çalyşmak Türkmenistanyň kanunlary bilen kadalaşdyrylýar.
Türkmen manadyny beýleki daşary ýurt pullaryna çalyşmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan kesgitlenilýär.
Copyright © 2008-2017
Türkmenistanyň Merkezi banky
Salgymyz: 744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 36
Telefon: +99312 381027 Faks: +99312 920812


text:
Minskiniň sudy iki sany garaşsyz belarus žurnalistini üç gün türme tussaglygyna höküm etdi.
Aleksandr Ýaraşewiç we Henadz Barbaryç geçen anna güni tussag edilipdiler. Olar 1986-njy ýylda Çernobylda bolan heläkçilige bagyşlanyp Minskide geçirilen ýöriş barada maglumat taýýarlapdylar.
Duşenbe güni Ýaraşewiç we Barbaryç polisiýanyň görkezmelerini berjaý etmezlikde günäli tapyldylar.
Iki žurnalist hem duşenbe güni giçlik azatlyga goýberildi. Sebäbi olar eýýäm üç gün tussaglykda saklanypdylar.
Barbaryç sişenbe güni Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp, özüniň we egindeşiniň suduň kararyna şikaýat etmekçi bolýandyklaryny mälim etdi.


text:
Azerbaijanyň prezidenti Ylham Alyýev 2004-nji ýylda ermeni ofiserini paltalap öldüren we ömürlik tussaglyga höküm edilen azeri ofiseriniň günäsini geçeni üçin barha artýan halkara tankydy bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Ramil Safarow NATO-nyň Parahatçylyk üçin hyzmatdaşlyk programmasy tarapyndan gurnalan dil kursuna gatnaşýan mahaly ermeni goşunynyň leýtenanty Gurgen Margariýany öldürendigini boýun alandan soň, 2006-njy ýylda Budapeşt sudy tarapyndan türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Margariýan özüniň Budapeştdäki ýatakhana otagynda uklap ýatyrka öldürilipdi. Merhumyň jesedinde geçirilen barlaglar Margariýanyň ýüzüne palta bilen 16 gezek urlandygyny we kelläniň göwreden gopara golaýlandygyny görkezdi. Wenger polisiýasy Margariýanyň döşünden hem birnäçe gezek pyçaklanandygyny aýdýar.
Wengriýa Safarowyň Azerbaýjana 31-nji awgustda, Bakuw onuň türme möhletiniň saklanjagyna kepil geçenden soň berlendigini aýdýar.
Emma Alyýew, ol Bakuwa gelen badyna, prezident günä geçişini yglan etdi.
Ermenistan muňa formal protest bildirdi we Wengriýa bilen diplomatiki gatnaşyklaryny togtatdy.
Ynama ýeten zyýan
ÝHHG-nyň Minsk toparynyň egindeş başlyklary duşenbe güni Parižde Ermenistanyň we Azerbaýjanyň daşary işler ministrleri bilen aýry-aýrylykda duşuşyp, Safarowyň günä geçişi barada gürrüň edendiklerini habar berdiler.
Diplomatlar beýanatda özleriniň Azerbaýjanyň daşary işler ministri Elmar Mammadýarowa bu günä geçiş we Azerbaýjanyň Safarowyň jenaýatyny mahabatlandyrjak bolmagy Bakuw bilen Ýerewanyň Dagly-Garabag üstündäki dawasyny parahatçylykly çözmek tagallalaryna zyýan ýetirdi diýendiklerini aýtdylar.
Netijede, bu taraplaryň arasyndaky ynama-da zyýan ýetdi diýip, olar aýtdylar.
Mammadýarow bilen edilen gürrüňe gatnaşanlaryň arasynda Orsýetiň ilçisi Igor Popow, ABŞ-nyň ilçisi Robert Bradtke we fransuz ilçisi Žak Faýur, şeýle-de ÝHHG-nyň gezekli başlygy, polşaly Andreý Kasprzyk dagy boldy.
Orsýetiň daşary işler ministri hem duşenbe güni Safarowyň günäsiniň geçilmegi Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky dartgynlyklary gowşatmak ugrunda edilýän halkara tagallalara gapma-garşy gelýär diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Katrin Aştonyň sözçüsi Maýa Kosiýansiç hem Brýusellde Alyýewiň günä geçişi barada aladasyny bildirdi.
Ol Wengriýanyň Safarowy Azerbaýjana bermegi barada az durup, ÝB liderleriniň bu barada wenger häkimiýetleri bilen maslahatlaşýandyklaryny aýtdy.
"Biz ýagdaýy ýakyndan synlaýarys we has köp maglumat almak üçin degişli taraplar bilen gatnaşyk saklaýarys. Şeýle-de biz bu wakalaryň sebite has giň täsir ýetirmek ähtimallygyndan alada edýäris. Şu sebäpden Azerbaýjany we Ermenistany, bu ýagdaýyň has dartgynlaşmagynyň öňüni almak üçin, ýerinde we jemgyýetçilik beýanatlarynda sabyr-kanagatlylyk görkezmäge çagyrýarys."
Gizlin ylalaşyk gümany
Kosiýansiç, Budapeşt hem Bakuw arasynda gizlin bir ylalaşyk bar bolmasyn diýen güman sebäpli, Ermenistanyň Wengeriýa bilen diplomatiki gatnaşyklaryny togtatmagy baradaky soraga-da jogap bermedi.
Safarow wenger biznes gazeti, türk lirasynda denominirlenen ýörite çap edilen özygtyýarly obligasiýalary satyn almak bilen, Azerbaýjan Wengriýa 3 milliard ýewro çenli karz berip biler diýen maglumaty ýaýradandan bir hepde soň Bakuwa gaýtarylyp berildi.
“Roýters” habar gullugy hem awgustda Stambuldan Wengriýanyň Türkiýe we Azerbaýjan bilen ýerli pullarda özygtyýarly obligasiýalary çap etmek barada gepleşik geçirýändigini ýazypdy.
Wengriýanyň premýer ministri Orbanyň sözçüsi Peter Szijjarto Safarowyň boşadylmagy bilen Wengriýanyň obligasiýalarynyň satylmak ähtimallygynyň arasynda hiç bir baglanyşygyň ýokdugyny aýdýar.
Şu aralykda, Wengriýanyň Daşary işler ministrliginiň döwlet sekretary Zsolt Nemet Azerbaýjanyň ilçisi Wilaýat Guliýewi çagyryp, Wengriýanyň bu günä geçişi “kabul ederliksiz” hasaplaýandygyny aýtdy.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan
“ýarymçyýek çäreleriň we boş gürrüňleriň kabul ederliksizdigini” aýdyp, halkara jemgyýetçiligini “açyk we ikuçsyz hereketlere” çagyrdy.


text:
Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligi döwlet eýeçiligindäki desgalary hususylaşdyrmak boýunça nobatdaky satuwy yglan etdi.
Ykdysadyýetiň döwlete degişli desgalaryny hususylaşdyrmagyň, onuň netijeliligini ýokarlandyrmagyň hem-de hususy ulgamyň paýyny artdyrmagyň çäklerinde Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligi hususylaşdyrmak boýunça nobatdaky satuwy yglan etdi.
2017-nji ýylyň 31-nji ýanwarynda geçiriljek söwdalarda ýurdumyzyň dürli sebitlerindäki desgalaryň jemi 34-sini hususy eýeçilige satmak meýilleşdirildi. Şolaryň hatarynda Dokma senagaty ministrliginiň, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň desgalary, Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň dolanyşygynda bolan kärhanalaryň paýnamalarynyň döwlet bukjalary, “Türkmengaz” we “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konsernleriniň garamagyndaky hem-de birnäçe beýleki edaralaryň desgalary bar.
Dokma we tikin önümçilikleriniň birnäçesini hususylaşdyrmak meýilleşdirilýär, däp boýunça dükanlar we söwda nokatlary, hyzmatlary ýerine ýetirýän kärhanalar hem-de gurluşygy tamamlanmadyk desgalar hususylaşdyrylan desgalaryň uly bölegini tutar.
Kärhanalaryň hususyýetçilige satylmagy döwlet gaznasyna uly girdeji getirer. Satyljak birnäçe iri desgalaryň başlangyç bahasy millionlarça manada barabardyr. Bu kärhanalaryň eýesiniň bolup netijeli peýdalanylmagy eksport ugurly hem-de daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerine tutup biljek önümleriň önümçiligini ösdürmäge ýardam berer. Kärhanalaryň döwlete degişli bolmagyndan aýrylmagy döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmak maksatnamasynyň çäklerinde geçirilýär.


text:
Aşgabat, 13-nji ýanwar. “Türkmenportal”
Kazanyň “Rubininiň” ýaşlar ýygyndy toparynda çykyş eden, geçen ýyl bolsa “Altyn asyryň” düzüminde Türkmenistanyň çempiony bolan hüjümçi Selim Nurmyradow ýurdumyzyň ýaşlar ýygyndy toparynyň düzüminde 16-njy ýanwarda Sankt-Peterburgda başlanýan Arkalaşygyň Kubogy ugrundaky XXIII halkara ýaryşyna gatnaşar. Bäsleşikde bijä laýyklykda üç toparça bölünen ýaşlar ýygyndy toparlarynyň 12-si (1994-nji ýylda doglanlar we ondan kiçiler) çykyş eder.
“A” toparça: Belarus, Türkmenistan, Estoniýa, Finlýandiýa;
“B” toparça: Moldowa, Gyrgyzystan, Russiýa, Latwiýa;
“C” toparça: GAR, Litwa, Täjigistan, Gazagystan.
Her toparçada iň güýçli iki topar, şeýle hem üçünji orny eýelän toparlaryň iň gowy netije görkezenleriniň ikisi çärýek finalda oýnamaga hukuk gazanar. Bu tapgyra çykyp bilmedikler 9—12-nji orunlar ugrunda göreşerler.
“Türkmenportalyň” habarçysyna Türkmenistanyň futbol federasiýasynda habar berlişi ýaly, türkmen futbolçylary ilkinjileriň hatarynda Sankt-Peterburga bardylar we 16-njy ýanwarda Belarusyň garşysyna geçiriljek ilkinji duşuşyga taýýarlyk görüp başladylar.
Ýaryşyň ähli oýunlary diňe bir Sankt-Peterburgda däl, eýsem, Ýewropada iň iri ýapyk desga hasaplanýan sport-konsert toplumynda geçiriler. Bu ýer öňden bäri iň iri çäreleriň — sportuň dürli görnüşleri boýunça ýurt birinjiliklerinden başlap dünýä çempionatlarynyň geçirilýän ýerine öwrüldi.
Ýaryşyň geçiş tertibi
16-njy ýanwar (anna)
14:00 Moldowa — Gyrgyzystan
16:15 Estoniýa — Finlýandiýa
18:30 Belarus — TÜRKMENISTAN
20:30 Ýaryşyň açylyş dabarasy
21:00 Russiýa — Latwiýa
17-nji ýanwar (şenbe)
14:00 GAR — Litwa
16:15 Täjigistan — Gazagystan
18:30 Finlýandiýa — TÜRKMENISTAN
21:00 Estoniýa — Belarus
18-nji ýanwar (ýekşenbe)
14:00 Latwiýa — Gyrgyzystan
16:15 Gazagystan — Litwa
18:30 Täjigistan — GAR
21:00 Russiýa — Moldowa
19-njy ýanwar (penşenbe)
14:00 Belarus — Finlýandiýa
16:15 TÜRKMENISTAN — Estoniýa
18:30 Moldowa — Latwiýa
21:00 Gyrgyzystan — Russiýa
20-nji ýanwar (sişenbe)
14:00 GAR — Gazagystan
16:15 Litwa — Täjigistan
21-nji ýanwar (çarşenbe)
14:00 Çärýek final 1A — 3B/3C
16:15 Çärýek final 2B — 2C
18:30 Çärýek final 1C — 2A
21:00 Çärýek final 1B — 3A/3C
22-nji ýanwar (penşenbe)
18:30 9—12-nji orunlar ugrundaky duşuşyklar 4A — 4C
21:00 9—12-nji orunlar ugrundaky duşuşyklar 4B — 3A/3B/3C
23-nji ýanwar (anna)
14:00 5—8-nji orunlar ugrundaky duşuşyklar
16:15 5—8-nji orunlar ugrundaky duşuşyklar
18:30 Ýarym final
21:00 Ýarym final
24-nji ýanwar (şenbe)
18:30 11-nji orun ugrundaky duşuşyk
21:00 9-njy orun ugrundaky duşuşyk
25-nji ýanwar (ýekşenbe)
13:00 7-nji orun ugrundaky duşuşyk
15:15 5-nji orun ugrundaky duşuşyk
17:30 3-nji orun ugrundaky duşuşyk
21:00 Final.
Türkmen futbolçylary Arkalaşygyň Kubogynda soňky gezek 2013-nji ýylda çykyş edip, 12-nji orny eýeläpdiler. Arkalaşygyň Kubogy — 2015-de Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndy topary Aşgabat şäheriniň sport baradaky komitetiniň futbol sport mekdebiniň tälimçisi Ahmet Agamyradowyň ýolbaşçylygynda çykyş eder. Bu hünärmen üç ýyl mundan ozal Arkalaşygyň Kubogy — 2012-ä baş tälimçiniň kömekçisi hökmünde gatnaşypdy.


text:
Aslynda türkmenleriň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň adyndan ýazylan «Ruhnama» kitaby näme maksat bilen ýazylypdy? Ine, şu hakda hiç kim hakyky gürrüňi edenok.
Sowet soýuzynyň ähli ýokary okuw jaýlarynda filosofiýa predmeti okadylýardy. «Dialektiki materializm», «Taryhy materializm» atly kitaplardan durýan filosofiki kitaplar sowet hökümetiniň alymlary tarapyndan ýazylanlygy sebäpli, ondaky ähli mysallar Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň göreşleri, planlary, Sowet soýuzyndaky ýaşaýyş baradady. Sowet soýuzynyň dünýä halklaryna berjek bagtly ýaşaýşy, Kommunistik partiýanyň halky kommunizmde ýaşatjak günleri hakdady.
Bu agzalan iki kitapdan soň ýokary okuw jaýlarynda «Ylmy kommunizmiň esaslary» atly kitap hem geçilip, ol hem «Dialektiki materializm» hem-de «Taryhy materializm» kitaplarynyň dowamy bolup durýardy. Garaşsyzlyk döwründe şol kitaplar ýokary okuw jaýlarynda gadagan edildi. Ol kitaplar, dogrusy, döwre jogap berjegem däldi. Sebäbi SSSR ýykylansoň, onuň asla geregem ýokdy. SSSR-iň syýasatyny propagandirleýän ol kitaplary okatmak ýalňyşlygam boljakdy.
Alym filosoflar derrew alaga-da, filosofiýa kitaplaryny Türkmenistanyň alyp barýan syýasatyna görä ýazybam ýetişmediler. Ýa-ha alymlara şeýtmäge rugsat berilmedi, ýa-da Türkmenistanyň alyp gitjek syýasy ýolunyň aýdyň bolmazlygy täze filosofiýa kitaplaryny ýazmaga mümkinçilik bermedi.
Dünýä halklarynyň dogry hasaplap okaýan filosofiýa kitabyny-da terjime edip, talyplara okatmagam barýan syýasy ýoly näbelli bolan ýurtda aňsat däldi. Sebäbi ol ýerde demokratiýa, köp partiýalylyk ýaly gürrünler edilýän bolsa, ol hem türkmen okuw jaýlaryna ýarajak däldi. Şeýle bolansoň, garaz, filosofiýanyň ýerine näme okatmalydygy hakdaky pikirler bir ýere jemlenýänçä pelsepe otarmaga näme-de bolsa, güýmenje boljak kitap hökünde «Ruhnama» kitaby dünýä inderildi. Ol ýokary okuw jaýlarynda okadylmaly filosofiýa kitaplarynyň ýerini tutdy. Rowaýatlardan hem-de ýeňil gürrüňlerden durýan bu kitap orta mekdeplerde hem tebigat ylymlarynyň ýerine okadylyp başlandy.
Kim ýazdy?
Bu kitaby köpler «Türkmenistanyň Golýazmalar institutynyň işgärleri ýazdylar» diýip, gürrüň edýärler. Ýöne bu gürrüňleri dolulygyna dogry hasaplap bolmaz. Golýazmalar institutynyň işgärleri rowaýatlary goşup biler hem-de çapa taýýarlap biler. «Ruhnamadaky» köp ýazgylar ýyllaryň dowamynda türkmen metbugatynda çap edilen zatlar. Ol ýerde fizikaçylaryň makalalary-da bar, matematikleriň makalalary-da, derman ösümliklerini taýýarlaýjylaryň makalalary-da bar. Ýurtdaky bir hökümetiň ýykylyp, ikinji bir hökümetiň döreýän döwründe, bir syýasatyň ýok bolup, ikinji bir syýasatyň orta çykan döwründe, belki-de «Ruhnama» ýaly kitabyň zerur hasaplanmagy Nyýazowyňky ýaly, göni demokratik ýola düşüp bilmedik hökümet üçin dogrudyr hem.
«Ruhnamany» ilki, hamala beýleki kitaply halklaryňky ýaly (ýagny, Hudaýdan - asmandan inen kitaplar bolan Injil, Gurhan, Töwrat) mukaddes kitaplaryň ornuna goşmak islediler. Ýöne dünýäniň musulman halklaryndan dünýä metbugatynyň käbirinde käbir reaksiýalaryň bolmagynyň netijesinde oňa «dini kitap däl» diýen teswirleme berildi. Muňa garamazdan, «Ruhnamanyň» ikinji kitabynda türkmeniň ruhy dünýäsine başgaça dini däp-dessurlary ornaşdyrar ýaly, merhum jaýlamak, ýene-de käbir dini ygtykatlary berjaý etmek barada musulman dünýäsinde ýok däp-dessurlar hakda ýazylypdyr.
«Ruhnamanyň» iki kitaby hem dünýäniň köp dillerine terjime edilip çap edildi. Kosmonawtlar tarapyndan kosmosa äkidildi. Aýtmaklaryna görä, kosmosa uçurylan şol kitap ýene bäş ýüz ýyldan Ýere gaçmalymyş.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Hormatly lukman! 5 aý mundan öň aýagyma tiken çümdi. Tikeniň giren yzy ýok, ýöne şol ýerde çiş döräp gatap galdy. Maňa ýerlikli maslahat beräýiň.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň aýagyňyza giren tiken heniz hem şol ýerde oturan bolsa gerek. Tiken hiç hilli kynçylyksyz, ýerli agyrsyzlandyrmanyň kömegi bilen hirurg lukmanlar tarapyndan aýrylýar. Üns berilmedik ýagdaýynda onuň gaýraüzülmeleri islenilmedik netijelere getirmegi mümkin. Dörän ýagdaýa dogry baha bermek üçin, hirurg lukmana ýüz tutmagy Size maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ukrainada Krym tatarlary sowet lideri Iosif Staliniň öz başlaryna salan köpçülikleýin deportasiýasynyň 71-nji ýyl dönümini belleýärler. Şonda 200 müň çemesi adam sürgün edilip, olaryň onlarça müňüsi heläk bolupdy.
Ukrainanyň paýtagty Kiýewiň Holossiwskiý parkynda 18-nji maýda “Men Krym tatary” ady bilen geçirilýän çärede deportasiýanyň pidalarynyň hatyrasyna matam tutuldy.
Çärä krym tatarlarynyň aktiwistleri we Raýat Jemgyýeti we Demokratik Ösüş Instituty tarapyndan gurnaldy.
Kiýewdäki ýatlama çäreleri
Guramaçylar iki maksady öz öňünde goýýandyklaryny, ýagny 1944-nji ýylyň 18-nji maýynda Merkezi Aziýa başladylan köpçülikleýin sürgüniň pidalaryny ýatlamak we Krymyň Orsýet tarapyndan geçen ýylda anneksiýa edilmeginiň dowamynda we yz ýany heläk bolanlary hatyralamak isleýändiklerini aýtdylar.
Parkda matam çäresine gatnaşmak we Stalin döwrüniň deportasiýasyny başdan geçiren adamlary, şeýle hem geçen ýylyň dowamynda Krymy terk etmäge mejbur bolan adamlary diňlemäge ýygnananlar üçin onlarça çadyr dikildi.
Krym tatarlarynyň baýry lideri we kanun çykaryjy, şeýle-de Ukrainanyň prezidentiniň wekili Mustafa Jemilew AÝ/AR bilen söhbetdeş bolup, 18-nji maýda Kiýewde geçirilýän matam çäresi bilen bilelikde Milli opera öýünde ýörite konsertiň hem planlaşdyrylýandygyny habar berdi.
Krym tatarlarynyň deportasiýa edilmeginiň senesini bellemek boýunça çäreler tutuş Ukrainada 16-njy maýda geçirildi.
14-nji maýda Ukrainanyň kanun çykaryjylary 18-nji maýda krym tatarlarynyň deportasiýasynyň milli matam senesini bellemek barada ýörite kanuny kabul etdiler.
Ukrainanyň Bilim ministrligi ýurduň mekdeplerine 18-nji maýda krym tatarlarynyň we ýarymadanyň beýleki etnik azlyklarynyň Merkezi Aziýa sürgün edilmeginiň taryhyna bagyşlanan sapak geçirmegi teklip etdi.
1944-nji ýylda sowet diktatory Iosif Stalin Krymyň ilatynyň bäşden bir bölegini emele getiren krym tatarlarynyň nasistik basyp alyjylar bilen hyzmatdaşlykda güman edip, 180 müň çemesi adamy sürgüne ibermegi buýurdy. Sürgün edilenleriň onlarça müňi ýolda ýa Merkezi Aziýa baran badyna öldüler.
Sürgün edilen krym tatarlarynyň ýa-da olaryň çagalarynyň ençemesi 1980-nji we 1990-njy ýyllaryň dowamynda Kryma dolanyp bardylar, emma adam hukuklaryny goraýjy toparlar, geçen ýylyň mart aýynda Orsýet Krym ýarym adasyny Ukrainadan bölüp, öz düzümine goşaly bäri tatarlaryň dürli kemsitmelere sezewar edilýändigini aýdýarlar.
Anneksiýadan soň
Halkara derejesinde ýazgarylan Orsýetiň Krymy anneksiýa etmeginden soň, ençeme krym tatary öldi, tatar aktiwistleriniň ençemesi tussag edildi, Orsýetiň goýan baştutanlary tarapyndan Jemilewa we Krym tatarlarynyň öz-özüni dolandyrýan edarasy bolan Mejlisiň başlygy Refat Çubarowa Kryma barmak gadagan edildi.
Aprel aýynda Krymyň Moskwada ýerleşýän ýolbaşçylary krym tatarlarynyň ýeke-täk telewizion telekanalyny we munuň bilen bagly beýleki media serişdelerini ýapdylar.
Krym tatarlarynyň köpüsi Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegine garşy çykyş edipdi. Krymyň Ukrainadan bölünip, Orsýetiň düzümine goşulmagy, orsýetiň ýörite güýçleri tarapyndan gyssagly bellenip, gyssagarada-da geçirilen referendumynyň netijesinde amala aşyrylypdy.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Siriýadaky gandöküşikli wakalary ýazgaryp çykyş etdi.
Ýörite metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda, ol aýratynam Siriýanyň Homs şäherinde protest çykyşlarynyň barşynda parahat ýaşaýjylaryň we hökümet işgärleriniň ölendigi barada alnan maglumatlara alada bildirýändigini aýtdy.
Siriýaly aktiwistler şu hepdäniň duşenbe gününden bäri ýurduň merkezi regionyndaky Homs şäherinde hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde demokratiýa tarapdar 20-den gowrak protestçiniň öldürilendigini aýdýarlar.
Siriýanyň hökümetiniň şu hepde protestçileriň käbir talaplaryny ýerine ýetirip, eglişikli kararlary kabul edendigine-de garamazdan, ýurduň dürli şäherlerinde hökümete garşy protestler dowam edýär.


text:
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiralynyň ýazan hekaýasy.
- Hawa, syrma sallah, nämе işlеýäň bärdе?
- Dükandan tеmmäki aldym, ynha, indеm otyryn arkamy diwara ýaplap. Günеşе-dе mеýmiräp...
- Oturan ýeriňi soramok, ýagty jahanda nämе işläp ýörеniňi bilеsim gеldi.
- Nätdiň-eý, Wеllеk aga, il nämе işläp ýörеn bolsa, mеnеm il arasynda...
- Ýaşyň näçе?
- Kyrk bir.
- Nämüçin oýlеnеňok?
- Gyz bеrеnoklar.
- Muňa sеrеdiň-ä! Gyz bеrеnoklarmyş! Tünеgiňdе döwük-ýenjik aýna bölеgi galan bolsa, sypatyna dagy göz aýlaýarlar käwagt. Gyz bеrеnoklarmyş! Kim saňa gyz bеrsin? Baran gapyňdan urulman-ýеnjilmän gaýdýanyňa şükür et.
- Onyň-a dogry, Wеllеk aga. Ýigrimi bäşin dälijеsi wagtyň ýetdirmеdik gyz kyrk birdе tapdyrjakmy! Gyz diýsеm diýäýýän, dul galan oraşan aýaly hеm ýüzümе syljak-la.
- Entеk sеn o ýüzünе naždak ýa törpi syl! Adam-a indidеn soň bormuň-bolmazmyň, adama mеnzеjеk bir bol.
- Halys ýerе sokaýdyň-ow, ýaşuly...
- Ýerе adamyň özi girýändir, ýeriň üstündеkäň wеlin wagt-wagt egin-eşigini ýuwaýmagam sogap işdir.
- Özüň bеlеd-ä, Wеllеk aga, sogap gazanmaly wagtym-a dеk gеzmеdim, günä baryny gazandym. Indi galan ömrümi mеtjitdеn çykman gеçirеmdе-dе haýry ýok, çünki günä ýuwmak eşik ýuwan ýaly aňsat däl...
- Bir görsеň-ä, sеn gaty bir samsygam däl, bir görsеňеm, könе döwürdäki ýaly göni tüpеňläýеsin gеlýä. Nähili adam sеn?
- Jaýlaňyzda üç gеzеk «Gowy adamdy» diýsеniz, maňa bolýa şo.
- Öý-işikli bolmakdan başlan gürrüňimiz öwülýädеn çykaýd-ow. Sеn tizräk öýlеn, sallah ýaşamalymyş diýilsе edil gözüni çykaraýmaly däl. Halys Sapar kösе ýaly «gyzyl sallah» bolupsyň-a...
- Gеlinligi nirdеn tapaýyn, ýaşuly? Şu wеlaýatda-ha ýakam gaýyşly...
- Git tanalmaýan ýerinе! Ilçilikdir, sеn tеtеllä zar bolup oturan naçaram bardyr.
- Wеllеk aga, akylly maslahat bеrdiň. Dogrudanam, gara saçly mollajygyň ugruna çykaýyn... Ýönе, nämе, käýinmеrsiň-dä, ýaşuly, – gidişin-gеlişiniň ýol kirеýjigini karz bеräýsеň...
- Sеn, gowusy, şu ýerdеn götеril, mеnеm yzyndan üç gеzеk «Gowy adamdy» diýeýin. Tur, ugra!
24.06.2013 ý.


text:
Tähranyň türmesinde saklanýan iki amerikan graždanynynyň üstünden sud prosesiniň başlanjak wagty çak bilen belli bolansoň, ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Eýrany olary azat etmäge ýene-de çagyrdy.
Klintonyň sözlerine görä, amerikalylaryň aklawçysy sud prosesiniň 6-njy noýabrda başalanjakdygyny aýdypdyr.
Geçen ýyl saklanan Žoş Fettel bilen Şeýn Bauer serhedi bikanun kesmekde hem içalyçylykda aýyplanýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary amerikalylary suda çekmäge hiç hili esasyň ýokdugyna, ynsanperwerlik nukdaý nazaryndan eýran häkimiýetleriniň olary azatlyga çykarjakdygyna ynam bildirdi.


text:
Aşgabat, 16-njy ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow kanun çykaryjylary ýurtda professional sporty sport hereketiniň özbaşdak pudagy hökmünde ösdürmegiň kanun esaslaryny döretmäge ugrukdyrdy.
Penşenbe güni Mejlisiň deputatlarynyň öňünde çykyş etmek bilen, Döwlet baştutany şu ýylyň dowamynda kabul edilmegi möhüm bolan kanunçylyk namalarynyň hatarynda “Bedenterbiýe we sport hakynda” we “Professional sport hakyndaky” Kanunlary agzap geçdi. Biz ýurdumyzda sagdyn durmuş kadalaryny giňden ornaşdyrmaga uly üns berýäris diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu ugurda kanunçylygy kämilleşdirmegiň wezipelerini kesgitledi. Professional sport ýaşlaryň barha köp bölegini fiziki işjeňlige çekip biler. Hut ýokary netijeli sport oglan-gyzlarda bedenterbiýe bilen meşgullanmaga höwes döredýär. Professional sportuň resmi taýdan ykrar edilmegi milli sport mekdepleriniň ösüşini ýokary derejede höweslendirer, milli ýygyndy toparlaryň taýýarlyk derejesini ýokarlandyrar we täze pudagy — sport senagatyny emele getirer. Şeýle hem munuň özi ýurdumyzda halkara derejeli gyzykly bäsleşikleri geçirmäge ýardam edýär.
Şeýle hem milletiň Lideri atçylyk pudagynda ýaýbaňlandyrylan giň göwrümli işleriň netijeliligini ýokarlandyrmaga, ýaşlary atçylyk-sport türgenleşiklerine giňden çekmäge gönükdirilen “Atçylyk we atly sport ýaryşlary hakyndaky” Kanunyň taslamasyny taýýarlamagyň möhümdigine ünsi çekdi.


text:
Hytaýyň ilçihanasynyň resmileri Gyrgyzystanyň demirgazyk Yssyk-Köl regionyna baryp, penşenbe güni gyrgyz serhetçileri tarapyndan atylyp öldürilen 11 adamyň şahsyýetini anyklamaga ýardam berýärler.
Gyrgyzystanyň Serhete gözegçilik gullugynyň ýerine ýetiriji ýolbaşçysy Raimberdy Duişonbiýew anna güni žurnalistleriň öňünde çykyş edip, öldürilen adamlaryň Hytaýyň Hinjiang awtonom regionynyň gozgalaňçylary bolmaklarynyň ähtimaldygyny aýtdy. Duişonbiýew olaryň Hytaýyň serhet güýçleri bilen çaknyşykdan soň serhetden geçen bolmagynyň çak edilýändigini habar berdi.
Gyrgyzystanyň serhet gullugynyň resmisiniň sözlerine görä, serhetçiler baryp ýetişýänçä tokaý gözegçisi Aleksandr Barykin serhetden geçen ýaragly adamlary saklajak bolup, olaryň ikisini atyp öldüripdir. Çaknyşykda Barykiniň özi-de wepat bolupdyr.
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew merhum Barykiniň gahrymanlyk üçin sylaglanjakdygyny anna güni yglan etdi. Geçen hepdede Hinjiang regionynyň häkimiýetleri “terrorizme” garşy göreşe niýetlenen maliýe üpjünçiligi iki esse artdyrdylar. Geçen ýyl regionda hökümete garşy hüjümler bilen bagly gandöküşikli ýyl boldy. Hüjümleri amala aşyrmakda radikal yslamyň täsiri astyndaky uýgur separatistleri guman edilýärler.


text:
Niderlandlar Russiýada “Greenpeace” guramasynyň 30 aktiwistiniň tussag edilmegi bilen bagly çarşenbe güni Moskwany halkara suduna berýär. Gürrüňi edilýän bu aktiwistler Arktik deňzinde nebitiň burawlanmagyna garşy protest geçiripdiler.
Niderlandlar Germaniýanyň Gamburg şäherinde ýerleşýän deňiz hukuklary boýunça Halkara tribunalda Russiýanyň agzalýan guramanyň aktiwistlerini alyp gitmäge hakynyň ýokdygy barada dawalaşar. Sebäbi Nederlandlar sentýabr aýynda Russiýanyň deňiz harbylary tarapyndan alnyp gidilen aktiwistleriň gämisiniň şol pursat halkara suwlarynda ýüzýändigini aýdýar.
Gollandlar suduň Russiýada tussaglykda saklanylýan aktiwistleriň azatlyga goýberilmegi we “Arctic Sunrise” atly golland gämisiniň yzyna gaýtarylmagy barada karar çykarmagyny isleýärler.
Russiýa bolsa suda Niderlandlaryň gozgan sud işini kabul etmeýändigini we oňa gatnaşmajakdygyny aýtdy.
Russiýanyň derňew komiteti aktiwistlere başlangyçda ýöňkelen garakçylyk aýyplamasyny geçen aýyň ahyrynda huligançylyk aýyplamasyna düşürdi. Bu waka prezident Wladimir Putiniň aktiwistleriň garakçy däldigini aýtmagynyň yz ýany bolup geçdi.