text:
Häzire çenli bilinýän materiýa bölejikleriniň jemi sany – on iki. Älemdäki materiýa başdan-aýak şol on iki bölejikden durýar. Özboluşly häsiýetlerine esaslanyp, elementar bölejikler fizikasy olary üç nesle bölýär. Fizikler ýene bir nesil, ýagny dördünji nesil hem bardyr ýa bolmagy mümkin diýip çaklaýardylar. Ýöne Higgs bölejigini tapmakda toplanan maglumatlaryň statistik analiziniň görkezmegine görä, dördünji nesliň bolmak ähtimaly ýok diýerlik.
Adamzat dünýä baky gelenok. Ol iru-giç dünýäden ötýär. Ony emele getirýän materiýanyň bolsa, tersine, ömri örän uzak bolýar. Adamzat, şeýle hem dünýä we bütin Älem protonlardan, neýtronlardan we elektronlardan durýar.
Bular 13.7 milliard ýyl mundan ozal bolan Uly Ýarylyşyň üstünden sanlyja salym geçensoň döräpdir. Diýmek, materiýa juda durnukly. Ýöne ol, dörände bolşy ýaly, heniz-de uly syr bolup galýar. Alymlaryň teoretiki oýlanmalara, astronomik ölçeglere daýanyp aýtmaklaryna görä, bize tanyş materiýa kosmosdaky tutuş materiýanyň diňe bir ujypsyzja bölegi.
Älemiň massasynyň 96 prosentini biziň düşünmeýän zatlarymyz - garaňky materiýa bilen garaňky energiýa emele getirýär. Bize tanyş materiýanyň üsti bilen düşündirip bolmaýan iňňän uly grawitasion güýçler garaňky materiýadan gelip çykýar.
Kosmosyň giňelmeginiň gitdigiçe çaltlanmagyna getirýän hem garaňky energiýa. Aslynda grawitasion güýç bu giňelmäni togtatmaly welin, ýöne bu iş ýol alanok.
Protonlaryň, neýtronlaryň elementar, ýagny bölünmeýän bölejikler däl-de, eýse iki kwarkdan (up-quark, down-quark) düzülendigi bu gün gündelik bilime degişli fakt. Ýöne fizikler dünýäniň gurluşyny düşündirmek üçin ýene birnäçe elementar bölejiklerden peýdalanýarlar. Bular köplenç laboratoriýalarda öndürilen ýa-da kosmosdan Ýere inen şöhlelerden tapylan bölejikler.
Bölejikler
Bularyň biri neýtrino. Ol elektronlar ýaly, leptonlar diýilýän topara degişli. Up-kwarklar (u), down-kwarklar (d) we iki lepton - elektron (e) bilen neýtrino (ve) - birinji nesliň hataryna girýärler. Bulardan başga-da her biri iki kwarkly we iki leptonly, ýöne massalary uly bolan iki nesil bar. Bölejikleriň bu üç nesliniň agzalarynyň jemi 12.
Tebigatdaky materiýa bölejikleriniň sanynyň näçedigi - köp wagtdan bäri fizikleri özüne bendi edip gelen soraglaryň biri. Bular elementar bölejikleri öwrenýän fizikanyň standart modelinde aýdylýan şu 12 bölejikmi ýa-da şu wagta çenli geçirilen eksperimentlerde öndürip bolmadyk bulardan hem agyr bölejikler barmy?
Bu soraglara KIT (Karlsruhe Institute of Technology, Germaiýa) SERN (Ýewropanyň ýadro barlaglary baradaky merkezi, Şweýsariýa) we Berliniň Humboldt uniwersiteti tarapyndan 2012-nji ýylyň 11-nji dekabrynda “Physical Review Letters” žurnalynda jogap berildi.
Materiýa bölejikleri, ýagny fermionlar Älemiň elementar komponentleridir. Biziň Ýer togalagynda gözlerimiz we asmanda teleskop bilen görýän zatlarymyzyň ählisi şulardan düzülen.
“Biz komponentleriň hemmesini bilýärismi, bu uzak wagtlap belli däldi” diýip, KIT-iň professory Ulrih Nierste aýdýar.
Standart model tarapyndan bilinýän 12 fermiony fizikler özara çalymdaşdyklary üçin her biri dört bölejikden durýan üç nesle bölýärler. Ýöne bizi gurşap alan dünýäde bularyň içinde iň köp duş gelýäni - birinji nesil. Ikinji we üçünji nesliň oýnaýan uly bir roly ýok ýaly görünýär.
Jogapsyz soraglar
Onsoň, “Onçakly zerur däl bolsalar, ikinji we üçünji nesil tebigata nämä gerek bolduka, ýa elementar bölejikleriň mundan başga-da nesilleri barmyka?” diýen ýaly soraglar orta atylýar. Birinji soraga, geljekde ylmyň öňe gitmegi bilen jogap tapylaýmasa, häzirlikçe jogap ýok. Ýöne ikinji soragyň jogaby welin indi belli: elementar bölejikleri öwrenýän fizikanyň standart modelinde fermionlaryň diňe üç nesli bar.
Alymlar öz analizlerinde LHC (Large Hadron Collider) we Tevatron ýaly kollaýderlerde toplanan maglumatlary z-bozon ýa top-kwark ýaly bölejiklere degişlidigi bilinýän ölçegleriň netijeleri bilen birikdiripdirler. Gelnen netije boýunça, başga fermionlar ýok diýip, 99.99999 prosent ähtimallyk derejesinde tassyklasa boljak.
Bu analiz üçin ulanylan iň möhüm maglumatlar golaýda üsti açylan Higgs bölejiginden gelip çykýar.
Higgs bölejigi beýleki bölejikleriň ählisine massa berýär. Goşmaça fermionlara kollaýderlerde gözegçilik edilmänligine görä, olar häzirki bilinýän fermionlardan agyr bolmaly. Beýle bolan halatynda hem olar Higgs bölejigi bilen has güýçli täsirleşip, Higgs bölejiginiň häsiýetleri üýtgemeli, netijede bu bölejigiň bardygyny häzirki eksperimentler bilen subut edip bolmaly däl. Alymlar mundan häzirkilerden agyr fermionlar ýok diýip netije çykarýarlar.
“Standart modelde fermionlaryň sany indi pugta berkidildi” diýip, Niertse belleýär.
Ýöne käbir gyzykly soraglar ýene-de jogapsyz galýar. Mysal üçin, Higgs bölejiginiň häsiýetleri entek doly ýüze çykarylanok. Edilmeli gyssagly işleriň ýene biri-de Älemde materiýanyň näme üçin antimateriýadan agdyklyk edýändiginiň sebäbini tapmak.
ÇEŞMELER:
http://prl.aps.org/abstract/PRL/v109/i24/e241802
http://www.kit.edu/visit/pi_2012_12398.php
http://phys.org/news/2012-12-particles-suffice-nature.html
http://www.weltderphysik.de/gebiet/teilchen/news/2012/higgs-daten-lassen-nicht-mehr-als-zwoelf-materieteilchen-zu/
http://www.pro-physik.de/details/news/4006871/Aller_fermionischen_Dinge_sind_drei.html


c: text/html

text:
Orsýet we onuň Balkan ýaranlary Bosniýa urşy mahalynda Srebrenisada genosid edildi, ýagny gyrgyn boldy diýilmegini ýokuş görüp biler, emma BMG-niň beýleki birnäçe wekili bu sözi aýtmakdan ýaýdanmaz.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun Baş assamleýada 1-nji iýulda, 8 müňden gowrak bosniýaly musulmanyň gyrylmagynyň 20 ýyllygyny bellemek baradaky rezolýusiýa üstünde bolan çekişmede Ýewropada Ikinji Jahan urşundan bäri bolan iň elhenç gyrgynçylygyň adyny «genosid» diýip tutdy.
BMG-niň bu gyrgyny amala aşyranlary jogapkärçilige çekmek baradaky tribunalynyň başlygy Serge Brammertz, ABŞ-nyň ilçisi, 1995-nji ýyldaky gyrgynçylyk bolan mahaly Bosniýada ştatadan daşary žurnalist bolan Samanta Power dagy hem «genosid» sözüni ulandy.
"Şu günki gün Srebrenisada gyrgyn bolandygyny inkär edýän adamlar diňe öz-özlerini kemsidýärler» diýip, Power aýtdy.
Serbiýanyň premýer-ministri Aleksandar Wusiç ony «uly, elhenç jenaýat» diýip atlandyrdy, emma «genosid» diýip atlandyrmakdan ýüz öwürdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanda giň gerimde milli Bedew baýramçylygy bellenilip geçilýär.
Ýurduň ozalky prezidenti S.Nyýazowyň permany bilen ýola goýlan bu däbe görä, Bedew baýramçylygy her ýylyň aprel aýynyň soňky ekşenbe güni geçirilýär.
Bu baýramçylyk mynasybetli ýekşenbe güni paýtagt Aşgabatdaky we käbir beýleki welaýat merkezlerindäki aýlawlarda ýörite at çapyşyk ýaryşlary-da gurnaldy.
Şeýle ýaryşlaryň birem Lebap welaýatynyň atçylyk sport toplumynda geçirildi. Bu ýaryşa tomaşa eden Azatlyk Radiosynyň habarçysy Umyt Jumaýew ýaryşyň enijisine “Lada” kysymly maşynyň sowgat berlendigini aýtdy.
Şeýle hem, ol at çapyşyklara tomaşa etmäge gelen tomaşaçylaryň, esasan, mekdep okuwçylaryndan, studentlerden hem-de käbir ýerli edara-kärhanalaryň işgärlerinden ybarat bolandygyny belledi.
Soňky wagtlar prezident G.Berdimuhamedowyň atçylyk sungaty bilen şahsy gyzyklanmasynyň netijesinde, ýurduň atçylyk pudagyndaky ähli ösüşleriň we “ýetilen belent sepgitleriň” hem hut häzirki prezidentiň şahsyýeti bilen baglanyşdyrylýandygyny görmek bolýar.


text:
Aşgabat şäherini toplumlaýyn ösdürmek boýunça iş meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi barada ýol hereketini kadalaşdyrmak, döwrebap ulag ulgamyny döretmek boýunça çäreler görülýär. Häzirki wagtda köpgatly awtoduralgalaryň 7-siniň, şeýle hem açyk awtoduralgalaryň 10-synyň gurluşygy alnyp barylýar. Köpgatly awtoduralgalaryň taslamasyny taýýarlamak we gurmak boýunça halkara bäsleşigi jemlendi. Şeýle hem ýaşaýyş jaýlarynyň durkuny täzelemek we ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak boýunça netijeli işleriň geçirilýär.
Türkmen paýtagtyny mundan beýläk-de ösdürmek we onuň döwrebap keşbini kemala getirmekde işler alnyp barylýar. Täze desgalaryň gurluşygynyň hiline degişli meseleler bilen birlikde, häzirki binalaryň we desgalaryň ulanyş ýagdaýyna hem yzygiderli gözegçilik etmek wajypdyr.


text:
Şu gün düýbi Germaniýada ýerleşýän dünýäde iň bir uly ätiýaçlandyryş kompaniýalaryndan biri «Mýunik Re» kompaniýasy özüniň Eýrandaky işlerini togtadýandygyny mälim etdi.
Germaniýanyň bu ätiýaçlandyryş kompaniýasy özüniň bu kararynyň Eýrandaky syýasy ýagdaýlar bilen baglanyşyklydygyny aýtdy.
Geçen aý Germaniýanyň «Siemens» kompaniýasy hem şu 2010-njy ýylyň ortasynda Eýran bilen biznes işlerini togtatjakdygyny yglan edipdi.
Germaniýa Eýranyň ýadro programmasy boýunça Tähran bilen gepleşik alyp barýan alty sany uly dünýä döwletlerinden biri bolup durýar.


text:
Serdarabat etrabynyň Täze durmuş obasynda ýaşaýan Çary indi 15 ýyldan bäri maşgalasyny daýhançylyk bilen ekleýär. Soňky bäş-alty ýyla çenli onuň melleginde ýetişdiren gök önümleri maşgalasyna iýmäge doly ýetip, satmaga-da artýar eken.
Emma soňky döwürlerde welin, Çary hasylyndan razy däl, has takygy, onuň gök önüm hasylynyň uly bir bölegi guraýar. Bu ýylyň hasyly hem öňki ýyllardan tapawutlanmady.
Bu ýagdaý diňe Çarynyň mellegine degişli däl, Lebabyň käbir beýleki obalarynda hem bu agzalan ýagdaýa barha köp duş gelinýär. Ýerli daýhanlaryň aýtmagyna görä, esasy ýitgi pomidor, kädi, bolgar burç, badamjan ýaly önümlerden çekilýär.
Obalylar ekinleriň guramagynyň sebäbi barada dürli pikirde. Käbir daýhanlar suw ýetmezçiligi sebäp bolýar diýse, käbir beýleki daýhanlar muňa sebäbi ekinleriň özboluşly kesele uçramagy diýýärler. Ýagdaýyň sebäplerinden biriniň mör-möjeklerdigini aýdýanlar hem bar.
Sebäpler
“Obalarda az bolmadyk zeýkeş kanallarynyň gyrasyndaky otlaryň himiki dermanlar ulanylyp ýok edilmegi we şol otlaryň arasyndaky mör-möjekleriň ilatyň mellek ýerlerine gaçmagy şeýle ýagdaýyň emele gelmegine sebäp bolýar” diýip, daýhanlardan biri gürrüň berdi.
Lebap welaýatyndaky guran miweli agaçlar
Aýdylyşyna görä, ýollaryň, kanallaryň gyralaryndaky dürli haşal otlar ýerli ýolbaşçylaryň görkezmesi esasynda ýok edilýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, otlary ýok etmäge, umuman aýdylanda, edara-kärhana işgärleri we kärendeçi daýhanlar çekilýärdi.
“Soňky üç-dört ýyla çenli edara, kärhana işgärlerine, hatda mugallymdyr lukmanlara ýoluň gyralarynyň otlary çapdyrylýardy, indi bolsa otlary guradýan himiki dermanlar ulanylyp başlandy, bu mör-möjekleriň ol ýerleri terk etmegine sebäp boldy” diýip, Garaşsyzlyk etrabynyň özüni Serdar diýip tanadan daýhany Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, ýollaryň, kanallaryň gyralarynda tebigy ýagdaýda ösýän ösümlikleri ýok etmek praktikasy belli bir derejede ýerli ekologiýa hem zyýan ýetirýär.
“Talap şeýle”
Kanallaryň gyralaryndaky ösümlikleriň näme üçin ýok edilýändigi barada takyk maglumat berilmeýär, ýerli ýolbaşçylardan sorasaň, umuman aýdylanda, “ talap şeýle” diýip jogap berýärler.
Şol bir wagtyň özünde-de, ýaňky ösümlikleriň ýok edilmegi sebäpli, mör-möjekleriň beýleki gök önümlere ýetirýän täsiri hakda hem resmi taýdan hiç zat aýdylmaýar, emma Çary ýaly daýhanlar welin, bu ýagdaýdan närazy.
“Men daýhançylyk bilen güzeran aýlaýan, emma soňky ýyllar mellekden gün görmek gaty kynlaşdy, wagtly-wagtynda suwarym suwunyň bolmazlygy, ekinleriň kesellemegi we soňky döwürlerde ýaýran zyýanly mör-möjekler tutuş ýyl çeken zähmetimi saman edýär” diýip, Serdarabatly daýhan Çary gürrüň berýär.


text:
BMG-niň adam hukuklary gullugy Azerbaýjanyň häkimiýetlerini adam hukuklaryny goraýjylary we raýat jemgyýetiniň aktiwistlerini ykrar etmäge hem-de olaryň işlemegine şert dörtmäge çagyrýar.
Bu çagyryş 9-njy oktýabrda geçiriljek prezident saýlawlary bilen baglylykda edildi. Anna güni ýaýradylan beýanatda aktiwistleriň häzirki günler Azerbaýjanda ýüzbe-ýüz bolýan çäklendirmelerinden alada bildirilýär.
Ol beýanatda halkara adam hukuklary standartlaryna laýyk gelýän demonstrasiýalaryň ählisine rugsat berilmelidigi aýdylýar.
«Häkimiýetler parahat demonstrantlara garşy aşa güýç ýa-da administratiw çäre ulanmaly däl, söz, pikir, ýygnanyşmak azatlygyna päsgel berilmeli däl diýip, beýanatda nygtalýar.
Azerbaýjan başgaça pikiri, garaşsyz metbugaty, aktiwistleri basyp ýatyrmakda giňden tankyt edilýär.
Anna güni, Sabirabat şäherinde oppozisiýanyň saýlaw ýygnanyşygy mahalynda birnäçe žurnalist urlup-enjildi.
Oppozisiýanyň ýalňyz kandidaty Kamil Hasanly iş başyndaky prezident Ylham Alyýewiň ornuny almaga çalyşýar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi
Stambulda (Türkiýe) geçirilýän söweş sungatlarynyň Bütindünýä oýunlarynyň nobatdaky güni Türkmenistanyň toparyna medallaryň 34-sini getirdi! Olaryň 22-si altyn, 5-si kümüş we 7-si bürünç medallardyr. Watandaşlarymyz bu ajaýyp üstünligi guşakly göreş, kikboksing, taý boksy we jiu-jitsu boýunça ýaryşlarda gazandylar.
Göreş ýaryşlarynda pälwanlar altyn medallaryň 11-sini we bir kümüş medal gazandylar. Hormat münberiniň ýokary basgançagyna Şatlyk Jumanazarow, Bäşim Orazow, Seýdi Batyrow, Annamyrat Çaryýew, Rejepali Orazaliýew, Allanur Goçow, Pirguly Gurbandurdyýew, Zuhra Madraimowa, Laçyn Badaglyýewa, Rano Uzakowa we Nasiba Surkiýewa çykdylar. Tirkişgeldi Aýazow ikinji orna mynasyp boldy.
Biziň türgenlerimiziň Bütindünýä oýunlarynda görkezen çykyşlary örän netijeli boldy hem-de noýabryň ortalarynda Aşgabatda geçiriljek Dünýä çempionatynyň öň ýanynda pälwanlarymyzyň örän oňat ýagdaýdadygyny görkezdi.
Kikboksçylaryň taýýarlyk derejesi hem ýokary boldy. Olar medallaryň 9-sy – 8 altyn we 1 kümüş medallar bilen Türkmenistanyň sportda gazananlarynyň üstüni ýetirdi. Bu ýeňşi Pygy Sylabow, Şameret Hallyýew, Ysmaýyl Ataýew, Şöhrat Hallyýew, Allamyrat Annamyradow, Hudaýguly Kömekow, Şöhrat Ýagmyrow we Mekan Amanow gazandylar. Sylap Sylabow kümüş medala eýe boldy.
Milli ýygyndy toparymyzyň baş tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aleksandr Snagowskiniň türgenleriniň bu çykyşlary halkara derejesindäki sport ýaryşlarynda nobatdaky örän üstünlikli çykyşlarydyr. Diňe soňky dört aýda türkmen kikboksçylary iri halkara ýaryşlarynda üstünlikli çykyş edip, medallaryň ähli görnüşleriniň 17-sini Watana getirdiler. Muňa çenli A.Snagowskiniň türgenleri Gazagystanda geçirilen halkara ýaryşynda hem-de Russiýada geçen “Göwher Kubogy” ýaryşynda altyn medallaryň ikisini, kümüş medallarynyň dördüsini we bürünç medallarynyň ikisini gazandylar. Ine indi bolsa Bütindünýä oýunlarynda uly üstünlikli çykyş edildi. Bu ýaryşlarda biziň watandaşlarymyz ýer ýüzüniň söweş sungatlarynyň iň oňat ussatlaryna mynasyp bäsdeş boldular.
2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda türkmen sportunyň abraýyny goramak hormatynyň garaşýandygy bilen baglylykda biziň kikboksçylarymyzyň ajaýyp çykyşlary goşa şatlykdyr.
Stambulda taý boksy boýunça biziň ussatlarymyzyň çykyşlary hem begendirdi. Olar medallaryň 5-sini: altyn medallaryň 2-sini Nurgeldi Ataýew we Sewara Ýakubowa, bürünç medallaryň 3-sini Resul Araşow, Baýramguly Bagşyýew we Resul Bäşimow gazandylar.
Jiu-jitsu boýunça ýaryşlarda türkmen ýygyndysyna Serdar Hojamuhammedow altyn medal getirdi, kümüş medallaryň 3-sini Ýusup Atamyradow, Zuhra Madraimowa we Laçyn Badaglyýewa hem-de bürünç medallaryň 4-sini Ahmet Taňyrberdiýew, Jowlanbek Madaminow, Çarymyrat Annagurbanow we Rahmet Taganow gazandylar.
Ýakynda türkmenistanlylaryň Bütindünýä oýunlarynda pankration we taý boksy boýunça ýaryşlarda altyn medallaryň 5-sini, kümüş medallarynyň 1-ni we bürünç medallarynyň 2-sini gazanandyklaryny ýatladýarys. Agzalan üstünlikleri nazarda tutup, biziň ýygyndy toparymyz söweş sungatlary boýunça Bütindünýä oýunlarynda çykyş etmek bilen baýraklaryň 42-sini eýelediler. Olaryň 22-si altyn medallardyr.
Habarlar #Türkiýe
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi28 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Garaşsyzlyk baýramyna medallar toplumy27 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Nobatdaky medallar we hyzmatdaşlygyň geljegi08 Sentýabr, 2014 (19:42)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň üstünligi13 Awgust, 2014 (19:52)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň üstünligi18 Iýun, 2014 (20:18)
- Soňky habarlar
Türkmen karate ussatlarynyň alty medaly24 Mart, 2014 (22:26)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda10 Dekabr, 2013 (22:51)


text:
Barha globallaşyp barýan dünýäde aýdym sazyň dürli-dürli ugurlary orta çykýar. Elbetde, olaryň hersiniň öz muşdaklary bar, emma aýdym-sazyň beýleki ugurlary bilen deňeşdirlende, keminden ýaşlar barada aýdylanda, olar esasanam häzirki zaman estrada, ýagny pop aýdymlary bilen has köp gyzyklanýarlar.
Eýsem, aýdym-sazyň dürli ugurlarynyň giňden ýaýran häzirki zamanynda, estrada aýdymçylary täze diňleýjileriň ünsüni çekmek üçin nähili iş alyp barýarlar?
Şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp Täze Tolkun halk aýdymlary bilen meşgullanýan Deňiz Han bilen ýörite interwýu geçirdi. Şol söhbetdeşligi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Türkmenistanda ýaş erkekler dini ynançlary esasynda hökmany harby gullukdan ýüz öwrendikleri üçin zähmet- düzedişine höküm edilýär, BMG-niň Adam hukuklary komitetinde Türkmenistandan 11 wyždan ýesiriniň şikaýatyna seredilýär diýip, "Forum – 18" habarlar gullugy ýazýar.
"Forum – 18" ýurt içindäki Ýehowa şaýatlaryna salgylanyp, 2014-nji ýylyň oktýabryndan bäri alty sany Ýehowa şaýadynyň sud edilip, zähmet-düzedişine höküm edilendigini, olaryň soňkusyna 2016-njy ýylyň fewralynda iş kesilendigini aýdýar.
Bu erkekler öz öýlerinde, çäklendirme astynda ýaşamaly we olaryň aýlyklarynyň bäşden biri döwlet tarapyndan tutulyp alynýar diýip, düýbi Norwegiýada ýerleşýän dini habarlar gullugynyň baş redaktory Feliks Körliý ýazýar.
Şeýle-de ol häzirki wagtda Türkmenistanda dini ynanjy esasynda harby gullukdan boýun gaçyranlygy sebäpli türmä basylan adamyň bilinmeýändigini aýdýar.
"Ýehowa şaýady, wyždan ýesiri Bahram Hemdemow dini ýigrenje meçew bermek aýyplamasy esasynda dört ýyl türme tussaglygyna höküm edildi, emma ol bu aýyplamany ret edýär" diýip, habarda aýdylýar.
"Forum – 18" Türkmenistanda öňki ýyllarda Ýehowa şaýatlarynyň, hökmany harby gullukdan ýüz öwrendigi üçin, yzygiderli türmä basylandygyny ýatladýar.
"Irki ýyllarda olaryň käbirine türme tussaglygy hökümi çykarylmadyk hem bolsa, köpüsi türmä basyldy” diýip, Feliks Körliý Ruslan Nargulyýewiň2015-nji ýylyň fewralyndaky günä geçiş esasynda azat edilendigini belleýär.
Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulmagy bilen bagly faktlar, resmi Aşgabat köplenç dymmak bilen garşy alsa-da, halkara hukuk toparlary tarapyndan yzygiderli habar berlip durulýar.
Habarlardan mälim bolşuna görä, BMG-niň Adam hukuklary komiteti 5-nji iýulda Ženewada, ýapyk gapylaryň arkasynda, Graždan azatlyklary we syýasy hukuklar baradaky halkara konwensiýa boýunça, Türkmenistandaky ýagdaýa syn salmaga başlady.
2012-nji ýylda bu komitetde bolan diňlenişik mahalynda Türkmenistanyň hökmany harby gulluga alternatiw graždan gullugyny girizmezliginiň sebäbi soralypdy.
"Forum – 18" indi BMG-niň Adam hukuklary komitetinde Türkmenistanyň 11 raýatynyň, dini ynançlary esasynda hökmany harby gullukdan boýun gaçyran wyždan ýesirleriniň şikaýatlaryna hem seredilýändigini ýazýar. Ol 11 erkegiň dokuz sanysynyň ozalky wyždan bendisidigi aýdylýar.
Türkmen konstitusiýasynyň 41-nji maddasynda watan goragynyň "mukaddes borçdugy" we her bir erkegiň harby gulluk etmelidigi aýdylýar.
Türkmenistanda erkekler umuman 18-27 ýaş aralygynda, iki ýyl gulluk etmeli. Şonuň bilen bir wagtda, 2013-nji ýylda alternatiw harby gulluk baradaky kanun taslamasynyň hem taslanandygy aýdylýar diýip, "Forum – 18" türkmen resmileriniň bu kanun taslamasy baradaky soraglara jogap bermändiklerini ýazýar.
Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 219-njy maddasynyň 1-nji bölümi esasynda, parahatçylyk wagtynda ýaragly güýçleriň hatarynda gulluk etmekden boýun gaçyranlara azyndan iki ýyl türme ýa iki ýyl zähmet-düzediş hökümi çykarylýar.
"Forum – 18" 2014-nji ýylyň oktýabryndan bäri şeýle höküm çykarylan alty adamyň hemmesiniň aýlyklarynyň 20 prosentiniň döwletiň hasabyna geçirilýändigini, emma olaryň türmä basylmakdan howatyr edip, arz etmekden saklanýandyklaryny habar berýär.


text:
Eýranyň döwlet telewideniýesi Eýranda tussag edilen üç amerikalynyň ejeleriniň Tährana gelendigini aýdýar. Eýran olara şu aýyň başynda wiza berdi.
Tussagdaky üç amerikaly geçen ýylyň iýulynda, demirgazyk Yrakdan Eýran topraklaryna geçende saklanypdy.
Eýran häkimiýetleri olary serhetden bikanun geçmekde we aňtaw gulluklary bilen ilteşiklilikde aýyplady. Emma bu üç adam formal taýdan hiç bir jenaýatda günälenmedi we olaryň sudy barada hiç bir habar çap edilmedi.
Tussag edilen amerikalylaryň maşgalalary we amerikan hökümeti üçlere bildirilýän içalyçylyk aýyplamasyny ret etdi we olaryň boşadylmagyna çagyrdy.


text:
13-nji awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aziýanyň ösüş bankynyň wise-prezidenti jenap Wensaý Çžany kabul etdi.
Myhman Aziýanyň ösüş bankynyň bilermenleriniň çaklamalaryna görä, türkmen döwletiniň milli ykdysadyýetiniň ösüşiniň möhüm görkezijileri hökmünde şu ýylyň ahyryna çenli jemi içerki önümiň 9,5 göterim derejesinde saklanjakdygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyz bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ösdürilmeginde onuň ägirt uly ykdysady we serişde kuwwatynyň bardygy, amatly maýa goýum ýagdaýynyň döredilendigi bellenildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň abraýly halkara maliýe guramalary bilen özara peýdaly esasdaky gatnaşyklaryň ösdürilmegine möhüm ähmiýet berýändigini nygtady. Döwlet Baştutanynyň aýdyşy ýaly, Aziýanyň ösüş bankynyň gatnaşmagynda birnäçe milli we halkara derejesindäki taslamalaryň, şol sanda “Demirgazyk-Günorta” demir ýolunyň gurluşygy durmuşa geçirildi. Milletiň Lideri bu iri sebit maliýe düzüminiň Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan halkara gyz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň Transaksiýa Geňeşçisi hökmünde çykyş edýändigini kanagatlanma bilen belläp, AÖB-nyň wise-prezidentine hyzmatdaşlyga bolan işjeň çemeleşmeleri üçin minnetdarlyk bildirdi.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanda durmuşa geçirilýän giň möçberli özgertmeler maksatnamasyny nazara almak bilen, ikitaraplaýyn gatnaşyklary işjeňleşdirmegiň geljegi we mümkinçilikleri boýunça işjeň pikir alşyldy. Türkmenistanyň Prezidenti we myhman gatnaşyklaryň ösdürilmegine we oňa has-da netijeli häsiýet bermäge taýýardygyny nygtap, Türkmenistanyň we tutuş sebitiň mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan ösüşine gönükdirilen bilelikdäki taslamalaryň amala aşyrylmagyna bolan çemeleşmeleri ylalaşdylar.
Milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, ýurdumyzda durmuşa geçirilýän ykdysady syýasatyň baş maksady Türkmenistany senagat taýdan ösen döwlete öwrülmegini üpjün etmekden ybaratdyr. Şunuň bilen baglylykda, milli ykdysadyýetimiziň netijeliliginiň we onuň bäsdeşlige ukyplylygynyň ýokarlandyrylmagyna, uzakmöhletleýin esasda täzeçil kuwwatlyklaryň artdyrylmagyna gönükdirilen düzümleýin taslamalaryň durmuşa geçirilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Döwlet Baştutany ýurdumyzda milli ykdysadyýetiň hususy pudagynyň ösdürilmegine esasy üns berilýändigini aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki döwürde Türkmenistan Aziýa ösüş bankynyň arasydaky netijeli gatnaşyklary ösdürmek üçin giň mümkinçilikleriň açylýandygyny belläp, ýurdumyzyň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň gerimini giňeltmäge ygrarlydygyny aýratyn nygtady. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany Aziýanyň ösüş bankynyň hyzmatdaşlyk babatda öňe sürýän täze tekliplerini öwrenmäge taýýardygyny aýtdy.
Jenap Wensaý Çžanyň nygtaýşy, Aziýanyň ösüş banky iri maýa goýum taslamalarynyň, şol sanda Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy bilen işlenilip taýýarlanylan Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan halkara gaz geçirijisiniň gurluşygynyň durmuşa geçirilmegine tehniki we maliýe taýdan goldaw bermäge taýýardyr. Şunuň bilen baglylykda, myhman taslama gatnaşyjy ýurtlar we tutuş sebitiň döwletleri üçin bähbidi bolan TOPH taslamasynyň durmuşa geçirilmeginiň ykdysady taýdan örän ähmiýetlidigini belledi. Aziýanyň ösüş bankynyň wise-prezidenti Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň energetika howpsuzlygyny üpjün etmek we täze ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek baradaky başlangyçlarynyň wajypdygyny nygtady.
Bank-maliýe ulgamy, ýangyç-energetika toplumy, ulag-aragatnaşyk pudagy gatnaşyklaryň möhüm ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Bellenilişi ýaly, Aziýanyň ösüş banky Türkmenistanyň hususy telekeçilerine, şeýle hem hünärmenleri taýýarlamak işine goldaw bermäge taýýardyr.
Duşuşygyň ahyrynda döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow we myhman ikitaraplaýyn gyzyklanmalara kybap gelýän özara bähbitli gatnaşyklaryň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Şu gün Britaniýanyň polisiýasy ýurduň raýatlarynyň telefonlarynyň bikanun diňlenendigi bilen baglanyşykly alyp barýan derňew işleriniň barşynda ýene bir adamy tussag etdi.
Polisiýanyň resmileri bu tussag edilen adamyň telefon signallaryny tutmak işine gatnaşanlykda aýyplanýandygyny aýdýarlar.
Munuň özi bu gürrüňi edilýän mesele bilen baglanyşykly Britaniýada tussag edilen dokuzynjy adamdyr.
Geçen hepde Britaniýada iň köp okalýan «News of the World» gazeti şu wakalar bilen baglylykda öz işini bes edipdi. Bu gazetiň birnäçe işgäri raýatlaryň telefonlaryny bikanun diňlemekde aýyplanýarlar.


text:
“Özbegistanyň yslam hereketi” şu hepde Pakistanyň Karaçi howa menziline amala aşyrylan ýowuz hüjüme öz toparynyň jogapkärdigini öňe sürdi.
11-nji iýunda ýaýradylan beýanatda “Özbegistanyň yslam hereketi” gürrüňi edilýän hüjümde 10 söweşijisiniň “şehit” bolandygyny mälim edýär.
Gürrüňi edilýän hereketiň ýaýradan beýanatynda garly daglyk region ýaly bolup görünýän ýerde surata düşürilen ýaşyl tunika köýnekli we awtomat ýaragly hem-de gara selleli 10 söweşijiniň suratlary hem bar.
Beýanatda “Bu operasiýa Pakistanyň dinden çykan armiýasy tarapyndan amala aşyrylan gijeki raketa we bombaly hüjümlere ar alyş hökmünde geçirildi” diýilýär.
Owganystanda we Pakistanda işjeň hereket edýän “Özbegistanyň yslam hereketi” Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň daşary ýurt terrorçy guramalar atly sanawynyň düzümine girizlendir.
“Pakistanyň Talyban hereketiniň” metbugat wekili Karaçi hüjümi gürrüňi edilýän iki hereketiň bilelikde amala aşyran operasiýalarydyr diýdi.


text:
Şanly wakalara baý bolan 2016-njy ýyl ýurdumyzyň taryhyna altyn harplar bilen ýazyldy. Paýtagtymyzda we şäherlerimizde täze ýaşaýyş jaýlarynyň, welaýatlarymyzda, etraplarymyzda döwrebap obalaryň, şäherçeleriň açylyp ulanylmaga berilmegi, Aşgabatda BMG-niň howandarlygynda Durnukly ulag ulgamy boýunça ählumumy maslahatyň geçirilmegi, Aziýa Halkara demir ýolunyň Atamyrat — Ymamnazar — Akina böleginiň açylmagy, Daşoguz şäheriniň GDA-nyň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi we beýleki şanly wakalar ýurdumyzyň dünýä ýüzündäki abraýyny ýene-de bir mertebe belende göterdi.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilen 2017-nji ýylyň hem şeýle şanly günlere baý boljakdygyny ynam bilen aýdyp bileris. Paýtagtymyzda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary ýurdumyzyň taryhyna altyn harplar bilen ýazyljak sport baýramçylygyna öwrüler.
Maliýe ulgamynda guwandyryjy işler amala aşyrylýar. Ähli görnüşlerdäki hasaplaşyklaryň kart ulgamyna geçilmegi esasy özgertmeleriň biridir. Plastik kartlar raýatlarymyza dürli görnüşlerdäki hasaplaşyklarda mümkinçilikleriň uly toplumuny hödürleýär. Onuň artykmaçlyklary häzirki wagtdan başlap aýdyň ýüze çykyp başlady. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen, dekabr aýynda ilat bilen hasaplaşyklar doly geçirildi. Üstümizdäki aýdan başlap, raýatlarymyz aýlyk we talyp haklaryny, pensiýalary we kömek pullaryny 10 göterim artdyrylan görnüşde alyp başlarlar. Aýlyk zähmet haklarynyň, talyp haklarynyň we kömek pullarynyň her ýylda 10 göterim artmagy ýurdumyzyň durnukly ykdysady kuwwatyndan habar berýär.
Döwletli Diýarymyzda alnyp barylýan şeýle işler hormatly Prezidentimiziň «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgesiniň durmuşa geçýändiginiň aýdyň beýanydyr. Ildeşlerimiziň Gahryman Arkadagymyza alkyşy çäksizdir. Berkarar Diýarymyzyň bedew batly ösüşleriniň dowamat-dowam, Arkadag Prezidentimiziň jany sag, işleri mundan beýläk hem rowaç bolsun!
Jennet GULMUHAMMEDOWA,
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň
Ahal welaýat şahamçasynyň kärdeşler arkalaşygynyň başlygy.
10.01.2017 ýyl.


text:
Şu geçen ýekşenbe güni Fransiýadaky prezidentlik saýlawlarynda we Gresiýada geçirilen parlament saýlawlarynda ses berijileriň maliýe tygşytlaýyş çärelerine garşy çykyş edýän syýasatçylary goldap ses bermekleri umumy bir tendensiýa hökmünde alamatlandy.
Fransiýadaky prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanan Fransua Olland öz saýlaw kampaniýasynda Nikolýa Sarkoziniň we Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň maliýe tygşytlaýyş syýasatyny tankytlap geldi.
Ol Ýewropany häzirki ykdysady çökgünlikden haýsydyr bir düýpli tygşytlaýyş çäreleriniň däl-de, eýsem ösüş çäreleriniň çykarjakdygyny nygtaýar.
Ýekşenbe güni giçlik öz gazanan ýeňşi bilen baglanyşykly eden çykyşynda-da Fransiýada prezidentlige saýlanan Fransua Olland öz öňde duran missiýasynyň “Ýewropanyň proýektine ösüş, iş bilen üpjünçilik we rowaçlyk goşmakdan” ybarat boljakdygyny nygtady.
Gresiýada sagçylar goldanyldy
Edil şol gün Ýewropada ykdysady krizisiň iň uly zarba uran ýurdy hasaplanylýan Gresiýada geçirilen parlament saýlawlarynda-da tygşytlaýyş çärelerine garşy çykyş edýän syýasy partiýalar saýlawçylaryň sesleriniň tas ýarsyna golaýyna eýe boldular.
Munuň özi tygşytlaýyş çärelerini öňe sürüp gelýän hökümete berlen özboluşly bir jeza hökmünde alamatlandy.
Bu saýlawlaryň ertesi güni Gresiýa bilen Fransiýadaky tygşytlaýyş syýasaty bilen baglanyşykly nämälimlikler sebäpli ýewro pul birliginiň hümmeti soňky üç aýdaky iň pes derejesine düşdi.
Grek parlamenti nämälimlikde
Gresiýadaky bu parlament saýlawlarynda maliýe tygşytlaýyş çäreleriniň tarapyny tutup gelýän hökümet özüniň parlamentdäki agdyklyk ediji roluny ýitirdi we sagçy güýçler soňky 40 ýylyň dowamynda ilkinji gezek parlamentde agdyklyk ediji orna eýe boldular.
Ýöne tygşytlaýyş çärelerine hem-de Ýewropanyň banklaryndan yzygiderli karz alynmagyna garşy çykyş edýän bu sagçy güýçleriň parlamentde dolandyryjy koalisiýany döretmekleri üçin olaryň orun sany doly ýeterlik däl.
Beýleki tarapdan, olar tygşytlaýyş çärelerini we karz alynmagyny goldap gelýän çepçi güýçler bilen koalisiýa döretmek hem islemeýärler.
Gresiýanyň parlamentinde ýüze çykan bu gapma-garşylykly ýagdaýdan çykalga tapylmasa, onda ýakyn wagtlarda parlament saýlawlarynyň gaýtadan geçirilmegi mümkin diýlip garaşylýar.


text:
Kubalylar uzak ýyllaryň dowamynda ýurda ýolbaşçylyk eden Fidel Kastronyň hormatyna dürli çärelere taýýarlyk görýärler.
Öňki rewolýusion lideriň 90 ýaşynda aradan çykandygy 26-njy noýabrda bildirilip, ýurtda 9 gün resmi ýas yglan edildi.
1959-njy ýylda häkimiýet başyna gelen we ‘Kommunistik ada” ýurduna ýarym asyra golaý ýolbaşçylyk eden Kastronyň ýogalmagy sebäpli ýasa batan Kubada hökümet binalarynda baýdaklar ýarym aşak düşürilip, şatlykly çäreler, konsertler ýatyryldy.
27-nji noýabrda resmi taýdan geçirilen çäre bolmady, diňe Gawana uniwersitetiniň studentlerine Kastronyň portretiniň başynda şem ýakyp, gije şöwür çekmäge rugsat edildi.
Tussag edilen dissidentleriň aýallary tarapyndan ýekşenbe günleri paýtagtda geçirilýän protest ýörişleri hem ýatyryldy.
“Hiç bir adamynyň ölümini baýram edemzok”
“Hökümet muňa prowokasiýa diýip düşünmez ýaly biz bu gün ýöriş geçirmekçi däl. Goý, olar merhuma hormaty berjaý etsinler. Biz beýlekileriň ýasyny hormatlaýarys, hiç bir adamynyň ölümini baýram edemzok” diýip, “Ak geýnen aýallar” atly toparyň başlygy Berta Solar aýtdy.
Amerikanyň Maýami şäherinde sürgünlikde ýaşaýan müňlerçe kubaly we olaryň maşgalalary bolsa köçelere dökülip, Kastronyň ölümini baýram etdiler.
28-nji noýabrdan beýläk kubalylar merhumyň hatyrasyna gurnalýan çärelere we üýşmeleňlere gatnaşyp bilýärler. Gawananyň rewolýusiýa bulwarynda köpçülikleýin çäre geçiriler.
Kastronyň kremasiýa edilen jesediniň küli tutuş ýurda aýlanyp, 4-nji dekabrda gündogar şäher Santiago eltilip, şol ýerde ýerleşdiriler.
Kastronyň ölüm habaryna dünýäniň käbir ýolbaşçylary we tanymal şahsyýetler gynanç bildirdiler. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ony “Orsýetiň ak ýürekli we ynamdar dosty” diýip häsiýetlendirdi. Putin şeýle hem Kastrony “janaýamazlyk bilen öz ýurduna hyzmat eden, Kuba halkynyň söýgüsini, tutuş halkara arkalaşygynyň hormatyny gazanan watançy” diýip atlandyrdy.
“Fidel öz ýurduny güýçlendirdi”
Öňki sowet lideri Mihail Gorbaçewyň aýtmagyna görä hem “Fidel agyr basyş astyndaka, Amerikanyň iň bir ýowuz gabawyna garşy durup, öz ýurduny güýçlendirdi”.
Kastro dünýäniň dört künjegindäki çepçileriň hormatyny gazandy, olar oňa latyn Amerikasynda Birleşen Ştatlaryň agalygyna garşy duran, garyplara saglygy saklaýyş we bilim hyzmatlaryny beren we dünýä ýüzünde sosialistik hereketi hyjuwlandyran öňden görüji lider hökmünde seretdiler.
Ýöne adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar we Günbatar döwletleri onuň režimini başgaça pikirlenýänlere zorlukly çemeleşmekde tankytladylar.
Amerikada prezident saýlanan Donald Tramp bir beýanatda Kastrony “zabun diktator” diýip atlandyrdy.
“Kuba totalitar ada bolmagynda galýar. Men şu günüň uzak wagta çeken elhençliklerden aýrylyp, Kuba halkynyň özüne mynasyp erkinlikde ýaşamagyna tarap edilen hereketi alamatlandyrar diýip umyt edýärin” diýip, Tramp aýtdy.
Kastronyň “ägirt täsiri”
Ýanwarda hökimiýet başyna geljek Tramp saýlaw kampaniýasynda Kuba barada berk pozisiýa tutdy. Ol Fidel Kastornyň dogany we prezident hökmünde onuň oruntutary bolan Raul Kastro “Kuba halkynyň dini we syýasy erkinligine ýol bermese, syýasy tussaglary boşatmasa”, Birleşen Ştatlar bilen ada döwletiniň arasynda dostlukly gatnaşyklary dikeltmek baradaky taryhy tagallalary togtatjakdygyny aýdyp haýbat atdy.
Amerikan prezidenti Barak Obama Fidel Kastronyň eden “ägirt täsirine” taryh baha berer diýdi.
Kastro Obamanyň üstümizdäki ýyl, ýagny bir amerikan prezidentiniň 88 ýyldan soňra ilkinji gezek Kuba eden saparyny görerçe ýaşady.
Anyk aýdylmadyk içege kesilinden ejir çeken Kastro 2008-nji ýylda häkimiýeti resmi taýdan Raula geçirdi. Ol bir partiýaly ada döwletine 47 ýyllap ýolbaşçylyk etdi.
Kastro ömrüniň soňky ýyllarynda döwlet mediasynyň pikir bölümi üçin makalalar ýazdy, ýöne jemgyýetçilige kän çykmady.
Kastronyň ölümi
Kastronyň ýolbaşçylygynda Kuba Amerikanyň weýrançylykly söwda embargosyndan aman galmagy başardy. Merkezi aňtaw gullugy ençeme gezek ony öldürmäge synanyşdy.
2014-nji ýylda Raul Kastro onlarça ýyla çeken duşmançylykdan soňra Birleşen Ştatlar bilen diplomatik gatnaşyklary dikeltmek boýunça ylalaşdy.
Kastronyň ölümi ýurtda krizis döreder öýdülenok. Sebäbi onuň dogany geçen on ýyllykda häkimiýeti öz elinde berk saklamagy başardy. Ol dessidentleri kontrollykda saklady, ykdysady reformalar çäkli alnyp baryldy.
Raul Kastro prezidentlik möhleti 2018-nji ýylda tamamlanan soň häkimiýet başyndan çekilmegi wada edip, birinji wise-prezident 56 ýaşly Miguel Diaz-Kaneli özüne ileri tutulýan oruntutar edip belledi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Özbegistana garşy girizen sanksiýalarynyň ýatyrylmagy meselesi bilen baglanşykly ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Piýer Morel bilen Azatlyk Radiosy söhbetdeş boldy. Bu söhbetdeşlikde jenap Morel bu barada gelnen karara nämäniň sebäp bolandygyny düşündirýär.
Azatlyk Radiosy: Ýewropa Birliginiň Özbegistanyň garşysyna girizilen sanksiýalary turuwbaşdan gowşak diýip tankytlanypdy. Aýdylyşy ýaly hem gowşak bolup çykdy. Onuň Özbegistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna eden täsiri ýok diýerlik. Şu wagt 2005-nji ýylyň maý aýy bolsady, siz Özbegistanyň garşysyna sanksiýa girizmek pikirini goldarmydyňyz ýa-da, siziň pikiriňizçe, bu bir ýalňyş işmidi?
Piýer Morel: Sanksiýalar gowşakmydy ýa gowşak dälmidi, bu barada siziň başga pikirlerde bolmagyňyz mümkin. Ýöne ol Ýewropa Birliginde durýan 27 döwletiň şol wagtky wakalary göz öňünde tutup, bu aşa çylşyrymly temada ilerlemek üçin toparlaýyn gelen netijesiniň beýanydy. Biz köp ilerledik.
Ýene bir gezek aýdaýyn, muny käbir adamlaryň halamaýan bolmagy mümkin. Ýöne siz Ýewropa Bileleşiginiň 27-nji oktýabrda çykaran beýannamsyny okap görüň, onda agzalýan zatlara serediň. Bular gury sözler däl.
Azatlyk Radiosy: Özbegistanda tutulan adam hukuklaryny goraýan aktiwistleriň we žurnalistleriň sanynyň türmeden boşadylanlardan köpdügini gördük. Muny siz-de bilýärsiňiz. Ýewropa Bileleşigi hem munuň özüni aladalandyrýandygyny aýtdy. Siziň pikiriňizçe, sanksiýalar ýatyrylman saklansa, gowy bolmazmydy?
Piýer Morel: Ikisini-de gördük. Türmeden boşadylanlar-da boldy. Muňa hatda şübeheli garaýanlar-da geň galdylar. Olar özleriniň bu işe garaşmandyklaryny aýtdylar. Bu biziň tutanýerli tagallamyzyň netijesi.
Ikinjiden-de siz ýene sanksiýa meselesine dolanyp gelmekçi bolsaňyz, men bir zady ýadyňyza salaýyn. Sanksiýalar bu adamyň ýa ol adamyň tutulandygyna garşy gönükdirilen zat däl. Olar 4 ýyl mundan ozal Andijanda bolan pajygaly waka sebäpli girizildi. Biz şonuň bilen baglanyşykly elimizden gelenini etmäge synanyşdyk. Ol wagt indi geçdi. Aramyzda tapawutly garaýyşlar, alada-ünjüler şindi-de bar. Ýöne eden işimiz az däl.
Azatlyk Radiosy: Ýewropa Geňeşi galanja sanksiýalary ýatyrmak kararyna geldi. Ol bu kararyny hem özbek häkimiýetlerini kanunyň häkimligi we adam hukuklary ýagdaýyny gowulandyrmaga höweslendirmek diýip delillendirdi. Siz dogrudan-da bu iş Özbek häkimiýetlerini höweslendirer öýdýärmisiňiz? Olar siz şeýle ediň, biz-de käbir reformalary geçireli diýip, siz bilen söwdalaşdylarmy?
Piýer Morel: Biz söwda-satyk edemzok. Biz ýeke Özbegistan däl, özbaşdak döwletler bilen iş salyşýarys. Adam hukuklary barada Hytaý bilen dialog alyp barýarys. Adam hukuklary barada Orsýet we Orta Aziýanyň ençeme ýurtlary bilen dialog alyp barýarys. Bu bir öndümli dialog. Özi-de kyn iş. Biz muňa begenemzok, diňe çynlakaý netijelere garaşýarys.
Azatlyk Radiosy: “Amnesty International” bilen “Human Rights Watch” regiona ýaramaz täsiri bolar diýip, siziň bu kararyňyzy ýiti tankytlady. Muňa näme diýýärsiňiz?
Piýer Morel: Meniň olara-da aýtjagym, size ýaňky aýdanlarym. Dört ýyl mundan ozal agzalmadyk zatlary sanap geçmegim biziň prosese başlandygymyzy aňladýar. Käbir adamlaryň bu ýeterlik däl, käbirleriniň hem bu ýaraşykly däl diýip, pikir etmegi mümkin. Ýöne hakykat biziň atlara, kararlara, kanunlara we konwensiýalara salgylanyp bilýändigimiz. Şu ädimler bilen tekste garap, köpräk, anygrak wadalar bolar diýip, umyt edýäris.
Özbegistanda ýaňyrak çaga zähmeti hakdaky faktlar ýüze çykdy. Konwensiýalar oňlanyldy. Ýöne anyk gerimlere seretmeli. Biz näme diýilse ynanyp ýören sada ýa samsyk däl. Bize anyk netijeler gerek.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius howanyň maýlamagy boýunça halkara derejesinde geçirilýän maslahatyň bar bolan gapma-garşylyklary aradan aýyrmak üçin ýene bir günlük uzaldylýandygyny aýtdy.
Fabius 12-nji dekabrda irden barlyşykly mazmunly ylalaşygy hödürlejekdigini aýdyp, onuň makullanmagyna umyt baglapdy.
Birleşen Milletler guramasynyň Howamyň üýtgemegi boýunça 195 ýurduň gatnaşmagynda geçirilýän konferensiýasynyň 11-nji dekabrda öz işini tamamlamagyna garaşylypdy.
Geçen gije geçirilen gepleşikler kömür-turşy gazlaryň möçberini çäklendirmek boýunça çäreler boýunça garyp we baý ýurtlaryň arasyndaky deňagramlylygy saklamak meselesiniň daşynda gapma-garşylyklaryň dowam edýändigini görkezdi.


text:
ABŞ şu ýylyň aýagyna çenli dünýäniň iň uly nebit-gaz öndürijisi bolan Orsýetden öňe saýlanmakçy bolýar. Bu ýagdaý dünýäde energiýa pudagynyň tiz özgermegine degişli pursatlaryň diňe biridir. AÝ/AR Moskwanyň öňünde duran kynçylyklara we mümkinçiliklere syn edýär.
Polşanyň Swinousýe şäherinde indiki ýylyň aýagyna çenli suwuklandyrylan gaz üçin täze terminalyň gurulmagy planlaşdyrylýar.
Bu ýerden Gündogarda, üç müň kilometr uzaklykda, Hytaýyň prezidenti Hi Jinping Merkezi Aziýanyň gaz öndürýän ýurtlary Türkmenistan, Özbegistan hem Gazagystan bilen, şeýle-de tranzit edýän Gyrgyzystan bilen milliardlarça dollarlyk ylalaşyk baglaşdy.
Bu iki waka onlarça ýylyň dowamynda Orsýetiň öňe saýlanmagynda alnyp barlan energiýa söwdasynda özgerişligiň emele gelendigini görkezýär. Bu ýagdaý Orsýetiň energiýa we ykdysady kuwwatyna öz täsirini ýetirýär.
Orsýetiň iki sany esasy energiýa kompaniýasy bolan “Gazpromuň” we “Rosneftiň” Kaspiý regionynyň energiýa öndürijileriniň hem bu energiýanyň Ýewropadaky hyrydarlarynyň arasynda öz düzgünlerini ýöretmekden ybarat biznes usullary-da hemmetaraplaýyn gowşap barýar.
Özgerişlik
Waşingtonyň “Woodrow Wilson” merkeziniň Ýewropanyň energiýa howpsuzlygy bilen bagly meseleler boýunça geňeşçisi Aleksandros Petersen Orsýet üçin esasy öwrülişikleriň entek öňdedigini aýdýar.
Aleksandros Peterseniň bellemegine görä, indiki 10-20 ýylyň dowamynda garaşylýan global özgerişlikler geçen döwürlerden has tapawutlanar.
Orsýetiň global energiýa pudagyndaky roly henize çenli ululygyna galýar. Ol Ýewropanyň gaza bolan mätäçliginiň 30%-ni üpjün edýär.
Muňa garamazdan, bu ýurduň pozisiýasy, ozalkysy ýaly, onçakly durnukly däl.
Londonda ýerleşýän “Chatam House” institutynyň Orsýet we Ýewraziýa boýunça programmasynyň ylmy işgäri John Lough Orsýetiň soňky 20 ýylyň dowamynda nebit-gazyň söwdasyndan alan girdejileriniň hasabyna ýaşandygyny aýdýar. Bilermeniň bellemegine görä, bu önümçilik, esasan, sowet döwründe ýatyrylan maýa goýumlarynyň hasabyna amala aşyryldy. Indi bolsa öňümçiligiň möçberi azalyp barýar.
Öndürijiler we hyrydarlar
ABŞ-nyň Energiýa departamentiniň şu ýyl mälim etmegine görä, Birleşen Ştatlar ýokary tehnologiýalary ulanyp, slans ýataklaryny özleşdirmek we nebit-gaz önümçiligini ösdürmek arkaly 2013-nji ýylda Orsýetden öňe saýlanyp biler.
ABŞ satyn alýan gazynyň mukdarynyň üçden bir bölegini eýýäm azaltdy, satyn alýan nebitini hem 15% kemeltdi.
Slanes gazynyň önümçilik tehnologiýalarynyň ösüşi gazy demir ýol we gämiler arkaly bir ýurtdan beýleki ýurda aşyrmaga mümkinçilik döretdi, bu bolsa söwet döwründen galan we Orsýetiň gözegçiligindäki gazgeçiriji sistemasyndan garaşlylygy azaldyp bilýär. Azerbaýjan soňky ýyllarda Ýewropadaky nebit-gaz hyrydarlary bilen göni gatnaşyklary ýola goýmagy başardy.
Energiýa serişdeleriniň esasy hyrydarlarynyň ýene biri Hytaý. Ol hem öz önümçiligini ýola goýmaga ukyply ýurt. Pekin Orsýetiň Sibirdäki, Uzak Gündogardaky we Arktikadaky resurslaryny özleşdirmek üçin Moskwa bilen ylalaşyk baglaşan hem bolsa, ol Orsýete esasy energiýa çeşmesi hökmünde garamaýar.
Özgerişlikler Orsýete öz täsirini ýetirip başlady. Energiýa pudagy ýurduň umumy içerki ömümçiliginiň 30%-ni we hökümetiň girdejileriniň 50%-ni emele getirýär. 2012-nji ýylda “Gazpromuň” girdejileri 15%, Ýewropa satýan gazynyň möçberi bolsa 8% azaldy. Orsýetiň umumy ösüş derejesi bolsa şu ýylyň ikinji çärýeginde 1,2% boldy. Emma Orsýetiň hökümeti bu ösüşiň 1,9% bolmagyna garaşypdy.


text:
Türkmenistanda giň möçberli özgertmeler maksatnamasyny, şol sanda “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasyny” üstünlikli durmuşa geçirmek üçin alnyp barylýan giň möçberli çäreleriň netijesinde milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda ýokary netijeler gazanyldy we jemi içerki önümiň möçberiniň durnukly ösüşi hasaba alyndy.
Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 2015-nji ýylyň dört aýynda jemi öndürilen önümiň ösüş depgini 109,1 göterime deň boldy. Bölek satuw haryt dolanyşygy geçen ýylyň degişli döwrüne garanyňda 18,5 göterim artdy.
Maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna şu döwürde özleşdirilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberiniň jemi içerki önüme bolan gatnaşygy 37,1 göterim möçberde emele geldi.
Şeýle ýokary netijeler "Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini düýpli özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynyň" durmuşa geçirilişiniň barşynda gazanyldy. Şu ýylyň dört aýynda özleşdirilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberi 11,5 milliard manada deň boldy. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirlende bu görkeziji 107,1 göterime barabar boldy. Şeýle hem Döwlet býujeti üstünlikli ýerine ýetirilýär. Ýurdumyzyň esasy maliýe meýilnamasynyň girdeji bölegi 103,2 göterim, çykdajy bölegi bolsa 90,8 göterim berjaý edildi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende ortaça aýlyk haky 9,5 göterim ýokarlandy.


text:
Eýranyň demirgazyk-günbatarynda bolup geçen iki sany güýçli ýer titremesiniň netijesinde 300-den gowrak adam heläk boldy. Häzir sebitde ýardam we halas ediş işleri dowam edýär.
Saglygy goraýyş ministri Marzih Wahid Dastjerdiniň duşenbe güni parlamente beren maglumatyna görä, şol ýertitremede 3037 adam hem ýaralanypdyr.
Ýer titremesi şenbe güni, 11-nji awgustda Töwriziň golaýynda boldy. Onuň yz ýany bilen şol ýerde onlarça kiçi ýer yranmalaryň hem bolup geçendigi aýdylýar. Şol waka sebäpli sebitde iki gün ýas yglan edildi.
Ýekşenbe güni içeri işler ministri Mostafa Mohammad Najjaryň žurnalistlere beren maglumatynda aýtmagyna görä, gözleg we halas ediş işleri tamamlanyp, olar häzirki döwürde öz tagallalaryny halas bolan adamlary ýaşaýyş jaýy hem-de azyk bilen üpjün etmäge gönükdirýärler.
Ondan gowrak oba ýumruldy
Ministr ýer titremesiniň täsiri duýlan territoriýada 600 obanyň ýarpysyndan gowragyna zyýan ýetendigini we ondan gowrak obanyň bolsa doly ýumrulandygyny aýtdy.
Ýekşenbe güni, 12-nji awgustda, Azatlyk Radiosyna Ahar şäheriniň bir ýaşaýjysy öz ýagdaýlary barada şeýle maglumat berdi:
"Ýardam tagallalary gowy. Çadyr, ýorgan ýaly adamlara häzir gerek bolan beýleki zatlaryň ýaýradylyşy bilen deňeşdireniňde, iýmitiň paýlanyşy has hem gowy. Ahar-Töwriz we beýleki ýollarda kynçylyklar bar - diýip, Ahar şäheriniň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. - Başga şäherlere halas ediş we ynsanperwer kömekleri gija galypdyr. Adamlar seýilgähleriň meýdançalarynda ýorgan düşenip, üstünde ýatýarlar. Olaryň şäheriň çetinde çadyrlary hem bar."
Eýranyň Gyzyl Ýarymaý Jemgyýeti öýsüz galan ýa-da öýüne dolanmaga gorkýan 16 müň adamy 6 müň çadyr bilen üpjün etdi.
Döwlet telewideniýesiniň habar bermegine görä, halas bolan adamlara 44 müň azyk torbasy we müňlerçe ýorgan paýlanylypdyr.
Habarlara görä, sebitdäki keselhanalar ýaralylardan dolup, olar häzirki talaby ödemekde kynçylyk çekýärlerler.
”Frans Press” habar agentliginiň Eýranyň resmilerine salgylanyp beren maglumatynda aýdylşyna görä, “Tähran bu ýagdaýdan özüniň baş alyp çykyp biljekdigini aýdyp, beýleki döwletleriň ýardam tekliplerini ret edýär”.
Muňa garamazdan, ITAR-TASS habar agentliginiň maglumatyna görä, goňşy döwlet Azerbaýjan çadyrlardan, içinde ýatylýan düşeklerden we içimlik suwdan ybarat 25 ýük maşynyny ynsanperwer kömek üçin Eýrana ugradypdyr.


text:
Eýran öz ýadro merkezlerini ediläýmegi mümkin hüjümden goramak üçin şenbe güni uly möçberli harby türgenlenşige başlady. Howa giňişligi boýunça başlanan bu çäre bäş gün dowam eder.
Bu harby maşkyň ýurduň günbatarynda geçirilýänligi we ýurduň howa giňişliginiň üçden bir bölegini öz içine alýanlygy aýdylýar. Eýranyň resmi IRNA habar agentligi bu harby türgenlenşigiň geriminiň gaty uly boljakdygyny habar berdi.
Tähran yzygiderli harby türgenleşikleri geçirýär we jedelli ýadro programmasyny goramak boýunça öz harby güýçlerini barha kämilleşdirýänligini aýdýar. Emma şenbe güni başlanan bu harby türgenlenşik Eýranyň howa giňişligini goramak boýunça täze döredilen bütewi harby topar tarapyndan geçirilýän ilkinji çäredir.
Farda Radiosynyň habarçysy Hossaýin Arýan bu barada şeýle maglumat berdi: "Howa giňişligini goramak boýunça çäreler mundan öň guramaçylykly amala aşyrylmaýardy. Mundan ozal şeýle çäreler howa güýçleri we galyberse-de rewolýusiýanyň sakçylary tarapyndan geçirilerdi. Soňky döwürlerde Eýran bu toparlary birleşdirip bütewi howa güýjüni döretdi. Bu, şübhesiz, Eýranyň dürli edaralaryny, şol sanda ýadro merkezlerini goramagy göz öňünde tutýar."
Ysraýyla duýduryşmy?
Bu harby türgenlenşik başlamazdan öňüsyra Eýranyň rewolýusion sakçylary toparynyň ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan biri bu ýurda hüjüm edilen ýagdaýynda Eýranyň Ysraýyla raketa atjakdygyny aýtdy.
Eýranyň baş ruhany lideri Aýatullah Hamineýiniň ady agzalýan howpsuzlyk toparyndaky wekili Možtaba Zolnury 21-nji noýabrda IRNA habar agentligine beren maglumatynda, eger Ysraýylyň raketasy Eýran topragyna düşäýse, Tähranyň ballistik raketalary Ysraýylyň paýtagty Tel-Awiwiň merkezini nyşana alar diýdi.
Ysraýyl we Birleşen Ştatlar Eýranyň ýadro programmasyny dowam etdiren ýagdaýynda bu ýurda garşy harby çäre görjekdiklerini aýdyp, haybat atýarlar.
Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro programmasynyň ýadro ýaragyny ýasamaga gönükdirilenligini şübhe edilýänligini öňe sürýärler. Tähran bolsa bu programmanyň parahatçylykly maksatlara eýerýändigini aýdyp, bu aýyplamalary ret edýär.
BMG-niň teklibi ret edilenden soň...
Bu baradaky harby türgenlenşik Eýranyň öz pes derejede baýlaşdyrylan uranyny ýangyja öwürmek üçin daşary ýurtlara ibermegi barada BMG tarapyndan goldanylýan teklibi ret etmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Eýran bilen onuň ýadro programmasy boýunça gepleşikler geçirýän güýçli ýurtlaryň altysynyň wekilleri Tähranyň bu hereketinden özleriniň göwünleriniň galanlygyny mälim etdiler.
Germaniýa, Orsýet, Birleşen Ştatlar, Hytaý, Fransiýa we Beýik Britaniýadan ybarat bu topar, bu baradaky pikiri ýakynda Brýusselde beýan etdiler.
Mälim bolşuna görä, ady agzalýan ýurtlaryň wekilleri Eýranyň ýadro programmasynyň öňüni almak baradaky aladalary boýunça ýakynda Brýusselde gepleşikler geçirdiler.


text:
Özbek-eýran dostluk jemgyýetiniň Samarkantdaky bölüminiň başlygy şaýy mezhbebine degişli maglumatlary ýaýratmakda aýyplandy.
Özbegistanyň habar beriş serişdeleriniň penşenbe güni beren maglumatynda Rawşan Gulýamow “bikanun maksatly alyp baran işleri” üçin bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar.
Ýurduň derňewçileri Gulýamowa Eýranyň ilçihanasyndan şaýy mezhebi bilen bagly kitaplaryň yzygiderli gelip gowuşýandygyny we ony Samarkant we Jizzak regionlaryndaky metjitlere paýlaýandygyny belläp geçdiler.
Özbegistanyň dini meseleler baradaky komitetiniň ekspertleriniň sözlerine görä, Gulýamowdan we onuň goldawçylaryndan ele salnan dokumentleriň arasynda “sünni musulmanlaryny kemsitýän ýazgylar” hem bar.
Özbegistanyň 30 million ilatynyň 90 göterimden gowragy sünni musulmanlarydyr.


text:
Fransiýanyň adam hukuklary boýunça ilçisi Fransua Zimere
Ilçiniň bu saparynyň dowamynda kimler bilen duşuşjakdygy we şol duşuşyklarda nähili meselelere garaljakdygy hakda takyk maglumat ýok. Emma düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy fransuz ilçisini türkmen ýolbaşçylary bilen duşuşanda metbugat we söz azatlygy ýaly meselelere-de üns bermäge çagyrýar.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy şu günki ýaýradan beýanatynda Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet başyna geçensoň käbir umytlaryň döränligini öňe sürüp, maglumatyny şeýle dowam etdirýär: “Fransuz ilçisiniň bu sapary halkara jemgyýetçiliginiň umytlaryny we isleglerini kanagatlandyrmak nukdaýnazaryndan türkmen ýolbaşçylary üçin hem möhüm bir pursat bolup durýar”.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy Aşgabadyň Günbatar bilen gatnaşygyny artdyrmak arkaly uly abraý gazanyp biljekdigini, emma munuň üçin ýurtda demokratiýalaşmak prosesiniň tizleşmeginiň zerurdygyny belleýär.
“Türkmenistanda henizem söz we metbugat azatlygyna ýol berilmeýär we adam hukuklaryna ýeterlik sarpa goýulmaýar” diýip, “Serhetsiz reportýorlar” guramasy belleýär. Muňa mysal hökmünde agzalan gurama Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Allamyrat Rahymyň başdan geçiren wakasyny ýatladýar.
Türkmenistana barmak üçin wiza berlendigine garamazdan, Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň žurnalisti Allamyrat Rahym 19-njy maýda Aşgabat aeroportuna baransoň, ýurda salynman, yzyna gaýtaryldy.
Allamyrat Rahym “Öz adynyň Türkmenistana barmagy gadagan edilen adamlaryň sanawynda duranlygy üçin” ýurda salynmanlygynyň aýdylanlygyny we onuň sebäbi barada özüne düşündiriş berilmänligini nygtaýar. Žurnalisteriň ýanalmagy
Düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy ýurtda höküm sürýän syýasy ýagdaýlar zerarly Türkmenistanda işleýän garaşsyz žurnalistlere howpsuzlyk güýçleri tarapyndan yzygiderli haýbat atylýanlygyny belleýär.
“Serhetsiz reportýorlar” şu günki ýaýradan beýanatynda Türkmen hökümetini “dialog üçin gapylaryny” açmaga çagyrýar. Beýanatda aýratynam ýurtda wagtal-wagtal yglan edilýän günägeçişliklerde türmelerde saklanýan hukuk goraýjy aktiwistleriň, žurnalistleriň we syýasy tussaglaryň hem atlarynyň goşulmagy talap edilýär.
Şol beýanatda aýratynam Türkmenistan barada raport taýýarlamaga ýardam edenligi üçin tussag edilen aktiwistler Annagurban Amangylyjowyň we Sapardurdy Hajyýewiň henizem tussaglykda saklanýanlygy ýatladylýar.
“Serhetsiz reportýorlar” şol aktiwistlere sekiz ýyl iş kesilenligini we olara berlen tussaglyk möhletiniň ýarpysynyň geçenligini belleýär. Beýanatda aýratynam 2006-njy ýylda türmede aradan çykan žurnalist Ogulsapar Myradowa bilen bagly waka boýunça derňewleriň geçirilmegi talap edilýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy ÝB-niň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk barada kabul eden dokumentini Fransiýanyň 7-nji aprelde gözden geçirip başlanlygyny habar berýär.
Fransuz hasabatçysy Gaýtan Gorsynyň inisiatiwasy bilen milli parlamentiň Daşary gatnaşyklar boýunça komissiýasy bu taslamanyň Fransiýa tarapyndan tassyklanmagyny şert edip goýupdy.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň maglumatyna görä, şol şertleriň arasynda türmede saklanylýan iki žurnalistiň boşadylmagy hem bar. Agzalýan topar muňa oňyn ädim hökmünde baha berýär.


text:
Owganystanda “Talyban” söweşijileri ýurduň Helmand welaýatyndaky polisiýa barlag-nokadyny ele salandan soň, dört owgan polisiýa ofiseri öldürildi.
Maglumatlara görä, hökümet güýçleri welaýatyň Sangin etrabyndaky postuň kontrollygyny gaýtadan almaga synanyşýarlar.
Bu hüjüm Owganystanda geçirilen dawaly prezidentlik saýlawlaryndan soň, ýurduň syýasy bulam-bujarlyga düşmeginiň öňüni almaga gönükdirilen gepleşikleri geçirmek üçin Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) Kabulda mahaly bolup geçdi.
7-nji awgustda Kabula baran Kerri iýun aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndaky sesleriň auditiniň netijelerini kabul etmekleri we birleşen hökümeti düzmekleri üçin kandidatlar Aşraf Ganini (Ashraf Ghani) we Abdulla Abdullany (Abdullah Abdullah) razy etmäge çalyşýar.


text:
Gazagystanyň Žurnalistler bileleşiginiň we Milli metbugat klubunyň başlygy bir ýerli habar gullugynyň direktory bolan ogly bilen birlikde tussag edildi. Olar pul iýenlikde we salgyt tölemekde aldawa ýüz uranlykda aýyplanýarlar.
22-nji fewralda metbugat erkinligine gözegçilik edýän guramalar Seýtkazy Mataýew bilen onuň ogly "KazTAG" habar gullugynyň direktory Aset Mataýewiň tutulmagyny syýasy çäre diýip häsiýetlendirdiler.
Aset Mataýew birnaçe sagatlap sorag edilensoň boşadyldy, ýöne onuň kakasy häzir-de tussaglykda.
Düýbi Almaty-da ýerleşýän "Adil Söz" atly metbugat hukuklaryny gorap çykyş edýän gurama 22-nji fewralda beren metbugat konferensiýasynda bu iki adamynyň tutulandygyny habar berip, olaryň özlerine bildirilýän aýyplamalary syýasy sebäpli diýip, ret edýändiklerini aýtdy.
Subut etmäge taýýar
"Adil Söz" guramasynyň başlygy Tamara Kaleýewa bilen garaşsyz žurnalist Ermurat Bapi Seýtkazy Mataýewe salgylanyp, ata-ogluň öz günäsizdiklerini subut etmäge taýýardyklaryny bildirdiler.
Kaleýewa bilen Bapiniň aýtmagyna görä, Mataýewler özlerine bildirilýän aýyplamalar barada bir metbugat ýygnagyny geçirmegi planlaşdyrypdyrlar. Ýöne bu iş başa barmandyr. Sebäbi olar ondan bir ýarym sagat öň Milli antikorrupsiýa işgärleri tarapyndan tutulypdyrlar.
"Adil Söz" gazak häkimiýetleriniň "syýasy dialog we çekişmeler ojagy diýip tanalýan Milli metbugat klubunyň alyp barýan işlerini jylawlamaga synanyşýandyklaryny" aýtdy. Häkimiýetler "KazTAG" habar gullugyny hem berk döwlet kontrollygy astyna almaga synanyşýarlar.
Kaleýewa bilen Bapiniň aýtmagyna görä, Mataýewlere garşy edilýän göçümden esasy maksat
"Gazagystanda žurnalistlere we köpçülikleýin habar serişdelerine köpräk basyş etmekden" ybarat.
“Ýalňyş maglumat”
22-nji fewralda Antikorrupsiýa gullugynyň metbugat wekili Agžan Rsaldinow Mataýew bilen onuň ogluna salgyt tölemekde aldawa ýüz urmakda, 300 million teňňe (850 müň dollar) pul iýenlikde güman edilýändigini aýtdy. Rsaldinow Seýtkazy Mataýewiň baýlygynyň konfiskasiýa edilendigini-de sözüniň üstüne goşdy.
Ol häkimiýetleriň garşysyna aýdylýan zatlary hem bahana diýip ret etdi.
"Şu gün metbugat ýygnagynda berlen beýanatlar jemgyýete ýalňyş maglumat berip, jezadan sypmaga we derňew işlerine päsgel bermäge gönükdirilen zatlar" diýip, Rsaldinow aýtdy.
Seýtkazy Mataýew günäli tapylan halatynda oňa on iki ýyla çenli türme tussaglygy garaşýar.
Mataýewleriň tutulmagy 20-nji marta planlaşdyrylan irki parlament saýlawlaryna bir aýdan hem azrak wagt barka bolýar.
Mataýew 1991-nji ýyldan 1993-nji ýyla çenli ýurduň awtoritar prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň metbugat wekili bolup işledi. Nazarbaýew ýurda 1989-njy ýyldan bäri baştutanlyk edip gelýär.
Mataýew ençeme ýyllap Milli metbugat klubuna ýolbaşçylyk etdi. Almatyda bir kiçeňräk jaýda ýerleşýän kluby köplenç biznesmenler, syýasatçylar we aktiwistler metbugat ýygnagyny geçirmek üçin ulanýarlar. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Almatydaky ofisi hem 2002-nji ýyldan 2012-nji ýyla çenli klubuň jaýynda boldy.
Adam hukuklary boýunça aktiwistler we hökümet tankytçylary soňky ýyllarda gazak häkimiýetlerini ozaldan hem çäkli bolan metbugat erkinligini gysmaga synanyşýanlykda aýyplaýarlar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde OBCE-niň dawalaryň öňüni almak boýunça merkeziniň direktory, her ýylda guralýan OBCE-niň Merkezi Aziýadaky meýdan gulluklarynyň sebitara duşuşygyna gatnaşmak üçin Türkmenistana gelen ilçi Adam Koberaski bilen duşuşyk geçirildi.
Türkmenistanyň DIM-niň metbugat gullugynyň habar bermegine görä, taraplar energetika ulgamynyň ösüşi, sebitara energetik hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmek we bu ugurda howpsuzlygy üpjün etmek ýaly meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Taraplar Türkmenistanyň OBCE bilen özara hormat goýmagyň, ynanyşmagyň we düşünişmegiň, şeýle hem bilelikdäki teklipleri goldamagyň dünýä ösüşiniň wajyp meselelerini netijeli çözmäge gönükdirilen konstruktiw gepleşikleri yzygiderli alyp barmagyň tarapdary bolup çykyş edip gelýändigini bellediler.


text:
Anna güni Gyrgyzystanda täze Konstitusiýa güýje girizildi.
27-nji iýunda geçen referendumyň ahyrky netijeleri resmi taýdan yglan edilende, Baş kanuny saýlawçylaryň 90,5%-niň goldandygy aýdyldy. Saýlawçylaryň ses bermäge gatnaşygy 72%-den gowrak bolupdyr.
Bu Konstitusiýa ýurdy prezident dolandyrylyşyndan, parlament respublikasyna geçirýär. Geçiş döwründe 2011-nji ýyla çenli ýurduň prezidenti, häzirki wagtlaýyn hökümetiň başlygy Roza Otunbaýewa bolýar.
2-nji iýulda Merkezi Saýlaw komissiýasynyň başlygy Akylbek Saryýew şeýle diýdi: “Roza Otunbaýewa Gyrgyzystan respublikasynyň prezidenti hökmünde hasaba alynýar. Oňa prezidentlik şahadatnamasy hem nyşan, şeýle-de gyrgyz respublikasynyň prezidentiniň tugy gowşurylýar”.
Otunbaýewa wezipä resmi suratda 3-nji iýuldan başlaýar.


text:
Parlament agzalarynyň birnäçesi prezident Hamid Karzaýyň hepde ahyrynda reforma barada daşardan edilýän basyş dowam etse, syýasy prosesden el çekip, Talybana goşuljagyny aýdyp haýbat atandygyny aýtdy.
Nangarhar welaýatyna wekilçilik edýän Faruk Marenaý Karzaýyň «men daşardan basyş astyna düşsem, Talybana goşulyp bilerin» diýenini aýtdy.
Deputatlardan ýene ikisi Karzaýyň iki gezek pitneçilere goşulmagy dile getirendigini aýtdy.
Karzaý bu sözleri şenbe güni ýapyk gapylaryň arkasyndaky ýygnakda aýdypdyr.


text:
BMG-a hödürlenen hasabatda “Al-Kaýdanyň” lideriniň emele gelen dürli ownuk toparlary birleşdirmäge synanyşýandygy, şol bir wagtda toparyň entek hem ulalyp barýan howp bolmagyna galýandygy aýdylýar.
Çarşenbe güni ekspertleriň bir topary tarapyndan BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine hödürlenen raportda aýdylmagyna görä, “Al-Kaýdanyň” täze lideri Aýman al-Zawahriniň Pakistanda toparyň liderliginiň özenini dikeltmekde üstünliksiz bolandygy nygtalýar.
Raportda “Al-Kaýda” bilen ilteşikli dürli ownuk toparlaryň entek hem özleriniň taktikalaryny uýgunlaşdyrýandygy we täze maksatlaryň gözlegindedigi, ýöne olaryň heniz hem ölüm howply hüjümleri amala aşyrmaga ukyplydygy bellenilýär.
Raportda bellenmegine görä, “Al-Kaýda” we onuň bilen ilteşikli ownuk toparlar “öňküsinden has dürli we tapawutly bolup, olar diňe özleriniň erkin ideologiýalary we terrorçylykly ýowuzlyga bolan yhlaslylygy babatda biri-biri bilen baglanyşýarlar.”


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulyň günbataryndaky myhmanhananyň daşynda iki bomba partladyldy. Wakanyň bolan pursady myhmanhanada ýurduň prezidentligine dalaş edýän Abdulla Abdullanyň (Abdullah Abdullah) gatnaşmagynda ýygnak geçirilýärdi.
Owganystanyň öňki daşary işler ministri Abdulla partlamada öz ulagyna zeper ýetendigini, emma wakada özüniň ýaralanmandygyny mälim etdi. Ol 6-njy iýunda bolan bu partlamada öz janpenalaryndan birnäçesiniň ýaralanandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugynyň Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekiline salgylanyp berýän maglumatyna görä, gürrüňi edilýän partlamada parahat ilatdan dört adam ölüpdir.
Abdullanyň sözlerine görä, bu wakadan gysga wagt soň geçirilen “Halkyň yslam birleşigi” partiýasynyň ýygnagyndan gaýdyp barýan mahaly, ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň partlamagy netijesinde onuň ulagyna zeper ýetipdir.
Owganystanda 14-nji iýunda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda Abdullanyň ýeňiş gazanmagyna garaşylýar. Ol bu prezidentlik bäsleşiginde ýurduň öňki maliýa ministri Aşraf Gani bilen ýaryşýar.


text:
Owganystanyň parlamentine çozuş edilmegi netijesinde azyndan 21 adam ejir çekdi. Ýaralananlaryň arasynda aýallar we çagalar bar. çozuş üçin jogapkärçiligi talyplar öz üstüne aldylar.
Duşenbe güni ir bilen parlamentiň aşaky palatasynyň deputatlary nobatdaky mejlise ýygnananlarynda janyndan geçen terrorçy binanyň girelgesiniň öňünde özüni partlatdy. Urşujylaryň ýene birnäçesi howpsuzlyk güýçleriniň işgärleri bilen söweşe girdiler. Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň berýän maglumatlaryna görä, çozuş edenleriň altysy ýok edildi.
Polisiýa işgärlerine tüssä gaplanan otagdan parlamentarileri we žurnalistleri çykarmak başartdy.
Apreliň ahyrynda "Taliban" hereketi ýazky çozuşlara başlaýandygyny mälim edipdi. Bu çozuşlaryň esasy nyşanasy daşary ýurt we owgan howpsuzlyk güýçleri, şeýle hem diplomatik we döwlet edaralary bolupdy. Şunlukda, hereketiň ýolbaşçylygy ýönekeý ilat arasynda pidalara ýol berilmeli däldigini duýdurypdy.


text:
ABŞ-nyň Gyrgyzystandaky tranzit ýük daşaýan merkezini ýangyç bilen üpjün etmek barada ABŞ bilen Gyrgyzystanyň arasynda ikitaraplaýyn ylalaşyga gol çekildi. Onuň netijesinde Gyrgyzystanyň gaznasyna ýylda 60 million dollara golaý pul düşjekdigi aýdylýar.
“Manas” howa bazasyndaky tranzit ýük daşaýan merkezi ýangyç bilen üpjün etmek üçin Waşington millonlap pul sarp edýär. Bu baza ýylda 360-400 müň tonna töweregi ýangyç zerur. Indi onuň deň ýarpysyny geçen ýyl Wagtlaýyn hökümet tarapyndan düzülen“Manas” döwlet edarasy üpjün eder.
Öňki prezidentler Askar Akaýewiň hem-de Kurmanbek Bakyýewiň döwründe bu bazany ýangyç bilen “Mina corporation” hem-de “Red star enterprises” kompaniýalary üpjün edýärdiler. Olar birnäçe ýerli kompaniýalar bilen işleşýärdi. Şol ýerli kompaniýalaryň öňki prezidentleriň maşgala agzalary bilen bile işläp, millionlap pullary öz hasaplaryna geçirendikleri aýdylýar.
Geçen ýylyň 7-nji aprelindäki wakalardan soň döredilen Wagtlaýyn hökümet tranzit merkezini ýangyç bilen üpjün etmek işiniň korrupsiýalaşandygyny, şonuň netijesinde ýurduň býujetiniň millionlap amerikan dollary möçberinde zyýan çekýändigini ýüze çykardy.
Baş prokratura bu iş boýunça jenaýat işini açsa-da, hakykatda bu jenaýatyň henize çenli-de üsti açylmady. Baş prokuror Kubatbek Baýbolow Bakyýewiň bu korrupsion shemany parlament arkaly kanunlaşdyrandygyny, şonuň üçin kanuny bozmalary anyklamagyň kyn düşýändigini mälim etdi.
“Manas” atly ýangyç guýýan döwlet edarasynyň resmileri tranzit merkezine zerur ýangyjyň 50%-ni üpjün edip biljekdigini aýdýarlar. Munuň üçin gyrgyz tarapy Orsýetiň “GazpromNeft AERO” kompaniýasy bilen goşma kärhana açdy. ABŞ hem olar bilen işleşmäge garşy bolmady.
Açyklyk islenýär
ABŞ-nyň Gyrgyzystandaky ilçisiniň orunbasary Larri Mammot ylalaşyga gol çekilenden soň, “Manas” howa bazasyny ýangyç bilen üpjün etmekde açyklygyň bolmalydygyny belläp geçdi: “Biz ylalaşyga gol goýup, täze prosese başladyk. Şu gün bu ugurda ilkinji ädimi ädýäris. Biz bu ýerde pul bilen bagly ähli operasiýalaryň açyk bolmagyny, ýagny ähli puluň Gyrgyzystanyň býujetine düşmegini isleýäris”.
“Manas” ýangyç guýýan edaranyň direktorynyň orunbasary Tilek Isaýew ýangyjyň diňe Orsýetden däl, eýse beýleki döwletlerden, ýagny Belarusdan we Latwiýadan hem alynjakdygyny aýtdy.
Käbir çeşmelerde ABŞ-nyň harby bazasyny ýangyç bilen üpjün etmek boýunça henizem öňki shemanyň işleýändigi aýdylýar. Meselem, “Mega Oil” kompaniýasy “Mina corporation” kompaniýasynyň töwereginde dawanyň turan wagtlary gümrükhanada duran 15 müň tonna ýangyjy tranzit merkezine satandygy aýdylýar.
Internet saýtlary “Mega oil” kompaniýasynyň bu söwdadan 1, 5 million dollar peýda görendigini, kompaniýanyň arkasynda ýokary wezipeli şahslaryň durandygyny ýazdy. Emma hökümet wekilleri “Mega oil” barada hiç hili maglumat bermediler.


text:
Soňky döwürde aýal-gyzlara edilýän zorluklar bilen bagly elhenç habarlar çykdy. Olaryň biri Owganystana degişli. Bu ýerde bir zenanyň, adamsynyň gyzyl şaý-seplerini satmak baradaky buýrugyny ýerine ýetirmändigi üçin adamsy tarapyndan burny we dodagy kesilipdir.
Bir-iki günlükde bolsa Orsýetde ýaşaýan gyrgyz zenanyna öz ildeşleri tarapyndan sütem edilýändigi hakynda sosial ulgamlarda wideo ýazgy peýda boldy. Ol gyrgyz milletine ysnat getirmekde günälenip, urlup, ýenjilýän wagty yazga düşürilipdir.
Eýsem, türkmen jemgyýetinde aýal-gyzlara hormat-sylag meselesi nähili? Olaryň öz ýakynlary ýa-da başga erkekler tarapyndan urlup-ýenjilýän halatlary bolýarmy? Bolýan bolsa, bu nähili ýagdaýlarda ýüze çykýar? Zenanlara dil ýetirmek, olary kemsitmek nähili ýagdaýda? Şeýle zatlara ýaşlar nähili garaýar?
Nobatdaky Täze Tolkun gepleşigimizde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi, gören-eşidenleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň çap eden informasiýasyna görä, 10-11-nji iýulda Eýran Yslam Respublikasynyň ýokary derejeli delegasiýasy Aşgabatda boldy.
Delegasiýa Eýranyň Nebit ministriniň geňeşçisi, Milli Gaz Eksport kompaniýasynyň baş direktory Saýed Reza Kesaizada baştutanlyk etdi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat gullugy “Türkmengaz” döwlet konserninde geçen türkmen-eýran gaz gepleşiklerinde möhüm strategik pudak bolan gaz söwdasy, ondaky tejribelere baý ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk, iki ýurduň gaz kompaniýalarynyň özara gatnaşyklaryny giňeltmek ýaly meseleleriň maslahatlaşylandygyny habar berýär. Türkmen-eýran gaz gepleşiklerinde nähili anyk netijelere gelnipdir? Näme üçin ýylyň ahyrynda Hytaýa gaz akdyryp başlajak Türkmenistan, birdenkä Eýrana berjek gazynyň möçberini artdyrmakçy?
Türkmenistanyň we Eýranyň delegasiýalary türkmen gazyny Eýrana akdyrmagyň şertlerini jikme-jik maslahatlaşdylar. Netijede, taraplar tebigy gazyň bahasyny ylalaşdylar, ol halkara formulasyna esaslanýar diýlip, TDH-niň maglumatynda bellenipdir. Emma her müň kub metr gaz üçin Eýran tarapynyň Türkmenistana näçe tölejekdigi belli bolman galýar.
Gazyň bahasynda `halkara formulasy` näme?
Gaz ugrundan türkmenistanly bilermen, “Dünýäde gaz biržasy ýok. Şonuň üçin nebitiň bahasy ötri gazyň nyrhy kesgitlenýär. Häzirki global malie krizisi döwründe nebitiň bahasy günde-günaşa üýtgäp dur” diýip düşündirýär. "Diýmek, halkara forumlasy boýunça gazyň bahasy hem durnuksyz. Şonuň üçin ýurtlar arasynda gysga döwür üçin gazyň bahasy özara ylalaşylýar."
Eýranyň Aşgabatdaky işleri wagtlaýyn ynanylan wekili Zulfikar Emirşahy, üstümiizdäki ýylyň iýul aýyndan halkara formulasy boýunça iki ýurt arasynda gaz söwdasynyň boljakdygyny Eýranyň IRNA agentligine tassyklapdyr.
IRNA-nyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň Eýrana berýän gazynyň möçberi üstümizdäki ýylyň birinji ýarymynda iň pes derejä düşüpdir. Geçen ýyl Körpeje-Gurtguýy turbasyndan günde 25 million kubometr gaz akypdyr.
Iki ýurt arasynda gaz söwdasynyň şeýle pese gaçan döwründe, soňky Aşgabat gepleşiklerinde Eýrana beriljek gazyň möçberini 14 milliard kub metre ýetirmek barada ylalaşyga gelnipdir. Körpeje ýatagyndan ýylda 8 milliard kub metr gaz Eýrana berler. Ýurduň gündogaryndan- Döwletabat ýatagyndan - Eýran serhedine çenli täze turba çekilip, ondan 6 milliard kub metr gaz üstümizdäki ýylyň dördünji çärýeginde Eýrana akyp başlar.
Ylalaşyk birdenkä nähili gazanyldy?
Oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünowyň pikiriçe, Türkmenistanyň Orsýet bilen gaz söwdasynyň soňky düşen ýagdaýy muňa itergi berýär, üstesine-de gaz diňe bir ykdysady gural däl, ol syýasy gural bolmagynda galýar. “Çünki Türkmenistan bu hereketi bilen Orsýete başga mümkinçilikleriň-de özünde bardygyny görkezmek isleýär, hem-de daşary bazara satýan gazynyň hiç bolmanda öňki möçberini we ýurda gelýän walýutany dikeltmekçi.”
Türkmenistanly nebit-gaz ugrundan bilermen belli bir derejede bu pikir bilen ylalaşýar hem-de türkmen häkimiýetleriniň bu hereketinde ykdysady bähbitden, gazdan syýasatyň ulurakdygyny öňe sürýär. “Türkmenistan Eýran bilen gatnaşyklary giňeltmek arkaly gazyň bahasynda Hytaýa we Orsýete gysyş etmek isleýär” diýip, bilermen aýtdy.
Türkmenistan bilen täze gaz söwdasyndan Eýran tarapy nähili maksat yzarlaýar? Oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow "Eýran Türkmenistanyň gaz ojaklaryndan özüne gerek gazy özüne bähbitli bahadan almakçy ýa-da Türkmenistanyň bazarynda bardygyny amerikanlara-da görkezmekçi bolýar" diýip belleýär. “Bu eýýäm ykdysadyetiň syýasy öwüşgini.”
Bir okda iki guş
Radiomyzyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça analitigi Brýus Paniýer, “Eýrany türkmen gaz bazary diňe özüne gaz gerekdigi üçin gyzyklandyrmaýar” diýip aýdýar. “Düýn Ankarada NABUCCO proýekti boýunça gol çekilen ylalaşyga syn edeli. Oňa gatnaşyjylaryň käbiri, Eýran hem bu proýekte gatnaşsa gowy bolardy, eger ol syýasatyny birazajyk häzirkisinden ýumşagrak ýöretsedi, onda ony şu proýekte goşardyk diýen pikiri öňe sürdi.”
Eýran öz gezeginde Türkmenistan bilen täze ylalaşyga gol çekişmek arkaly gaz bazarynda özüniň oýunçydygyny, belli bir rol oýnaýandygyny görkezmek isleýär diýip Paniýer belleýär. “Eger özi bilen ABŞ gatnaşyk saklamak islemese-de, Ýewropa Birleşigi dostlaşmak islemese-de, Eýran hyzmatdaş tapyp bilýändigini, Türkmenistan bilen çaklaňja kontrakty ýatyrylaýanda-da Merkezi Aziýanyň gaz bazarynda Orsýet, Türkiýe, Hytaý, ÝB ýaly özüniň hem oýunçydygyny görkezmek isleýär.”
Postsowet döwletleri boýunça ekspert Aleksandr Narodeskiniň pikiriçe, häzir regionda geosyýasy ýagdaý birden özgerdi. “Türkmenistanyň täze hyzmatdaşy Hytaý peýda boldy. Indi türkmen gaz bazaryny Eýran diňe bir Orsýet bilen däl, Hytaý bilen hem bölüşmeli. Ýene bir geljekki çynlakaý hyzmatdaş amerikanlar. Eger öz wagtynda hereket etmese, ýene-de bir Türkmenistanyň gaz hyzmatdaşy – ÝB peýda bolup, sanalgy wagtdan türkmen gaz bazaryny ýitirjekdigine eýranlylaryň akyly etýär. Şonuň üçin köp bäsdeşlikli bazardan Eýran nähilem bolsa bir paý alyp galmak isleýär.”
Her zat bolsa-da, türkmen gazynyň daşary bazarlara akýan ugurlarynyň köpelmegi, Halmyrat Söýünowyň pikiriçe bähbitli. “Mundan ahyrky netijede türkmen halky, türkmen döwleti utar. Edilýän işleriň ümzügi gaz meselesinde gowulyga tarap.”
Soňky türkmen - eýran gaz gepleşiklerinde Eýrana beriljek türkmen gazynyň möçberini 20 milliard kub metre ýetirmegiň mümkinçiliklerine-de seredildi diýlip, TDH gullugynyň maglumatynda bellenipdir.


text:
Türkiýäniň meşhur pianisti we kompozitory Fazil Saý penşenbe güni Stambulyň sudunda özüni gorap çykyş etdi. Ol yslama şek ýetirmekde aýyplanýar.
Nýu Ýorkda, Berlinde şykyş eden bu meşhur sazandanyň twitter sosial ulgamynda ýazan käbir kommentariýalary resmileriň üns merkezine düşdi. Ol hususan-da, bir müýezziniň namaza eden gysga çagyryşyny ýaňsy alypdy.
Fazil Saýyň 18 aýlyk türme tussaglygyna höküm edilmegi mümkin. Ýewropa Bileleşiginiň medeni ilçisi bolan Saý öz adyna edilýän aýyplamalary ret edýär we özüniň bigünädigini aýdýar. Sud diňlenişigi 18-nji fewrala çenli yza tesdirildi.


text:
Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň mümkinçilikleri çäklendirilen adamlar üçin niýetlenen kärhanalarynda iş orunlaryň ýetmezçilik edýändigi aýdylýar. Maglumata görä, soňky ýyllarda Türkmenistanda gant keseline uçran raýatlara hem maýyplyk derejesiniň berilip başlanmagy bilen ýurtda maýyplaryň sanynyň artandygy, emma olar üçin niýetlenilen ýörite iş orunlarynyň bolsa ýetmezçilik edýändigi bellenilýär.
Bu ýagdaýyň maýyplara ýetirýän täsirleri barada Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmen-ýapon gepleşikleriniň barşynda Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abe Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa türkmen senagatyny ösdürmek boýunça iri taslamalary amala aşyrmaga gatnaşýan ýapon kompaniýalaryna bildirýän ynamy üçin hoşallyk sözlerini aýtdy. Ýapon hökümetiniň Baştutany Ýaponiýanyň Türkmenistana öz tejribesini we öňdebaryjy tehnologiýalaryny bermäge taýýardygyny tassyklady.
Gazhimiýa zawodyny, elektrik bekedini we beýleki desgalary gurmagyň taslamalary boýunça gol çekiljek resminamalar gelejekki ysnyşykly hyzmatdaşlygyň dowam etdiriljekdiginiň subutnamasydyr. Şol taslamalaryň umumy bahasy ABŞ-nyň 18 milliard dollaryndan hem geçýär. Belent mertebeli myhmanyň belleýşi ýaly, şeýle hem ýapon kompaniýalary “Galkynyş” gaz ýataklaryny GTL tehnologiýasy esasynda senagat taýdan ösdürmek boýunça taslamalara gatnaşmaga gyzyklanma bildirýändiklerini aýtdy.
Şeýle hem taraplar söwda gatnaşyklaryny ösdürmek, Ýaponiýanyň ýokary okuw mekdepleriniň ylym-bilim mümkinçiliklerini peýdalanmak bilen, Türkmenistan üçin ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak meseleleri boýunça bir pikire geldiler. Şunuň bilen birlikde, Premýer-ministr Sindzo Abe ýaşlary alyşmagyň MIRAI maksatnamasynyň çäklerinde ýapon tarapynyň şu ýylyň dekabrynda Ýaponiýa Türkmenistandan ýaşlary çagyrmaga taýýardygyny habar berdi.
Belent mertebeli myhman “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gatnaşygynyň çäklerinde geljek ýyl Türkmenistanda daşary işler ministrleriniň derejesinde duşuşygyň boljakdygyny aýdyp, öz ýurdunyň sebit hyzmatdaşlygy işine goşant goşmaga taýýardygyny tassyklap, şunda türkmen Lideriniň ýardam etmegine hem bil baglaýandygyny nygtady.
Premýer-ministr Sindzo Abe sebit üçin möhüm ähmiýeti bolan ulag we logistika meselelerine degip geçmek bilen, “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” gatnaşygynyň çäklerinde DIM-niň ýolbaşçylarynyň öňde boljak duşuşygyny nazara alyp, Ýaponiýanyň degişli ugurda Türkmenistan bilen özara gatnaşyklary ara alyp maslahatlaşmaga gyzyklanma bildirýändigini aýtdy. Şu nukdaýnazardan, demir ýol ulaglary ulgamynda oňaýly mümkinçilikler bar. Şunda ýokary tizlikli demir ýol gatnawyny ýola goýmak babatda baý tejribä we tehnologiýalara eýe bolan ýapon tarapy olary Türkmenistana bermäge taýýardyr.
Türkmen-ýapon hyzmatdaşlygynyň beýleki möhüm ugurlarynyň hatarynda jemagat hojalygy, tebigy betbagtçylyklaryň öňüni almak hem-de seýsmologiýa ulgamynda özara gatnaşyklar görkezildi.


text:
Fotoelektrik Effekt
Albert Eýnşteiniň 1905-nji ýylda eden açyşy: ýagtylyk foton bölejiklerden durýar we olaryň energiýasy ýagtylygyň ýygylygyna proporsionaldyr. Materiala baglylykda, bir gaty jisimiň üstünden elektronlary bölüp aýyrmak üçin belli mukdarda energiýa gerek bolup durýar. Eger fotonyň energiýasy şol mukdardan uly bolsa, elektron bölünip çykmagy mümkin. Mundan çykýan deňleme:
- Ekin: bölünip çykan elektronyň maksimal kinetik energiýasy
- h: Plank hemişeligi (6.626 x 10−34 J)
- f: ýygylyk
- W: iş funksiýa


text:
Lebap welaýatynyň merkezinde “Baýdak” meýdançasynyň hem-de onda ýerleşdirilen belent baýdak sütüniniň açylyş dabarasy boldy. Türkmenistanyň Döwlet senasynyň owazy astynda ýurdumyzyň ýolbaşçylar düzüminiň, welaýat we etrap häkimlikleriniň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylarynyň, hormatly ýaşulularyň, Medeniýet hepdeligine köpsanly gatnaşyjylaryň we şäheriň ýaşaýjylarynyň gatnaşmagynda Watanymyzyň mukaddes ýaşyl Tugy 100 metrlik belentlige galdyryldy.
Sütüniň etegine Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan ajaýyp gül çemeni goýuldy.
Baýdak sütüni ýurdumyzyň gurluşyk kompaniýasy tarapyndan bina edildi.
600 kwadrat metr ölçegdäki (30x20) Baýdak ýörite matadan taýýarlanyldy. Ol gurlanda Garaşsyz Watanymyzyň mukaddes tugunyň islendik howa şertlerinde şäheriň üstünde buýsanç bilen parlamagyna mümkinçilik berýän tehniki aýratynlyklar göz öňünde tutuldy. Mundan beýläk “Baýdak” meýdançasy köpsanly dabaralaryň we medeni çäreleriň geçirilýän ýerine öwrüler.


text:
Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül Germaniýa dört günlük sapar bilen bardy. Germaniýada şu günki gün Türkiýäniň raýatlarynyň 2,5 milliona golaýy ýaşaýar.
Abdullah Gül öz saparynyň barşynda Germaniýanyň prezidenti Kristian Wulf, kansleri Angela Merkel, daşary işler ministri Guido Westerwello we käbir beýleki resmiler bilen gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýar.
Bu gepleşiklerde, esasan, Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ugrundaky tagallalary, muňa Germaniýanyň görkezýän garşylyklary hem-de ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlyklar ýaly meseleler bolar diýlip garaşylýar.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň “Alma-TW” atly kabel telewideniýe prowaýderi şu ýylyň 1-nji martyndan başlap Orsýetiň üç sany esasy telekanallaryny görkezmekligi bes etmeginiň mümkindigini mälim etdi.
Gazagystanyň prowaýderi munuň sebäbini Orsýet tarapynyň öz kontraktynyň möhletini uzaltmak islemeýändigi bilen düşündirdi.
Gazak prowaýderiniň aýtmagyna görä, meseläniň anyk netijesi 1-nji martdan soň belli bolar.
“Alma-TW” kabel telewideniýe prowaýderi häzirki wagt bu mesele boýunça Orsýetiň “RTR Planeta”, “Rossiýa-24” we “Rossiýa K” telewideniýeleri bilen gepleşikleriň alnyp barylýandygyny mälim etdi.


text:
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 18 ýyllygy mynasibetli Türkmenistanyň prezidenti daşary ýurt graždanlarynyň birnäçesini Türkmenistanyň orden-medallary bilen sylaglady.
“Garaşsyz Türkmenistana bolan beýik söýgüsi üçin” diýen orden bilen Orsýet Ylymlar Akademiýasynyň antropoligiýa we etnologiýa institutynyň uly ylmy işgäri Wiktor Sarianidi, “Gaýrat” medaly bilen Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň ylmy işler boýunça prorektory Zeki Pektaş, “Watana bolan söýgüsi üçin” diýen medal bilen BMG -nyň ykdysady we sosial meseleler boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Alekseý Tihomirow hem Azerbaýjan Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň geňeşçisi Sulta-Zada Wahdet Mamed aga ogly sylaglandy.


text:
Türkmen telewideniýesi çarşenbe güni neşe gaçakçylygynda tutulan ondan gowrak raýaty görkezip, olaryň eden bikanun işlerine ökünýändiklerini habar berdi.
Bu telehabar türkmen prezidentiniň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisini geçiren wagtyna, şeýle-de ýurtda çilimkeşlige garşy göreşiň bir aýlygynyň başlanmagyna gabat geldi.
Gepiň gerdişine aýdylsa, bu bir aýlyk «Saglyk we bagt» aýynyň yz ýanyna gabat geldi.
Türkmen telewideniýesiniň habarynda aýdylmagyna görä, prezident Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlygy geňeşiniň mejlisinde «bikanun neşe söwdasy bilen meşgullanýanlara garşy göreşi birjik-de gowşatmazlygy» tabşyrypdyr.
Şonuň bilen bir wagtda, türkmen metbugatynda ýurtda bikanun neşe maddalarynyň ulanylyşy we oňa bolan islegiň derejesi, neşe maddalaryna garaşly şahslara berilýän fiziki we ruhy kömek, tutulyp saklanylýan neşe maddalarynyň umumy möçberi, bikanun neşe söwdasynda tutulyp, jenaýat jogapkärçiligine çekilýän raýatlaryň, şeýle-de bu işe ikinji, üçünji gezek baş goşýan adamlaryň sany barada anyk maglumatlar berilmeýär.
Ikinji tarapdan, bikanun neşe söwdasynda tutulandygy aýdylýan 13 raýatyň içinde, familiýalaryndan çen tutulsa, alty sany dogan-garyndaş, ýagny bir maşgalanyň agzalary bar.
Şeýle-de, biraz öň Türkiýede hem ýigrimiden gowrak türkmenistanlynyň neşe söwdasynda tutulandygy, Türkmenistandan gelen ulagdan 200 kilogramdan gowrak neşe tapylandygy barada habarlar çykypdy.
Ýöne muňa garamazdan, resmi habarda neşe maddalarynyň bikanun dolanyşygyna garşy milli maksatnamanyň «üstünlikli durmuşa geçirilýändigi», ýurtda bikanun neşe söwdasyna «orun ýokdugy» nygtalýar.
Türkmen telewideniýesiniň bikanun neşe söwdasy barada efire beren soňky habarynda 13 adamyň, on erkegiň we üç aýalyň atlary tutulyp, olaryň toba edişleri görkezilýär. Şeýle-de olar telewideniýede «haram pişä baş goşan», «betnebislige ýugrulan ýaman pälli näkesler», «naýynsaplar» hökmünde häsiýetlendirilýär.
Resmi tassyklama görä, bu raýatlar «aýratyn uly möçberdäki neşe serişdelerini» Türkmenistanyň çägine geçiripdirler.
Ady agzalan raýatlardan «aýratyn uly möçberde tirýek, neşe serişdesi we neşe serişdesinden toplanan emläkler alyndy" diýip, habarda bellenilýär.
Emma hakykatda näçe kilo neşe maddasynyň tutulyp alnandygy, ol neşe maddalarynyň nähili ýagdaýda ýurda getirilendigi we nähili anyk şertlerde saklanandygy barada, näme üçindir, maglumat berilmeýär.
Şeýle-de habarda bu hili işe baş goşýanlaryň «iki-ýekedigi» birnäçe gezek nygtalýar.
Telewideniýede eden işine ökünýän adamlar hökmünde görkezilýän şahslaryň sud edilendigi ýa edilmändigi, olara haýsy anyk jenaýat üçin näçe iş kesilendigi aýdylmaýar. Ýöne olar telewideniýäniň diktory tarapyndan «jenaýatçylar» diýlip atlandyrylýar we «bikanun ýol bilen edinen emläkleriniň gozgalmasyz edilendigi» habar berilýär.
Şol bir wagtda «Türkmenistan altyn asyr» saýtynyň 4-nji maýda rus dilinde çap eden habarynda aýdylmagyna görä, gürrüňi edilýän neşe gaçakçylary ýakynda ele salnypdyr we olaryň işi boýunça derňew çäreleri geçirilýär.
Türkmenistanda neşe maddalary bilen bir hatarda çilim gaçakçylygyna garşy hem göreşilýändigi aýdylýar.
«Türkmenistan.ru» internet gazetiniň ýazmagyna görä, 4-nji maýda Aşgabatda çilimkeşlige garşy göreşiň bir aýlygy başlandy we bu çärä bagyşlanyp «Aşgabat» teatrynda jemgyýetçilik aksiýasy geçirildi.
Çärä gatnaşýan uly adamlara çilimiň zyýany hakynda maglumat berýän materiallar, ýaramaz endikden saplanmaga çagyrýan ýazgyly köýnekler, çagalara bolsa oýunjak we süýji-köke paýlanypdyr.
Şeýle-de ol ýerde lukmanlaryň myhmanlaryň saglyklaryny barlap, maslahat-geňeş berendikleri aýdylýar.


text:
Bagtyýar zenanlaryň ýürek buýsanjy.
Halkara zenanlar güni mynasybetli, her ýyl bolşy ýaly çagalar baglaryna gatnaýan körpe uýalarymyzdan başlap, kümüş saçly enelerimize çenli pul baýraklarynyň berilmegi, 8 we şondan köp çagany dünýä inderip, ösdürip ýetişdiren enelere «Ene mähri» diýen hormatly adyň dakylmagy, halk hojalygynyň dürli pudaklarynda janypkeşlikli zähmeti bilen abraý gazanan zenanlaryň «Zenan kalby» ordeni bilen sylaglanylmagy, köp çagaly maşgalalara belent ýaşaýyş jaýlaryndan öýleriň berilmegi Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen durmuşa geçirilýändigine, “Meniň ilkinji nobatda ähli aladam halkym bolar!” diýen dana paýhasynyň iş ýüzüne geçirilýändigine doly şaýatlyk edýär.
Eden işi em ýaly diýdirýän, zybanyndan dür, ellerinden gül dökülýän, kalby nurana arzuwlar bilen joş urýan gyz-gelinlerimiziň özlerine goýlan beýik sarpanyň hözirini görüp, öz agtyk-çowluklarynyň bagtyna guwanýan enelerimiziň nurana ýüzleri mähirden, gözleri guwançdan püre-pür. Olar özlerini dünýäde iň bir bagtyýar zenanlar hasaplaýarlar. Munuň aňyrsynda umman ýaly giň many-mazmun bar. Ähli beýik tutumlary, belent özgertmeleri, täze başlangyçlary ene hem perzent bagtyýarlygyndan, maşgala mukaddesliginden gözbaş alýan hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen ata Watanymyzyň ähli künjeklerinde gurlup, ulanylmaga berlen we berilýän desgalaryň agramly böleginiň otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan has oňaýly ýaşaýyş jaýlary bolmagy, täze döwletli öýleriň gapysyndan “Bissimilla!” bilen mübärek gadamyny basmagy, täze jaýdan öý alan maşgala agzalary bilen duşuşmagy muny doly tassyklaýar.
«Häzirki wagtda ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy we ykdysady ösüşinde zenanlaryň orny barha artýar. Olar ýurdumyzyň dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna goşulmagyna mynasyp goşant goşýarlar. Şonuň üçin hem, berkarar Watanymyzda gülden näzik gyzlarymyzyň, asylly gelinlerimiziň, güneş kimin mähirli enelerimiziň sylag-sarpasy, abraý-mertebesi örän belentdir» diýýän döwlet Baştutanymyzyň döwletli çözgüdi bilen, Halkara zenanlar güni mynasybetli 7-nji martda paýtagtymyzdaky otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan has oňaýly 13 gatly belent ýaşaýyş jaýyndan ahli amatlyklar bilen üpjün edilen öýleriň köp çagaly eneleriň birnäçesiniň maşgalasyna muzdsuz berilmegi maşgala mukaddesligine döwlet derejesinde goýulýan hormat-sarpanyň ýokary derejesiniň aýdyň nyşany boldy. 8 we şondan köp çagany dünýä inderen we ösdürip ýetişdiren zenan hökmünde «Ene mähri» diýen hormatly adyň eýeleri, Aşgabat şäheriniň ýaşaýjylary – ýokary amatlykly täze öýe göçüp barmak bagtyna miýesser bolan, bagtyýarlykdan ýüz-gözleri gülüp duran eneleriň milli Liderimize alkyşly sözlerini sena öwrüp gaýtalaýan, olaryň gursagy arzuwly çagalarynyň bolsa şatlykdan, begençden uçar guşa öwrülen, bökjekleşýän pursatlary biziň hakydalarymyza hemişelik ornady. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ynsanperwer döwletimiziň sahawaty bilen geçen ýylda bu beýik jaýdan öýli bolan köp çagaly eneleriň alkyşly sözleri gulagymyzda ýaňlanyp gitdi. Şonda ene ýürekleriniň köp çagaly maşgalalara goýýan belent sarpasy, edýän sylag-serpaýy üçin hormatly Prezidentimize alkyşdan püre-pürlenýändigine ýene bir gezek göz ýetirdik. Göwni bahara-ýza deňelýän mährem enelerimiziň bagtyýarlygy, ýüzleriniň aladasyz ýylgyryp durmagy ýurt Baştutanymyzyň «Döwlet adam üçindir!» diýen dana paýhasynyň doly suratda iş ýüzüne geçirilýändiginiň aýdyň alamaty hökmünde hemmelere ruhubelentlik bagyşlaýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe nesil öndürmek, çagalary mähirli aladalar bilen gurşap almak, olary ylymly-bilimli, hünärli adamlar edip ýetişdirmek, halk hojalygynyň dürli pudaklarynda yhlasly zähmet çekmek bilen ýurdumyzyň belent özgertmelerine mynasyp goşant goşýan zenanlarymyzyň, kalby kiriňsiz çagalarymyzyň ähli arzuwlary hasyl bolýar. Çaga arzuwynyň, ene alkyşynyň gudrat-keremine bolsa hiç bir zat deň gelmez, ony hiç bir zat bilen ölçemek hem asla mümkin däl!
Şol nurana alkyşlar gyş gününi ýaz eýleýär, derdi-belalar dep bolýar. Maşgalanyň söýesi, onuň agzybirliginiň, bagtyýarlygynyň esasy sütüni hasaplanýan eneler maşgala mukaddesligi, nesil terbiýesi bilen baglanyşykly alnyp barylýan işlere hemmelerden öňürti seslenýärler. “Biziň mährem enelerimiz, edep-ekramly, mylaýymzada gelin-gyzlarymyz türkmen durmuşynyň gülleridir, türkmen toýlarynyň bezegidir, ojaklarymyzyň alawy, öýlerimiziň çyragydyr” diýen milli Liderimiziň başlangyçlaryna, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ösüş-özgerişlerine mynasyp goşant goşmak üçin döredilýän mümkinçilikler olaryň kalbyny heýjana salýar.
Alnyp barylýan il-ýurt bähbitli işler, maşgala mukaddesligine goýulýan belent sarpa, bu günki ýaş nesilleriň geljekde hemmetaraplaýyn amatly şäher nusgaly obalarda ýaşamagy, bagtyýar ömür sürmegi, önüp-ösüp, nesil ýetişdirmegi, öz göwün söýen hünärini edinmegi barada edilýän aladalary we döredilýän giň mümkinçilikleri, şeýle-de enelere uly sylag-hormaty üçin öz ogul-gyzlarynyň bagtyna guwanýan käbelerimiz ýurt Baştutanymyza çäksiz alkyş aýdýarlar.


text:
Halkara liderleri 25-nji sentýabrda garyp-gasarlygy ýok etmek, planetany gorap saklamak, deňsizligi azaltmak ýaly onlarça global meseläni çözmeklige gönükdirilen 15 ýyllyk plany tassykladylar.
Rim papasy Fransis BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda bu planyň 17 maddasyny goldady we ony Ýakyn Gündogaryň we Afrikanyň aladaly döwründe «umydyň möhüm alamaty» diýip atlandyrdy.
Täze bellenen maksatlara ýetmek üçin 2030-njy ýyla çenli her ýylda 3.5 trillion bilen 5 trillion amerikan dollary aralygynda serişde harçlanmagyna garaşylýar.
2030-njy ýyla çenli durnukly ösüşi nazarlaýan dokumentde 169 sany ýöriteleýin maksat tutulýar.
Tankytçylar bu maksatlaryň juda ýaýraňdygyny we hasabat, jogapkärçilik meselesinde agsaýandygyny aýdýarlar.


text:
Gazagystanyň parlamentiniň deputaty Yrak Elekeýewiň aýtmagyna görä, korrupsiýa garşy göreşip bilmeýändigi üçin, Parlament dargadylmaly.
Ol 18-nji maýda Mejlisde eden çykyşynda: “Eger biz korrupsiýa garşy hiç zat edip bilmesek, onda geliň, dargalyň” diýdi.
Elekeýew şu aýyň başlarynda Gümrük gullugynyň birnäçe resmisiniň jenaýatda aýyplanyp, tussag edilendigini ýatlady.
“Döwletiň gaznasyndan birnäçe milliard dollar ogurlananda Parlamentiň deputatlary ýangyn söndürijiler ýaly bolmalydyr” diýip, Elekeýew nygtady.
Emma Parlamentiň öňki deputaty Ualikhan Kaýşaryň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Elekeýewiň bu çykyşy syýasy oýnuň bir bölegi.
Elekeýew käbirleriniň 3-nji apreldäki prezidentlik saýlawlaryndan soň Parlament tizden-tiz dargadylmaly diýen pikirini gaýtalaýar.


text:
Akademiýa aşakdaky ugurlar boýunça talyplyga kabul edýär:
1. Nakgaşçylyk (hünärler: stanok nakgaşçylygy, teatr-haşam nakgaşçylygy, monumental nakgaşçylyk).
2. Grafika (hünärler: stanok grafikasy, kitap grafikasy).
3. Heýkeltaraşlyk (hünär: heýkeltaraşlyk).
4. Binagärlik (hünärler: binagärlik gurşagynyň bezegi, binagärlik ýadygärlikleriniň rejelenilişi).
5. Dizaýn (hünär: dizaýn).
6. Amaly-haşam sungaty (hünärler: keramika sungaty, zergärçilik sungaty, halyçylyk sungaty)
7. Sungaty öwreniş (hünär: şekillendiriş sungatynyň taryhy we nazaryýeti).
Akademiýa Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Döredijilik ugurlary boýunça okuwa girýän dalaşgärler kabul ediş toparyna özbaşdak ýerine ýetiren işlerini (galamda çekilen suratlar, nakgaş eserleri, heýkel we keramika işleri we ş.m.) tabşyrýarlar.
Resmi iş kagyzlary
Resmi iş kagyzlary Aşgabat şäherinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusga boýunça rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy), Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrliginiň garamagyndaky ýörite we orta saz¬çylyk, çeperçilik we sungat okuw mekdeplerini tamamlap iki ýyllyk iş tejribeligini geçýän ýaşlar üçin orta hünär bilim hakyndaky wagtlaýyn şahadatnamanyň nusgasy;
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary taýýarlygyň döredijilik ugurlary (hünärleri) boýunça bilim edaralaryna girýän milli we halkara döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileri şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş synaglary
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
Nakgaşçylyk ugry: galamda we reňkde adamyň göwresiniň suratyny çekmek hem-de berlen temadan taslama ýerine ýetirmek; galamda we reňkde janly adamyň portretini çekmek we erkin temadan taslama ýerine ýetirmek.
Grafika ugry: galamda we reňkde janly adamyň göwresiniň suratyny çekmek hem-de berlen temadan taslama ýerine ýetirmek; galamda we reňkde janly adamyň portretini çekmek we erkin temadan taslama ýerine ýetirmek.
Amaly-haşam sungaty ugry: galamda adamyň portretini we reňkde natýurmort çekmek, şeýle hem saýlap alan hünäri boýunça berlen temadan taslama ýerine ýetirmek; galamda gipsden ýasalan adamyň portretini we reňkde saýlap alan hünäri boýunça natýurmort çekmek hem-de hünär aýratynlygyna laýyklykda erkin temadan taslama ýerine ýetirmek;
Heýkeltaraşlyk ugry: galamda adamyň göwresiniň şekilini çekmek we adamyň palçykdan portretini ýerine ýetirmek, şeýle hem berlen temadan heýkeltaraşlyk taslamasy; galamda adamyň portretini çekmek we gipsden ýasalan adamyň palçykdan portretini ýerine ýetirmek, şeýle hem erkin temadan heýkeltaraşlyk taslamasy;
Binagärlik ugry: galamda gipsden ýasalan adamyň göwresiniň şekilini we reňkde natýurmort çekmek, şeýle hem saýlap alan hünäri boýunça berlen temadan binanyň böleginiň çyzgysyny çyzmak; galamda gipsden ýasalan adamyň portretini we reňkde kagyzdan ýasalan makediň suratyny çekmek, şeýle hem çyzgynyň aksonometriýasyny düzmek;
Dizaýn ugry: galamda gipsden ýasalan adamyň göwresiniň şekilini we reňkde natýurmort çekmek, şeýle hem berlen temadan dizaýn taslamasy; galamda gipsden ýasalan adamyň portretini we reňkde dürli geometrik figuralaryň özara sazlaşygyny düzmek, şeýle hem erkin temadan dizaýn taslamasy.
Sungaty öwreniş ugry: Türkmenistanyň taryhy, berlen we erkin temalar boýunça taslama çekmek.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň we çeperçilik mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk iş tejribeleri bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.


text:
Книга "Ogulbike - Ýalňyz durna"
- Автор(ы):
- Алланазаров Агагельды
- Жанры:
- Поэзия
Купить книгу
-
- Идет поиск...
Описание книги
Ogulbike biziň edibiýatymyzda Watan ykbaly bilen ykbaly bap gelýän, öz döwründe ondaky durmuş barada batyrgaý, şahyrana pikir ýöredip bilen, otlukly ykbal goşgularyny ýazan şahyr bolupdyr.
Ýurt garaşsyzlygymyzy alanymyzdan soň onuň hem goşgulary metbugatda peýda bolup ugrady. Onuň goşgularynyň gazetlerde çap bolmagy okyjylarda uly gyzyklanma döretdi.
Ogulbikäniň okyjylar tarapyndan gowy görülen «Täleý şapagy» atly goşgular ýygyndysy 2005-nji ýylda çap edildi. Şeýle-de soňky ýyllarda şahyr gelniň şygyrlaryndan birnäçesi, rus, gazak, belorus dillerine hem geçirildi.
Ogulbikäniň bu ýygyndysyna onuň ozalky ýygyndysyna giren goşgulary bilen bir hatarda heniz çap edilmedik goşgularynyňam ençemesi girizilip, kitabyň üsti ýetirildi. Ogulbikäniň ykbal goşgulary halkymyzyň unutmaly däl taryhynyň sahypalaryndan ybarat.
Döwrüniň hakyny sesi bolmagy başaryp, öz agysyna goşup il agysyny aglan zehinli, watançy, geliniň ýürekden syzylan şygyrlarynyň hem ýene-de okyjylarda ýürekdeşlik tapjagyna ynanýarys.
Ýurt garaşsyzlygymyzy alanymyzdan soň onuň hem goşgulary metbugatda peýda bolup ugrady. Onuň goşgularynyň gazetlerde çap bolmagy okyjylarda uly gyzyklanma döretdi.
Ogulbikäniň okyjylar tarapyndan gowy görülen «Täleý şapagy» atly goşgular ýygyndysy 2005-nji ýylda çap edildi. Şeýle-de soňky ýyllarda şahyr gelniň şygyrlaryndan birnäçesi, rus, gazak, belorus dillerine hem geçirildi.
Ogulbikäniň bu ýygyndysyna onuň ozalky ýygyndysyna giren goşgulary bilen bir hatarda heniz çap edilmedik goşgularynyňam ençemesi girizilip, kitabyň üsti ýetirildi. Ogulbikäniň ykbal goşgulary halkymyzyň unutmaly däl taryhynyň sahypalaryndan ybarat.
Döwrüniň hakyny sesi bolmagy başaryp, öz agysyna goşup il agysyny aglan zehinli, watançy, geliniň ýürekden syzylan şygyrlarynyň hem ýene-de okyjylarda ýürekdeşlik tapjagyna ynanýarys.
Комментарии
0 комментариев
Ваш комментарий:
Другие книги автора
- На Родине Гёроглы 2016
- Бала мекеи топ 2016
- Радуга II Том 2014
- Жаркое лето Хазара 2005
- Hazaryň yssy tomsy 2005
- Мехрибон от 1991
Лучшие подобные книги
- Осточерчение 2013
- Русский лабиринт 2013
- Лучшие стихи и песни 2013
- Omnibus 2013
- Изгнание бесов 2000
- Бездумное былое 2012


text:
Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň (CSTO) iki günlük maslahatyna gatnaşmak üçin, gurama agza döwletleriň ýokary derejeli wekilleri Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkege ýygnandylar.
Geçiriljek gepleşikleriň dowamynda beýleki meseleler bilen bir hatarda Siriýadaky graždanlyk urşunyň, şeýle-de NATO güýçleriniň Owganystandan çykmagynyň esasy üns merkezinde boljakdygy aýdylýar.
Maslahatyň ilkinji güni agza döwletleriň goranmak ministrleri bilelikdäki harby türgenleşikleri geçirmek, terrorizme, ekstremizme we serhetýaka çaknyşyklara garşy durmak üçin taýýarlyk çärelerini görmek ýaly ylalaşyklary baglaşdylar.
Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň düzümine Russiýa, Gyrgyzystan, Gazagystan, Täjigistan, Belarus we Ermenistan girýär.
Guramanyň häzirki başlygy Gyrgyzystanyň goranmak ministri Taalaýbek Ömüraliýew öz çykyşynda, NATO güýçleriniň Owganystandan çykarylmagy bilen baglanyşykly, bloguň “harby potensialyny” ýokarlandyrmak ugrunda tagalla etjekdigini aýtdy.
Siriýa
Şol bir wagtda-da Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň daşary işler ministrleri ABŞ-nyň we Russiýanyň howandarlygynda hödürlenen Siriýa boýunça halkara konferensiýany geçirmek çagyryşlaryny goldaýandyklaryny mälim etdiler.
Sişenbe güni gurama agza alty döwletiň dördüsiniň baştutanlarynyň hem Bişkekde näresmi ikitaraplaýyn gepleşikleri geçirmegine garaşylýar. Olaryň dowamynda, esasan, Owganystandan Halkara güýçleriniň çykarylmagy bilen, sebitdäki döräp biljek howpsuzlyk ýagdaýlary maslahat ediler.
Belarusyň baştutany Aleksandr Lukaşenko Bişkek sammitine gatnaşmajakdygyny duýdurdy. Gyrgyz häkimiýetleri Lukaşenkony ýurduň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewe Belarusda gizlin gaçybatalga bermekde aýyplaýarlar. Gyrgyzystanda Bakyýewe birnäçe jenaýatda aýyplamalar bildirildi we onuň yzyna gaýtarylyp berilmegi talap edilýär.
Gowuşýan maglumatlara görä, Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan hem Bişkek sammitine gatnaşmaýar.


text:
Owgan hökümeti Hindi okeanyndaky Maldaýwsda Talyban bilen geçiriljek gepleşiklere özüniň gatnaşmaýandygyny aýdýar.
Owgan prezidentiniň sözçüsi Wahid Omar Frans Pres agentligine Kabulyň bu gepleşiklerden habarlydygyny, ýöne oňa gatnaşmaýandygyny, sebäbi ony tassyklamaýandygyny we goldamaýandygyny aýtdy.
Ol owgan hökümetiniň Talyban jeňçileri bilen ýaraşyk we integrasiýa meselesinde öz planynyň bardygyny aýtdy.
Maldaýws prezidentiniň sözçüsi owgan hökümetiniň wekilleri bilen Talyban wekilleriniň Hindi okeanyndaky kurortda şu gün ikinji duşuşygy geçirjegini aýtdy.
Maldaýws şeýle duşuşygy ýanwarda, dünýä döwletleriniň Owganystan barada Londanda geçiren maslahatyndan öň hem geçiripdi.