text:
Näme sebäpden edil häzir, ýagny ýene-de bary-ýogy bir ýyldan indiki saýlawlarda ýaşyna görä, aýrylmaly häkimi wezipeden beýle howlukmaç çetleşdirildi? Bu barada çaklama kän. Ýöne munuň esasy sebäbi – Lužkowyň soňky iki ýyldaky syýasy pozisiýasy bolsa gerek? Lužkow 2008-nji ýylda prezident saýlanan Dmitriý Medwedewi ýaş gördi, doly ykrar etmedi. Lužkow Medwedewi prezidentlik wezipesinde wagtlaýyn saýyp, öňküsi ýaly Putine wepaly bolup galdy. Ol her bir syýasy meselede Medwedewe däl-de, Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putine golaý durdy. 2012-nji ýyldaky prezident saýlawlarynda Lužkow Medwedewi däl-de, Putini goldamakçy diýen “myş-myşlar” hem şondan döreýär.
Moskwanyň meriniň syýasy pozisiýasy başda Medwedewiň gözüne-de ilmedige meňzeýär. Sebäbi ilkibaşda Medwedewiň özi-de her ädimde Putine wepalydy. Sebäbi ol hem, edil Lužkow ýaly, öz wezipesini dogruçyl saýlawlar-da däl-de, eýse öňki prezident Putiniň elinden sowgat alypdy. Emma Medwedew prezidentlik kürsüsine öwrenişidigiçe, Lužkowyň özüni alyp barşy barha göze ilip ugrana çalymdaş.
Netijede Moskwanyň meriniň her bir ýalňyşy göze dürtülip ugrady. Şu ýylyň tomsunda Moskwa töweregindäki tokaýlaryň hem torf gatlaklarynyň ýanmagyndan dörän ajy tüssä boglup otyrka şäheriň mydama Leniniňkä meňzeş papakly, pukarasyrap ýören häkiminiň gymmatbaha daşary ýurt kurortynda arassa howadan dem alyp ýörmegi moskwalylaryň-da, Kremliňde myrryhyny atlandyrdy. Putini dost tutunan Lužkow welin, bu igençler özi üçin howpludyr öýtmedi. Kremliň welin eýýäm sabyr käsesi püre-pür bolupdy, onsoň ol boýunegmezek häkimden dynmagy karar etdi.
Başga alaç galmady
Kremlden syzylyp çykýan maglumatlara görä, iki hepde mundan öň Lužkowa öz arzasy bilen wezipeden gitmek teklip edilipdir. Emma Lužkow hötjetlik edip, öz arzasy bilen wezipeden gitmejegini aýdyp, Medwedewiň garşysyna açyk baş göterdi. Edil şu taýda-da Lužkow Putin bilen Medwedewiň agzyny alartmaga synanýar diýlen çaklama tassyk boldy. Şondan soň Lužkowy işinden özi kowmasa, Medwedewiň başga alajy galmady. Bolmasa, prezident öz abraýyny saklap biljek däldi. Paýtagtyň häkimine diýenini etdirip bilmeýän prezidente soňra kim hormat goýjak?
Eger-de Kremliň öz arzasy bilen abraýlyja işden aýrylmak baradaky teklibiniň soňky mylakatly teklipdigini bilen bolsa, belki Ýuriý Lužkow tekepbirlik edibem durmazdy. Emma ol öz güýjüne artk baha beren bolmaga çemeli. Indi onuň özi pukarasyrap ýörkä, nädip nikaly aýalynyň milliarder bolup ýetişenligi hakdaky soraglar örboýuna galdy. Dogrudanam, hamana öz wezipesinde 18 ýyllap arassa işlän häkimiň nikaly aýaly Ýelena Baturina nädip hut şol döwürde dünýäniň iň baý adamlarynyň birine öwrülýär?! Kim we näme üçin oňa Moskwa şäherindäki iň gymmatbaha, iň düşewüntli gurluşyklary, kontraktlary eçilýär? Moskwanyň ozalky meriniň indiden eýläk degerli jogap tapmaly soraglarynyň biri hut şu bolsa gerek. Sebäbi eýýäm bu ugurda derňewiň boljakdygy hakda ilkinji habarlar peýda boldy.
Moskwanyň meriniň wezipeden aýrylmagynyň eýse türkmenlere näme dahyly bar diýilmegi ahmal. Muňa: ozalky SSSR-iň umumy paýtagtyny gysga wagtda diňe Orsýetiň hem orslaryň paýtagtyna öwren, Moskwa iş gözläp barýan ozalky “doganlyk halklaryň” wekillerini derrew “ýatlara” öwren hut Lužkowyň alyp baran syýasaty diýip, jogap berse bolar. Ol paýtagtda yzagalak milletçilik meýillerini assyrynlyk bilen goldamakdan çekinmedi.
Lužkowyň wezipeden aýrylmagyny Türkmenistandaky syýasy ýagdaý bilen deňseşdirseň, onda muny Gurbanguly Berdimuhamedowyň Wiktor Hramowy ýa-da Aleksandr Žadany wezipeden boşatmagy bilen deňese bolar. Ýöne G.Berdimuhamedowyň entek prezidentlik kürsüsinde Medwedew ýaly özüni ynamly duýmaýan bolmagy-da ahmaldyr.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Qasym-Jomart Toqaev: Sheneýnikterdiń biliksizdiginen «Kaspıı» sý tushytý zaýytynyń qýatyn arttyrý sozylyp ketti
NUR-SULTAN. QazAqparat – Sheneýnikterdiń biliksizdiginen «Kaspıı» sý tushytý zaýytynyń qýatyn arttyrý jobasynyń júzege asyrylýy sozbalańǵa salynyp ketti. Bul týraly Mańǵystaý oblysyna jumys sapary barysynda óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde keńes ótkizgen QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi Aqordaǵa silteme jasap.
QR Prezıdenti oblystaǵy ózekti problemalardyń biri – óńir turǵyndarynyń sapaly aýyzsýmen tolyq qamtamasyz etilmeýine arnaıy toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaev óńirde qyrýar qarjynyń túrli qymbat ǵımarattar salýǵa jáne basqa da maqsattarǵa jumsalyp jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul da kerek, biraq, eshqaısysy sýdan mańyzdy emes.
«Men Joldaýymda Kendirli eldi mekeninde sý tushytý zaýytyn salýdy tapsyrǵan bolatynmyn. Úkimet «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, 2024 jyldyń sońyna deıin zaýytty iske qosýy kerek. Aýyldyq jerler áli kúnge deıin sapaly aýyzsýǵa muqtaj. Oblystaǵy 12 eldi mekende, ıaǵnı aýyldardyń 20 paıyzynda aýyzsý joq. Bıyl 4 aýylǵa ǵana sý jetkizý josparlanǵan. Bul jumystyń qarqyny óte baıaý. Ákimdikke kelesi jyldyń sońyna deıin osy 12 aýyldyń bárine taza sý berýdi tapsyramyn», – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy 2025 jylǵa qaraı sýǵa degen suranys arta túsetinine toqtaldy. Aqtaý qalasyn sýmen qamtamasyz etýge qatysty bul máseleni sheshý úshin Memleket basshysy Úkimet pen óńir ákimdigine «MAEK-Qazatomónerkásip» keshenin jańǵyrtý jónindegi is-sharalardyń shuǵyl josparyn ázirleýdi tapsyrdy. Qasym-Jomart Toqaev sheneýnikterdiń biliksizdiginen «Kaspıı» sý tushytý zaýytynyń qýatyn arttyrý jobasynyń júzege asyrylýy sozbalańǵa salynyp ketkenin jáne jobanyń quny kóterilgenin synǵa aldy. Prezıdent jyl sońyna deıin atalǵan jobany aıaqtaýdy tapsyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bu baradaky maglumatda goranmak ministri Begenç Gündogdyýewiň Türkmenistanyň harby güýçleriniň sentýabr aýynyň başynda Hazar deňzinde harby türgenleşik geçirmäge taýýardygy barada ýurduň prezidentine hasabat berendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň bu harby türgenleşik planlary Hazar deňzindäki energiýa ýataklary boýunça Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasyndaky dawalaryň ýitileşen döwrüne gabat geldi.
Bu meseleler boýunça Azatlyk Radiosy düýbi Ankarada ýerleşýän Halkara strategiýa barlaglary merkeziniň Ýewraziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary, professor Güner Özkan bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan Hazar deňzinde harby-deňiz türgenleşiklerini geçirmek bilen belli bir zady diýjek bolýarmy? Sebäbi mundan öň Baku bilen Aşgabadyň arasynda Hazaryň belli bir sebitleri boýunça diplomatik dartgynlylyk ýüze çykypdy.
Güner Özkan: Hazar deňziniň boýunda bäş sany garaşsyz döwlet bar. Hazar olaryň her biri, esasan hem energiýa serişdeleriniň zapasyny artdyrmak isleýän Türkmenistan üçin, strategiki taýdan juda möhümdir.
Azerbaýjan Hazar deňzindäki “Azeri-Çirag” ýatagynda özleşdiriş işlerini alyp barýar. Muňa-da Türkmenistan eýýäm uzak wagtdan bäri özüniň nägileligini bildirip gelýär. Aşgabat bu sebitdäki käbir energiýa serişdelerine özüniň doly eýeçiliginiň bardygyny öňe sürýär.
Emma geçmişde Türkmenistanyň syýasy we harby taýdan gowşaklygy bu ugurda belli bir üstünlikleri gazanmagyna böwet boldy. Şol döwürler Aşgabadyň edip biläýjek işleri juda çäklidi.
Bu aralykda Azerbaýjan şol sebitdäki energiýa serişdelerini özleşdirmek üçin Orsýetiň we Günbataryň käbir kompaniýalaryny hem çekmegi başardy.
Baku bilen Aşgabadyň arasyndaky dawa diňe “Azeri-Çirag” sebitindäki tebigy resurslar bilen çäklenmän, eýsem “Kepaz” sebiti boýunça hem düşünişmezlikler bar.
Häzir Türkmenistan syýasy we harby taýdan belli bir öňegidişlikleri gazandy. Bu kuwwat entek Hazaryň kenaryndaky beýleki döwletleriň, hususan-da Azerbaýjanyň derejesi bilen deňeşdirilende, pes bolup biler. Emma Aşgabadyň bu ugurdaky tagallalary gitdigiçe artýar.
Ýene-de belläp geçmeli möhüm bir zat, ol hem Türkmenistanyň Eýran bilen özara gowy gatnaşyklary saklaýanlygydyr. Bilşimiz ýaly, Baku bilen Tähranyň özara gatnaşyklarynda belli bir dartgynlylyklar bar.
Meniň pikirimçe, Türkmenistanyň harby-deňiz türgenleşikleri, esasan, syýasy matlapdan ugur alnyp geçirilýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň bu ugurdaky tagallalary näderejede üstünlikli bolar?
Güner Özkan: Men anyk bilemok. Emma her nähili hem bolsa, häzirki geçiriljek türgenleşiklerden belli bir netijeleri çykarmak bolýar. Ýagny, Aşgabat özüne degişli diýip hasaplaýan zatlaryny goramaga gaýratynyň we syýasy isleginiň bardygyny aýan edýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň özara dawasynyň ýitileşmegi bilen, siziň pikiriňizçe, beýleki hazarýaka döwletleri nähili hereket eder?
Güner Özkan: Meniň öňde belleýşim ýaly, Tähran bilen Aşgabadyň gowy özara gatnaşyklary bar. Ýagny, Eýran käbir meselelerde Türkmenistanyň tarapyny tutman biler, ýöne Tähran azeri tarapyny asla goldamaz. Munuň hem özüne ýeterlik sebäpleri bar.
Orsýet barada aýdylanda, ol sebitdäki agalygyny saklamak isleýär. Ol kontrollyk jähtinden seredip, sebitdäki düşünişmezlikleriň harby derejä çenli ýazmagyny islemez. Diýmek, ol Hazaryň boýundaky dawalaryň ýitileşmegine ýol bermez.
Eger-de sebitdäki bolup geçýän zatlar Moskwanyň bähbitlerine garşy işläp başlasa, onda Kreml ýagdaýlara başgaça çemeleşip başlar. Ýöne Hazar boýunça azeri we türkmen dawasy barada aýdylanda, Moskwa hiç bir tarapa hem artykmaç goldaw bermezmikä diýip çaklaýaryn. Ol bu meselede, esasan, araçy bolup hereket eder.
Gazagystan hem Orsýetden tapawutly hereket eder diýip çaklamok.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky dörän dartgynly ýagdaýlardan nähili çykalga ýollaryny görýärsiňiz?
Güner Özkan: Bu ýerde başa baraýjak ýeke-täk zat, bu özara gepleşiklerdir. Meniň pikirimçe, bu dawa eýýäm uzaga çekdi. Ýurtlar döwlet garaşsyzlygyny alanda başlanan özara düşünişmezlik gitdigiçe dartgynlaşyp barýar.
Eger-de taraplar özara ylalaşyga gelip bilmän, ýagdaýlar hem has erbetleşip başlasa, onda regiondaky uly güýçler, ýagny Eýran bilen Orsýet hökman bu ýagdaýlara goşularlar. Hazarda uly dawanyň turmagy ne Eýranyň ne-de Orsýetiň bähbidine bolar.


text:
Ylaýyk iki aý mundan ozal Aşgabadyň telefon ulgamynyň (AşTU-nyň) adaty telefon liniýa arkaly telekanallara tomaşa etmäge mümkinçilik berýän iptw hyzmatynyň pleýlistindäki telekanallarynyň sanynyň 140-a ýetendigi barada bu edaranyň işgärleri öz müşderilerine buşlapdylar.
Şondan öň bu edaranyň 80 telekanaldan ybarat bolan Iptw pleýlistinde, esasan, adaty çanak antennalary arkaly hem tomaşa edip bolýan: Türkmenistanyň, Russiýanyň we Türkiýäniň telekanallary bardy.
Emma täze telekanallaryň girizilmegi bilen bu edaranayň müşderilerine Discovery, Travel, Istoriýa, Nauka, NTW plýus ýaly daşary ýurt telekanallaryna tomaşa etmäge mümkinçilik döräpdi. Agzalan telekanallaryň artandygy üçin goşmaça töleg hem soralmandy. Müşderi öňküsi ýaly aýda 10 manat töläp, şol telekanallara tomaşa edibermelidi.
Emma müşderilerine wada berlen bu “mümkinçilik” dowamly bolmady. Eýýäm geçen aýyň ahyrlarynda täze girizilen bu telekanallaryň ady pleýlistde görkezilen-de bolsa, olar işlänok. Edaranyň müşderiler bilen işleşýän işgärleri ilkibada bu telekanallaryň işlemezligini, adatdaky ýaly, tehniki näsazlyklar bilen düşündirdiler.
Goşmaça töleg
Emma soň bu edaranyň bir işgäri bilen söhbetdeş bolanymyzda, ol bu telekanallaryň häzirlikçe pleýlistden aýrylyp, soňra müşderileriň abonent töleginiň artdyrylyp, täzeden goşuljakdygyny aýtdy. Ýogsa, bu edaranyň müşderileri bilen işleşýän ofislerinde täze telekanallar öňki aýda tölenýän müşderi töleginde görkeziler diýlip aýdylýardy.
“Ýakyn wagtda müşderiler häzirki her aý tölenmeli 10 manat abonent töleginiň üstüne ýene-de 10 manat goşsa, bu telekanallara tomaşa edip biler ýaly ediler. Häzirlikçe täze telekanallar işlänok” diýip, AşTU-nyň adynyň efirde tutulmagyny islemedik işgäri aýdýar.
Häzirlikçe AşTU-nyň Iptw hyzmaty arkaly 92 sany telekanala tomaşa edip bolýar. Iki aý mundan ozalky täze girizilen telekanallar bolsa pleýslistden aýrylypdyr. Häzirki pleýlistde ýene-de öňki ýaly Türkmenistanyň, Russiýanyň we Türkiýäniň telekanallary galdy.
Çanak antennalary
Ýaňky aýdyp geçişimiz ýaly bu telekanallara adaty çanak antennalar arkaly hem tomaşa edip bolýar. Ýogsa, Iptw hyzmatynyň şol çanak antennalara alternatiw hökmünde döredilendigini bu edaranyň işgäri gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, geljekde Iptw hyzmaty çanak antennalarynyň ornuny tutmaly. “Paýtagda 2017-nji ýylda geçiriljek Aziada ýaryşlaryna çenli çanak antennalar aýrylmaly. Iptw hyzmaty hem şonuň üçin girizilen” diýip, AşTU-nyň işgäri gürrüň berýär.
Ýatlap geçsek, birnäçe ýyl mundan ozal paýtagtda käbir ýaşaýyş jaýlarynyň diwarlaryndan çanak antennalary aýyrmak üçin, kabel telewideniýesine meňzeş hyzmat hem hödürlenip başlanypdy. Bu hili hyzmat esasan protokol köçeleriň ugrundaky käbir ýaşaýyş jaýlarynda hödürlenýär.
Hyzmat
AşTU-nyň Iptw hyzmatyndaky kemçilikleri onuň diňe bir täze telekanallar baradaky wadasynda durmandygy bilen hem bagly däl. Bu hyzmatyň müşderilere hödürlenişinde hem käbir kemçilikler bar.
Adaty telefon liniýalary arkaly gelýän Iptw telesignalynyň ýitýän halatlary seýrek bolanok. Telekanallaryň käte ýarym sagatlap görünmeýän wagty hem bolýar. Paýtagtyň ”Posýolka” ýaly käbir çetki raýonlarynda bolsa asla bu hyzmatdan peýdalanyp hem bolmaýar. Esasanam, köne telefon stansiýaly raýonlarda ýagdaý şeýle.
AşTU-nyň müşderilere hyzmat edişinde hem kemçilikler ýok däl. Müşderiler bu hyzmata birikjek bolnanda, zerur abzallary sazlaýan ussa birnäçe günläp garaşmaly bolýandyklaryndan şikaýat edýärler.
Paýtagtda ilkinji gezek girizlen Iptw hyzmaty AşTU edrasy tarapyndan geçen ýylyň noýabyrynda hödürlenip başlanypdy. Bu hyzmata birikdirilmek üçin AşTU-nyň müşderilere hyzmat edýän ofisine öý eýesiniň öz telefon liniýasynyň Iptw hyzmatyna birikdirilmegini sorap ýazan arzasy gerek. Onsoňam bu hyzmatdan peýdalanmak üçin bahasy 98 dollara durýan ýörite tuneri satyn almaly.


text:
Türkmenistanyň ähli zady makullap, möhrüni basýan parlamenti, möhrüni ýene ýitirerli görünýär.
Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 17-nji fewralda sözlän inaugurasiýa sözünde Ýaşulular maslahatynyň statusyny parlamentiňkiden hem ýokarlandyrjakdygyny aýtdy.
Bu bir tarapdan ýaşlary ýetmişiň üstündäki “aksakgallar” toparynyň resmi taýdan hökümetiň kanun çykaryjy organyna öwrülmegini aňlatsa, bir tarapdan-da türkmen parlamentiniň ornunyň ýene bir gezek peseldilmegi bolup durýar.
1991-nji ýylda gazanylan garaşsyzlygyň deslapky ýyllarynda Ýaşulular maslahaty ýaly bir organ bardy, oňa Halk maslahaty diýilýärdi. Türkmenistanyň garaşsyzlykdan soňraky ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýolbaşçylygynda bu topar, ýagny Halk maslahaty türkmen jemgyýetiniň dürli gatlaklaryny, şol sanda döwlet işgärlerini, gullukçylary, telekeçileri, daýhanlary, jemgyýetçilik guramalaryny we beýlekileri öz içine alýardy.
Halk maslahaty üýtgetmeleriň girizilmegini teklip ederdi, aýdylyşyna görä, özleriniň wekilçilik edýän toparlar we adamlar tarapyndan Nyýazowy ömürlik prezident etmek ýaly pikirleri öňe sürerdi. Nyýazowy ömürlik prezident etmek teklibi 1995-nji ýylda başlansa-da, Nyýazowy halkyň islegine boýun egip, özüniň galan ömrüni häkimiýet başynda geçirmäge yrmak Halk maslahatyna ahyrsoňy 1999-njy ýylyň 28-nji dekabrynda başartdy.
‘Öldürmek synanyşygy’
2002-nji ýylyň noýabr aýanyň aýaklarynda Nyýazowy öldürmäge synanyşyldy diýen habardan soňra, Nyýazow herekete geçmek üçin parlamente däl-de, Halk maslahatyna ýüz tutdy.
2001-njy ýylyň noýabrynda Hytaýda Tükmenistanyň ilçisikä özüni Nyýazowyň hökümetiniň oppozisiýasy diýip yglan eden öňki daşary işler ministri Boris Şyhmyradow öldürmek synanyşygy diýilýänden az wagt soňra Türkmenistanda tutuldy. Dil düwşüge ýolbaşçylyk eden şol diýildi.
2002-nji ýylyň 30-njy dekabrynda Nyýazow Halk maslahatyna bir wideoýazgyny görkezdi. Bu ýazgyda, Türkmenistandan daşardaky adamlaryň aýtmagyna görä, Şyhmyradow mejbury ýagdaýda günäsini boýun alyp: “Dogry, men türkmen prezidentini öldirip, konstitusion düzgüni ýykjak boldum” diýdi.
Ondan az wagt soňra Nyýazow Halk maslahatyndan “ýokary dönükligiň” nämedigini we oňa näme jezanyň berilmegini kesgitlemegi sorady. Halk maslahaty hem ömürlik tussaglygy saýlap tutdy.
Halk maslahatynyň 2003-nji ýylyň 14-15-nji awgustynda Türkmenbaşy şäherinde geçen mejlisinde Maslahat ýurduň iň ýokary kanun çykaryjy organy edildi. Onuň ozal 2000 bilen 3000 müň aralygynda bolan agzalarynyň sany hem 2507-ä getirildi. Bu orunlary doldurmak üçin 2003-nji ýylyň 6-njy aprelinde hem saýlaw geçirildi.
Täzelenen Halk maslahatynyň eden ilkinji işi ýazan kitaplary üçin Nyýazowa “halkara” Magtymguly baýragyny bermek boldy.
Çalt tassyklanan dokument
Halk maslahaty öz döwründe Nyýazowy diňe ömürlik prezident etmek bilen çäklenmän, täze prezidentlik saýlawlaryny geçirmek boýunça köplenç Nyýazowyň öz tarapyndan edilen göwünli-göwünsiz teklipleri hem birsyhly ret edip geldi.
Halk maslahaty Nyýazowyň hepdäniň günleriniň we ýylyň aýlarynyň atlaryny üýtgetmek teklibini oňlady. Ol döwlet işgärleriniň hökümet işine ýaramlylygyny üpjün etmek maksady bilen olaryň ata-babalarynyň alty arka çenli barlanmagy baradaky düzgüni-de kabul etdi.
2006-njy ýylyň dekabrynda Nyýazow aradan çykansoň, Halk maslahaty bir dokumenti gyssanmaç oňlap, parlamentiň başlygy Öwezgeldi Ataýewiň eldegrilmezligini ýatyryp, onuň tussaglyk astyna alynmagyna we saglygy saklaýyş ministri Berdimuhamedowyň iş başyna gelmegine ýol açdy. Maslahat şol bir wagtyň özünde-de wagtlaýyn prezidentiň prezident saýlawlaryna goşulmagy baradaky konstitusion gadaganlygy-da ýatyrdy.
2008-nji ýylda Berdimuhamedowyň konstitusiýa girizen üýtgetmeleri bilen Halk maslahatynyň özi-de ýatyrylyp, onuň ygtyýarlyklary parlamente we kanun çykaryjy organa berildi.
Boşluk doldurylýar
Boşluk Ýaşulular maslahaty bilen dolduryldy. Bu maslahat hem Halk maslahatynyň giden ýoluny yzarlajaga meňzeýär.
Maslahatyň baş kanuna girizilmegi barada eden teklipleri, sentýabrda kabul edilip, prezidentlige dalaşgärleriň 70 bolan ýaş çägi aýryldy, prezidentlik möhleti hem bäş ýyldan ýedi ýyla ýetirildi. Maslahat elektrik togy, gaz we suw ýaly halka berilýän mugt kömekleriň hem kesilmegini teklip etdi.
2011-nji ýylda Ýaşulular maslahaty Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň gahrymany” diýen baýragyň berilmegini oňlap ses berdi, onuň hökümdarlygyny “ýer ýüzüniň behişdi” diýip atlandyrdy.
Berdumuhamedowy ömürlik prezident diýip yglan etmek pikirini hem Ýaşulular maslahaty ýaýratdy.
Türkmenistanda edilýän köp zatlar ýaly, parlamentiň Ýaşulular maslahatyna tabyn edilmeginiň hem delilleri nämälim. Aýratyn-da Türkmenistanyň kyn ykdysady ýagdaýlary başdan geçirýän häzirki wagtyny nazara alanyňda, ömrüniň üçden iki bölegini Sowet Soýuzynda geçiren adamlaryň ýurdy häzirki krizisden çykarmaga ýaramly planyň hötdesinden geljekdigini göz öňüne getirmek aňsat däl.
Ýaşulular maslahatynyň agzalary halk tarapyndan saýlananok, halkyň arasyndan seçilip alynýar. Maslahata kimleriň alynýandygy belli bir derejede bilinmeýän däl. Bu barada “Gyşlak Owazy” ozalky agzalaryň biriniň hekaýatyny eşitdi. Beýleki 600 (bäş welaýatyň her birinden 100 adam, paýtagt Aşgabatdan hem 100 adam) adamyň hekaýatlarynyň hem şonuňka çalymdaş bolmagy ähtimal.
Ýaşulular maslahatyny Türkmenistanyň iň ýokary kanun çykaryjy organy etmek entek diňe bir teklip. Ýöne bu teklibi edýän prezident Berdimuhamedow. Şol sebäpden parlamentiň gününiň sanalgy bolmagy mümkin.


text:
Parlament saýlaw sistemasynda teklip edilýän gapma-garşylykly özgerişleri tassyklanyndan soň, Moldowada birnäçe ýüz adam protest geçirýär. Tankytçylar bu özgerişlikleriň ýurduň uly iki partiýasyna peýdaly boljakdygyny aýdýarlar.
Protestçiler 30-njy iýulda moldowan we ýewropa baýdaklaryny göterip, Kişinýowdaky parlament binasynyň öňünde toplandylar.
Kanun çykaryjylar 27-nji iýulda bu özgerişlikleri tassyklaly bäri bu ýerde birnäçe protest guraldy. Tassyklanan özgerişlikleriň içinde syýasy ýaranlyklaryň parlamente girmegi üçin edilýän talabyň, ýagny almaly sesiň azaldylmagy, täze saýlaw okruglarynyň döredilmegi, kandidatlaryň öz emläkleri barada jarnama doldurmagynyň talap edilmegi hem bar.
Tankytçylar bu özgerişlikleriň kiçi partiýalary gysyp çykarjakdygyny we iki uly partiýa – dolandyryjy, Günbatara tarapdar Demokratik partiýa we oppozisiýadaky orsýetçi Sosialistlere peýdaly boljakdygyny aýdýarlar. Şeýle-de olar bu özgerişlikler sese goýulmazyndan öň jemgyýetçilik çekişmesiniň bolmandygyny aýdýarlar.
Özgerişlikleriň tarapdarlary täze düzgünleriň syýasatçylary has jogapkär etjekdigini öňe sürýärler.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Jean Ywes Drian öz ýurdunyň Ermenistanyň we Azerbaýjanyň arasynda Daglyk Garabagyň üstündäki konflikti çözmek ugrundaky tagallalary güýçlendirmegi planlaşdyrýandygyny mälim etdi.
“Biz Garabag konfliktini çözmek ýoluny gözlemekde geljekki aýlarda has intensiw işlemegi umyt edýäris” diýip, Le Drian 27-nji maýda Bakuda azerbaýjanly kärdeşi bilen geçiren bilelikdäki metbugat konferensiýasynda aýtdy. Ol “Fransiýa regionda parahatçylygy we durnuklylygy isleýär” diýip belledi.
Azerbaýjanyň daşary işler ministri Elmar Mammadýarow özüniň Le Drian bilen garaşsyz diskussiýa edendigini aýtdy.
Fransiýanyň daşary işler ministriniň Günorta Kawkaz regionyna edýän saparynyň çäginde 28-nji maýda Ermenistanyň paýtagty Ýerewanda gepleşik geçirmegine garaşylýar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp, Eýran bilen aradaky dartgynlyklaryň ýokarlanmagynyň arasynda, Ýakyn Gündogardaky güýçleri pugtalandyrmak üçin, bu sebite 1,500 amerikan esgeriniň iberiljekdigini aýtdy. Emma ol goşunlaryň “köplenç goranyş” roluny oýanjakdygyny nygtady.
Trampyň 24-nji maýda aýdan sözleriniň üsti biraz soň ABŞ-nyň döwlet sekretary Maýk Pompeonyň beýanaty bilen ýetirildi. Ol beýanatda adminstrasiýanyň Saud Arabystanyna, Birleşen Arap Emirliklerine we Iordaniýa, “Eýranyň agressiýasyny saklamak üçin” $8.1 milliardlyk ýarag satmagy planlaşdyrýandygy aýdylýar.
Bu çäre Tramp adminstrasiýasynyň Eýran babatda barha ýokarlanýan ritorikasynyň çäginde görülýär.Goranmak departamentiniň resmileri žurnalistler bilen duşuşykda Eýrany we onuň ýaranlaryny Birleşen Arap Emirlikleriniň golaýyndaky tanker ýükleriniň ýakyndaky bombalanmasynda, Yrakdaky raketa atyşlygynda ilkinji gezek açyk günäkärlediler.
Wise-admiral Maýkl Gilday (Michael Gilday), bilelikdäki serkerdeler ştabynyň baş resmisi ABŞ resmileriniň dört gäminiň parlamasynda Eýranyň Rewolýusiýa gwardiýasynyň jogapkärdigine “berk ynanýar” diýdi.
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif ABŞ-nyň Ýakyn Gündogara goşun ibermegi “halkara parahatçylygy üçin örän howply” diýdi.


text:
2019-njy ýylyň 13-nji fewralynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetininiň Başlygynyň Orunbasary, Söwda we ykdysadyýet boýunça Türkmen-german iş toparynyň türkmen tarapyndan başlygynyň ýolbaşçylygyndaky türkmen wekiliýeti Türkmen-german işewürler maslahatyna gatnaşdy.
Işewürler maslahatynda German ykdysadyýetiniň Gündogar komitetiniň dolandyryjy başlygy Mihael Harms hem-de Germaniyanyň degişli hökümet we hususy guramalaryň wekilleri çykyş etdi.
Maslahata gatnaşyjylar Türkmenistan bilen Germaniýanyň arasynda ykdysadyýetiň dürli ugurlary boýunça özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmäge giň mümkinçilikleriň bardygyny bellediler. Söwda-ykdysady gatnaşyklary diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça anyk çäreleri ara alyp maslahatlaşdylar. Pikir alyşmalaryň çäklerinde ýurtlaryň arasynda tejribe alyşmagyň, eksport-import amallaryny ýokarlandyrmagyň, hususan-da oba hojalygy pudagynda edilýän hyzmatlaryň sanawyny artdyrmagyň zerurdygy bellenildi.
Işewürler forumyna gatnaşyjylar milli ykdysadyýetiň dürli ugurlary, aýratynda-da oba hojalygynda ulanyljak iň täze tehnologiýalaryň we dolandyrmagyň öňdebaryjy usullarynyň ornaşdyrylmagynyň, telekeçiligiň giňden goldanylmagynyň çäklerinde türkmen ykdysady strategiýasynyň esasy ugurlary bilen jikme-jik tanyşdyrdylar.
Işewürler forumynyň çäklerinde Türkmenistanda öndürilýän harytlaryň sergisi geçirildi hem-de türkmen wekiliýetiniň agzalary Germaniýanyň “Claas” we “Umax Trade GmbH” kompaniýalaryň wekilleri bilen duşuşyklar geçirildi.
Işewürler forumy tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi bilen “Umax Trade GmbH” kompaniýasynyň arasynda, hem-de S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti bilen “Umax Trade GmbH” kompaniýasynyň arasynda degişli Ähtnamalara gol çekildi.
Şeýle hem Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi bilen Germaniýanyň ýerli kompaniýalary arasynda birnäçe ylalaşyklara gol çekildi.


text:
SQO-da 3 jyl alıment tólemegen boryshker shetelden tabyldy
PETROPAVL. QazAqparat – Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy balasyna 3 jyl boıy alıment tólemeı, halyqaralyq izdeýge jarııalanǵan er adam Ázirbaıjannan tabyldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
SQO polıtsııa departamenti baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, Ázerbaıjan azamaty 2019 jyldan beri halyqaralyq izdeýde júrgen.
SQO-daǵy balasyna alıment tólemeı qashyp ketken er adamdy mıgratsııalyq qyzmet aldymen kórshi Reseıden izdegen.
Keıin boryshkerdiń óz elinde júrýi múmkin degen aqparat túsisimen, jergilikti polıtseıler Ázerbaıjan Respýblıkasyndaǵy áriptesterimen baılanysqa shyqty.
Nátıjesinde onyń júrgen jeri anyqtaldy. Er adamǵa qatysty jınalǵan materıal jeke sot oryndaýshylaryna berildi.
«Ázirbaıjan azamatyn boryshkerlerdi anyqtaýǵa arnalǵan aktsııa aıasynda taptyq. Bul is-shara 15-17 tamyz aralyǵynda ótken edi. Eki kúnniń ishinde izdeýde júrgen 15 adam tabyldy, onyń ekeýi - týystyq qatynastyń joǵalýyna baılanysty, 3 boryshker bolsa, 10-y - alıment tóleýden qashyp júrgender. Jalpy aktsııa bastalmas buryn bizdiń óndiriste 80 tergeý isi boldy. Onyń 28-i boryshkerge, 31-i alıment tólemegenderge jáne 21-i týystyq qatynasty joǵaltqandarǵa qatysty. Olardy tabýǵa polıtsııanyń búkil qurylymdary jumyldyrylady», - deıdi SQO PD kóshi-qon qyzmeti basqarmasynyń bastyǵy Talǵat Ábilev.
- Koronavırýs: Nur-Sultan qalasy «qyzyl» aımaqtan shyqty
- Qazaqstanda bir kúnde 24 naýqas koronavırýstan kóz jumdy
- «Qazaqfılm» Adolf ıAnýshkevıch jaıly fılm túsirip jatyr
- Elimizde taǵy 1 353 adam koronavırýs ınfektsııasyn juqtyrdy
- Tarazda avtokóliktegi jolaýshydan tapansha tabyldy
- Atyraýda kolledjde oqıtyn úsh stýdent qyz tóbelesip qaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Japonııa 4,4 mlrd dollar somasynda «vaktsına qoryn» qurmaq TOKIO. Kyodo-QazAqparat - Úkimettegi derekózder sársenbide Japonııanyń juqpaly aýrýlarǵa qarsy vaktsınalar men jańa preparattar shyǵaratyn fırmalardy qoldaý úshin 500 mıllıard ıen (4.4 mıllıard dollar) qoryn qurýdy josparlap otyrǵanyn málim etti etti, dep habarlaıdy QazAqparat Kyodo agenttigine silteme jasap.
Japonııada apat saldarynan 60 myńǵa jýyq úı sýsyz qaldy TOKIO. QazAqparat – Japonııa ortalyǵyndaǵy Vakaıama qalasynda 60 myńǵa jýyq páter men jekemenshik turǵyn úıler mýnıtsıpaldyq sý qubyry ótken kópirdiń opyrylyp túsýi saldarynan sýsyz qaldy, dep habarlaıdy QazAqparat NHK telearnasyna silteme jasap.
Japonııa 1 qazannan bastap COVID-19 boıynsha tótenshe jaǵdaı rejımin alyp tastaıdy TOKIO. Kyodo-QazAqparat – Japonııa úkimeti seısenbi kúni Tokıo men ózge de 18 prefektýrany qamtyǵan COVID-19-ǵa baılanysty jarııalanǵan tótenshe jaǵdaıdy, sondaı-aq basqa aımaqtardaǵy kvazı-tótenshe jaǵdaıdy joıý týraly resmı sheshim qabyldady, dep habarlaıdy QazAqparat Kyodo agenttigine silteme jasap.
Koronavırýs: Japonııa vaktsına alatyndardyń mınımaldy jasyn tómendetpek TOKIO. Kyodo- QazAqparat – Juma kúni Japonııanyń Qorǵanys mınıstri Nobýo Kısı elde COVID-19 vırýsyna qarsy jappaı vaktsınalaýdyń memlekettik ortalyqtarynyń 16 jastaǵy jáne odan asqan adamdarǵa ekpe salý múmkindigin qarastyryp otyrǵanyn málimdedi. Bul týraly QazAqparat Kyodo aqparat agenttigine silteme jasap habarlaıdy.
Japonııada 84 jastaǵy áıel kólikpen ǵımarattyń áınek qabyrǵasyn qıratyp ótti TOKIO. QazAqparat – Japonııanyń shyǵysyndaǵy Matsýdo qalasynda jeńil avtokólik jergilikti klınıka ǵımaratyn soǵyp, áınek qabyrǵany qıratyp ótti. Jol-kólik oqıǵasy saldarynan kem degende eki adam jaraqat aldy. Bul týraly QazAqparat NHK telearnasyna silteme jasap habarlaıdy.
Gınnestiń rekordtar kitaby ǵalamshardyń eń kári egizderin atady NUR-SULTAN. QazAqparat – Japonııada 107 jyl jáne 300 kúnnen astam ómir súrgen apaly-sińlili Ýmeno Sýmııama men Koýme Kodama ǵalamshardyń eń kári egizderi atanyp, Gınnestiń rekordtar kitabyna endi, dep habarlaıdy QazAqparat VVS agenttigine silteme jasap.
Rekordtyq kórsetkish: Japonııa halqynyń 29,1 paıyzy – egde jastaǵy adamdar TOKIO. Kyodo-QazAqparat – Osy aıdaǵy kórsetkish boıynsha egde jastaǵy adamdar Japonııa halqynyń 29,1%-yn, al 2020 jyly jumys kúshiniń 13,6%-yn quraǵan. Jeksenbi kúngi úkimet derekteri boıynsha, bul rekordtyq kórsetkish qoǵamnyń qarqyndy qartaıyp bara jatqanyn bildiredi, dep habarlaıdy QazAqparat Kyodo agenttigine silteme jasap.
Eki adamdy qaǵyp óltirgen 90 jastaǵy eks-sheneýnikke taǵaıyndalǵan túrme jazasy aıaqtaldy TOKIO. Kyodo-QazAqparat – 2019 jyly Tokıoda adam ólimimen aıaqtalǵan jol apaty úshin sottalǵan 90 jastaǵy burynǵy joǵary shendi sheneýniktiń bes jyldyq túrme jazasy juma kúni aıaqtaldy, dep habarlaıdy QazAqparat Kyodo agenttigine silteme jasap.
Japonııa COVID-19-ǵa qarsy úshinshi ekpeni engizýdi bastaýy múmkin TOKIO. Kyodo-QazAqparat – Juma kúni eldiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Japonııa osy jyldyń sońyna qaraı adamdarǵa koronavırýsqa qarsy úshinshi vaktsınany engizýdi bastaýy múmkin ekenin málimdedi, dep habarlaıdy QazAqparat Kyodo agenttigine silteme jasap.
ary qaraı
Muraǵat
Joǵary qaraı


text:
Türkmenistanyň Mejlisinde bolan tanyşdyrylyş dabarasyndan soň, şeýle çäreler ýurduň ähli edara-kärhanalarynda, jemgyýetçilik-guramalarynda, ýokary okuw mekdeplerinde giň gerim bilen geçirilip başlandy.
Bu kitap arhiw materiallary esasynda taýýarlanypdyr. Onuň birinji baby Türkmenistanyň prezidentiniň atasy Berdimuhammet Annaýewiň ömründen söhbet açýar. Kitabyň beýleki bölümlerinde bolsa ýurduň prezidentiniň il-ýurt bähbitli amala aşyrýan işleri barada gürrüň berilýär.
«Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň awtory Türkmenistanyň halk ýazyjysy Täçmämmet Jürdekow. Ýöne kitabyň tanyşdyrylyş dabaralarynda eseriň awtory hakda ýeke agyz hem gürrüň edilmeýär. Tanyşdyrylyş dabaralarynda diňe bu kitabyň ýaş nesli sagdyn, ýokary ahlakly kemala getirmekde terbiýeçilik ähmiýetiniň juda wajyp boljakdygy hakda gürrüň edýärler.
Kitabyň tiražy ýigrimi müňe ýakyn nusgalykda neşir edilen. Emma häzirki wagtda bu kitap dükanlarda heniz satuwda ýok.


text:
Daşary ýurduň awtoulaglaryndan başga, sowet döwründen galan köne «Žiguli» markalaryna hem islegler uly. Sowet döwrüniň könelişen «Žiguli» markalaryna paýtagtyň käbir ýaşlary hem höwes bildirýärler. Olar sowet döwrüniň maşynlaryny ozalky eýelerinden arzan baha satyn alýarlar. Bu awtoulaglara ýaşlaryň isleg bildirmeginiň öz sebäbi bar.
«Žiguli» awtoulaglary beýleki maşynlara garanyňda juda arzan. 1970-1980-nji ýyllarda öndürilen bu maşynlaryň bahasy ortaça 1500-2000 amerikan dollar töweregi bahalandyrylýar. Ýaşlar bu awtoulaglary satyn alyp, düýpli abatlaýyş bejergilerini geçirýärler. Gymmat bahaly ses gataldyjylary oturdyp, ulagyň daşynyň reňkini bolsa düýpgöter başga reňke boýadýarlar. Üç müň dollar töwereginde remont işleri geçirilýän bu awtoulaglar şeýle bir modernleşýär welin, Döwlet ýol gözegçilik gullugynda tehniki gözegçilikden geçirilişde ol awtoulaglar dawa-jenjeliň öýjügine öwrülýär. Ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri tanalmaz derejede modernleşdirilen bu maşynlary tehniki gözegçilikden geçirmeklige garşy bolýarlar. Ýöne şonda-da, ýaşlar olaryň dillerini tapmagy başarýarlar.
«Žiguli» awtoulaglarynyň şeýle derejede modernizasiýalaşdyrylmagynyň sebäpleriniň biri paýtagtyň ýaşlarynyň arasynda özara awtoýaryşlara gatnaşmak höwesiniň artmagy bilen hem baglydyr. Bu ýaryşyň owazasy hasam soňky bir ýylyň dowamynda artdy. Ýaşlar, esasan, «Žiguli» awtoulaglaryny modernleşdirip, gije sagat on ikiden soň öz aralarynda ýaryş gurap, bäsleşýärler.
«Žiguli» markasynyň ýedinji goýberilişi ýaşlaryň arasynda has hem meşhurdyr. Özi hem bu markanyň ak reňki. Mundan başga-da «Žiguliniň» «dokuzynjy» we «togsan dokuzynjy» diýlip atlandyrylýan markalaryna ýaşlaryň arasynda gyzyklanma uly.
Howply ýaryş
Berzeňňi raýonyndaky köçelerdäki geçen ýaryşlaryň birinde awtoulaglaryň agdarylyp, heläkçiligiň ýüze çykmagy sebäpli, bu ýaryş paýtagtyň gaýra raýonlaryna geçdi.
Gije sagat on ikiden soň, paýtagtyň gaýrasyndaky «Mir», «Sewernyý» köçelerine awtoýaryşlara gatnaşmak üçin ýaşlaryň bir topary ýygnanýar. Ýaryşyň ýeňijilerine baýrak hem goýulýar. Ýaşlaryň arasyndaky bu awtoýaryş dürli bäsleşikde geçirilýär. Ýary gijeden soň maşynlaryň selçeňleşýän köçelerinde ýaşlar kim birinji gelmeşek ýaryşyndan başga-da, kim döwlet ýol gözegçilik gullugyny yzyna köp düşürip, olardan ujyz sypmak boýunça-da bäsleşýärler.
Bu awtoýaryşlaryň aňyrsynda gaty täsirli kişiniň durandygyny paýtagtyň ýaşaýjylary aýdýarlar. Şonuň üçin paýtagtyň gaýra raýonynda geçýän «türkmen forsažyna» gatnaýaşýan awtosöýüjilere döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri-de seresabrak çemeleşýärler. Dogrusy, ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri bu ýaryşlara gözlerini ýumýarlar. Olar tizligi sagatda 140-160 kilometrde şuwlap geçýän awtoulaglary saklajak hem bolmaýarlar.
Bu ýaryşa gatnaşýan bir ýigidiň döwlet ýol gözegçilik gullugynyň deňinde saklanyp, oňa: «Agam, gaýrat et-de, meni kowalaý-da, ýogsa men utulýan» diýip ýalbarýanyny paýtagtyň ýaşaýjylary gürrüň berýärler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti bu çäräniň wagtlaýyn çäredigini we geljek hepde ilçihananyň işgärleriniň sanyny gaýtadan artdyrmak meselesi barada ýörite maslahat ediljekdigini aýtdy.
Ýakynda, 11-nji sentýabrda Liwiýanyň Bengazi şäherindäki Amerikan konsullygyna edilen hüjümde dört sany diplomatyň, şol sanda ilçiniň-de öldürilmeginiň yzy bilen, Waşington özüniň bu ýurtdaky diplomatlarynyň sanyny görnetin azaltdy.
Liwiýanyň Bengazi şäherindäki we käbir beýleki raýonlaryndaky amerikan diplomatlarynyň hemmesi yzlaryna çagyryldy.


text:
Hytaýyň Içerki Mongoliýa awtonom sebitiniň umumy ilat sany Mongoliýanyňkydan sekiz esse köp, emma sebitiň territoriýasy bir ýarym esse kiçi. Şol bir wagtyň özünde, Içerki Mongoliýadaky mongollar öz topragynda etniki azlykdyr, olar diňe 17% bolup, galan 80%-e golaýyny hytaýlylar, has takygy hanlar düzýär. Içerki Mongoliýanyň hökümetine ýakynda Hytaýyň demirgazyk-gündogaryndaky Liaoning welaýatynda doglan we önüp-ösen mongol syýasatçysy, 57 ýaşly Wang Lisýa bellendi. Wang Lisýadan öň Içerki Mongoliýadaky ähli partiýa ýolbaşçylary şol sebitiň özündendi.
Geçen ýyl Pekin Içerki Mongoliýanyň mekdeplerinde mongol dilini okatmagyň bes edilmeginiň meýilleşdirýändigini yglan etdi, bu uly nägilelik döretdi.
Häzirki Içerki Mongoliýanyň territoriýasy XVII asyrda Hytaýa birikdirilipdi. 1949-njy ýylda Hytaý Halk Respublikasy döredilenden soň, Içerki Mongoliýa awtonom sebit diýlip yglan edildi, aslynda ol Hytaýyň bir welaýatydy.
“Medeni rewolýusiýa” döwründe Içerki Mongoliýa yzarlanýanlaryň köpüsi üçin sürgün mekanyna öwrüldi. Ýazyjy Jiang meşhur "Seždesi – Möjek” romanynda, Pekinden bolan ýaş studentiň "täzeden terbiýelenmek" üçin, Içerki Mongoliýa iberilişi beýan edilýär. Student göçüp-gonup ýören mongol çarwalarynyň düşelgesiniň golaýynda ýaşaýar. Iň köp satuwa çykan bu roman esasynda fransuz režssýory Žan-Žak Anno şol at bilen film döretdi. (Anno Hytaý Halk Respublikasynda henizem gadagan edilýän “Ýedi ýyllap Tibetde” atly beýleki bir meşhur filmiň hem awtorydyr; režissýora ýaňy-ýakynda Hytaýa girmek gadagan edildi.)
Romanda, şol sanda filmde, mongol çarwalarynyň durmuşy, olaryň Hytaýyň täze kommunistik ýolbaşçylary bilen çylşyrymly gatnaşyklary görkezilýär. Şol döwürde eýýäm mongol däp-dessurlaryna kän bir ähmiýet berilmeýärdi. “Mongollaryň taryhyny biziň duşmanlarymyz ýazdyrlar” diýip, “Seždesi – Möjegiň” gahrymanlaryň biri – garry mongol aýdýar. Şonuň bilen birlikde, başga bir görnüş hem ünsi çekýär. Möjekler tarapyndan ýaralanan oglan penisilliniň kömegi bilen gutulanda, baş gahryman muny häzirki zaman medisinasynyň güýji bilen düşündirýär. Söýgüli mongol gyzy oňa: "Sen hytaýlysyň" diýip jogap berýär, onuň sagalmagyny "gudrat" hasaplaýar.
Içerki Mongoliýany işjeň şäherleşdirmek hereketi 1990-njy ýyllaryň aýagyndan başlanandygyny Russiýa Ylymlar akademiýasynyň Ekologiýa we ewolýusiýa institutynyň esasy ylmy işgäri, Taryh ylymlarynyň doktory Surun-Handa Syrtypowa belleýär. Hytaý döwletiniň kabul eden maksatnamasyna laýyklykda, Içerki Mongoliýanyň şäherleşmeginiň çalt ösmegi netijesinde, olaryň medeniýeti hakykat ýüzünde çöküp başlady. Döwlet maksatnamasyna görä, ol sebitde şäher ilatynyň paýyny 2010-njy ýyldan 2025-nji ýyla çenli 70%-e ýetirmek göz öňünde tutulýar. Maksatnamany durmuşa geçirmek üçin, güýçli serişde bölünip berildi.
— Kim oba hojalygy, şol sanda maldarçylyk bilen meşgullanýan bolsa, olar gyssagly gurlan şäherlere göçürilip başlandy, gök önüm ýa-da bakja-baglaryndan we öri meýdanlaryndan ýüz öwren adamlara ýeňillikler berildi. Bu ýagdaý mongol çarwalaryna has agyr täsir etdi, sebäbi maldarçylyk giň meýdany hem erkin hereket etmegi talap edýär, ilatly punktlar, beton ýollar ýa-da oba hojalyk işleri olaryň örüsini daraldýar. Şeýle-de bolsa, çopanlara öri meýdanlaryny çäklendirmek tabşyryldy. Beýle çäre mongollar üçin däp bolan medeniýetiň ykdysady esaslarynyň ýok edilmegini aňladýar. Hakyky manysyndaky öri meýdany Mongol platosynyň geografiki zolagyndan üzňelikde, üstesine-de çäklendirilen şertde bolup bilmez. Ikinji bir uly maksatnama – çöl we sähra ýerlerini ýaşyllaşdyrmak boldy. Hytaý munuň üçin administratiw hem maliýe dolandyryşynyň ähli güýjüni gönükdirdi. Däp bolup gelen eklenç serişdelerini ýitiren mongol çarwalary gök ekmek we ähli ýeri ýaşyllaşdyrmak, olara ideg etmek bilen meşgullanmaga mejbur boldular. Ýeri gelende aýtsak, bu iş üçin döwlet býujetinden gowy hak tölendi.
Şol bir wagtyň özünde Hytaýa mahsus bolan usulda, mongollary "medeni" assimilýasiýa etmek syýasaty alnyp barylýar. Mongol medeniýeti diňe ýerden hem tebigatdan peýdalanmakda, adaty däp bolan mongol usullary saklanyp galan ýagdaýynda, öz diriligini dowam etdirip biljekdi. Eger ol mümkinçilikler aýrylsa, adam döwlete bagly bolan ýönekeý bir gurala öwrülýär, çarwa medeniýetiniň kökleri çüýreýär, onsuz mongol medeniýeti ýaşap bilmeýär.
Şäherleşme prosesine itergi bermek häzirki zaman Hytaý hökümetinde, ösen Günbatarda bolşy ýaly, ykdysady ösüşiň we gülläp ösmegiň açary hökmünde garalýar. Giň tebigaty öri meýdanlary üçin ulanmak, hatda kiçi bag-bakjaçylyk ýerleriniň peýdalanmagy hem ýeriň bagyşlap bolmajak zaýaçylygy hökmünde garalýar.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagtda Içerki Mongoliýada maldarçylygyň ornuna getirilen oba hojalygy näderejede netijeli?
Surun-Handa Syrtypowa: Gep şonda, ol ýeriň tebigy we geografiki şertleriň öri meýdany üçin örän amatlydy, ýöne ekerançylyk üçin amatsyz, ol ýer töwekgelçilikli we uly maýa goýumlaryny talap edýär. Içerki Mongoliýanyň alymlary – biologlar, geologlar, geograflar häzirki syýasatyň ýalňyşdygyny düşündirmäge synanyşýarlar. Ýeriň böleklere bölünmegi ekosistemany bozýar, biologiki dürli-dümenlige howp salýar, yzygiderli hem üýtgewsizlik ekerançylyk, ýagny ýeri bir görnüşli ekin üçin peýdalanmak ýaly howply zat ýok. Şoňa görä, bu ýerde öri meýdanlaryny ulanmak köp asyrlaryň dowamynda dowam edip geldi, sebäbi ol adam ýaşaýşyny goldamagyň iň amatly usulydy.
Azatlyk Radiosy: Tibetde hem Sinjiang uýgur awtonom sebitinde ýerli ilaty hytaý hanlaryna goşup-garmaga synanyşýarlar, ol ýere hanlaryň köpçülikleýin göçürilmegi köplenç ýaragly garşylyga sebäp bolýar. Hytaýda ýaşaýan mongollar şeýle garşylyk görkezdimi?
Surun-Handa Syrtypowa: Mongollar, elbetde, çarwa ýerleriniň ekinçilige öwrülmegine garşy çykdylar, bu mongol we hytaý medeniýetiniň çaknyşygydy. Çopanlaryň asfalt ýoluny çekýänleriň öňünde janly böwet bolan halatlary bar, olar ýoluň ugrunda ýatdylar, ýöne eline ýarag almadylar, beýle ýagdaý maňa mälim däl. Parahatçylykly usullar bilen maksadyna ýetmäge synanyşýarlar. Gynansak-da, bu kän bir kömek edenok. Assimilýasiýa çalt depginde dowam edýär.
Ol ýerde hakykat ýüzünde nämeleriň bolup geçýändigi hakda gaty az bilýäris. Hytaý metbugaty bu barada ýazmaýar, bar zady diňe şahsy aragatnaşykdan öwrenip bolýar.
Azatlyk Radiosy: Ýöne olaryň golaýynda, ilatyň gürlük derejesi has pes bolan Mongoliýa bar. Içerki Mongoliýanyň mongollar ol ýere göçjek bolanoklarmy?
Surun-Handa Syrtypowa: Şeýle ýagdaý köp däl. Owaly bilen, halha mongollary (Mongoliýanyň ilatynyň esasy bölegini emele getirýänler) olary mähirli garşylamaýarlar. Içerki Mongoliýanyň territoriýasy Hytaýyň çägine goşulany bäri geçen 300 ýylda, hytaý mongollary bilen halha mongollarynyň arasyndaky medeni tapawut gaty uly. Soňkularyň, aýratyn-da ýaşlaryň arasynda mongol dilinde gürleýänleri az, Hytaýyň assimilleşdirmek syýasaty, elbetde, öz täsirini beripdir. 2001-nji ýylda Huh-hoto uniwersitetinde talyplaryň ählisi diýen ýaly mongol dilinde gürleýärdi. 2017-nji ýylda ol ýere baranymda, mongol dilinde berlen soraga erkin jogap berip biljek okuwçyny tapmak gaty kyn boldy.
Onsoň Hytaýdan kanuny esasda çykmak hem aňsat däl, şonuň üçin emigrantlaryň uly akymy ýok. Mongoliýanyň raýatlygyny almak hem aňsat iş däl, Ulan-Batoryň häkimiýetleri "gaçyp gelenlere" mongol pasportyny bermeýär. Mongoliýada şindiz migrantlary köpçülikleýin kabul etmäge serişdeler az, iş tapmakda kynçylyklary bar, sosial üpjünçilik we ş.m. Eşidişime görä, köp adam öz milli aslyny saklamak isleýär.
Azatlyk Radiosy: Hytaýda mongollar bilen han halkynyň arasyndaky gapma-garşylygyň taryhy kökleri barmy? Galyberse-de, häzirki mongollar bir wagtlar Hytaýy basyp alanlaryň nesilleri ahyryn. Mongoliýada Çingiz hanyň kulty örän ýokary. Onuň hormatyna Ulan-Bataryň halkara aeroportunda uly ýadygärlik gurlup, ol menzil onuň hormatyna atlandyryldy...
Surun-Handa Syrtypowa: Hytaý häkimiýetleri mümkin boldugyça berk çäre görmekden gaça durýarlar. Olar täze ýerleri özüne almak üçin, parahatçylykly, "mahmal" diýilýän usuly ulanýarlar. Mysal üçin, Çingiz han barada aýdylanda – ony diňe hytaýly diýip yglan etdiler! Hemme zat öz ornuna düşen ýaly: Çingiz han hytaýly, şonuň üçin töweregindäkileriň ählisi hem hytaýly, mongollar hanlaryň diňe bir bölegi, olar "bir halk". Mongol we hytaý mongollary Çingiz hanyň henizem hytaýly däl, eýsem mongoldygyny öňe sürüp, meseläniň şeýle goýulmagyna garşy çykýarlar. Ýöne muňa "hytaý diwary" garşy durýar, ýagny ýönekeý nadanlyk päsgel berýär, häzirki zaman ýaşlary köplenç taryh meselesinde düşünjesiz. Mongol imperiýasyny esaslandyryjyny hytaýly diýip yglan etmek, örän mekir, şol wagtyň özünde-de aldaw üçin täsirli usulydyr. Galyberse-de, Çingiz han hytaýly bolsa, orta asyrlardaky mongollaryň uly ýeňişleri hem hytaýlylara degişlidir.
Azatlyk Radiosy: Şeýle pikir taryhdan okuw kitaplarynda aýdylýarmy ýa-da telewizion tapgyrlarda görkezilýärmi?
Surun-Handa Syrtypowa: Hytaýda "hytaýlylaryň", ýagny Çingiz hanyň we çingizlileriň dünýäni basyp alandygyny görkezýän, köp sanly gerografiki karta çap edildi. Şeýle hem hytaýlylaryň gaty gowy ulanýan usuly bar: olar "haryt belliginden" peýdalanýarlar. Hytaýda harytlar we söwda bellikleri "beýik hytaý serkerdesi" Çingiz hanyň adyny göterýär. Bu basyşa garşy durmak üçin, Mongoliýa hatda iki ýylda Ulan-Batoryň merkezinde, Çingiz hanyň adyny göterýän ullakan dokuz burçly taryhy muzeý gurdy, ol ýerde çarwa mongol döwletliliginiň iki müň ýyldan gowrak taryhy görkezilýär. Galyberse-de, Çingiz han dünýäde iň meşhur mongoldyr. Mongoliýanyň milli we medeni aýratynlyklaryny gorap saklamak üçin, onuň ady gaty möhümdir. Hytaý häkimiýetleri bolsa Çingiz hanyň adyny öz ykdysady we ideologiki bähbitleri üçin ulanmak ugrunda jan edýär – diýip, taryh ylymlarynyň doktory Surun-Handa Syrtypowa nygtaýar.Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň gizlinligini doly kepillendirýär.


text:
«Garaşsyz Türkmenistanyň Watan goragçysy» atly Türkmenistanyň ýubileý medaly güberçek görnüşinde ýerine ýetirilen sekizburçlukdan ybaratdyr. Ýubileý medalynyň umumy diametri 44.75 mm.
Sekizburçly ýyldyzyň burçlarynyň her biriniň arasynda nagyşlaryň üstüne çykyp duran kiçijik sekizburçly ýyldyzyň altyn çaýylan üç sany burçy ýerleşdirilen. Sekizburçly ýyldyzyň burçlarynyň her biriniň daşky burçy ýaşyl reňk bilen syrçalanyp, onuň içki bölegine altyn we kümüş çaýylan. Medalyň merkezinde tegelekleriň ikisi ýerleşdirilen, oýulyp şekillendirilen ýerligi kümüş çaýylan içki tegelek Ýer şarynyň şekilinde bolup, onuň sag we çep tarapynda altyn çaýylan gylyjyň şekili we ortasynda diametri 14,26 mm bolan altyn çaýylan galkanyň şekili bolup, onuň merkezinde altyn çaýylan Gün şöhleleri, üstünde galkanyň we iki sany gylyjyň şekilleri ýerleşdirilen. Içki tegelegiň daş ýüzündäki ýaşyl reňk bilen syrçalanan halkanyň ýokarky böleginde «GARAŞSYZ TÜRKMENISTANYŇ WATAN GORAGÇYSY» diýen altyn çaýylan ýazgy we halkanyň aşaky böleginde bolsa iki tarapa ýaýrap gidýän altyn çaýylan zeýtun pudagy hem-de ýazgy bilen zeýtun pudagynyň arasynda iki sany kiçijik altyn çaýylan sekizburçly ýyldyz bar. Daşky tegelegiň daş-töweregi bolsa kümüş çaýylan we ýaşyl reňk bilen syrçalanan dürli şekiller bilen nagyşlanan.
Ýubileý medalynyň arka tarapynyň merkezi böleginde umumy diametri 30 mm bolan tegelegiň ýokarky böleginde ini 1,5 mm bolan «GARAŞSYZ TÜRKMENISTANYŇ WATAN GORAGÇYSY» diýen ýazgy we tegelegiň aşaky böleginde bolsa iki tarapa ýaýrap gidýän zeýtun pudagy hem-de ýazgy bilen zeýtun pudagynyň arasynda iki sany kiçijik sekizburçly ýyldyz bar.
Ýubileý medaly halkajyk arkaly ini 25,2 mm, beýikligi 13,5 mm bolan iki gapdaly kertikli, gönüburçluk görnüşindäki kolodka birleşdirilýär. Kolodkanyň esasy meýdanynda güberçek görnüşinde altyn çaýylan galkan ýerleşdirilen. Galkanyň aşagynda iki sany gylyç atanaklaýyn ýerleşdirilen. Galkanyň merkezi böleginde iki sany zeýtun pudagy daşyna aýlanan sekizburçluk ýerleşdirilip, sekizburçlugyň merkezi böleginde bolsa bäş ýyldyzly ýarym Aý şekillendirilen.
Ýubileý medaly we onuň kolodkasy misiň we nikeliň garyndysyndan ýasalyp, ýüzüne altyn çaýylýar.
Kolodkanyň arka tarapynda medaly geýime dakmak üçin ildirgiç bar.
«Garaşsyz Türkmenistanyň Watan goragçysy» atly Türkmenistanyň ýubileý medalynyň ÝAZGYSY
«Garaşsyz Türkmenistanyň Watan goragçysy» atly Türkmenistanyň ýubileý medaly güberçek görnüşinde ýerine ýetirilen sekizburçlukdan ybaratdyr. Ýubileý medalynyň umumy diametri 44.75 mm.


text: Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň sanly wideoaragatnaşyk arkaly 5-nji aprelde geçirilen mejlsiinde wise-premýer B.Abdyýewa 18 — 22-nji aprelde Türkmenistanda Saud Arabystany Patyşalygynyň Medeniýet günlerini geçirmegiň guramaçylyk meseleleri barada hasabat berdi. Medeniýet günleriniň çäklerinde iki dostlukly ýurduň ynsanperwer gatnaşyklaryny ösdürmäge hem-de türkmen taryhyny we milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň medeniýet syýasatyna laýyklykda, türkmen halkynyň ruhy mirasyny wagyz etmäge...


text:
Elordada jyl sońyna deıin úsh jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy ashylady
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı Nur-Sultan qalasynyń úsh aýdanynda jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵyn ashylady, dep habarlaıdy QazAqparat qala ákimdigine silteme jasap.
Elordadaǵy alǵashqy jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy Saryarqa aýdanynda maýsym aıynda iske qosyldy.
Jumys istegen úsh aı ishinde ortalyqqa 630-ǵa jýyq jasty qabyldap, olardy qoldaýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlama jáne basqa da ózekti máseleler boıynsha konsýltatsııa berdi.
Qazirgi ýaqytta Saryarqa aýdanyndaǵy Jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy onlaın jáne oflaın formatta bos ýaqytty tıimdi uıymdastyrý, bastamany qoldaý, jumyssyz jastardy jumysqa ornalastyrý, turǵyn úı máselelerine qatysty memlekettik baǵdarlamalardy túsindirý jáne súıemeldeý, psıhologııalyq jáne quqyqtyq kómek kórsetý, sportty nasıhattaý jáne 14-29 jas aralyǵyndaǵy jumysshy jastar, NEET sanatyndaǵy jastar úshin onyń qoljetimdiligi jáne t. b. boıynsha is-sharalar júrgizip jatyr.
Ortalyqta, mysaly, «Otbasy bank» AQ, «Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy» KMM, «iKomek109» sııaqty uıymdardyń qyzmetin alýǵa bolady.
JBO-ǵa jobalardy qoldaý jáne bıznesti ashý boıynsha kómek suraǵan jastar úshin olardyń kásibı jáne jeke daǵdylaryn damytý mektebiniń «Time to change» jobasynyń bazasynda trenıng ótkiziledi. Úsh aıdyń ishinde 6 500-den astam tyńdaýshy, onyń ishinde 860 – jańa bastaǵan kásipker, 3 600 – jumyssyz jas, 1 850 – stýdent, 190– halyqtyń áleýmettik turǵydan osal toptary men múmkindigi shekteýli adamdar oqydy. Trenerler – tanymal qoǵamdyq pikir kóshbasshylary.
Sondaı-aq, jastardyń kópshiligi jumys izdeýde kómek alý úshin HBO-ǵa júginedi. Onlaın jáne oflaın jármeńke ótkizildi.
Sonymen qatar, Jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵy elordalyq halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynyń qyzmetkerlerimen birlesip «Alǵashqy jumys orny», «Áleýmettik jumys oryndary», «Qoǵamdyq jumystar», «Jastar praktıkasy» baǵdarlamalary boıynsha jumys izdeýshilerdi jumysqa ornalastyrdy.
Sondaı-aq, «Otbasy bank» konsýltanttary «Elorda jastary» JRO qyzmetkerlerimen birlesip jastarǵa depozıttik shot ashý jáne «7-20-25», «Baqytty Otbasy» jáne t.b. baǵdarlamalar boıynsha túsindirý jumystaryn júrgizedi.
Almaty, Esil jáne Baıqońyr aýdandarynda jastarǵa qyzmet kórsetý ortalyqtaryn 2021 jyldyń sońyna deıin ashý josparlanyp otyr.


text:
Bir ýyl mundan öň prezident saýlawlarynyň resmi netijeleri bilen ylalaşman, köçä çykan adamlaryň mitingi güýç bilen basylyp ýatyrylypdy hem ýüzlerçe adam urlupdy we saklanypdy. Şolardan onlarça adam, şol sanda prezidentlige kandidat bolan birnäçe syýasatçy uzak wagtlyk türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Azatlyk Radiosynyň korrespondenti Minskde kelisäniň ýanynda syýasy tussaglar hem Belarusda özgerişler üçin köpçülikleýin doga-dilege ýygnanan 30 adamyň saklanandygyny habar berdi.
Şem ýakmak islänlerden-de onlarça adam saklanypdyr. Şolaryň arasynda öňki syýasy tussaglar Nikita Lihowis hem Wasiliý Parfenow bar.


text:
Birleşen Ştatlar we onuň ýaranlary «Yslam döwleti» jeňçiler toparynyň Yrakdaky we Siriýadaky nyşanalaryna garşy soňky 24 sagatda 27 howa zarbasynyň urlandygyny aýdýarlar.
31-nji ýanwarda çap edilen resmi beýanata görä, Yraga urlan 17 howa zarbasynyň 10-sy Kerkuk şäheriniň golaýyna baryp degipdir.
Siriýa urlan 10 howa zarbasynyň 8-si YD-nyň serhet şäheri Kobaniniň golaýyndaky nyşanalaryna baryp urupdyr.
Amerikan generaly Jeýms Terri kürt güýçleriniň YD jeňçilerini Siriýanyň demirgazyk şäheri Kobaniden kowup çykarandyklaryny aýtdy.


text:
Yragyň premýer-ministri Haider al-Abadi 30-njy dekabrda eden çykyşynda Türkiýäniň Yragyň demirgazygyndan öz goşunlaryny çykarmak boýunça borçnamalaryna hormat goýmaýandygyny aýtdy. Türkiýe bu ýerde “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşýän yraklylary türgenleşdirýär.
Abadiniň çykyşynyň öňüsyrasynda Yragyň daşary işler ministri Ibrahim al-Jaafari eger Türkiýe goşunyny çykarmasa Yragyň harby hereketlere baş goşmaga mejbur boljakdygyny duýdurdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu NTW telekanalynda eden çykyşynda gapma-garşylygyň “özara düşünişmezligiň” netijesidigini aýtdy we eger Bagdat güýç ulanmak islese, ony “Yslam döwleti” toparyna garşy ulanmalydygyny belledi.
Dawutoglu Türkiýäniň Yragyň bütewüligine hormat goýýandygyny, emma Bagdadyň ýurduň üçden bir bölegine gözegçilik etmeýändigini belledi.
Türkiýe dekabr aýynyň başynda Yragyň Başika harby bazasynda 150 çemesi harbysyny ýerleşdirdi we öz hereketini howpsuzlyk sebäpleri bilen düşündirdi. Başika Türkiýäniň serhedinden 90 kilometr uzaklykda ýerleşýär.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier Ýewropanyň “täze bölünişigiň töwekgelçiliginiň bosagasynda durandygyny aýtdy.
Şeýle-de Steinmeier NATO-nyň we Orsýetiň arasynda harby gapma-garşylygyň däl-de dialogyň geçirilmelidigini aýtdy.
Steinmeieriň bu garaýyşlary 22-nji iýunda Orsýetde, Ukrainada we Belarusda çap bolan maglumatlarda öňe sürüldi.
Steinmeier Orsýetiň Ukrainanyň Krym ýarymadasyny öz düzümine goşmagy barada sözlän sözünde “halkara kanunlary bozup, serhetleri birtaraplaýyn üýtgetmeklik we goňşy ýurtlaryň serhetlerine hormat goýmazlyk bizi gaýtalanmagyny hiç kimiň islemeýän döwürlere tarap yza tesdirdi”, diýdi.
Steinmeier 18-nji iýunda eden çykyşynda NATO-ny gündogar serhetlerinde harby türgenleşikleri geçirmek arkaly “uruşy tutaşdyrmakdan” saklanmaga çagyrdy, şeýle-de harby türgenleşikleriň ýerine Orsýet bilen has köp dialog geçirmäge çagyrdy.


text:
Tomsuň başlanmagy bilen has möhüm hadysalar sebäpli ýatdan çykan nebit – gaýtadan bahasynyň gaty aşak gaçmagy bilen ýene-de günüň esasy temasyna öwrüldi.
Reuters habar gullugynyň ahyrky maglumatyna görä, nebitiň “Brent” görnüşiniň bir barreliniň bahasy ýüzden 3,19 göterim arzanlap, 42 dollara çenli pese gaçdy.
Teksas nebitiniň bir barreliniň bahasy edil häzir 40 dollara deň.
CNBC, tanymal nebit hünärmenlerinden John Kilduffa salgylanyp beren maglumatynda, nebitiň bir barreliniň bahasynyň indi 35 dollara çenli pese gaçyp biljekdigini aýdýar.
CNBC nebitiň bir barreliniň bahasynyň 40 dollara düşmeginiň nebit eksport edýän ýurtlaryň aglabasy üçin psihologiki çäkdigine ünsi çekýär.
Aslynda nebitiň bahasynyň birden pese gaçmagyna nebit öndürijileriň özleri sebäpkär.
Reutersiň golaýda ýaýradan synyndan çen tutsaň, onda OPEC-iň önümçiligi ýakyn taryhdaky rekord derejä baryp ýetipdir.
Çig nebit girdejini ýokarlandyrýar
Şol bir wagtyň özünde indi bäşinji hepde ABŞ-da girdejä täsirli goşant goşýan burawlaýyş işleriniň sany iň ýokary derejä ýetdi.
Beýleki tarapdan, Sawud Arabystanynyň “Aramco” atly döwlet nebit firmasy ýeňil arap nebitiniň resmi bahasyny arzanlatdy.
Nigeriýada bolsa, durnuksyzlyga garamazdan, nebitden gelýän girdeji artdy. Orsýet hem eýýäm üç aýdan bäri girdejini artdyrmaga dowam edýär.
OPEC-iň agzalary bazarlar barasynda täze göreşleriň başlanmagyndan ynjalyksyzlanýarlar. Başgaça aýdylanda, olary bazarlardaky artykmaç nebitiň mukdarynyň köpelmegi biynjalyk edýär.
Tanymal nebit hünärmeni John Kilduffyň aýtmagyna görä, benzine bolan talabyň artmagynyň nebit bazaryndaky bahalary pugtalandyrmagyna garaşylýardy. Ýöne iş ýüzünde garaşylany bolmady.
“Çakyma görä, ýagdaý şu wagt nebitiň bahasynyň iň azyndan 35 dollara çenli arzanlamagyna tarap barýar” diýip, hünärmen öz pikrini berýän edýär.
20 dollar gürrüňi
CNBC-iň nebit satygçylaryna salgylanyp beren maglumatyndan ugur alsaň, onda bir barrel nebitiň bahasynyň 40 dollardan pese gaçmagy arzanlaşygyň 36 dollara çenli baryp ýetjekdigini aýtmaga doly esas berýär.
Kilduffuň pikirine görä, eger şeýle ýagdaý bolaýsa, öňümizdäki güýz aýlarynda nebitiň bahasy geçen ýylky iň pes derejä, ýagny bir barrel üçin 25,05 dollara çenli arzanlap biler.
“TD Securities” firmasynyň hünärmeni Mike Dragosits bolsa bir barrel nebitiň bahasynyň bazaryň durnuklylygy taýdan alanyňda, suwy seňrikden agdyrýan iň aýgytlaýjy çägiň 35 dollardygyny ýatladýar.
Emma ol her halda nebitiň bahasy 20 dollara çenli arzanlar öýdüp pikir edenok.
Nebitiň bahasy iýundan owal bir barrel üçin 51 dollara çenli ýokarlandy. Şondan soň hem bu bahalar ýüzden 22 göterim pese gaçdy.


text:
04 Qyrkúıek, 2020 Áleýmet
Foto: qamshy.kz
Joldasy jol apatynan qaza bolyp, qos perzentin jalǵyz ózi asyrap, ólmestiń kúnin kórip kele jatqan Quralaı Bekhanqyzy halyqtan kómek suraıdy. Ashynǵan ananyń bazynasyn Qamshy tilshisi tyńdap qaıtty.
Densaýlyǵy kúrt nasharlap, jumysqa jaramsyz bolyp otyrǵan jalǵyzbasty ana balalaryna berilgen járdemaqynyń 25 myńyn jaldamaly úıine beredi. Al marqum joldasynyń zeınetaqy qorynda jatqan 90 myń teńgeni alý úshin taǵy da 25 myń teńge notarıýsqa tólep, qujat daıyndaý kerek.
Baspanaly bolýdy armandaıtyn Quralaı Bekhanqyzyna kómek kórsetemin deıtin qaıyrymdy jandar úshin rekvızıtterdi tómenge qaldyrdyq.
KASPİ GOLD
KÝRALAI BEKHANOVNA J.
5169 4931 7449 0881
8 747 958 19 46
Avtormen onyń Facebook paraqshasy arqyly habarlasýǵa bolady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
20 Qyrkúıek, 2021 NEWS
Foto: tengrinews.kz
Aqbulaq yqshamaýdanynyń turǵyndary búgingi qaıǵyly oqıǵanyń qalaı bolǵanyn aıtyp berdi, dep habarlady tengrinews.kz saıty.
Al 60 jastaǵy Rahmetolla Aımurat atty kýáger bul oqıǵany nemerelerinen bilgen. Ol atystyń daýsynan keıin ne bolǵanyn bilý úshin kóshege shyqqanda úıdi polıseıler qorshap alǵanyn kórgen. Biraq ol kezde qarýly adam áli ustalmaǵan edi.
– Men ne bolǵanyn bilýge shyqqanmyn. Keıin menen úıden shyqpaýymdy eskertti. Kúdikti sol jerde bolǵan. Arnaıy jasaqtar kelip, óz mindetterin oryndady. Ol jerde ne bolǵanyn bilmeımin. Men ony qalaı alyp ketkenderin kórdim. Osy jerden sýretke túsirip aldym. Ony (kúdikti-red) kólikke otyrǵyzyp áketti. Sosyn men ketip qaldym.
Eki polıseıdiń máıitin alyp shyqqanyn kórdim. Polıseıler sýretke túsirýge tyıym saldy, – dep jaýap berdi káýger Rahmetolla Aımurat.
Zýmrat esimdi kórshisi sot oryndaýshylary alǵysy kelgen úıdi burynǵy ıesiniń ata-anasy salǵanyn aıtty.
Búgin saǵat 17:00-de "Aqbulaq" shaǵyn aýdanynda tótenshe oqıǵa boldy. 54 jastaǵy Almaty turǵyny 5 adamdy atyp tastady.
Qaza bolǵandardyń arasynda 1982 jáne 1988 jyly týǵan eki ýchaskelik ınspektor, bir sot oryndaýshysy jáne eki beıbit turǵyn bar, olardyń kim ekeni anyqtalýda.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
“Zähmet” stadiony Türkmenabadyň iň uly stadionlarynyň biri, ol ýerde dzýudo, agyr we ýeňil atletika, şeýle hem sportuň futbol, boks ýaly görnüşlerinden ýaryşlar hem türgenleşikler geçirilýär. Emma stadionda gyşyň sowuk aýlarynda türgenleşik geçmek adatdakysyndan has kyn.
Bu stadionyň käbir zallarynda ýyladyş ulgamy häzirki wagtda asla işlemeýär. Duş alynýan kabinalar sandan çykan, işlemeýär, zallaryň köpüsi könelişen, türgenleşik üçin degişli sport enjamlary hem ýetmezçilik edýär.
Stadiondaky şeýle sport zallarynyň biri hem dzýudo we onuň ýanynda ýerleşýän agyr atletika sporty bilen meşgullanylýan türgenleriň zallarydyr. Bu zallar köne bolsa-da, bu ýerde türgenleşmäge höwes bildirýänleriň sany azalmaýar.
“Men indi dzýudo bilen bäş ýyl töweregi meşgullanyp gelýärin, zalymyzda hiç haçan adam az bolmaýar. Ýöne gyşyň sowuk howaly günlerinde zallarymyzyň içi sowuk, sebäbi zalyň içinde ýyladyş sistemasy göz öňünde tutulmandyr” diýip, 18 ýaşly türkmenabatly Baýram gürrüň berýär.
Baýramyň aýtmagyna görä, “ol zallaryň içinde yşyklandyryş çyralary hem kadaly işlemeýär, yşyklar döwlen halatynda ençeme wagtlap bejerilmeýär, bu türgenleriň işini hasam kynlaşdyrýar.
Stadiondaky ýagdaý agyr atletika bilen gyzyklanýan sportsmenler üçin hasam gözgyny. Iň esasy zat hem, bu stadionyň agyr atletikada türkmenabat şäheri boýunça kadaly derejede ýola goýlan ýeke-täk sport kluby bolmagydyr.
Agyr atletika bilen meşgullanýan we özüni Myrat diýip tanadan 17 ýaşyndaky ildeşimiz bu barada şeýle diýýär: “Biziň agyr atletika zalymyz stadionyň içindäki iň gowy zallaryň biri, ýöne biziň zalymyzda-da ýyladyş sistemasy kadaly işlemeýär, sowuk günleri zallaryň içi sowuk bolýar we türgenleşik geçirmek kynlaşýar”.
Myradyň aýtmagyna görä, “bu ýeriň täze trenažorlary hem döwlüpdir we trenazorsyz düzüwli türgenleşik geçirip bolmaýar”.
Tutuş welaýatda agyr atletika boýunça kadaly işleýän ýeke-täk merkezlerden biri bolan bu zalda zerur şertleriň bolmazlygy, höwesjeňleriň bu sporta bolan gyzyklanmasyna hem ýaramaz täsirini ýetirýär. Adynyň agzalmazlygyny soran tälimçilerden biriniň aýtmagyna görä, türgenleşik üçin şol ýere gelýänleriň aglabasy tälimçileriň öz garyndaşlary.
Zähmet stadionyndaky tälimçilerden biri bu hakda, ine, şeýle gürrüň berýär: “Zalyň içiniň şertleri gowy bolmasa, ýaş oglanlary bu spota çekmek kyn bolýar, üstesine-de, käbir enjamlary özümiz satyn almaly bolýarys. Meselem el typmaz ýaly sürtülýän hek gutaran wagty, ony tälimçiler ýa türgenler satyn almaly bolýarlar”.
Türkmenistanda soňky ýyllaryň dowamynda sporta has köp üns berilýär, hatda aprel aýy saglyk we sagdynlyk aýy diýlip bellenilýär we şol aýyň dowamynda dürli sport çäreleri, ýaryşlar geçirilýär. Şol çärelere hut prezidentiň özi ýolbaşçylyk edýär.
Bu tagallalaryň netijesine ýurduň paýtagty Aşgabatda has gowy göz ýetirse bolýar Ol ýerde täze-täze sport desgalary gurulýar we şol desgalar döwrebap enjamlar bilen üpjün edilýär.
2017-nji ýylda geçiriljek ”Aziýada” sport oýunlaryna niýetlenilip gurulýan sport merkezleri onuň takyk mysaly. Türkiýäniň ”Polimeks” şirketi tarapyndan gurulýan şol desgalar toplumyna jemi 5 milliard dollar çykdayjy edilmegine garaşylýar.
Emma Lebaba gaýdyp gelsek, ýurduň bäş welaýatyndan biriniň paýtagty bolan Türkmenabat häzirlikçe sporta berilýän bu ünsden öz paýyna düşenini alyp bilmeýär.
Emma şertleriň agyrdygyna garamazdan, ençeme halkara ýaryşlarda ýurduň baýdagyny göteren sportsmenler Türkmenabatdan çykdy. Olaradan biri 2012-nji ýylda geçirilen tomusky Olimpiadada Türkmenistanyň baýdagyny göteren Serdar Hudayberdiyewdir.
Boks bilen meşgullanýan Serdar 2009 we 2014-nji ýyllarda geçirilen Aziýa derejesindäki ýaryşlarda ýurda ýeňişli medallar bilen dolandy. Türkmenabadyň Dzýudoçy gyzy Şirin Kubaýewa hem welaýata at getiren sportçylardan ýene biri.


text:
Ýöne ol muňa garamazdan, Kiýewiň Russiýanyň howandarlygyndaky “Gümrük Bileleşigine” goşulmak baradaky dokumentleri gözden geçirýändigini aýtdy. Ýanukowiç bu barada penşenbe güni geçiren metbugat ýygnagynda belläp geçdi.
Ýanukowiçiň sişenbe güni Moskwa eden sapary döwründe Russiýa Kiýewe 15 milliard dollarlyk karz pul bermegi we Ukrainanyň Russiýadan satyn alýan gazynyň bahasynyň üçden iki bölegini tölemegi teklip etdi.
Ukrainanyň premýer-ministri Mikola Azarow ylalaşygy “taryhy” diýip atlandyryp, onuň ýurduň ykdysady ösüşini janlandyrjakdygyny aýdypdy.


text:
Şwesiýanyň premýer-ministri Stefan Lofwen ýurduň parlamentine geçirilen saýlawlarda häkimiýet başyndaky çepçi Sosial-Demokratlar partiýasynyň merkezi-sagçy Allýansdan kiçi ara-tapawut bilen ýeňiş gazanandan soň, oppozisiýany gepleşiklere çagyrdy.
“Hiç kimiň artykmaçlygy alyp bilmändigi aýdyň. Şol sebäpli hyzmatdaşlyk etmegimiz adaty bir zat” diýip, Lofwen öz tarapdarlaryna ýüzlendi.
Soňky netijelere görä, Lowfeniň Sosial-Demokratlary sesleriň 40,6%-ni, oppozisiýadaky Allýans bolsa, sesleriň 40,3%-ni almagy başarypdyr. Migrantlara garşy çykýan aşa-çepçi Demokratlar sesleriň 17,6%-ni alypdyrlar.
Egzit-pollaryň netijelerine görä, ne Sosial-Demokratlar, ne-de Allýans 175 orunlyk parlamentde möhüm köpçülige eýe bolup bilipdirler.
Saýlaw kampaniýasy döwri migrantlar meselesi esasy üns merkezinde boldy. 2015-nji ýylda şwed hökümeti ýurda 163 müň – aglaba owgan we siriýa – migrantlaryny ýurda kabul etdi.


text:
Haýr Wahdat futbol komandasynyň tälimçisi Tohir Muminowyň aýtmagyna görä, polisiýa bilen dörän meseleler sebäpli, futbolçy Parwiz Tursunow oýunlara goýberilmändir.
Emma Täjigistanyň Içeri işler ministrligi sakgally futbol oýunçylarynyň ýaryşlara gatnaşmak gadagançylygy boýunça hiç hili görkezmäniň berilmändigini nygtaýar. Ministrligiň aýtmagyna görä, raýatlary gorkuzmak işlerini alyp barýan polisiýa işgärerine çäre görler.
Dini kadalary berk berjaý edýän futbolçy Tursunowyň özüniň aýtmagyna görä, ol sakgalyny syranyndan, futboldan gidenini gowy görýär.
Täjik resmileri ýurtda yslam ekstremizminiň ýaýbaňlanmagynyň öňüni almak boýunça berk çäreleri görüp gelýärler.


text:
2020-nji ýylyň 25-nji dekabrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Magtymguly adyndaky Ilkinji Ýaşlar guramasynyň gurnamagynda ýaramaz endikleri ýazgarýan, sagdyn durmuş ýörelgelerini beýan edýän hem-de öwüt-ündew häsiýetli, wideoşekilli prezentasiýa taýýarlamak boýunça institutyň fakultetleriniň talyplarynyň arasynda bäsleşik geçirildi.
Bäsleşigiň şertleri şulardan ybarat boldy:
1. Taýýarlanjak prezentasiýa ýa-da wideoroligiň tekstiniň many-mazmuny;
2. Bedenterbiýäniň adam saglygyna edýän täsirini açyp görkezmek;
3. Ýurdumyzda bedenterbiýä we sporta berilýän ünsi açyp görkezmek.
Fakultetleriniň talyplarynyň taýýarlan prezentasiýalarynda Arkadagymyzyň sagdynlyk ýörelgesini wagyz edýän gyzykly hem-de täsirli çykyşlary jemlenipdir.
Bäsleşik diýseň çekeleşikli geçip, onuň netijesinde Halkara žurnalistikasy fakultetiniň talyplary birinji orna mynasyp boldylar. Bäsleşige Halkara žurnalistikasynyň fakultetiniň adyndan birinji ýyl talyplar gatnaşyp, olaryň taýýarlan wideoşekilli prezintasiýasy talyplarda hem-de emin agzalarynda aýratyn täsir galdyrdy we uly seslenmä mynasyp boldy.
Şeýle bäsleşikleriň yzygiderli geçirilmegi talyplaryň okuwdan daşary öz wagtlaryny peýdaly we gyzykly geçirmekligine, Arkadagymyzyň sagdynlyk ýörelgelerini wagyz etmeklige ähmiýeti diýseň ulydyr. Bäsleşigiň ahyrynda oňa gatnaşyjylar eziz Arkadagymyza şeýle ajaýyp, bagtly, sagdyn durmuşy peşgeş berýändigi üçin köp sagbolsun aýtdylar we mähriban Prezidentimizi, institutymyzyň mugallymlaryny, talyplaryny şeýle-de ähli türkmen halkyny ýetip gelýän Täze ýyl baýramçylygy bilen gutladylar.


text:
Näzik Gurbanowa
Näzik Gurbanowa 1959-njy ýylda Aşgabat şäherinde eneden bolýar. Ol 1985-nji ýylda Türkmen döwlet medeniýet institutyny tamamlaýar. N.Gurbanowa talyplyk ýyllarynda diplom işi hökmünde sahnalaşdyrylan spektakllarda özüniň zehinini, ussat başarnygyny açyp görkezýär. Ol keşpler W.Şekspiriň «Nadaranyň nogtalanyşy» oýnunda baş keşp bolan Biananyň, A.Mämiliýewiň «Keseki» we M.Karimiň «Aý tutulan gijesi» atly oýunlarynda Zümerret atly gyzyň keşpleridir. Şonuň ýaly-da kinorežissýor B.Annanow özüniň surata düşüren «Agyr ýük» atly çeper filminde N.Gurbanowa oba gyzy Jemalyň keşbini janlandyrmagy ynanýar. Näzik Gurbanowa ussat halypanyň bu ynamyny aňryýany bilen ödemegi başarýar.
Näzik Gurbanowany 1985-nji ýylda şol wagtky A.Gulmämmedow adyndaky Türkmen döwlet ýaş tomaşaçylar teatryna işe ýollaýarlar. Bu teatryň sahnasynda ýaş artist hökmünde ol ilkinji gezek «Suwulgan» atly spektaklda baş keşbi janlandyrýar. Moskwa şäherinde geçirilen teatr festiwalynda N.Gurbanowa şol spektakldaky ýerine ýetiren baş keşbi üçin «Iň gowy zenan keşbini ýerine ýetiriji» diýen baýrak berilýär. Bu teatryň sahnasynda N.Gurbanowa başga-da ençeme sahna oýunlarynda häsiýeti biri-birine meňzemeýän keşpleriň onlarçasyny döredip, teatr muşdaklarynyň söýgüsine mynasyp bolýar. Ol «Yşkyň gämisi kenarda» oýnunda Zöhre daýzanyň, «Täze maşgala» oýnunda Tumaryň enesiniň, «Gyrat» oýnunda Şahumelegiň, «Galkynan göwünler» oýnunda Tisgin tebibiň, «Kime jaý gerek – kime taý» oýnunda Şeker gelnejäniň, «Jahan jomardy» oýnunda Hatam taýyň aýalynyň, «Gumly gelin» oýnunda Owlak gelnejäniň, «Magtymguly Pyragy» oýnunda hindi aýalyň keşplerini ýiti zehinine eýläp, ussatlarça janlandyrdy. Şeýle hem onuň «Daňdanakan bürgütleri», «Watan hakda üç aýdym», «Ýurt» atly oýunlarda-da enäniň keşbini janlandyryp, tomaşaçylar köpçüliginiň söýgüsini gazandy.
N.Gurbanowany tejribeli artist hökmünde halk köpçüligine äşgär eden keşpleriň biri «Gorkut ata» şadessany esasynda sahnalaşdyrylan «Däli Domrul» spektaklyndaky Domrulyň enesiniň keşbidir.
Näzik Gurbanowa teatrdan daşgary kino sungatynda-da önjeýli goşant goşup gelýän artist. Ol Oguzhan adyndaky «Türkmenfilm» birleşigi tarapyndan surata düşürilen «Keçpelek» atly çeper filmde aýterek-günterek oýnaýan gyzyň, «Döwranyň başdan geçirenleri» atly çeper filmde Maýanyň, «Ömür kerweni» atly çeper filmde Güller Nyýazowanyň keşbini ýerine ýetirýär. Bulardan başga-da tejribeli artist N.Gurbanowa birnäçe filmlere, multfilmlere ses bermäge gatnaşdy. Zehinli zenan artisti Näzik Gurbanowanyň teatr hem kino sungatynda bitiren işleri göz öňünde tutulyp, 1991-nji ýylda Ýaşlar baýragyna, 1993-nji ýylda «Türkmenistanyň at gazanan artisti», 2016-njy ýylda «Türkmenistanyň halk artisti» diýen hormatly atlar, 2011-nji ýylda «Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna» atly ýubileý medaly bilen sylaglanýar.


text:
Qoǵam • 13 Mamyr, 2021
Hantáńirden qanat qaqqan qaıratker
Otyz ekinshi qara sózinde: «...ǵylymdy, aqyldy, saqtaıtuǵyn minez degen saýyt bolady. Sol minez buzylmasyn! Kórseqyzarlyqpen, jeńildikpen, ıa bireýdiń orynsyz sózine, ıa bir kez kelgen qyzyqqa shaıqalyp qala berseń, minezdiń beriktigi buzylady», dep Abaı aıtpaqshy, aqyl saýytyn serik etip, senim degen baǵdarǵa qatal qadam basqan, adamdyq qalybynan tanbaǵan bir adam bolsa, ol – professor Ádil Ahmetov aǵa bolýy kerek.
Rýhanııat • 13 Sáýir, 2021
Ult ǵumyry – urpaq sabaqtastyǵynda
Ulttyń uly bolmaǵy urpaq sabaqtastyǵynyń saralyǵynda, aldyńǵy tolqynnyń danalyǵynda. «Aldyńǵy tolqyn aǵalar, keıingi tolqyn iniler» (Abaı) degendeı, aldyńǵy tolqynnyń qurmeti keıingi tolqynǵa qashanda kerek. Onyń ádemi úlgileri halqymyzda bolǵan.
Qoǵam • 24 Naýryz, 2021
Jaýapsyzdyq pen jalǵandyq jarǵa jyǵady
Qaı dáýirde de adamdy jarǵa jyǵatyn – jaýapsyzdyq pen jalǵandyq. «О́ńkeı jalǵan maqtanmen, Shyndyq betin boıaıdy», «Shynnan ózge qudaı joq, Anyq qudaı – shyn qudaı», degen Abaı men Shákárim sózderi jadymyzda jańǵyryp tur.
Rýhanııat • 29 Qańtar, 2021
Atam qazaq: « Sóz qadirin bilmegen – óz qadirin bilmeıdi» dep, sóz kıesin qyzyl-jasyl bóz baǵasynan joǵary qoıǵan. «Alarym ketse ketsin, aıtarym ketpesin» dep, «Júrektiń sózin sóıle, til» (Abaı) degen. Osy júrek sózin sóılegende, ataly sózden attap, atasyz sózdi jaqtaǵandar nege azaımaıdy? Álde bózdiń qudireti júrip turǵanda, sóz nege kerek deı me eken?
Rýhanııat • 20 Qańtar, 2021
Adamǵa alǵys aıta almaǵan, Allaǵa da shúkirshilik ete almaıdy
Imandylyqtyń bastaýy uıatqa baryp tireletini haq. Atam qazaq aıtady: «Uıat kimde bolsa, ıman sonda» dep. Imandylyq – ár musylmannyń adal tirligi, ıaǵnı Alla elshisi Paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.) hadısinde kórsetilgendeı: «Kimde-kim nıetin – ımandylyqqa, tazalyqqa, tilin – shynshyldyqqa, ózin – tynyshtyqqa, minezin – týralyqqa, qulaǵyn tyńdaýshyǵa, kózin – ónegeli baqylaýshyǵa aınaldyryp alǵan bolsa, demek, ol baqytty». Mine, ımandylyq belgisi.
Qoǵam • 04 Jeltoqsan, 2020
Tyǵyryqqa tireıtin tuıyq tirlik
Osy kúni eń ońaı jumys keńsede otyryp, bılik qurý, aqyl aıtý sekildi. Ony jurt qalaı qabyldaıdy, nátıjesi bola ma, álde aıtyp qutyldym úshin be eken? Orystyń ádebıet synshysy V.Belınskıı «Aıaǵyńyzdyń astyna qarańyzshy» depti. Olarǵa ıilip, búgilip, tuqshyńdap, aıaqtyń astyna qaraý qıyn bolsa, tóńiregine jasandylyqpen emes, ózin aldaý úshin emes, jalǵan málimetti maldanbaı, turǵyndardyń sózine sál de bolsa qulaq asyp, aqıqatty attamaı jiti qarasa halyqtyń bar-joǵyn kórer edi. Búgingi bir olqylyǵymyz aıta salyp, halyqty aldaı salsaq bolady degenge saıady. Munyń aqyry bir kezderi áttegen-aıǵa ákelýi múmkin.
Tanym • 04 Jeltoqsan, 2020
Qazaq – batany baǵalaǵan jurt. Batanyń qate ketpeýin, teriske tartpaýyn, ońǵa bursa baǵyń ashylyp, baqytty ǵumyr keshetinińe erekshe mán bergen, teris bata – tek-tamyryńa kesel keltirip, ózegińe nár tambaıtynyn erte uǵyp, odan boıyn aýlaq salǵan halyq.
Qoǵam • 14 Qyrkúıek, 2020
Termın ult dybysyna úılestirilse utylmaımyz
Til jaıly, onyń ishinde azat eldiń memlekettik tili, termıni týraly aıtqaly otyz jyldan asty. Jylt etken sáýle joq deýge bolmaıdy. Táýbe, deıtin tus barshylyq. Buryn ana tilin bilmeıtin keıbir baýyrlarymyz bıik qyzmetke qoly jetip, sheneýnik bolǵan soń tili byldyrlap, artynan túzelip ketip jatyr.
Pikir • 02 Qyrkúıek, 2020
Ár qazaq nar qazaqqa aınalsa, qane!
Qazaq ne kórmegen dep keıde kólgirsıtinimiz bar. Kóre berý mindet emes shyǵar. Iá, qazaq kórmedi emes, kórdi. Ony joqqa shyǵara almaımyz. Búgin ondaı jel sózben aqtalam deý aǵattyq. Buryn bárin ózge kórsetti. Tózdik. Kóndik. Táýbe, qaıta jandandyq. Irgeli el boldyq. Oǵan da otyz jylǵa taıap qaldy. Olaı bolsa, ótkendi aıta berýdiń qajeti shamaly. Ár nárseniń jón-josyǵy, orny bolady.
Qoǵam • 28 Shilde, 2020
Eldik isti atqarý kimge de bolsa syn. Synnan súrinbeı ótý – paryz. Paryzǵa adaldyq – azamattyq qaryz. Qaryz ben paryzdy qara basynyń qamyna, qubyrdaı qulqynyna ıkemdegender, jurt bolǵaly jutýdaı jutyp, jyrtyǵymyzdy jamaı almaı kelemiz.


text:
Bu okuw kursy “Chevron Nebitgaz B.V. Türkmenistan” kompaniýasynyň ýardamy bilen ABŞ-nyň Halkara ösüş programmasynyň (USAID) Ykdysady reformalar arkaly bäsleşige ukyplylygy ýokarlandyrmak proýekti tarapyndan (EREC) geçirildi.
Okuwyň tamamlanyş dabarasynda USAID-iň Türkmenistan boýunça wekiliniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Erin Koul çykyş edip, hasapçylyk ulgamynda halkara derejede ykrar edilen düzgüni bilýän türkmenistanly hünärmenleriň sanynyň artmagynyň türkmen hökümetiniň maliýe hasabatynda halkara ölçegleri ornaşdyrmak boýunça edýän tagallalaryna ýardam berjekdigini belledi.
Halkara derejede ykrar edilýän “Sertifikatly iş alyp barýan hasapçy” atly hünärmenlik derejesini almak üçin bu okuwyň möhümdigi aýdylýar. Okuwa gatnaşanlar bu sertifikaty almak üçin “Maliýe hasapçylygy” atly okuwy tamamlap, synagdan geçdiler diýlip, habar berilýär.
Okuwa gatnaşyjylaryň arasynda ýurduň esasy ykdysady edaralarynyň onusynyň, şol sanda Ykdysadyýet we Maliýe ministrlikleriniň, salgyt we statistika edaralarynyň hem-de Merkezi bankyň işgärleri bar.
Bu spesialistleriň köpüsi maliýe hasabatynyň halkara ölçeglerini bütin ýurt boýunça girizmek meselesini amala aşyrmakda wajyp orun eýelärler diýlip, ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň metbugat beýanatynda aýdylýar.


text:
Aşgabatda Olimpiýa stadionynyň ýokarsynda ýerleşdirilen atyň kellesiniň şekilinden, halkaly petle aýryldy, diýip “Türkmenistanyň Hronikasy” neşiri habar berýär.
Ýatladyp geçsek, Olimpiýa şäherçesiniň esasy sport desgasy – 45 müň orunlyk stadionyň depesinde atyň uly kellesi ornaşdyrylyp, onuň boýnunyň daşyndan hem – käbir aktiwist toparlary tarapyndan dar agajyna meňzedilen – aýlaw ýerleşdirilipdi.
“Türkmenistanyň Hronikasy” stadionyň dizaýnerleriniň “Aziada-2017” oýunlaryň simwolyny, ýagny atyň şekiliniň öňünde öwüsýän tasmany -lentany şekillendirmek maksady bilen bu petläniň ýerleşdiren bolmaklarynyň mümkindigini öňe sürýär.
Her niçik-de bolsa, türkmen resmileri eýýäm ornaşdyrylan lentanyň aýrylmagynyň sebäpleri, esasan hem oňa çykarylan goşmaça serişdeler dogrusynda hiç bir maglumat bermeýärler.
Galyberse-de, geçen aý prezident G.Berdimuhamedow Olimpiýa şäherçesindäki alnyp barylýan işler bilen tanyşmaga baranda, gürrüňi gidýän atyň şekiliniň üstünde aýratyn durup geçip, onuň boýnundan alaja geçirmegi ýörite tabşyrypdy. Häzirki alnyp barylýan işleriň prezidentiň şol tabşyrygy bilen nä derejede baglydygyny anyklamak başartmady.
Ýeri gelende ýatlatsak, atyň kellesiniň şekili ýerleşdirilen stadionyň özi hem 2001-nji ýylda gurlup, ulanyşa berlen ‘S.Türkmenbaşy adyndaky Olimpiýa stadionynyň’ ýerinde bina edilipdi. Gurluşygyna ençeme million dollar çykdajy edilen we ony sökmek üçin hem ýene ýüz müňläp dollar sarp edilendigi çaklanylýan şol stadion 2013-nji ýylyň 18-nji dekabrynda doly ýer-ýegsan edilipdi. 30 müň tomaşaça niýetlenen bu stadionyň näme üçin sökülendigi we onuň näme kemçiliginiň bolandygy hakda resmi taýdan halka hiç hili maglumat berilmändi.
Şol bir wagtda, atyň boýnunyň daşyndaky petläniň aýrylmagy türkmen resmileriniň “Aziada-2017” oýunlary bilen bagly öňden ykrar edilen taslamalary çalşyrmagynyň iň soňky ýagdaýydyr.
Geçen ýekşenbe güni türkmen mediasy “Aziada-2017” oýunlarynyň ýanwar aýynda ykrar edilen we giňden mahabatlandyrylan tumarynyň, ýagny tahýaly, ýaşyl reňkli alabaýyň deregine täze bir şekil hödürledi. Bu waka hem öz gezeginde, türkmen prezidentiniň tumaryň öňki şekilini tankyt etmeginden, bir hepde gowrak wagt soň boldy.
Şeýle-de, ýanwar aýynda paýtagtyň “10 ýyl abadançylyk” köçesiniň abatlanyp, ulanyşa berlen bölegi we onuň ugrundaky bir aý ozal ulanyşa berlen monument sökülip, ýaňadandan gurluşyk işleri geçirilip başlanypdy.
Gepiň gerdişine görä bellesek, “Aziada-2017” oýunlary bilen baglylykda ýurduň býujedinden anyk näçe mukdarda pul serişdeleriniň goýberilýändigi dogrusynda takyk maglumatlar elýeterli däl. Her niçik hem bolsa türkmen häkimiýetleri Olimpiýa şäherçesine azyndan 5 milliard dollaryň we täze aeroport üçin 2 milliard çemesi dollaryň harçlanandygyny yglan edipdi.
Bu aralykda, Aziýa oýunlary üçin adaty işgärleriň hem öz aýlyklaryndan “meýletin goşant etmegi” dogrusynda, prezidentiň ýörite tabşyrygynyň bardygy hem aýdylýar.


text:
Bu ýyl Türkmenistanda 1 million 50 müň tonna pagta hasyllyny ýygnamak planlaşdyrylýar.
Ýerli synçylar sowet döwründen gelýän pagtaçylyk praktikasynyň saklanyp galmagyna, şor suwlaryň toplanmagy bilen döreýän ekologiýa problemalaryna “baş galdyrylmazlygyna” çynlakaý alada bildirýärler. Olaryň pikiriçe, pagtaçylygyň ozalky negatiw netijeleri, şol sanda geçen ýyl Türkmenistanda ýüze çykan ekologiýa hadysalary oýlanmaga ýeterlik esas berýär.
Bu aralykda, 31-nji ýanwarda düýbi Waşingtonda ýerleşýän International Labor Rights Forum guramasy Thomson Reuters Foundationyň saýtynda çap eden habarynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Amazon we eBay söwda maksatly saýtlarynyň hem-de Walmart söwda kompaniýasynyň türkmen pagtasyndan öndürilýän harytlary satýandygyny habar berdi. Maglumatda Birleşen Ştatlaryň Gümrük gullugynyň türkmen pagtasynyň we ondan öndürilen ähli harytlaryň Birleşen Ştatlaryň çägine getirilmeginiň 2018-nji ýylyň maý aýyndan başlap gadagan edilendigine ünsi çekilýär.
Makalada aýdylmagyna görä, düýbi Wirginiýada ýerleşýän “Goza Towels” atly fir firma 100 % türkmen pagtasynyň önümlerini Birleşen Ştatlara getirip “Amazon” Walmart” we “eBayde” satýar.
Makalanyň awtorlary ýagdaýy içgin öwrenmek üçin “Goza Towels” bilen habarlaşýar. Firmanyň wekilleri satuwa çykarylýan önümleriň Birleşen Ştatlarda türkmen pagtasyna girizilen gadagançylykdan has ozal ýurda import edilendigini aýdýar.
Beýleki tarapdan, makalada aýdylmagyna görä, International Labor Rights Forumyň wekilleriniň soragy boýunça, Birleşen Ştatlaryň Gümrük gullugy gadagançylyk bilen bagly kanun bozmalara ýol berlip berilmändigini derňemegi wada berdi.
Prezident Berdimuhamedow üýtgedilip gurlan Oba hojalyk we daşky gurşawyň goragy ministrligine 1-nji fewralda täze ýolbaşçy belledi, emma mejlisde ekologlaryň Türkmenistanda pagtaçylyk, zeý suwlary we ekologiýa hakynda bildirýän aladalaryny agzamady.
Azatlyk Radiosynyň Balkan welaýatyndaky habarçysy şor suwlaryň bir ýerde toplanmagy bilen bagly ýerli mediada döwlet propagandasynyň ýöredilýändigini habar berdi.
Balkan welaýatynyň “Balkan” gazeti 29-njy ýanwardaky sanynda “Eşret köli” ady bilen makala çap etdi.
“Hazir Garaşor çöketligine ýygnanan suwuň mukdary 580 mln kub metre ýetdi” diýip, makalada aýdylýar.
Ýerli synçylar ozal pagtaçylygyň, soňra şor suwlary zeýkeşlere toplap, uzak aralyga akdyryp, bir ýere toplajak bolmagyň, emeli köl gurmagyň, milliardlarça dollar çykdayjydan başga, daşky gurşawa, adamlaryň saglygyna-da uly howp salýandygyny öňe sürýärler.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistan bu ýyl hem, geçen ýyldaky ýaly, 1 mln 50 müň tonna pagta öndürmegi planlaşdyrýar. Bu pagta hasylyny almak üçin 545 müň gektar ýeriň bölünip berlendigi aýdylýar.
Geçen ýyl Türkmenistanda gurakçylyk we suw desgalaryna ýeterlik ideg edilmezligi sebäpli pagta we beýleki ekinleriň hasyly gowy bolmady. Bu ýagdaý ýurtda un, çörek, ösümlik ýagy, ýumurtga ýaly önümleriň nobatlarynyň döremegine alyp geldi.
1-nji fewralda geçirilen hökümet maslahatynda pagtaçylyk praktikasy we onuň getiren agyr netijeleri hakynda açyk gürrüň edilmedi.
Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, ýerleriň şorladylmagy, barha çylşyrymlaşýan ekologiýa problemalary hem-de nädogry pagtaçylyk praktikasy oňaýsyz netijelere getirýär.
Bu pikiri pagtaçylykda çaga zähmetiniň we mejbury zähmetiň ulanylmagyna garşy kampaniýa alyp barýan aktiwistler hem goldaýar. Olar türkmen hökümetiniň pagta hasylyny toplamak üçin mejbury zähmetden peýdalanýandygyny aýdyp, okuwçylara bilim almaga, mugallymlara we lukmanlara öz işleri bilen meşgullanmaga mümkinçilik berilmegine çagyrýarlar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383. Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy indirip bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Her ýyl dünýäde müňlerçe adam jenýatçylykly süteme, gynamalara sezewar bolýar. Şeýle hereketleriň öňüni almak, ejir çekenleri ruhy saglygyna gowuşdyrmak we olary goldamak maksatly iýun aýynyň 26-sy, Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan “Adam gynamalaryň pidalaryna goldaw bermegiň halkara güni” diýlip kabul edildi. Bu sene gynamalaryň pidalaryna, adam mertebisiniň...
1987-nji ýylda, Birleşen milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynda, Neşe serişdeleriniň bikanun dolanşygyny aradan aýyrmak we dünýä jemgyýetinde neşekeşligi ýok etmekde hyzmatdaşlygy berkitmek maksady bilen iýun aýynyň 26-sy “Neşe serişdeleriniň bikanun dolanşygyna garşy göreşmegiň halkara güni” diýlip kabul edildi. Sagdyn jemgyýeti kemala getirmegiň wagyzçysy...
1987-nji ýylyň 7-nji dekabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 42-nji sessiýasynda her ýylyň 26-njy iýunyny Neşe serişdeleriniň sarp edilmegine, ýaýradylmagyna we bikanun dolanyşygyna garşy göreşmegiň halkara gününi bellemek barada Kararnama kabul etdi. Bu Kararnamanyň kabul edilmeginiň esasy maksady dünýäde neşe serişdeleriniň ulanmaklygyň, şeýle hem olary bikan...
1908-nji ýylyň 30-njy iýunynda, irden sagat ýedi töweregi, Ýeniseý basseýniniň çäginden, günorta-gündogardan demirgazyk-günbatara ägirt uly asteroid uçup geçýär we ilatsyz ýerde 7-10 km belentlikde ýarylýar. Partlama tolkuny, tutuş dünýäniň, şol sanda günbatar ýarym şaryň ähli abserwatoriýalary tarapyndan ýazga alynýar. Hadysanyň netijesinde 2000 km²-den...
Häzirki döwürde Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2017-2023-nji ýyllar üçin Konsepsiýasynyň esasy ugurlarynyň biri bolup energetika, ulag we suw diplomatiýasy çygrynda gatnaşyklary ösdürmek we ony ylmy esasda öwrenmek çykyş edýär.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy esasynda, Türkmenistanyň Daşary işler ministrl...
2017-nji ýylyň 27-nji iýunyndan bäri BMG-niň Baş Assambleýasynyň 71/279 belgili Karary bilen täze baýramçylyk - Mikro, kiçi we orta kärhanalar güni bellenilýär.
Mikro, kiçi we orta kärhanalar güni ösýän ýurtlarda kiçi we orta kärhanalaryň ösüşini goldamagyň möhümdigi baradaky habardarlygy ýokarlandyrmak maksady bile...
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda hereket edýän Durnukly ösüş maksatlary boýunça ylmy-usulyýet merkezi tarapyndan 2020-2021-nji okuw ýyly üçin ylalaşylan okuw maksatnamasyna laýyklykda tapgyrlaýyn gurnalýan okuw sapaklary tamamlandy. Okuw maksatnamasyna laýyklykda geçirilen okuw sapaklary Türkmenistanyň Sport we ýaşla...
2021-nji ýylyň 24-nji iýunynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda “Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde Halkara parahatçylygyň we ynanyşmagyň ähmiýeti” atly onlaýn tegelek stol duşuşygy geçirildi. Duşuşyga Türkmenistan Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň rektory Jumamyrat Gurbangeldiýew, Okaýam...
2021-nji ýylyň 24-nji iýunynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda hormatly Prezidentimiziň “Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi” atly kitabynyň italýan dilinde çapdan çykan neşiriniň tanyşdyrylyş dabarasy geçirildi. Çärä akkreditirlenen diplomatik missiýalarynyň we halkara guramalaryň wekilhanalarynyň ýolbaşçyl...
2021-nji ýylyň 22-nji iýunynda Intellektual Eýeçiligiň Bütindünýä Guramasy (WIPO) tarapyndan “Patent hyzmatdaşlygy şertnamasy: nyrhlar we peýdalar” atly hem-de 24-nji iýunda “Intellektual Eýeçiligiň Bütindünýä Guramasynyň akademiýasynyň mysalynda bu Gurama we onuň alyp barýan işlerine syn” atly okuw maslahatlaryna şu ugurlaryň bil...


text:
ÝB Bilen Gatnaşyklaryň Ösdürilmegine Oňyn Garaýarys
Daşary işler ministri Mewlüt Çawuşogly Ýewropa oňyn başlangyçlaryň edilmegi saýasynda ÝB bilen gatnaşyklara has oňyn çemeleşýändiklerini aýtdy
Çawuşogly paýtagt Ankarada Germaniýanyň Daşary işler ministri Heiko Maas bilen bilelikde metbugat ýygnagyny geçirdi.
Ministr Çawuşogly geljek tapgyrda Germaniýa bilen özara dialog mehanizmlerini dikeltmek boýunça ylalaşandyklaryny heýan etdi.
Türkiýe-ÝB gatnaşyklary barasynda-da durup geçen Çawuşogly: “Ýewropadan oňyn başlangyçlaryň edilmegi saýasynda ÝB bilen gatnaşyklara has oňyn çemeleşýäris” diýdi.
Germaniýanyň Daşary işler ministri Maas bolsa: “Türkiýe bilen ÝB-niň arasyndaky gatnaşyklaryň çuňlaşmagyny arzuw edýärin” diýdi.
Degişli Habarlar
Çal Sanawda Gözlenýän Terrorçy Boýun Egdi
2021-njy ýylda guramanyň hatarynda gaçyp boýun egen terrorçylaryň sany 167-ä ýetdi
Türkiýe Bilen ABŞ F-35 Meselesini Ara Alyp Maslahatlaşdy
Maslahatda gepleşikleriň dowam etdirilmegi meselesinde ylalaşyk gazanylandygy nygtaldy.
Milli Goranmak Ministri Akar Amerikaly Kärdeşi Bilen Telefon Arkaly Söhbetdeşlik Geçirdi
Iki kärdeş özara we sebitara goranyş we howpsyzlyk mselesi hakynda pikir alyşdy.


text:
Milli ýörelgelerimiziň sarpalanylyşy
Milli mirasyň waspy bilen ynsanperwerligiň türkmen nusgasyny äleme ýaýýan hormatly Prezidentimiziň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly täze kitabynyň neşir edilmegi halkymyzyň göwnüni galkyndyrdy, kalplarymyza ylham joşgunyny peşgeş berdi.
Hormatly Prezidentimiziň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» kitabynyň many-mazmuny, ilkinji nobatda, halkyň duýgy-düşünjesiniň, milli däp-dessurlarynyň uzak asyrlaryň dowamynda döwürleriň medeni-ruhy ýörelgesi bolup hyzmat edendigine ünsi çekýän bolsa, ikinjiden, halkyň durmuşa ukyplylygy, özboluşlylygy bilen tapawutlanýan, hemişe döwrebaplyk mahsus bolan medeni-ruhy gymmatlygynyň umumadamzat bähbitli miras hökmündäki ähmiýetini hem dünýä ýaýýar. «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly kitapda türkmen medeniýeti diýen düşünje jemgyýetiň we şahsyýetiň taryhy ösüşiniň dowamyndaky häsiýetli aýratynlyklarynyň görkeziji guraly bolup çykyş edýär. Bu ýagdaý hem-ä türkmen däp-dessurlary, ýol-ýörelgeleri arkaly kemala gelen durmuş ölçeglerini şöhlelendirýär, hem-de uzak asyrlaryň dowamynda adamyň durmuş üpjünçiligi ugrundaky maksatlarynyň, ukyp-başarnygynyň we mümkinçilikleriniň amala aşyrylyşynyň jemgyýete bolan gatnaşygyny alamatlandyrýar.
Alym Arkadagymyzyň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly kitabynyň esasy aýratynlyklarynyň biri, halypa-şägirtlik ýoly, dost-doganlyk gatnaşyklary, halkyň ruhy-medeni gymmatlyklary sarpalaýşy, ynam-ygtykatlarynyň terbiýeçilik ähmiýeti, taryhy şahsyýetleriň nusgalyk keşbi, däp-dessurlarymyzyň milli özboluşlylygy hakyndaky ýatlamalar — tymsal häsiýetli taryhy gürrüňler, rowaýatlar, durmuş wakalarynyň many-mazmuny arkaly beýan edilmegindedir. Kitapda tamdyrda çörek ýapýan gelinden başlap, ik egirýän, ýüpek işýän zenan keşpleriniň bolmagy, Keýmir serdaryň gelinlik saýlaýşyndaky söhbetde türkmen gyzlarynyň edep-ekramlylygynyň, akyl-paýhaslylygynyň waspyndan başlap türkmen taryhynyň dünýä meşhur zenany Tumar şa hakyndaky maglumatlaryň orun almagy juda buýsançlydyr.
Henize çenli ylmy jemgyýetçilige mälim bolmadyk hekaýatlaryň, rowaýatlaryň, halk pähimleriniň orun almagy bolsa kitabyň gymmatyny has-da artdyrýar. Tejeniň waharmany, Lebabyň gülabysy, Daşoguzyň garrygyzy, Sumbaryň nary, Babarabyň üzümi ýaly bagly-bakjaly, ir-iýmişli türkmen tebigatynyň suratlandyrylmasy, üzärligiň adam saglygyny goramakdaky melhemlik täsiriniň keramatlyk hökmündäki tarypy öz ýaşaýan topragyňa bolan söýginiň näderejede beýikdigini görkezýär. Türkmençilikdäki duzuň gudraty, datly tagamyň hödür-keremi, çöregiň mukaddesligi, oduň başynyň söhbedi babatdaky beýan etmeler halkyň birek-biregi hormat-sylag bilen garşylaýandygynyň beýanydyr. «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» kitabynda nesliň medeni-ruhy kämilligini gazanmak, gözelligiň waspy arkaly ynsanyň ukyp-başarnygyny terbiýelemek we döredijilik, işjeňlik başarnygyny gözükdirmek, ynsanyň öz aslyna akyl ýetirmeginiň ruhunda ýaşaýyşdaky ornuny tapmagyna itergi bermek ugrundaky oý-hyýallar halkyň türkmençilik däp-dessuryny, ruhy-ahlak garaýşyny, uzak ýyllaryň durmuş tejribesini döwletlilik ýörelgesi hökmünde dünýä medeniýetiniň mertebesinde dabaralandyrýar. Şahsyýetiň adamkärçilik hilleriniň — yhlasynyň, güýçli erjelliginiň, ynsabynyň we ynamynyň üsti bilen işjeňlik we pähimlilik babatda türkmen jemgyýetindäki nusgasyny şöhlelendirýär.
«Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly kitapda güýçli ynamyň söhbedine uly orun berilýär we «Ol ynam adamyň ata-baba dowam edip gelýän garaýyşlarynyň, işleriniň dogrulygyna esaslanýar. Tutanýerliligi, döredijilikli tagallany talap edýän şol ynam bolsa bilmek, öwrenmek, akyl ýetirmek arkaly öz ýaşaýan jemgyýetiň binýadynyň berk bolmagyna goşant goşmaga çagyrýar» diýlip beýan edilýär.
Mähriban Arkadagymyzyň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly kitabynda taryhy hakydanyň syýasy-jemgyýetçilik wezipesi, halky hakydanyň ruhy baýlygy, şahsyýet hakydasynyň buýsanjy, söýgüsi hakyndaky beýan etmeler halkyň hakyda bitewüliginiň ähmiýetli ornuny hem ýüze çykarýar. Kitabyň sözbaşylarynyň atlandyrylyşy hem şol hakyda yzygiderliliginiň bitewüligine syrykdyrylmagy arkaly, türkmen halkynyň uzak asyrlaryň dowamyndaky medeni-ruhy äleminiň taryhy giňişlikdäki orny ýüze çykarylýar.
Söhbet etmek, gürrüň bermek arkaly öwüt-ündew, bilim bermek halk pedagogikasynyň esasy usullarynyň biridir. Eserlerdäki kyssalar hem söhbetdeşlik usulyny ulanmagyň görnüşlerindendir. Bu ýagdaýa orta asyrlar edebiýatynda bilim berijilik we terbiýeleýjilik ähmiýetli usul hökmünde giňden ýüzlenilendigine şaýatlyk edýän maglumatlar sanardan kän. Seljuk türkmenleriniň soltany Mälik şanyň köşgünde ýigrimi ýyllap işlän Muhammet Gazaly: «...kyssany ýatlamakdan maksat — kyssany beýan etmek däl-de, eýsem onuň mazmunyndan pent almakdyr. Mana düşünmek şatlygy, ylma bolan höwesi oýarýar» diýip belläpdir.
«Söhbet ýagşydyr», «Söhbet bolmasa» diýen goşgulary döreden akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragy hem söhbetdeşlik usulyna uly ähmiýet beripdir:
Göz, köňül, dil, akyl — galdy bu dördi,
Jan watan arzuwlap, turdy ýel bile.
Terhosym bar, gel, terk etme bu ýurdy,
Eşret sürgün, söhbet gurgun gül bile.
«Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly kitapdaky söhbetlerde türkmen taryhynyň Abdylla Mübärek Merwezi, Mahmyt Zamahşary, Baýram Han, Abdyrahym han, Keýmir serdar, Nurberdi han ýaly adamzat taryhynyň baýlaşmagyna goşant goşan taryhy şahsyýetleriniň ömür-ykbaly, edebi-döredijilik mirasy, öz nesillerine galdyran haýyrly, nusgalyk ýörelgeleri teswirlenilýär. Alym Arkadagymyzyň kitabyndaky pähime baý söhbetler diňe bir türkmen jemgyýeti üçin däl, eýsem halkara ähmiýete hem eýedir. Çünki türkmen halkynyň milli ruhy kökleri hakyndaky söhbetlerde halklary biri-birine ýakynlaşdyrýan adalatly durmuş we bagtly ýaşaýyş hakyndaky gözlegler, jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň sazlaşygyny dörediji kämil nesli kemala getirmek meselesi orun alýar. Şonuň üçin alym Arkadagymyzyň belleýşi ýaly: «Häzirki döwürde dostluk bize dünýä ýüzünde pikirdeşlerimizi tapmaga kömek edýär. Dostlaryň başy jem bolanda ýürekdeş gürrüňdeşlik başlanýar. Ýürekdeş söhbetdeşlikler bolsa adamyň ömrüni uzaldýar. Dünýäde adamlaryň agzybir ýaşamagy, olaryň ýürekdeş söhbetdeşlerini tapmaklary bilen baglydyr».
Gyzylgül TAGANDURDYÝEWA


text:
27.04.2017 //
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Halkara ahalteke atçylyk assosiasyýasynyň VII mejlisinde çykyş etdi. Döwlet Baştutwanymyz mejlise gatnaşyjylary Türkmen bedewiniň baýramy bilen gutlady we häzirki döwürde Halkara ahalteke atçylyk assosiasyýasynyň düzümine 32 döwletden 137 agzanyň girýändigini aýtdy.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, ahalteke atçylygynyň ösdürilmegi Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň i leri tutulýan ugurlarynyň birine öwrüldi. Atçylyk pudagyny mundan beýläk-de ösdürmek, onuň düzümini döwrebaplaşdyrmak, arassa ganly ahalteke bedewleriniň baş sanyny artdyrmak, bu ugurdaky halkara hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmek, atçylyk sportunyň dürli görnüşlerini we milli çapyksuwarlyk däplerini wagyz etmek boýunça maksatnamalaýyn işler alnyp barylýar. Türkmenistanda ajaýyp atçylyk sport toplumlarynyň gurulmagy şeýle işleriň aýdyň netijesidir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çapyşyk, marafon, konkur we beýlekiler ýaly atçylyk sportunyň görnüşleri boýunça türgenleri taýýarlamak üçin ýapyk maneji bolan okuw merkezi hereket edýän Aşgabadyň atçylyk sport toplumyny mysal hökmünde görkezdi. Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň Aba Annaýew obasynda 600 baş ahalteke bedewine niýetlenen atçylyk toplumy, atşynaslar üçin şäherçe, şeýle hem halkara talaplaryna laýyk gelýän okuw-usulyýet we karantin-weterinar merkezleri guruldy.
Bu ulgamdaky bilim maksatnamalary barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň üçüsinde degişli amaly taýýarlyk işleriniň alnyp barylýandygyny habar berdi. Atçylyk bilen baglanyşykly täze hünärler Türkmen oba hojalyk unisersitetinde, Milli sport we syýahatçylyk institutynda açyldy. Türkmen döwlet medeniýet institutynda bolsa estrada we sirk artistlerini taýýarlamak işleri alnyp barylýar. Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda arassa ganly ahalteke bedewleriniň tohumyny saklamaga, ahalteke bedewleriniň sport bäsleşiklerinde beýleki tohumdaky atlar bilen bäsleşmek ukybynyň ýokarlanmagyna we bu ugurdaky halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine gönükdirilen ýörite ylmy-baprlaglaryň geçirilýändigini belledi.
Türkmen wekiliýetleriniň iri halkara atçylyk sport ýaryşlaryna işjeň gatnaşmagy, şeýle hem “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar toparynyň dünýäniň dürli ýurtlarynda üstünlikli çykyş etmegi munuň aýdyň subutnamasydyr.
“Behişdi ahalteke bedewleri” ady bilen Halkara ahalteke atçylyk assosiasyýasynyň neşir edýän ýörite žurnaly, şeýle hem Döwlet habarlar agentliginiň adybbir wep-saýtynyň açylmagy we onuň dünýäniň onlarça ýurtlarynyň okyjylaryny çekmegi milli atşynaslyk sungatynyň dünýä ýüzünde giňden wagyz edilmegini şertlendirýär.
Döwlet Baştutanymyz atçylyk ýaryşlaryna gatnaşdyrmak arkaly bedewleri synagdan geçirmegiň täzeçil usullarynyň ornaşdyrylmagynyň möhümdigini belledi. Şu maksat bilen, Türkmenistan ýurdumyzda uzak aralyk boýunça marafon halkara ýaryşlaryny geçirmek, şeýle hem konkur bäsleşiklerini guramak başlangyçlaryny öňe sürdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň başlangyjy boýunça şu ýylyň sentýabrynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna ilkinji gezek konkur ýaryşynyň goşulandygyny habar berdi. Döwlet Baştutanymyz şeýle halkara ýaryşlarynyň geçirilmeginiň milli atçylyk sportunyň ösdürilmegine kuwwatly itergi berjekdigine ynam bildirdi. Hormatly Prezidentimiz pursatdan peýdalanyp, bu ýere ýygnananlary öňde boljak sport baýramçylygyna gatnaşyp, türkmen halkynyň şatlygyny paýlaşmak üçin Türkmenistana gelmäge çagyrdy.
“Biziň baş maksadymyz atçylyk sportuny ösdürmek bilen, ýaş nesilleri sagdyn bedenli we ruhubelent ösdürip ýetişdirmekden ybaratdyr” diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Halkara ahalteke atçylyk assosiasyýasynyň mejlisinde eden çykyşynda aýtdy.


text:
Adamlar stresi nädip dolandyrmagy öwrenip, bagtly we sagdyn durmuşda ýaşap bilerler? Ynha, şu ýerde stresi özüňizden daşda saklamak boýunça birnäçe maslahatlar dykgatyňyza getirilýär. Pozitiw (oňyn) garaýyşly boluň. Durmuşda gözegçilik astynda saklap bolmaýan hadysalaryň hem bardygy bilen ylalaşyň. Agressiw bolmaň, gaýtam pozitiw bolmagy başaryň. Tutanýerli boluň, gahar-gazaba münip, özüňizi goramagyň aladasyny etmäň ýa-da passiw bolmaň. Munuň tersine, öz duýgularyňyzy, pikirleriňizi we ynamlaryňyzy beýan edip, delillendiriň. Relaksasiýa (rahatlanma) usullaryny öwreniň we ulanyň; stresi dolandyrmakda netijeli meditasiýa, ýoga we taý-çi usullaryny ulanyp görüň. Kadaly esasda fiziki maşklar bilen meşgullanyň. Siziň bedeniňiz stres bilen göreşmekde başardygyndan hem gowy netijeler bermäge ukyply. Sagdyn we gowy deňagramlaşdyrylan iýmitleri iýiň. Wagtyňyzdan has netijeli peýdalanmagy öwreniň. Durmuşyňyzda artykmaç stresi döredýän zatlara ýok diýmegi mümkin edýän çäklendirmeleri goýmagy başaryň. Öz gowy görýän işleriňiz (hobbi) bilen, gyzyklanýan zatlaryňyz bilen meşgullanmaga we dynç alyp, rahatlanmaga wagt aýryp goýuň. Ýeterlik dynjyňyzy we ukyňyzy alyň. Siziň bedeniňiz stresli ýagdaýlardan we wakalardan täzeden özüne geler ýaly wagt talap edýär. Stresiňizi aýyrmakda ýa-da onuň derejesini peseltmekde alkogolly içgilere, neşe serişdelerine we mejburylyk bilen amala aşyrylýan hereketlere bil baglamaň. Durmuş taýdan goldaw tapjak boluň. Öz halaýan adamlaryňyz bilen ýeterlik wagt geçiriň. Durmuşyňyzda duş gelýän stresleriňiz bilen göreşmekde gerek bolýan sagdyn usullary öwrenmek we lukmançylyk kömegini almak üçin, ýörite stresi dolandyrmak meseleleri we biologik baglanyşyk usullary boýunça tälim alan hünärmen lukmanlara we psihologlara ýüz tutuň.
Eger seniň hiç kime aýdyp bilmejek soraglaryň ýa-da pynhan syrlaryň bar bolsa, onda sen "Ynanç telefonyna" jan et! Bu ýerde sen ussat psiholog we ginekolog bilen özüňi tanatman maslahatlaşyp bilersiň! +993-12-22-93-89


text:
-
-
-
01:00
-
-
-
-
keshe 23:36
-
-
keshe 22:51
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
9 myń shaqyrym júrgen frantsýz velosaıahatshysy saparyn Almatyda aıaqtady
ALMATY. QazAqparat - Frantsııanyń Renn qalasy men Almaty baýyrlastyǵynyń 30 jyldyǵy aıasyndaǵy velosherý aıaqtaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Bıyl Almaty qalasy men Frantsııanyń Bretan aımaǵynyń astanasy Renn qalasy arasyndaǵy baýyrlastyqqa 30 jyl toldy. Osyǵan oraı, 44 jastaǵy Loran Mae óz elinen Almaty qalasyna deıin velosherý ótkizdi.
3,5 jarym aı ishinde 9 myń shaqyrym júrip ótken saıahashty velosherýin Almaty qalasynda aıaqtady.
Saıahatshyny qalaǵa kire beriste «Almaty Cycling Team» kontınentaldy komandanyń velosıpedshileri qarsy alyp, «Qazaqstannyń Táýelsizdigi» monýmentine alyp bardy. Ol jerde qala ákimshiligi ony qarsy aldy. Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Erjan Babaqumarov Almaty men Renniń arasyndaǵy baýyrlastyq Táýelsizdiktiń tańynda, 1991 jyly bastalǵanyn atap ótti. Óz kezeginde velosaıahatshy Loran Mae Renn qalasynyń meri Natalı Apperdiń hatyn oqyp berdi.
«Baýyrlastyǵyna 30 jyl tolǵan Renn men Almaty yntymaqtastyq pen dostyqty odan ári nyǵaıtýǵa nıetti. Loran Maeniń erligi – osynyń aıqyn dáleli. Baýyrlastyǵymyz, dostyǵymyz nyǵaıa bersin», - dedi Frantsııanyń Bas konsýly Aleksıs Shahtahtınskıı.
«Almaty-Renn jáne álem qalalary dostyǵy qoǵamynyń» vıtse-prezıdenti Aıgúl Qasymbek eki qala arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtý maqsatynda qandaı sharalardyń júzege asyrylyp jatqanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, Almaty mektepteri men joǵary oqý oryndarynda frantsýz tili úıretiledi.
Aıta keterligi, Loran Mae 15 jasynan bastap Uly Jibek jolyn kórýdi jáne onymen júrip ótýdi armandaǵan eken.
«Qazaqstanǵa kelgen boıda bári jaqsy ótip jatyr. Men Shymkent, Taraz, Túrkistan, Shý qalalarynda boldym jáne qazaqtardyń meni óte jyly qarsy alǵanyn aıtqym keledi. Eýropada bolǵanymda jańbyr kóp jaýdy, keıde qar astynda qalǵan kezderim boldy. Biraq, Qazaqstanǵa kelgennen keıin barlyq qıyndyqtar men qolaısyz aýa raıy artta qaldy. Men velosıpedpen saıahatqa shyqqan kezde úsh maqsatty aldyma qoıdym. Renn-Almaty qalalarynyń 30 jyldyq baýyrlastyǵyn, Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyn atap ótý jáne sizdiń eldi kórý jónindegi kópten bergi armanymdy iske asyrý. Sonyń barlyǵy oryndaldy», - dedi Loran Mae.
- Tennıs: Aleksandr Býblık Sankt-Peterbýrgte jeńilip qaldy
- Fýtzaldan Chempıondar lıgasy: «Qaırat» chehııalyq komandamen teń tústi
- Almatydaǵy kásipkerlerge qandaı kómek kórsetilip jatyr
- Fýtboldan Qazaqstan kýbogy: Jartylaı fınalǵa shyqqan komandalar anyqtaldy
- Úlken Almaty jaǵalaýy abattandyrylady
- 341 kósheniń joly jóndeledi -Almaty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam