text:
Türkmenistan Garaşsyzlygyna we hemişelik Bitaraplygyna eýe bolanyndan bäri, köp sanly durmuş, syýasy hem-de medeni özgerişlere eýe boldy. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň ylym-bilime, medeniýete goýýan belent sarpasynyň we bu ugurda bitirýän beýik işleriniň netijesinde taryhy-medeni ýadygärliklerimiz hemmetaraplaýyn içgin öwrenilip, türkmen taryhynda täze sahypalar açylýar.
Garaşsyzlyk ýyllary içinde ähli ugurlarda ösüşlere beslenýän Watanymyzda, milli Liderimiziň aladalary netijesinde ýurdumyzyň medeniýetini, sungatyny, taryhyny öwrenmekde we ony dünýä tanatmakda uly işler alnyp barylýar.
Bagtyýarlyk döwründe medeniýet we sungat işgärleriniň sarpasynyň belentde tutulyp, paýtagtymyzyň iň bir gözel künjeginde dünýä ülňülerine laýyk gelýän Medeniýet şäherçesiniň gurlup, ulanylmaga berilmegi, türkmen medeniýetine sarpa goýýan hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda bu pudagy ösdürmek baradaky taýsyz gallasynyň aýdyň şöhlelenmesidir.
Toýlary-toýa ulaşýan ýurdumyzda şanly Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygynyň dabaralanýan günlerinde ak mermere beslenen paýtagtymyzda ulanylmaga berilýän döwrebap binalar hem baýramçylygyň şatlyk-şowhunyny goşalandyrýar.
Halkymyzyň geçmiş taryhyndan söz açýan täsinden täsirli muzeý gymmatlyklary, dür- döwürleriň şaýady bolan müň bir öwüşginli halylarymyz, türkmen edebiýatynda öçmejek yz galdyran beýik şahsyýetlerimiziň heýkelleri hem-de bazar bolçulygynyň aýdyň nyşany bolan häzirki zaman Söwda merkezleridir döwrebap bazarlar «Döwlet adam üçindir!» diýen ýörelgäniň iş ýüzünde dabaralanmasydyr.
“Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” ýylynda uludan toýlanýan toý-baýramlar, sahawatly Diýarymyzyň buýsandyryjy ösüşlerini äleme ýaýyp, türkmeniň ylham güzerine joşgun eçilýär.
Parahatçylygy döwlet syýasatynyň baş ugry hasaplaýan Gahryman Arkadagymyzyň taýsyz tagallasy ýurdumyzyň parahatçylyk babatda gazanýan uly üstünlikleri, dünýä döwletlerine nusgalykdyr. Parahatçylygy döwletimiziň esasy ýörelgesine öwren milli Liderimiz asudalygyň, dost-doganlygyň döwleti ösdürmekde esasy şert bolup durýandygyny, ajaýyp eserlerinde belläp geçýär. Muňa hormatly Prezidentimiziň: «Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy», «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly eserleri aýdyň mysal bolup biler.
Şanly Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi bilen bilelikde guramagynda geçirilýän medeni çärelerde hem Garaşsyzlygyň halkymyza eçilen bagty, edilýän çykyşlarda, şirin mukamlarda öz beýanyny tapýar.
Türkmen halkynyň bagtyýar ýaşamagy, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründen ruhlanyp işlemegi, okamagy, döretmegi, türkmen medeniýetiniň, sungatynyň giň gerimde ösmegi, dosta barýan ýollaryň has-da uzalmagy, kämilleşmegi üçin taýsyz tagallalar edip, göwünleri galkyndyryjy çözgütleri kabul edýän hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak, umumadamzat ähmiýetli başlangyçlary hemişe rowaç bolsun!
Ene MÄMMEDOWA, Türkmenistanyň medeniýet, sport, syýahatçylyk we jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Geňeşiniň başlygy.


c: text/html

text:
USAID Türkmenistany suw baýlyklarynyň dolandyrylşyny gowulandyrmakda goldaýar
Aşgabat, Türkmenistan, 2020-nji ýylyň 29-njy sentýabry – Şu gün ABŞ-nyň Halkara Ösüş Guramasy (USAID) tarapyndan maliýeleşdirilýän we Merkezi Aziýa Sebitleýin ekologiýa merkezi (CAREC) tarapyndan amala aşyrylýan “Suw, bilim we hyzmatdaşlyk” taslamasynyň çäginde, on dört sany awtomatlaşdyrylan suw akymyny ölçeýän enjamlar Suw hojalygy baradaky döwlet komitetine gowşuryldy. Bu enjam Türkmenistanyň Mary welaýatyň gündogarynda geçýän Murgab derýasynyň …Dowamy»

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerikan prezidenti Barak Obama ors prezidenti Wladimir Putin bilen bolan bir gepleşikde Orsýeti Siriýada "aram" gozgalaňçylary bombalamagy togtatmaga çagyrdy.
Iki lider 14-nji fewralda telefon arkaly gürleşdiler. Ondan iki gün öň bolsa dünýäniň täsirli döwletleri Siriýada duşmançylygy belli bir çäklerde togtatmak barada ylalaşdylar. Ýöne üstümizdäki hepdäniň aýagynda güýje girjek bu ylalaşyga uruşýan taraplaryň hiç biri gol çekenok.
Ak tamyň bildirmegine görä, Obamanyň Putin bilen gepleşiginde Siriýa gyssagly gumanitar kömeginiň ýetirilmeginiň, şeýle hem howa hüjümleriniň çäklendirilmeginiň zerurdygy nygtalýar.
Orseýetiň gozgalaňçy toparlara garşy gönükdirilýän bomba zarbalary Siriýa goşunyna goldaw bolýar we onuň ýurduň iň uly şäheri, konfliktden ozal möhüm söwda merkezi bolan Halap şäherini (Aleppony) eýelemek bilen, uzaga çeken uruşda iň uly ýeňiş gazanmagyna mümkinçilik döredýär.
“Duşmançylygy togtatmak”
Kremliň aýtmagyna görä, Putin bilen Obama Münhende gelnen ylalaşygy amala aşyrmak boýunça özara hyzmatdaşlygy ýygjamlaşdyrmak barada ylalyşypdylar. Ýöne Kremliň bir beýannamasynda Orsýetiň "Yslam döwleti" atly topara, şeýle hem "beýleki terroristik guramalara" garşy alyp barýan kampaniýasyny dowam etdirjekdigi açyk aýdylýar. Bu bolsa onuň Siriýanyň günbatar etraplaryndaky we günbatar döwletleri tarapyndan aram hasaplanýan toparlary-da nyşana aljakdygyny aňladýar.
Orsýet duşmançylygy "togtatmagyň" özüniň howa güjümlerine dahylly däldigini aýdýar. Ýöne Siriýada güýç deňagramlylygyny Assadyň bähbidine üýtgeden Orsýetiň howadan urýan zarbalary boldy.
Moskwanyň bellemegine görä, onuň howa zarbalarynda esasan nyşana alynýanlar "Yslam döwleti" topary we ”Al-Kaýda” bilen iletşikli Nusra fronty. Günbatar döwletleri bolsa Orsýetiň köplenç beýleki gozgalaňçy toparlar, şol sanda özleriniň goldaýan toparlaryny-da nyşana alýandygyny aýdýarlar.
Hyzmatdaşlyk
12-nji fewralda Germaniýanyň Münhen şäherinde gelnen ylalaşyga günbatar syýasatçylary şübheli garaýarlar.
Mysal üçin, amerikan senatory Jon MkKain özüniň bu ylalaşyga böwsüş diýip garamaýandygyny aýtdy. Ol: "Bu ylalaşygyň näme zatlara ýol berýändigini aýdyň bileliň. Ol Orsýete ýene bir hepdeläp Halap şäherine (Aleppo) hüjümi dowam etdirmäge ýol berýär" diýdi.
"Jenap Putiniň gyzyklanýany biziň bilen hyzmatdaşlyk däl. Ol Assadyň režimini goldmak isleýär" diýip, MkKain belleýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen Siriýany goldaýan halkara toparyna degişli beýleki ýurtlardan bolan diplomatlar agzalýan ylalaşyga 12-nji fewralda Münheniň howpsuzlyk maslahatynda geldiler.
Bu maslahatyň ahyrky güni çykyş eden MkKain: "Men bu ylalaşyga potensial böwsüş diýip garaýan käbir dostlarymyň pikirine goşulmagy arzuw edýärin, ýöne bu garaýşa goşulamok" diýdi.
Ylalaşyk
Bu ylalaşyk "Orsýete Halaba (Aleppo) edýän hüjümini ýene bir hepde dowam etdirmäge ýol berýär. Ol oppozision toparlardan bolsa söweşi bes etmegi talap edýär, Orsýete terroristleri bombalamaga rugsat edýär. Orsýet hemmelere, parahat ilata-da terrorist diýýär" diýip, MkKain belleýär.
MkKain: "Ylalaşygy Orsýet ýa Assadyň režimi bozsa, näme netijeleri bolar? Men bu barada hiç bir zat göremok" diýdi.
Orsýet Ukrainada-da öz harby maksatlaryny amala aşyrmak üçin gepleşiklerden we atyşyklaryň bes edilmeginden peýdalandy. Moskwa bu ýerde separatistleri goldady, bu uruşda 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 9 müňden köpräk adam öldi. Orsýet şol ýyl Krym ýarymadasyny zor bilen özüne birikdirdi diýip, MkKain nygtaýar.
"Biz bu kinony ozal Ukrainada gördük. Bu harby agressiýanyň hyzmatyndaky diplomatiýa. Bu iş ýol hem alýar. Sebäbi biz oňa ýol berýäris" diýip, MkKain öz pikirini mälim edýär.


text:
Japonııa 1 qazannan bastap COVID-19 boıynsha tótenshe jaǵdaı rejımin alyp tastaıdy
TOKIO. Kyodo-QazAqparat – Japonııa úkimeti seısenbi kúni Tokıo men ózge de 18 prefektýrany qamtyǵan COVID-19-ǵa baılanysty jarııalanǵan tótenshe jaǵdaıdy, sondaı-aq basqa aımaqtardaǵy kvazı-tótenshe jaǵdaıdy joıý týraly resmı sheshim qabyldady, dep habarlaıdy QazAqparat Kyodo agenttigine silteme jasap.
«Koronavırýs juqtyrýdyń jańa jaǵdaılary men aýyr belgileri bar patsıentterdiń sany kúrt tómendedi», - dedi Shýga Ókilder palatasyndaǵy komıtet otyrysynda.
Úkimet shekteýlerdi birtindep jeńildetýdi josparlap otyr, ár prefektýranyń gýbernatory qandaı vırýsqa qarsy sharalardy saqtaý kerektigin jáne qaısysyn joıý kerektigin ózderi sheshedi.
20 tamyzda búkil el boıynsha 25 876 jaǵdaı anyqtalyp, ulttyq rekord ornatylǵannan beri Japonııada ınfektsııa juqtyrýshylar sany azaıyp keledi. Dúısenbide barlyǵy 1147 jaǵdaı rastaldy, Tokıoda aýrýǵa shaldyqqandar sany naýryzdan bastap alǵash ret 200-den tómendedi.


text:
Foto: Shymkent qalasy ákiminiń baspasóz qyzmeti
Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov qalalyq kásipkerlik jáne ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysyn qabyldap, alty aıda atqarǵan jumystarynyń esebin tyńdady.
Basqarma basshysy B.Dúısebekovtiń sózinshe, bıyl 6 aıda qala ekonomıkasyna 131,8 mlrd. teńge ınvestısııa tartylyp, ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 18,9%-ǵa artqan. 7 aıda bul kórsetkishti 165 mlrd. teńgege jetkizemiz dep otyr.
Sonymen qatar, 2021-2025 jyldar jalpy quny 2,6 trln. teńgeni quraıtyn 282 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp, 20 myńnan asa jańa jumys ornymen qamtylatyn bolady. Onyń ishinde, 2021 jyly jalpy quny 166,7 mlrd. teńgeni quraıtyn, 2,5 myń jańa jumys ornymen, 68 ınvestısııalyq jobanyń iske asyrylýy josparlanǵan. Búginde 10,2 mlrd. teńgege 10 joba júzege asyrylǵan. Jalpy kásipkerlik qoldaý kartasy aıasynda bul jyly 1 myńnan astam jumys ornyn qurýmen 21 jobany iske qosý kózdelgen. Qazirgi tańda onyń 4 joba iske qosylyp, onda 100-ge jýyq jumys oryndary quryldy.
Investısııanyń artýyna ındýstrııalyq aımaq, kólik-logıstıkalyq aımaǵy jáne «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy zor úlesin qosyp keledi. Búginde «Ońtústik» ındýstrıaldy aımaǵynda 72 joba iske qosylyp, onda 4,5 myńǵa jýyq jumys oryndary ashyldy jáne oǵan 62,0 mlrd. teńgeniń ınvestısııasy tartyldy. Al, «Tassaı» ındýstrıaldy aımaǵynda jalpy quny 26,3 mlrd. teńgelik 17 joba iske qosylyp, onda 1 myńǵa jýyq jumys oryndary ashyldy.
Kólik logıstıkalyq aımaǵynda 32,5 mlrd.teńgege 53 jumys ornyn qurýmen 8 joba júzege asyrylýda. Búginde 15,9 mlrd. teńgege 225 jumys ornyn qurýmen 3 joba júzege asyrylǵan. «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda jalpy ınvestısııa kólemi 42,9 mlrd. teńge turatyn 25 joba iske asyrylyp, 2,3 myńǵa jýyq jumys oryndary quryldy.
Jıyndy qorytyndylaǵan qala ákimi Shymkentti ınvestorlar úshin tartymdy qala qylý úshin barlyq jaǵdaıdy jasap, ınvestısııalyq jobalarǵa erekshe kóńil bólý kerektigin aıtty. Indýstrııaldy aımaqtarǵa qolǵa alynǵan jobalarǵa turaqty monıtorıng jumystaryn júrgizip, máselelerin sheshýde memlekettik qoldaýlar kórsetilýin tapsyrdy. Apta saıyn ótkiziletin ınvestshtabta berilgen tapsyrmalardyń oryndalýyn qatań baqylap otyratynyn jetkizdi.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Halk hakydasynyň hatyrasy
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda halkymyzyň müňýyllyklardan gözbaş alýan asylly däplerine we dessurlaryna aýratyn sarpa goýulýar. Şöhratly taryhymyzda Watanymyzyň asudalygy, azatlygy ugrunda iň soňky demine çenli gahrymanlarça söweşen ildeşlerimiz bu gün halkyň hakydasynda baky ýaşaýar. Milli senenamamyza laýyklykda, her ýylyň 6-njy oktýabrynda söweş meýdanlarynda wepat bolan gerçeklerimiz hatyralanýar. Olaryň Watanymyzyň öňünde bitiren hyzmatlary halkyň ýüreginde öçmejek orun aldy.
Gahrymanlaryň hakydasyny hatyralamak köklerini asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan çuňňur ynsanperwer ýörelge bolup, türkmen halkynyň ruhy-medeni gymmatlyklarynyň aýrylmaz bölegidir. Şeýle-de, 1948-nji ýylyň oktýabr aýynyň 5-inden 6-syna geçilen gijede bolan pajygada — Aşgabat ýertitremesinde şehit bolan watandaşlarymyz hatyralanýar.
Hatyra düzgünlerini, ýatlama dessurlaryny berjaý etmek, öten-geçenleri ýagşylykda ýatlamak halkymyzyň sarpalaýan ýörelgeleriniň biridir. Şu mizemez kadalar nesilleriň hem-de döwürleriň arasyndaky üznüksizligi üpjün edýär, ynsanperwerligi, belent ahlaklylygy görkezip, agzybirligi hemde jebisligi berkidýär. Taryhda halkymyz geljekki nesilleriň bagtyýarlygyny arzuwlapdyrlar, şol arzuwa ýetmek üçin tagalla edipdirler. Halkymyzyň hatyra däplerinde belent ahlak häsiýetleri, beýik ynsanperwerligi dabaralanýar.
Geçen asyr türkmen halkynyň ykbalynda synagly döwür bolup taryha girdi. Heniz 1941—1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunyň kalplara salan ýarasy bitmänkä, halkymyz ýene bir uly synaga — Aşgabady we onuň töweregindäki obalary gurşap alan tebigy betbagtçylyga sezewar boldy. Süýji arzuwlara umyt baglap ýatan ynsanlaryň parahat ukuda wagty göz açyp-ýumasy salymda duýdansyz gopan aýylganç apat watandaşlarymyzyň müňlerçesiniň ömür tanapynyň kesilmegine getirdi. Bu ýowuz günde diri galan ildeşlerimiz mertligiň, edermenligiň, ynsanperwerligiň gaýtalanmajak nusgasyny görkezdiler. Olar örän agyr şertlerde müňlerçe adamy kesegiň astyndan alyp çykdylar.
Bu pajygaly wakalar hiç haçan öwezini dolup bolmajak ýitgilere getirdi, ýüreklere hemişelik öçmejek ýaralary saldy. Gazaply döwürlerden näçe ýyllar geçsede, Watan üçin şirin janyny orta goýan merdana pederlerimiziň nusgalyk gahrymançylygy, olaryň yzynda ýar ojagyny saklan mährem enelerimiziň zähmet edermenligi hiç wagt unudylmaýar.
Adamzat taryhynyň iň weýrançylykly tebigy heläkçilikleriniň biri bolan şol hasratly gijede milli Liderimiziň mähriban atasy, 1941—1945-nji ýyllaryň uruş weterany, öz ömrüni ýaş nesle bilim bermek ýaly asylly käre bagyş eden ussat mugallym, ilhalar ynsan Berdimuhamet Annaýew wepat boldy.
Agyr hem pajygaly weýrançylygy getiren şol ýer titremesi indi uzakda galdy. Bu gün hormatly Prezidentimiziň esaslandyran Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe edilen arzuwlar, päk umytlar hasyl bolýar. Garaşsyz döwletimiz gurmagyň we döretmegiň ýoly bilen ynamly öňe barýar. Ýurdumyzy yzygiderli ösdürmäge gönükdirilen giň gerimli maksatnamalar, durmuş-ykdysady, medeni-bilim, syýasy-jemgyýetçilik özgertmeler üstünlikli amala aşyrylýar.
Gözel paýtagtymyza seýil edeniňde, onuň sanlyja minutda «ýer ýykylan ýyly» diýlip atlandyrylan pajygaly wakany başdan geçirenine ynanar ýaly däl. Soňky ýyllarda Aşgabat şäherini ösdürmegiň ençeme tapgyrlarynda täze ýaşaýyş jaý toplumlary emele geldi, özboluşly binagärlik keşbi bolan desgalary özünde jemleýän ýüzlerçe ymaratlar bina edildi. Paýtagtymyzyň iň gözel künjekleriniň birinde şol pajygaly wakanyň pidasy bolan şehitleriň hem-de ykbalyny Watanyň parahatçylygyna, halkyň asudalygyna baglan türkmeniň mert ogullarynyň hatyrasyna «Halk hakydasy» ýadygärlikler toplumy bina edildi. Her ýylyň Hatyra gününde ildeşlerimiz bu ýadygärlikler toplumyna ter gül desselerini goýýarlar. Munuň özi merdana halkymyzyň şanly taryhynyň her bir gahrymançylykly döwrüni ýatlap, nesilden-nesle geçirmekde, ýaş nesli watansöýüjilik ruhunda terbiýelemekde görelde mekdebi bolup durýar.
Bu toplumdaky Aşgabat ýertitremesinde şehit bolanlaryň hatyrasyna bagyşlanan «Ruhy tagzym», Watanyň azatlygy, halkymyzyň erkinligi ugrundaky söweşlerde wepat bolanlaryň hatyrasyna gurlan «Baky şöhrat» we «Milletiň ogullary» ýadygärlikleri halkymyzyň gerçeklerimiziň deňsiz-taýsyz edermenligine we mertligine goýýan çäksiz hormat-sarpasynyň nyşanydyr. Şeýle hem, bu ýerdäki Watan mukaddesligi muzeýi ildeşlerimiziň iň gelim-gidimli ýerine öwrüldi.
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen eziz Diýarymyzyň paýtagty Aşgabat şäherini hem-de welaýatlarymyzyň şäherdir şäherçelerini, etrapdyr obalaryny abadanlaşdyrmak ugrunda amala aşyrylýan işler halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagy, yhlasly hem-de döredijilikli zähmet çekmegi, medeniýetli dynç almagy üçin ähli mümkinçilikleriň döredilýändigini tassyklaýar. Türkmenistanyň at gazanan arhitektory bolan Gahryman Arkadagymyzyň paýhasyndan nur alan ak şäherimiz Aşgabat barha özgerýär, gözelleşýär. Bu döwletli desgalaryň binagärlik keşbi, daş-töwereginiň abadanlaşdyrylyşy, kämil tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylyşy aýratyn täsir galdyrýar.
2013-nji ýylyň 25-nji maýynda paýtagtymyz Ginnesiň rekordlar kitabyna dünýäde iň köp ak mermere örtülen binalaryň jemlenen şäheri hökmünde bellige alyndy. Bu ykrarnama Aşgabadyň dünýäniň owadan şäherleriniň hatarynda öz ornuny barha pugtalandyrýandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Mundan başgada, paýtagtymyzyň nurana desgalarynyň ençemesi Ginnesiň rekordlar kitabynyň sahypalarynda orun aldy. Olaryň hatarynda baş Baýdak sütüni, «Älem» medeni dynç alyş merkezi, Oguzhan suw çüwdürimler toplumy, «Türkmenistan» teleradioýaýlymlar merkezi, Bagt köşgi, Olimpiýa şäherçesiniň desgalary, Aşgabadyň Halkara howa menzili halkymyzyň buýsanjyna öwrüldi. Eziz paýtagtymyz bu gün dünýä jemgyýetçiliginde «Mermer şäher», «Aziýanyň merjeni», «Sebitde ylalaşdyryjy merkez» hökmünde tanalýar.
Häzirki wagtda ak mermerli Aşgabat ajaýyp keşbi bilen pederlerimiziň ýurdumyzyň röwşen geljegi, halkymyzyň bagtly durmuşy baradaky arzuwlaryny beýan edýär. Kysmatyň agyr synaglaryny başdan geçiren türkmen halky jebislikde aşyklar şäheri Aşgabady gaýtadan dikeldip, ony Ýer ýüzüniň gözel şäherleriniň birine, parahatçylygyň, asudalygyň, myhmansöýerligiň we abadançylygyň mekanyna öwürdi. Her bir türkmen raýaty şeýle gysga döwrüň dowamynda gözümiziň alnynda bolup geçen beýik özgerişliklere tüýs ýürekden buýsanýar.
Bize şu topragy miras galdyran edermen gerçekleriň, biwagt bolup geçen tebigy betbagtçylykda gurban bolanlaryň hatyrasy hiç wagt unudylmaz. Goý, halkymyzyň hakydasynda elmydama taryhymyza şöhrat, ykballara şan getiren mertebeli menziller orun alsyn! Goý, türkmen topragynda hemişe parahatçylyk, agzybirlik we asudalyk höküm sürsün!
Daýanç ANNADURDYÝEW


text:
Qazaqstandyq analar balalar taǵamynyń jetispeıtindigine shaǵymdanýda, dep habarlaıdy "Adyrna" ulttyq portaly Astana telearnasyna silteme jasap.
Analardyń aıtýynsha, emhanalar bir jyl boıy qoldan tamaqtandyratyn balalardy arnaıy qosymsha taǵammen qamtamasyz etýi tıis. Biraq, qazirdiń ózinde jańa týylǵan nárestelerge beriletin qosymsha taǵam múldem jetkiliksiz, deıdi áıelder.
Egizderdiń anasy Zýbıdıam Paltıeva oǵan eki náreste úshin tek 12 qaptama qosymsha tamaq berilgenin aıtty. Bul tamaq egizderge on-aq kúnge jetedi. Qajetti taǵamdy otbasylyq bıýdjetten satyp alý úshin sizge júz myń teńgege deıin qarajat jumsaý kerek. Tipti osy jaqynda dárigerler Zýbıdıamǵa balalar tamaǵyn birneshe ese az bere bastady.
"Bala alty aıynan bastap aralas tamaqtandyrýǵa aýysady. Al búginde maǵan qospasy 12 paketten 8 qaptamaǵa deıin azaıyp berilýde. Qospalar tipti jetispeı barady. Iá, bala aralas tamaqtandyrýǵa aýysady, biraq sonymen birge balanyń denesi de ósedi jáne qospaǵa degen suranys ta artady", deıdi egizderdiń anasy Zýbıdıam Palıteva.
Áıelder bul máseleni Májilis depýtattaryna joldady. Parlamenttegilerdiń pikirinshe, másele shynymen de kúrdeli. IýNISEF málimetteri boıynsha álemde on balanyń tórteýi ǵana emshek sútimen qorektenedi. Qalǵan balalarǵa qospalar qajet. Al Qazaqstanda balalar taǵamynyń jetispeýshiligi jyldan jylǵa qaıtalanyp keledi. Bul másele áli de sheshiler emes, deıdi májilismender. Máseleniń núktesin qoıý úshin depýtattar úkimetke úndeý jazdy.
Memleket barlyq amaldardy qarastyryp jatyr. Alaıda nátıje tolyǵymen sátti bolar emes. Opııalardyń biri - osy balalar taǵamy men sút jetkiziliminiń monetızaııasy. Birinshiden, emizetin analar aı saıyn osy bankilerdi ary-beri tasyp júrýi kerek. Olar qandaı taǵam satyp alý kerektigin bilgenimen, emhanalar úshin qajetti satylymǵa kelisý de kúrdeli is bolyp tabylady, dedi Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» frakııasynyń múshesi Iýrıı Jýlın.
Óz kezeginde «Astana Taıms» jýrnalısteri Densaýlyq saqtaý mınıstrligine saýal joldady. Biz sheneýnikterden bizdiń elimizde náreste taǵamynyń nege tapshy ekenin túsindirip berýin suradyq. Bólim bizge jaqyn arada jaýap berýge ýáde etti.
"Adyrna" ulttyq portaly


text:
Almatyda koronavırýsty juqtyrǵandardyń deni 20-40 jastaǵylar
ALMATY. QazAqparat – Almatyda koronavırýsqa shaldyqqandardyń deni 20-40 jas aralyǵyndaǵy azamattar. Bul týraly onlaın brıfıng barysynda qalalyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń basshysy Jandarbek Bekshın málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Búginde qaladaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaı kúrdeli. Bul vaktsına qarqynynyń báseń júrýimen jáne úndi shtamynyń tez taralýyna baılanysty. Jyl basynan beri qalada KVI-di juqtyrǵan 63 myńnan astam naýqas tirkeldi. Bul rette koronavırýs ınfektsııasynyń úndi shtamymen joǵary kontagıozdylyqty rastaý úshin ótken aptada qaýipti indet shamamen 2 esege ósti», – dedi ol.
Sonymen qatar, ol Almatynyń bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri shildeniń eki aptasyndaǵy statıstıkaǵa toqtaldy. Barlyǵy 7520 adam indet juqtyrǵan. Bul epıdemıologtardyń pessımıstik boljamyna sáıkes 8300 jaǵdaı.
«Ótken aptada Sovid-19 qytaı nusqasynan týyndaǵan indettiń alǵashqy tolqyny kezinde «sımptomdyq» naýqastardyń úles salmaǵy 87%-dan 90%-ǵa deıin jáne ótken jyldyń birinshi tolqynynda 50%-ǵa ósken bolatyn.
Bul rette 15 shildedegi jaǵdaı boıynsha Almaty qalasynyń halqyn birinshi komponentpen vaktsınalaýmen qamtý halyqtyń resmı sanynan 32% ( aýyryp jazylǵan adamdardyń 10%), ekinshi komponentpen 18% ( aýyryp jazylǵan adamdardyń 10%) qurady, bul áli de epıdemıologııalyq protsestiń damýyn qamtamasyz etpeıdi»,- deıdi qalanyń bas sanıtar dárigeri.
Onyń aıtýynsha, epıdemıologtardyń taldaýy kórsetkendeı, 14 jasqa deıingi juqtyrǵan balalardyń úlesi 13% boldy.
«Al 20 jastan 40 jasqa deıingi azamattar arasynda aýyrǵandar 4%-ǵa ósip, 39%-ǵa jetti. 15 pen 19 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder arasynda 0,8%-ǵa artyp, 5%-ǵa jetti. 60 jastan asqan adamdar áldeqaıda az juqtyrǵan. Bul derekterdi belsendi vaktsınamen baılanystyrýǵa bolady. Egde jastaǵy adamdardyń 34% vaktsına alǵandar ári qoǵamdyq oryndarǵa sırek barady»,- deıdi ol.
Brıfıng barysynda Jandarbek Bekshın «delta» koronavırýs nusqasynyń tez taralýyna baılanysty vaktsınaǵa salǵyrt qaraıtyn jáne qoǵamdyq oryndarǵa jıi baratyn 20 men 40 jas aralyǵyndaǵy azamattar ekenin aıtty.
«Sonymen qatar 30 ben 40 jas aralyǵyndaǵy azamattardyń 22% kóbirek juqtyrǵan. 20 men 30 jas aralyǵyndaǵy jastarmen salystyrǵanda 17%», – dep qorytyndylady Almaty qalasynyń bas sanıtarlyq dárigeri.
- Almatyda Álibek Dinishevtiń mereıtoılyq kontserti ótti
- Epıdahýaldy baǵalaý matrıtsasy: «Qyzyl», «sary» aımaqqa kirgen óńirler sany ósti
- Koronavırýs pen pnevmonııadan bir kúnde 33 adam kóz jumdy
- Qazaqstan aýmaǵynda jer silkindi
- Qansha qazaqstandyq koronavırýsqa qarsy vaktsına saldyrdy
- Ótken táýlikte 1731 adam koronavırýstan emdelip shyqty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Russiýa Türkmenistan–Owganystan–Päkistan–Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygyna gatnaşmaga gyzyklanma bildirýär. Bu barada Russiýanyň Daşary işler ministri Sergeý Lawrow Özbegistanyň paýtagty Daşkende geçirilen “Merkezi we Günorta Aziýa: sebit özara baglanyşygy. Wehimler we mümkinçilikler” atly ýokary derejedäki halkara maslahatynda eden çykyşynda belledi.
Lawrowyň Russiýanyň Daşary işler ministrliginiň resmi sahypasynda ýerleşdirilen çykyşynda bellenilmegine görä, Russiýa “Beýik Ýewraziýa hyzmatdaşlygynyň” döredilmeginiň tarapdary we bu ugurda dürli ýurtlary birleşdirýän gatnaşyklary mümkin boldugyça goldaýar.
Lawrow çykyşynyň dowamynda Russiýanyň TOPH ýaly täze sebitleýin gaz geçiriji ulgamlarynyň gurluşygyna gatnaşmaga gyzyklanma bildirýändigini nygtady.
Merkezi we Günorta Aziýanyň energiýa infrastrukturasynyň birleşdirilmegi geljegi bar bolan ugurdyr. Häzirki wagtda Ýewraziýa ykdysady birleşmesi ýeke-täk elektrik bazaryny döretmegiň üstünde işleýär. Bu proses Merkezi we Günorta Aziýada elektrik üpjünçiligi taslamalary bilen sazlaşykly alnyp barylyp bilner diýip, Sergeý Lawrow aýtdy.
Merkezi we Günorta Aziýanyň energiýa infrastrukturasynyň birleşdirilmegi geljegi bar bolan ugurdygyny belläp, Sergeý Lawrow häzirki wagtda Ýewraziýa ykdysady birleşmesi ýeke-täk elektrik bazaryny döretmegiň üstünde işleýändigini bu proses Merkezi we Günorta Aziýada elektrik üpjünçiligi taslamalary bilen sazlaşykly alnyp barylyp bilinjekdigini aýtdy.
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň uzynlygy 1840 km barabar bolar. Onuň ýyllyk kuwwaty 33 milliard kub metre çenli tebigy gazy üpjün etmäge niýetlenip, geçiriji dünýäde ikinji iň uly gaz ýatagy bolan Galkynyşdan başlar. Gaz geçirijiniň soňky barjak ýeri Pakistan bilen Hindistanyň serhediniň golaýynda ýerleşýän Hindistanyň Fazilka şäheri bolar. Hindistan bilen Pakistanyň hersi 14 milliard kub metr tebigy gaz, Owganystan bolsa galan 5 milliard kub metrini satyn alar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agza ýurtlarynyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisinde eden çykyşynda Türkmenistanyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň Kararnamasynyň taslamasyny kabul etmek baradaky başlangyjy öňe sürmegi göz öňünde tutýandygyny aýtdy. Bu barada «Türkmenistan. Altyn asyr» saýty habar berýär.
Milli Liderimiz çykyşynda 2021-nji ýylyň 6-njy awgustynda Türkmenistanda geçirilen Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygynyň jemleýji resminamasynda beýan edilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň halkara başlangyçlarynyň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň strategik maksatlaryna gabat gelýändigini belledi.
Biziň pikirimize görä, munuň özi geljekde bilelikdäki iş üçin uly giňişligi açýar. Şunuň bilen baglylykda, ŞHG-ä gatnaşyjy döwletler tarapyndan BMG-niň Baş Assambleýasynyň «Merkezi Aziýa sebitinde parahatçylygy, durnuklylygy we durnukly ösüşi üpjün etmek maksady bilen, sebit we halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak» atly Kararnamasynyň taslamasynyň goldanylmagy möhüm ädim bolardy diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Türkmenistan bu resminamany kabul etmek baradaky başlangyjy Baş Assambleýanyň 76-njy mejlisiniň barşynda öňe sürmegi göz öňünde tutýar.


text:
Türkmenistanyň «Türkmenistan» döwlet täjirçilik banky «Altyn asyr» bank kartyny saklaýjy müşderilerine şanly Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk baýramy mynasybetli, 2021-nji ýylyň 1-nji iýunyndan 30-njy sentýabryna çenli ýurdumyzyň şypahanalarynda dynç almaga gelýän raýatlara bank tarapyndan gurnalan töleg terminallary arkaly nagt däl görnüşde hasaplaşyklar geçirilende, «Altyn asyr» bank kart hasaplaryna «Cash back» pul sylagynyň 3 göterim möçberinde ýokarlandyrylandygyny habar berýär.
Goşmaça maglumat almak üçin bankyň merkezi edarasyna ýa-da onuň islendik şahamçasyna ýüz tutup bilersiňiz.
Habarlaşmak üçin telefon belgisi: 44-03-04.
Şahamçalaryň salgylary we telefon belgileri bankyň resmi www.tnbk.tm
internet sahypasynda ýerleşdirilendir.


text:
Milli Liderimiziň parasatly baştutanlygynda halkymyz öz berkarar döwletiniň binýadyny berkidýär. Bu iş örän uly taryhy özgertmeleri, ähli ugurdaky döwrebap ösüşleri öz içine alýar. Döwrümiziň beýikligi, taryhy döwürdigi, ilkinji nobatda, şunuň bilen baglanyşyklydyr.
Döwletliligiň türkmeniň üznüksiz ykbalyna öwrülýändigi döwletlilik ýörelgelerini berkitmek, zerur özgertmeleri akylly-başly amala aşyrmak, bagtly ýaşaýşy gazanmak ugrundaky tagallalarda görünýär. Hawa, şol tagallalar milletiň ykbalyny kesgitleýär, döwletimiziň dünýädäki abraýyna abraý goşýar.
Asyrlaryň dowamynda halkymyzyň döwlet gurmak, onuň saýasynda erkana ýaşamak baradaky kämil garaýşy kemala gelipdir. Bular barada Gahryman Arkadagymyzyň parasady siňen eserlerde düýpli gürrüň edilýär. Mukaddes Garaşsyzlygymyzy gazanalymyz bäri bitirilen işler müňýyllyklaryň tejribesi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Ýeri gelende aýtsak, bu babatda halkymyzyň külli adamzada nusgalyk ýörelgesi kemala gelipdir. Şol ýörelgä daýanyp, ony ösdürip, milli Liderimiz döwletliligimizi belende göterýär. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy netijesinde durmuş rahat hem joşgunly, milli pähim-parasadymyz berkarar döwletimiziň adyndan dünýä ýaýylýar. Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan dünýäde abadan durmuşyň höküm sürýän, agzybir halkyň joşgunly zähmet çekýän, derejeli ýaşaýan ýurdy hökmünde tanalýar.
Gahryman Arkadagymyz halkymyzyň bütin güýç-kuwwatyny, başarnygyny bir başa jemläp, ýurdy dolandyrýar. Ine, şonuň netijesinde ähli çylşyrymly, mukaddes wezipelere abraý bilen hötde gelinýär. Biz muňa guwanýarys. Biz muňa buýsanýarys. Şu guwanjymyz, buýsanjymyz bilen biz agzybirdiris, jebisdiris, döwletliligimizi berkidýändiris, bagtly durmuşymyzy gazanýandyrys.
Ýurdumyz ägirt uly ruhy hem ykdysady mümkinçiliklere eýe. Biziň döwletimiziň taryh üçin juda gysga döwrüň içinde gazanan belent abraýy şol mümkinçiliklerden akylly-başly peýdalanmagy başarandygy bilen hem baglydyr. Türkmenistan müňýyllygy «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelge bilen başlady. Türkmenistan müňýyllygy görlüp-eşidilmedik taryhy özgertmeler bilen bezeýär. Türkmenistan müňýyllygyň sahypalaryna ösüş arkaly parahatçylyk gazanmagyň altyn sahypalaryny ýazýar. Türkmenistan dünýä bileleşiginiň belent münberlerinden müňýyllyklara hyzmat etjek başlangyçlary — abadançylygyň, hyzmatdaşlygyň, ösüşiň beýik başlangyçlaryny öňe sürýär. Türkmenistan Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmegiň ýolunda dünýä nusgalyk işleri bitirýär. Türkmenistan dünýä üçin Aziýanyň merkezinde tylla ýüzügiň göwher gaşy bolup lowurdaýar. Biziň ýurdumyzda bir günüň wakasy aýlara, ýyllara nur çaýýar. Biziň ýurdumyzda bitirilýän taryhy işleriň gymmaty asyrlara uzaýar. Şeýdip, taryhy döwrümiz müňýyllygyň ýakyn hem alys giňişliklerini ýagtyldýar.
Ata-babalarymyzyň köpasyrlyk taryhy tejribesi biziň ganymyzda, aňymyzda, ruhumyzda ýaşaýar. Milletiň ýaşamagy, öňe gitmegi üçin taryhy tejribäniň ýitirilmezligi, döwre görä ösdürilmegi, synmaz güýje öwrülmegi zerurdyr. Halkyň parasadyny, güýç-kuwwatyny bir ýere jemleýän, dünýä ykrar etdirýän milli Liderli bolmagyň gymmaty şundadyr. Milli döwletlilik şeýdip kemal tapýandyr.
Halkymyzyň taryhy tejribesinden iňňän netijeli peýdalanmagyň hötdesinden gelýän Gahryman Arkadagymyz eziz Watanymyzy arzuwlaryň hasyl bolýan ýurduna, bagtyýarlygyň mekanyna öwürýär. Dünýä üçin abadançylyk hem ösüş ýollaryny gurýar. Diýarymyzy dünýäniň ösüşlerine öz täsirini ýetirýän, oňa hem ykdysady, hem ruhy taýdan goltgy berýän ýurda öwürýär. Halkymyzyň döredijilik mümkinçiliklerini has doly açmak, herekete getirmek, ösdürmek bilen, munuň adamzat üçin bahasyz baýlykdygy baradaky hakykaty orta çykarýar.
Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda amala aşyrylýan işleriň her biri taryhy iş! Öz halkyňa çirksiz söýgüden, pähim-parasatdan hem ýiti zehinden kemal tapýan işler! Biz ol işlere söýgi bilen garap, guwanyp, goşulyp-garylyp, başardygymyzdan goşant goşup ýaşaýarys. Bu taryhy işler geçmişimize buýsanjymyzy artdyrýar, şu günümizi beýgeldýär. Diýmek, ol işler ata-babalarymyzyň jahany haýrana goýýan şöhratyna düşünmäge kömek edýär, şol beýik taryhyň dowamyna öwrülýär. Ol işler geljegimizi hem beýgeldýändir — uzak ýyllara, asyrlara hyzmat etmäge ukyply bolmak bilen, geljekki nesilleriň bagty üçin berk binýat bolup hyzmat edýändir.
Türkmenistan yklymda köpugurly üstaşyr energetika ulgamynyň döredilmeginiň başyny başlady. Şeýlelik bilen, ýurdumyz halkara gatnaşyklarda, dünýäniň ykdysady we energetika hyzmatdaşlygynda täze döwrüň başyny başlady. Bu ugurdaky işler diňe biziň ýurdumyzyň däl, sebitiň we dünýäniň täze ykdysady taryhyny ýazýar. Türkmen elektrik energiýasyny daşary ýurtlara ibermegiň hem uly geljegi bar. Munuň özi ýurdumyz üçin hem, hyzmatdaş ýurtlarymyz üçin hem strategik ähmiýetli meseledir.
«Sanasaň sogaby bar» diýleni: Türkmenistan ulag-logistika merkezi hökmünde dünýäniň ünsüni özüne çekýär. Halkara söwda-ykdysady gatnaşyklaryň örän möhüm, amatly, ygtybarly çatrygyna öwrülýär. Türkmenistan senagat ýurduna, köpugurly, ösen ykdysadyýetli ýurda öwrülýär. Önümleriň örän köp görnüşlerini öndürýän, öz önümleri bilen dünýä bazaryndaky ornuny barha berkidýän, giňeldýän, ýokary tehnologiýaly, industrial, döwrebap obasenagat toplumy bolan ýurda öwrülýär. Täze ýollar, binalar, desgalar, obalar, şäherler, şäherçeler... — bularyň ählisi durmuşyň öňe gidýändigini görkezýär. Türkmenistan — asudalygyň, abadançylygyň, dostlugyň, hyzmatdaşlygyň ýurdy. Türkmenistan — sagdynlygyň, ruhubelentligiň, syýahatçylygyň, dynç alşyň ýurdy. Türkmenistan — ylmyň, bilimiň, medeniýetiň, sungatyň ýurdy...
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk toýuna barýan günlerimiziň wakalary bedew batly ösüşlerimizden, halkymyzyň bagtyýarlygyndan ýene bir ýola habar berýär. Hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda Watanymyzyň dürli künjeklerinde täze binalar, desgalar ulanmaga berilýär. Olaryň her biri baýramçylyk ruhunda, uly dabaralar bilen açylýar. Hasyl ussatlarymyz yzly-yzyna şertnamalaýyn borçnamalaryny artygy bilen berjaý edendikleri baradaky hoş habarlaryny aýdýarlar. Uly wakalaryň şanyna edebiýat, sungat, medeniýet adamlarynyň çykyşlary joşgunly ýaňlanýar.
Bizde guwanmaga, buýsanmaga zat juda kän. Özgerişler, ajaýyp wakalar! Hatda bularyň haýsy birini bijebaşy etjegiňi bilmersiň. Ýöne bir zat belli: bularyň ählisi birleşip, biziň bagtymyzy hasyl edýär. Ählisi birleşip, bizi guwançly, buýsançly, geljege synmaz ynamly edýär.
Şeýle beýik, gaýtalanmajak, taryhy işleriň gözbaşynda duran Gahryman Arkadagymyza alkyşlarymyz egsilmezdir. Halkymyzyň ýagşy doga-dileglerine, arzuwlaryna goşulyp, biz hem şeýle diýýäris:
Gahryman hem mähriban Arkadagymyz! Belent başyňyz aman bolsun! Janyňyz sag, ömrüňiz uzak bolsun! Milletimizi hem döwletimizi beýgeldýän, adamzada ýagşylyk eçilýän işleriňiz mundan beýläk-de rowaç bolsun!
«TÜRKMENISTAN».


text:
I. Gandi adyndaky Aşgabat lukmançylyk orta okuw mekdebi resmi web sahypasyna hoş gelniňiz
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň I. Gandi adyndaky Aşgabat lukmançylyk orta okuw mekdebi (mundan beýläk – lukmançylyk mekdebi).
Taryhy maglumatlar
Lukmançylyk mekdebi 1978-nji ýylda Aşgabat şäheriniň lukmançylyk uçilişşesi diýen at bilen döredildi, 1984-nji ýylyň 30-njy noýabrynda oňa Indira Gandiniň ady dakyldy. 2003-nji ýylyň 7-nji iýulyndan bäri onuň ady özgerdilip, I. Gandi adyndaky Aşgabat lukmançylyk orta okuw mekdebine öwrüldi.
Lukmançylyk mekdebiň işiniň esasy ugurlary.
Ylmy-barlag işleri.
Lukmançylyk mekdebimizde “Ýaş alymlaryň geňeşi” hereket edýär. Talyplarymyzyň ylmy – barlag işleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ylmy monografiýalarynyň, olaryň içinde baş orunda durýan “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly köp jilitli ensiklopedik kitaplary esasynda ýerine ýetirilýär. Iň oňat ylmy-barlag işleri bilen döwlet bäsleşiklere gatnaşylýar, ýurduň ýokary okuw mekdepleriniň ylmy-amaly we halkara konferensiýalarda çykyş edilýär.
Strategiýa.
Şahsyýeti intellektual, döredijilik we hünär taýdan kämilleşdirmek hem-de onyň zerurlyklaryny we isleglerini kanagatlandyrmak maksady bilen, hünärine ökde bäsdeşlige ukyply, ahlak taýdan terbiýelenen, gymmatlyklar baradaky möhüm ýörelgelerden baş çykarýan, amaly işlerde tejribe toplan, umumy we hünäre degişli başarnyklary edinen, hünäri boýunça netijeli işlemäge ukyply belli bir ugra degişli hünärmenleri taýýarlamak.
Адресс:
TELEFON: +993 36 96 73
EMAIL: igandiashgabat@gmail.com


text:
Arzuwlar ynsany maksada golaýlaşdyrýar. Maksat bolsa ýoluň esasy menziline, ýagny myrada ýetirýär. Bularyň özeninde bolsa irginsiz zähmet ýatyr. Çekilen irginsiz zähmetiň hökman miwesini berýändigine bolsa biz, Aýjereniň beren gürrüňlerini diňlänimizde-de göz ýetirdik. Mähriban okyjylar biz, ýurdumyzyň teleýaýlymlarynda eýýäm 15 ýyl bäri irginsiz zähmet bilen abraý gazanan Aýjeren Rejebowa bilen geçiren söhbetdeşligimizi “Atavatan Türkmenistan” halkara žurnalymyzyň www.atavatan–turkmenistan.com saýtymyzda size ýetirmegi makul bildik.
– Aýjeren çakylygymyzy kabul edip, geleniňiz üçin žurnalymyzyň adyndan köp sagbolsun aýdýaryn. Ata-babadan gelýän ýörgünli sözümiz bar “ Hakyky zehin iki daşyň arasynda galsa-da, syzylyp çykar”diýilýär. Bu ugra bolan zehin sizde haçan döredi?
-Köp ynsanda bolşy ýaly, mende-de zehin çagalyk döwürlerimde peýda boldy. Ýöne hakyky zehin hemişe adamyň içinde ýaşaýar. Ol zehini durmuşa geçirmegiň ýeke-täk ýoly bar. Ol hem zähmet eken. Bu ugra gadam basmaklyk bolsa mende, tötänleýin boldy. Ýöne, şol tötänlige megerem meniň kalbymdaky ýiti zehinim, çagalykda eden arzuwym sebäp bolandyr, diýip pikir edýärin. Maýa Ýazjanowa diýip başlangyç synpda okadan mugallymym bar. Ony gowy görenim üçin häzirlerem gatnaşyk saklaýaryn. Sebäbi ol çagalaryň zehinine uly hormat goýýardy. Heniz başlangyç synpda okaýan wagtlarymyz bolsa, okuwçylardan ýekeme-ýeke gelejekde näme bolasy gelýänini sorady. Gezek maňa ýetdi. Men “žurnalist” diýip jogap berdim. Ýöne žurnalistikanyň nämedigini bilmeýärdim. Hat-da biziň maşgalamyzda bu ugurdan hiç hili gyzyklanýan hem ýokdy.
-Onda 9 – 10 ýaşly Aýjereniň diline “žurnalist” diýen söz nireden geldi?
-“Žurnalist” diýenimiň sebäbi hakynda şuny aýdyp bilerin. Çagalygymda mende mawy ýaýlyma bolan söýgi döredi. Teleýaýlymda Braziliýanyň önümleri bolan gyzykly bölümleýin flimler berilýärdi. Bu flimlere maşgalamyz bilen tomaşa ederdik. Şol filmleriň biri maňa şeýle bir täsir etdi. Kinonyň gahrymanlary – Žula we Şika Mantanadyr. Olaryň adyny unutmasam-da, filmiň adyny unudypdyryn. Kino fotožurnalist bolup zähmet çekýän iki gahrymanyň gapma-garşylygy dogrusynda gidýärdi. Žurnalistleriň gapma-garşylygy filmiň soňunda söýgi bilen tamamlanýar. Dilime şol wagtlar “žurnalist” sözüniň gelmegine bolsa bu film sebäp boldy. Çagalygymda-da mekdebimiziň garşysyndaky “Nowçalar” öýüniň folklor, çeper döredijilik, çeper okaýyş toparlaryna gatnaýardym. Alypbaryjy bolasym gelip, köp gepleşikleri ýaýlymlarda tomaşa edýärdim.
–Aýjeren teleýaýlyma nähili geldiňiz?
-Teleýaýlyma meni, telewideniýada işlemek höwesi getirdi. Orta mekdebi tamamlap, telewideniýa haýsy wezipe bolsa-da işe ýerleşmek isledim. Ýöne şowsuz tamamlanan synanşyk meni gynandyrdy. Şonda ejem maňa “sabyrly bolmagymy hem-de öňümde üstünlikli menzilleriň garaşýanyny” aýtdy. Eneler hakykatdan hem duýgur eken. “Bendäm bendäme sebäp” diýilýär. Günleriň bir güni ejem synp ýolbaşçym bilen gabatlaşýar. Men hakynda maglumat alýar. Şeýlelik bilen ýokary synp ýolbaşçym Gülnar Hudaýgulyýewanyň maslahat bermegi bilen “Miras” teleýaýlyma “administrator” wezipesinde 2006-njy ýylyň 5-nji sentýabrynda işe ýerleşdim.
-Ilkinji gepleşigiňizi haçan taýýarlap, alyp bardyňyz?
-Administrator wezipesinde üç ýyllap zähmet çekdim. Ýöne ýaýlymda ilkiler gepleşik alyp barmaýardym. Bu wezipede gepleşikler taýýarlanylýan wagty redaktorlara guramaçylyk işlerine kömek edýärdim. Hat-da şol döwürler gepleşik alyp barmaga höwesim gaçdy. Sebäbi redaktor wezipesiniň kynlygyna göz ýetirdim. Bir gezek redaktorlaryň biriniň zerur işi çykyp, ýazga gidip bilmedi. Ol hem gyssagly ýagdaýda ýerine meniň gitmegimi isledi. Boýun gaçyrman, gitdim. Baran ýerimde-de başlygym Bägül Nurmyradowa Çarygulyýewna hormatly myhman hökmünde çagyrlypdyr. Şol pursatda gözastyndan meniň yhlasly işleýşimi synlapdyr. Ana, şol günden soň başlygym maňa gepleşik taýýarlamagy maslahat berdi. Men ilki boýun gaçyrdym. Sebäbi ýokary bilimim ýoklugy üçin, döwrebap gepleşigi taýýarlamagy başarmaryn öýtdim. Bägül Nurmyradowa şeýle bir paýhasly, akylly zenan bolany üçin mende ynam döretdi. Ine, şeýlelik bilen men administrator wezipesinde ilkinji gepleşikleri taýýarlap, alyp baryp başladym.
-Ilkinji halypaňyz Bägül Nurmyrdowa ekendä onda?
-Hawa, ol maňa ilkinji bolup, bu ugurda köp zatlary öwreden ynsan.
–Aýjeren ýaňy gepleşigimizde, şol wagtlar ýokary bilimiňiziň ýokdugyny belläp geçdiňiz. Ýokary okuwa synanyşmadyňyzmy?
-Elbetde, synanyşypdym. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetine üç gezek synanyşygym şowsuz tamamlandy. Ýöne “Her işde haýyr bar” diýleni hakykat eken. Muny maňa durmuş subut etdi.
-Ilkinji taýýarlan gepleşigiňiz ýaýlyma haýsy at bilen gitdi?
-Ilkinji gepleşigim “Mähir siňen mirasym” ady bilen ýaýlyma gitdi. Bu gepleşigim milli el-işlerimiz dogrusynda-dy. “Jennet mekanym!” gepleşigi bolsa alyp barýardym. Soňra “Kalbymyň owazy” atly gepleşigi taýýarlap hem alyp barmagy maňa ynandylar. Bu gepleşik birnäçe sahypadan ybaratdy. Tomaşaçylar gyzgyn garşylandyr diýip umyt edýärin. Sebäbi meniň ýokary okuwa girmegime şol gepleşik sebäp boldy.
-Meniň bilşime görä, siz TDMI-ni üstünlikli tamamladyňyz. Ol ýerde size bu ugurda ýokarda bilim beren mugallymlaryňyz hakda hem ýatlap geçseňiz?
-TDMI-de biziň birnäçe halypalarymyz bar. Olardan ilkinji nobatda “Teleradio gepleşikleri guramak we alyp barmak” hünärinden we ugurdaş derslerden Sungaty öwreniş ylymlarynyň Kandidaty, žurnalist Sähragül Janmämmedowa tälim berip, köp zatlary öwretdi. Soňra bolsa Bilbil Baýramowa, Orazmyrat Gummadow, Gülbahar Kulowa dagynyň adyny hormat bilen agzap biljek. Bu ussat halypalarymdan sungatyň we durmuşyň inçe ýollaryny öwrendim. Talyp döwürlerim hem 0,5 zähmet haky bilen “Altyn asyr” teleýaýlymynda zähmet çekdim.
-Talyp bolup okamak we işlemek kyn düşmeýärdimi?
-Hiç hili kynçylyk ýokdy. Sebäbi okaýan ugrumdan zähmet çekýärdim. Ylmy nazaryýetde alýan bilimimizi, tejribäniň üsti bilen has-da kämilleşdirýärdim.
-“Altyn asyr” teleýaýlymyna baran wagtlaryň size ilki nähili gepleşikleri ynandylar?
-Ilki çeper-publisistik žanrda birnäçe gepleşikleri taýýarladym. Ýagny durna, suw, durmuş barada gepleşikleri taýýarlap ýaýlyma berýärdim. Bu ýaýlymda ilki “Döredijilik söhbeti” gepleşigi hem alyp bardym.
–Aýjeren halk sizi esasy “ Myhmançylykda” gepleşigiňiziň üsti bilen tanaýar. Bu gepleşigiňiz barada hem gürrüň beräýseňiz.
-Myhmançylykda gepleşigini 2014-nji ýylda ýola goýduk. Şol wagtdan, häzirki güne çenli gepleşigim yzygiderli ýaýlyma gidýär we halkyň gyzyklanamgyna itergi berdi. Gepleşigiň awtory hem alypbaryjysy özüm. Bu gepleşigi açmagyma şol döwürdäki bölüm müdirim Begenç Geldimämmedow maslahat berdi. Ol köp şowhunly, halkyň söýgüsini gazanan gepleşikleriň awtorydy. Gepleşigimiň ilkinji sanyny halkyň söýgüsine mynasyp bolan wäşi artist Myrat Orazmyradowyň maşgalasynda taýýarladyk. Gepleşik diýseň şowly çykdy we gowy kabul edildi. Ondan soň bagtly maşgalalaryň birnäçesinde mhmançylykda bolup, Watanymyzyň ösüşine goşant goşýan adamlaryň zähmet ýollary we bitiren işleri dogrunda söhbetdeşlikler taýýarlap halka ýetirdik we ýetirýäris.
-Bu gepleşigiň meşhurlyk gazanmagyna näme sebäp boldy?
-Ilkinji nobatda gepleşige gatnaşyjylaryň, halkyň meşhur diýip ykrar eden adamlary bolmagy, üstesine-de gepleşigiň esasy maksadyny halka açyp görkezmegimiz gepleşigimiň meşhurlyk gazanmagyna uly itergi berdi. Galyberse-de, şol üstünlikli adamlaryň çeken zähmet ýoly we maşgala durmuşy baradaky gyzykly maglumatlaryny döwrüň keşbi bilen halka ýetirmegimiz gepleşigiň meşhurlyk gazanmagyna sebäp boldumyka diýýärin. “Myhmançylykda” gepleşigim gowy kabul edilip, 2016-njy ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden “Türkmeniň Altyn asyry” atly bäsleşiginiň hem ýeňijisi boldy.
-15 ýyllyk tejribäniň üsti bilen nämeler öwrendiňiz?
-Adamlaryň hersiniň häsiýetine görä, durmuşyny kabul etmekligi öwrendim. Adamlar bilen söz alyşmagy we durmuş ýolumda gabat geljek adamlary tanamagy öwrendim.
-Ömrüňizde size berlen iň gowy maslahaty biziň bilen hem paýlaşsaňyz.
-Ömrümde berlen maslahatlar köp boldy. “Saňa tarap gelýän ýagdaýy bolşy ýaly, kabul etmeklik. Hemişe we hemişe maksadyň boýunça ýaşamaklyk we bir zatdan göwnüň geçmezligi üçin birinden bir zada garaşmazlyk”. Bu maslahaty hiç unutmaýaryn.
-Durmuşda her kim üçin belli bir zat bagt. Siz üçin bagt näme?
-Bagtyň keşbini her kim bir zatda görýär . Her bir minudyň, sagadyň, günüň özi hem bagt. Agşamlaryna ýatmazymdan öň ertirki günümiň keşbini hyýalymda janlandyrýaryn. Hyýalymyň durmuşa geçmegi meniň üçin iň uly bagt.
–Aýjeren maşgala gurmak bagtyna nähili garaýarsyňyz, bir eýýäm siz üçin oňa-da wagt geldimika diýýärin?!
-Dogry bir eýýäm wagt bolandyr durmuş gurmaga, ýöne ykbal meni şol ýola entäk itermedi. Men maşgala bagt guşuma häzirem garaşýaryn. Näme üçin bagt guşy diýip atlandyrýan, sebäbi bu babatda bir dananyň aýdan sözi bar. Asla gyssanmazlyk. “Eger-de ýazgyt bolsa, wagty gelen bolsa seniň duýmaýan pursadyňda şol gün geler” – diýip aýdýar. Hat-da “ajal, bagt, hakyky dost” duýdansyz gapy kakman geler diýýärler. Bagt seniň depäňde uçup gezýärmişin, ýöne haçan başyňa gonjagynyň bellisi bolmaýar. Emma bir gün wagty gelende hökman gonýar. Şonuň üçin hem şol bagt guşy depämde uçup ýör diýip hasaplaýaryn.
-Şu güne çenli maksadyňyza ýetmek üçin nämä has uly ynam baglaýarsyňyz? Aklyňyzamy ýa umydyňyza?
-Men aklyma has uly ynam baglaýaryn. Umyt etmeklik gowy, çäresiz adamlar umyt edýär. Umyt bir aýry, ýöne şoňa akyl ýetirmeklik bir aýry. Aklyň bilen hereket etseň ýalňyşmazlygyň ikuçsyz. Elbetde, ýalňyşmaýan adam ýok. Ýalňyşlykdan gorkmaýan, ýöne töwekgelligi hem elden bermezlige çalyşýan.
-Nähili biçüwdäki köýnekleri geýinmegi halaýarsyňyz?
-Döwrebap biçüwdäki köýnekleri gowy görýärin. Täze lybas hem adamyň şatlanmagyna itergi berýän zatlaryň biri. Sebäbi täze lybas tikinsem, özümi bagtly hasap edýärin, çaltrak geýmäge gyssanýaryn.
-Size durmuşda näme lezzet berýär?
-Ilkinji nobatda men gözellikden we dürli bezeglerden lezzet alýaryn. Ikinji nobatda dana we akylly adamlar bilen pikir alyşmakdan, soňra bolsa täsirli kitaplary okamakdan we daşary ýurt dillerini özleşdirmekden lezzet alýaryn.
–Daşyňyzdan size agras häsiýetdäki adam höküminde baha berýärler. Siziň bilen geçiren söhbetdeşligimiň dowamynda bu häsiýetiň sizde ýokdugyna göz ýetirdim. Içki duýgyňyzy daşyna çykarmazlyk we aýan etmezlik size nähili başartýar?
– Şahyr diýýär-ä “kynçylyk ýok, ejizlik bar dünýäde”. Ejizlän pursatlarymda meniň bar güýjim gözümiň ýaşynda we içki harasymda jemlenen. Ýöne bu häsiýetime köpler düşünmeýär. Şonuň üçin hem köp häsiýetlerimi içimde saklamaly bolýaryn.
-Maşgalaňyz barada gürrüň berseňiz.
-Maşgalamyzda men dört çaganyň içinde ikinji perzent. Iki gyz we iki oglan. Jigi-doganlarymyň içinde diňe men sungat ýoluny saýlap aldym. Kakam bütin ömrüne awtoulaglara hyzmat ediş kärhanasynda dürli wezipelerde zähmet çekdi. Ejem hünäri boýunça ykdysatçy, ýöne häzirki güne çenli öý hojalykçy bolup gelýär.
-Bu ugurda tälim berýän şägirtleriňiz barmy?
-Şägirdim ýok. Ýöne ýokary okuw mekdebini tamamlap, teleýaýlymyň işgärlerini taýýarlan mekdepde, höwesjeň oglan-gyzlara “sözleýiş diliniň tehnikasyndan” sapak berýärdim. Okadan talyplarymyň şu wagt käbirleri ýokary okuw mekdebinde okuwyny dowam edýärler, käbirleri bolsa teleýaýlymlarda zähmet çekýärler. Bu ugurda ýaşlaryň kemala gelýändigine, höwesleriniň bardygyna men begenýärin.
–Aýjeren beren gyzykly gürrüňleriňiz üçin sagboluň. Ýürek arzuwlaryňyz bardyr, biz bilen paýlaşsaňyz.
-Ilki bilen hormat bildirip çagyranyňyz üçin köp sagbolsun aýdýaryn. Işiňizde üstünlikler ýar bolsun! Geljekde-de döwrebap, gyzykly gepleşikleri taýýarlap halka ýetirmek isleýärin. Arzuwlarymyzyň durmuşa ornaýan zamanynda ýaşaýarys. Bu bagty peşgeş beren Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak bolsun!
-Size-de saýlap alan hünäriňizde üstünlikleriň ýaran bolmagyny arzuw edýärin. Sagboluň!
Şahsy maglumatlary:
Halaýan reňkleri: Goýy gyzyl gök we ýaşyl, ak.
Doglan senesi: 1989-njy ýylyň 29-njy sentýabry.
Okan mekdebi: Aşgabat şäheriniň 25-nji orta mekdebi.
2016-njy ýylyň Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden “Türkmeniň Altyn asyry” bäsleşiginiň ýeňijisi.
Söhbetdeş bolan : Miwe Jumadurdyýewa “Miras” teleýaýlymynyň redaktory.


text:
Indiki amala aşyrjak saparyny kommentirlemek bilen prezident Berdimuhamedow Birleşen Ştatlary Türkmenistanyň strategik partnýory diýip atlandyrdy. Türkmen ýolbaşçylarynyň sözünden çen tutsaň, hemme zat gülala-güllük, munuň ýaly zat öň bolmandyr, sapardan uly hem çynlakaý netijelere garaşybermeli. Bu hakykatdanam şeýlemikä?
Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar hakykatdan-da böwsüş bolarmy ýa iki tarapyň biri-birine ýakynlaşmagyny yza tesdirýän päsgelçilikler barmy?
ABŞ-a musulman dünýäsiniň goldawy gaty zerur. Eýran, Owganystan we bu regionda ABŞ üçin ýönekeý bolmadyk beýleki ýurtlar bilen Waşingtonyň agyr hem kyn gepleşiklerinde Türkmenistan araçylyk roluny oýnap biler. Türkmenistanyň özüne-de dünýäniň iň uly hem güýçli döwletinden syýasy hem ykdysady goldaw gerek.
Öz ululygy boýunça diýseň tapawutly, belki-de, iň esasysy hem – döwlet gurluşy taýdan başga-başga ýurtlar hakykatdan-da ýakynlaşyp bilermi? Şeýle ýakynlaşma başa baraýanda-da, ol strategik ýakynlaşma adyna gabat gelýärmi?
Gürrüňi edilýän tapawut hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ýolunda geçmesi kyn böwet bolup biler. Amerika dünýäde juda açyk ýurtlaryň biri, şonuň üçinem bu açyklyga düýbünden ters gelýän, juda ýapyk Türkmenistan ony hemişe ynjalykdan gaçyrar.
Ýurdy şahsy häkimligi (goý, ol hakyky şahsyýet bolaýsyn) çäklendirilmedik bir adam, ýagny prezident edara edýär we hut şu ýagdaý hem amerikan tarapyny deňhukukly ýakynlaşmadan saklar.
Adam hukuklary
Amerikan tarapyny aradaşlygy eserdeň saklamaga iterjek ýene bir ýagdaý – adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalaryň tassyklaýşy ýaly, režimiň repressiw häsiýetidir.
Eger türkmen häkimiýetleri döwletiň jemgyýete bolan gatnaşyklaryny liberallaşdyrmak boýunça real ädimler ädip görkezmese, onuň Amerika bilen strategik hyzmatdaşlygy başa barjak iş däl. Ol Waşingtonyň hötjetligi bilen asla bagly däl.
ABŞ-daky demokratik häkimiýet sistemasynyň özi amerikan döwlet gurluşynyň esasyny düzýän adamsöýüjilik ideallaryny kimiňdir biriniň äsgermezlik etmegine ýa ony bozmagyna göz ýumup bilmez.
Birleşen Ştatlaryň prezidentinde ägirt uly häkimiýet bar. Emma ol hökümdar däl. Ol ahyrky netijede jemgyýetiň öňünde jogap bermeli. Bu ýurtda amerikan prezidentinden, mysal üçin, Türkmenistanyň baştutany bilen duşuşykda adam hukuklaryny goramak meselesinden näme üçin gaça durduň? - diýip, dogry durup sorap biljek güýçler bar. Asla ol bu soragdan gaça durarmy?
Türkmen tarapy hemişe ähli özara gatnaşyklar deňlik, özara ynam hem ikitaraplaýyn bähbit prinsipleri esasynda gurulmaly diýen pikire ähmiýet bermäge çalyşýar. Munuň arkasynda ýönekeý hasap-hesip ýatyr: eger kimdir biri Türkmenistandan köp zatlar talap etse, onda Aşgabat ýorganyny başyna büräp, bir gapdala çekiler. Ýakynlaşmak diýmek bolsa barlyşygy talap edýär.
Umuman, Günbatar, hususan-da Waşington Türkmenistanyň özüniň demokratik özgerişleri geçirmäge aýgyt ederine sabyrlylyk bilen garaşmaga taýýar. Ýöne sözde, şygarlarda däl-de, anyk ädimlerde. Bu zerur ädimler ädilse, ana, şol pursatdan başlap, iki ýurduň arasyndaky strategik hyzmatdaşlyk dogrudaky gürrüňler anyk häsiýete eýe bolar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Baku Daglyk-Garabag regionynyň golaýynda azyndan bäş sany ermeni esgeriniň Azerbaýjanyň güýçleri bilen çaknyşyklarda öldürlendigini aýtdy.
Goranmak ministrliginiň 12-nji fewralda habar bermegine görä, bu waka gije bolupdyr.
Daglyk-Garabag regionynyň resmileri bu maglumaty resi taýdan ret edýärler we Azerbaýjanyň snaýper-mergenleriniň 11-12-nji fewralda çopany atyp öldürendigini we bölünen regionyň pozisiýalaryny granata we mina atyjy ýaraglardan oka tutandygyny aýdýarlar.
Azerbaýjan öz güýçleriniň parahat ýaşaýjylary öldürendigi baradaky habarlardan ýüz öwürdi.
Baku we Ýerewan Azerbaýjandan bölünen Daglyk-Garabag regionynyň üstünde 20 ýyla golaý wagt bäri konfliktli ýagdaýda galýarlar.
Regionda 1990-njy ýyllarda bolan uruşda Ermenistan tarapyndan goldanan separatistler esasan ermeni ilatly regiony öz gözegçiligine geçirdiler. Uruşda 30 müň çemesi adam wepat bolupdy.


text:
Waşington Owganystanda barlyşygy gazanmak boýunça 14-nji aprelde Orsýetde geçiriljek konferensiýa gatnaşmagy planlaşdyrmaýar, diýip ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toner aýtdy.
“Biz bu regional gepleşiklere gatnaşmagy planlaşdyrmaýarys” diýip Toner 13-nji aprelde aýtdy we “onuň maksady anyk däl” diýip belledi. Şeýle-de Toner munuň “Orsýetiň regionda birtaraplaýyn täsirini görkezmek boýunça synanyşygyna meňzeýändigini” aýtdy.
Moskwa Owganystanda milli ýaraşyk prosessine we “Talybanyň” hem owgan hökümetiniň arasynda göni gepleşiklere bagyşlanan maslahata 12 ýurdy çagyrdy.
Dekabr aýynda Moskwa Owganystanda ýaraşyk prosesine başlamak boýunça Orsýetiň, Pakistanyň we Hytaýyň diplomatlarynyň gatnaşmagynda konsultasiýalary geçirdi. Fewral aýynda maslahatlaryň formaty ýaýbaňlandyrylyp, oňa Owganystan, Eýran we Hindistan goşuldy.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International” (AI) guramasy Gazagystana ýüzlenip, geçen aý Merkezi Aziýa döwletinde geçirilen protestleriň diňe bir gününde ýüzlerçe protestçiniň tussag edilmeginden soň, adamlaryň parahatçylykly ýygnanmak hukugyny sylamaga çagyrdy.
“Resmiler 27-nji fewralda ýurduň ençeme şäherinde ýygnanan protestçileri tussag edip, adamlaryň parahatçylykly ýygnanmak hukukyny äsgermeýändiklerini ýene bir gezek görkezdiler” diýip, düýbi Londonda ýerleşýän gurama 5-nji martda çykyş etdi.
Beýanatda bellenmegine görä, parahatçylykly protestler we tussag etmeler häkimiýet başyndaky Nur Otan partiýasynyň Almatydaky, Astanadaky we beýleki şäherlerdäki edaralarynyň daşynda ýüze çykypdyr.
Demonstrantlar resmileriň adaty adamlaryň mätäçliklerini ünsden düşürmekde aýypladylar.
Gazagystanda adamlaryň parahatçylykly ýagdaýda ýygnanmak hukuky berk çäklendirilýär.
Awtoritar prezident Nursoltan Nazarbaýew ýurda 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy darganyndan bäri ýolbaşçylyk edip gelýär.


text:
Foto: qamshy.kz
Memleket basshysy Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Alık Shpekbaevty qabyldady. Bul týraly akorda.kz habarlady.
Qazaqstan Prezıdentine Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń bıylǵy 9 aı ishinde atqarǵan jumystarynyń negizgi kórsetkishteri jóninde esep berilgen. Atap aıtqanda, jemqorlyqqa qarsy zańnamaǵa túzetý engizilgeni jáne Dúnıejúzilik banktiń jemqorlyqty baqylaý ındeksindegi elimizdiń kórsetkishi aıtarlyqtaı jaqsarǵany týraly baıandaldy.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń jemqorlyqqa qarsy saıasatyn halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keshendi ári dáıekti túrde jańǵyrtýdy jalǵastyrýdyń mańyzdy ekenin atap ótip, jemqorlardy shartty túrde merziminen buryn bosatýdan bas tartý týraly tapsyrmalardyń sapaly júzege asyrylý jáne memlekettik qyzmetshiler, depýtattar men sýdıalar úshin sheteldik shottarynyń bolýyna tyıym salý qajettigine nazar aýdardy.
Kezdesý sońynda Prezıdent aldyn alý jumystaryn tıimdi júrgizýdiń jáne bıýdjet qarjysynyń maqsatty jumsalýyna júıeli baqylaý jasaýdyń mańyzdy ekenin aıtty. Bul pandemııa kezinde óte ózekti bolyp tabylady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Türkmenistanyň tennis boýunça milli ýygyndysynyň wekili Isa Mammetgulýew ITF-iň Bütindünýä tennis ýaryşynyň çägindäki Müsürde geçirilen M15 Cairo ýaryşyna gatnaşdy. 15 000 dollarlyk baýrak gazanasy bolan ýaryş 4-nji sentýabrdan 12-nji sentýabr aralygynda Müsüriň paýtagtynda geçirilýär.
Ýaryşa Braziliýa, ABŞ, Awstraliýa, Russiýa, Ermenistan, Ispaniýa, Awstriýa, Fransiýa, Hindistan, Taýland, Alžir ýaly döwletleriň wekilleri gatnaşdy.
Isa Mämmetgulyýew ýaryşa üçünji saýlama tapgyryndan goşuldy, Ol ilkinji duşuşygynda italiýaly Françesko Skarpany 6-0, 6-0 hasaby bilen ýeňdi. Soňra müsürli Karim Ybraýym bilen geçirilen duşuşyk hem türkmenistanly tennisçiniň 7-6 hasabyndaky ýeňşi bilen tamamlandy.
Üçünji duşuşygyny 6-njy sentýabrda geçiren ildeşimiz bu gezek argentinaly Lýusio Karnewal 4-6, 1-6 hasabynda asgyn geldi.
24 ýaşly Isa Mammetgulýew Slowakiýada ýokary bilim alýar. Ol 2019-njy ýylda Iordaniýada geçirilen dördünji topar ýaryşlarynda biziň ýurdumyza wekilçilik etdi. Mammetgulýew Bratislawa şäherinde Dominika Sibulkowanyň (bir wagtlar dünýädäki iň güýçli tennisçileriň biri bolan Slowakiýanyň iň meşhur sport zenany) tennis akademiýasynda tälim alýar. Häzirki wagtda ol biziň ýurdumyzda Aziýa-Ýuwaş umman sebitinde (1401-nji orun) reýtinge eýe bolan ýeke-täk türgen.


text:
Häzirki döwürde ýurdumyzda umumy bahasy 37 milliard amerikan dollaryndan hem gowrak bolan 2,5 müňe golaý iri desganyň gurluşygy alnyp barylýar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Halk Maslahatynda eden çykyşynda aýtdy.
«Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna» laýyklykda, şäher we oba ýerleriniň üpjünçilik ulgamlaryny ösdürmek, ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmek, ulag-logistika üpjünçilik ulgamlaryny döretmek boýunça zerur işler alnyp barylýar.
Paýtagtymyzda täze iri ýaşaýyş toplumlarynyň, Ahal welaýatynyň edara ediş merkeziniň, şeýle hem ýurdumyzyň dürli sebitlerinde häzirki zaman obalarynyňdyr şäherçeleriniň gurluşygy ýokary depginlerde dowam edýär. Ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli 30 desgany ulanmaga bermek göz öňünde tutulypdy. Ýöne, mähriban halkymyzyň yhlasly we tutanýerli zähmeti netijesinde, ýanwar — sentýabr aýlarynda 56 sany iri desga, şol sanda umumy meýdany 509 müň inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlary ulanmaga berildi diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady. Ýylyň ahyryna çenli ýene-de 14 sany iri desgany we ýaşaýyş jaý toplumlarynyň birnäçesini ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar.


text:
Geňeşiň baştutany Mustafa Abdel Jelil geljek hepde açyljak Baş Assambleýanyň işine gatnaşar. Ol bu ýerde Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen duşuşar.
Günbatar habar agentlikleri BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Muammar Kaddafiniň ýurdy dolandyran wagty Liwiýa girizilen ykdysady sanksiýalaryň käbirini ýatyrandygyny habar berýärler.
Muammar Kaddafiniň dogduk şäheri Sirtede NATO-nyň howadan uran zarbalarynda 350-den gowrak adamyň ölendigini, NATO-nyň anna güni gije 30-dan gowrak raketa atandygyny, 90 adamyň at-dereksiz ýitip, 700-den gowragynyň ýaralanandygyny Kaddafiniň wekili Ibragim Musa aýtdy.
NATO häzirlikçe bu maglumaty kommentirlemedi.
Bani Walid şäherine gozgalaňçylaryň eden hüjümleri-de şowsuz boldy. Diktatoryň töweregindäkiler onuň “ençeme aýlap garşylyk görkezmäge taýýardygyny” aýdýarlar.


text:
Britaniýanyň "The Guardian" gazetinden Glenn Grinwaldyň “Assosiated Press” agentligine aýtmagyna görä, ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginde we Merkezi aňtaw agentliginde işlän Edward Snowden tarapyndan berlen magumatlarda “onlarça waka barada” gürrüň edilýär.
Glen Grinwaldyň geçen hepdede çap eden maglumatlary ABŞ-nyň internete we telefona gözegçilik etmek boýunça alnyp barlan giň gerimli döwlet pogrammalary barada habar berildi.
Gizlin programmalar
Şeýle programmalaryň birinde ýüzlerçe million telefon ýazgylar toplanypdyr, olaryň ýurduň daşyndaky terrorçylaryň nyşanlaryny anyklamak üçin toplanandygy aýdylýar.
Habar berlişine görä, “Prism” diýip gizlin at berlen programmalaryň ýene biri hökümete ABŞ-da ýerleşýän internet prowaýderlerinden, sosial ulgamlardan we tehnologiýa kompaniýalaryndan elektron hatlaryň mazmunlaryny toplamaga mümkinçilik berýär.
Amerikan hökümetiniň internetde ýerleşdirilen maglumatlaryň näçesini barlap görýändigi belli däl, emma prezident Barak Obama bu programmany “takyk bir ugra gönükdirilen we “örän çäkli” diýip häsiýetlendirdi.
Programma gatnaşmakda güman edilýän käbir kompaniýalar, şol sanda Facebook, Apple, Microsoft we Google öz serwerlerini hökümet üçin “göni elýeterli” etmändiklerini aýdýarlar.
Edward Snowden bu programmalaryň üstüni açmagynyň sebäbini düşündirip, muny tutuş dünýäde adamlaryň şahsy durmuşyny goramak üçin edendigini aýdýar. 29 ýaşly Snowden bu maglumatlaryň üstüni açandygyny ýekşenbe güni yglan etdi.
Resmi düşündiriş
Ak Tamyň metbugat wekili Jaý Karneý hepdäniň duşenbe güni eden çykyşynda agzalan programmalary gorady we olaryň daşary ýurtlardan gelýän maglumatlary we potensial terrorçylary anyklamak üçin zerurdygyny belledi.
Karneý prezident Barak Obamanyň bu programmalaryň şahsy durmuşa ýetirip biljek täsiri bilen bagly meselä ünsli çemeleşýändigini aýdyp, hökümetiň milli howpsuzlyk we şahsy bähbitler meselesinde aradaky balansy saklamagyň zerurlygyny göz öňünde tutýandygyny nygtady.
Snowdeniň häzir nirededeigi mälim edilmeýär. Onuň duşenbe güni Gong-Kongyň myhmanhanasyny terk edendigi habar berilýär.
Reaksiýalar
ABŞ-nyň käbir kanunçykaryjylary Snowdeniň ABŞ-a tabşyrylmagyny we jogapkärçilige çekilmegini talap etdiler.
Ýustisiýa ministrligi Snowdeniň hereketlerinde jenaýatçylygyň bolup-bolmandygyny anyklamak üçin derňew geçirýändigini yglan etdi.
Ak Tamyň websaýtynda Snowdeniň günäsini geçmek barada çap edilen maglumat sişenbe güni irden 40 müňden gowrak elektron gol toplady.
Moskwada Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň werkili Dmitriý Peskowyň “Kommersant” gazetine aýtmagyna görä, Orsýet zerur bolan ýagdaýynda Snowdene başpena bermek mümkinçiligine garamaga taýýar.


text:
«Talyban” režimi çöküp, Owganystanyň öňki “Demirgazyk Ýaranlygyna” degişli bäsdeş toparlaryň arasyndaky konflikt çözüleninden soňraky ýyllarda ýurduň demirgazyk böleginiň ýagdaýy suratlandyrylynda, köplenç “belli bir derejede imisalalyk” diýen sözler ulanylýardy. Ýöne indi giňden ýaýran söweşler we çet ýurtly jeňçileriň aralaşyp, sahnadaky ýagdaýy üýtgedendigi zerarly bu suratlandyryş hakykata laýyk gelenok.
Demirgazykda täze dörän reallyga goşant goşan faktorlar az bolmasa-da, bularyň iň ulusy 2014-nji ýylda NATO güýçleriniň ýurtdan çykmagy netijesinde dörän howpsuzlyk boşlugy, şeýle hem jogapkärçiligiň Owganystanyň entek kämillik derejesine ýetmedik kowpsuzlyk güýçleri bilen harbylaryna tabşyrylandygy. Netijede ýurt çagyrylmadyk myhmanlar üçin arzyly mekana öwrüldi.
The arrival of the annual Taliban spring offensive in April 2015 revealed the north as a major battleground between government troops and Taliban forces, fighting that in years past had centered primarily on the Pashtun centers of southern and eastern Afghanistan.
Ýurda soňra baran söweşijiler barada hem habarlar peýda boldy. Bular Pakistanyň geçiren harby hüjümleri sebäpli özleriniň bu ýurtdaky bukularyny terk etmeli bolan “Yslam döwletine” sadyk orta aziýaly jeňçiler.
Pakistanyň biynjalyk serhetýaka regiony pakistan ”Talybanyna”, Orta Aziýa, arap ýurtlaryna we Çeçenistana degişli jeňçileri ençeme ýyllap penalap geldi. Demirgazyk Owganystanda köp sanly “nätanyş ýüzleriň” peýda bolandygy barada ýerli ilatdan gowşan habarlar resmileriň ünsüni [olaryň gelýän ýeri, ýagny] çeşme hökmünde demirgazyk-günbatar Pakistana çekdi. Demirgazyk Owganystana täze baranlaryň arasynda Pakistanda pena tapanlygy mälim jeňçi toparlaryň ençemesiniň wekilleriniň bolmagy mümkin.
Bular Pakistanyň “Tehrik-i Taliban” hereketiniň dürli fraksiýalarynyň, şeýle hem “Özbegistanyň Yslam hereketi” we by hereketiň täjik bölümi “Jamaat Ansarullah” ýaly al-Kaýda bilen ilteşikli toparlary öz içine alýar.
Özbegistanyň yslam hereketi ÖYH-niň ýolbaşçylarynyň özleriniň “Yslam döwletine” sadykdyklary barada kasam etmegi Owganystanda ekstremizmiň howply täze görnüşini döreder diýen gorkyny oýardy. Ýöne “Yslam döwletiniň” arap ýolbaşçylarynyň Owganystana aýak basyp-basmandygy ýa olaryň täsirleriniň näderejededigi entek belli däl.
Pentagonyň 2015-nji ýylyň iýunynda çykaran hasabatynda “Yslam döwletiniň” Owganystandaky täsiriniň we onuň bu ýurda aralaşma işleriniň entek deslapky derňew derejesindedigi aýdylýar.
Hasabatda şeýle hem “Özbegistanyň Yslam hereketi” özüniň “Yslam döwletini” global jyhadyň ýolbaşçysy hökmünde goldaýandygyny beýan etse-de, owgan talybanlarynyň “Yslam döwletine” bu ýurda aralaşmaga özleriniň ýol bermejekdigini aýdandygy bellenýär.
Ýöne çet ýurtly jeňçileriň demirgazyk Owganystanda göze ilmegi olaryň serhetden Täjigistana, Türkmenistana we Özbegistana geçmäge taýýarlanýandygynyň alamty hem bolup biler.
Jeňçileriň Pakistandan demirgazyk Owganystanyň merkezi welaýatlaryna aralaşmagy regionyň iki gapdalyndaky ýollardan amala aşyrylýan bolmagy ahmal. Demirgazykdaky serhede Türkmenistan, Özbegistan we Täjigistan tarapyndan berk kontrollyk edilýändigini nazara alsaň, jeňçileriň Owganystana gös-göni Orta Aziýadan aralaşmak ähtimallygy o diýen uly däl.
”Talybanyň” höküm süren döwürlerinde režimiň Owganystanda kontrollyk astyna alyp bilmedik sanlyja welaýatlarynyň biri Badahşandy. Bu gün hem, şol häsiýetler sebäpli bu welaýat Pakistanyň günbatar regionlaryndan gaçyp, demirgazyk Owganystana aralaşmaga synanyşýan jeňçiler üçin amatly geçelge bolup durýar.
Pakistan 2014-nji ýylda demirgazyk Weziristanda harby hüjümleri ýola goýaly bäri jeňçiler bilen olaryň maşgala agzalarynyň ýurtdan gaçyp çykmak üçin Badahşanyň gizlin dag geçelgelerini ulanýandygy mälim. Olaryň käbiri ilki owgan welaýaty Kunaryň üsti bilen Badahşana barýar. Ýöne köpüsi demirgazyk Weziristandan Çitrala, ol ýerden hem Dorah, Borogil ýa-da Irşad geçelgesini ulanyp, serhetden Badahşana geçýär.
“Özbegistanyň Yslam hereketiniň” demirgazyk Owganystana aralaşandygynyň görnetin alamatlary bilen ýüzbe-ýüz bolan ilkinji welaýat Tahar boldy. Söweşijiler ol ýere 2008-nji ýylda NATO-nyň demirgazykdan gelýän üpjünçilik ýoluny kesmek üçin bardylar.
ÖYH-niň täjik bölümi “Jamaat Ansarullah” hem Taharda ýerleşip, demirgazykdaky serhetdeş goňşy Täjigistana howp salarlyk ýagdaýa ýetdi.
2010-njy ýylda Taharyň ilaty Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna “Al-Kaýdanyň jeňçileriniň” welaýatda bir kiçeňräk daýanç nokadyny gurandyklaryny aýtdylar. Şol ýylyň sentýabrynda NATO ”Al-Kaýda” bilen ilteşikli ÖYH-niň bir lideriniň welaýatda geçirilen howa hüjüminde öldürilendigini habar berdi.
Owgan kanun çykaryjylary üç etrap, ýagny Daşte-Kala, Hoja Gar we Bahardakda özbek ýaşaýjylarynyň ÖYH-niň söweşijilerini penalaýandyklaryny aýtdylar.
Bu etraplaryň hemmesiniň Pakistanyň demirgazyk Weziristan welaýatyndan günbatardaky goňşy Gunduz welaýatyna barýan jeňçilere geçere ýol bolup hazmat edýändigine ynanylýar.
Hem “Talyban” güýçleri hem-de “Yslam döwletine” wepaly ÖYH-niň jeňçileri 2015-nji ýylyň bahar hüjümini Gunduz welaýatyna gönükdirip, bu welaýaty demirgazykda barýan giň gerimli kampaniýalar üçin baza edindiler.
Kampaniýanyň başlarynda “Talyban” güýçleriniň bu ýere toplanan iki müň söweşijisi welaýatyň ýedi etrabynyň bäşisini eýeläp, apreliň aýaklarynda welaýat merkeziniň strategik taýdan aşa ähmiýetli uçar meýdanynyň on kilometrligine çenli ilerlediler. Onsoň elden giden territoriýany Amerikanyň howa hüjüminiň kömegi bilen gaýtaryp almak üçin hökümet güýçleri ençeme hepde söweşmeli boldular.
Welaýat häkimi Mohammad Omar Safi bu gazaply söweşiň dowamynda 200 jeňçiniň öldürilendigini, on müň maşgalanyň hem öz öý-owzaryndan jyda düşendigini aýtdy.
Safiniň aýtmagyna görä, öldürilen jeňçileriň azyndan 18-siniň kimligi kesgitlenip, olaryň Täjigistandan, Özbegistandan, Gyrgyzystandan, Türkiýeden we Çeçenistandan bolan “çet ýurtly söweşijilerdigi” anyklanypdyr.
Welaýatyň polisiýa başlygy Abdul Sabur Nasrati Azatlyk Radiosyna “Biz Gunduz welaýatynda Yslam döwletiniň söwejileriniň bardygyny inkär edip bilemzok” diýip, gönümellik bilen aýtdy.
2001-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky güýçler “Talybany” Gunduzdan kowup çykarmazdan öň, bu welaýat agzalýan toparyň iň soňky berkitmesi hasaplanýardy.
2009-njy ýylda ”Talyban” bu ýere dolanyp barmazdan ozal Gunduz belli bir derejede asuda welaýatdy. Ýöne ol şondan bäri ”Talybanyň” iş alyp barýan esasy bazasy bolup durýar.
Taryhy şäher Mazary-Şerifi merkez edinen Balh uzak wagtdan bäri demirgazyk Owganystanyň esasy şäheri hasaplanýar.
Mazary-Şerif Gok metjit ýaly möhüm dini zyýaratgähleri şeýle hem yslam we ellinistik döwre degişli arheologik ýerleri öz içine alýar.
Balh welaýaty tutuşlygyna 2400 ýyldan gowrak mundan ozal Baktriýa diýen at bilen meşhurlyk gazanan regionyň bir bölegi bolupdyr.
Häzirki wagtda Balh Owganystan bilen goňşy üç sany Orta Aziýa döwleti, ýagny Türkmenistan, Özbegistan we Täjigistan bilen serhetdeş.
”Talyban” güýçleriniň, orta aziýaly söweşijileriň ýa-da “Yslam döwleti” bilen ilteşikli çet ýurtly jeňçileriň hüjümleri barada aýdanyňda bolsa, Balh demirgazyk Owganystanyň iň howpsuz welaýaty.
Bu bolsa häkimiýet monopoliýasynyň, esasan, welaýatyň täjik häkimi, öňki uruşparaz serkerde Atta Mohammad Nuruň elindedigi bilen bagly.
Muňa garamazdan, durnuklylyk ilkinji nobatda Nuruň öňki uruşparazlaryň ýene biri, wise-prezident Abdul Reşit Dostum bilen bolan gantaşygyna bagly. Bu iki gadymy bäsdeş ýaňy iýun aýynda demirgazyk Owganystanda howpsuzlygy ornatmak üçin özara hyzmatdaşlyk barada ylalaşdylar.
Samangan strategik taýdan Owganystanyň Hindiguş daglarynyň demirgazyk çetinde ýerleşýär. Balhyň merkezi Mazary-Şerifi Kabul bilen birikdirýän esasy şaýol Samangan we onuň merkezi Aibakdan geçýär.
Samanganda soňky ýyllarda belli bir derejede asudalyk höküm sürdi. Beýleki welaýatlar bilen deňäniňde jeňçileriň işjeňligi bu ýerde gaty çäkli.
Çet ýurtly jeňçiler barada Samangandan gowuşýan habarlar köp däl. 2015-nji ýylda owgan ”Talybany” käbir hüjümleri amala aşyrandygyny aýtdy. Ýöne bular toparlaýyn bolan hüjümler däl-de, köplenç ýollaryň gyralarynda partladylan bombalar.
Jowzjan Owganystanyň birinji wise-prezidenti Abdul Reşit Dostumyň dogduk welaýaty. Bu halk arasynda tasiri güýçli özbek lideri ”Talybanyň” höküm süren döwründe bu topara garşy düzülen ”Demirgazyk Ýaranlygynda” möhüm harby ýolbaşçylaryň biridi.
NATO 2012-nji ýylda Jowzjanda howpsuzlygy owgan güýçlerine tabşyranyndan soň bu ýerde Dostumyň öňki söweşijileri bar hem bolsa, jeňçileriň işjeňligi artdy.
2014-nji ýylda ”Talyban” jeňçileri Jowzjanyň demirgazyk çetinde ýerleşýän Hamýab etrabyny basyp, hökümet güýçlerini we Dostumyň toparyna degişli meýletinleri yza çekilmäge mejbur etdiler.
Serhediň aňyrsyndan bolsa Türkmenistan bu wakalara öz howpsuzlyk çärelerini berkitmek bilen jogap berdi.
Jowzjanyň sowa obalarynda howpsuzlygy goraýan köplenç ýerli polisiýa bilen parahat iltatdan düzülen meýletinler. Bularyň hem aglabasy, çak edilişine görä, ozal Dostumyň söweşijileriniň hatarynda bolan adamlar.
2015-nji ýylyň baharynda ÖYH-niň köp sanly söweşijisi goňşy welaýat Farýabdan Jowzjana aralaşana meňzeýär. Ýaňy maý aýynda Jowzjanyň merkezi etraby Akjadaky resmiler hökümet güýçlerine garşy uruşýan jeňçileriň arasyndaky “çet ýurtlylaryň” sanyny iň azyndan 300 töweregi diýip çaklaýandyklaryny mälim etdiler.
Ol ýerdäki ýaşaýjylar Azatlyk Radiosyna çet ýurtly jeňçileriň özbekçe ýa täjikçe gürleýändiklerini aksentleriniň bolsa owganystanlylara däl-de, orta aziýalylara meňzeýändigini aýdýarlar. Bu hem olaryň “Özbegistanyň yslam hereketine” we onuň täjik ganaty “Jamaat Ansarullah” toparyna degişlidini aňladýar.
Sar-e Poldaky jeňçileriň aglabasynyň ýerli ilatdandygyna ynanylýar. Ýöne 2014-nji ýyldan bäri ol ýere aralaşan ”Talyban” güýçleriniň we çet ýurtly jeňçileriň sany az däl.
Bularyň köpüsi Badgiz we Farýab welaýatlaryndan gelýär. Olar häzir Sar-e Pol welaýatynyň ýedi etrabynyň takmynan ýarysynda iş alyp barýarlar.
Sozma-Kala we Kohistanat ýaly etraplaryň ýaşaýjylary öz obadyr şäherlerini goramak üçin hökümet güýçleriniň ýeterlik däldiginden we bu ýerde 2015-nji ýylyň baharyndan bäri jeňçileriň sanynyň barha artýandygyndan zeýrenýärler.
Howpsuzlygy gorap saklamak üçin ýaşaýjylaryň käbiri bileleşip, parahat ilatdan düzülen ýaragly güýçleri döredipdirler. Ýöne olar Kabulyň özlerini ýarag bilen üpjün etmek wadasyny ýerine ýetirmekde haýal gymyldaýandygyny aýdýarlar.
”Talyban” güýçleriniň, şeýle hem çet ýurtly jeňçileriň, şol sanda Pakistanyň günbatar regionlaryndaky jeňçileriň-de Farýaba aralaşmagy bilen, 2014-nji ýyldan başlap bu ýerde howpsuzlyk ýagdaýy ýaramazlaşyp ugrady.
Käbir jeňçileriň, şol sanda ÖYH-niň jeňçileriniň-de owgan hökümetiniň harby hüjümleri sebäpli goňşy welaýat Badgizdan gaçmaga mejbur bolandygy çak edilýär. Hökümet güýçleri jeňçileriň kontrollygyndaky etraplary yzyna almak üçin Farýab welaýatynda-da hüjümleri ýola goýdular.
Farýablylar, welaýatda bikanun ýaragly güýçler peýda bolup, bu ýerdäki 15 etrabyň azyndan 8-inde giňden ýaýramak bilen öňki durnuksyzlygyň üstüne urna bolandygyndan, olaryň ýerli howpsuzlyk güýçlerine haýbat atýandygyndan zeýrenýärler.
Söweş we howpsuzlyk ýagdaýynyň gowşakdygy sebäpli müňlerçe ýaşaýjylar başga ýerlere göçmeli boldular.
Ýerli ilat hökümetiň kontrollygynyň diňe etrap merkezleri bilen çäklenýändigini aýdýar. Owganystanyň bir parlament wekiliniň 2015-nji ýylyň maý aýynda aýtmagyna görä, Farýab welaýatynyň 80 prosentden gowragyna jeňçiler kontrollyk edýärler.
Badgiz 2014-nji ýyldan bäri “Talyban” güýçleri we “Özbegistanyň Yslam herketi” tarapyndan söweş öýjügine öwrülen welaýat. Jeňçileri welaýatdan kowup çykarmak üçin ýurduň howpsuzlyk güýçleri şondan bäri ençeme gezek hüjüme geçdiler.
Bular ýaly harby operasiýalar köp halatlarda jeňçileriň obadyr şäherleri basyp almagyna gaýtawul hökmünde geçirilýär.
Demirgazyk Weziristandan gelýän ”Talyban” we ÖYH-niň jeňçileri, Hyrat welaýatynyň gündogar çetinden geçip, Badgiza gelýärler.
Jeňçileriň işjeňligi welaýatda ýaňy artdy. Beýleki jeňçiler hem, hamana şoňa garaşan ýaly, edil şu wagt gelýärler. Üstesine-de, “Yslam döwleti” 2015 ýylyň başlarynda öz hereketlerini Badgiz we Owganystanyň beýleki demirgazyk böleklerinde ýaýbaňlandyrmak barada iş alyp barýandygyny aýtdy. Bu hem öz gezeginde goňşy Türkmenistanyň serhet howpsuzlygyny güýçlendirmegine getirdi.
2014-nji ýyldan bäri türkmen serhetçileri bilen Badgizdäki jeňçileriň arasynda çaknyşyklar-da boldy. Söweş zerarly parahat ilatdan ençeme adamlar Murgap derýasyndan Türkmenistana geçmäge synanyşdylar.
2015-nji ýylyň maýynda ÖYH-niň jeňçileri Jawand şaherçesini eýelänlerinden soň, hökümet tarapyndan bolan hüjümlerden gaçyp, özleriniň türkmen serhedindäki berkitmelerine çekildiler.
Badgiziň polisiýa başlygy Mohammad Kaýýum Angaryň aýtmagyna görä, üstümizdäki ýylyň maýynda janyndan geçen bombaçylar üçin Hyrat welaýatyndan Bala Murgaba partladyjy guşaklary getirýärkä ýolda alty sany jeňçi öldürilipdir.


text:
Almatynyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti turǵyndardy vaktsına alýǵa shaqyrdy
ALMATY. QazAqparat – Almatyda epıdemıologııalyq jaǵdaıy áli de turaqsyz. Bul týraly qalalyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Almatynyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń málimeti boıynsha, ınfektsııalyq statsıonarlarda 2775 naýqas jatyr. Onyń ishinde 109 bala.
Jansaqtaý bóliminde – 266 naýqas jatyr.
Medıtsınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek mobıldi brıgadalarynyń jáne Telemedıtsına ortalyǵynyń ambýlatorııalyq baqylaýynda 5723 patsıent bar.
«Vaktsınalanbaǵan turǵyndar qaýip aımaǵynda tur, sondyqtan COVID-19-ǵa qarsy profılaktıkalyq vaktsınany alý qajet. Ásirese 60 jastan asqan turǵyndardyń alǵany jón, óıtkeni olardyń arasynda dert juqtyrǵandar 12%-dy quraıdy. 20-39 jas aralyǵyndary qala turǵyndary da qaýip aımaǵynda. Osy sanattaǵy dert juqtyrǵandar 28%-ǵa jetti. 45-50 jas aralyǵynda KVI juqtyrǵandar sany 24%-dan astam»,- dep habarlady departamentten.
Pandemııa kezinde jeke qorǵanys sharalaryn saqtaý mańyzdy, ásirese adamdar kóp jınalatyn jerlerde, jabyq bólmelerde, betperde taǵý qajet.
Epıdemıologııalyq zertteýleri boıynsha Almatyda dert juqtyratyn negizgi oryndar: otbasylyq baılanys - 20,1%, saýda obektileri - 20,8%, onyń ishinde bazarlar - 9,1%, qoǵamdyq kólikter - 19,7%.
Juqpaly aýrýlardyń bastalý maýsymynyń aldynda Almaty turǵyndary koronavırýsqa qarsy vaktsınalanýlary tıis. Eldegi vaktsınalar jaqsy zertteýden ótkender.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
16:44
-
-
-
-
-
-
Túrkistanda bir jasar balasyn 7 mln teńgege satpaq bolǵan áıel ustaldy
TÚRKІSTAN. QazAqparat – Túrkistanda bir jasar balasyn 7 mln teńgege satpaq bolǵan áıel ustaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qalalyq prokýratýranyń málimetinshe, 27 jastaǵy kelinshek qamaýǵa alynyp, oǵan qatysty tergeý amaldary júrgizilýde. Bala satýǵa áreket jasaý qylmysy kezekti mnıtorıng júrgizý barysynda anyqtalǵan.
«Osy materıal boıynsha sol kúni Túrkistan qalalyq polıtsııa basqarmasy QR Qylmystyq kodeksiniń 135 baby 2- bóligi 12 tarmaǵy boıynsha sotqa deıingi tergep tekserý amaldary bastaldy. 1994 jyly týǵan kúdikti áıel óziniń 2020 jyly týǵan balasyn satý jáne 7 mln teńge kóleminde aqsha alý kezinde qolǵa tústi», - delingen habarlamada.
- Pandemııada alaıaqtar men qarjy pıramıdalary qazaqstandyqtardy 417 mlrd teńgege aldaǵan
- Aqtóbede 13 jasar qyz jıyrmasynshy qabattan sekirip ketti
- Temirtaýda kólik qaqqan 37 jastaǵy áıel mert boldy
- SQO-da mamandar Mortyq aýylynda iri qaranyń neden ólgenin tekserip jatyr
- Almatyda janarmaı beketinde tóbeleskenderdiń kim ekeni anyqtaldy
- Ata-anam uryp-soǵady: Óskemende oqýshy qyz sabaqqa barmaý úshin ótirik aıtqan
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Şu gün, 6-njy awgustda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky «Berkarar» myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogy geçirildi.
Zenanlaryň dialogyna gatnaşmak üçin Türkmenistana gelen Merkezi Aziýa döwletleriniň wekilleri ilki myhmanhananyň foýesinde guralan amaly-haşam sungatynyň sergisini synladylar.
Soňra Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogyna gatnaşýan wekiliýet ýolbaşçylarynyň bilelikde surata düşmek dabarasy geçirildi.
Dialogyň açylyş dabarasynda Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň Başlygy Gülşat Mämmedowa Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň dabara gatnaşyjylara iberen Gutlagyny okady.
Dialogyň barşynda BMG-niň Baş Sekratarynyň ýörite wekili, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebitleýin merkeziniň baştutany Natalýa German, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenan ýolbaşçylarynyň dialogynyň Başlygy, Özbegistan Respublikasynyň Oliý Mažlisiniň Senatynyň Başlygy Tanzila Narbaýewa, Gazagystan Respublikasynyň Parlamentiniň Mažlisiniň Halkara meseleleri, goranmak we howpsuzlyk baradaky komitetiniň başlygy Aýgül Kuspa, Gyrgyz Respublikasynyň Žogorku Keneşiniň Toragasynyň Orunbasary Aida Kasymaliýewa, Täjigistan Respublikasynyň Hökümetiniň ýanyndaky Zenanlaryň we maşgala işleri boýunça Komitetiniň başlygy Hilolbi Kurbonzoda çykyş etdiler.
Çykyşlarda Merkezi Aziýada gender deňligini ösdürmek boýunça syýasatyň durmuşa geçirilmegi, sebitleýin hyzmatdaşlygyň tejribesi barda pikir alşyldy. Bu ugurda gazanylan üstünlikler bellenilip geçildi.
Çäräniň barşynda şeýle hem BMG-niň Baş Sekretarynyň kömekçisi, BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň Dolandyryjysynyň kömekçisi, BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň Ýewropa we GDA döwletleri boýunça Sebitleýin edarasynyň direktory Mirýana Spolýariç Eggeriň wideoýüzlenmesi diňlenildi.
Dialogyň barşynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogynyň Jarnamasyny kabul edildi. Çäräniň ahyrynda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogyna gatnaşyjylaryň adyndan Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlaryna Ýüzlenme okaldy.
Günortan çärä gatnaşyjylar «Awaza» Kongresler merkezinde Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň Hormatly nyşany bilen sylaglamak dabarasyna gatnaşarlar.
TmCars.info «Awaza» Milli syýahatçylyk zolagyndaky wakalar baradaky habarlary okyjylarynyň dykgatyna ýetirip durar.


text:
Italiýaly alymlar genetiki barlaglar arkaly Leonardo da Winçiniň nesil daragtyny dikeltdiler. Bu iş üçin olara on ýyl töweregi wagt gerek boldy. Alessandro Wessozi we Agnese Sabato dünýä belli suratkeşiň maşgalasynyň 21 nesliniň dowamyndaky erkek kişileriň yzygiderli nesil daragtyny düzdiler. Olar barlaglaryny 1331-nji ýylda doglan «urugbaşy» Mikelden başlap, häzirki ýaşap ýören 14 sany nesil bilen tamamladylar. Leonardonyň özi (1452-nji ýylda doglan) altynjy nesle degişlidir. Urug şejeresi maşgalanyň diňe bäş şahasyny öz içine aldy.
2016-njy ýylda barlag geçirijiler Leonardo da Winçiniň maşgalasynyň köp sanly neslini tapandyklaryny habar beripdiler. Arhiw maglumatlaryna görä, Leonardonyň özi zürýatsyzdyr. Ýöne onuň köp nesli bolan 22 öweý dogany bolupdyr.
690 ýyly öz içine alýan nesil daragtynyň bäş şahasyny Leonardonyň kakasy Pierodan (5-nji nesil) we onuň dogany Domenikodan (6-njy nesil) yzarlap gaýtsaň bolýar. Alymlar 15-nji nesilden bäri 225 sany anyk adam hakynda maglumat tapyp bildiler.
Barlag geçirijiler erkek ugry boýunça geçýän Y hromosomasynyň 25 nesliň dowamynda üýtgewsiz galýandygyny bellediler. Diri adamlar bilen öten-geçenleriň Y hromosomy deňeşdirilende, ýüzlerçe ýyldan soň hem olaryň garyndaşlyk gatnaşygyny anyklap bolýar.
Leonardo da Winçiniň DNK-syny aýdyňlaşdyrmak diňe bir onuň galyndylarynyň hakykylygyny tassyklamaga däl-de, eýsem, beýleki möhüm soraglara-da jogap bermäge, mysal üçin, onuň uçursyz zehininiň sebäbini anyklamaga mümkinçilik berer. Genetiki maglumatlar ussadyň ene-atasynyň nirede doglandygyny, hakykatdan hem çepbekeýdigini, haýsy durmuş ýörelgesini alyp barandygyny hem-de nesil yzarlaýan haýsy kesellerden ejir çekendigini anyklamaga mümkinçilik berer.
Italiýaly alymlar genetiki barlaglar arkaly Leonardo da Winçiniň nesil daragtyny dikeltdiler. Bu iş üçin olara on ýyl töweregi wagt gerek boldy. Alessandro Wessozi we Agnese Sabato dünýä belli suratkeşiň maşgalasynyň 21 nesliniň dowamyndaky erkek kişileriň yzygiderli nesil daragtyny düzdiler. Olar barlaglaryny 1331-nji ýylda doglan «urugbaşy» Mikelden başlap, häzirki ýaşap ýören 14 sany nesil bilen tamamladylar. Leonardonyň özi (1452-nji ýylda doglan) altynjy nesle degişlidir. Urug şejeresi maşgalanyň diňe bäş şahasyny öz içine aldy.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Kamala Harris amerikan kenarlaryna gelip düşen ýewropaly açyjylaryň "tire-taýpa halklary üçin betbagtçylyk tolkunyny döredendigini, zorluk edendigini, ýerleri ogurlandygyny we kesel ýaýradandygyny" aýtdy.
“Biz bu utançly geçmişi bilmezlik etmeli däldiris. Biz muňa üns bermeli we geçmişiň ýerli jemgyýetlere şu günki günde edýän täsirini ýeňip geçmek üçin elimizden gelenini etmeli" diýip, ol ýerli halklaryň hukuklaryny goramak boýunça iň uly gurama, Amerikan hindi milli kongresine ýüzlenip aýtdy.
“Amerikanyň sesiniň” Harrisiň sözlerine salgylanyp beren maglumatyna görä, Baýden administrasiýasy tire-taýpa halklary bilen özara düşünişmek, tire-taýpa ýerlerindäki hünär mekdeplerini federal derejede maliýeleşdirmek baradaky jarnama täzeden sereder. Bu resminama 2018-nji ýylda 12 federal agentligiň arasynda geçirilen gepleşiklerde, ýöne tire-taýpa wekilleriniň gatnaşmazlygynda täzeden seredildi.
Harris Kristofer Kolumbyň amerikan kenarlaryna gelip düşen gününiň ýyl dönüminiň we ýakynda döredilen ýerli halklar gününiň ertesi çykyş etdi.
"Birleşen Ştatlar 1934-nji ýyldan bäri her oktýabrda ilkinji gezek amerikan kenarlaryna gelip düşen ýewropaly syýhatçylaryň ýyl dönümini belleýär” diýip, Harris aýtdy. "Ýöne bu doly taryh däl we hiç haçan doly taryh bolmandy” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Ykdysady nazaryýetiň iň möhüm düşünjeleriniň biri bolup pul çykyş edýär. Ol harydyň alyş-çalyş gymmatynyň taryhy ösüşiniň netijesinde emele gelipdir.
Mälim bolşy ýaly, harydyň gymmaty önümçilikde döredilýär. Emma gymmat şol harydyň başga haryda deňeşdirilmegi arkaly alyş-çalyş gymmaty görnüşinde ýüze çykýar. Mysal üçin, bir palta 20 kg dänä çalşylýar diýeliň. Şonda palta özüniň gymmatyny dänäniň isleg ödeýiş gymmatynda aňladýar. Munuň özi paltanyň ýasalmagy üçin-de, dänäniň öndürilmegi üçin-de birmeňzeş ululykda zähmetiň sarp edilendigini aňladýar. Öz gymmatyny başga bir harydyň isleg ödeýiş gymmatynyň üsti bilen aňladýan haryt, ýagny biziň mysalymyzda palta gymmatyň otnositel görnüşinde durýar. Haýsy harydyň isleg ödeýiş gymmaty başga bir harydyň gymmatyny aňladýan bolsa, ýagny biziň getiren mysalymyzda däne, gymmatyň ekwiwalent görnüşinde durýar. Eger haryt gymmatyň otnositel görnüşinde durýan bolsa, ol alyş-çalyşda aktiw orun tutýar. Munuň tersine, ekwiwalent bolup hyzmat edýän haryda passiw orun degişlidir.
Şu ýerde alyş-çalyş gymmatynyň ýönekeý görnüşinden başlap, tä pul görnüşine çenli ösüş ýoluna ser salalyň.
Haryt önümçiliginiň ilkinji ýüze çykan ýagdaýynda, alyş-çalyş tötänleýin amal edilipdir. Ilkidurmuş jemagatlary tötänleýin dörän artykmaç önümlerini öz aralarynda çalşypdyrlar. Bu ýerde haýsy-da bolsa bir haryt, gös-göni başga bir haryda çalşylypdyr. Muňa göz ýetirmek üçin ýokardaky getirilen mysalymyzy ýatlamak ýeterlikdir (1 palta = 20 kg dänä). Alyş-çalyş gymmatynyň bu görnüşine gymmatyň ýönekeý ýa-da tötänleýin görnüşi diýilýär.
Jemgyýetiň ösüşiniň dowamynda zähmet bölünişigi gitdigiçe çuňlaşýar. Ilkidurmuş jemagat gurluşy mahalynda zähmetiň ilkinji iri jemgyýetçilik bölünişigi, ýagny maldarçylygyň ekerançylykdan bölünip aýrylmagy bolup geçýär. Şonuň netijesinde harytlaryň sany köpelýär, alyş-çalyş birsyhly bolup durýan hadysa öwrülýär. Indi şol bir haryt birnäçe harytlar bilen çalşylyp ugraýar. Mysal üçin:
= 40 kg dänä,
1 goýun = 20 m mata,
= 2 palta,
= 3 g altyna we ş.m.
çalşylyp bilner. Şu ýerde bir haryt (goýun) özüniň gymmatyny birnäçe hartylaryň isleg ödeýiş gymmatynda aňladýar. Alyş-çalyş gymmatynyň ösüşiniň bu görnüşine gymmatyň doly ýa-da ýaýbaňlandyrylan görnüşi diýilýär.
Alyş-çalşyň ösüşiniň bu basgançagynda harytlaryň biri-birine gönüden-göni çalşylmagy entäk aradan aýrylmaýar. Bu bolsa alyş-çalşyň ýaýbaňlanmagyna belli bir derejede päsgel berýär.
Jemgyýetçilik zähmet bölünişiginiň mundan buýana çuňlaşmagy bilen ähli harytlaryň arasyndan has ýörgünli, hyrydarly bolan bir haryt saýlanyp çykýar. Beýleki harytlaryň hemmesi özleriniň gymmatyny şol saýlanyp çykan haryt bilen aňladyp ugraýar. Ol saýlanan haryt bolsa beýleki harytlaryň ählumumy ekwiwalenti hökmünde çykyş edýär. Ählumumy ekwiwalent nämä? Islendik beýleki haryda gös-göni alyş-çalyş etmäge ukyby bolan haryda ählumumy ekwiwalent diýilýär.
Ählumumy ekwiwalentiň peýda bolmagy alyş-çalşy ýeňilleşdirýär, hem-de bir harydyň başga bir haryda gönüden-göni çalşylmagynyň ýitip gitmegine esas döredýär.
Alyş-çalşyň ösüşiniň bu basgançagynda gymmat özüniň doly ýa-da ýaýbaňlandyrylan görnüşinden ählumumy görnüşine geçýär. Ony aşakdaky ýaly görkezmek bolar:
40 kg däne =
20 m mata = = 1 goýna
2 palta =
3 g altyn we ş.m.=
Şu ýerde ählumumy ekwiwalentiň ornunyň entäk belli bir haryda berkidilmändigini bellemek gerek. Ol orny aýry-aýry ýerlerde, ýurtlarda dürli-dürli harytlar ýerine ýetiripdir. Käbir ýerlerde ählumumy ekwiwalent ornunda duz, başga ýerlerde mal, ýene bir ýerlerde deri ýa-da pil süňki we ş.m. çykyş edipdir.
Ählumumy ekwiwalentiň köp dürlüligi alyş-çalşa belli bir derejede päsgel beripdir. Haryt gatnaşyklarynyň mundan beýläk hem ösmegi, ähli ýerde ýeke-täk ekwiwalente geçilmegini talap edipdir.
Ählumumy ekwiwalentiň ornunyň haýsy hem bolsa bir haryda, ýagny altyna berkidilmegi gymmatyň pul görnüşiniň ýüze çykmagyna getiripdir. Ony şeýle görkezmek bolar:
40 kg däne =
20 m mata = = 39 altyna
2 palta =
1 goýun we ş.m.=
Puluň peýda bolmagy bilen harytlar dünýäsi iki bölege bölünipdir. Onuň bir böleginde ýönekeý harytlar, beýleki bir böleginde bolsa, pul harydy bolýar. Puluň kömegi bilen galan hemme harytlaryň gymmaty aňladylýar. Pul ählumumy isleg ödeýiş gymmaty hökmünde çykyş edýär. Diýmek, pul ählumumy ekwiwalentlilik wezipäni ýerine ýetirýän aýratyn bir harytdyr.
Arbabow B., Kazygulyýew A., Rahmanowa M. Ykdysady nazaryýet.
Ýokary okuw mekdepleri üçin okuw kitaby. – A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2020., 49-51sah.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda ýokary derejede, ilki iki ýurduň prezidentleriniň arasynda, soň giňişleýin delegasiýa wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilen türkmen-owgan gepleşikleri tamam boldy.
Türkmen metbugaty bu gepleşikleriň regiondaky parahatçylyk we howpsuzlyk üçin möhüm ähmiýete eýe bolandygyny ýazýar.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy prezident Berdimuhamedowyň sapary mahalynda Kabulda adatdan daşary howpsuzlyk çäreleriniň görlendigini, köçeleriň baglanandygyny aýdýar.
Gepleşikleriň anyk netijeleri barada taýýarlanan maglumaty diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Orsýetiň, Fransiýanyň, Germaniýanyň we Ukrainanyň liderleri gündogar Ukrainadaky konflikti çözmegiň ýollary barada 24-nji maýda telefon arkaly gepleşik geçirdiler.
Kreml Orsýetiň orsýetçi separatistler bilen “koordinirlenen” teklipleri, şol sanda Donbas regionynda saýlawlary geçirmek we konfliktde söweşe gatnaşanlar üçin amnistiýany amala aşyrmak çärelerini öňe sürendigini habar berdi.
Liderleriň telefon gepleşiginiň yzýany ýaýradan bilelikdäki beýannamasynda taraplar “Minskde baglaşylan parahatçylyk ylalaşygyny berjaý etmek borçlaryna eýermek we özleriniň ony doly hem mümkin boldugyndan tiz berjaý etmek niýetini mälim etdiler”, diýip Fransiýanyň prezidenti Fransua Hollandyň edarasy aýtdy.
Kreml liderleriň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) missiýasyna goşmaça ygtyýar bermek meselesini hem maslahat edendigini habar berdi.
2015-nji ýylyň fewral aýynda Fransiýanyň we Germaniýanyň araçylygynda gelnen ylalaşyk gündogar Ukrainadaky konfliktde söweşleri gowşatmaga ýardam berdi, emma çaknyşyklar ýygy-ýygydan ýüze çykýar we syýasy çözgüt tapmak boýunça tagallalar petige direlýär.


text:
Jambyl oblysyndaǵy jarylystan zardap shekken taǵy bir órt sóndirýshi qaıtys boldy
NUR-SULTAN. QazAqparat - Jambyl oblysyndaǵy jarylystan zardap shekken taǵy bir órt sóndirýshi qaıtys boldy, dep habarlaıdy QR TJM baspasóz qyzmeti.
«Búgin Jambyl oblysyndaǵy jarylystan zardap shekken 1993 jyly týǵan órt sóndirýshi qaıtys boldy. Ol buǵan deıin Nur-Sultan qalasyndaǵy Travmatologııa jáne ortopedııa ǵylymı-zertteý ınstıtýynyń aýrýhanasyna jetkizilip, sol jerde em alyp jatqan bolatyn» delingen habarlamada.
Osylaısha Jambyl oblysyndaǵy jarylys saldarynan qaza tapqandar sany on jeti adamǵa jetti. Onyń ishinde 10 azamattyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkeri, Qorǵanys mınıstrliginiń 6 áskerı qyzmetkeri jáne bir áskerı prokýror. Joǵalǵan taǵy bir adam izdestirilýde.


text:
Baqytjan Tobayaqov. Tól tengening tarihy
7 jeltoqsan - Tәuelsizdikting 20 júldyzdy sәtining «Altyn tenge» kýni
Mine, Tәuelsizdigimizding tarihy 20 jyldyghyna da jaqyndap kelip qaldyq. Tәube deymiz, qaghanaghymyz qarq, saghanamyz sarq bolmasaq ta, ekonomikalyq reforma óz jýrisinen qatty janylghan joq. Tarih donghalaghy әrkez óz ainalysynan janylmaydy. Biz ótkenge qarap, býgindi saralap, bolashaqty boljaymyz. Kezinde tól valutamyz ainalymgha engizilgende bórkimizdi aspangha atyp quandyq. Búl bizding ekonomikalyq tәuelsizdigimizding alghashqy qarlyghashy edi. Biz sol kezdegi parlamenttik «Halyq kenesi» gazetinde baspasóz tarlanbozy Sarbas Aqtaevtyng basshylyghymen kóptegen últtyq problemalardy kóterip, tәuelsizdigimizdi bayandy etetin ózekti ýderisterge bastamashy boldyq. Olar - últtyq rәmizder, astanamyzdyng Saryarqagha kóshirilui jәne tól valutamyz edi...
7 jeltoqsan - Tәuelsizdikting 20 júldyzdy sәtining «Altyn tenge» kýni
Mine, Tәuelsizdigimizding tarihy 20 jyldyghyna da jaqyndap kelip qaldyq. Tәube deymiz, qaghanaghymyz qarq, saghanamyz sarq bolmasaq ta, ekonomikalyq reforma óz jýrisinen qatty janylghan joq. Tarih donghalaghy әrkez óz ainalysynan janylmaydy. Biz ótkenge qarap, býgindi saralap, bolashaqty boljaymyz. Kezinde tól valutamyz ainalymgha engizilgende bórkimizdi aspangha atyp quandyq. Búl bizding ekonomikalyq tәuelsizdigimizding alghashqy qarlyghashy edi. Biz sol kezdegi parlamenttik «Halyq kenesi» gazetinde baspasóz tarlanbozy Sarbas Aqtaevtyng basshylyghymen kóptegen últtyq problemalardy kóterip, tәuelsizdigimizdi bayandy etetin ózekti ýderisterge bastamashy boldyq. Olar - últtyq rәmizder, astanamyzdyng Saryarqagha kóshirilui jәne tól valutamyz edi...
Ótken tariyhqa bajaylay ýnilsek, Qazaqstanda tәuelsizdik jariyalanghannan keyin kenestik kezende qúrylghan ekonomikalyq әleuetti saqtap qalugha tyrysyppyz. Daghdarysqa qarsy baghdarlama qabyldanypty. Onyng materialdyq jәne qarjylyq bazasy boldy. Sebebi respublika shetelge satyp-ótkizetin eksporttyq tauarlargha, shiykizat ónimderine, atap aitqanda: múnaygha, metall men astyqqa ie edi. Energiya tasymaldaushylar men auyr ónerkәsip ónimi әlemdik rynokta súranysqa ie boldy da, biz búrynghy sosialistik eldermen ejelgi sauda-sattyq baylanystarynyng ornyna óz tauarlarymyzdy satyp-ótkizuding jana arnalaryn taba alar edik. Múnyng ornyna eng ýzdik kәsipshilikter men óndirister shet eldikterge satylyp ketti.
Sol kezde Ýkimetimizde memlekettik mýddeni qúzyretti týrde qorghay almaytyn adamdar otyrdy. Biz sol kezding ózinde óz ónimimizdi shet elderge sata alatynbyz. Múnyng ornyna birneshe buyn qazaqstandyqtardyng enbegimen jasalghan materialdyq qúndylyqtar talan-tarajgha salyndy. Kәsiporyndardyng aktivteri sutegin satyldy, elimizding ekonomikasy kýirey bastady, auyl sharuashylyghy men ónerkәsipti toqyrau jaylady. Halyq sharuashylyghynyng tútas bir salalary sheteldik kompaniyalardyng qoldaryna tapsyryldy.
Osy sebepterding saldarynan memleketting qarjylyq jýiesi kýireytindey qauip tóndi. Sondyqtan da rublidik aimaqtan shyghu sәtine aldyn ala últtyq valutamen qordalanatynday sheshim shygharyldy. Tengege dayarlyq Jogharghy Keneste jýrgizildi. Sol kezende ekonomikalyq reformalar Komiytetin ekonomika mәselelerin jaqsy biletin ghalym Sauyq Tәkejanov basqardy. Ol ýlttyq valutany engizu jónindegi júmys tobynyng tóraghasy boldy. Últtyq bank tengening dizaynyn әzirleu ýshin "Qazaqstan dizayn ortalyghynyn" suretshilerin tartty. Preziydent әkimshiligining Erik Asanbaev bastaghan júmys toby aqsha qaghazynda kimning beynelenetinin sheshti. Qazir qarap otyrsaq, úly adamdarymyz beynelengen sol bir aqsha banknottarymyz kózimizge ystyq. Hayrolla Ghabjәlelov salghan alghashqy 1 tengelikting Ál-Faraby beynelengen dizayny sol kezdegi halyqaralyq sarapshylardan joghary bagha alghan edi...
Sóitip, sol kezende Qazaqstan óz tәuelsizdigin jariyalap, memlekettik rәmiz-nyshandargha ie bola, sonyng ishinde ózining últtyq valutasyn engizuge dayarlana bastady. Sonymen birge 1992 jylgha deyin 1993 jylgha deyin ainalysta kenes rubli boldy, sonan song Resey jana rublin engizdi. 1993 jyldyng kýzinde Qazaqstan TMD elderining eng sonynda rubli aimaghynan shyqty. Últtyq valutany engizu turaly Jogharghy Kenes pen Ýkimetting birlesken Qaulysy qabyldandy. Preziydentting Jarlyghy shyqty. Osylaysha 1993 jyldyng 15 qarashasy bizding tengemizding tughan kýni dep sanaldy. Mine, ol da býginderi bozbalalyq 18 jastan asyp barady...
Alayda, óz valutamyzgha ie bolyp alyp biz birden tәuelsizdik jaryalanghannan beri jinaqtalghan barlyq mәselelerdi sheshe almadyq. 1993 jyldan song makroekonomikalyq shamalar qatty terbeldi. Búl әbden týsinikti de. Biz jana ghúmyrymyzdy bastaugha tyrystyq, memleket tirshiligindegi barlyq ýderisterdi basqarudy ýirenuge, ekonomika móselelerin sheshuge úmtyldyq. Parlament belgili bir dәrejede Ýkimetti qatelesuden tizgindep otyrghanday boldy. Sonan song әy deytin әje, qoy deytin qoja joq, Ministrler kabiyneti jii qatelese bastady. Mәselen, ekonomikagha aralaspau turaly qauly qabyldady. Al, kez kelgen elde ýkimet naryqtyq qatynastardy retteuge mindetti. Atqarushy biylikting osynday búrys qadamy kósiporyn basshylarynyng ózdiginshe әreket ete bastauyna әkep soqtyrdy. Kensharlar taratyldy. 1996 jyly ishki jalpy ónim kýrt qysqardy, ol 1993 jylmen salystarghanda 25 payyzgha deyin qúldyrady.
Osynday kelensiz kezeng 1998 jylgha deyin sozyldy. Osynyng saldarynan jaghdaydy týzetu ýshin asa zor kýsh-jiger kerek boldy. Biraq ta kóptegen múnay óndirushi kompaniyalar sol kezding ózinde basqa memleketterding menshigine berilip qoyylghan edi, birqatar kәsiporyndar bankrottyqqa úshyrady jәne de tikeley mindetterin sheshuding ornyna bangmen ainalysudy ýirengen memlekettik sheneunikterding tútas bir qauymy qalyptasty.
Eger de qarjylyq jýiege, bizding valutagha keletin bolsaq, onyng baghamy tek túraqtandy deuge bolady. 1999 jylgha sheyin tenge baghamyn jasandy týrde ústap túrdyq. Biraq basty problema valutalyq baghamda emes. 1996-98 jyldary barlyq kýsh inflyasiyamen kýreske júmsaldy. Ýkimet tengeshildik sayasatty jýrgize otyryp, aqsha tapshylyghyn tudyrdy. Al sharuashylyqtyng negizi óndiris qoy, aqshasyz ony kóteru mýmkin emes. Tengeshildik sayasat óndiriske tym teris әserin tiygizdi. Ónerkәsipti, auyl sharuashylyghyn, óndeu salalaryn eng aldymen tiyisti aqsha ainalysymen qamtamasyz etu qajet edi. Keyinderi memlekettik baghdarlamalar boyynsha auylgha ondaghan milliard tenge júmsaldy. Búryn osy aqshanyng jasampaz quatyn bosatugha qanday kedergi bolyp edi? Býgingidey auyldyq nesie seriktestikterine úqsas qarjylandyru tәsimderin eki ne bes jyl búryn qúrugha kim rúqsat etpedi? Qysqasha aitqanda, biz uaqytymyzdy bosqa ketirdik, sportshylardyng sóz saptauynsha qarqyndy joghalttyq. Al, biraq qolymyzda halyq sharuashylyghyn jónge keltiru ýshin barlyq qúraldar - altyn qory, valutanyng eksporttyq týsimderi jәne aqsha basatyn stanogymyz bolyp edi.
Ókinishke qaray, 2000 jylgha deyin tek qana makroekonomikalyq kórsetkishtermen ghana maqtana aldyq, al ol kóbinese bizding sharua jýrgize biletindigimizge emes, energiya tasymaldaushylar men shiykizattyng әlemdik baghalaryna tәueldi. 2001 jyldan bastap ontayly ekonomikalyq sayasattyng arqasynda jaghday birshama týzelip, ónerkәsip pen auyl sharuashylyghy dúrys reliske týsti. Dýnie jýzilik qarjylyq daghdarystan da óte aldyq. Últtyq valuta memleketting әleumettik sayasatynda, zeynetaqymen qamtamasyz etude, júmys oryndaryn ashuda, jastar sayasatyn jýrgizude asa manyzdy ról atqardy. Áleumettik sayasat degende arzan túrghyn ýy qúrylysyn qarjylandyrudy menzep otyrmyz. Qazirgi tanda óndiristerdi qúru Ýkimetting salyq sayasatyna jәne qaryz payyzdaryn azaytqysy kelmeytin bankterge tikeley tәueldi. Tipti kópshilikke keninen taraghan ipotekalyq baghdarlamanyng ózi ósimqorlyq payyzdardyng kesirinen myqshyndap jýrmey otyr, al búl payyzdar ortasha dәuleti bar qazaqstandyqty kedeylendirip, kommersiyalyq bankterge asqan payda týsirude. Qazir kez kelgen adam búqaralyq aqparat qúraldarynan, ghalamtordan kóptegen damyghan elderding bankteri ózderindegi onsyz da tómen nesie ýshin syiaqy taghayynshamasynyng payyzdaryn odan әri azaytyp jatqanyn kórip bile alady. Al keybir memleketterdegi, mysaly Japoniyadaghy bankter qaryz payyzdarynan bas tartuda. Sondyqtan da bizding kәsipkerler men bankterding әleuetti degen tapsyryskerleri qazaqstandyq aqsha rynogyna saqtyqpen qaraydy. Bir adamdy ómir boyy, birneshe adamdy úzaq uaqyt aldaugha bolady, al biraq eshkim de býtin bir halyqty aldap kórgen joq degen tәmsil de bar ghoy.
Qazirgi kezende Qazaqstan dәiekti týrde kóterilip keledi, búl
ishinara, ónerkósip óndirisinin, jalpy ónimning ósuimen
rastaluda. Jenil, tamaq ónerkәsibi, mashina jasau órkendep keledi. Kәsiporyndar qaz túryp ne bolmasa qayta beyindelip keledi. Áriyne, jýmyssyzdyq bar, biraq ta belgili bir
mamandyqtar boyynsha júmysker kadrlardyn
jetispeushiligi de oryn alyp otyr. Búl ekonomikanyng tirilip,
órkendey bastaghanyn bildiredi. Respublikanyng keleshegi
ýshin Últtyq Damu qory qúryldy. Yaghni, biz qazir naghyz tәuelsiz memleketting derbes sharuashylyq jәne qarjylyq sayasatyn jýrgizip kelemiz. Biraq ta biraz uaqyt ótkennen keyin biz Evropanyng kóptegen elderi siyaqty birynghay valutagha oraluymyz ghajap emes.
Memleket bolsa elimizdegi qarapayym adamdar jaghyna shyghyp, qatardaghy azamattardy tespey sorghandardyng aptyghyn birtindep basyp jatyr. Sonyng nәtiyjesinde ekonomikamyz nyghayyp keledi. Qazir qúdaygha shýkir, tengemiz qúntúraqtyly, ony ótkende Bas bankir Marchenko da Elbasymyzgha bayandap berdi. Altyn-valutalyq rezervimiz 50 milliard dollarlyq mejege jetip qalypty. Al, ayaq-qoly tanylghan kәsipkerlik quat jandansa tәuelsiz respublikamyzdy gýldendireri haq. Sonda ghana tól tengemiz әlemning eng nyghayghan valutalarynyng birine ainalatyny sózsiz...
Pang dýniyege pang qaraytyn parqym bar,
Sonda-daghy aqsha alqymnan alqymdar.
Tenge degen jalt-júlt etken jarqyrap
Orta ghasyr qoymasynda altyndar.
Keng dýniyeni ayaqasty tar etken,
Keshe ghana shyqtyq kenes-sәbetten.
Tenge degen zamanauy aqshasy
Bastau alghan kýmistelgen mәnetten.
Órken jaysyn óreliler, órister,
El ýshin tek darhan jýrek er ister.
Tenge degen kezindegi týrkilik,
Samanaidtik sary mysty felister.
Aqsham kópte shashtym, júrtqa syiladym,
Aqsham azda keng dýniyege syimadym.
Tenge degen Syr boyyna jinalghan
Timuridtik mys jalatqan dinarym.
Aqsha joqta beyshara ghoy, bir kem der,
Aqsha molda aqtarylar jyr-kender.
Tenge degen әmirshiler qoldanghan
Otyrarlyq, Ispidjabtyq dirhemder.
Aqsham, tuym, eltanbam ghoy - ýshtaghan,
Osy ýsheui beretindey kýsh maghan.
Tenge degen shekime men baqyrdy
Úlyqbek pen Ál-Faraby ústaghan.
Sondyqtan da Ál-Faraby sureti
Týsti túnghysh tengemizge - qúrmeti.
Hayrolladay suretshige sodan da
riza halqy, riza býtkil ýrmeti.
...Qazaqpyz ghoy, shyn dostargha sengemiz,
Qasarysqan qas dúshpandy jengemiz.
Tәuelsizdik rәmizindey rәuishti
Jasay bersin jarqyn jýzben Tengemiz!
«Abay-aqparat»