text:
09 Maýsym, 2020 Saıasat
Qamshy.kz
Búgin Qazaqstandaǵy merziminen buryn ótken sońǵy prezıdent saılaýyna – 1 jyl. Saılaýda bılikshil Nur Otan partııasynan usynylǵan kandıdat Qasym-Jomart Toqaev saılaýshylar daýsynyń 70,96 paıyzyn jınap, jeńiske jetken bolatyn.
9 maýsym kúni daýys berýge quqyly qazaqstandyqtardyń bir bóligi saılaý ýchaskelerine qaraı aǵylsa, bir bóligi saılaýǵa baıkot jarııalap, Nur-Sultan men Almaty qalalarynda ruqsat etilmegen mıtıngke shyqty. Mıtıng kelesi kúnderi de jalǵasty. Sherýshiler bul joly saılaý qorytyndysymen kelispeıtinin aıtty. Birneshe qaladaǵy mıtıngter kúshpen basylyp, narazylyq aksııasyna qatysqan myńdaǵan adam ustaldy. Ustalǵandar arasynda aksııalar ótken oryn mańynda óz betinshe júrgen azamattar, oqıǵadan habar taratqan birneshe jýrnalıst, onyń ishinde Qamshy tilshisi de bar.
Ishki ister mınıstrligi 9-13 maýsym kúnderi ruqsat etilmegen mıtıng kezinde 4 myńǵa jýyq azamattyń ustalǵanyn habarlady. Onyń 3 myńy profılaktıkalyq jumystan keıin bosatylsa, 677 adam sot arqyly ákimshilik qamaýǵa alynyp, 305-ine ákimshilik aıyppul salynǵan.
Prezıdent Toqaev 12 maýsym kúni ulyqtaý rásiminde azamattardy bılik pen qoǵam dıalogynyń damýy qatty alańdatatynyn aıtyp, ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qurýdy sheshkenin habarlady.
Toqaev 14 maýsymda amerıkalyq The Wall Street Journal basylymyna bergen suhbatynda ózin "reformatormyn" dep atap, narazylyq aksııalarynda aıtylǵan shaǵymdarǵa qulaq túriletinin jetkizdi. Sondaı-aq Qazaqstanda saıası reformasyz ekonomıkalyq reformalar alǵa baspaıtynyn málim etti. Prezıdent osy mazmundas sózderdi qyrkúıekte jasaǵan joldaýynda da aıtty.
20 jeltoqsan kúni ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń ekinshi otyrysynda saıası reformalardyń alǵashqy paketi tanystyrylyp, uzamaı zań jobasy qoǵamdyq talqylaýǵa usynyldy. Keıbir zańgerler, saıasatkerler beıbit jıyndar, saıası partııalar týraly zań jobalarynyń mazmuny is júzinde burynǵy zańnan aıtarlyqtaı aıyrmashylyǵy joq ekenin aıtty. Birqatar sarapshy qoǵamdyq talqylaý kezinde bildirilgen usynystar eskerýsiz qalǵanyna nazar aýdaryp, qoǵamdyq ómir úshin mańyzdy zańdardyń karantın kezinde qabyldanǵanyn synǵa aldy.
Parlament maquldap, senat bekitkennen keıin qoǵam qarsylyǵyna qaramastan prezıdent Toqaev 26 mamyrda saıası partııalar týraly, saılaý týraly, beıbit jınalystardy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly zańdarǵa qol qoıdy. Endi elde partııa tirkeý úshin qajetti 40 myń qol 20 myńǵa tómendetildi. Saılaý týraly zańǵa sáıkes, partııalyq saılaý tizimindegi adamdardyń 30 paıyzy mindetti túrde áıelder men 29 jasqa deıingi jastar bolýǵa tıis. Mıtıng uıymdastyrýda eskertý qaǵıdaty qabyldanyp, parlamenttik oppozısııa túsinigi engizildi.
Qamshy tilshisi saıası reformalar jasaýǵa baǵyttalǵan osyndaı zańdyq qadamdar týraly bir jyl buryn prezıdent saılaýyna túsken úmitkerlerlerdiń ne oılaıtynyn surap kórdi.
Toqaevtan keıin saılaýshylar daýsynyń basym kópshiligin (16,23%) jınaǵan Ult taǵdyry uıymynyń atyna saılaýǵa túsken jýrnalıst Ámirjan Qosanov "Toqaev saıası reforma jasaýda pragmatıkalyq joldy tańdady" dep sanaıdy.
– Kez kelgen saıasatker saılaý aldynda saılaýshylarǵa óz baǵdarlamasyn usynady. Biri popýlızmge salynyp, ýádeni úıip-tógedi. Ekinshisi – qalyptasqan jaǵdaı men memlekettiń, óziniń múmkinshilikterine saı jospar qurady. Menińshe, Toqaev myrza ekinshi, pragmatıkalyq jolǵa túsip, sonymen keledi. Ol jarııa etken reformalar tek qana saıası sıpatta emes.
Biraq 30 jyl boıyna ıgerýsiz kele jatqan dál osy saıası ózgertýler alańyna qatysty bastamalar qoǵamnyń belsendi bóliginiń eki túrli baǵalaýyna ushyrap jatqan da ras. Jurttyń biri evolıýsııalyq ózgertýlerge túsinistikpen qarasa, ekinshi bir bóligi, ıaǵnı "ózgerister meılinshe tez ári radıkaldy bolsyn" deýshiler, ol bastamalarǵa syn kózimen qarap jatyr. Bul ózi zańdy ári obektıvti prosess dep sanaımyn, – deıdi ol.
Ámirjan Qosanovtyń pikirinshe, mıtıngiler men partııalar týraly zańnamada biraz ilgerleý bar bolǵanymen, ony odan saıyn tereńdete túsý kerek.
– Mıtıng týraly zańnamany ózgertse de, kúni keshe taǵy da qoǵam úshin eshbir qaýpi joq beıbit turǵyndardy polısııa shetinen tutqyndap jatyr. Al saılaý týraly zańnama áli de sol qalpynda. Biraq Toqaev myrzanyń bir jyldyq kezeńi kezekti qarjy daǵdarysy, koronavırýs sekildi kútpegen syndarǵa kezigip jatyr. Munyń ózi qazirgi Qazaqstannyń damýynyń taǵy de bir ereksheligin ári kemshiligin taıǵa tańba basqandaı, ap-anyq etip ashyp berdi.
Onyń mánisi mynada: prezıdent tarapynan oń, pozıtıvti, halyqtyń kóńilinen shyǵyp jatqan bastamalar barshylyq, biraq olardyń naqty ómirde júzege asýy syn kótermeıdi. Ony prezıenttiń ózi de aıtyp jatyr. Iаǵnı, óz sheshimin tappaǵan máseleler qoǵamda odan saıyn qordalanyp barady. Sol sebepti el ishinde narazylyq tolastar emes. Onyń ústine búginde eldiń bılikke degen synı kózqarasyn, óz qarsylyǵyn bildire alatyn quraldary kóbeıdi: áleýmettik jeliler, narazylyq aksııalary belsendi azamattardyń myqty alańyna aınaldy. Endigi jerde jańa bılik osy faktorlardy eskere otyryp, jumys istemese, is nasyrǵa shabýy múmkin. Eń bastysy, burynǵy – bir adamǵa ǵana baǵynǵan avtorıtarlyq basqarý júıesiniń ábden tozyǵy jetti, ol zamanaýı talaptar men trendterge ilese almaı, múldem jaramsyz bop qaldy. Sondyqtan da basqarý júıesin túbegeıli ózgertý, ıaǵnı demokratııalandyrý maqsaty meılinshe ózekti bolyp jatyr, – deıdi jýrnalıst.
Saılaýda 5,05 paıyz daýys alǵan eks-kandıdat, "Aqjol" partııasynyń múshesi, parlament májilisiniń depýtaty Danııa Espaeva sharýasynyń qaýyrt bolýy sebepti Qamshy tilshisine pikir bildire almaıtynyn aıtty.
Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi, Aýyl partııasynan usynylǵan kandıdat Tóleýtaı Rahymbekov (3,04 paıyz daýys) "eldegi máselelerdi qoǵam tynyshtyǵyn buzbaı sheshken mańyzdy, sońǵy jylda bolyp jatqan saıası ózgeristerge qaraı betburý – sol údeden shyǵyp otyr" degen pikirde.
– Eldegi tańdap alynǵan baǵyt, atqarylyp jatqan jumys óte durys dep esepteımin. Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi retinde ol jaqta istelinip jatqan sharýany, usynylǵan saıası reformalardyń qandaı talqylaýdan ótkenin bir kisideı bilem. Keńes jumysy, onyń mańyzy týraly ártúrli pikir bar. "Partııa tirkeý úshin qajetti qol nege 20 myń, nege 10 myń emes, 500 emes?", "Parlamenttegi áıelder men jastardyń úlesi nege 50 paıyz emes, 30 paıyz?" degen sııaqty pikirlerdiń aıtylyp jatqanyn kórip, estip júrmiz. Mundaı dıskýssııa jumys tobynyń ishinde de boldy. Bul sheshimderdiń ózi úlken progress dep esepteımin. Kezinde partııany tirkeý úshin 40 myń qol suralatyn, endi mine, 20 myńǵa deıin tústi. Múmkin bolashaqta 10 myńǵa deıin túser. Qazaqta "asyqpaǵan arbamen qoıan alar" degen sóz bar ǵoı. Kóreıik. Keıbireýler "tómengi shek 1000 qolǵa deıin azaıtylsa, partııa quryp alar edim" deıdi. Al tómendettik delik. Sonda 200 partııa quryp alǵanda ne paıda? Partııa degen saıası maqsattar qoıatyn qoǵam birlestikteriniń bir túri ǵoı. Ol – úlken jaýapkershilik. Sondyqtan kóp jeńildikter bola bergeýge tıis dep esepteımin, – dep atap ótti ulttyq keńes múshesi.
Eks-kandıdat kez kelgen máseleni beıbit sheshý kerektigine mán berdi.
– Beıbit sherýler týraly túrli áńgime aıtylyp jatyr. Biraq onyń ekinshi jaǵy da bar ǵoı. Bireý sherýletip jatsa, ol ekinshi adamǵa unamaýy múmkin. Máselen, bireýler alańǵa bala-shaǵasymen demalýǵa kelse, ol jerde áldekimder mıtıng ótkizip jatady. Eki adam bolǵan soń ekitúrli kózqaras bar ǵoı. Sondyqtan osyndaı sátterde qoǵamdyq balansty tabý qıyn sharýa. Otan – otbasynan bastalady dep jatamyz. Ár otbasynda ekijaqty kózqaras bolyp turady. Sony shashaý shyǵarmaı, ydys-aıaqty syldyrlatpaı sheshý óte mańyzdy. Memleket te solaı. Túrli ustanym, problema bolýy múmkin, biraq bastysy ydys-aıaqty syldyrlatpaı sheshe bilý qajet, – dedi ol.
Tóleýtaı Rahymbekov ulttyq keńestiń úshinshi otyrysynda máseleler sala-sala boıynsha qaralǵanyn eske saldy.
– Keleshegin oılaǵan memleket bilim, ǵylym men densaýlyqty oılaýy kerek. Usynystardy bildirgen kezde jan-jaqty qarastyrǵa jón. Bıýdjet jaǵdaıy qalaı, oǵan qoǵam daıyn ba degendeı. Kóbi AQSh-ty, Kýveıtti, Japonııany mysalǵa keltirip jatady. О́z jaǵdaıymyzdy, mentalıtetimizdi esepke alýymyz kerek, – dedi ulttyq keńes múshesi.
Saıası dodaǵa kásipodaq federasııasynan túsken Amangeldi Taspıhov saılaýshylar daýsynyń 1,98 paıyzyn ıelengen. Ol búginde úlken saıasattan ketip, jeke sektor – munaı salasynda júr. Eks-úmitker "1 jylda qolǵa alynǵan saıası reformalardy budan da jyldamyraq, budan da tereńirek jasaýǵa bolar edi" degen oıda.
– Ulttyq keńes jumysynyń nátıjesin kóre almaı otyrmyz. Aıtyldy-aıtyldy, biraq júzege asyrylýy shamaly bolyp tur. Qabyldanǵan zańdar álde de halyqaralyq normalarǵa sáıkes kelmeıdi. Solardy jetildire túsý kerek edi. Memlekettik qyzmetkerler sany kóp elderdiń birimiz. Osy baǵytta jumys júrgizilip, memqyzmetkerlerdi qysqartý kerek. Aty bar da zaty joq, memleket qarjysyn jumsaýdy ǵana biletin kvazımemlekettik mekemelerdi áldeqashan qurtý kerek edi. Ulttyq qordaǵy aqshanyń jumsalýy ashyq emes, ol jerdegi qarjy qansha, ol altynmen saqtalǵan ba, basqalaı ma degen sekildi sansyz suraqtardyń jaýaby ashyp aıtylmaıdy. Prezıdentke de, úkimet basshysyna da ashyqtyq prınsıpi jetispeıdi. Olar eldiń aldyna jıirek shyǵyp, jaǵdaıdy túsindirip, qolda bar múmkindikterdi aıtyp otyrýǵa tıis, – deıdi Amangeldi Taspıhov.
Onyń sózinshe, parlamenttik oppozısııa túsinigi, parlamentte áıelder men jastarǵa oryn berý sekildi qadamdar – saıası reforma emes, ımıtasııa jasaý.
Qazaqstan kommýnıstik halyq partııasynan usynylǵan májilis depýtaty Jambyl Ahmetbekovpen (1,82%) tildesýdiń sáti túspedi. О́ziniń jeke telefony sóndirýli. Qamshy tilshisi partııanyń baspasóz qyzmetine habarlasqanynda tutqany kótergen qyzmetker apparat basshyna siltedi. Apparat basshysy óz kezeginde depýtattyń kómekshisine habarlasý kerektigin aıtty. Depýtat kómekshisiniń jumys telefonyna qońyraý baryp turǵanymen, tutqany eshkim kótermedi. Birneshe ret shalynǵan qońyraýlar sátsiz aıaqtaldy.
Respýblıkalyq Uly dala qyrandary qozǵalysynan saılaýǵa (0,92 paıyz daýys) túsken, búginde Nur-Sultan qalalyq "Antıkor" ortalyǵy Shtabynyń basshysy Sádibek Túgel sońǵy jylda elde bolǵan ózgeristerge oń qabaq tanytanynyn, o bastan prezıdent Toqaevty qoldaǵanyn aıtty.
Ol "saıası ózgeris bir kúnde ornaı qalmaıdy, alaıda elde ózgeriske bastar isterdiń alǵysharttary tolyqtaı jasalǵan" dep sanaıdy.
Eks-kandıdat prezıdenttiń kredıttik amnıstııany jasaýy men qazaq tilin damytý týraly aıtqan bastamalary erekshe atap óterlik jaıt ekenin aıtty.
– Sizge bir oqıǵany aıtaıyn. Almatydan astanaǵa poıyzben qaıtyp kele jatqanmyn. Vagondaǵy 4 adamnyń biri jas kelinshek edi. 3-4 jastaǵy múgedek balasy bolatyn. Emge dep kredıt alǵan eken. Sol kelinshek prezıdenttiń kredıttik amnıstııasyna ilinip, qaryzynan qutylypty. Sony aıtyp, ebil-debil jylap, "memleket basshysy bar eken ǵoı", "úkimet bar eken ǵoı" dep rızashylyǵyn bildirdi. Bul – bir ǵana mysal. Al mundaı mysaldar jetip artylady. Atalmysh ıgi is qarapaıym azamattarymyzǵa úlken kómek boldy, – deıdi Sádibek Túgel.
Almaty oblysy Kerbulaq aýdany Qyzyljar aýylynda týǵan. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti fılosofııa jáne saıasattaný fakýltetin bitirgen. 2015-2019 jyldary «Prezıdent jáne Halyq» gazetinde tilshi, shef-redaktor bolyp istegen. 2019 jyldan beri Qamshy portalynda qyzmet atqarady.
Avtormen onyń Facebook paraqshasy arqyly habarlasýǵa bolady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow sişenbe güni “ARETI” halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy Igor Makarowy kabul etdi. Duşuşygyň dowamynda kompaniýanyň ýolbaşçysy milli Liderimiziň garamagyna Hazaryň türkmen bölegindäki nebit-gaz ýataklaryny özleşdirmek boýunça täze teklipleri hödürledi.
Türkmenistanyň resmi metbugatynyň habar bermegine görä, duşuşygyň barşynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň, ilkinji nobatda bolsa, ýangyç-energetika toplumynda, gurluşyk hem-de ulag ulgamlarynda ileri tutulýan ugurlar babatda bar bolan kuwwaty we ondan netijeli peýdalanmagyň meýilnamalaryny nazara almak bilen, hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlary ara alyp maslahatlaşylan esasy mesele boldy.
Habarda bellenilişi ýaly, Makarow milli Liderimize baglaşylan şertnamalary ýerine ýetirmegiň çäklerinde alnyp barlan işler, şol sanda “ARETI” kompaniýasyna ynanylan taslamalaryň birnäçesiniň durmuşa geçirilişi barada hasabat berdi. Şeýle-de ol kompaniýanyň gatnaşyklarynyň çägini giňeltmäge taýýardygyny nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, Makarow tarapyndan hormatly Prezidentimize Hazar deňziniň türkmen bölegindäki ýataklary özleşdirmek boýunça täze teklipler hödürlendi. Halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy bu taslama gyzyklanmanyň, ilkinji nobatda, Türkmenistanyň ägirt uly kuwwaty hem-de bu ýerde döredilen amatly maýa goýum ýagdaýy, degişli hukuk binýady bilen özüne çekijidigini belläp geçdi. Bularyň ählisi bolsa nebit we gaz ýataklaryny özleşdirmäge, täze düzümleýin desgalary gurmak üçin serişdeleri netijeli gönükdirmäge mümkinçilik berýär diýip, Makarow aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz holdingiň özara bähbitli işewür gatnaşyklary pugtalandyrmak meselelerine oňyn çemeleşýändigini belledi. Şeýle-de milli Liderimiz islendik taslamany durmuşa geçirmekde iň täze tehnologik çözgütleri we öňdebaryjy ylmy işläp taýýarlamalary ulanmagyň hem-de ekologik howpsuzlygyň kadalaryny berk berjaý etmegiň potratçy kompaniýalara bildirilýän esasy talapdygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz işewüre bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.
Duşuşygyň ahyrynda “ARETI” kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy holdingiň ýurdumyzda dürli ulgamlarda üstünlikli amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeler maksatnamalaryna işjeň gatnaşmaga taýýardygyny tassyklady. Igor Makarow hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy kompaniýanyň mundan beýläk-de netijeli hyzmatdaşlygy üstünlikli ilerletmek üçin ähli tagallalary etjekdigine ynandyrdy.
Merkezi edara binasy Şweýsariýa Konfederasiýasynyň Ženewa şäherinde ýerleşýän “ARETI” halkara kompaniýalar topary 1992-nji ýylda döredildi. Kompaniýanyň ýolbaşçysy Igor Makarow Türkmenistanyň Prezidentiniň nebit-gaz meseleleri boýunça geňeşçisiniň eksperti-hünärmeni wezipesine 2019-njy ýylyň awgust aýynda bellendi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Pakistan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Arif Alwä we Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri Imran Hana ýurduň Belujistan welaýatynda bolup geçen, köp sanly adam pidalaryna we şikes ýetmelerine hem-de uly möçberli weýrançylyklara getiren ýertitreme zerarly çuňňur gynanç hatyny iberdi.
Döwlet Baştutanymyz şu agyr pursatda gurban bolanlaryň dogan-garyndaşlaryna, ýakynlaryna ýurdumyzyň halkynyň we Hökümetiniň adyndan hem-de hut öz adyndan ýürekden gynanjyny we medet beriji sözlerini ýetirdi, ejir çekenlere bolsa tiz wagtda sagalmaklary baradaky dileglerini beýan etdi.


text:
Ştrudel - dürli naçinkaly, köplenç almaly, hamyrdan rulet şeklinde bişirilýän süýji desert. Ştrudel Awstriýada, Wengriýada, Germanýada, Çehiýada örän meşhur. Köplenç almaly, armytly we üljeli ştrudeller bişirilýär. Ştrudeliň ilkinji bilinýän resepti 1696 ýylynda Wenada çap edilen, awtory näbelli bolan, reseptler kitabynda duşýar. Men siziň bilen almaly ştrudeliň bägül şekilli bişirilişini paýlaşjak.
Içindäkiler — Bägül şekilli almaly ştrudel taýynlamak üçin gerekli azyk harytlary
- 50 gram maňyz (arahis)
- 50 gram kişmiş
- 3 sany alma
- 200 gram şeker
- 1 çaý çemçesi şeker tozy
- 1 çaý çemçesi koritsa
- 40 gram mesge
- 150 gram un
- 100 ml suw
- 1 çemçe ösümlik ýagy
- duz
Taýynlanyşy / bişirilişi
- Ýumşak hamyr ýuwurýas we otag ýylylygynda 1 sagat pakeda orap goýýas.
- 1 alamny ortasyndan ikä kesip, çigidini aýyrmaly. Inçe ýarym tegelek şeklinde kesmeli. 1 litr suwa 100 gram şeker goşup otda gaýnatmaly. Ýarum tegelek şeklinde kesilen almalary gaýnaýan suýji suwda 2-3 minut saklap çykramaly we sowatmaly.
- Beýleki 2 almany kiçi kubik şeklinde dogramaly. Içine owradylan maňyzy, galan 100 gram şekeri, koritsa, kişmiş goşup naçinkany garmaly.
- Mesgäni haýal otda eretmeli.
- Hamyry köpräk un bilen inçejik edip ýaýmaly we 25 santimetr uzynlykda 10 santimetr inli lenta şeklinde kesmeli. 6-7 bölek bolýar.
- Bägülleri ýasaýas. Ýaýylyp kesilen hamyra mesge çalmaly, inçejik edip maňyzly almaly naçinkany goýaly. Ýokarky bölegine alma halkalary ýarym santimetr çykar ýaly edip goýmaly. Aşakdan 1 santimetr bükmeli we towalak edip dolamaly. Bägül şeklinde ştrudeli dikligine ýagly gaba ýada ýagly kagyza goýmaly. Gowy bişer ýaly bägülleri kiçiräk etmeli.
- Duhowkada 180 derejede 25 minut bişirmeli. Çykaran soň galan eredilen mesgäni ütüne çalyp şeker tozy sepmeli.
- Ştrudeli ýylylygyna iýmeli. Bägül şekilli şrtudeller owadan we örän tagamly. Işdäňiz açyk bolsyn.
Suratlary
-
Bu resepti etdiňizmi? Suradyny iberiň.


text:
ABŞ-nyň Wekiliýeti Katarda Talibanyň Wekilleri Bilen Duşuşdy
Praýs, ABŞ-nyň resmi wekiliýetiniň Dohada Talibanyň wekilleri bilen geçiren gepleşikleriniň içgin ýagdaýda we oňyn geçendigini aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarlygynyň metbugat geňeşçisi Ned Praýs, ABŞ-nyň resmi wekiliýetiniň Kataryň paýtagty Dohada Talibanyň wekilleri bilen geçiren gepleşikleriniň içgin ýagdaýda we oňyn geçendigini aýtdy.
ABŞ-nyň wekiliýeti, amerikanyň esgerleriniň Owganystandan dolulygyna çekilmeginden soň Taliban bilen Katarda ilkinji gezek duşuşyk geçirdi.
Duşuşyk hakynda beýannama beren Praýs, duşuşygy “iş maslahaty” hökmünde häsiýetlendirdi.
Praýs, Amerikaly wekiliýetiň, Talibany sözlerine däl eýsem diňe hüjümlerine görä analiz etjekdigini açyk aýdyň beýan etdi.
Praýs, duşuşykda şol bir wagtda Owganystandaky terror howpy, Amerikan raýatlarynyň, ABŞ-na goldaw beren owganlaryň we daşary ýurtlylaryň ýurtdan aýrylmagyna rugsat berilmegi meselesiniň hem seljerlendigini ýatlatdy.
Degişli Habarlar
Hindistan Syýahatçylary Kabul Etmäge Başlady
Hindistan koronawirusa ýolukýanlaryň sanynyň azalmagyndan soň daşary ýurtly syýahatçylary kabul etmäge başlady
Inkçekesel Sebäpli Ölýänleriň Sany Artdy
Koronawirus pandemiýasynyň ýüze çykaran kynçylyklary sebäpli inçekesel sebäpli ölýänleriň sany artdy.


text:
«Gül-Bilbil» operasy
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk baýramyna bagyşlanyp Magtymguly adyndaky Milli sazly-drama teatrynyň sahnasynda kompozitor Hudaýnazar Amangeldiýewiň «Gül-Bilbil» operasy ýerine ýetiriler. Opera esas edilip şu ýyl 300 ýyllyk ýubileýi bellenilýän Abdylla Şabendäniň dessany alyndy.
Opera hoşowaz uwertýuradan başlanýar, onuň türkmen sazandalarynyň halaýan sazyna öwrülmegi-de mümkin. Onuň librettosyny Türkmenistanyň halk ýazyjysy Gowşutgeldi Daňatarow ýazdy. Operany Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri Aýnazar Batyrow sahnalaşdyrdy. Oňa TMK-nyň talyby Döwletmämmet Ökdirow dirižýorlyk eder.
«Gül-Bilbil» operasy ilkinji gezek şu ýyl Lebap welaýatynda geçirilen Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde Lebap welaýatynyň S. Seýdi adyndaky Döwlet sazly-drama teatrynyň sahnasyna görkezilipdi.
Libretto laýyklykda, şa ogly Bilbil düýşüne giren şa gyzy Güle aşyk bolýar we ata-enesiniň ýalbaryp-ýakarmasyna bakman dosltary Galandar, Sala beg hem-de Zelili bilen Şaalyjan ýurduna gidýär. Dostlar ýol aşyp barýarkalar, Gunçabi, Aýsuluw we Aýjemal galalarynyň ilatyny aždarha belasyndan dyndarýarlar. Bilbil dostlaryny öz söwerleri bilen galdyryp, ýoluny dowam edýär.
Gülüň ýakyn hossary Selimiň kömegi bilen Bilbil gyzyň bagyna barýar. Owadan şa gyzy ýat kişä galasyny Zaguzaganyň basyp almagyndan we özüni ýesir etmeginden çekinýändigini aýdýar. Bilbil onuň bilen darkaş gurýar we ondan üstün çykýar. Aşyklar Bilbiliň iline gaýdýarlar.
Dessanda watanperwerlerik, parasatlylyk, adalata gulluk etmek ýaly pikirler öňe sürülýär.
Operanyň ajaýyp sazy, aýdymçylaryň hoş owazy, gyzykly ýordumy we owadan sahna bezegi tomaşaçylaryň göwnüni awlar.
Esasy keşpleri Lelýi Ökdirowanyň (Gül), Türkmenistanyň halk aristi Atajan Berdiýewiň (Bilbil), döredijilik işgärleriniň arasynda geçirlýän Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» bäsleşiginiň baýragynyň eýesi Begenç Gaýypowyň (Nasy şa) döredendigini hem aýtmak gerek.
Tamara Glazunowa
Surata düşüren: Alekseý Gimalitdinow


text:
SQO-da bıyl jańadan 12 myń jumys orny ashyldy
PETROPAVL. QazAqparat – Soltústik Qazaqstan oblysynda «Nur Otan» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasy aıasynda atqarylǵan is-sharalar qorytyndylandy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Saılaýaldy ýádelerdi iske asyrý barysy týraly «Nur Otan» partııasy óńirlik fılıaly Saıası keńesi Bıýrosynyń músheleri aıtty. Qujatqa sáıkes, bıyl jospar boıynsha 13,6 myń jumys orny qurylýy tıis edi, onyń 12 myńy ashyldy. Sonymen qatar, ortasha aılyq eńbekaqy 178 myń teńgeni qurady.
«Nur Otan» partııasynyń saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi jol kartasyna 7 baǵyt boıynsha 129 is-shara kirgen. Bıyl onyń 117-sin iske asyrý josparlanǵan. Nátıjesinde óńirde lamınattalǵan faner óndiretin kombınat, jumsaq konteınerler shyǵaratyn fabrıka jáne ızotermııalyq termos vagondar zaýyty iske qosyldy. Qazir «Radýga» kompanııasy qaǵaz shyǵaratyn fabrıkany, «Kırpıch SK» JShS-i kirpish zaýytyn salyp jatyr.
«Qyzyljar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda 3 iri joba iske asyrylady. Memleket basshysynyń qatysýymen elektrli tehnıkalyq zaýyttyń transformatorlyq jabdyǵyn tehnıkalyq iske qosý júrgizildi. Budan basqa básekege qabiletti ónim túrlerin shyǵarý úshin «Taıynsha Maı» JShS, «Radýga» JShS jáne «Maksımalnyı razmah CORPORATION» JShS jańǵyrtylyp jatyr. Tartylǵan ınvestıtsııa shamamen 3 mlrd teńgeni quraıdy, 200-den astam jańa jumys orny qurylady», - deıdi SQO ekonomıka basqarmasynyń basshysy Qýanyshbek Qalıjanov.
Oblystyń ónerkásip sektory bıyl 221 mlrd teńgeniń ónimin shyǵardy. Agrarlyq sektorda da ósim baıqalady, onda et jáne sút óndirisi tıisinshe 2,4 %-ǵa jáne 6,1 %-ǵa ulǵaıdy.
«Jol kartasy aıasynda osy jyly 10 sút fermasy iske qosylady, 13 myń basqa arnalǵan eki bordaqylaý alańy, jylyna 6 myń tonna broıler etin óndiretin 2 qus fabrıkasy salynyp jatyr», - deıdi Qýanyshbek Qalıjanov.
Turǵyn úı qurylysynyń kólemi artqan. Bul baǵytqa 27 mlrd teńge bólindi, bul 3,5 myń páter salýǵa múmkindik berdi. Búginge deıin 775 páter paıdalanýǵa berildi, jyl sońyna deıin taǵy 30 kópqabatty turǵyn úı qoldanysqa enedi.
Bıyl medıtsınalyq jabdyqtardy jańartýǵa 3 mlrd teńgeden astam qarajat bólindi. Aýrýhanalar zamanaýı MRT apparattarymen, kompıýterlik tomografpen, sandyq mammograftarmen, saraptamalyq klastaǵy ÝDZ, rentgen jáne angıograftarmen tolyqty.
«2021 jyly jergilikti bıýdjet esebinen oblystyń 5 medıtsınalyq uıymynda jalpy somasy 143 mln teńgege kúrdeli jóndeý júrgizile bastady. Ooblysta 2 zamanaýı dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni ashyldy, taǵy beseýiniń qurylysy bastaldy. Jyl sońyna deıin 2 hokkeı kesheni ashylady», - deıdi ekonomıka basqarmasynyń basshysy.
Budan basqa 4,1 myń jas jumysqa ornalastyryldy, óz isin ashýǵa 411 shaǵyn nesıe berildi.
«Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy, SQO ákimi Qumar Aqsaqalov saılaýaldy baǵdarlamanyń oryndalýyna qatań monıtorıng júrgizý qajettigin atap ótti. Onyń aıtýynsha, Jol kartasyn júzege asyrý jumystaryna barlyq atqarýshy organdar qosylýy kerek.
«Jol kartasyn oryndaý boıynsha jumysty júıeli monıtorıngileý úshin jaýapty memlekettik organdy aıqyndaý qajet, ol jol kartasynyń baǵyttary boıynsha barlyq qajetti aqparatty jınaqtap, ony maǵan jáne partııanyń oblystyq fılıalyna turaqty negizde usynatyn bolady. Men bul jumysty ekonomıka basqarmasyna tapsyramyn», - dep atap ótti Qumar Aqsaqalov.


text:
2021-nji ýylyň 5-nji maýy, Aşgabat, Türkmenistan – Şu gün ABŞ-nyň Türkmenistandaky Ilçisi Mettýu Klimow we Türkmenistanyň Medeniýet ministri Atageldi Şamyradow “Medeni mirasy gorap saklamak üçin Ilçiniň gaznasy” maksatnamasynyň çäginde Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Türkmenistanyň arasyndaky üstünlikli hyzmatdaşlygyň 20 ýyllygyna bagyşlanan sergini açdylar. Sergi Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýinde açyldy.
“Medeni mirasy gorap saklamak üçin Ilçiniň gaznasy” (AFCP) Kongresiň haýyşy boýunça Döwlet departamenti tarapyndan döredilen grant maksatnamasydyr. Bu maksatnamaň çäginde 2001-nji ýyldan bäri 130-dan gowrak ýurtda medeni mirasy gorap saklamak boýunça taslamalaryň 1000-den gowragyna goldaw berildi.
«Köpüňiziň bilşiňiz ýaly, “Medeni mirasy gorap saklamak üçin Ilçiniň gaznasy” maksatnamanyñ çäklerinde ýeňijiler, dünýä boýunça geçirilýän bäsleşik esasynda saýlanýarlar. Bu maksatnamanyň 2001-nji ýylda başlany bäri, Türkmenistanda bu maksatnamanyň üsti bilen 28 sany taslama maliýeleşdirilendigini buýsanç bilen nygtasym gelýär. Şol taslamalaryň sany boýunça Türkmenistan dünýäde birinji ýeri eýeleýär. Bu üstünlik Türkmenistanyň taryhy we medeni mirasynyň möhümligini aýdyň görkezýär. Şeýle-de, ol Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň türkmen medeniýetine goýýan uly hormatynyň nyşanydyr» diýip, Ilçi Klimow öz sözünde belledi.
Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýindäki sergi, taslamalaryň hersiniň uly göwrümli suratlaryny we hazirki wagtda alnyp barylýan işleriň suratlar ýygyndysyny öz içine alýar. Muzeýiň hemişelik kolleksiýasy dört taslamadan gelen obýektleri öz içine alýar. “AFCP” sergisi 14-nji maýa çenli dowam eder.
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň soraglaryny ABŞ-nyň Türkmenistandaky Ilçihanasynyň maglumat we medeniýet bölümine ibermegiňizi haýyş edýäris: USEmbassy-Ashgabat-PAS@state.gov


text:
Katalan dili
Katalan dili, Hindi-Ýewropa dilleri maşgalasynyň Romanlar dillerine degişli dildir. Ispaniýannyň käbir sebitlerinde we Andorranyň resmi dilidir.Katalan dilinde gürleýänleriň köp bölegi Ispaniýada ýaşaýar.
Dil hakynda[düzet | çeşmäni düzet]
Katalan dili Ispaniýanyň Ortaýer deňziniň kenarlarynda, aýratyn hem Barselona sebitinde gürlenilýän Latin dilidir. Gündogar Fransiýada gürlenilýän Oksidan diline gaty ýakyn bir dil. 13-nji asyrda başlap Oksidan dilinden üýtgäp gelýän bir dildir. Bu dil Ispan dili we Protugal diline meňzeýän häsiýetlere eýedir. Katalan dilini enedili hökmünde şu wagtky Ispaniýanyň Katalnoniýa awtonom döwletinde ýaşaýan halklar diýilip görkezilýär. Bu ýerde Katalan dili Ispan dilinden has möhüm dil hökmünde kabul edilýär.
Çeşmeler[düzet | çeşmäni düzet]
- ↑ Some Iberian scholars may alternatively classify Catalan as Ibero-Romance/East Iberian.


text:
Bermuda üçburçlugy
Atlantik okeanyň bu böleginde esasanam 1960-njy ýyllarda birnäçe gämidir uçarlar gözden gaýyp bolup, olardan hiç bir yz galmandyr. Hiçkimiň düşündirip bilmeýän bu täsin wakasy, birnäçe adamlar hat-da alymlar tarapyndan hem “tebigy bolmadyk birnäçe güýçleriň birleşýän ýeri” bolup tanadyldy we şeýle galdy. Emma uzyn ýyllar edilen tejribe işleri ýakyn geçmişde netije berdi we bu üýtgeşik, geň wakalaryň ýönekeýje “tebigi gazyň” oýnamasydygy orta çykdy.
Ýeriň aşagyndan çogup çykýan tebigi gazlar diňe uly daş bölekleriniň aşagyndan däl, deňiz we okeanlaryň aşagyndan hem çogup çykýarlar. Sebabi deňiziň aşagy hem üsti suw bilen gaplanan (gury)ýer bölegidir. Şeýlelikde okeanlar gaty çuň bolany üçin aşagynda güýçli basyş bardyr. Ine, bu güýçli basyşyň aşagyndaky ýerlerden çykýan tebigy gazlar, çuňlukdaky ýylylygyň pesligi netijesinde “gaty” ýagdaýa gelerler we “hidrat” diýilýän ak we hek (мел) ýaly bir madda halyna öwrülýärler. Okeanyň iň çuň ýerlerine çenli çümüp bilýän robot kameralaryň ol ýerdäki gar ýaly ak okeanyň aşagyny we birnäçe gämi harabalaryň suratlaryndan soňra bu ýagdaýa ylmy düşündiriş getirilendir: Ýer şarynyň bu bölegi “Gulf Stream” diýip atlandyrylýan ýyly suwuň akyp geçyan ýeridir. Ýeriň aşagynyň käwagt ýylanmasyndan soňra bu “hek gazlar” ereýär we suwdan ýeňil bolany üçin ýokary galýarlar. Şol wagt suwuň aşagyndan ýokarsyna çenli boşluk (wakuum-deşigi) emele gelýär, okean deşilen ýaly bolýar. Şeýle ýagdaý bolup duran wagty şol ýerden geçýän näme bar bolsa çuňňur guýa gaçýan ýaly ýokary tizlik bilen okeanyň düýbüne gaçar. Sebäbi suwuň aşagyndan çykýan gazyň göterme güýji gämileri galdyryp bilmejek derejede pesdir. Gazyň çogup çykmagy gutaranda bolsa boşluk ýene öňküsi ýaly dolar we hiç hili yz galdyrmaz.
Uçarlaryň suwa gaçyp ýitmesi hem ýene şol sebäpdendir. Ýokary çykan tebigy gazlar howadan ýeňil bolany üçin ýene ýokary galmaga dowam edýärler. Bu gezek wakuum şol ýerdäki howada (atmosferada) emele geler. Şo ýerden tötänleýin geçýän uçarlar derrew kontrolyny ýitirer we motorlary durar. Sebäbi motorlardaky benziniň ýanmasy üçin kislorod gereklidir we bu boşlukda (wakuumda) howa bolmadygy üçin kislorod hem bolmaz. Şoň üçinem uçarlar tizlik bilen okeanyň düýbüne gaçarlar. Megerem biziň onlarça ýyllap gyzyklanan Bermudamyz ýönekeýje tebigy gaz sebäpli üýtgeşik, geň ýagdaýa eýe bolupdyr.


text:
Slovo brodıt v stepı
Chtob nechaıanno vstretıt
menıa.
Oljas Súleımenov
Aqyn sóz oınatýdy ǵana emes, árbir sózdiń ishki máni men tarıhı mazmunyn da bilýge tıis. Túısigińe tiltaný ǵylymynyń tamyry tym áride jatqan sekildi seziledi. Eskiden qalǵan Babyl qyshparaǵynda «Táńiriniń qupııa tórt esimin ashqan adam paıǵambar dárejesine kóteriledi» degen sózder jazylypty. Sóz taný – Táńiri taný, Ejelgi Babyldyń kezinde-aq sózdiń jasalý joldaryna, transendentaldyq túpki mánine, ishki energııalyq qýatyna nazar aýdaryla bastalǵandyǵy baıqalady. Sóz tasasynan Táńiri syǵalaıdy, sony kóre bilýiń kerek.
Babyl qyshparaǵyndaǵy támsil Ioan «Izgi habaryndaǵy» «Basynda sóz boldy, Sóz Táńiri de boldy, sóz Táńiri edi» dep keletin anyqtamadan anaǵurlym kóne. Shyǵys danalyǵy «Aqyl – aqyldan qýat alady» deıdi, bálkim Ioan sahabanyń qulaǵyna Babyl abyzdarynyń rýhy sybyrlaǵan bolar. Genetıka – oıǵa da tán. Oılardyń genetıkalyq damýy osyǵan meńzeıdi. Sen «Joqtan bar jasalmaıdy, bardan joq bolmaıdy» degen pálsafalyq kategorııaǵa mysal keltire ketkiń keledi.
Keshki mezgil. Aǵa bólmesinde, qalyń tútinniń qushaǵynda otyrsyńdar. Aǵań ekeýiń arasynda qazaq halqynyń tarıhy, ádebıeti, óneri jaıly pikirtalas áńgime júrip jatyr.
Aǵa sózi: «Shýmer-nama» kimge kerek? Umytylǵan túnek ýaqytty qazbalaǵansha, kóz jeter jerdi baǵamdaıyq ta». Aǵa qumyq Murat Ájiniń «Deshti Qypshaq dalasynyń jýsany» kitabyn «Azııa»-dan joǵary qoıady. Óıtkeni ondaǵy derekter jaqyn, tanys, túsinikti. Eýropaǵa kresti alyp barǵan bizder – kóshpeli Táńirshilder ekenbiz. Óıtkeni, krest+hash tańbasy Táńiri dininiń bas atrıbýty bolǵan. Jasyratyny joq, kitaptyń ón boıy túrkishilikpen sýǵarylǵan. Qunarly topyraq. Babalaryń úshin uıalmaýǵa bolady. Al óziń úshin she?..
Saǵan qyzaraqtaýǵa týra keledi. Osy qunarly topyraqtyń astynda shýmer órkenıeti jatqandyǵyn túısigiń túısinedi. Sózder mazalaıdy. Shamasy aǵa jan qınalǵanda aýzyńa alsań, rýhyńdy qudirettendirip jiberer arýaq sóziniń ishki mazmunyn bilmeıtin bolar. Sezim sana qulaǵyna shýmer men túrkiniń tamyry bir dep sybyrlaıdy. Bolmasa «Shýmer-namadaǵy» myna sózderdi qalaı túsindirýge bolady: «Shýmerler qaıtys bolǵan adamdaryn hrıstıan rásimi boıynsha jerlep, basyna din sımvoly – ashamaı qoısa, (taǵy da eske túsireıik, Murat Ájidegi kóshpeli qypshaqtar syıynǵan Kók Táńiri seniminiń bas atrıbýty da osy ashamaı – krest+hash tańbasy) bul da kezdeısoqtyq pa?» (Oljas Súleımenov. «Azııa». Almaty, 1992 j. 184-b.) Túrki Kók Táńiri shýmer topyraǵynan taǵy da boı kóterdi. Tórt qyry teń hash – krest týraly adam jady umytqanymen sóz tirkesteri umyta almapty. Qazaq shaly ońashada «Tórt qubylasy túgel kim bar deısiń?» dep kúrsinedi. Onyń transendentaldyq túsiniginde tórt qubylasy teń Táńiri ǵana. Hash-ashamaı qyry, boıaýy qanyq, metaforaǵa beıim túrki tilinde qubylaǵa aınalǵan. Metafora – Aqyndar tili.
«Deshti Qypshaq dalasynyń jýsany» da shýmerge meńzep tursa, Túrki Táńiriniń tamyry shynymen-aq tereńde bolǵany. Qalaı degenmen de «Shýmer-namada» bir ǵana abzaqa, onyń ózinde de suraýly sóılemge syǵymdalǵan oı «Deshti Qypshaq dalasynyń jýsanyn» da kitaptyń búkil ón-boıyna jaıyla, jaryq nur túsirip jatqandyǵy anyq. «Azııa» – da saýalǵa nege tap sol arada jaýap berilmedi? Bul óz aldyna bólek áńgime.
Kıiz úı kıesi, onyń emdik qasıeti týraly medıına mamandary da tamasha pikir aıtady. Tórt buryshty úıden góri, formasy dóńgelek, tóbesi kúmbez tárizdes úı adam psıhologııasyna anaǵurlym jaıly áser etetin kórinedi. Medıınada mundaı úıde ǵaryshtyq energııa jaqsy uıysady, ishinde jatyp tynyǵý júıke aýrýlaryna birden-bir em degen de tujyrym bar.
Bárine Táńiri sebepker.
Qazyǵurt qushaǵynda kók Táńiriniń jer betindegi eń úlken en-tańbasy jatsa, ol osy óńirdiń qasıettiliginen bolar.
Qazyǵurt toponıminiń boıyndaǵy túrki qaz-taýy men shýmer qur – taýy da bir qoıdyń egiz qozysyndaı kórshi jatqandyǵy týraly jazǵansyń-dy. («Qazyǵurt – Taýlardyń taýy». «Parasat», № 3, 1996 j.) Sonda sóz arasynda Táńiri áreketi baıqalatyn jerde árdaıym taý sulbasy boı kóteretindigi, «Dalanyń dańqyn shyǵarý úshin taýlardyń qupııasyn ashyý kerektigi» aıtylǵan bolatyn. Túısigińde Mysyr pıramıdalary kıiz úıdiń perǵaýyndyq úlkeıtpe, ásire kóshirmesi emes pe eken degen oı taǵy da iz tastaıdy. Dalada alyp pıramıdalardyń kezdespeýi, bálkim, árbir kóshpeliniń óz kıiz úıi – Táńiri qutqanasy bolǵandyǵynan shyǵar. Kóshpeli Táńirisi tirisinde shańyraq – qysh tańba beınesinde tóbesinde bolsa, ólgende ózimen birge. Jer betinde Táńirige shýmerdeı tabynyp, túrkilerdeı qurmet kórsetken halyq joq. Osy arada ejelgi sanskrıt tilinde «taý» sózi Táńiri maǵynasyn bildirgendigin taǵy da eske ala ketkenniń artyqtyǵy bolmas. Táńirishil kóshpeliler de shýmerlik babalaryndaı (Bul týraly shýmer-akkadtyń «Gılgamesh» eposynda jaqsy baıandalǵan) qasıetti taýlarǵa tabyndy, kıe tutty. Kóshpeli túrkilerdiń urpaǵy qazaqtar HH ǵasyrdyń sońynda da Qazyǵurtty sý topany, Nuh paıǵambardyń esimimen baılanystyra áńgimeleıtinin osylaı túsindirýge bolady. Demek sol bir kónekóz baǵzy kezderdiń ózinde-aq topan sý jaıly «Taýrattaǵy» ańyz Qosózen aralyǵyndaǵy elderde ǵana emes, sen dúnıege kelgen kúni ystyq óńirde de belgili bolǵan dep topshylaýǵa bolady. Bálkim ol ańyzdy bul óńirge túrkilermen tili, dili tamyrlas, múmkin dini de bir shýmerler ákelgen bolar. Sonda shýmer beıitiniń basyndaǵy qysh tańba-krest kóshpelilerde tirshilik uıytqysy shańyraq tóbesine kóterilip ketkendigin qalaı túsindirýge bolady?
Bul saýalǵa bylaı jaýap berýge bolatyn syndy. Kóshpeliler árdaıym kóship-qonyp, qonys jańǵyrtyp otyrýǵa tıis boldy. Tirshilik osyny talap etetin. Iaǵnı, baǵzy túrkilerdiń otyryqshylanyp, baba qorym basynda uzaq qalyp qoıýy múmkin emes-ti. Sondyqtan Táńiri dininiń ólilerdi qasterleý ispetti bir tarmaǵyn myqtap ustandy da (óli rıza bolmaı tiri baıymaıdy degen qaǵıda jáne arýaqty kıe tutý), Shańyraq-Táńirin tóbesine kóterip, kóship kete bar-dy. Dalalyqtyń psıhologııasyn jaqsy túsinetin adamǵa máseleniń osylaı op-ońaı ońtaıly sheshilgendigi ap-anyq.
Babyl abyzdarynyń sózge degen jaýapkershiligi túrkilik áriptesterine de jat bolmaǵan sekildi. Ony myna bir sózdiń jasalý joly rastaıdy: Kóshpeliler jer úshin emes, qorym úshin árdaıym soǵysýǵa, qyrqysýǵa daıar. Muny olardyń tarıhy talaı ret dáleldep berdi. Olar jaýǵa arýaqtap shabady. Kóshpeli túsiniginde arýah – óliler kıesi, qasıetti rýh. Arýaqty úndi mantrasymen (Veda ilimindegi adamdy Táńirimen baılanystyrar kıeli tirkes) salystyrýǵa bolady. Áıtse de kóshpeliler mantrasynda taqýalyqtan góri jaýyngerlik rýh basym. Ol eńsesi túsken sarbazdy áp-sátte qudirettendirip jibere alady. Qazaq ańyzdarynda arýaqtap jaýǵa shapqan batyrdyń bir ózi qyryq adamnyń qýatyna parapar surapyl kúsh ıesi bolyp ketkendigi jaıly jıi aıtylady.
Ańyzǵa ańyz nemese abyzdyń kózimen qaraý kerek. Sonda ǵana ol qupııasyn ashpaq. Tiltaný mamandary tas synalarda, qyshparaq betterinde saqtalynyp qalǵan jazbalardy maǵynasyn ashý úshin ońnan solǵa, soldan ońǵa qarata oqyp álek bolyp jatady. «Arýah» sózin oqýda da osyn áýrelenip kórý kerek sekildi. Osy turysynda ol eki túbirden, teń dárejeli «Ar» jáne «rýhtan» turady. Ar-rýh. Ar da, rýh ta qazaq tilinde bar kónekóz sózder. Jeke turyp ta derbes maǵynaǵa ıe. Ekeýi de adam bolmysyna qatysty. Qazaq arman-muratyna adal, ózgeniń ala jibin attamaǵan adamdy ary taza, taǵdyr talqysyna qansha tússe de qajymaǵan qaısar jandy «rýhy myqty» dep dáripteıdi. Ar-Rýh – súısinis belgisi. Kóshpeli túrkiler bul sózderdi qaıdan aldy?
Osy arada mynadaı tańdanysymyzdy jasyra almaımyz. Kók Táńiri abyzdary qııaly júırik til mamandary bolǵan syndy. Shamasy, olar sóz jasaý óneriniń barlyq quıtyrqysyn meńgergen suńǵyla jandar bolǵan bolsa kerek. Jasyratyn nesi bar, bul jaǵynan olar jasaǵan sózder qylyqty qyz sekildi qyryq qubyla nur shashady. Kónekóz shýmer men ejelgi túrki tańba jazýynyń (bul jazýlardyń bolǵandyǵyna kúmán joq) uqsastyǵy da sóz jasaý ónerinde az rol oınamaǵany baıqalady. Bárine ońnan solǵa nemese soldan ońǵa qaraı oqý kináli. Biz sııaqty emes, túrki abyzy shýmer tilin jaqsy meńgergeni sezilip tur. Qalaı degenmen de túrki áleminde sóz jasaý ónerine qatty kóńil bólingeni anyq. Oǵan, bálkim, túrki tiliniń oralymdylyǵy da sebepker bolar shyǵar. Bolmasa myna qyzyqty qalaı túsindirýge bolady. Ar-rýhty ońnan solǵa qaraı oqysańyz, kóshpelilerdiń taǵy da bir áskerı urany «hýrra» shyqpaq. Búgingi orystar bizden aldy dep daýryǵyp júrgen qaharly ýranyń túp atasy. Hýrralap júrip taǵy da Qosózen aralyǵyn, Babyl, Shýmer-akkad, Mysyr órkenıetterin jaýlap alǵanymyzdy sezbeı qalamyz. Kóshpeli jaýyngeriniń júırik sáıgúligi Evfrattan sý iship, Nil jaǵasynda taǵy da tuıaq tarpyp tur. Hýrra – Ejelgi mysyr Táńiri. Olar ony kórshiles mádenıetterdiń ámeńgerlik zańymen shýmerlerden alǵan. Sol hýr túrki tilinde teris jazýdy teris oqýdyń nátıjesinde rýhqa aınalsa kerek. Hýr-rýh. Sóz jasaýda tabıǵı tepe-teńdik, ǵylymı júıe saqtalynǵan. Musylmandardyń jumaq baǵynda júretin hor qyzdaryn osy mysyrlyq Táńirge qatysty áf-sanalyq keıipkerler dep topshylaýǵa da bolardaı. Hýr-Hor-Gor-Qur-Taý sózi bastapqy shýmer-akkadtyq nusqasynda da Táńirilik mán-sıpatqa ıe. Osy bir sóz jasalymyna zerdelep úńile otyryp, biz tarıh úshin atam zamanda ólip qalǵan Táńiriniń túrki jan dúnıesinde áli kúnge tiri ekendigin, ol ony ólilermen baılanystyra eske alyp kele jatqandyǵyn baıqaımyz. Qulaqqa sholaq myltyqtyń gúrsilindeı qazaqy «ur» urany keledi. Qyzyq. Buıryq raıdaǵy egistik bir kezderi transendentaldyq qudireti bar zat esim bolǵan. Búgingi til mamandaryna ulttyq tilimizdiń sózdik qoryn sóz taptaryna bólip toptaǵanda tym abaı bolý kerek sııaqty. Kóshpeliler jaýǵa shýmer Táńiriniń esimin urandap shabatynyn bilmegeni sııaqty, til mamany da etistiktiń tasasynan Táńiriniń ózi synaı qarap turǵanyn baıqamaı qalýy ábden yqtımal dúnıe ǵoı. Al, seniń Babyl abyzdarynyń amanatyna adal bolǵyń keledi. Iá, kóshpeli batyrynyń arýaqtap shapqanda nege arqalanyp ketetindigi endi qupııa emes. Óıtkeni onyń keýdesinde de, tilinde de Hýr – Táńiri – Rýh tur. Endi birinshi ıakı ekinshi Ra-Ar býynyna kósheıik. «Ra» eski sanskrıt tilinde nur degen maǵynan bildiredi. Kóne mysyrda Kún qudaıynyń retinde málim. (Mysyrlyq nusqalyq da umytpaǵan jón. Sóz jasaý tarıhyn zerdelegende qupııalardy ashýǵa bul nusqanyń múmkinshilikteri mol-aq) sonymen birge nurly sana, bastapqy nur, Táńiriniń ózi adam keýdesine quıǵan sáýle degen syndy sınonımdik qatardaǵy mánderge ıe (Hare Krıshna mantrasynyń aýdarmasyna qarańyz), Kók Táńirishil túrkiler «Ra» býynynyń maǵynasyn bilip paıdalandy ma degende, «Ar»-dy kýáge tartýǵa bolatyn sekildi.
Jazylmaǵan túz zańy boıynsha Dalalyqtarda ardan attamaý – Táńiri qaǵıdasyna qaıshy kelmeý uǵymyn beredi. Iaǵnı, kóne Ra, hám búgingi Ar máni, maǵynasy jaǵynan kórshiles, tamyrlas sózder. R-A-R. Taǵy da tepe-teńdik. Táńirige tabynǵan túrkilerdiń arýahty da nege sonshalyq qurmetteıtinin ár túrli álipbıdegi jazýdy oqýdaǵy qaıshylyq, sóz jasaý ónerine ǵana tán quıtyrqy ádis osylaı sheshedi.
Táńiri tańbasy ýaqyt óte kele kıiz úı tóbesindegi shańyraqqa aınalǵan. Táńiriniń qupııa bir esimi jaýyngerlik uran bolyp jahan jańǵyrtady. Sen Táńiriniń qupııa tórt esimin ashqan jan paıǵambar dárejesine kóteriledi degen Babyl abyz-jazbasynyń aqıqattyǵyna senesiń. Sóz – Táńiriniń janary. Janar aldamaq emes.
Sóz sońynda sóz jasaý mashyǵynda Táńiriniń ózimen óner talastyrýǵa talpynǵan jáne ol talaby sátsiz de bolmaǵan Túrki abyz-tiltanýshylaryna, árbir kıiz úıdi Táńiriniń qutqanasyna aınaldyrǵan Túrki sheberlerine bas ıip, taǵzym etesiń. Túrki tiliniń dańqy arta bersin!
1997 jyl, sáýir aıy.


text:
QR Prezıdenti BUU Bas Assambleıasynyń joǵary deńgeıdegi plenarlyq otyrysyna qatysty
NUR-SULTAN. QazAqparat - Memleket basshysy BUU Bas Assamleıasynyń ıAdrolyq qarýdy tolyq joıý jolyndaǵy Halyqaralyq kúres kúnine arnalǵan joǵary deńgeıdegi plenarlyq otyrysynda sóz sóıledi, dep habarlaıdy QazAqparat Aqordaǵa silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde keıbir elderde jasalyp jatqan ıadrolyq baǵdarlamalardyń qarqyn alýyn únemi tónetin terrorlyq qaýip-qatermen baılanystyryp, aqyrzaman ornatatyn qarýlardyń qoldanylý qaýpi arta túskenin atap ótti. Qazaqstan Prezıdenti degenmen bul baǵytta belgili bir deńgeıde oń qadamdar jasalyp jatqanyna toqtaldy.
– ıAdrolyq qarýǵa tyıym salý týraly shart kúshine endi, Iranmen aradaǵy ıadrolyq qarýǵa qatysty mámileni qalypqa keltirý jónindegi kelissózder qaıta qaralýda, shabýyldaýǵa arnalǵan qarýlardy azaıtý jónindegi jańa shart uzartyldy, AQSh pen Reseı arasynda strategııalyq turaqtylyq týraly birlesken málimdeme qabyldandy. Árıne, ózara joıýǵa kepildik beretin doktrına ıadrolyq derjavalardyń jýyq arada óz arsenalynan bas tartýy ekitalaı ekenin bildiredi. Sondyqtan 2045 jylǵa deıin ıadrolyq qarýdan azat, beıbit ómir qalyptastyrýǵa umtylatynymyz týraly málimdeı otyryp, kóńildegini naqty iske asyratynymyzǵa skeptıkter kúmánmen qaraýy múmkin. Bizdiń tarıhı tájirıbemiz munyń basqasha bolatynyn kórsetedi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly sheshim qabyldap, ıadrolyq qýaty jaǵynan tórtinshi sanalatyn arsenalynan bas tartqanyna bıyl 30 jyl tolǵanyn eske salyp ótti.
– On bes jyldan keıin Ortalyq Azııa memleketteri óz óńirlerin ıadrolyq qarýdan azat aımaq dep jarııalady. Bul – tolyqtaı Soltústik jarty sharda ornalasqan alǵashqy ıadrosyz óńir. ıAdrolyq qarý saıası tańdaý bolǵandyqtan jaǵdaı men strategııalyq ádister tez ózgerýi múmkin. Qazaqstannyń ıAdrolyq synaqtarǵa jan-jaqty tyıym salý týraly sharttyń tezirek kúshine enýine qol jetkizýge bel baılaǵanyn taǵy da naqtylaımyn. Qazaqstan adamzattyń damýy jolynda ıadrolyq qarýdan bas tartý jónindegi basymdyǵyn odan ári paıdalana beretinin bul baǵyttaǵy oń qadam retinde atap ótkim keledi, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy ıAdrolyq qarýdy taratpaý jónindegi shart ıadrolyq energııany azamattyq maqsatqa zańdy túrdi paıdalaný men ıadrolyq qarýdy taratýdyń ara-jigin ajyratatynyn aıtty. Prezıdenttiń aıtýynsha, ıadrolyq qýat birte-birte tómen kómirtekti energııanyń mańyzdy kózine aınalýda. Qazaqstanda óz atom ónerkásibin damytý úshin keshendi tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme jasalyp jatyr.
– ıAdrolyq qarýdan azat, beıbit ómir qalyptastyrý meniń úkimetimniń saıasatyndaǵy basymdyq bolyp qala beredi. Bul umtylys sońǵy otyz jyl ishinde Qazaqstandy ıadrolyq qarýǵa qarsy jahandyq qozǵalystyń jaqtaýshysy etti. Sonymen qatar bizdiń ulttyq tutastyǵymyzdyń bir bóligine aınaldy. Biz qarýsyzdaný jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý jolyndaǵy kúsh-jigerimizdi aldaǵy ýaqytta sizdermen birlese jumsaýǵa daıynbyz, – dep málimdedi Qasym-Jomart Toqaev.
- BUU: Qazaqstan men Kırıbatı ıadrolyq synaq jasalǵan aımaqtardy ońaltý jóninde málimdeme jasady
- Qyzylordada aýyl áıelderiniń oblystyq sleti ótti
- Qasym-Jomart Toqaev TMD elderi birigip atqarýy tıis birqatar máselelerdi atady
- Toqaev TMD elderi basshylaryn tuy sý problemasyn birlesip sheshýge shaqyrdy
- Aýǵanstandy teńdessiz qıyndyqtarmen jalǵyz qaldyrmaýymyz qajet – QR Prezıdenti
- Toqaev 2022 jyldy TMD-nyń halyq shyǵarmashylyǵy jáne mádenı murasy jyly dep jarııalady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Semalt: E-poçta hasabyňyza girmek üçin kiber jenaýatçylar tarapyndan ulanylýan iň çylşyrymly hileler
Bu 2017-nji ýyl we kimdir biriniň e-poçta hasabyňyzy aljak howpy hakyky. Örän hakyky. Häzirki wagtda kimdir biri e-poçta salgysyny nätanyş adama gowşurmak üçin aldanýar. Başga bir söz bilen aýdylanda, hüjümçiler azajyk sosial in engineeringenerçilik we tekst habary bilen Yahoo Mail, Gmail we Hotmail hasaplaryny bozýarlar.
“ Semalt” müşderi üstünlikleriniň dolandyryjysy Iwan Konowalow, iň täsirli kezzaplaryň ýerine ýetirilmeginiň aňsatdygyny aýtdy. Kopiýa geýnen konusdan mysal alyň. Eger ol sizi saklap, awtoulagyňyzdan düşüp, açarlary tabşyrmagy buýursa, ýüz öwürersiňizmi? Elbetde ýok. Ortaça adam sorag bermezden şeýle ederdi. Bir polisiýa işgäriniň keşbini görkezmek, dünýäniň hemme ýerinde iň çynlakaý jenaýatlaryň biri. Polisiýa kezzaplygy üçin iki zat bar: bu ýönekeý we adamlar häkimýet işgärlerine ynanýarlar. Bular kiber jenaýatçylaryň ulanýan häsiýetleri.
Giçden bir tendensiýa ýüze çykdy. Jübi ulanyjylaryna gönükdirilen naýza balykçy kezzaplygy. Bu kezzaplygyň maksady, e-poçta hasabyňyza girmek. Millionlarça adamyň düşýän ýönekeý sosial in engineeringenerçilik hüjümi.
Haker (erbet adam) diňe e-poçta salgyňyzy we telefon belgiňizi bilmeli. Geň zat, bulary almak aňsat. E-poçta hyzmatlaryny üpjün edijileriň köpüsiniň hödürleýän iki derejeli tanamak ulgamyndan peýdalanýarlar. Bu ulgam ulanyjylara jübi belgisine kod ýa-da baglanyşyk ibermek arkaly parollaryny täzeden düzmäge mümkinçilik berýär.
Hereketdäki kezzaplygyň nusgawy mysaly: Gmail hasaby almak
Bu ýagdaýda iki tarap bar: Anne (Gmail hasabynyň eýesi) we Dan (erbet adam). Anne öz hasabyny Gmail bilen bellige almagy saýlaýar, haçan-da hasabyndan gulplansa, mobil belgisine tassyklama kody iberilýär. Beýleki bir tarapdan, Dan Annany yzarlaýar we jübi telefonyny bilýär (belki sosial media hasabyndan ýa-da onlaýn başga bir ýerden).
Erbet adam (Dan) Annanyň Gmail hasabyna girmek isleýär. Ulanyjy adyny bilýär, ýöne paroly däl. Ulanyjy adyna girýär we paroly çaklandan soň 'kömege mätäç' düwmesine basýar. "Parolym ýadyma düşenok" düwmesine basýar, Annanyň e-poçta salgysyna girýär we telefonymda tassyklama bolýar. Alty belgili tassyklama kody Annanyň belgisine iberilýär. Dan Anne özüniň Google-dan tehnikdigini we hasapda adaty bolmadyk işe üns berendiklerini aýdyp, SMS iberýär. Meseläni çözmek üçin barlag koduny ibermegini soraýar. Anne munuň kanunydygyna ynanýar we tassyklama koduny öňe sürýär. Dan hasabyna girmek üçin bu kody ulanýar.
Dan hasaby açanda, paroly täzeden düzmek we dikeldiş opsiýasyny üýtgetmek ýaly islendik zady edip biler. Bu doly ele almak. Ondan soň gelýän zatlara düşünip bolmaýar. Bu shemadan howpsuz bolmak üçin hiç haçan hiç kime tassyklama kodlaryny bermäň. Aslynda, muny talap etmedik bolsaňyz, kimdir biriniň peýdasynyň ýokdugyna üns beriň.


text:
Ákim saılaýy: Karantın kezinde daýys berý qalaı júrgiziledi
QARAǴANDY. QazAqparat - Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek onlaın rejıminde aýyl ákimderiniń alǵashqy tikeleı saılaýyn ótkizýge daıyndyq týraly keńes ótkizdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Oblystyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Erqara Aımaǵambetovtyń aıtýynsha, barlyq uıymdastyrý máseleleri jergilikti ákimdiktermen birlesip sheshildi, Saılaýshylar tizimin naqtylaý jalǵasýda. 22 shildeden bastap bıýlletenderdi daýys berý oryndaryna jetkizý bastalady. Saılaý sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptardy saqtaı otyryp ótedi.
«Sharttardyń biri – saılaý komıssııalarynyń múshelerin KVI-ge qarsy vaktsınatsııalaý. Búgingi kúni vaktsınatsııalaýǵa jatatyndardyń 72%-y tolyq egildi. Qalǵandary vaktsınanyń birinshi komponentin aldy. Saılaý ýchaskelerinde bolatyn baqylaýshylar men senim bildirýshiler úsh kúnnen keshiktirmeı alynǵan PTR testiniń teris nátıjesin usynýy kerek», – dedi oblystyń bas sanıtarlyq dárigeri ıÝrıı Zalygın.
Saılaý ýchaskelerinde Ashyq júıesin paıdalaný múmkindigi qarastyrylýda.
Sonymen qatar, barlyq saılaý ýchaskeleri jeke qorǵanys quraldarymen qamtamasyz etiledi: antıseptıkter, bir ret qoldanylatyn maskalar jáne qolǵaptar. Kireberistegi temperatýrany ólsheý jáne áleýmettik qashyqtyqty saqtaý mindetti. Táýekeldi azaıtý úshin daýys berý stendteri aldyńǵy perdelersiz bolady.
Jeńis Qasymbek sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptardy tolyq qamtamasyz etýdi, ýchaskelerdiń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýyn jáne múmkindigi shekteýli adamdarǵa jaǵdaı jasaýdy qaıta tekserýdi tapsyrdy.
«Aýyl ákimderiniń alǵashqy tikeleı saılaýyna birneshe kún qaldy. Bizdiń ortaq jumysymyz – olardyń ashyqtyǵyn, aıqyndyǵy men zańdylyǵyn qamtamasyz etý. Ár daýys mańyzdy. Aýyl turǵyndary kelip, óz tańdaýyn jasap, ózderiniń konstıtýtsııalyq saılaý quqyǵyn iske asyra alýy qajet», – dep atap ótti oblys ákimi.Esterińizge sala keteıik, Qaraǵandy oblysynda aýyl ákimderiniń alǵashqy saılaýy 25 shildede 149 eldi mekende ótedi. 75 orynǵa 268 úmitker úmitker: 81 – saıası partııadan jáne 187 ózin-ózi usynǵan. Bolashaq aýyl basshysyna 81 myńnan astam saılaýshy daýys bere alady.


text:
Täsin tapyndylar
Müňlerçe ýyllaryň dowamynda dünýä siwilizasiýasynyň, dünýä halklarynyň medeni durmuşynyň ösüşlerine önjeýli goşant goşan ata-babalarymyz, olaryň ýaşan türkmen topragy ilkinji ekerançylygyň, maldarçylygyň, ylmyň, medeniýetiň we sungatyň sallançagy bolmak bilen, taryhy-medeni ösüşleriň berk binýadyny goýandyr. Ilkinji ekerançylyk ýerleri bolan Paryzdepe, Göksüýri, Garadepe, Ýylgynly ýaly oturymly ýerleri bile taryhyň sahypalaryna zerli harplar bilen ýazylan pederlerimiziň ýaşaýyş-durmuşy hakynda muzeýlerimizde giňden düşünjeler berýän subutnamalaryň bardygy bizi diýseň buýsandyrýar.
2019-njy ýylyň 2-nji dekabrynda Änew şäherindäki Milli «Ak bugdaý» muzeýinde geçirilen çärede çykyş eden alym-mugallymlar, hünärmenler, muzeý işgärleri we beýlekiler hem bular barada giňişleýin durup geçdiler. Hususan-da, bu çäräniň dowamynda Mäne baba kümmetinden ýüze çykarylan orta asyr kümüş teňňeler toplumynyň, Abiwerd galasynda gazuw-agtaryş işleri geçirilende ýüze çykarylan muzeý gymmatlyklary bolan, türkmen halkynyň orta asyr ösen maddy medeniýeti barada habar berýän keramika, bürünç önümleriniň Milli «Ak bugdaý» muzeýine gowşurylyş dabarasy boldy.
Bulardan başga-da ata-babalarymyzyň täsin konstruksiýa önümi bolan ajaýyp käriziň akabalaryny berkitmek üçin ulanylan keramikadan ýasalan uly göwrümli halkalar Änewdäki Milli «Ak bugdaý» muzeýine gowşuryldy. Şeýle hem Şähriyslam galasyndan tapylan keramiki gap-gaçlaryň bu muzeýe gowşurylandygy hakynda durlup geçildi.
Bu işler Türkmenistanyň Prezidentiniň 2017-nji ýylyň 15-nji dekabrynda çykaran Karary bilen tassyklanan «Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen Türkmenistanyň çägindäki taryhy-medeni ýadygärliklerde 2018 — 2021-nji ýyllarda gazuw-agtaryş işlerini geçirmegiň we medeni mirasy ylmy esasda öwrenmegiň hem-de wagyz etmegiň Döwlet maksatnamasyna» laýyklykda, Türkmenistanyň Taryhy we medeni ýadygärlikleri goramak, öwrenmek hem-de rejelemek baradaky milli müdirliginiň we Türkmenistanyň Ylymlar akademiasynyň Taryh we arheologiýa institutynyň alymlary we hünärmenleri tarapyndan amala aşyrylyp gelinýär.
Abdylhalyk JUMADOW


text:
«Döwletlilik, parahatlyk, dost-doganlyk ýörelgämiz»
Aşgabat şäher Medeniýet müdirliginiň Merkezleşdirilen kitaphanalar ulgamynyň Gurbannazar Ezizow adyndaky kitaphana şahamçasynyň gurnamagynda Bagtyýarlyk etrabynyň Medeniýet köşgünde «Döwletlilik, parahatlyk, dost-doganlyk ýörelgämiz» ady bilen söhbetdeşlik geçirildi.
Söhbetdeşlikde çykyş edenler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda halkymyzyň ýaşaýyş – durmuş derejesiniň has-da ýokarlandyrylýandygy, pederlerimizden miras galan gadymy däp–dessurlarymyzyň çuň many- mazmunda, täze öwüşginlerde has-da baýlaşdyrylýandygy, dünýä gymmatlyklarynyň arasynda mynasyp orun alan milli gymmatlyklarymyzyň barha artýanlygy, hormatly Prezidentimiziň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly pähim – paýhasa ýugrulan ajaýyp kitabynda halkymyzyň halallyk, zähmetsöýerlik, edermenlik, myhmansöýerlik, adalatlylyk we beýik döwlet gurmak baradaky ýol-ýörelgelerini çeper beýan edilýändigi barada giňişleýin gürrüň berdiler.
Çärede mähriban Arkadagymyzyň ajaýyp kitaplaryndan, şeýle-de ýurdumyzyň ösüşlerini wasp edýän kitaplardan gurnalan sergi oňa gatnaşanlarda uly täsir galdyrdy. Söhbetdeşligiň ahyrynda oňa gatnaşanlar hormatly Prezidentimize alkyş sözlerini aýtdylar.


text:
Ýakynda geçirilen hökümet mejlisinde maliýe we ykdysadyýet ministri B.Bazarow 2019-njy ýylyň ýanwar — noýabr aýlarynda makroykdysady görkezijiler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, on bir aýyň netijeleri boýunça halk hojalygy toplumynyň ähli pudaklarynda durnukly ösüş gazanyldy.
Hasabat döwrüniň jemleri boýunça jemi içerki önümiň ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 6,3 göterime deň boldy.
Öndürilen önümleriň ösüş depgini 2018-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 6,9 göterimden gowrak boldy.
Ýanwar — noýabr aýlarynyň jemleri boýunça ýurdumyzyň Döwlet býujetiniň girdeji bölegi 20,4 milliard manada, çykdajy bölegi bolsa 19,2 milliard manada deň boldy.
2018-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ortaça aýlyk haklarynyň möçberi 9,6 göterim ýokarlandy. Aýlyk haklarynyň we beýleki kömek pullarynyň ähli görnüşleri öz wagtynda we doly möçberde maliýeleşdirildi. Hasabat döwründe «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasyny» ýerine ýetirmegiň çäklerinde gurluşyk işleri alnyp barylýar.


text:
23-nji dekabrda “Aşgabat” kinoteatrynda Oguz han adyndaky “Türkmenfilm” birleşigi tarapyndan, Wepa Işangulyýewiň režissýorlyk etmeginde surata düşürilen “Nejep oglan” kinofilminiň premýerasy – ilkinji gezek görkezilişi boldy. Premýera başlanmanka bu ýerde Oguz han adyndaky “Türkmenfilm” birleşiginiň başlygynyň, filmiň goýujy režissýorynyň, şeýle-de filmde esasy keşpleri janlandyran artistleriň gysga mazmunly çykyşlary diňlenildi. Olar täze film hakynda kän gürrüň edip durman, ondaky wakalary synlamagy, artistleriň ynanylan keşpleri janlandyryşyny seljermegi hem-de bu kino eserine baha bermegi tomaşaçylaryň özüne galdyryp, premýera nobat berdiler. “Nejep oglan” türkmen halk dessanynyň esasynda döredilen adybir täze film “Aşgabat” kinoteatrynyň ekranynda peýda boldy…
Filmiň edebi esasyny Türkmenistanyň halk ýazyjysy, dramaturg Gowşutgeldi Daňatarow ýazypdyr.
Filmde baş gahryman Nejebiň keşbini Türkmenistanyň halk bagşysy, meşhur sazanda Mylly Täçmyradowyň ýuwlugy Söhbet Annamyradow janlandyrypdyr. Onuň aýdym-sazsyz asla oňup bilmeýän, tutuş durky-düýrmegi bilen oňa berlen, ýüregi, kalby hemişe owazlanyp duran, kämahallar saz çalmasa, göýäki, ruhy hassalyk derejesine çenli baryp ýetip, özüni ýitirýän, hatda düýşlerinde-de saza melul bolýan, mydama öweý kakasyndan ogrynça dutar çalyp ýören ýetim oglanjyk döwründäki keşbini bolsa Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň ýanyndaky ýörite sazçylyk mekdep-internatynyň 6-njy synp okuwçysy Mekan Amanow ýerine ýetiripdir. “Gaýdyp eliňe dutar alaýma! Bu seň oňarjak işiň däl!” diýip, oňa ezýet ýamanyny görkezýän öweý kakasy, han bagşysy Elbendiň keşbini bolsa Türkmenistanyň at gazanan artisti Döwlet Hanmämmedow janlandyrypdyr. Filmde Nejebiň ejesi Sonanyň keşbini Türkmenistanyň at gazanan artisti Baýramtäç Hojamämmedowa, Mylaýymyň keşbini Mähri Aýdogdyýewa, Horezm hanynyň keşbini Türkmenistanyň at gazanan artisti Şirli Mollaýew, dutardan sapak berýän ussadyň keşbini Salyh Baýramow, Derwüşiň hem-de Nejebiň ilkinji halypasy Kerem aganyň keşplerini-de Türkmenistanyň halk artisti Çary Seýitliýew ýerine ýetiripdir. Nejebiň telim ýyl şägirt bolup, ak pata alan ussady, aýdym-saz sungatynyň piri Aşyk Aýdyň piriň keşbini bolsa Türkmenistanyň halk artisti Orazgeldi Amangeldiýew janlandyrypdyr.
Türkmeniň ruhy durmuşynyň aýrylmaz bir bölegi bolan dutar, ýaşaýşynyň owal-ahyr hemrasy bolup gelen aýdym-saz sungaty hakyndaky bu film ýurdumyzyň taryhy künjeklerinde — Aşyk Aýdyň piriň mekanynda, gadymy Köneürgençde, türkmen tebigatynyň iň owadan ýerleri bolan Köýtendagdyr Köpetdagyň derelerinde, gadymy Nohur obasynda surata düşürilipdir.
Tizara bu täze film ähli teletomaşaçylara hödürleniler. Ol täze ýylyň bosagasynda sungat ussatlarynyň halkymyza eden özboluşly baýramçylyk sowgady boldy.
Aýmyrat PIRJIKOW,
Magtymguly adyndaky
Türkmen döwlet uniwersitetiniň
žurnalistika hünäriniň 5-nji ýyl talyby.


text:
Geçen ýyl uruş we konflikt zerarly öz ýaşaýan ýurtlaryndan göçmäge mejbur bolan adamlaryň sany rekord derejesinde artyp, 40,8 million adama barabar boldy diýlip, 10-njy maýda çap edilen hasabatda aýdylýar.
“Bu san şu güne çenli hasaba alnan iň ýokary görkeziji bolup, bu dünýädäki bosgunlaryň sanynyň öňküsinden iki esse artandygyny aňladýar” diýip, Norwegiýanyň Bosgunlar geňeşiniň başlygy we hasabatyň awtorlarynyň biri Jan Egeland belleýär. Bu hasabat düýbi Ženewada ýerleşýän Içki bosgunlyga gözegçilik edýän merkez bilen bilelikde taýýarlandy.
2015-nji ýylda öz öýünden göçmäge mejbur edilen 8,6 million, şol sanda Ýakyn Gündogarda we Demirgazyk Afrikada 4,8 million adam hasaba alyndy.
Şeýle-de, hasabatda geçen ýyl heläkçilikler ýa-da konflikt zerarly 19,2 million adamyň ýurt içindäki bosgunlyga sezewar bolandygy bellenilýär.


text: 55 Teşne adamlar+, geliň, suw içiň!+Pulsuz adamlar, alyň*, iýiň!Geliň, şeraby, süýdi mugt+ we pulsuz alyň+.2 Siz näme üçin çörek däl-de, biderek zat satyn alýarsyňyz?Gazanjyňyzy näme üçin doýurmaýan zada berýärsiňiz?Meni ünsli diňläň, ýokumly zatlary iýiň+,Tagamly naharlary iýip, janyňyz lezzet alsyn+.3 Meni diňläň, ýanyma geliň!+Maňa gulak assaňyz, uzak ýaşarsyňyz.Dawuda bolan söýgime* wepaly bolup+,Siz bilen hökman ebedilik äht baglaşaryn+.4 Men ony milletlere şaýat+,Halklara baştutan+ we serdar etdim+.5 Sen ýat halky çagyrarsyň,Seni tanamaýan halk ýanyňa ylgap geler.Olar muny Ýehowa Hudaýyň,Ysraýylyň Mukaddes Hudaýynyň hatyrasyna ederler+.Sebäbi ol seni şöhratlandyrar+.6 Wagt barka, Ýehowany agtaryň+,Ýakyndaka, ony çagyryň+.7 Erbet adam ýaman ýolundan dänsin+,Zalym adam pälinden gaýtsyn.Ol Ýehowa dolansyn, oňa rehim eder+.Hudaýymyza gelsin, ony doly bagyşlar+.8 «Meniň pikirlerim siziň pikirleriňizden tapawutlanýar+,Meniň ýollarym siziň ýollaryňyza meňzemeýär».Muny Ýehowa aýdýar.9 «Asmanyň ýerden belent bolşy ýaly,Meniň ýollarym hem siziň ýollaryňyzdan,Meniň pikirlerim hem siziň pikirleriňizden beýikdir+.10 Asmandan ýagýan ýagyş bilen gar,Ýeri suwarman, hasyl öndürmän,Daýhana tohum, ynsana çörek bermän yzyna dolanmaz.11 Agzymdan çykan söz hem şeýledir+.Ol yzyna boş gaýdyp gelmez+.Islegimi hökman berjaý eder+,Buýrugymy doly ýerine ýetirer.12 Siz şatlanyp gaýdarsyňyz+,Aman-esen yzyňyza gelersiňiz+.Daglar sizi garşy alar,Baýyrlar begenjinden ýaňa gygyrar+,Sähranyň agaçlary el çarparlar+.13 Ýandak ýerine arça agaçlary+,Tikenekleriň ýerine reýhan* agaçlary öser.Bu öçmejek, ebedilik alamat bolup,Ýehowa şan-şöhrat getirer»+.


text:
Aýyldaǵy mádenıet uıymdarynda kadr jetispeıdi - Aqtoty Raıymqulova
NUR-SULTAN. QazAqparat – Aýyldaǵy mádenıet uıymdarynda kadr jetispeıdi. Bul týraly QR Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa otyrysynda Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Salanyń aldynda turǵan taǵy bir problema aýyldaǵy mádenıet uıymdarynda kadrlardyń jetispeýshiligi bolyp tabylady. Búgingi tańda aýyldyq jerlerdegi mádenıet uıymdaryndaǵy kadrlardyń tapshylyǵy ár túrli mamandyqtar boıynsha 1200 adamdy quraıdy. Onyń ishinde kitaphanashylar, horeograftar, mádenı uıymdastyrýshylar, vokalıster, mýzeı, aýyldyq klýb qyzmetkerleri jáne basqalary bar», - dedi mınıstr.
Onyń atap ótýinshe, jergilikti jerlerde jas mamandardy áleýmettik qoldaýǵa baǵyttalǵan birqatar baǵdarlama jumys istemeıdi.
«Mysaly, «Dıplommen – aýylǵa» jobasy el óńirlerindegi kadr problemasyn sheshpeıdi. Mamandardyń kelýine, birinshi kezekte, aýyldaǵy ómir sapasy - turǵyn úıdiń bolýy, jalaqynyń laıyqty deńgeıi, áleýmettik qoldaý sharalary áser etedi. Bul - izdenýshilerdiń áńgimelesý kezinde qoıatyn basty suraqtary. Bul máseleni sheshý jan-jaqty bolýy kerek. Sheshim retinde aýyldaǵy kópfýnktsıonaldy ortalyqtar úshin ámbebap jumysshylardy daıarlaý bolýy múmkin. Mysaly: kitaphanashy- ekskýrsovod – mádenıettanýshy», - dedi Aqtoty Raıymqulova.
- Astana Balette «Leonıd Ilıch Brejnevke qarsy Jarqanat adam» sahnalanady
- Eraly Toǵjanov qurylatyn jańa jumys oryndary týraly aıtty
- Junior Eurovision-2021 irikteý fınaly 6 qarashada ótedi
- Túrkistan kınoteatrynda túrki elderiniń mýltfılmderi tegin kórsetiledi
- Walt Disney-diń jáne «Masha men aıý» jobasynyń mamandary qazaq anımatorlaryna dáris oqıdy
- Memlekettik basqarý deńgeıleri arasynda quzyretter qaıta bólinedi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Bilgirje portalynyň “Menzil” elektron gazeti: Menzil e-gazeti – 4 (MB).View More Menzil e-gazeti
Month: June 2021
Jahyllyk düwürtiklerine degişli peýdaly maglumatlar
Tämizleýji serişdeler: aýrybaşga (indiwidual) polotense; ýagly deri üçin niýetlenen tämizleýji serişdeler; bakteriýalara garşy ýörite sabyn; düzümi ýagsyz losýon; çyglandyryjy krem; deri öýjükleriniň gysylmagyny üpjün edýän…View More Jahyllyk düwürtiklerine degişli peýdaly maglumatlar
Jahyllyk düwürtikleri üçin dermanlyk taýýarlanylşy
Aloýeniň şiresine ezilip, sykylan 8 gat hasany düwürtijekleriň ören ýerine ýapmaly. 30 minutlap saklamaly. Muny her gün, soňra günaşa, biraz wagtdan soň hepde-de 2 gezek…View More Jahyllyk düwürtikleri üçin dermanlyk taýýarlanylşy


text:
Küşt dünýä ýüzünde millionlarça ynsanlaryň söýgüli oýnudyr. Küşt iki sany garşydaş oýunçy tarapyndan ýörite 64 öýjükli tagtada oýnalýar. Keseligine we dikligine 8 öýjükli tagta 32 gara we 32 ak öýjükden ybaratdyr.
Käbir maglumatlara görä, zangki, janggi we şogi ýaly Gündogar Aziýa oýunlary bilen birlikde küşt oýny hem VII asyrda hindi “çaturanga” oýnundan gelip çykypdyr. Ilkinji ak-gara öýjükli küşt tagtasy Ýewropada 1090-njy ýylda döredilendigi bellenýär.
Küştde ulanylýan çöpler bolsa, XV asyryň ahyrynda Ispaniýada döräpdir. Düzgünler XIX asyrda kadalaşdyryldy. 1886-njy ýylda ilkinji küşt boýunça Dünýä çempionatynda Wilgelm Şteýnitz ýeňiji boldy.
1948-nji ýyldan bäri küşt boýunça dünýä çempionaty Halkara küşt federasiýasy (FIDE) tarapyndan gurnalýar. Halkara küşt federasiýasy ussat oýunçylary ýörite atlar bilen sylaglaýar. Küştde iň ýokary at grossmeýsterdir.


text:
ABŞ-nyň Halkara ösüş agentliginiň (USAID) berýän maslahatlary alma öndürjileriň hassylyny iki esse artdyrmaga ýardam berýär
Türkmenistanyň merkezinde ýerleşýän Ahal welaýat, paýtagt Aşgabadyň mekany bolup durýar. Ýurduň günorta merkezi, Eýran we Owganystan bilen serhetleşip hem-de Köpetdag daglarynyň uzynlygy boýunça uzap gidip, ýurduň oba hojalyk önümleriniň bäşden bir bölegini öndürýär.
Meselli Meselliýew, tejribeli bagban bolup, ol Türkmenistanly sarp edijileriň azyk sebedinde iň möhüm miweleriň biri bolan almany Ahal welaýatynda ýerleşýän 100 gektarlyk meýdanda ösdürip ýetişdirip gelýär. Onuň 60 gektar ýerinde öňdebaryjy önümçilik usullary ulanylyp, “Golden Delicious”, “Gala”, “Red Chief”, “Skarlet Spur”, “Super Chief”, Fuji, Granny Smith, Pink Lady, Starkrimson Delicious, Braebum we başga meşhur alma görnüşleriniň ýaş nahallaryny ekildi.
ABŞ-nyň Halkara ösüş agentliginiň (USAID) Türkmenistandaky hyzmatdaşy, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi (TSTB) bu miweli bagy görkeziş meýdançasy hökmünde hem-de has giň oba jemgyýetçiliginiň gatnaşmagy üçin amaly okuw ýeri hökmünde saýlady. USAID-iň Merkezi Aziýadaky bäsdeşlige ukyplylyk, söwda we täze iş orunlary döretmek taslamasy bu miweli bagda birnäçe amaly okuwlary gurnap, maslahat kömegini berdi.
Türkmenistanda almany ösdürip ýetişdirmegiň iň meşhur we adaty görnüşi köplenç giň aralyk bilen uzyn alma baglary ýetişdirýän miwe bakjalarydyr.
Bagbanlaryň köpüsi täze usullary, uly başlangyç maýa goýumlary hem-de jikme-jiklige has köp üns berilmegini talap edýän bagbançylygyň intensiw tejribesi bilen tanyş däldiler. Muňa garamazdan, çemeleşmäň intensiw görnüşi dogry berjaý edilende, takmynan 5-6 ýyldan hasyly iki esse artdyryp hem-de harajaty doly ödäp bolýar.
2016-njy ýyldan başlap, Türkmenistanda USAID-iň Merkezi Aziýadaky bäsdeşlige ukyplylyk, söwda we täze iş orunlary döretmek taslamasynyň işi ýurduň miwe we gök önümleriniň ösüşine gönükdirilendi. 2019-njy ýylyň güýzünden başlap beýleki taslamaslar bilen bilelikde türkmen alma bakjalarynda üýtgeşmeler girizilip başlandy. Ilkibaşda USAID görkeziş meýdançasynda yzygiderli maslahat bermek bilen bir hatarda birnäçe teoretiki okuwyny geçirdi. Emma, COVID-19 bilen baglanyşykly howpsuzlyk çäreleri sebäpli, 2020-nji ýylyň mart aýyndan ýardamyny wirtual ulgama geçirdi.
USAID-iň gatnaşmagynda Meselli bagban ýaly ýerli alma ösdürip ýetişdirijiler öz baglarynda alma hasylyny has ýokary netijelere ýetmäge mümkinçilik berýän möhüm agrotehniki çärelerini öwrendiler. USAID-iň maslahatçylary güýz-gyş çärelere degişli bolan iň täze tejribeleri bilen paýlaşyp, baglary dogry kesmek, dökünleri ulanmak, topragy bejermek, zyýan berijilere, haşal otlara we kesellere garşy göreşmek we hasyl ýygnamak boýunça birnäçe amaly okuw sapaklaryny gurnadylar. Ýardam ösüş möwsüminiň dowamyndada berilmäge dowam edildi.
Bu öňdebaryjy tejribeleriň ulanylmazlygy ýa-da gijikdirilip ýerine ýetirilmesi bolsa alma agajynyň ösmegine ýaramaz täsir edýär we hasyllylygyny peseldýär. Mysal üçin, baglaryň nädogry kesilmegi, nädogry suwaryşy, topragyň ýokumly maddalarynyň bozulmagy we zyýankeş mör-möjeklerden hem-de kesellerden ýetersiz derejede goralmagy hasyllylygy 50 göterime ýa-da ondan hem ýokary derejede azaldyp biler.
“USAID-iň ýardamy bilen baglaryň kesim işlerini, gerek bolan dökünleri ulanmagy, öz wagtynda we gerekli mukdarda suwarmagy hem-de kesellerden we zyýankeşlerden goranmagynyň usullaryny öwrendim” – diýip bagban Meselli öz gezeginde nygtady.
USAID-iň giňişleýin goldawy esasynda bagban Meselli Ahal welaýatynda ýerleşýän bag-bakjasyndan geçen ýyl bilen deňeşdirilende 2020-nji ýylda alma hasylyny iki esse ýaly artdyrmagy başardy. Her gektardan alynan hasyl ortaça 12-15 tonna bolup, bu Türkmenistandaky ortaça ýaş alma bagyndan 25 göterim ýokary bolup durýar.
Ýaňy-ýakynda, 2021-nji ýylyň mart aýynda USAID Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy (UNDP) bilen bilelikde Türkmenistanda bagbançylygyň öňdebaryjy tejribesini giňden paýlaşmaga gönükdirilen ýenede bir işini geçirdi. USAID bu geçirilen onlaýn çäräniň üsti bilen Aşgabatdaky spikerleri hem-de welaýatdaky alma ýetişdirijilerini birleşdirdi. Bu çärä ýurdyň Lebap we Daşoguz welaýatlarynyň oba daýhanlaryny, ýerli häkimiýetleri, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary we Daşoguzda ýerleşýän Döwlet oba hojalyk uniwersitetiniň mugallymlaryndan 50-den gowrak gatnaşyjy gantaşyp alma baglaryny zyýankeşlerden, haşal otlardan we kesellerden goramagyň halkara tejribesini öwrendiler.
Indi, Türkmenistanyň çägindäki 100-den gowrak daýhan alma hasylynyň has ýokary bolmagyny üpjün edýän yzygiderli we netijeli agrotehniki mümkinçikleri bilen üpjün edilendir. Türkmenistanyň käbir alma baglarynyň hasyllygy ýakyn ýyllarda iki esse artar.
Bu taslama barada
USAID-iň Merkezi Aziýadaky bäsdeşlige ukyplylyk, söwda we täze iş orunlary döretmek taslamasynyň maksady, Merkezi Aziýanyň bäş döwletiniň eksport ukybyny kämilleşdirmek hem-de miwe we bakja, syýahatçylyk, ulag we logistika pudaklarynda täze iş orunlary döretmek bolup durýar. USAID, sebitde kärhanalaryň bäsdeşlige ukyplylygyny kämilleşdirip hem-de söwdada bolan päsgelçilikleri aýyryp, hususy pudagyň has durnukly we bäsdeşlige ukyply bolmagyna ýardam berýär.
Bellikler
Taýýarlan: Assel Çoýbekowa, USAID-iň bäsdeşlige ukyplylyk, söwda we täze iş orunlary döretmek taslamasy Aragatnaşyk müdiri.
Ahal welaýaty, Turkmenistan


text:
Berel jádigerleri Ulybrıtanııada tanystyrylady
ÓSKEMEN. QazAqparat - Ulybrıtanııada ótetin kórmege Berel qorǵandarynan tabylǵan tarıhı jádigerler qoıylady, dep habarlaıdy QazAqparat «Berel» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy aıasynda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi Ulybrıtanııanyń Kembrıdj ýnıversıtetiniń Fitzwilliam mýzeıinde «Uly dala altyny» halyqaralyq kórmesin uıymdastyrmaq, Kórmeniń ashylý saltanaty 28 qyrkúıekte ótedi dep josparlanyp otyr.
Mádenı shara Qazaqstannyń kóp ǵasyrlyq tarıhy men baı mádenıeti, ǵalymdardyń ǵylymı izdenisteriniń jańa nátıjesimen tanystyrýǵa múmkindik beredi.
Osyǵan oraı Qazaqstan arheologııasy jetistikteri «Gold of Kazakhstan» ekspozıtsııasynda kórsetiledi, munda Berel qorǵandarynan tabylǵan qańqalar, kıizden jáne matadan jasalǵan jylqy ábzelderi kórermender nazaryna usynylady.
«Zertteýshi Zeınolla Samashev 1998 jyly qorǵannyń «patsha qorymy» kezeńin zertteý barysynda №11 nysannan altynmen aptalǵan 13 at jáne sol zamannyń kósemi bolǵan bekzada men áıeldiń súıegin tapqan. «Berel jylqylary» degen ataýmen belgili bul jylqylar tarıhymyzdyń jaýhar jádigerleriniń biregeıine aınalǵan. Sondaı-aq, erekshe qurylym men jerleý rásimi №36-shy obada tirkelgen bolatyn. Basqa jerde kezdespeıtin bulan tektes súıekten jasalǵan jylqynyń áshekeıi. Bul áshekeıdiń qundylyǵy da altynmen birdeı. Mundaı úlgiler Altaı óńiriniń basqa jerlerinde kezdespeıdi», - dedi «Berel» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıi dırektorynyń mindetin atqarýshy Almas Sarbasov.


text:
Geçen hepdäniň wakalarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatynyň esasy ugurlary — dünýäde ählumumy parahatçylygyň bähbidine strategik hyzmatdaşlygy dowam etmek, mähriban Watanymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek, halkymyzyň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagy baradaky aladalar beýanyny tapdy. Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygynyň öňüsyrasynda täze gurlan möhüm desgalaryň ulanylmaga berilmegi eziz Diýarymyzyň ösüşiniň täze, nobatdaky sepgitleriniň aýdyň subutnamasy boldy.
11-nji awgustda milli Liderimiz ýurdumyzyň Harby Deňiz Güýçleriniň täze harby bölüminiň hem-de Döwlet serhet gullugynyň serhet galasynyň binalar we desgalar toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Ata Watanymyzyň hemişelik Bitaraplyk derejesine esaslanan hem-de diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrina laýyklykda, Milli goşunymyzyň goranyş ukybyny pugtalandyrmak we maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak meseleleri döwlet Baştutanymyzyň hemişe üns merkezinde durýar.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow täze harby bölümiň düzümleri hem-de bu ýerde döredilen şertler bilen tanyşdy we dolandyryş bölümine baryp gördi. Bu ýerde täze tehnologiýalaryň we sanly ulgamyň kömegi bilen Hazar deňzindäki gämileriň hereketlerini yzarlamak mümkin. Şeýle hem milli Liderimiz dürbi arkaly HDG-niň “Sanjar” gorag gämisini gözden geçirdi hem-de harby gullukçylara täze awtoulaglaryň açarlaryny gowşurdy.
Harby Deňiz Güýçleriniň harby bölüminiň desgalary bu ulgamdaky döwrebap talaplara laýyk guruldy. Okuw bölümi iň täze tehnologiýalar bilen enjamlaşdyryldy. Okuwlar Harby deňiz institutynyň talyplary tarapyndan işlenip taýýarlanylan programma üpjünçiligi boýunça geçirilýär. Sanly ulgamyň kömegi bilen harby gämileriň dolandyrylyşy, ugurdaş enjamlaryň ulanylyşy, deňiz giňişligine gözegçiligiň alnyp barlyşy öwredilýär.
Harby bölümiň çäklerinde üsti açyk we ýapyk sport meýdançalary bar. Şolarda harby gullukçylar boş wagtlarynda sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanyp bilerler. Şeýle hem lukmançylyk bölümi, medeniýet öýi, okalga zaly bolan kitaphana, dabaraly çäreleri geçirmek üçin bina bar.
Harby gullukçylar we olaryň maşgala agzalary üçin otaglarynyň ýerleşdirilişi gowulandyrylan 3 gatly, 60 öýli iki sany döwrebap ýaşaýyş jaýy hem-de ýaş serkerdelere niýetlenen iki gatly umumyýaşaýyş jaýy guruldy.
Öňdebaryjy tehnologiýalar we ugurdaş enjamlar bilen enjamlaşdyrylan umumybilim berýän mekdep, çagalar bagy bar. Köpugurly dükanda gündelik durmuşda zerur bolan harytlaryň ähli görnüşini tapmak bolýar.
Harby gullukçylar we olaryň maşgala agzalary üçin Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli bu ajaýyp baýramçylyk sowgady hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet adam üçindir!” diýen asylly şygarynda öz beýanyny tapýan döredijilikli syýasatynyň durmuş ulgamyny has-da kämilleşdirmegi esasy ugur edýändiginiň nobatdaky subutnamasy boldy.
Bu harby bölümde harby gämiler üçin duralga göz öňünde tutuldy. Şolaryň hatarynda Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Gämileri abatlaýyş kärhanasynda gurlan täze “Deňizhan” atly harby gämi bar. Asylly däbe görä, söweşjeň gämide Türkmenistanyň Döwlet baýdagy hem-de ýurdumyzyň Harby Deňiz Güýçleriniň baýdagy galdyryldy.
Milli Liderimiz dolandyryş nokadyndan ýurdumyzyň Harby Howa Güýçleriniň ygtyýaryna gelip gowşan döwrebap harby uçarlaryň uçuşyna syn etdi, soňra bolsa Döwlet serhet gullugyna degişli binalar toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Täze harby bölümiň düzüminde ýaş serhetçiler üçin hemme amatly şertleri bolan ýatakhanalar bar. Ondan başga-da, naharhana, kitaphana, sport meýdançalary, alabaýlar bilen türgenleşik işlerini geçirmek üçin meýdança bar.
Bu ýerde serhetçiler we olaryň maşgalalary üçin ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlary, çagalar üçin oýun meýdançasy, awtoulaglar üçin duralga we beýleki düzümleýin desgalar ýerleşýär.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda geçiren maslahatynda milli Liderimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan harby özgertmeleri üstünlikli durmuşa geçirmegiň ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň ähli düzümleriniň harby gullukçylarynyň şöhratly pederlerimiziň gahrymançylykly ýoluny mynasyp dowam etdirmegi, belent watansöýüjilik ruhunda terbiýelenilmegi ugrunda zerur tagallalary etmegi, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygy mynasybetli geçiriljek baýramçylyk çäreleriniň, aýratyn-da, dabaraly harby ýörişiň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegi babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet serhet gullugy üçin täze awtoulaglaryň açarlaryny gowşurdy.
Ata-babalarymyzyň asylly ýol-ýörelgelerini mynasyp dowam etdirýän halkymyzyň özboluşly aýratynlygynyň biri-de goldawa mätäç adamlara kömek bermekden ybarat boldy we bu şeýle bolmagynda-da galýar. Bu ynsanperwer däp çaganyň kanuny bähbitlerini üpjün etmegiň we goramagyň hukuk kepilligini, şonuň ýaly-da, ýetim çagalaryň jemgyýetde öz ornuny tapmagyna, olary özbaşdak durmuşa taýýarlamaga gönükdirilen ykdysady we anyk ugurly çäreleri öz içine alýar.
Geçen hepdede hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzdaky we welaýatlardaky lukmançylyk edaralarynda howandarlyga mätäç näsag çagalara dürli operasiýa bejergilerini geçirmek üçin Haýyr-sahawat gaznasyndan serişde bölüp bermek hakynda çözgüt kabul etdi.
Şu ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Karary bilen Gurbanguly Berdimuhamedowyň ady dakylan Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasynyň döredilen gününden bäri köp wagt geçmedik hem bolsa, eýýäm giň möçberli, netijeli işler durmuşa geçirilýär. Golaýda Balkan, Daşoguz we Lebap welaýatlarynyň etrap hem-de şäher hassahanalarynyň çagalar bölümleri üçin täze, döwrebap enjamlar bilen üpjün edilen “Tiz kömek” awtoulaglarynyň berilmegi munuň aýdyň mysalydyr. Ýörite ulaglaryň açarlaryny şu ýylyň tomsunda bu sebitlere iş sapary wagtynda döwlet Baştutanymyzyň hut özi gowşurdy.
Türkmen halkynyň gadymdan gelýän hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna we ynsanperwerlik däplerine eýerip, Türkiýe Respublikasynda ýangyn sebäpli ejir çekenlere lukmançylyk kömegini bermek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Buýruga gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine degişli derman we saglygy goraýyş maksatly serişdeleri ynsanperwerlik kömegi hökmünde Türkiýe Respublikasyna muzdsuz bermek tabşyryldy.
Içeri işler edaralarynyň hormatly weterany, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň mähriban kyblasy Mälikguly Berdimuhamedowyň nusgalyk ömür ýoluna bagyşlanyp, paýtagtymyzdaky Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň Mälikguly Berdimuhamedow adyndaky 1001-nji harby bölüminde “Merdanalyk mekdebi” ady bilen geçirilen dabaraly çäre geçen hepdäniň möhüm wakalarynyň biri boldy. Oňa ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň harby gullukçylary we işgärleri, harby ýokary okuw mekdepleriniň talyplary, içeri işler edaralarynyň weteranlary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, görnükli ýazyjylar hem-de ugurdaş düzümleriň döredijilik toparlary gatnaşdylar.
Dabara gatnaşyjylar çykyşlarynda Mälikguly aganyň manyly ömür ýolunyň öz halkyňa we mähriban Watanyňa päk ýürekden gulluk etmegiň, watansöýüjiligiň, ynsanperwerligiň hem-de belent adamkärçiligiň mizemez nusgasydygyny nygtadylar.
Mälikguly Berdimuhamedow ak ýürekden gulluk edendigi, jenaýatçylygyň garşysyna göreşmekde hem-de jemgyýetçilik düzgün-tertibini üpjün etmekde gazanan üstünlikleri üçin Hormat hatlaryna, döşe dakylýan nyşanlara we köp sanly medallara mynasyp boldy. Onuň tabşyrylan işe jogapkärli çemeleşmegi, harby kasama wepalylygy we öňde goýlan maksatlara ýetmek ugrunda görkezen erjelligi ýaş harby gullukçylar üçin nusgalyk mekdepdir.
Şeýle hem 1001-nji harby bölüminde Mälikguly Berdimuhamedowyň ýadygärligine hem-de Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň Yzgant şäherçesindäki 27-nji orta mekdepde döwlet Baştutanymyzyň atasy Berdimuhamet Annaýewiň ýadygärligine gül desseleri goýuldy.
11-nji awgustda Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygynyň öňüsyrasynda Balkan welaýatynyň Bereket etrabynda Garagum derýasynyň suwy bilen ekerançylyk meýdanlaryny üpjün etmek üçin täze suw howdany ulanylmaga berildi.
Bu waka mynasybetli geçirilen dabaraly çärä hökümet agzalary, Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrliginiň, Suw hojalygy baradaky döwlet komitetiniň, Balkan welaýatynyň häkimliginiň ýolbaşçylary we hünärmenleri, oba zähmetkeşleri, jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, hormatly ýaşulular we ýaşlar gatnaşdylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Gutlagynda Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň merdana suw hojalyk işgärlerini we ähli oba zähmetkeşlerini bu şanly waka bilen tüýs ýürekden gutlap: “Soňky ýyllarda biz ýurdumyzyň bahasyna ýetip bolmaýan baýlyklaryny goramak, suwuň her damjasyny aýawly we rejeli peýdalanmak boýunça köp işleri amala aşyrýarys. Suw tygşytlaýjy tehnologiýalary, ylmyň gazananlaryny, suw hojalyk desgalarynyň we ulgamlarynyň gurluşyklarynda öňdebaryjy tejribeleri önümçilige ornaşdyrmak boýunça giň gerimli işleri alyp barýarys” diýip belledi.
Göwrümi 18 million kub metr bolan suw howdany Garagum derýasynyň 1096-njy kilometrliginde guruldy, bu ýerde sekuntda 30 kub metr suw geçirmäge ukyply suw desgasy ýerleşýär. Ol güýz-gyş döwründe derýanyň aşaky akymynda suw ýygnamaga, ekerançylyk meýdanlary suwarylanda, onuň berlişini sazlaşdyrmaga niýetlenendir.
Bu gidrotehniki toplumyň taslamasy “Türkmensuwylymtaslama” instituty tarapyndan taýýarlanyp, onuň gurluşygyny Suw hojalygy baradaky döwlet komitetiniň “Garagumderýagurluşyk” önümçilik birleşiginiň hünärmenleri ýerine ýetirdiler.
Howdanyň we bendiň gurluşygynda ýerli känlerden alnan gurluşyk serişdeleri ulanyldy, hususan-da, bendiň berkidilmegi üçin 167,5 müň kub metr çagyl gerek boldy. Bendiň umumy uzynlygy 7,8 kilometrden gowrakdyr. Esasy önümçilik desgalaryndan başga-da, ýol we energetika düzümleriniň desgalary guruldy.
Suw geçirijilik ukyby sekuntda 10 kub metre barabar bolan täze suw hojalyk toplumynyň işe girizilmegi Bereket etrabynyň ekerançylyk meýdanlaryny suw bilen üpjün etmegiň ygtybarlylygyny ýokarlandyrar.
Bu taslamanyň durmuşa geçirilmegi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň suw serişdelerini rejeli peýdalanmak, oba hojalyk pudagynyň depginli ösüşiniň möhüm ýagdaýy hökmünde suwarymly ýerleriň netijeliligini artdyrmak, bugdaýyň, gowaçanyň we beýleki oba hojalyk ekinleriniň durnukly, ýokary hasylyny almak, ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň mümkinçiliklerini doly durmuşa geçirmek babatynda öňde goýan wezipelerini üstünlikli çözmek ugrundaky ýene bir möhüm ädim boldy.
Geçen hepdäniň wakalarynyň hatarynda 12-nji awgustda Hazarýaka döwletlerde her ýyl bellenilýän Hazar deňziniň gününe bagyşlanan “Hazar deňziniň daşky gurşawyny goramak boýunça hyzmatdaşlyk” atly ylmy-amaly maslahat boldy. Maslahata wideoaragatnaşyk arkaly Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Russiýanyň we Türkmenistanyň ugurdaş ministrlikleriniň ýolbaşçylary hem-de hünärmenleri, ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň, iri halkara guramalaryň işgärleri gatnaşdylar.
Forumyň gün tertibine kenarýaka ýurtlaryň Hazar deňziniň ekologiýa abadançylygyny üpjün etmek işindäki hyzmatdaşlyga degişli möhüm meseleleriň giň toplumy girizildi. Maslahatda Hazar deňziniň daşky gurşawyny, onuň bioköpdürlüligini gorap saklamak, tebigy baýlyklaryndan rejeli peýdalanmak babatda milli derejede alnyp barylýan ulgamlaýyn işleriň esasy ugurlary we netijeleri beýan edildi.
Daşky gurşawy goramak hem-de tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmak hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan alnyp barylýan döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýar. Türkmenistan bu ugurda halkara hyzmatdaşlyga işjeň gatnaşyp, bu hyzmatdaşlygyň yzygiderli, toplumlaýyn, şol sanda BMG tarapyndan kabul edilen Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek bilen baglylykda, oňyn häsiýete eýe bolmagy ugrunda tagalla edýär. Milli Liderimiziň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň hem-de beýleki iri forumlaryň belent münberinden öňe süren döredijilikli başlangyçlary munuň aýdyň subutnamasydyr.
Umuman, geçen hepdäniň wakalary döwletimiziň depginli ösüşiniň nobatdaky subutnamasy boldy. Ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda amala aşyrylýan ähli özgertmeler we ägirt uly işler mähriban halkymyzyň rowaçlygyny hem-de ýurdumyzyň abadançylygyny üpjün etmäge gönükdirilendir.


text:
Ýaponiýaly Takanori Nagase (81 kg) we fransuz Klariss Agbenýenu (63 kg) öz agram kategoriýalarynda dzýudo boýunça Olimpiýa ýaryşynyň altyn medalyny gazandylar.
Altyn medal üçin söweşde ýaponiýaly türgen Mongoliýanyň wekili Said Mollaýeni ýeňdi. Eks-eýranly Olimpiadanyň kümüş baýrakçysy boldy. Bürünç medallary Awstriýanyň wekili Şamil Borçaşwili we belgiýaly Mattias Kasse aldy.
Zenanlaryň söweşinde Klariss Agbenýenu ýeňilmän finala çykdy we bu tapgyrda sloweniýaly Tina Trstenýagy ýeňdi. Trstenýak kümüş medala mynasyp boldy. Italiýaly Mariýa Çetraççi we kanadaly Katrin Buşemin ýaryşyň bürünç medalyny aldy.
Nagase 27 ýaşynda, ol Olimpiadanyň (2016) bürünç baýrakçysy, şeýle-de dünýä çempionatynyň (2015) altyn medalynyň eýesidir.
Agbenýenu – fransuz dzýudosynyň taryhynda iň köp baýrakly türgen: 2016-njy ýyldaky Olimpiýa oýunlarynyň kümüş baýrakçysy, bäş gezek dünýä çempiony, dört gezek Ýewropa çempiony.


text:
Pandemııa kezindegi 42 500 teńge aıasyndaǵy daý-damaıdyń sebebi anyqtaldy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Ótken jyly elimizde pandemııa etek jaıǵanda halyq jumyssyz qalyp, memleket tarapynan ýaqytsha qarjylyq qoldaýdyń kórsetilgeni aıan. Aıta ketsek, 42 500 teńge aıasynda kóptegen suraqtar men kúdiktiń týyndaǵany ras. Araǵa biraz ýaqyt salyp atalǵan máselege qatysty túsinikteme berildi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Ótken jyly bastalǵan pandemııa bizge neni kórsetti? Ol tsıfrlandyrýdyń mańyzdylyǵyn kórsetip otyr. Mysalǵa aıtar bolsam, ótken jyly elimizde 42 500 teńgeniń halyqqa qalaı berilgenin bilesizder. Daý-damaı týdy, shýlattyq, halyqtyń qınalǵany ras. Qalaı istedik, biz aldymen halyqtan ótinish qabyldadyq, oǵan bizdiń EGOV tótep bere almaı basqa portal ashtyq. Ótinish qabyldanǵan soń, kimge berý nemese bermeý kerek ekenin anyqtaý úshin 1 aı ýaqyt joǵaltyp aldyq. Al negizinde tsıfrlyq túrde ony 1 kúnniń ishinde anyqtaýǵa bolar edi. Osy oraıda atalǵan qatelikti qaıtalamaý úshin biz búginde memlekettik qyzmetti bir alańda ıaǵnı bir platforma arqyly kórsetý kerek degen oıǵa kelip otyrmyz»,- dedi QR Tsıfrlyq damý, ınnovatsııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın «Ashyq alań» telebaǵdarlamasynda.
Buǵan deıin mınıstr EGOV memlekettik qyzmet aınalasyndaǵy qaýesetke qatysty túsinikteme bergen edi.
- Almatydaǵy kásipkerlerge qandaı kómek kórsetilip jatyr
- Úlken Almaty jaǵalaýy abattandyrylady
- Toqaev tsıfrlandyrý isine jaýapty vıtse-mınıstrler jumysyn synǵa aldy
- Memleket basshysy «Digital Bridge» halyqaralyq tehnologııalyq forýmyna qatysty
- 28 qazan kúni elimizde ótetin mańyzdy sharalar ańdatpasy
- «Shańyraq» baǵdarlamasy: Almatyda 55 otbasyǵa páter kiltteri tabystaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Statistikanyň kökleri gadymyýetiň jümmüşine aralaşýan köp asyrlyk taryhy bardyr. Statistika ilkibaşda hojalyk hasaby görnüşinde ýüze çykypdyr. Hojalyk hasabynyň ýüze çykmagy döwletleriň döremegi bilen baglanyşyklydyr. Ýurdy dolandyrmak, döwletiň öz wezipelerini we borçlaryny berjaý etmegi üçin ilatyň sany, ekin we öri meýdanlarynyň möçberi, mallaryň sany, söwdanyň we senetçiligiň ösüş derejesi baradaky we ş.m. maglumatlar gerek bolupdyr. Sebäbi döwleti dolandyrmak, ykdysady üstünlikleri gazanmak üçin, ilkinji nobatda, dogry we aýdyň guralan hasap zerur bolup durýar.
Adamzat jemgyýetiniň ilkinji döwürlerinde ykdysady we durmuş hadysalarynyň hasaby ýörite bellenen döwlet emeldarlary tarapyndan ýöredilipdir. Hasap ilkibaşda örän ýönekeý görnüşde alnyp barylypdyr. Wagtyň geçmegi bilen döwlet gurluşynyň kämilleşmegi netijesinde hasap hem kämilleşipdir. Jemgyýetçilik durmuşynyň çylşyrymlaşmagy bilen hasaba alynýan hadysalaryň sany hem artypdyr.
Önümçilik gatnaşyklarynyň kämilleşmegi we ösmegi önümçiligiň göwrüminiň we söwdanyň möçberiniň artmagyna getirýär. Munuň özi bolsa kämil hasap ýöredilmegine, statistiki maglumatlara bolan islegi güýçlendirýär. Önümçiligi dogry guramak we dolandyrmak üçin senagat we oba hojalyk önümçilikleriniň ýerleşişi, haryt ýerleşdiriş bazarlary, zähmet bazarlary we çig mal çeşmeleri baradaky maglumatlar zerur bolupdyr.
XVII asyrda adamzat jemgyýetiniň ösmegi, ylym-bilimiň has kämilleşmegi netijesinde statistika ylmynyň döremegine we ösmegine sebäp bolan şertler peýda bolýar. Matematika, filosofiýa we hukuk ylymlary ösüp, statistikanyň döremegi üçin usulyýet şertlerini döredipdir. Ylymlaryň ösmegi, beýik geografik açyşlar, önümçilik gatnaşyklarynyň özgermegi adamlaryň dünýägaraýyşyny üýtgedipdir. Önümçiligiň, söwdanyň ösmegi, halkara gatnaşyklarynyň giňelmegi, ilatyň sanynyň artmagy döwletleriň statistiki maglumatlara bolan islegini artdyrypdyr. Şeýlelik bilen hasabyň giňden ýaýramagy, bilimli–düşünjeli adamlaryň köpelmegi hadysalary häsiýetlendirýän maglumatlary statistiki taýdan umumylaşdyrmaga mümkinçilik beripdir.
Statistikanyň ylym hökmünde ýüze çykmagynda görnükli iňlis alymy William Pettiniň tagallasy uludyr. W.Petti (1623 – 1687ý.) statistika ylmyny esaslandyryjydyr. Ol öz döwrüniň iň sowatly adamlarynyň biri bolupdyr. Ykdysady taglymatyň ösmeginde onuň goşandy has-da uludyr. Islendik harydyň ýa-da hyzmatyň gymmatynyň ululygynyň sarp edilen zähmetiň möçberine baglydygyny subut edipdir. W.Pettiniň 1676-njy ýylda ýazan ”Syýasy arifmetika” atly kitaby ony bütin dünýä meşhur edýär. Bu kitapda san maglumatlary, özi hem umumylaşdyrylan, biri-birleri bilen deňeşdirilýän görkezijiler giňden ulanylypdyr. Awtor her bir tassyklamasyny, garaýşyny görkezijiler arkaly delillendiripdir. Şeýlelik-de, ”Syýasy arifmetika” kitaby statistika boýunça ilkinji ylmy işdir.
W.Pettiniň taglymaty iňlis alymlary Jon Graunt, Gregori King, Çarlz Dawenauž tarapyndan ösdürilipdir. Statistikanyň nazaryýetiniň ösmegine Belgiýaly alym Adolf Ketle (1796-1874ý.) has-da saldamly goşant goşupdyr. A.Ketleniň tagallalary netijesinde statistika hakyky ylyma öwrülipdir. Ol hadysalaryň döremegine, ösmegine umumy we hususy sebäpleriň täsir edýändigini esaslandyrypdyr. Bu taglymatyň esasynda ol ortaça ululyklar nazaryýetini statistika ylmyna ornaşdyrdy. Sosial we ykdysady hadysalary seljermek esasynda uly sanlar kanunyny açdy.
XIX–XX asyrlarda matematikanyň, filosofiýanyň, ykdysady nazaryýetiň ösmegi, hasaplaýyş enjamlaryň peýda bolmagy statistikanyň has-da kämilleşmegine getirdi. Häzirki döwürde statistikanyň usulyýetiniň ösüp ýeten derejesi hadysalaryň mazmunyny giňişleýin açmaga we olaryň ösüşini gysga we orta möhletler üçin ýokary takyklyk bilen çaklamaga mümkinçilik berýär.
A. Aýnazarow, O. Ataýew
Statistikanyň nazaryýeti. Ýokary okuw mekdepleri üçin okuw kitaby.- A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2009.


text:
Özbegistanda keselhana ýerleşdirilen we onuň nähili keselden näsaglandygy barada maglumat berilmeýän özbek prezidenti Yslam Kerimowyň intensiw bejergi bölüminde saklanylýandygyny we onuň “beýnisine gan inmegi” zerarly ejir çekýändigini onuň kiçi gyzy “Instagram” sosial ulgamyndaky tassyklanan sahypasynda ýaýradan beýanatynda aýtdy.
“Häzirki pursat onuň geljekki saglyk ýagdaýy barada islendik çaklamany öňe sürerden entek örän ir” diýip, Lola Tillýaýewa-Kerimowanyň 29-njy awgustda “Instagram” hasabynda çap edilen maglumatynda bellenilýär.
Rus, özbek we iňlis dillerinde çap edilen maglumatda prezident Kerimowyň 28-nji awgustda keselhana ýerleşdirilendigi we onuň “saglyk ýagdaýynyň kadaly hasaplanýandygy” aýdylýar.
Şeýle-de, maglumatda halka “spekulýasiýalardan gaça durmaga” we Kerimowlar maşgalasynyň şahsy durmuşyna hormat goýmaga çagyrylýar.
Bu beýanat 2014-nji ýylda düşürilen surat bilen birlikde paýlaşyldy. Şol suratda Kerimow we onuň aýaly Tatýana Kerimowa, Lola Tillýaýewa-Kerimowa, onuň adamysy we iki çagasy görülýär.
Özbegistanyň UNESCO-daky ilçisi Tillýaýewa-Kerimowa özbek prezidentiniň ikinji gyzydyr.


text:
Türkmenistanly raýat Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp, döwletiň eýeçiligindäki syýahatçylyk kompaniýalarynyň hödürleýän hyzmatlary we bahalary dogrusynda nägileligini bildirdi.
“Biziň syýahatdan galan täsirimiziň barysy harap boldy” diýip, efirde atlandyrylmasyzlygyny soran türkmenistanly öz gürrüňine başlaýar.
Ol döwletiň eýeçiligindäki syýahat kärhanasyndan öz maşgalasy we dostlary üçin “Sekiz Ýap” şarlawugyna ýörite tury satyn alandyklaryny, emma ähli tölegleri geçirseler-de, olara töleg baradaky hiç hili güwänamanyň berilmändigini aýdýar.
“[Syýahat kompaniýasy] muny özleriniň ulaglarynyň ýokdugy, şol sebäpli transport serişdesini kireýine tutmaly bolýandyklary bilen düşündirdiler” diýip, Azatlyk Radiosynyň diňleýjisi hatynda belleýär.
Ol syýahatçylyk kärhanasynyň “Teke bazaryndan” hakyna tutan miniawtobusynyň galdyran täsirleri barada şeýle ýazýar: “Ýol boýy çagalarymyzyň jany barada aladalanyp geçdik. Ulag köne we hapady. Onda gorag kemerleri hem ýokdy. Biz sürüjiniň ýuwaş we seresap sürmegi üçin, ençeme gezek bellik etsegem, nägileligimize gulak gabardan bolmady”.
Munuň ertesi güni syýahatçylyk kärhanasyna baryp, düşündiriş we tölegiň edilendigi baradaky güwänamana gaýtadan soralanda, ol ýerdäki degişli resminiň: “Türkmenistanda ýolagçylyk transporty boýunça hiç kimde lisenziýa ýok. Şol sebäpli, biz nagtyna daşyndan ulag tutýarys. Hiç hili kwitansiýa ýok” diýip, jogap berendigi nygtalýar.
Galyberse-de, Azatlyk Radiosy hatda gürrüňi gidýän kärhana bilen habarlaşyp, ýokarda gozgalýan ýagdaýlar barasynda nähilidir bir kommentariý almak synanyşyklary netije bermedi.
Bu aralykda, ýerli raýatlaryň döwlet eýeçiligindäki syýahatçylyk kärhanalaryna nägilelik bildirmegi bilen birlikde, Türkmenistana sapar etmekçi ýolýan daşary ýurtlulara hem dürli çäklendirmelerdir gadagançylyklar girizilýär.
Bir tarapdan, dünýäniň iň bir ýapyk ýurtlarynyň biri hasaplanýan Türkmenistana syýahata gelmek üçin wiza almagyň juda kyndygyna üns çekilse; beýleki tarapdan, ýurda gelmäge rugsat berlenleriň hem ýanyna ýörite ýolbelediň berkidilýändigi aýdylýar.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, geçen aý türkmen häkimiýetleri Aziýa oýunlaryna tomaşa etmek üçin gelýän daşary ýurtly syýahatçylaryň ýurduň territoriýasynda ýolbeletsiz, ýagny gidsiz hereket etmegini resmi taýdan gadagan edipdi.
Türkmenistanyň Aziýa oýunlaryny gurnaýjy komitetiniň resmi websaýtynda bu sport ýaryşy döwründe, öz hasabyna Türkmenistana gelmek isleýän daşary ýurtlular üçin, türkmen wizasyny almagyň düzgünleri çap edilipdi.
Şonda, beýleki talaplar bilen bir hatarda, daşary ýurtly syýahatçylaryň ýurduň territoriýasynda ýolbeletsiz, ýagny gidsiz hereket etmegi gadagan edilýär. Şol ýolbeletleriň ýurduň syýahatçylyk kompaniýalary tarapyndan kesgitlenýändigi bellenilýär.
Şol bir wagtda, daşary ýurtly syýahatçylaryň ýanyna berkidilýän ýolbeletleriň ýurda gelen myhmanyň hereketleri barada howpsuzlyk gulluklaryna dowamly maglumat, hasabat bermeli bolýandyklary aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan şeýle ýolbeletleriň biri: “Bize howpsuzlyk gullugyndan ýörite bir adam bellenýär. Olar dowamly jaň edip, [ýanymyzdaky daşary ýurtly barada] maglumat soraýarlar. [Howpsuzlyk] agentleri munuň bilenem çäklenmän, özleri hem bildirmän turisti maşyn bilen ýa-da bazarlarda alyjy bolan bolup yzarlaýarlar” diýip gürrüň beripdi.
Sözümizi jemlesek, türkmen mediasynda syýahatçylyk pudagyndaky ýokarda beýan edilen ýagdaýlar barada maglumat berilmese-de, – anyk sanlary görkezmän – ýurtda turizmiň ösýändigi we syýahata gelýän daşary ýurtly ‘myhmanlaryň’ köpelýändigi öňe sürilýär.


text: 6 Ysraýyllaryň Müsürden çykyp gaýdanyna+ 480 ýyl bolupdy. Ysraýylyň patyşasy Süleýman hökümdarlygynyň dördünji ýylynyň ziw* aýynda+, ýagny ikinji aýda Ýehowanyň öýüni* gurup başlady+.2 Süleýman patyşanyň Ýehowa üçin guran öýüniň uzynlygy 60 tirsek*, ini 20 tirsek, beýikligi 30 tirsekdi+.3 Ybadathananyň öňünde minara+ gurdular. Minaranyň ini ybadathananyň* ini ýaly 20 tirsekdi, uzynlygy bolsa ybadathananyň öňünden ölçäniňde 10 tirsekdi.4 Süleýman ybadathanada* inçelip gidýän penjireleri+ goýdy.5 Soňra ol ybadathananyň iki gapdalyna we arka tarapyna ýanaşdyryp, goşmaça jaý saldy. Jaý ybadathananyň mukaddes otagy bilen içki otagynyň*+ diwarlarynyň daşyna aýlanyp durdy. Jaýyň içinde-de otaglar bardy+.6 Ybadathananyň* diwaryna hiç zat berkitmez ýaly, jaýyň her gatynyň diwary biraz öňe çykyp durdy. Şonuň üçin jaýyň aşaky gatyndaky otaglaryň ini bäş tirsek, ortakysynyňky alty tirsek, ýokarky gatynyňky ýedi tirsek boldy+.7 Ybadathanany gurmak üçin daşlary ýonup getirýärdiler+, şol sebäpli gurluşyk gidip durka, ne çekijiň, ne paltanyň, ne-de başga demir guralyň sesi eşidilýärdi.8 Goşmaça jaýyň aşaky otagynyň girelgesi ybadathananyň günorta* tarapynda ýerleşýärdi+. Girelgäniň ýanyndaky aýlawly basgançakdan ortaky we ýokarky otaglara çykyp bolýardy.9 Süleýman ybadathananyň gurluşygyny doly tamamlap+, soňunda içini kedr pürsleri we tagtalary bilen örtdi+.10 Ol ybadathananyň daşyna aýlanyp duran goşmaça jaýyň otaglarynyň+ beýikligini bäş tirsek etdi. Otaglar kedr agaçlary bilen ybadathana berkidilipdi.11 Şol wagtlar Ýehowa Süleýmana:12 «Eger sen meniň kanunlarymy, hökümlerimi, tabşyryklarymy ýerine ýetirip ýaşasaň+, kakaň Dawuda sen hakda, esasanam, häzirki gurýan öýüň hakda beren wadamy berjaý ederin+.13 Men ysraýyllaryň arasynda mesgen tutaryn+, ysraýyl halkymy terk etmerin»+ diýdi.14 Süleýman ybadathananyň gurluşygyny dowam etdi.15 Ol ybadathananyň diwarynyň iç ýüzüni kedr agajy bilen örtdi. Diwary ýerden tä üçegiň pürslerine çenli tagtalar bilen örtüp çykdy. Ybadathananyň aşagyna arça agajyny+ ýazdy.16 Ol ybadathananyň aňry başyndan bärligine 20 tirsek ölçäp, aşagyndan ýokarky pürslerine çenli kedr agajy bilen örtdi-de, içinde içki otagy+, ýagny iň mukaddes otagy+ gurdy.17 Iň mukaddes otagdan bärde bolsa mukaddes otag+ bardy, şol otagyň uzynlygy 40 tirsekdi.18 Otagyň içi kedr agajy bilen örtülip, ýabany garpyzlaryň+ we açylyp duran gülleriň şekili bilen bezelipdi+. Ybadathana tutuşlygyna kedr agajy bilen örtülipdi, şonuň üçin daşlar görünmeýärdi.19 Süleýman Ýehowanyň äht sandygy goýuljak+ içki otagy+ taýýarlady.20 Içki otagyň uzynlygy 20 tirsek, ini 20 tirsek, beýikligi-de 20 tirsekdi+. Ol otagyň içini sap altyna gaplady. Tütetgi ojagyny*+ hem kedr agajy bilen örtdi.21 Süleýman ybadathananyň zatlaryny sap altyna gaplady+, içki otagyň+ öňüne-de altyna gaplanan zynjyrlary asdy.22 Ol ybadathananyň içini tutuşlygyna altyna gaplady. Içki otagyň golaýyndaky tütetgi ojagyny hem tutuşlygyna altyna gaplady+.23 Süleýman senuber* agajyndan beýikligi on tirsek iki kerup+ ýasap, içki otagda goýdy+.24 Keruplaryň her ganatynyň uzynlygy bäş tirsek, bir ganatynyň ujundan beýleki ganatynyň ujuna çenli on tirsekdi.25 Ikinji kerubyň hem iki ganatynyň uzynlygy on tirsekdi. Keruplaryň ikisiniň-de ululygy we görnüşi meňzeşdi.26 Iki kerubyň-da boýy on tirsekdi.27 Süleýman keruplary+ içki otagda* goýdy. Keruplaryň ganatlary gerilgidi, şonuň üçin birinji kerubyň ganaty bir diwara, ikinji kerubyň ganaty beýleki diwara degip durdy. Olaryň beýleki ganatlary bolsa içki otagyň ortasynda biri-biriniňkä degip durdy.28 Ol keruplary-da altyna gaplady.29 Süleýman ybadathananyň iki otagynyň-da diwaryny keruplaryň+, palma agaçlarynyň+ we açylyp duran gülleriň şekili bilen bezedi+.30 Ol ybadathananyň iki otagynyň hem aşagyny altyna gaplady.31 Içki otagyň girelgesine senuber agajyndan iki açylýan gapy, sütünler we söýeler goýdy, olar diwaryň bäşden bir bölegini tutýardy.32 Senuber agajyndan ýasalan iki açylýan gapyny keruplaryň, palma agaçlarynyň we açylyp duran gülleriň şekili bilen bezäp, altyna gaplady. Keruplar bilen palma agaçlarynyň ýüzüne altyn çaýdy.33 Ol mukaddes otagyň girelgesine-de senuber agajyndan söýeler goýdy. Olar diwaryň dörtden bir bölegini tutýardy.34 Soňra ol arça agajyndan iki açylýan gapy ýasady. Gapyny söýelerine berkitdi. Gapynyň her ganaty petlesiniň üstünde aýlanyp, içine-de, daşyna-da açylýardy+.35 Ol gapynyň ýüzüne keruplaryň, palma agaçlarynyň we açylyp duran gülleriň şekilini oýup ýasady-da, olary altyna gaplady.36 Içki howlynyň+ haýadyny ýonulan daşlardan üç hatar edip örüp, üstüne bir hatar kedr agajyny goýdy+.37 Süleýmanyň hökümdarlygynyň 4-nji ýylynyň ziw* aýynda Ýehowanyň öýüniň düýbi tutuldy+.38 Ybadathananyň çyzgysynda görkezilen ähli zatlar 11-nji ýylyň sekizinji aýynda, ýagny bul* aýynda doly gurlup boldy+. Süleýman ybadathanany ýedi ýylda gurdy.


text:
21.02.2020
WordPress-yň InfiniteWP Client we WP Time Capsule plaginlerindäki autentifikasiýa barlagyny sowup geçmek bilen bagly gowşaklyklar ýüzlerçe müň saýtlaryň goragyny howp astynda goýýar. WebArx kompaniýasynyň hünärmenleriniň sözlerine görä, gowşaklyk koddaky logiki ýalňyşlykdan ybaratdyr we bary ýogy administratoryň agza sözüni (login) bilmek bilen saýtyň backend-ine elýeterlilik gazanmaga mümkinçilik berýär.
WordPress-yň plaginleriniň kitaphanasynyň maglumatlaryna görä, InfiniteWP Client 300 müň, WP Time Capsule bolsa 20 müň saýtda gurnalan. Plaginleriň ikisi hem bir merkezi serwerden WordPress-yň birnäçe gurnamalarynda awtorizirlenmäge mümkinçilik berýär. Şeýle mümkinçilik arkaly saýtlaryň eýeleri birnäçe resurslara tehniki hyzmaty ýerine ýetirip bilýärler, şol sanda ýadro, plaginler we temalar üçin täzelenmeleri "düwmäni bir basanlarynda" paýlap bilýärler.
Gowşaklyklar WP Client-yň 1.9.4.5 çenli we WP Time Capsule-yň 1.21.16 çenli wersiýalaryna degişlidir. Gowşaklyklar 7-nji ýanwarda ýüze çykaryldy we ertesi gün öndüriji tarapyndan düzedişler çykaryldy. Olar baradaky giňişleýin maglumatlar köpçülik üçin 14-nji ýanwarda çap edildi.
WebArx kompaniýasynyň hünärmenleriniň sözlerine görä, gowşaklyk koddaky logiki ýalňyşlykdygy sebäpli, torara ekran (firewall) bu gowşaklygy ulanyp ýerine ýetirilen hüjümlerden gorap bilmeýär. Saýty howpsuzlandyrmagyň iň netijeli usuly – bu plaginleriň täzelenmesini ýüklemekdir.