text:
Serhetsiz reportýorlar guramasynyň
Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir Döwletmyrat Ýazgulyýewiň “jenaýat işi” diýilýäniň özlerine görnetin syýasy äheňli bolup görünýändigini aýdýar.
“Bu iş bize görnetin syýasy äheňli bolup görünýär. Ýazgulyýew iýulda Abadan partlamalary barada ýazandan soň eýýäm bir topar hupbat gördi” diýip, Ýohan Bir Parižden Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy. Ol häkimiýetleriň Ýazgulyýewi şondan bäri açyk nyşana alandyklaryny we žurnalistlik işini goýdurmak üçin oňa birnäçe gezek haýbat atandyklaryny sözüniň üstüne goşdy.
Döwletmyrat Ýazgulyýew Azatlyk Radiosynyň diňleýjilerine eşitdirilen soňky maglumatynda häkimiýetleriň Duşak şäherçesinde zorlanyp öldürilen 22 ýaşly Jereniň ganhoruny tapjak bolup, güman edilýänlere garşy zorluk ulanýandyklaryny habar beripdi.
“Polisiýa işgärleri jenaýat işiniň üstüni açmak üçin zorluga esaslanýan ekenler. Bellemeli tarapy, Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda jenaýatyň üstüni açmak üçin zorlugyň ulanylýanlygy gizlin zat” diýip, Ýazgulyýew öz ýanyna gelen ýerli ýaşululara salgylanyp aýdypdy.
Ýazgulyýewiň 27-nji sentbýarda, tussag edilmezinden birnäçe sagat öň Azatlyk Radiosyna iberen hatynda Duşakda öldürilen gyz bilen bagly jenaýaty derňemäge gelen kanun goraýjylaryň käbiriniň öz garşysyna galp, toslama maglumat toplamak, arza ýazdyrmak bilen meşgul bolýandyklary habar berilýärdi. Onuň garyndaşlarynyň Azatlyk Radiosyna iberen dokumentleri žurnalistiň hut şol toslama aýyplamalar esasynda tussag edilendigini görkezýär.
Gorkuzma usuly
Türkmenistanda garaşsyz žurnalistleriň we aktiwistleriň häkimiýetler tarapyndan ýanalmagy ýa-da milli howpsuzlyk işgärleriniň olaryň şahsy, maşgala durmuşlaryna bikanun gatyşmagy täzelik däl. Olaryň şeýle bikanun usullar bilen daşary ýurt habar serişdesinde çykyş edýän raýatlaryň sesini sem etmäge we geljekde şeýle işe baş goşjak adamlary gorkuzmaga synanýandygyny tassyklaýan mysallar bir ýa iki däl.
Bu usul kähalatda öz netijesini berýän ýaly görünýär. Mysal üçin, Azatlyk Radiosynyň Mary welaýatyndaky habarçylary Jumadurdy Öwezow, Meretmuhammet Hommadow, Balkan welaýatyndaky habarçysy Şamyrat Agöýli dagy şeýle ýanamalardan soň habarçylyk işlerini bes etdiler.
Meretmuhammet Homadow häkimiýetleriň öz maşgala agzalaryny ýanaýşy, gorkuzyşy barada 2007-nji ýylyň awgustynda Azatlyk radiosyna şeýle maglumat beriňdi: “8-nji iýun güni Azatlyk Radiosyna beren soňky maglumatym efire berlenden soň, gijeniň bir wagty Goňur obasynda ýaşaýan gyzymyň öýüne baryp, ony gorkuzypdyrlar. Gyzym bir topar ýaş çagasy bilen irden aglap geldi, “Kaka, işleme şol işde” diýýä...”
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçylary Aşyrguly Baýryýew, Halmyrat Gylyçdurdyýew, Soltan Açylowa dagy hem häkimiýetler tarapyndan şeýle ýanamalara we gorkuzmalara sezewar edildiler. Olaryň telefonlaryny kesmek, maşgala agzalaryny işden kowmak, toý, gudaçylyk işlerine çenli gatyşmak ýaly bikanunçylyklara ýüz uruldy.
Bäherdenli aktiwist Sazak Durdymyradow, garrygalaly aktiwist Amangelen Şapudakow dagy bolsa, öz berk graždan pozisiýalary üçin ruhy hassahana salyndy we diňe halkara guramalarynyň basyşy astynda azat edildi.
Pariždäki Serhetsiz reporterlar guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir Ýazgulyýewe ýüklenjek bolýan aýyplamanyň düýpden heňe gelmeýändigini we onuň sud ediljegi baradaky habardan özleriniň alada galandygyny aýtdy.
“Biz häkimiýetleri ony ähli aýyplamalardan saplamaga hem-de işlemegine ýol bermäge çagyrýarys” diýip, Ýohan Bir Parižden telefon arkaly beren interwýusynda aýtdy.
Türkmenistanyň kanunlary raýatlaryň erkin maglumat almak we ýaýratmak hukugyny ykrar edýär. Şeýle-de türkmen kanunlary raýatyň özüne ýa garyndaşlaryna garşy beren görkezmesiniň, zorluk, gorkuzmak astynda alnan görkezmeleriň kanuny güýjüniň ýokdugyny aýdýar.


c: text/html

text:
Anna güni giçlik Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama býujet çykdajylaryny 85 milliard dollar tygşytlamak baradaky karara gol çekdi.
Bu wakanyň öňýany ol Kongresdäki demokratlara we respublikançylara bu tygşytlaýyş çäresi barada özara ortak bir ylalaşyga gelmekligi sorap, ýüz tutdy.
Ýöne anna güni ýarygijä çenli berlen möhletiň içinde iki partiýanyň wekilleri anyk bir ylalaşyga gelip bilmänsoňlar, Obama, wagty uzaklaşdyrman, bu baradaky karara gol çekdi.
Onuň bu karary Birleşen Ştatlaryň 11.7 trillion dollar býujet defisitini azaltmak ugrunda göz öňünde tutulýan planlar bilen baglanyşykly.
Býujetiň bu ýylky çykdajylaryny 85 milliard dollar azaltmak baradaky bu karar bu ýyl döwlet tarapyndan maliýeşdirilýän içerki edara-kärhanalara goýberilýän serişdeleri 5 prosent azaltmaklygy, Goranmak departamentine goýberilýän serişdeleri bolsa 8 prosent azaltmaklygy göz öňünde tutýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistan ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Dini azatlyklar boýunça ýyllyk hasabatynda “aýratyn alada döredýän” ýurtlaryň arasyna girizildi.
14-nji oktýabrda ýaýradylan Hasabatda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň, dini ynanjyna garamazdan, ähli raýatlaryň kanun öňündäki deňhukuklylygyny kepillendirýändigine garamazdan, Din baradaky kanunyň hasaba alynmadyk dini çäreleri, şol sanda parahatçylykly ybadatlary, köpçülikleýin wagyzlary, dini edebiýaty ýaýratmagy gadagan edýändigi bellenilýär.
Döwlet sekretary Jon Kerriniň tanyşdyran Hasabatynda bellenmegine görä, Türkmenistanda dini azlyklar, hususan-da Iýegowa şaýatlary zuluma, türme tussaglygyna, jynsy zorluk haýbatlaryna duçar edilýärler.
Dini toparlaryň Türkmenistanyň Dini işler boýunça geňeşi bilen işleşmekde, hasaba durmakda, dini çäreleri geçirmek üçin rugsat almakda hem her dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklary nygtalýar. Geňeşiň düzümine sünni musulman ymamlary, rus prawoslaw buthanasynyň başlygy we döwlet resmileri girip, ol, esasan, “häkimiýetiň goly” bolup hereket edýär. Ýurtdaky dini edebiýatda, şol sanda Gurhanda we Injilde hem bu Geňeşiň tassyklaýjy möhüri bolaýmaly.
Çarşenbe güni ýaýradylan Hasabatda nygtalyşyna görä, Türkmenistanyň Jenaýat we Administratiw Kodekslerine görä, resmi hasaba duran dini toparlara garşy edilip bilinjek islendik zulumyň öňi alynmaly bolsa-da, bu maddanyň berjaý edilişi doly derejede kepillendirilmeýär. Hasaba alynmadyk toparlara bolsa düýbünden hiç hili gorag göz öňünde tutulmaýar.
Hökümetiň mejbury harby gulluga alternatiw iş hödürlemeýändigi sebäpli dini ynanjy sebäpli gulluk edip bilmeýän raýatlar jezalandyrylyp, türme tussaglygyna höküm edilýärler. Bu ýagdaý sebäpli Iýegowa şaýatlarynyň köp tussag edilýändigine üns çekilýär. Hasabat döwründe Iýegowa şaýatlarynyň alty wekili tussag edilip, 2010-njy ýyldan bäri, gullukdan ýüz öwrendigi üçin, 28-si tussag edilipdir.
Türkmen häkimiýetleriniň syýasaty Yslam dininiň belli bir ugruna daýanýan ideologiýa esaslanýar. Emma muňa garamazdan, häkimiýet daşarky Yslamyň täsirinden we ýerli halkyň Yslama bolan gatnaşagyndan howatyrlanýar. Hökümet Yslam kadalarynyň ýerli milli däplere utgaşdyrylyp berjaý edilmelidigini öňe sürýär.
Türkmen hökümetiniň berýän sanlaryna görä, ýurtda hasaba alnan jemi 121 sany dini gurama we 7 sany dini topar bar. Bularyň 104-si musulman guramalary bolup, olaryň 99-sy sünnüler, galan bäşisi hem şaýylardyr. Ýurtda 13 sany rus-prawoslaw topary webeýleki dini toparlar, şol sanda roman katolikleri, bahaýylar, hare krişnalar we protestantlar hasaba alnan.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Dini azatlyklar baradaky ýyllyk hasabaty bu ýyl indi 17-nji gezek çap edilýär.


text:
Sişenbe güni Aşgabatda Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna girýän ýurtlaryň transport we aragatnaşyk ministrleriniň maslahaty öz işine başlady.
Bu maslahata Türkiýeden, Pakistandan, Eýrandan, Gazagystandan, Täjigistandan, Özbegistandan, Azerbaýjandan we Owganystandan wekiller gatnaşýarlar.
Maslahatyň delegatlarynyň hatarynda Yslam ösüş bankynyň we Ýol ulaglarynyň halkara bileleşiginiň wekilleri-de bar.
Iki gün dowam etjek maslahatyň dowamynda delegatlar transport we aragatnaşyk hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmek, şeýle hem bu ugurdaky hyzmatdaşlyklary ýokarlandyrmak meseleleri barada maslahat ederler.


text:
Eýranda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň deslapky netijeleri aram garaýyşly ruhany Hassan Rohaniniň sesleriň sany boýunça öňde barýandygyny görkezýär.
Içeri işler ministrliginiň maglumatyna görä, şenbe güni günortana çenli sesleriň 12 milliona golaýy sanalypdyr we şol sanalan sesleriň ýarsyndan sähel gowragynyň Hassan Rohanä berlendigi aýdylýar.
Maglumata görä, edil häzir sesleriň sany boýunça 16 prosent ses bilen ikinji orunda Tähranyň meri Mohammad Baker Kalibaf durýar.
Eýranyň häkimiýetleri anna güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ses bermäge hukukly 50 milliondan gowrak ilatyň 70 prosentden gowragynyň ses bermäge gatnaşandyklaryny aýdýarlar.
Anna günki saýlawlarda alty sany dalaşgär prezidentlik ugrunda özara bäsleşdi. Bu dalaşgärlerden hiç biriniň azyndan 50 prosent sese eýe bolmadyk halatynda, prezidentlik saýlawlary 21-nji iýunda iň köp ses alan iki dalaşgäriň arasynda geçiriler.


text:
Türkmenistanda ýurduň ýokary okuw jaýlaryna giriş synaglary tamamlandy. Indi ýokary okuw jaýlaryna kabul edilen abituriýentleriň ählisi degişli resminamalary ellerine alarlar.
Şu ýylky geçirilen giriş ekzamenleriniň öňkülerden tapawutly aýratynlygy – bu ýyl ekzamen tabşyrylýan ýerlerde wideokameralaryň goýulmagydyr. Wideokameralaryň hatda käbir orta hünärment mekdeplerine giriş ekzamenleri geçirilen otaglarda hem goýlandygy-da habar berilýär.
Ähli ýokary okuw jaýlarynda wideokameralaryň goýlandygy hem-de ähli ýokary okuw jaýlarynda ekzamenleriň geçirilişiniň wideoýazga alnandygy barada 16-njy awgustda geçen hökümet maslahatynda hem habar berlipdi. Emma giriş ekzamenlerine gatnaşan abituriýentleriň hem-de olaryň ene-atalarynyň aýtmaklaryna görä, wideokameralar ýokary okuw jaýlarynyň ählisinde goýulmandyr.
Geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň başynda ýokary okuw jaýlarynyň käbirinde wideoýazgy arkaly giriş ekzamenlerine tomaşa etmäge mümkinçilik bardy. Emma bu mümkinçilik soň ýatyryldy. Ýogsam, giriş ekzamenleriň göni wideoýazgylary ekzamenleriň belli bir derejede adalatly geçmegine ýardam edip biljek ýagdaýdygy aýdylýar.
Synaglaryň adalatly geçirilmeginde wideokameralaryň möhüm rol oýnaýandygy baradaky pikir bilen aşgabatly 47 ýaşly Amangül hem ylalaşýar. Onuň gyzy şu ýyl, 6-njy gezekki synanşygyndan soň, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetine okuwa girip bilipdir.
“Meniň gyzymyň ekzamenden üstünlikli geçmeginde wideokameranyň goýulmagy hem öz täsirini ýetirdi. Gyzym birinji ekzameni tabşyranda wideokamera ýokdy. Ikinji ekzamende bolsa goýlupdy. Ýogsam, gyzym her ýyl ikinji ýa-da üçünji ekzamende ýykylýardy” diýip, Amangül Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Düzgün bozmalar
16-njy awgustda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow wideokameralaryň kömegi bilen giriş ekzamenleriniň barşynda käbir düzgüni bozmalaryň ýüze çykarylandygyny aýdyp, Ministrler Kabinetiniň başlygynyň degişli orunbasarlaryna we bilim ministrine bu ugurdan ýörite topar döredip, giriş ekzamenleriniň netijelerini seljermegi hem-de ýol berlen kemçilikleri aradan aýyrmak boýunça zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Şol maslahatdan soň ýokary okuw jaýlaryna giriş ekzamenlerine gatnaşan käbir mugallymlaryň jenaýat işine çekilendigi barada doly tassyklanmadyk maglumatlar boldy. Mysal üçin, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde giriş ekzamenlerini kabul eden iki sany mugallymyň tutulandygy barada aýdylýar.
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde işleýän, adynyň efirde tutulmagyny islemedik bir mugalymyň aýtmagyna görä, agzalýan iki mugallymyň jenaýat işine çekilendigi barada uniwersitetiň personalyna habar berilmändir.
“Diňe olaryň işden boşadylýandygy barada habar berildi. Näme üçin boşadylýandygy barada habar bermediler. Ýöne, muňa garamazdan, olaryň giriş ekzamenlerinde para almakda aýyplanyp jenaýat işine çekilendigini her kim bilýär” diýip, Oba hojalyk uniwersitetiniň mugallymy aýdýar.
Korrupsiýa
Ençeme raýatlaryň aýtmaklaryna görä, şu ýylky geçen giriş ekzamenleri öňkülere garanyňda has adalatly bolupdyr. Ýöne, muňa garamazdan, giriş ekzamenlerinden para berip geçenleriň hem az bolmandygy aýdylýar.
“Para talap etmek düzgüni entägem saklanyp gelýär. Wideokamera goýanyň bilen para alýanlary seljermek kyn. Sebäbi para ekzamenler döwründe berilmeýär. Giriş ekzamenleriniň birnäçe aý öňünden eýýäm paranyň möçberi barada ylalşylýar” diýip, aşgabatly 45 ýaşly Annaguly aýdýar.
16-njy awgustda geçen hökümet maslahatynda wezipe borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmän, garamagyndaky bilim-terbiýeçilik edaralarynyň işine gözegçiligi gowşadandygy üçin Türkmenistanyň bilim ministri G.Mämmedowa berk käýinç yglan edildi.
Bu hili käýinçler her ýyl diýen ýaly yglan edilýär. Emma ýurduň raýatlarynyň ýokary okuw jaýlaryndaky saklanyp galýan parahorluk barada habar berýän maglumatlaryndan çen tutsaň, entäk ol käýinçleriň peýdasy az ýaly görünýär.


text:
Birleşen Statlaryň resmileri Eýranyň öz ýadro programmasy boýunça täzeden gepleşiklere başlamak üçin anyk bir günüň bellenmegini teklip edenligini mälim etdiler.
Waşingtonyň maglumatyna görä, Tähran bu teklip bilen Ýewropa Bileleşiginiň Daşary gatnaşyklar boýunça ýolbaşçysy Ketrin Aştona ýüz tutupdyr.
Dünýäniň alty güýçli ýurdunyň adyndan Eýran bilen gepleşik geçirýän Aşton mundan ozal Tähran bilen geçirilmeli diskussiýa üçin 15-nji noýabry teklip edipdi.
ABŞ-nyň Döwlet Departamentiniň metbugat wekili Filip Krowleý bu teklibe Tähranyň eýýäm resmi taýdan jogap berendigini aýtsa-da, bu barada takyk maglumat bermedi.


text:
Malaýziýanyň ukrain territoriýasynda ýykylan uçary boýunça derňew geçirýän açyk-jemgyýet barlagçylar topary MH17 ýolagçy uçarynyň Orsýetiň Buk raketa atyjysy tarapyndan urlandygy baradaky netijä geldi.
Britaniýanyň garaşsyz derňewçiler topary bolan Bellingcat tarapyndan 3-nji maýda çap edilen hasabatda aýdylmagyna görä, MH17 uçary 2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda Orsýetiň Kurskdaky uçara garşy 53-nji raketa brigadasynyň Buk 332 kysymly raketa atyjysy tarapyndan urulypdyr.
Prezident Wladimir Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow özüniň Bellingcat derňewiniň nädereje ygtybarlydygyny barlajakdygyny, sebäbi özünde “rus ýaraglarynyň belgilenen sanlaryny görkezýän hiç bir anyk maglumatyň ýokdugyny” aýtdy.
Peskow Buk 332-ä mahsus jikme-jik maglumatlaryň “Goranmak ministrliginiň ekspertlerini alada goýan bir meseledigini” aýtdy.
2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda heläkçilige uçran Malaziýanyň MH17 ýolagçy uçarynda 283 ýolagçy we 15 ekipaž agzasy bardy.


text:
TÜRKMEN OBA HOJALYK INSTITUTY
2015/2016-njy okuw ýyly üçin hünärmenleri taýýarlamagyň aşakdaky ugurlary (hünärleri) boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär:
1. Agronomçylyk (hünärler: agronomçylyk; agroekologiýa (oba hojalygynyň ekologiýasy); agrohimiýa we topragy öwreniş).
2. Maldarçylyk we weterinar lukmançylygy (hünär: weterinar lukmançylygy).
3. Gidromeliorasiýa we oba hojalygynyň mehanizasiýasy (hünärler: mirapçylyk (gidromelioratiw ulgamlarynyň ulanylyşy); oba hojalygyny mehanizmleşdirmek; gidromeliorasiýa (suw gorlary we dolandyrmak), tehniki hyzmatyň guralyşy we tehnologiýasy).
4. Pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (hünär: oba hojalygynyň ykdysadyýeti).
5. Ykdysadyýet we hojalyk hukugy (hünär: oba hojalygynda buhgalter hasaby we audit).
6. Kompýuter tehnologiýasy (hünär: oba hojalygynda maglumat ulgamlary).
Instituta Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary Lebap, Mary, Daşoguz welaýatlarynyň merkezlerinde 2015-nji ýylyň 11-27-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde sekiz sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumybilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek institutda (Daşoguz şäheri) aşakdaky möhletlerde geçirilýär:
Mary welaýaty – iýul aýynyň 31-i- awgust aýynyň 1-i, 4-5-i we 8-i günleri
Lebap welaýaty – awgust aýynyň 2-3-i, 6-7-si we 9-y günleri
Daşoguz welaýaty – awgust aýynyň 10-11-i, 12-13-i we 14-i günleri
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
Agronomçylyk; maldarçylyk we weterinar lukmançylygy ugurlary – himiýa, biologiýa, Türkmenistanyň taryhy;
gidromeliorasiýa we oba hojalygynyň mehanizasiýasy; kompýuter tehnologiýasy ugurlary – matematika, fizika, Türkmenistanyň taryhy;
pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy; ykdysadyýet we hojalyk hukugy ugurlary – matematika, biologiýa, Türkmenistanyň taryhy.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary döwlet dilinde dilden geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- harby gullugy tamamlap gelenler;
- soňky 2-3 ýylyň dowamynda ýokary netijeler gazanan we etrap häkimligi tarapyndan degişli hünärlere hödürlenen kärendeçiler we mülkdarlar.
Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrliginiň Türkmen oba hojalyk institutynyň salgysy:Daşoguz ş., Ruhnama köçesi, 94; tel.: 5-31-60, 5-22-49, 5-34-51, 5-57-02.


text:
Howpsuzlyk güýçleri demonstrantlary urup-ýenjip, olary tussag edip, raýatlaryň asuda protestleri geçirmek hukuklaryny bozýarlar - bu graždan jemgyýetiniň Orsýetiň resmileri bilen gepleşiklerinde ýüz berýän adaty ýagdaý.
Repressiw kanunlar, haýbat atmalar hökümete degişli bolmadyk guramalaryň ähmiýetini peseltdi. Şeýle-de premýer-ministr Wladimir Putiniň on ýyldan gowrak wagt mundan öň häkimiýete geçmeginden soň, şol guramalaryň tankydy bellikleri hem kemeldi.
Emma häzir Orsýetiň we Ýewropa ýurtlarynyň aktiwistleri täze forumy gurnap, Ýewropa Bileleşiginiň Moskwa bilen gepleşiklerini üýtgetmegine täsir ýetirmek bilen, oňyn özgerişleriň janlanjakdygyna umyt edýärler.
“Ýewropa Bileleşigi - Orsýet graždan jemgyýeti forumyny” gurnaýjylar şu hepde öz öňlerinde goýýan maksatlaryny maslahatlaşmak üçin Çehiýanyň paýtagty Pragada duşuşýarlar.
Forumy gurnaýjylaryň biri, Çehiýanyň “Mätäçlikdäki adamlar” atly hökümete degişli bolmadyk guramasynyň wekili Rostislaw Walwoda bu forum barada şeýle diýdi: “Biziň bilen hyzmatdyşlyk edýänler bu hyzmatdaşlygy täze derejä ýetirmek isleýärler. Şeýle-de biz başga guramalary hem çekmek isleýäris. Sebäbi biz orsýetliler bilen ýewropalylaryň jebis hyzmatdaşlygynda gyzykly netijeleriň boljakdygyna ynanýarys”.
Bu konferensiýa gatnaşýan Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň bellemegine görä, forum möhüm syýasy roly oýnar.
“Möhüm ädim”
Ýewropa Parlamentiniň ýanyndaky Adam hukuklary boýunça komitetine başlyklyk edýän Heidi Hautala bu foruma gatnaşyjalara ýüzlenip, şeýle diýdi: “Bu talap öň hem köp edildi. Emma şol talap şu forumda öňe sürülse, onda Orsýetiň ahyry adaty bolan zady, ýagny graždan jemgyýetiniň resmi gepeleşiklere gatnaşmagyny kabul etmegine has uly mümkinçilik bolardy”.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň adam hukuklary boýunça baş maslahatçysy Mihail Fedotow hem bu foruma gatnaşdy. Ol Orsýetde graždan jemgyýetiniň möhüm kynçylyklarynyň bardygyny tassyklady. Ýöne ol ilki bilen Orsýetiň we Ýewropanyň halkynyň biri-birine düşünmeginiň zerurudygyny aýtdy: “Biziň ählimiz ýer togalagyndaky graždan jemgyýetiniň agzasy. Şeýle-de biz ähilimiziň umumy gymmatlyklarymyzyň we garaýyşlarymyzyň bardygyna düşünmelidiris”.
Orsýetli adam hukuklary boýunça belli aktiwist Lew Ponamarýow bu forumyň Orsýetiň we Ýewropanyň hökümete degişli bolmadyk guramalaryny bir ýere ýygnamak boýunça ädilen möhüm ädimdigini aýtdy.
"Biz hökümetden nämäni talap edip bileris? Bu eýýäm ençeme ýyl bäri taýýarlanyp gelinýän Ýewropa Bileleşegi - Orsýet hyzmatdaşlyk şertnamasyna, adam hukuklaryna hormat goýulmagyna kepil geçjek aýratyn bölümiň goşulmagydyr” diýip, Ponamarýow nygtady.
Bu forumy gurnaýjylar onuň ilkinji giňişleýin maslahatyny geljek ýylyň başynda geçirmegi göz öňünde tutýarlar.


text:
Öten agşam gündogar Ukrainanyň Donetsk sebitinde ÝHHG-nyň ýörite gözegçilik missiýasyna degişli dört bronly maşyn weýran edildi.
Missiýanyň 9-njy awgustda twitterde ýerleşdiren habarynda aýdylmagyna görä, Missiýanyň Donetskdäki rezidensiýasyndaky maşynlar görnetin ýangyn hüjümi netijesinde weýran edilipdir.
Twitter habarynda basym goşmaça maglumatlaryň hem beriljekdigi aýdylýar.
Ýörite gözegçilik missiýasy 7-nji awgustda Donetsk aeroportunda we onuň töwereginde ýaraşyk şertleriniň bozulmagynyň «göz-görtele ýokarlanandygyny» habar beripdi.


text:
Türkmenistanda jöwzaly tomus höküm sürýär, adamlar welin, diňe bir howa sebäpli däl-de, eýse prezidentiň şu ýylyň başynda beren süýji wadasyny ýatlap, hyýalda ýygy-ýygydan onuň Baýdak baýramyndaky çykyşyna dolanýarlar. Şonda ol, bu wezipä saýlanansoň üç ýyldan soň, 18-nji fewralda, ahyrsoňy özünden kän garaşylan zady aýtdy: Türkmenistanda köppartiýalylyk giriziler. Diýmek, bu çaka çenli ýurtda köppartiýalylyk mümkin däl eken.
Şol bir wagtyň özünde-de Baş kanunyň 30-njy maddasynda: “Graždanlaryň Konstitusiýanyň we kanunlaryň çäginde hereket edýän syýasy partiýalary we gaýry jemgyýetçilik birleşmeleri döretmäge hukuklary bardyr.” diýilýär. Ýöne bu madda ozal diňe gözboýagçylyk üçin kabul edilen bolsa nätjek?! Ýurduň Baş kanunyň iň zerur maddalary-da, prezidentden rugsat bermese, asyl hiç zat eken.
Bu faktdan ugur alsaň, Türkmenistanda prezident Baş kanundan ýokarda bolup çykýar. Eger-de siwilizlenen dünýäde Baş kanunyň diňe bir ähli adamlardan, ähli wezipelerden däl, eýse ähli beýleki kanunlardanam ýokarda durýanlygyny we durmuşa gös-göni geçýändigini ýatlasak, onda Türkmenistanda adamzat jemgyýetinde kabul edilen standartlardan sowa düzgüniň dörändigini boýun almaly bolýar.
Elbetde, bu öňem bellidi, ýöne 18-nji fewraldan soň, ýurduň syýasy durumy dogrudaky gözilginç hakykat has äşgär görünýär: Konstitusia köppartiýalylyga rugsat berse-de, döwlet onuň öňüne böwet basypdyr. Muny gytaklaýyn boýun almak bilen Konstitusiýanyň 50-nji maddasyna görä, onuň gyşarnyksyz ýerine ýetirilmeginiň garanty bolmaly prezident bizde Baş kanunyň – boş kanundygyny aýdýar.
Prezidentiň köppartiýalylygy girizmek teklibini hödürleýşinde-de örän uly ýöwsellik, ikigöwünlilik bar. Ol hem-ä köppartiýalylygyň giriziljekdigini aýdýar, hem-de badat-bat onuň daşyna çyzyk çekýär. Ýagny, bize “Daýhanlar partiýasy” gerek, ol döwletiň agrar syýasatyny halka düşündirmeli diýip, täze döremeli partiýanyň etmeli işini özi kesgitläp goýýar. Beýle köppartiýalylygyň ýurtda hiç hili pikir erkinligini, plýuralizmi döredip bilmejekdigine düşünmek kyn däldir. Bu ýagdaýda Berdimuhamedowyň çekinjeňlik bilen hödürlemäge synanyşýan teklibiniň derejesine çenli özüniň ösmegine näçe ýyl garaşmaly bolarka?
Prezident bir ýagdaýa üns bermeli
Köppartiýalylygyň yglan edilmegine ynanmadyk kändir, ýöne begenmedik azdyr. Begenmedikleriň kimlerdigi belli, olary halkyň agzyny mumlap, hakyny iýip ýören betpäl ýaranjaňlaryň arasyndan gözlemeli. Öz döwletine, öz topragyna wepasy bolan adamlaryň arasynda köppartiýalylyga garşy bar diýilse, oňa ynanmak kyn. Sebäbi ýeke partiýalylygyň Türkmenistanda aýylganç başistik diktaturany döredendigini, türkmenleri lepbeýçi halka öwrendigini bu gün bilmeýän barmy nä? Eger öz halkynyň mundan beýläk ruhy taýdan çökmegini islemeýän bolsa, prezident gaýrata galmaly, köşk hadymlarynyň “hyşy-wyşysyny” däl-de, öz halkyny, öz döwrüni diňlemeli.
Başistik diktatura türkmeniň milli gylyk-häsiýetini ep-esli ýoýdy. Bu ýerde geň galasy zat ýok, türkmenleriň ata-babalarynyň batyr hem gaýduwsyz bolanlygy ykrar edilse-de, bu günki gün olara daşary ýurtlarda, gynansagam, lepbeýçi, ýaranjaň millet hökmünde garaýarlar.
Garaşsyzlyk döwründe S.Nyýazowyň başyny başlan syýasatynyň iru-giç türkmeni şeýle masgaraçylygyň üstünden eltjekdigi öňem bellidi. Ynha, ol aýylganç gün, aýylganç pursat gelip ýetdi: halkara synçylary lepbeýçi ýaranjaňlygy bu günki türkmenleriň milli häsiýeti diýip belleýärler. O bolmanam, ötüp giden ata-babalaň abraýy hiç kesi masgaraçylykdan ömürlik goramaz. Eger özüňde san bolmasa, bir günden bir gün hakykaty köz kimin, bazyrdadyp, ýüzüňe basjakdyklary hak.
Bu ýagdaýda, eger türkmeniň ata-babadan galan abraýynyň soňky düşnüginiň ýok bolup gitmegini islemeýän bolsa, prezident G.Berdimuhamedowa öz ýoluny saýlamaga çen boldy. Oňa nähili halk gerek: ýaranjaňmy ýa mertebeli mert halk? Eger mert halk gerek bolsa, mertligi goldamaly, ýaranjaň halk gerek bolsa-da, edil S.Nyýazowyňky ýaly, ülhit ýaranjaňlary. Sebäbi ýurtda ýaranjaňlygy goldasaň, ýaranjaň köpeler, mertligi goldasaňam – mert.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Jelepçilik bilen meşgullanýanlar Türkmenistanda sowet döwründe-de bolupdy. Olar üçin ýurduň «Jenaýat kodeksinde» ýörite madda hem bardy. Şol madda boýunça jeleplere administratiw çäreler görlerdi, hatda olar käteler jenaýat jogapkärçiligine-de çekilerdiler.
Soýuzyň dargamagy bilen, dezintegrasiýa sebäpli Türkmenistanda dörän ykdysady krizisler işsizligi hem-de başagaýlygy döretdi. Geçiş döwründe döreýän şeýle kynçylyklar bolsa, ilkinji nobatda neşekeşligiň, şeýle hem jelepçiligiň ösmegine getirýär. Ýurtda henize çenli dowam edýän geçiş döwri, işsizlik bu käre baş goşýanlaryň ýyl-ýyldan ýaşalmagyna getirip başlady.
Sowet döwründe oba ýerlerinde jelepçilik bilen meşgullanýanlar bolmazdy. Şäher ýerinde hem bu käre baş goşanlary pislärdiler. Olary jemgyýet özüne goşmazdy.
Häzirki ýagdaýlar
Emma häzirki wagtda jelepçilik ýurtda iň bir ýaramaz derejä baryp ýetdi. Hatda iň bir ganygyzgyn hem ýeňlesligi halamaýan millet bolan türkmenler jeleplere adaty bir bolaýmaly zat ýaly seredip ugradylar. Olar jelepler bilen salam edýärler, alyş-beriş edýärler, toýda-ýasda gatnaşýarlar.
Ýurduň polisiýa işgärleri ýeňles käre baş goşanlara temmi bermänem duranok. Emma zähmet-düzediş edaralarynda-LTP-lerde on bäş sutka oturyp çykýan jelepler ýene öňki kärlerini dowam etdirmekden ýüz öwürmeýärler.
Jelepleriň owadanjalary hem ýaşajyklary bilen polisiýa işgärleriniň-de bolýandygyny jelepçilik ýoluna düşenler gizlemän gürrüň berýärler. Jelepçilik edýän ýaş gyzlar bilen gijäniň bir wagtyna çenli keýp çekip, içgili halda maşynlary agdarylýan polisiýa işgärlerine hem käýarym gabat gelinýär.
Wraç-ginekologlaryň kabinetiniň agzynda abort etdirmek üçin nobata durýan ýaşajyk gyzlary mydama görüp bolýar. Olaryň arasynda 14-15 ýaşlylar has agdyklyk edýär. Deri keselleri dispanseriniň jynsy keselleri anonim barlaýan bölümine nobata durýan ýaş oglan-gyzlar-da ýetik.Esasy sebäp – ýeňil eklenç
Zenanlaryň jelepçilik ýoluna düşmegini ilkinji nobatda ýeňil eklenjiň gözlegine çykmaklyk bilen düşündirip bolar. Ýöne häzirki wagtda ýurtda jelepleriň aşa köp bolmagy bu käre baş goşup, esli puly aňryňa geçirmegem müşgil iş. Şäher içinde jelepleriň hyzmatyndan peýdalanmak üçin bary-ýogy 3-10 dollar, oba ýerinde bolsa 2-4 dollar ýeterlik. Ýöne şonda-da jelepçilige baş goşanlar bu kärden el üzmeýärler.
Häzirki wagtda ýurtda birnäçe tekstil kompleksleri, zawod-fabrikler hereket edýär. Mundan başga-da kommunal hyzmat ediş edaralary hem bar. Bu kärhanalarda aýlyklar juda ujypsyz, zähmeti bolsa gaty agyr. Ýöne şonda-da diňe halal zähmet bilen çörek iýmek düşünjesi bilen ýaşaýan gelin-gyzlar bu agyr işlerde işleýärler, oba ýerlerinde bolsa mal-gara, ekin-dikin bilen meşgullanýarlar.
Emma ýurtda iki sany synpyň, ýagny baý-garyp synpynyň ýyl geldigiçe ösmegi, täze döreýän ýaş nesliň has-da aňyny bulaşdyrýar. Mekdebi tamamlaýan ýaşajyk gyzjagazlar bary-ýogy 1 million manada sekiz sagatlap, hepdede alty gün tekstil kompleksinde zähmet çekmegi islänoklar. Olaryň aňynda birden baýamak, aňsat gazanç etmek pikiri gitdigiçe orun alýar. Ine, şu pikirler hem, köplenç halatda olaryň ters ýoly saýlap almagyna itergi bolýar.
Jemgyýetiň jeleplere bolan garaýşynyň üýtgemegi, ýagny olary pislemegiň, näletlemegiň deregine, biperwaýlyk bilen garamaklyk hem bu käriň ösmegine goşant bolýar. Bu biperwaýlyk bolsa ýurtda ahlaksyzlygyň adaty zada öwrülip barmagyna getirýär.Çoluk Möwlamow Aşgabatly synçy. Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Irlandiýadan başlap Indoneziýa çenli aralykdaky ýurtlaryň liderleri Mongoliýanyň paýtagty Ulan Batorda geçirilýän sammite gatnaşýarlar. Bu sammite Fransiýanyň Nise şäherinde amala aşyrylan we 80-den gowrak adamynyň ölümine sebäp bolan hüjüm kölege saldy.
Her iki ýylda bir gezek geçirilýän Aziýa-Ýewropa toparynyň sammiti 15-nji iýulda liderleriň Fransiýa hüjüminde pida bolanlaryň hormatyna bir minutlyk dymyşlyk yglan etmegi bilen başlandy.
Şu ýyl 20-nji ýyl dönümini belleýän sammitiň esasy gün tertibini terrorizme garşy göreşmek tagallalary düzýär.
Bu sammitiň çäginde liderler ençeme ugurlar, şol sanda howaýollary we söwda pudagy boýunça hyzmatdaşlyk şertnamalarynyň global sistemalaryny güýçlendirmäge çalyşýarlar.


text:
Şu gün irden Pakistanyň harby güýçleri ýurduň Rawalpindi şäherindäki polisiýa edarasynda zamun alnyşygy gurnan ýaragly hüjümçilerden iň soňkusynyň hem tussag edilendigini habar berdiler.
Ozal habar berşimiz ýaly, ýaragly söweşijileriň bir topary şenbe güni irden Pakistanyň Rawalpindi şäherindäki polisiýa edarasynyň howlusyna hüjüm edip, ol ýerde onlarça adamy zamun alypdylar. 22 sagat dowam eden ikitaraplaýyn atyşyklaryň barşynda ýurduň howpsuzlyk güýçleri zamunlykdaky 39 adamy gabawdan halas etdiler. Bu operasiýanyň dowamynda ýaragly hüjümçilerden dördüsi we zamunlykda saklananlardan hem üçüsi öldi. Halas ediş operasiýasynyň barşynda bolsa howpsuzlyk gullugynyň iki işgäri atylyp öldürildi.
Pakistandaky talyp toparlary bu hüjümi özleriniň gurnandyklaryny tassyklap, maglumat ýaýratdylar.


text:
Ýurduň käbir ýokary okuw jaýlarynyň harby kafedralary ýapyldy. Ýokary okuw jaýynyň öz adynyň tutulmagyny islemedik bir mugallymynyň aýtmagyna görä, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetindäki we S.Nyýazow adyndaky Oba hojalyk uniwersitetindäki harby kafedralar ýapyldy.
Harby kafedralary bolan ýokary okuw jaýlarynyň studentleri beýleki studentlerden tapawutlylykda okuwdan soň armiýada gulluk etmeli däldi. Emma harby kafedralaryň ýapylmagy bilen bu ýokary okuw jaýlarynyň studentleri hem, okuwlaryny tamamlanlaryndan soň, beýleki ýokary bilimliler bilen bir hatarda armiýada bir ýyl gulluk ederler.
Şeýlelikde ýurduň 19 sany ýokary okuw jaýlaryndan mundan beýläk diňe Türkmen döwlet lukmançylyk uniwersitetindäki, Türkmen döwlet ulag we transport hem-de Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutlaryndaky harby kafedralary işlär. Bu agzalan ýokary okuw jaýlarynyň ikisiniň harby kafedralarynyň ýapylmagy we onuň sebäpleri barada resmi taýdan habar serişdelerinde hiç hili habar ýa-da bildiriş berilmedi.
Beýlekiler
Ýeri gelende belläp geçsek, ýurduň harby bolmadyk ýokary okuw jaýlarynyň diňe 5 sanysynda harby kafedralar bardy. Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 2007-nji ýylda ýurduň dört sany ýokary okuw jaýynda harby kafedralary açmak barada karara gol çekipdi. Şol karara laýyklykda, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde we S.Nyýazow adyndaky Oba hojalyk uniwersitetinde, Türkmen döwlet ulag we transport hem-de şol wagtky Politehniki, häzirki Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutlarynda harby kafedralar açylypdy. Türkmen döwlet lukmançylyk uniwersitetinde harby kafedra öňden bardy.
Gürrüňi gidýän okuw jaýlaryndaky bu harby kafedralarda Türkmenistanyň harby güýçleri üçin ätiýaçdaky (zapasdaky) ofiserleri we raýat goranyşyň şepagat uýalary taýýarlanylýar.
Taýýarlyk
Studentler 1-nji kursy tamamlanlaryndan soň okuwlarynyň ahyryna çenli bu harby kafedralarda harby türgenleşik okuwlaryny geçýärler. Ýokary okuw jaýynyň öz adynyň efirde tutulmagyny islemedik mugallymy ätiýaçdaky harby ofiserleriň agzalan ýokary okuw jaýlarynyň berýän biliminiň aýratynlyklaryna görä taýýarlanýandygyny gürrüň berdi.
Mysal üçin, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetindäki harby kafedrada umumy goşun ofiserleri taýýarlanan bolsa, Oba hojalyk uniwersitetinde awtomobil we bronirlenen tehnikalar goşunlary üçin ätiýaçdaky ofiserler taýýarlanypdyr.
Harby bolmadyk ýokary okuw jaýlaryndaky harby kafedrada okan studentlere okuwlaryny tamamlanlaryndan soň ätiýaçdaky leýtanant harby çini berilýär.
Türkmenistanda okuwyny tamamlan talyplar, adatça, iki ýyl harby gullugy geçmeli ýokary bilimi bolmadyk ýaşlardan az möhlet gulluk edýärler. Ýokary okuw jaýyny tamamlan ýigitler S.Nyýazow döwründe 1 ýyl 6 aý gulluk eden bolsalar, Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geçmegi bilen bu möhlet bir ýyla getirildi.
Ýokary bilimi bolan esgerleriň aglabasy gulluk döwrüniň başdaky üç aýynda seržantlary taýýarlaýan ýörite okuw-hünärmentçilik harby bölümlere ugradylýar.


text:
Birleşen Ştatlarda prezidentlige dalaş edýän Donald Tramp (Donald Trump) eger prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazansa, onda britan premýer-ministri Dawid Kameron (David Cameron) tarapyndan özi barada aýdylan tankydy sözleriň iki lideriň gatnaşyklaryna oňaýsyz täsir ýetirip biljekdigini aýtdy.
Geçen ýyl Kameron Trampyň musulmanlaryň Birleşen Ştatlaryna girmegini wagtlaýyn gadagan etmek barada eden çagyryşyny “bölüji, akmak we ýalňyş” diýip häsiýetlendiripdi.
Geçen aý Kameron bu beýanatyny yza çekmegi ret etdi, emma ol Trampyň Respublikan partiýasynyň başlangyç prosesinde iň ýokary derejä gelmegi başarany üçin hormata mynasypdygyny aýdypdy.
“Biziň gowy gatnaşyklarymyz bolmajak ýaly bolup görünýär. Men onuň bilen gowy gatnaşykda bolmagy umyt edýän, ýöne ol [radikal yslamçy] problemasyny çözmek islemeýäne meňzeýär” diýip, Tramp 16-njy maýda “ITV” telewideniýesine beren interwýusynda aýtdy.


text:
12-nji noýabrda “Dýaoýuýtaý” döwlet kabulhanasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaýyň işewür hem-de maliýe toparlarynyň wekilleri bilen duşuşygy boldy.
HHR-iň daşary işler ministriniň orunbasary Çen Gopin duşuşygy açyp, şu duşuşygyň özara hereketleriň gerimini giňeldip, oňa uly itergi berjekdiginiň we täze derejä çykarjakdygynyň şübhesizdigini nygtady.
Duşuşykda Hytaýyň ösüş bankynyň hem-de Eksport-import bankynyň ýolbaşçylary çykyş edip, Türkmenistan bilen köpýyllyk özara gatnaşyklary dowam etmäge gyzyklanýandyklaryny beýan etdiler.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hyzmatdaşlyk meselelerine netijeli çemeleşmeleri üçin minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň ykdysady strategiýasynyň esasy ugurlarynyň biriniň içerki we daşarky ykdysady ýagdaýa çeýe, pragmatik hem-de degişli derejede jogap bolup durýan maýa goýum syýasatynyň durmuşa geçirilmelidigini nygtady. Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidenti ýurduň ykdysadyýetini mundan beýläk hem ösdürmekde Hytaýyň birnäçe kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyň ýene-de oňyn netijesini berjekdigini nygtady. Hyzmatdaşlar hökmünde atlary agzalan kompaniýalaryň arasynda
“China Aerospace Science & Industry Corp.» (“CASIC”) aerokosmos ylmy-senagat korporasiýasy, “China North Industries Group Corporation (NorincoGroup)” korporasiýasy, Hytaýyň milli nebitgaz korporasiýasy (“CNPC”), Hytaýyň “SINOPEC” nebit we himiýa korporasiýasy, “CRRC Corporation Limited”, “Sinopharm Group Company Limited” kompaniýalary, Hytaýyň «CAMC inžiniring» korporasiýasy, «Huawei Technologies CoLtd» we “Lenovo Group Limited” kompaniýalary, “JiangsuGuotai International Investment Group» guramasy, Hytaýyň iri “ZTE” (Zhong Xing Telecommunication Equipment Company Limited) telearagatnaşyk kompaniýasy we beýlekiler bar.


text:
German ýazyjysy Timur Wermesiň «Gör, kim yzyna dolanypdyr» (“Look Who’s Back”) atly satiriki romanynda Adolf Gitleriň oýanyp, Waşington Irwiňiň «Rip Wan Winkle» hekaýasynyň sitilinde, 2011-nji ýylda Berliniň köçelerinde gaýtadan peýda bolşy suratlandyrylýar.
Ony ýalňyşyp, bir aktýor hökmünde kabul edýärler we ol telewizion gepleşigiň alyp baryjysy bolup, YouTube hadysasyna öwrülýär.
2012-nji ýylda ilkinji gezek çapdan çykaly bäri, Germaniýada bu kitabyň iki million nusgasy satyldy we ol iň geçginli kitaplaryň sanawynyň başynda 20 hepdeläp durdy. Şeýle-de bu kitap 42 dile, şol sanda hibrew diline terjime edildi.
«Gör, kim yzyna dolanypdyr» romany esasynda düşürilýän kino bolsa, Germaniýada şu güýzde ile ýetirilmeli.
Metbugatda çykan habarlardan çen tutulsa, bu roman Germaniýada ilki beýle bir üns çekiji eser bolmandyr we ýurduň esasy neşirleriniň käbirinde ol barada oňaýsyz synlar çap edilipdir.
Germaniýanyň tabloid neşirleriniň ozalky syýasy habarçysy, käte bolsa, öz sözleri bilen aýdylsa, «ownugrak ýyldyzlaryň» adyndan ýazyjylyk eden Wermes öz romanynyň birden beýle üstünlik gazanmagyna geň galypdyr.
«Bu iki million adamyň gatnaşmagynda geçirilýän sosial synag ýaly bir zat» diýip, Wermes žurnalistler bilen söhbetdeşlikde aýdypdyr.
Ýöne awtoryň we german kommentatorlarynyň başga-da birnäçesiniň pikirine görä, «Gör, kim yzyna dolanypdyr» romanynyň üstünligi Ikinji Jahan urşundan bäri geçen 70 ýyl içinde nesil çalşygynyň hem bolandygyny, diýmek, nasistik geçmişe täze bir nazar, gara ýumory ulanmak arkaly çemeleşmegiň hem wagtynyň gelendigini görkezýär.
“Sen şu gün şol bir zady gürrüň berip bilersiň, emma başga usulda» diýip, Wermes aýdypdyr. Sebäbi, onuň pikirine görä, köp adam 1990-njy ýyllardan bäri şol bir günäkärlik gürrüňlerinden we pikirlerinden bizar bolupdyr.
Ol indi muny gysgaltmak gerek, biz şol bir hekaýany gürrüň bereris, emma gülüp gürrüň bereris diýýär.
Metbugat materiallary esasynda taýýarlandy.


text:
Soňky ýyllarda Türkmenistanda sporta uly üns berilýändigi aýdylsa-da, käbir türkmenistanlylar ýurtda sport bilen meşgullanmak üçin ýeterlik şertleriň ýokdugyny aýdyp, öz sport ýoluny daşary ýurtlarda dowam etdirýändigini belleýärler.
Şeýle ildeşlerimizden biri hem Azat. Azat häzirki wagt daşary ýurtlaryň birinde sportuň agyr atletika ugrunyň powerlifting görnüşi bilen meşgullanýar. Ol 2010-njy ýyldan bäri sportuň bu ugry bilen meşgullanyp, häzirki wagt ýaşaýan ýurdunda degişlilikdäki agram boýunça “Sport ussady” diýen ada hem mynasyp bolandygyny, şeýle-de, ol birnäçe halkara ýaryşlaryna gatnaşandygyny aýdýar.
Azat Türkmenistanda sportuň powerlifting görnüşi bilen meşgullanmak üçin ýeterlik şertleriň ýokdugyny, şol sebäpden hem sport bilen meşgullanmagy daşary ýurtlarda dowam etdirýändigini belleýär. Azatlyk Radiosynyň türkmen sportsmeni Azat bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
27-nji awgustda paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde “Türkmengurluşyk—2015” atly halkara serginiň hem-de onuň çäklerinde geçirilýän “Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi” atly maslahatyň açylyş dabarasy boldy.
Ýurdumyzyň gurluşyk senagatynyň ýeten derejesine we geljekki ösüşine bagyşlanan bu pudaklaýyn çärä dünýäniň dürli ýurtlarynyň iri gurluşyk kompaniýalarynyň wekilleri gatnaşýar. Köpugurly sergi köşgüň iki gatynda hem-de onuň daşyndaky meýdançada ýaýbaňlandyryldy. Munuň özi türkmen şähergurluşyk, binagärlik ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň berkeýändigini, kuwwatynyň artýandygyny, häzirki döwürde şäher we ulag düzümini guramak işleriniň kämilleşýändigini äşgär etdi. Bu bolsa önümçilik binýadynyň täzeçil usulda ösdürilmeginde halkara hyzmatdaşlygyň esasy ugurlaryny kesgitlemäge şert döredýär. Halkara maslahat ýurdumyzyň gurluşyk bazarynyň esasy meýillerini kesgitlemäge, öňdebaryjy tehnologiýalary, mahabat we ylmy çemeleşmeleri ösdürmäge, milli ykdysadyýetimiziň gurluşyk pudagynyň öňünde goýýan wezipelerini çözmek maksady bilen, hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilendir.
Wekilçilikli forumy Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy, Gurluşyk we binagärlik ministrligi hem-de “Türkmenawtoýollary” döwlet konserni guradylar.
Sergi köşgünde ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň degişli düzümleriniň 230-a golaý bölümleri ýerleşdirildi. Olaryň hatarynda taslamalaşdyrmak, gurluşyk, gurluşyk serişdeleriniň, enjamlarynyň, gurallarynyň we ýörite tehnikalarynyň önümçiligi boýunça iş alyp barýan öňdebaryjy kompaniýalaryň wekilleri hem-de ýurdumyzyň ozaldan gelýän hyzmatdaşlary bar. Olaryň hatarynda Fransiýadan, Germaniýadan, Awstriýadan, Şweýsariýadan, Polşadan, Türkiýeden, Eýrandan, Russiýadan, Gazagystandan, Ermenistandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler öz tekliplerini we täze işläp taýýarlamalaryny hödürlediler.
Täze binagärlik taslamalary myhmanlaryň we sergä gatnaşyjylaryň ünsüni özüne çekdi. Bu ýerde edara ediş toplumlarynyň, söwda hem-de dynç alyş merkezleriniň, ýokary amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlarynyň kiçeldilen görnüşleri görkezildi. Olar ýakyn wagtda gurulmagy meýilleşdirilýän binalardyr.
Bu sergi diňe bir hünärmenler üçin däl, eýsem, köp sanly şäher ilaty we paýtagtymyzyň myhmanlary üçin hem ähmiýetli boldy. Bu giň möçberli ykdysady gözden geçiriliş arkaly olar üçin ýurdumyzyň geljegine, täze tehnologiýalaryň esasynda ýakyn geljekde türkmen şäherleriniň we obalarynyň köçeleriniň geljekki ösüşine göz ýetirmek üçin ajaýyp mümkinçilik boldy.
Günüň ikinji ýarymynda Sergi köşgüniň maslahatlar zalynda “Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi” atly halkara maslahat öz işine başlady. Bu ýerde dünýäniň dürli ýurtlarynyň öňdebaryjy hünärmenleri Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi boýunça pikir alyşdylar.
Şu günki maslahat şäher gurluşygynda, ýol gurluşygynda, önümçilik kärhanalarynyň ulgamlaýyn we maksatnamalaýyn üpjünçiliginde ulanylýan geljegi uly taslamalara bagyşlanar.
Sergi 29-njy awgusta çenli dowam eder.
“Türkmengurluşyk—2015” atly halkara sergiden fotoreportažymyzy synlamagy unutmaň.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden öňünden yglan etmezden Owganystana geldi.
Baýdeniň owgan ýolbaşçylary, şol sanda prezident Hamyt Karzaý bilen geçirjek gepleşikleriniň esasy temalarynyň biri ýurduň howpsuzlygyna kontrollygy ýerli goşuna we kanun goraýjy gurluşlara geçirmek prosesine taýýarlyk bolar.
Jo Baýden amerikan harbylarynyň, Owganystandaky NATO güýçleriniň komanduýuşisi general Deýwid Petreus we ABŞ-nyň Kabuldaky ilçisi Karl Eýkenberri bilen hem duşuşar.
Wise-prezident hökmünde Baýden mundan öň Owganystanda 2009-njy ýylyň ýanwarynda bolupdy.


text:
Prezident Wladimir Putin rus harbylaryna Siriýadaky rus güýçlerine abanýan howp-hatara garşy berk çäre görmegi buýurdy.
Putin 11-nji dekabrda Moskwada goranmak resmilerine ýüzlenip, Siriýadaky rus güýçlerinehowp salýan nyşanalary derhal weýran etmelidigini aýtdy.
Geçen aý türk uçary rus harby uçaryny Siriýanyň serhedinde urup ýykdy we bu ýagdaý Moskwa bilen Ankaranyň arasynda ýiti dartgynlylyk döretdi.
Türkiýe ol uçaryň öz howa giňişligine girendigini aýdýar, Orsýet muny ret edýär. Putin Türkiýäniň adyny agzamazdan, «ýene-de prowokasiýa bolmak ähtimallygyny» duýdurdy.
Şeýle-de rus prezidenti harbylaryň günbatar tarapyndan goldanylýan we prezident Başar al-Assada garşy söweşýän Azat Siriýa goşuny üçin howa goragy, ýarag we üpjünçilik kömegini edendigini aýtdy.
Emma Kremliň sözçüsi Peskow soňra Orsýet Siriýadaky kanuny häkimiýetleri ýarag bilen üpjün edýär diýdi.


text:
Prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkmiýetden çetleşdirilmegine getiren protestlere gatnaşan milletçi ukrain aktiwistiniň we žurnalistiniň jesedi, alnyp gaçylandan bir gün soň, Kiýewiň daşyndaky tokaýdan tapyldy.
Milletçi Swoboda partiýasynyň beýanatynda Wasil Sergiýenkonyň jesedinde gynag yzlarynyň bardygy aýdylýar.
Aktiwistiň jesedi paýtagtyň 120 km uzaklygyndaky Wigraýew obasynyň golaýyndaky tokaýdan, zir-zibiliň aşagyndan tapylypdyr.
Sergiýenko fewralda Ýanukowiçe garşy protestleri gurnamaga kömek edipdi we polisiýa bilen çaknyşan milletçi öz-özüňi goramak toparlarynyň biriniň agzasydy.


text:
Türkmenistan «açyk gapylar» syýasatyny ýöredýändigini aýdýar. Ýurduň baş kanuny bolsa, raýatlaryň öz watanlaryndan islän ýerlerine gitmek soň oňa dolanyp gelmek hukuklaryny kepillendirýär. Emma bu hemmelere ýetdirip durmaýar.
Soňky iki onýyllykda Türkmenistandan çykarylmaýan, ýa öz watanyndan daşary ýurtlara çykyp, soň yzyna baryp bilmeýän adamlaryň uly sanawynyň emele gelendigi aýdylýar. Emma bu diýilýän sanaw barada resmi maglumat çap edilmeýär.
Şonuň bilen bir wagtda, soňky ýyllarda ozal ýurtdan çykarylmadyk ýa-da daşary ýurtlardan yzyna, watanyna goýberilmedik türkmenistanlylaryň käbiri üçin ýapyk gapylaryň açylyp başlandygy belli boldy.
Emma bu bar diýilýän «gara sanawyň» ýatyrylandygyny aňlatmaýar. Amnesty International, ýagny Halkara günä geçiş guramasy golaýda belli atşynas we ozalky tussag Geldi Kärizow barada beýanat ýaýradyp, onuň saglygyna seretdirmek üçin daşary ýurda goýberilmezliginden alada bildirdi.
Azatlyk Radiosyna gowuşýan habarlardan çen tutulsa, dürli sebäpler ýa bahanalar bilen dogduk ýurdundan goýberilmeýän ýa oňa dolanyp baryp bilmeýän türkmenistanlylar beýle bir azalybermeýär.
Eýsem munuň hakyky sebäbi näme? Näme üçin Türkmenistan öz raýatlarynyň hereket azatlygyny çäklendirýär?
Azatlyk radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu tema bagyşlaýar. Eger bu mesele bilen bagly pikir-garaýyşlaryňyzy, bilýän zatlaryňyzy, belki-de öz başdan geçirenleriňizi, tanyşlaryňyzyň tejribelerini ýazsaňyz, söhbete goşulsaňyz, minnetdar bolarys.


text:
“Yslam döwleti” toparynyň täzelikler agentligi (AMAQ) şu hepdede Fransiýanyň demirgazygynda katolik kilisesine edilen hüjüme gatnaşan iki hüjümçiniň biridigi çak edilýän adamyň musulmanlary ýurdy dargatmaga çagyrýan wideo ýazgysyny ýaýratdy.
Katolik kilisesine hüjüm edip, ruhanyny öldüren we yzýany polisiýa tarapyndan atylyp öldürlen hüjümçileriň biri 28-nji iýulda şahsyýeti anyklanan Fransiýanyň raýaty 19 ýaşly Abdel-Malik Nabir Petitjean wideoda prezident Fransua Hollanda we premýer-ministr Manuel Wallsa ýüzlendi.
“Wagt üýtgedi. Inilerimiziň we uýalarymyzyň çekýän azabyny sizem çekersiňiz. Biz ýurduňyzy dargadarys”, diýip wideoda özüni Petitjean diýip tanadan adam aýtdy.
Fransiýanyň polisiýasy hüjümden öň Petitjeany gözläpdi. Türkiýäniň aňtaw gulluklary onuň radikallaşan bolmagynyň ähtimaldygyny duýdurypdy.


text:
Magtymguly Pyragy «Aýdan sözüňe pyglyň bolmasyn ýalan, köňlüm» diýipdir.
Magtymgulynyň goşgular diwany asyr aşyp, Stalin döwründe zorlukly kollektiwleşdirmä garşy göreşe çykan we «basmaçy» hökmünde öldürilen halk gozgalaňçylarynyň ýanyndan hem tapylypdyr, 1941-45-nji ýyllaryň urşunda nemes faşistlerine garşy söweşen türkmen esgerleriniň goşhaltasynda hem «ýaralanypdyr».
Türkmenistanyň türmelerinde hem Magtymgulynyň goşgularynyň köp okalýandygy, daşary ýurtlara gidýän türkmenistanlylaryň käbiriniň bolsa, başga ýük alman, Magtymgulynyň kitabyny ýanlaryna göterýändigi aýdylýar.
Magtymgulynyň goşgy setirlerini doga ýaly gaýtalap gezýän, onuň durmuş, ýaşaýyş pelsepesini ýüregine hem aňyna ýazan adamlaryň halk içinde, ýönekeý adamlaryň arasynda hem kän duşýandygy aýdylýar.
Magtymgulynyň goşgular diwany Eýranda, Owganystanda ýaşaýan türkmenleriň hem arzyly kitaby bolupdyr.
Şol bir wagtda Magtymguly Ýewropada, günbatar ýurtlarynda ýaşaýan türkmenleriň hem arzyly şahyry, onuň döwet galamyndan çykan eserler elden-ele, dilden geçirilip, daşbasma, çaphana ýollaryny geçip, internet asyrynda täze, has giň mümkinçiliklere eýe bolýar.
Ýöne biz türkmenler Magtymgulyny başga halklaryň öz beýik şahyrlaryny öwrenişi ýaly öwrenip bilmeýäris diýýänler hem bar.
Azatlyk radiosynyň nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligi şu meselä bagyşlandy.
Söhbetedeşligi diňläň, pikir alşyň, beýik Magtmygulynyň galdyran akyl mirasyna eýe çykmakda, ony özüňize we özüňizden soňky gelýän nesle, çagalaryňyza elýeterli etmekde siz näme edip biljek?


text:
Sankt-Peterburg, 22-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Duşuşykdan soňky metbugat maslahatynda Täjigistanyň ýaşlar ýygyndysynyň (21 ýaşa çenli) baş tälimçisi Alişer Tuhtaýew owadan futbol üçin öz türkmen kärdeşi Ahmet Agamyradowy gutlady.
—Ilkinji nobatda kärdeşime owadan futbol üçin minnetdarlyk bildirýärin. Şeýle hem ýeňiş bilen gutlasym gelýär — diýip, Türkmenistanyň garşysyna geçirilen oýun baradaky teswirlemesine başlady. Özümiz barada aýtsam, düýn bize uly yhlas siňdirip, oýny halas etmek başartdy. Bu gün bolsa şeýle etmäge güýjümiz ýetmedi. Biz bäş günde 4 duşuşyk geçirdik. Göräýmäge tapawutlanmaga mümkinçiligem, aram-aram artykmaçlygymyzam boldy, ýöne bu gün biziňki şowlamady. Elbetde, taýýarlyk üçin bir günüň galmagy hem öz täsirini ýetirdi. Olglanlar gaty ýadadylar.
—Siziň we türkmen futbolçylarynyň arasyndaky duşuşyklaryň taryhy baýmy?
—Bilýäňizmi, o diýen baý däl. Dogry, biz bir geografik zolakda çykyş edýäs, ýöne örän seýrek duşuşýarys.
—Duşuşyk tamamlanansoň, siz janköýerleriňiz bilen örän janygyp gürleşdiňiz. Gürrüň näme barada boldy?
—Men olara beren goldawlary üçin sagbolsun aýtdym. Ýaryşda geçiren duşuşyklarymyzyň nähili hörpde gidendigine garamazdan, biz olara minnetdar.
—Janköýerlerden eşidenlerimiz: olaryň pikiriçe, Aziýanyň toparlaryny birleşdirýän zat, olaryň göçgünde oýnaýanlygy. Kim ilkinji bolup hasaby açsa, şol hem ýeňýär. Ylalaşýarsyňyzmy?
—Ýok, oglanlarym hem tassyklar. Biz hemişe ýeňiş gazanmaga ymtylýarys, şol maksat bilen oýnaýarys. Oýun nähili gitse-de, soňuna çenli göreşýäs.
—Soňky ýeňlişe garamazdan, siziň toparyňyz gowy täsir galdyrdy. Nähili pikir edýärsiňiz, siziň ýeňişleriňiziň syry nämede?
—Isle, Afrikanyňky, Ýewropanyňky, Latyn Amerikasynyňky ýa-da Aziýanyňky, tapawudy ýok, futbol bir ýerde duranok. Munuň özi biziň oýnan toparlarymyzyň pes derejesi ýa başga ýagdaý sebäplidir öýdemok. Bu ilkinji nobatda diňe bir oglanlaryň däl, eýsem, tälimçiler toparynyň hem ägirt uly hyzmaty, Täjigistanyň futbol federasiýasynyň ýolbaşçylarynyň alyp barýan işiniň netijesidir.


text:
Merkezi Afrika Respublikasynda müňlerçe adam ýurtda dowam edýän zorluklardan gaçyp gutulmak üçin paýtagt Banguiniň aeroportunda jemlendi. Ýurtda musulman we hristian toparlaryň arasynda dowam edýän konflikt sebäpli Fransiýanyň harbylary Banguiniň aeroportunda ýerleşdirildi.
Penşenbe güni BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Merkezi Afrika Respublikasynda zorlugy bes etmek maksady bilen afrikan we fransuz goşunlaryna güýç ulanmaga ygtyýarlyk berdi.
Fransiýanyň öňki koloniýasy bolan bu ýurtda BMG tarapyndan iberilýän 1 200 adamlyk goşunyň ýerleşdirilmegine garaşylýar. “Gyzyl haj” guramasy Banguide dowam edýän zorluklar zerarly soňky günlerde azyndan 281 adamyň wepat bolandygyny habar berdi.
Ýurtdaky zorluklar “Seleka” atly musulman toparynyň gozgalaňçylary hökümeti agdarandan soň başlanypdy.


text:
Sişenbe güni habar agentlikleri Ýemeniň goranmak ministri Mohammad Nasser Ahmadyň janyna kast etmek üçin edilen hüjümde onuň aman galandygyny habar berdiler.
Maglumata görä, Ýemeniň günortasyndaky Aden şäherinde ýüz beren bu wakada içine bomba ýerleşdirilen maşyn partladylypdyr.
Goranmak ministri Mohammad Nasser Ahmadyň janyna kast etmek üçin gurnaldy diýlip hasaplanylýan bu partlamada 10 adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Şu günler Ýemende prezident Ali Abdullah Salehiň režimine garşy protest çykyşlary dowam edýär.


text:
Wýaçeslaw Lysakow Orsýetin Döwlet Dumasyna konsultasiýa üçin yzygiderli gatnaýan, hökümet resmileridir žurnalistler bilen dürli duşuşyklary geçirip gelýän aktiwistlerden biri. Ol öz internet saýtynyň üsti bilen hem dürli jemgyýetçilik-syýasy meseleler barada aktiw çykyş edip gelýär. Ol her gün diýen ýaly habar serişdelerine interwýu berýär we mundan daşgary her hepdäniň ýekşenbe güni Moskwa radiosynda ýörite programmany alyp barýar.
Şeýle aktiwligi bilen tanalýan 56 ýaşly Wýaçeslaw Lysakow köçe protestlerine özüniň wagtyny sarp etmeýändigini aýdýar: «Köçe protestlerine taýýarlyk işi tutuş bir aý wagtyňy alýar. Munuň üçin ýörite websaýt döretmeli, forumlara maglumatlary ugratmaly we şuňa meňzeşler. Bu iş örän uly guramaçylygy, köp energiýany we resurslary talap edýär. Şol bir wagtyň özünde-de, häzirki wagtda beýle işleriň berýän netijesi örän az».
W.Lysakow köçe protestleri bilen deňeşdireniňde, graždan hukuklary ugrunda göreşmekligiň has netijeli usullarynyň bardygyny aýdýar. Onuň pikiriçe, şeýle netijeli usullardan biri öz arza-şikaýatyňy häkimiýetleriň özlerine elin gowşurmak.
Orsýetde köçe çykyşlarynyň kem-kem möwç alýan şertlerinde W.Lysakow ýaly käbir aktiwistleriň bu babatda şeýle passiw garaýyşlara eýermekleri birneme geň bolup görünýär. Sebäbi W.Lysakow ýaňy-ýakynlara çenlem aktiw köçe agitatory hökmünde tanalyp gelinýärdi we onuň gurnamagynda ençeme örän uly protest çykyşlary geçirilipdi. Şol çykyşlaryň netijesinde anyk netijeler hem gazanylypdy.
Ýöne muňa garamazdan, W.Lysakowyň «Swoboda wybora» atly toparynyň aktiwistleri soňky wagtlar ýurtda geçirilýän köpçülikleýin protest çykyşlarynda göze ilmeýärler. Bu toparyň agzalary 20-nji martda Orsýetdäki pes aýlyk haklaryna, nyrhlaryň ýokarlanmagyna we giň ýaýran korrupsiýa garşy protest bildirilip, tutuş ýurt boýunça gurnaljak protest çykyşlaryna-da gatnaşmakçy däl. “Çynlakaý kabul edilmeýär”
W.Lysakow özlerinin bu protest çykyşlaryna gatnaşmazlyklarynyň sebäbini şeýle düşündirýär: «Biz aksiýa geçirenimizde, bir ýa iki sany talap bilen çykyş edýärdik. Ýagny, biz anyk, belli bir problema boýunça çykyş edýärdik. Soňky gurnalýan protest çykyşlarynyň betbagtçylygy bolsa olary gurnaýjylaryň we oňa gatnaşyjylaryň örän köp dürli çagyryşlar bilen çykyş edýänliginde. Olarda onlarça ykdysady mazmunly çagyryşlar, ýene onlarça syýasy mazmunly çagyryşlar bar. Protestçilerde anyk maksat bolmansoň, bular ýaly köpmanyly çagyryşlary hiç kim çynlakaý kabul etmeýär».
W.Lysakow özüniň «Swoboda wybora» atly toparynyň bir ýyl mundan ozal köçe ýörişlerinden ýüz öwreli bäri has gowy netijeleri gazanyp başlandygyny aýdýar. Ol indi öz toparynyň lobbistik metodlary ulanýandygyny, ýagny deputatlar, organ işgärleri we hökümet resmileri bilen gönüden-göni kontakta girmek arkaly hereket edýändigini nygtaýar.
Hakykatdanam, W.Lysakowyň «Swoboda wybora» atly toparynyň ýakynda ýeňil maşynlardaky çagalaryň oturgyçlary üçin göz öňünde tutulýan salgytlaryň ýatyrylmagyny gazanandygyny bellemek ýerlikli bolsa gerek. Mundan daşgary jenap Lysakow ýakynda Orsýetde ýüz beren iki sany awtomobil heläkçiligi boýunça jenaýat işiniň gozgalmagynda-da özüniň we öz egindeşleriniň uly rol oýnandygyny aýtdy.
Wýaçeslaw Lysakow ilatyň hak-hukuklary ugrunda çykyş edýän beýleki adamlaryň hem öz metodyna eýeren halatynda olaryň has oňyn netijeleri gazanyp biljekdiklerine doly ynanýandygyny aýdýar.


text:
Ýewropa parlamentiniň prezidenti Jerzi Buzek Belarusda oppozisiýa garşy görülýän gazaply çärelerden özüniň gaty alada edýändigini aýtdy.
Oppozisiýa wekilleri onlarça aktiwistiň, şol sanda oppozisiýadaky ýazyjy Uladimir Neklaýaewiň ýurt boýunça geçirilýän polis reýdleri netijesinde tussag edilendigini aýdýarlar.
Buzegiň ýaýradan beýanatynda graždan jemgyýeti toparalarynyň garşysyna edilýän ähli basyşlaryň we gorkuzmalaryň hemmesiniň derhal togtadylmagyna çagyrylýar.
Ýewropa Bileleşigi 2009-njy ýylyň okýatbrynda Lukaşenkony bileleşige tarap imrindirmek üçin belarus resmilerine garşy girizilen wiza gadaganlygyny togtatdy.
Buzek bu karara şu ýylyň ahyrynda gaýtadan serediljegini ýaňzytdy.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Çak Heýgel Obamanyň administrasiýasynyň siriýaly söweşijileri ýaraglandyrmak meselesine täzeçe garap başlandygyny aýtdy.
Žurnalistlere beren interwýusynda ol prezident administrasiýasynyň siriýaly oppozision söweşijilere köp ugurlar boýunça goldaw bermekligi, şol sanda ýarag goldawyny bermekligi-de göz öňünde tutýandygyny belledi.
Emma, şol bir wagtyň özünde-de, Çak Heýgel Siriýanyň lideri Başar al-Assady häkimiýetden çetleşdirmekde söweşijilere ýarag goldawyny bermekligiň ýerlikli boljakdygy ýa bolmajakdygy barada şahsy özüniň heniz belli bir karara gelmändigini aýtdy.
Şu günki güne çenli Birleşen Ştatlar Siriýadaky oppozision söweşijileri harby bolmadyk gumanitar ýardamlar bilen goldap gelýärdi.


text:
Birleşen Ştatlarynyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk 27-nji martda täjik paýtagty Duşenbede Owganystanyň ykdysadyýetini ösdürmek barada geçirilen regional konferensiýanyň jemleri barada brifing geçirdi. Ol sebitdäki ähli ýurtlary Eýranyň hökümeti bilen söwda we beýleki gatnaşyklardan saklanmaga çagyrdy.
Robert Bleýkiň aýtmagyna görä, soňky 10 ýylyň dowamynda Owganystan durnuklylyk, demokratiýa we sosial-ykdysady ugurlar boýunça ösüş gazanypdyr. “Ikinjiden, Owganystanda uly regional integrasiýa goşulmaga ymtylyşlar hem bar. Sebitdäki ýurtlaryň ählisi durnukly, howpsuz we gülläp ösýän Owganystany görmek isleýärler” diýip, Bleýk aýtdy.
“Birleşen Ştatlaryň Eýrana garşy girizen sanksiýalaryna laýyklykda, ABŞ regiondaky ähli döwletleri Eýranyň hökümeti bilen söwda we beýleki gatnaşyklardan saklanmaga çagyrýar. Bu Eýranyň ýadro programmasy boýunça halkara jemgyýetçiliginiň aladalary barada Tährana basyş etmek üçin zerur” diýip, Bleýk nygtady.
Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk sebitdäki ýurtlary öz problemalaryny “alternatiw” ýol bilen çözmäge çagyrdy. Ol muňa mysal hökmünde Türkmenistanyň, Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň “Transowgan” gazgeçirijisi baradaky proýekt boýunça hyzmatdyşlygyny ýatlady.
Bleýk Owganystan baradaky halkara konferensiýada Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad çykyş edende, Birleşen Ştatlaryň delegasiýasynyň konferensiýany terk etmeginiň sebäplerini hem düşündirdi.
“Biz prezident Ahmedinejadyň regional integrasiýa baradaky konferensiýada çykyş etmek mümkinçiliginden peýdalanyp, ABŞ-ny we onuň NATO-daky partnýorlaryny tankytlamagyna juda lapykeç bolduk. Ol biziň Owganystandaky syýasatymyzy aýyplady. Biz muňa protest hökmünde konferensiýanyň geçýän jaýyndan çykmagy karar etdik” diýip, Bleýk aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Bleýkden Amerika Owganystandan öz goşunyny çykaranda we harby enjamlaryny, ýaraglaryny alyp gaýdanda, olaryň käbirini Täjigistanda ýerleşdirmegi göz öňünde tutýarmy diýip soranda, ol bu meselä garalýandygyny aýtdy.
“Merkezi Aziýadaky käbir ýurtlar harby enjamlaryň käbirlerini almak isleýändiklerini aýtdylar. Biziň ilçihanalarymyzdaky resmiler şeýle meseleler bilen meşgullanýarlar. Käbir kanunlar harby enjamlaryň Merkezi Aziýada galdyrylmagyny gadagan edýär, käbiri bolsa, çäklendirýär. Şeýle harby enjamlaryň daşalyşy ABŞ-nyň kanunlaryna laýyk gelmelidir” diýip, Bleýk aýtdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk Owganystan barada Täjigistanyň paýtagtynda geçirilen halkara konferensiýa gatnaşypdy. Şol konferensiýa 27-nji martda tamamlandy.


text:
Şu gün Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron bilen Londonda gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikler soňky günler Britaniýa bilen Pakistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň belli bir derejede dartgynlaşan günlerine gabat geldi.
Geçen hepde Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameronyň Pakistanyň howpsuzlyk güýçlerini terrorizmiň «eksport» edilmegine göz ýummakda aýyplap eden çykyşynyň yzy bilen, bu iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara belli bir derejede tow düşüpdi.
Şu gün Asif Ali Zardari bilen Deýwid Kameron öz geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden çykyşlarynda Pakistan bilen Britaniýanyň hoşniýetli gatnaşyklarynyň iki ýurduň-da bähbidinedigini nygtadylar.


text:
Türkmenistan mejbury zähmete we jynsy gulçulyga salynýan erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň çeşmesi diýlip, ABŞ-nyň Adam söwdasy boýunça çap eden täze hasabatynda aýdylýar.
Maglumatda türkmenistanly erkekleriň we aýallaryň dokma senagatynda, oba hojalygynda, gurluşykda we hyzmat ediş pudagynda işlemek üçin daşary ýurtlara çykanlaryndan soň zor bilen işlemäge mejbur edilýändigi bellenilip, şeýle-de daşary ýurtlarda türkmen aýal-gyzlarynyň jynsy gulçulyga sezewar bolýandygy aýdylýar.
Oba ýerleriniň ýaşaýjylarynyň gulçulygyň esasy pidasy bolmak töwekgelçiligi has ýokary. Daşary ýurtlarda adam söwdasyna uçraýan erkek adamlaryň sanynyň 2014-nji ýylda aýallardan has köpelendigini aýdýarlar diýlip, bu hasabatda bellenýär.
Içerki we daşarky gulçulyk
Türkiýe we Orsýet türkmenistanlylaryň adam söwdasynyň pidasy bolýan esasy ýurtlary. Olaryň yz ýanyndan bolsa Ýakyn Gündogar, Günorta we Merkezi Aziýa, Ýewropa ýurtlary barýar.
Halkara guramasy adam söwdasynyň pidalaryndan her aýda 10-15 adamynyň Türkmenistana dolanyp barýandygyny çak edýär diýlip, hasabatda bellenýär.
Türkmenistanyň raýatlary ýurduň içinde resmi bolmadyk gurluşyklarda hem zor bilen işledilýärler.
Pagta ýygymyna gatnaşmaklyk käbir döwlet edaralarynyň işgärleri üçin mejburylyk hasaplanylýar. Olar işlemekden ýa-da öz ýerine işlär ýaly hakyna adam tutmakdan boýun gaçyrsalar, iş ornuny ýitirmek töwekgelçiligine duçar bolýarlar.
Lebap we Daşoguz welaýatlarynda resmileriň käbir telekeçilerden hem pagta ýygymyna adam ibermegi talap edýändigi habar berilýär. Türkmenistanyň hökümeti gulçulygy aradan aýyrmak boýunça iň minimal talaplary-da berjaý etmeýär, şol bir wagtda-da muny etmek ugrunda tagalla görkezýär diýlip, ABŞ-nyň Adam söwdasy boýunça täze hasabatynda bellenýär.
Emma, hökümet, mundan ozalky döwür bilen deňeşdirilende, özüniň adam söwdasyna garşy alyp barýan işlerini güýçlendirmedi.
Hasabatda aýdylyşyna görä, türkmen hökümeti alyp barýan göreşiniň çäginde adam söwdasyna baş goşýanlary jezalandyrýar we 2016-2018-nji ýyllarda türgenleşikleri geçirmek boýunça halkara guramalary bilen aktiw hyzmatdaşlyk alyp barýar. Muňa garamazdan, pidalary anyklamak we olara ýardam bermek boýunça talabalaýyk tagalla etmän, tersine, häkimiýetler gulçulyga mejbur bolanlygy üçin adam söwdasynyň pidalarynyň özlerine basyş edýärler.
Rekomendasiýalar
ABŞ-nyň Adam söwdasy boýunça 2015-nji ýyldaky hasabatynda Türkmenistana şeýle rekomendasiýalar berilýär: 2016-2018-njy ýyllar boýunça milli çäreleriň planynyň üstünde ýene işlemek we kabul etmek; potensial pidalary anyklamak we goraýjy gulluklara ýollamak üçin yzygiderli işleri ýola goýmak; serhetçileri, polisiýany we beýleki jogapkär resmileri sud proseduralary boýunça türgenleşdirmek; migrasion düzgünleri bozmak we ten satmak ýaly bikanunçylyklar üçin pidalaryň jezalandyrylmajagyny olary ynandyrmak boýunça goragçylary döretmek we degişli resmileri türgenleşdirmek; adam gaçakçylygy bilen bagly wakalary derňemek we yzarlamak üçin 129-njy maddany ulanmagy dowam etdirmek.
Hasabatda Türkmenistana berilýän rekomendasiýalaryň arasynda ýene-de, hususan-da, Adam gaçakçylygyna garşy 2007-nji ýylyň kanunyndaky gorag çäreleriniň durmuşa geçirilmegini gowulandyrmak; pidalara ýardam berýän guramalara maliýe ýa beýleki zerur kömekleri bermek; adam söwdasyna baş goşmakda güman edilýänleri derňemek we yzarlamak işine pidalary çekmek; ilaty habarly etmek boýunça tagallalary güýçlendirmek; adam söwdasyna garşy milli tagallalary sazlaşdyrmak üçin graždan jemgyýetçilik guramalary bilen resmi gatnaşyklary ösdürmek teklip edilýär.
Jezalandyryş
ABŞ-nyň Adam söwdasy boýunça hasabatynda Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 129-njy maddasynda adam gaçakçylygy üçin berk jezanyň, dört we 25 ýyl aralygynda türme tussaglygynyň göz öňünde tutulýandygy aýdylýar. Emma eger adam söwdasynda günälenýän öz pidasyny meýletin goýberen ýagdaýynda onuň tussag edilmezligini hem öz içine alýandygy bellenýär.
2014-nji ýylda türkmen hökümeti Jenaýat kodeksiniň 129-njy maddasyna laýyklykda alty sany waka boýunça aýyplanýanlaryň näbelli sanlysyna garşy iş gozgandygyny we dokuz adamy günäli tapandygyny habar berdi. 2013-nji ýylda olaryň sany üç bolupdy. Bu wakalaryň ählisi türkmen raýatlary tarapyndan hakyna tutulan türkmen raýatlarynyň daşary ýurtlarda mejbury işledilmegi bilen bagly bolupdy. Türkmen hökümeti adam söwdasyna döwlet işgärleriniň baş goşmagyna degişli derňewler, yzarlamalar ýa jezalandyrylmalar barada hiç hili hasabat bermedi diýlip, ABŞ-nyň Adam söwdasy boýunça hasabatda bellenýär.
Gorag
Hasabatda türkmen hökümetiniň adam söwdasynyň pidalaryny goramakda we ýardam bermekde hem-de şeýle işleri hökümete degişli bolmadyk guramalaryň amala aşyrmagyna mümkinçilik bermekde hökümetiň tagallalarynyň çäkli bolandygy bellenýär. Hökümet 2014-nji ýylda adam söwdasynyň 19 pidasyny anyklady, bu san 2013-nji ýyla garanda azaldy, mundan ozal olaryň sany 33 adamdy. Halkara guramasynyň 62 adama ýardam berendigi habar berildi; hökümet bolsa muňa kömek üçin maddy goldawy üpjün etmedi. Türkmenistanda adam söwdasynyň aýal pidalary üçin gorag öýünde daşary ýurt maliýe serişdeleriniň hasabyna hökümete degişli bolmadyk gurama iş alyp bardy. Gorag öýünde 2014-nji ýylda sekiz zenana ýardam berildi diýlip, ABŞ-nyň Adam söwdasy boýunça hasabatynda aýdylýar.
Bu hasabat ABŞ-nyň hökümetiniň daşary ýurt hökümetlerini adam söwdasy problemasyna çekmek boýunça düýpli diplomatik guraly bolup durýar. Şeýle-de bu hökümetleriň adam söwdasyna garşy tagallalarynyň çeşmesi bolup, problemanyň möçberi barada habar berip, onuň öňüni almak boýunça çäreleri öz içine alýar.


text:
Orsýetiň resmileri howpsuzlyk güýçleriniň Demirgazyk Kawkaz regionynyň durnuksyz Kabardino-Balkariýa respublikasynda azyndan dört söweşijini öldürendigini habar berdiler.
Kanun goraýjy resmileriň orsýet mediasyna aýtmagyna görä, söweşijiler 11-nji dekabrda irden Nalçik şäherinde bir öýde bolan ok atyşykda öldürilipdir.
Häkimiýetler howpsuzlyk operasiýalarynyň dowam etdirilýändigini, telewizion we radio stansiýalarynyň ýerli ilaty öýlerinde galmaga çagyrýandygyny aýtdylar.
Demirgazyk Kawkazyň esasan musulman ilatly welaýatlary ýygy-ýygydan hüjümlere sezewar bolýarlar, bu ýerde howpsuzlyk güýçleriniň we Çeçenistandaky postsowet separatist uruşlary döwründe emele gelen yslamçy gozgalaňçylaryň arasynda yzygiderli çaknyşyklar bolýar.


text:
6-njy maýda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň Sebit duşuşygy geçirildi. Wekilçilikli maslahata Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary, ýurdumyzyň käbir ministrlikleriniň we edaralarynyň, ýurdumyzda işleýän halkara guramalarynyň wekilleri, GDA ýurtlarynyň, Owganystanyň, Eýranyň, Gruziýanyň, Latwiýanyň we Estoniýanyň Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetleriniň ýolbaşçylary gatnaşdylar.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara hereketi 1863-nji ýylda esaslandyrylan hem-de dünýäde işgärleriniň we meýletinçileriniň 100 milliondan gowragyny birleşdirýän halkara ynsanperwer hereketi bolup durýar. Hereketiň işi adamlaryň ömrüni we saglygyny goramaga hem-de ynsan şahsyýetine hormat goýulmagyny üpjün etmäge, halklaryň arasynda özara düşünişmegiň, dostlugyň, hyzmatdaşlygyň we parahatçylygyň gazanylmagyna ýardam etmäge, olaryň milleti, jynsy, dini, synpy ýa-da syýasy garaýyşlary boýunça kemsitmelere ýol bermezlige gönükdirilendir.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň Baş sekretary jenap Elhaj As Si duşuşygyň gün tertibini yglan edip, öz çykyşynda bu gün Federasiýanyň we milli jemgyýetleriň öňünde durýan wezipeleriň möhümdigini belledi. Olaryň iň esasysy milli jemgyýetleriň aýratyn iş şertlerini nazara almak bilen, dolandyryş ulgamyna täzeden seretmek boýunça strategiýany işläp taýýarlamak bolup durýar.
Halkara guramanyň ýolbaşçysy türkmen döwletiniň baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň hemmetaraplaýyn goldaw bermeginde Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý milli jemgyýeti milli maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegine mynasyp goşandyny goşýar diýip belledi. Raýatlaryň durmuş goraglylygyny üpjün etmek, ilatyň saglygyny goramak, ýaş nesli türkmen hakynyň iň gowy däpleri bolan rehimlilik, ýakynyňa duýgudaşlyk bildirmek ruhunda terbiýelemek şolaryň esasy wezipeleri bolup durýar.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara hereketi öz işinde ynsanperwerlik, bitaraplyk, garaşsyzlyk, meýletinlik, bitewilik we köpugurlylyk ýaly ýörelgelerine esaslanmak bilen, öz işini Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň hem-de Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň strategiýasynyň ileri tutulýan ugurlary bilen baglanyşdyrýar.
TGÝMJ 1995-nji ýyldan bäri Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň deňhukukly agzasy bolup durýar. Häzir bu gurama ynsanperwer taslamalaryň birnäçesini üstünlikli amala aşyrýar. Şol taslamalaryň maksady jemgyýetiň pes goralýan toparlaryna lukmançylyk we durmuş kömegini bermek, dürli keselleriň öňüni almak, ilaty mümkin bolan adatdan daşary ýagdaýlara we tebigy betbagtçylyklara taýýarlamak bolup durýar. Bu düzümiň işi saglygy goraýyş, bilim ulgamlarynda we beýleki ugurlarda döwlet maksatnamalaryny amala aşyrmak bilen gös-göni baglydyr. Zenanlar we ýaşlar guramalary bilen işjeň hyzmatdaşlyk möhüm ugurlaryň biri bolup durýar.
Daşary ýurtly myhmanlar türkmen döwletiniň Baştutanynyň ilatyň durmuş taýdan pes goralýan toparlaryna, şol sanda köp çagaly enelere maddy we durmuş ýeňillikleriniň we artykmaçlyklarynyň giň gerimli we köp taraplaýyn ulgamyny döretmäge çemeleşmelerine ýokary baha berdiler. Çykyş edenler ýurduň ilaty üçin mugt bilim almak ýaly ýeňillikleriň kepillendirilendigini çuňňur kanagatlanma bilen bellediler. Bu bolsa jemgyýetiň üstünlikli ösmegi üçin ägirt uly ähmiýete eýedir.
Duşuşygyň barşynda TGÝMJ-niň soňky ýyllarda ýerine ýetiren işleri, şol sanda reproduktiw saglygy, käbir aýratyn howply keselleriň öňüni almak, ýaşlaryň arasynda çilimkeşlige garşy göreşmäge gönükdirilen giň gerimli çäreleri geçirmek babatda ýerine ýetiren işleri hakynda jikme-jik hasabat berildi.
Bu ýere ýygnananlar maslahatyň çäklerinde milli jemgyýetleriň ýerlerde geçirýän işleri bilen tanyşdylar. Şonda ynsanperwerlik işlerini amala aşyrmak ýaly ugurda esasy ýörelgeleriň hukuk binýadynyň syny bilen tanyşdyryldy. Hususan-da, Türkmenistanyň Milli jemgyýeti öz ösüşiniň ähli tapgyrlarynda rehimlilik, adamyň ömrüni we saglygyny goramak maksatlaryny durmuşa geçirip geldi diýlip bellenildi. Berkararlyk we bagtyýarlyk döwründe TGÝMJ türkmen halkynyň gadymdan gözbaş alýan belent ynsanperwer däplerini dowam edip, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara hereketinde öz ýurduna abraý bilen wekilçilik edýär.
“Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň Türkmenistanda hukuk ýagdaýy hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň arasyndaky Ylalaşyga” gol çekilmegi sebit duşuşygynyň jemleýji resminamasy boldy. Bu resminama Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli Jemgyýetiniň hukuk binýady bolup hyzmat eder.


text:
Mundan birnäçe ýyl ozal ilkinji gezek Müsürde saparda bolanymda, Özbegistanyň bu ýurtdan juda uzakda ýerleşýänligine garamazdan, bu iki ýurduň arasyndaky meňzeşlikler gözümden sypmandy. Kairiň şagalaňly bazarlary Daşkendi ýadyma salan bolsa, Aleksandriýada deňiz önümlerinden ybarat bir naharhanada iýen naharym Samarkandyň süýji naharlaryny ýadyma salypdy. Şol naharlaryň tagamy sebäpli töwerekden akyp duran hapa suwlara hem gözüm düşmeýärdi.
Men şol saparyň dowamynda müsürlileriň hem özbekler ýaly myhmansöýer milletdigine, durmuşyň kynçylyklaryna garamazdan, sabyrly we optimistdigine göz ýetiripdim. Iki ýurduň taryhy geçmişi we ilatynyň aglaba köpüsiniň ýaşlardan ybarat bolmagy hem biri-birine meňzeşdi.
Özbegistanda bolşy ýaly, Müsürde hem köçelerde aýlanyp ýören polisiýa güýçleriniň sany orän köp ekeni. Kerimowyň portretleri ýaly, Müsürde prezident Hosni Mubaregiň portretlerini-de ähli ýerde: köçelerde, dükanlarda, ofislerde meýdanlarda, garaz her ýerde görmek mümkin.
Kerimow bilen Mubarek ikisi öz ýurtlaryny onlarça ýyldan bäri berk düzgün esasynda dolandyryp gelýärler. Olar ýurtda höküm sürýän berk düzgüniň zerurlygyny, ekstremistler we terroristler tarapyndan abanýan howp bilen düşündirýärler. Kerimow ýaly, Mubarek hem özüne garşy çykýan islendik topary, dünýewi ýa dindar güýçler diýmän, basyp ýatyrýar. Ol ýüzlerçe adamy türmä basdy. Onuň ýüzlerçe garşydaşy bolsa ýurdy terk etmäge mejbur boldy.
Müsür arap äleminiň iň uly ýurdy we ol regionyň uly aktýorlaryndan biri. Özbegistanyň hem öz ýerleşýän regionynda uly orny bar. Onuň sebäplerinden biri hem Özbegistanyň energiýa baýlygydyr. Özbegistan bilen Müsüriň ikisiniň hem ABŞ bilen strategiki gatnaşygy bar.
Özbegistanyň Owganystana goňşy bolmagy bu ýurduň ähmiýetini hasam artdyrýar we bu ýurt Owganystanda ýerleşýän daşary ýurt harbylaryna iberilýän ýardam boýunça esasy tranzit geçelgelerden hem biri bolup durýar. Şol strategiki sebäpler nukdaýnazaryndan hökümete degişli bolmadyk toparlaryň Özbegistanda adam hukuklarynyň bozulýanlygy, syýasy hak-hukuklaryň kemsidilýänligi we ykdysady azatlyklaryň ýokdugy baradaky aýyplamalaryna hem o diýen üns berilmeýär.
Müsürli intellegensiýa wekilleri bilen geçiren söhbetdeşliklerim olaryň ýagdaýynyň hem Özbegistandaky kärdeşleriniňkiden tapawutly däldigini görkezdi. Müsürli ýaşlarynyň problemalary hem özbek ýaşlarynyňky ýaly işsizlik, korrupsiýa, syýasy we ykdysady taýdan erkin iş alyp barmaga mümkinçilikleriniň bolmazlygydyr.
Awtoritar düzgün
Müsürde ýakynda peýda bolan protestleriň esasy sebäplerinden biriniň açlykdygy aýdylýar. Emma beýleki tarapdan, her ýyl Müsüre ABŞ millionlap kömek edýär, emma onuň halkyň ýagdaýyna o diýen peýda bermeýändigini aýtmak mümkin.
Şeýle-de onlarça ýyl dowam eden repressiýa, ýurtda göze görnüp duran oppozision toparlaryň we geçiş döwründe ýolbaşçylyk etjek lideriň hem ýokdugy ýaly ýagdaýy ýüze çykardy. Hut şu ýagdaý hem 30 ýyllap diktatorlyk usulynda dolandyrylan bu ýurt we onuň ilaty köppartiýaly demokratik düzgüne geçmäge taýýarmy diýlen soragy ýüze çykardy.
Gynansak-da, bu nukdaýnazardan Özbegistanda hem ýagdaý tapawutly däl. Meniň ata Watanym feodal düzgünden sowetleriň kontrollygyna we ondan soň hem awtoritar düzgünde dolandyrylýan sistema geçdi.
Käbir standartlaryň jähtinden seretsek, bu ýurtda geçirilýänligi aýdylýan “utanç döredýän saýlawlar”, ýasama hökümet we näme diýilse, möhür basyp otyran kanun çykaryjylaryň bardygy göz öňüne alnanda, Özbegistandaky häzirki sistemany “bikanun demokratiýa” diýp häsiýetlendirse bolar.
2001-nji ýylda Öazbegistan bilen ABŞ özara şertnama gol goýdy. Şol ylalaşyk Özbegistanda syýasy we ykdysady reformalaryň amala aşyrylmagyny göz öňünde tutýar. Bu ylalaşyk ýurtda käbir özgerişlikleriň bolmagyna ýol açdy. Meselem, hökümete degişli bolmadyk ýerli guramalara medeni, sosial we bilim pudaklary boýunça iş alyp barmaga rugsat edildi. Hökümet hat-da syýasy reformalary amala aşyrjakdygyny hem aýtdy we ABŞ şeýle çäreleriň amala aşyrylmagyna uly goşandyny goşdy.
Emma Kerimowuň hökümetiniň 2005-nji ýylda Andijandaky protestçilere garşy güýç ulanmagy, amala aşyrylan şeýle kiçijik özgerişleriň hem üstüne atanak çekdi. Waşingtonyň Özbegistanda bolan şol waka garşy çykanlygy zerarly Kerimow Amerikanyň Özbegistandaky harby bazasyny ýapmagyny talap etdi.
Emma soňky birnäçe ýylyň dowamynda bu iki ýurduň gatnaşygynda ýene ösüş göze ilýär, diýmek, Waşingtonyň Özbegistanda graždan jemgyýetini ösdürmäge goşant goşmaga mümkinçiligi bar. Kerimow garradykça, Özbegistanda özgerişligiň bolmak mümkinçiligi hem artýar.
Esasy sorag: şol pursat gelip ýetende, Özbegistan şeýle özgerişlikleriň parahatçylykly ýagdaýda bolup geçmegi üçin taýyar bolarmy?
Naseeba Mansor Birleşen Ştatlarda iş alyp barýan žurnalist we analitik. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Owganystanda mukaddes Gurhanyň ýakylmagyna garşy geçirilýän protestleriň altynjy gününde azyndan bir protestçiniň heläk bolandygy, ýedi amerikan esgeriniň ýaralanandygy habar berildi.
Ýerli resmileriň beren maglumatlaryna görä, Owganystanyň Gunduz welaýatynyň Ymam Sahib şäherinde iki müňe golaý adamyň gatnaşmagynda geçirilen protestlerde bir adam heläk bolupdyr. Şol şäherdäki harby baza amala aşyrylan granat hüjüminde ýedi amerikan esgeri ýaradar boldy.
Goňşy Şamangan welaýatynda geçirilen protestlerde iki adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
NATO-yň bazasynda Gurhanyň ýakylmagyna garşy geçirilýän bu protestleriň dowamynda jemi 30-a golaý adamyň heläk bolandygy aýdylýar.
26-njy fewralda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý çykyş edip, halky asudalyga çagyrdy. Şol bir wagtda-da prezident Karzaý mukaddes Gurhany ýakanlaryň jezalandyrylmagyna çagyrdy:
—Owgan halkynyň adyndan, olaryň duýgusyny hem ähli musulmanlaryň duýgusyny beýan edip, biz amerikan hökümetinden şeýle wakanyň ýüze çykmagyna ýol berenleriň jezalandyrmagyny ýene bir gezek talap edýäris.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Owganystadaky protestleriň bes edilmelidigini aýdyp, amerikan hökümetiniň bu ýüze çykan waka bilen bagly çuňňur gynanç bildirýändigini aýtdy.
Şu ýyl Birleşen Ştatlarda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmak üçin ýurduň Respublikan partiýasyndan özara dalaşýan dört kandidatyň üçüsi Gurhanyň ýakylmagy bilen bagly Owganystandan ötünç soramaly däl diýen pikiri öňe sürdüler.


text:
Kürt pitneçi lideri Abdulla Öjalan, türk türmesinde oturan ýerinden, özüne eýerijileri ýaraglaryny taşlamak baradaky «taryhy» karara gelmäge çagyrdy.
Parlamentiň kürtlere tarapdar Halk Demokratik partiýasynyň kanun çykarajysy Sirri Sureýýa Onder Öjalanyň beýanatyny 28-nji fewralda TW-de göni efirde okady.
Bu beýanatda Kürdüstan işçiler partiýasynyň ýazda ýaragsyzlanmak kongresine gatnaşmagyna çagyrylýar.
Onder Öjalana salgylanyp, onuň «Men PKK-ny ýazda ýaragly göreşi bes etmek baradaky adatdan daşary kongrese gatnaşmaga çagyrýaryn» diýen sözlerini ile ýetirdi.
Türkiýedäki kürt pitneçiligi 40 müňden gowrak adamy öldürdi. Türkiýede 15 million çemesi kürt ýaşaýar.


text:
"Yslam döwleti" atly ekstremistik toparyň jeňçilerine garşy iki frontda alnyp barylýan söweş barha güýjeýär.
Yragyň goşuny, şeýle hem, esasan, şaýy meýletin söweşijilerinden durýan koalisiýa Birleşen Ştatlaryň howadan urýan zarbalarynyň kömegi bilen 23-nji maýdan bäri Bagdadyň 40 kilometr günbatarynda ýerleşýän Falluja tarap ilerläp barýar.
Çak edilişine görä, häzir bu şäherde 50 müň bilen 100 müňüň aralygynda parahat ilat bar. Şäheriň ýaşaýjylarynyň käbiri Amerikanyň "USA Today" gazetine "Yslam döwleti" jeňçileriniň olary galkan edinip ulanýandygyny aýtdylar.
"Yslam döwleti şäheriň töwereklerinde ýaşaýan maşgalalary şäheriň merkezine göçürip başladylar. Käbir maşgalalary keselhanalaryň jaýlarynda saklaýarlar" diýip, fallujaly Salem al Halbusi aýdýar. Halbusi öz howpsuzlygyny goramak üçin başga maglumat bermekden saklanýar.
Mezhebara dartgynlylygyň “tutaşmagy mümkin”
Parahat ilatyň ol ýerde bolmagy Fallujany azat etmäge synanyşýanlaryň işini haýallatmagy mümkin. Ýöne şäherden gaçyp çykan adamlar "Yslam döwleti" topary ýeňilmezden öň, gabawdaky ilatyň açlykdan ölmegi ýa gaçmaga synanyşanlaryň öldürilmegi mümkin diýýärler. Näme-de bolsa, üns merkezinde bolan Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa bolar.
Dawid Patrikarakosyň geçen hepde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna ýazmagyna görä, "Yslam döwleti" topary Fallujada çalt ýeňläýse-de, mezhebara dartgynlylygyň tutaşmagy mümkin.
Ýagdaý Siriýanyň demirgazyk-gündogarynda "Yslam döwletiniň" özüniň paýtagty diýip yglan eden şäheri Rakka ugrunda barýan söweşde-de şeýle. Wladimir wan Wilgenburgyň üstümizdäki aýyň başlarynda düşündirişi ýaly, "Yslam döwletini" ýeňmek barada serhediň Siriýa tarapynda alnyp barylýan synanyşyklara "Siriýanyň demokratik güýçleri" ýolbaşçylyk edýär. Bu hem arap söweşijileri bilen kürt söweşijilerini öz içine alýan bir ýaranlyk. Ýöne Siriýanyň demokratik güýçleri dürli toparlardan düzülen hem bolsa - bu toparlaryň sany indi barha artmak bilen - onda agdyklyk edýän "Demokratik Bileleşik" partiýasynyň, ýagny PYD-niň harby goly bolan Halkyň goragy birlikleri (YPG). "PYD" bolsa, Türkiýede bikanun diýip yglan edilen Kürdüstanyň Işçiler partiýasy PKK bilen berk baglanyşykly.
PKK bilen YPG-niň arasyndaky tapawut
Bu ýerdäki problema hem Birleşen Ştatlar, hem-de Türkiýe tarapyndan terroristik gurama diýip bilinýän PKK-nyň NATO ýarany Türkiýe bilen uruş alyp barýandygydyr. Aprel aýynda Amerikanyň döwlet departamentiniň sözçüsi Jon Kirbi "YPG' terroristik gurama diýip yglan edilenok, ýöne PKK yglan edildi. Bu barada üýtgän zat ýok" diýdi.
Emma Türkiýe PKK bilen YPG-niň arasynda hiç bir tapawut görenok. Bu makala üçin pikiri soralan ekspertler hem bular biri-birinden aýry diýenok. Kürtleriň kontrollygyndaky territoriýada ýaşaýan we howpsuzlyk sebäpli adynyň berilmegini islemedik bir çeşmäniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, YPG-niň PKK-niň partizan ýolbaşçylarynyň hut özüne hasabat berýändigine şübhe ýok.
"The Atlantic Council" barlag guramasynyň işgärleri Aaron Stein bilen Miçelle Foleý tarapyndan taýýarlanan bir raportda YPG bilen PKK-nyň biri-birine baglanyşyklydygy görkezilýär. Kürt söweşijileriniň özleri-de bu ikisiniň bir guramadygyny boýun alýarlar.
Belgileri dakynmazlyk barada görkezme
Amerikan esgerleri Siriýada YPG-ni goldaýarlar. "AFP" habar gullugynyň bir fotosuratçysy tarapyndan düşürilen suratda Amerikanyň ýörite güýçleriniň esgerleriniň Rakka welaýatyndaky front liniýasynyň golaýynda kürt söweşijileri bilen bir hatarda iş alyp barýandygy we esgerleriň käbiriniň YPG-niň harby belgilerini dakynandygy görkezilýär. Siriýa boýunça ekspert Mihael Weiss bu belgileriň PKK-nyň baýdagyndan alnandygyny belleýär.
27-nji maýda Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Çawuşoglu žurnalistlere şeýle diýdi: "Biziň ýaranymyz we özüniň terrorizme garşy göreşýändigini aýdýan amerikan esgeleriniň bir terroristik guramanyň belgilerini dakynmagy kabul ederliksiz. Biz olara Siriýanyň beýleki sebitlerinde eden harby operasiýalarynda Daeşiň (Yslam döwleti), al-Nusranyň we al-Kaýdanyň belgilerini dakynmagy maslahat berýäris. Afrika gitseler-de, Boku Haramyň belgilerini dakynsynlar".
Ondan birnäçe sagat soňra "Yslam döwletine" garşy söweşýän koalisiýa OIR-iň sözçüsi müňbaşy Stew Warren esgerlere bu belgileri dakynmazlyk barada görkezme berlendigini aýtdy.
PKK bilen Türkiýäniň arasyndaky söweş
PKK bilen Türkiýäniň arasyndaky söweşler soňky hepdelerde möwjedi.
13-nji maýda PKK-nyň jeňçileri Türkiýäniň bir "AH-1W Super Cobra" dikuçaryny "SA-18" raketa bilen atyp ýykdylar. Kürdüstanly çeşme PKK-nyň birnäçe wagt bäri bular ýaly ýaraglarynyň bardygyny aýtsa-da, düýbi Waşingtondan ýerleşýän institut "Study of War" bu ýaragyň Siriýadan ýa Yrakdan gelen bolmagy mümkin, ýöne "PKK-nyň bu ýaragy bir daşary aktýordan alan bolmagy has ähtimal" diýýär.
Bu kandidat hem Orsýet diýlip çaklanýar. Orsýet - ýa onuň Siriýa we Eýrandaky ýaranlary - PKK-ny ýaraglandyrýar diýen pikir türk metbugatynda güýçlendirildi. Türkiýäniň habar gullugy "Anadolu Agentligi" öz çeşmelerine salgylanyp, bu işleriň dekabrda Orsýetiň harby uçary urlup ýykylanyndan soň başlanandygyny habar berdi. Bu aýdylýanlar dogry bolmasa-bolmasa-da, bu aýyplamalaryň Türkiýe bilen Orsýetiň arasynda bir proksi urşuň oduny ölçermegi mümkin. Bu bolsa, tutuş regiona ýaýrap biler.


text:
Bank ulgamyndaky özgerişler
Bank ulgamyndaky özgerişler
Ýurdumyzda pul serişdeleriniň dolanyşygyny sazlaşdyrmak bank edaralarynyň işiniň baş maksady bolup durýar. Häzirki döwürde banklar ýeterlik pul serişdeleri bilen ýurdumyzyň ykdysady ösüşiniň depginini üpjün edýär hem-de pul serişdeleriniň dürli pudaklarda oýlanyşykly dolanyşygyna ýardam berýär. Şonuň bilen birlikde, banklar iri maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmegiň möhüm çeşmesine öwrülýär. Maliýe toplumy ýurdumyzyň tutuş ykdysadyýetiniň netijeliligine örän oňyn täsir edýär, çünki onuň baş maksady milli pulumyzyň satyn alyş ukybyny üpjün etmekdir hem-de içerki sarp ediş bazarlarynda nyrhlaryň durnuklylygyny saklamakdyr.
“Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmegiň 2011-2030-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyna” laýyklykda, ýurdumyzyň banklary tarapyndan banklaryň maýasyny artdyrmak, nagt däl tölegleriň möçberini giňeltmek, orta we kiçi telekeçiligi karzlaşdyrmak, uzakmöhletleýin karzlaşdyrmak boýunça toplumlaýyn işler işjeň alnyp barylýar. Şonuň bilen birlikde, täze bank hyzmatlaryny ornaşdyrmak, hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmak, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak, iri maliýe gurallary bilen hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak boýunça anyk çäreler görülýär. Banklaryň maliýe hasabatlylygynyň halkara ölçeglerine tapgyrlaýyn geçmegi ähmiýetli ädimleriň biri boldy. Şunuň bilen bir hatarda, banklaryň birnäçesiniň, hususanda Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň, “Türkmenistan , “Türkmenbaşy”, “Daýhanbank”, “Prezidentbank” we “Halkbank” döwlet täjirçilik banklarynyň Tertipnamalaryny tassyklamak hakyndaky Kararlarynyň ähmiýetini belläp geçmek gerek. Bu resminamalaryň kabul edilmegi ýurdumyzyň banklarynyň maýa goýum işjeňligini artdyrmaga, pul toplaýyş derejesini ýokarlandyrmaga , banklarda edara dolandyryş işini we içerki gözegçilik ulgamynyň işlerini kämilleşdirmäge gönükdirilendir.
Şu babatda ýurdumyzyň karz berýän guramalarynda hereket edýän düzgünnama laýyklykda, esasy ätiýaçlyk gaznasynyň we beýleki gaznalaryň serişdeleriniň erkin bölegini, şeýle hem gazanylýan sap girdejiniň 50 göterimden pes bolmadyk möçberini esaslyk maýany artdyrmaga gönükdirmäge borçly edilendigini ýatlap geçmek zerurdyr.
Bazar gatnaşyklary şertlerinde pul ulgamynyň berkidilmegi ykdysadyýetiň durnukly ösüşini gazanmakda esasy ýagdaýdyr. Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň özygtyýarlylygyny alamatlandyrýan nyşanlaryň biri bolan manat indi 20 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda durnuklylygy goldamagyň mäkäm maliýe guraly, türkmenistanlylaryň hal-ýagdaýynyň yzygiderli ýokarlanmagynyň möhüm çeşmesidir.
Häzirki döwürde “Visa”,“Master Card” halkara töleg ulgamynyň hyzmaty dolanyşyga ornaşdyryldy. Nagt däl hasaplaşyklaryň möçberleriniň artmagy bilen bir hatarda, bu ädim milli ykdysadyýetiň düzümlerinden býujete serişdeleriň gelip gowuşmagynyň artmagyna ýardam bermäge gönükdirilendigini nygtamak zerurdyr. Mundan başga-da, bu çözgüt bank ulgamynyň töleg ukyplylygyny ýokarlandyrmagyny üpjün etmek, pes göterimler boýunça karzlary bermek üçin şertleri döreder.
Ýurdumyzyň ençeme düzümlerinde aýlyk iş hakyny plastik kartlaryna geçirmek tejribesi ornaşdyryldy.
Uly möçberindäki pullaryň ýitmek howpunyň azalmagy, edilen söwdanyň tölegini dessine geçirmek hem-de daşary ýurt puluna öwürmek we şahsy býujetine ýeňil hem-de oňaýly gözegçilik etmek mümkinçiligi ýaly ýagdaýlary elektron pullaryny peýdalanmagyň oňat artykmaçlyklarynyň umumy sanynyň hatarynda görkezmek bolar.
Gymmatly kagyzlar bazary maliýe-karz ulgamynyň düzüm bölegi hökmünde döwlet dolandyrylyşynyň ugry bolup durýar. Onuň maksady, maýadarlaryň bähbitlerini araçylaryň kanuna garşy hereketlerinden goramakdan ybaratdyr. Şunuň bilen baglylykda, 2015-nji ýylda türkmen Lideriniň başlangyjy boýunça bu ugurda birnäçe möhüm çäreler görüldi.
Soňky ýyllarda ýurdumyz dünýäniň esasy maliýe we ykdysady düzümleri bilen hyzmatdaşlygyň çäklerini ep-esli giňeldip, halkara işlerindäki ornuny has-da berkitdi. Halkara pul gaznasy, Bütindünýä banky, Ýewropanyň abatlaýyş we ösüş banky, Aziýa ösüş banky, Yslam ösüş banky hem-de daşary ýurtlaryň beýleki esasy banklary bilen netijeli gatnaşyklary giňeltmäge aýratyn üns berilýär. Munuň özi häzirkizaman milli maliýe-bank ulgamynyň kemala getirilmegine, milli ykdysadyýetimiziň dürli pudaklaryny ösdürmäge maýa goýumlaryny goýmaga ýardam edýär.
Ýurdumyzyň maliýe-ykdysady ulgamynyň okgunly ösüşi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan oýlanyşykly hem-de öňdengörüjilikli syýasatynyň netijesinde ägirt uly ykdysady mümkinçilikleriniň hemmetaraplaýyn we doly durmuşa geçirilýändiginiň subutnamasydyr, bu syýasatyň ylmy taýdan esaslandyrylmagy, hojalygy dolandyrmagyň netijeli usullaryny ulanmak hem-de strategik meýilleşdirme onuň aýratynlygydyr. Şeýlelikde, özygtyýarly Watanymyz gülläp ösýän, ykdysady taýdan kuwwatly ýurda öwrülýär.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzy ösdürmek-de, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmakda hem-de zähmet çekmäge döredýän ähli şertleri we mümkinçilikleri üçin hormatly Prezidentimize çäksiz alkyş aýdýaryn!
Hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun, alyp barýan il-ýurt bähbitli, döwlet ähmiýetli işleri elmydama rowaç alsyn!
Altyn Durdyýewa,
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet
täjirçilik bankynyň Amallara gözegçilik
we maliýe monitoringi bölüminiň başlygy


text:
"Transparensi International" guramasy hökümetleriň 70%-i goranyş pudagyndaky korrupsiýanyň garşysyna durmagyň hötdesinden gelip bilmeýär diýýär. Bu ýagdaý ullakan sowrujylyga hem-de howp-hatara giň mümkinçilik döredýär.
Halkara aýdyňlyk guramasy dünýädäki iň uly ýarag importçylarynyň üçden ikisiniň we iň uly ýarag eksportçylarynyň ýarysynyň gözegçiligiň gowşak edilýän ýerlerine degişlidigini aýdýar. Guramanyň hasaplamalaryna görä, bu pudakdaky global korrupsiýa ýylda azyndan 20 milliard dollara düşýär.
Sişenbe güni çap edilen hasabatda dünýäniň 82 ýurdunyň goranyş pudagyndaky korrupsiýa töwekgelligine syn salynýar. Bu ugurdaky töwekgelligiň iň ýokary ýurtlaryna Owganystan, Eýran, Yrak we Özbegistan girýär.
Hasabatda aýdylmagyna görä, Germaniýa bilen Awstraliýa bu ugurda korrupsiýa garşy berk mehanizmleri bolan ýeke-täk ýurtlardyr.


text:
Putin “Halka görelde bolmak üçin çilimi taşlañ” diýip çagyryş berdi
Russiýanyñ Premýer ministr Wladimir Putin ministrlerinden çilimi taşlamaklaryny isledi.
Russiýada her 3 adamdan biri çilim çekýär.
Putin halka görelde bolmaklary üçin ministrlerinden çilimi taşlamagyny isledi.
Wladimir Putin Ministrler kabinetiniñ ýygnagynda Saglygy goraýyş ministriniñ ýurtda 43 million adamyñ çilim çekýändigi barada beren beýanatyndan soñ, ministrlerine “Halka görelde bolmak üçin çilimi taşlañ” diýip çagyryş berdi.
Russiýada hökümet tarapyndan kabul edilen tüssesiz howa giñişligi baradaky meýilnama, 2012-nji ýyla çenli tapgyrlaýyn ýagdaýda çilim bilen baglanşykly reklamalaryñ gadagan edilmegini göz öñünde tutýar.
referans: http://www.trtturkmen.com
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar


text:
Türkmen telewideniýesiniň we beýleki köpçülikleýin habar serişdeleriniň maglumatyna görä, ýurduň hukuk goraýjy organlarynyň geçiren operatiw-gözleg işleriniň netijesinde Türkmenistan-Eýran serhedinden bikanun neşe maddalaryny geçiren 9 adam saklanypdyr we olaryň ýanyndaky 230 kilogramm tirýek konfiskasiýa edilipdir.
Türkmen teletomaşaçylaryna konfiskasiýa edilen neşe maddaly paketler, haltalar, neşe gaçakçylygy bilen meşgul bolan adamlar, olardan alnan gymmat bahaly daşary ýurt maşynlary, ähli amatlyklary bolan we birkemsiz bezelen öýler we kwartiralar görkezildi.
Esasy gürrüňe geçmezden öň bir zady belemek zerur. Türkmen telewideniýesiniň berýän gepleşiklerinde özüne çekiji many-mazmun bolmansoň, olara tomaşa edýänleriň sany gaty ujypsyzlygyna galýar. Adamlaryň «mawy ekrana» ünsli seredýän halatlary gaty seýrek. Beýle pursatlar haçan-da «pylankesi işinden boşadypdyrlar» ýa-da «pylan welaýatda kimdir biri hukuk goraýjylar tarapyndan ele salnypdyr» we şuňa meňzeş şow-şow gürrüňler ýaýran mahallary bolýar. Beýleki wagt türkmen teletomaşaçylary Orsýetiň, Türkiýäniň, beýleki goňşy döwletleriň berýän gepleşiklerine çanakly antenna arkaly tomaşa edýärler.
Ynha, şu saparam şeýle boldy
«Watan» habarlar gepleşiginde birinji gezek tutulan neşe baronlary we konfiskasiýa edilen 230 kilogramm neşe baradaky habar berilmänkä, ekranyň öňünde tomaşaçy gaty azdy, ol gepleşik agşam sagat 21-de we 23-de efire berilende, teletomaşaçylaryň sany ep-esli artdy.
Elbetde, gürrüň teletomaşaçylaryň sany barada däl, neşekeşlik we neşe gaçakçylygy barada. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda göknar goňşy Owganystandaky ýaly giň meýdanlara ekilmeýär. Türkmenistanda ady agzalan goňşy döwletdäki ýaly tirýegi geroina ýa-da beýleki agyr neşelere öwürýän gizlin himiki laboratoriýalar hem ýok. Bir söz bilen aýdylanda, tirýegem, göknaram, geroinam, kokainam ýurdumyza goňşy döwletlerden aralaşýar. Bu hemmelere mälim fakt.
Şeýle bolansoň, göräýmege, neşekeşlige garşy göreş alyp barmak aňsat ýaly bolup görünýär. Bar edilmeli iş - olam neşäniň ýurda daşyndan gelmegine böwet basmaly – wessalam! Emma şu çaka çenli bu göräýmäge ýeňiljek iş ahyryna çenli ýerine ýetirilmen gelýär.
Näme üçin?
Neşäniň ýurda gelýän akymlaryna böwet basmaga Türkmenistan ýaly döwletde ähli mumkinçilik bar, bu işi öz göni gulluk borjy boýunça amala aşyrmaly güýçlerem bar. Ozaly bilen döwlet serhediniň goragynda duran serhetçiler bar. Galyberse-de her bir ýük maşynyny, her bir adamyň ýanyndaky el goşlaryny ýekme-ýek barlaýan gümrük gullugynyň işgärleri bar.
Bularyň üstesine Içeri işler ministriginde-de, Milli howpsuzlyk ministrliginde-de bar bolan degişli bölümleriň köp sanly işgärlerini goşsaň, onda neşä garşy göreş alyp barýanlaryň armiýasy ýene-de köpeler gider. Ahyry iki ýyl mundan ozal täze döredilen Türkmenistanyň neşeleriň bikanun dolanyşygyna garşy göreş boýunça ýörite döwlet gullugy bar.
Gynansakda, şeýle güýji we degişli gulluklary bolan Türkmenistan özüni we ýurtda ýaşaýan halky daşyndan gelýän neşe belasyndan şu çaka çenli pugta we ygtybarly gorap bilmeýär. Munuň sebäpleri hakynda näçe aýtsaň aýdybermeli. Men diňe sebepleriň iň esasylary barada gürrüň etmekçi. Birinjiden, neşä garşy göreş alyp barmaga borçly, bu belanyň öňünde böwet bolup durmaly gulluklaryň işgärleriniň arasynda giňden ýaýran parahorluk. Ýadyňyzda bolsa, ýurduň öňki prezidenti öz çykyşlarynda polisiýa we Milli howpsuzlyk ministrliginiň ýolbaşçylaryny neşe gaçakçylygynda, neşe söwdasynda açyk aýyplapdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Saparmyrat Nyýazowyň «bir-iki gram neşe üçin adamlary tutup-basyp ýörmäň» diýen sözlerinden soň polisiýa işgärleri we «komitetçiler» neşe söwdasyny «öz akymyna» goýberdiler, bu söwdadan arkaýyn peýda edinip başladylar, gara nebse kowalaşdylar.
Netijede, şäherlerde we obalarda neşäni öý başyna diýen ýaly edip başladylar, «ak ölüm» atlandyrylan geroini çigit satan ýaly her ýerde arkaýyn satyp ugradylar. Müňlerçe ýaş oglan-gyzlar, aýal-erkekler neşekeş boldy, müňlerçe psihiki taýdan kemis çagalar dünýä indi. Türkmeniň geljekki nesline agyr urgy edildi. Neşekeşlik milli betbagtçylyga öwrüldi.
Soňky iki ýylyň içinde
Gepiň gerdişine görä aýtsak, soňky iki ýylyň içinde neşelere garşy göreş has netijeli boldy. Bu göreşi alyp barýan ýörite döwlet gullugy döredilensoň ýagdaý birneme gowulaşdy. Häzirki wagtda obalarda we şäherlerde geroini ýa-da tirýegi tapaýmak aňsat däl. Neşe söwdasy bilen meşgul bolanlaryň ýüzlerçesi, neşe çekenleriň müňlerçesi sud jogapkärçiligine çekildi.
Elbetde, beýle diýildigi neşekeşligiň soňuna çykyldy diýmegi aňlatmaýar, oňa heniz esas ýok. Neşe öňküsi ýaly açykdan-açyk satylmasa-da, ony isleg bildirenler zerur halynda tapýarlar, satyn alýarlar.
Eger döwletiň degişli gulluklary ýurduň içine gelýän neşeleri soňky saparky tutuşlary ýaly yzygiderli we rehimsizlik bilen tututsalar, onda, belki, bu belanyň soňuna çykylmagy hem mümkin. Emma neşä garşy iş öňküsi ýaly kampaniýa äheňinde alnyp barylsa, prezident aýdandan aktiwleşip, beýleki wagt ýene-de öz akymyna goýberilse, onda bu belanyň soňuna hiç wagtam çykylmaz.
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Gynamalara we rehimsizlige, adamkärçilige ters gelýän ýa-da adam mertebesini kemsidýän beýleki gatnaşyklara hem jezalara garşy halkara konwensiýasynyň talaplarynyň berjaý edilişi boýunça 59-njy maslahatynda, Türkmenistanyň resmi toparynyň çykyşy sorag döretdi diýip, maslahata gatnaşanlar Azatlyk Radiosyna habar berdiler.
Türkmen delegasiýasynyň çykyşy esasan ýurtda kabul edilýän kanunlaryň, şol sanda täze Konstitusiýanyň mazmunyna bagyşlandy.
Sorag köp boldy
Adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin Azatlyk Radiosyna Ženewadan şeýle gürrüň berdi: “Türkmen delegasiýasynyň ýolbaşçysy çykyş edensoň, komitetiň agzalary örän köp sorag berdiler. Soraglar bir sagada çekdi. Türkmen resmileriniň ozalky ýyllarda gozgalan takyk meseleleri agzamandygy, özlerine berlen sowallara jogap bermändigi bellendi. Olar Türkmenistanyň türmelerinde ölüm derejesine degişli sanlary, tussaglykda dereksiz ýitenleriň ykbaly barada takyk maglumat berilmegini talap etdiler”.
Tuhbatullin çykyş eden türkmen resmileriniň orta atylan sowallara jogap bermändigini aýtdy.
Türkmenistanyň BMG-niň resmi websaýtynda çap bolan resmi hasabatynda-da agzalan meselelere degişli maglumat ýok.
Türkmenistanyň resmi toparynyň 21-22-nji noýabrda Ženewada beren hasabaty 2011-nji we 2015-nji ýyllar aralygyndaky döwri öz içine alýar. Türkmenistanyň Adalat ministriniň orunbasary Meret Taganowyň baştutanlygyndaky sekiz adamdan ybarat resmi toparynyň düzümine baş suduň (kazyýetiň), prokuraturanyň, daşary işler ministrliginiň we parlamentiň agzalary girýärler.
Saparmämmet Nepesgulyýew
BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň maslahatynda türkmen resmilerine berlen we jogapsyz galan esasy meseleleriň ýene biri Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly bilen bagly boldy.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň tomsunda ýapyk sud arkaly tussaglyga höküm edilensoň, onuň ykbaly köpçülige nämälim galýar.
Türkmenistan öz türmelerinde gynamalar bilen bagly ýagdaýlaryň ýüze çykýandygyny resmi derejede boýun almaýar. Emma ýurduň resmi hasabatynda ýurduň kanunlaryna gynama düşünjesiniň we onuň üçin jezanyň girizilendigini habar berdi.
Resmi gapma-garşylyk
Farid Tuhbatullin BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň agalarynyň türkmen resmileriniň öz hasabatynda, şu meselä degişli gapma-garşylykly maglumat berilmegine aýratyn ünsi çekendigini belledi: “Hasabatda ýurduň Jenaýat kodeksine gynamalar baradaky düşünjäniň we munuň üçin jezanyň girizilendigi, emma şu wagta çenli hiç hili şikaýatyň bolmandygy aýdyldy, emma şol bir hasabatyň ýene bir ýerinde 14 sany şikaýatyň bolandygy, emma olaryň tassyklanmandygy habar berildi. Komitetiň agzalary muňa nähili düşünmeli diýip soradylar”.
Türkmenistan Gynamalara garşy konwensiýa laýyklykda, birinji gezek 2010-njy ýylyň ýanwar aýynda taýýarlan resmi hasabaty bilen 2011-nji ýylyň maý aýynda çykyş edipdi.
Türkmen resmileri BMG-niň gynamalar boýunça ýörite hasabatçylarynyň ýurda barmagyna rugsat bermän gelýär. BMG ýaly iri halkara guramalarynyň öz hasabatçylaryny ýurda ibermek boýunça şu çaka çenli eden tagallalary başa barmady we halkara synçylary türkmen türmelerine baryp görmedi.
Alternatiw maglumat
BMG-niň Gynamalara we rehimsizlige, adamkärçilige ters gelýän ýa-da adam mertebesini kemsidýän beýleki gatnaşyklara hem jezalara garşy halkara konwensiýasynyň berjaý edilişi boýunça 7-nji noýabrda başlanan maslahaty bir aýlap dowam edýär.
BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň agzalary ýurduň resmi hasabatlary bilen bir wagtda, graždan jemgyýetiniň garaşsyz hasabatlary bilen hem tanyşýarlar.
Şu gezek Türkmenistan barada alternatiw hasabaty “Adam hukuklary boýunça Halkara partnýorlygy” we Adam hukuklary boýunça “Türkmen Inisiatiwasy guramasy” bilelikde taýýarladylar.
BMG-niň Gynamalara garşy komitetine (CAT) agza döwletleriniň berýän hasabatlaryny 10 garaşsyz ekspertden ybarat topar diňleýär. Bu komitetiň agzalary 1984-nji ýylda kabul edilen Gynamalara garşy halkara konwensiýasynyň düzgünlerine laýyklykda, agza döwletlerinden, dört ýyllyk möhlet bilen saýlanýarlar.
Türkmenistan Gynamalara garşy konwensiýa 1999-njy ýylyň aprel aýynda goşulypdy.