text:
Halas edijiler Müsür suwlaryndan «Müsür howaýollarynyň» 804-nji reýsiniň böleklerini, adam jesetleriniň galyndylaryny, ýolagçy goşlaryny we oturgyçlary topladylar, habarlarda uçar ýykylmazyndan öň onuň hajathanasynyň tüsseläp başlan bolmagynyň ahmaldygy aýdylýar.
Gözleg-agtaryş toparlary Aleksandriýanyň 180 mil çemesi demirgazygyndaky suwlardan uçaryň gara gapyrjaklaryny, ýagny uçarda bolan zatlaryň ýazgylaryny tapmaga çalyşýarlar. Eger-de gara gapyrjaklar tapylsa, olardaky ýazgylar 19-njy maýda birden ýitirim bolan uçara näme bolandygyny anyklamaga kömek eder öýdülýär.
Resmiler "Airbus A320" uçarynyň Parižden gaýdyşyn, gijäniň arassa asmanynda Kaire tarap uçup gelýärkä, birden saga, soňra çepe öwrülip, ters aýlanyp, deňze gaçandygyny aýdýarlar.
Uçardan hiç bir ynjalyksyzlyk yşaraty edilmändir. Onuň bortundaky 66 adamyň hemmesi ýogaldy.
Şu aradaCNN, “Wall Streýet Journal» we bir awiasiýa senagaty neşiri uçar aşak gaýtmazyndan öň onuň hajathanasynyň tüsselýändiginiň bilnen bolmagy mümkin diýen habary ýaýratdy.
Graždan awiasiýa senagaty baradaky maglumatlary çap edýän «The Aviation Herald» websaýtynyň ýazmagyna görä, uçaryň aragatnaşyk we habarlaşma sistemasy arkaly geçirilen habarda pilotyň oturýan ýeriniň golaýyndaky hajathanadan tüsse çykýandygy anyklanypdyr.
Bu habar sistemasy uçardan ýere tapgyrlaýyn messajlar görnüşinde maglumat ýollaýar.
Pariždäki Şal de Gol aeroportynyň, uçaryň asmana göterilen ýeriniň derňewçileri ýolagçylar sanawyny derňediler, şeýle-de uçar meýdanyndaky ekipaž agzalaryndan sorag etdiler.
Müsüriň premýer-ministri Şerif Ismail entek ol ýa-da beýleki sebäp barada anyk gürrüň ederden gaty irdigini aýtdy. Awiasiýa ministri, tehniki näsazlyga garanda, uçaryň terror hüjümi netijesinde ýykylan bolmagynyň has mümkindigini aýtdy, emma delil getirmedi.
Hiç bir jeňçi topar bu uçaryň ýykylmagynyň jogapkärçiligini öz üstüne almady we bu ýagdaý resmileriň hadysany terror akty bilen baglanyşdyrmazlygyna kömek etdi.
Deňeşdirmek üçin aýdylsa, «Yslam döwleti» ekstremist toparynyň radikallary oktýabrda Orsýetiň Sinaý ýarymadasynyň ýokarsynda ýykylan rus uçarynyň jogapkärçiliginibirnäçe sagat içinde öz üstlerine alypdylar.
224 adamyň ölümine sebäp bolan uçar hadysasy Müsüriň syýahatçylyk pudagyna, 80 million ilatly ýurduň esasy gazanç çeşmeleriniň birineýykgynçylykly zarby urdy. Ýene şonuň ýaly bir hüjümiň gaýtalanmagy turizm senagatynyň dikelmegine edilýän umyt-arzuwlara urgy bolar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


c: text/html

text:
Duşenbe güni Ukrainanyň Harkow şäher sudunyň sudýasy ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko garşy salgyt galplygynda bildirilýän aýyplamalar boýunça sud diňlenişiginiň yza süýşürilýändigini mälim etdi.
Suduň sudýasy Ýuliýa Timoşenkonyň sud prosesine gatnaşmadyk halatynda, diňlenişigiň geçirilip bilinmejekdigini we duşenbe gününe bellenen sud diňlenişiginiň 31-nji iýula geçirilendigini aýtdy.
Häzirki wagt wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, ýedi ýyl türme tussaglygynda oturan Timoşenko özüne garşy gozgalan ikinji jenaýat işi boýunça sud diňlenişigine gatnaşmakdan ýüz öwürýär.
Ol munuň sebäbini öz saglyk ýagdaýynyň muňa mümkinçilik bermeýändigi bilen düşündirýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ermenistanyň Apostol ybadathanasynyň başlygy dini ýolbaşçylaryň Bakuwda geçýän sammitine gatnaşmak üçin düýn Azerbaýjana bardy. Bu sammite tutuş dünýäden 200 töweregi dini ýolbaşçy gatnaşýar.
Ermenistanyň Apostol ybadathanasynyň başlygy Katolikos Garegin 2-njini sammite çagyran Azerbaýjanyň şaýy musulmanlarynyň ýolbaşçysy Şeýh ul-Islam Allahşükür Paşazade. Düýn Katolikos Garegin 2-nji hem öz gezeginde Paşazadäni Ermenistana çagyrdy.
Ermeni patriarhy duşuşyk barada beren beýanatynda Daglyk-Garabag barada Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky ýer dawasyny göni agzap, dini häkimiýetleri dünýädäki konfliktleriň çözgüdine kömek etmeklige çagyrdy.
“Biz bu problema parahatçylykly çözgüt tapmak baradaky tagallalarymyzy dowam etdirmeli. Problemalar halkara kanunlaryna we milletleriň hukuklaryna laýyk çözülmeli. Ermeni patriarhy hökmünde men Kawkaz musulmanlarynyň ýolbaşçysy Şeýh ul-Islam Allahşükür Paşazade bilen alyp barýan tagallalarymyzy dowam etdirmek gaty möhüm diýip hasap edýärin. Biz bu problemanyň çözgüdini tapmak üçin aladamyzy dowam etdirmeli. Bu biziň borjumyz” diýip, Katolikos Garegin 2-nji nygtady.
Daglyk-Garabag henizem böwet döredýär
Daglyk-Garabag bilen onuň töweregindäki etraplar 1994-nji ýylda soňlanan Ermenistan-Azerbaýjan urşundan bäri ermeni güýçleriniň kontrollygynda saklanýar.
Türkiýe Ermenistany bu konflikti oňyn ýollar bilen çözmäge çagyryp gelýär. Geçen ylylyň oktýabrynda bu iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklary ýola goýup, türk-ermeni serhetlerini açmak barada ylalaşyldy.
Emma hökümetleriň arasynda gol çekilen bu ylalaşyk bu iki ýurduň parlamentleri tarapyndan henizem tassyklananok.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Türkiýäniň Ermenistan bilen özara gepleşiklerinde Daglyk-Garabag meselesi bagly porblemalaryň çözgüdini hem şert edip goýýandygyny aýdyp, muňa nägilelik bildirdi. Ol 22-nji aprelde eden çykyşynda: “Daglyk-Garabag konflikti bu yalalaşyga bagly däl” diýip, ylalaşygy parlamentde ratifisirlemek prosesini togtatdy.
Düýn Azerbaýjanyň şaýy musulmanlarynyň ýolbaşçysy Şeýh ul-Islam Allahşükür Paşazade: “Biz Ermenistan bilen bolan konflikti çözmek barada tagalla edýäris. Biz ermeni katolikosy bilen ençeme gezek duşuşdyk. Men ermeni katolikosynyň bu çakylygy kabul edip, bu sammite gelmegine gaty möhüm ädim hökmünde garaýaryn” diýip, nygtady.
Baku sammitine 30-dan gowrak ýurtdan dini ýolbaşçylar gatnaşaýar. Olar globallaşmak, konfliktleri çözmek, şeýle hem diniň jemgyýetçilik durmuşynda oýnaýan roly hakda pikir alyşmakçy.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew özüniň Bakuwyň dinler arasyndaky dialog merkezine öwrülmegini umyt edýänligini aýtdy: “Azerbaýjan Ýewropa bilen Aziýanyň arasynda tebigy köpri bolup durýar. Dürli dinlere we milletlere degişli adamlar asyrlar boýy şu ýerde bile ýaşaşyp geldiler”.
“Men Azerbaýjanyň bir gün Ýewropanyň medeni merkezi diýlip saýlanmagyny umyt edýärin. Bu Azerbaýjanyň dünýäniň hristianlary bilen musulmanlarynyň arasyndaky baglanyşygyň ösmegine goşant goşmagyna uly mümkinçilik bolardy”.


text:
Ýakynda Türkmen döwlet habarlar gullugynyň ýaýradan maglumatyna görä, Türkmenistanyň Prezidentiniň buýrugy bilen Türkmen telewideniýesiniň Baş müdirliginiň «Ýaşlyk» telekanalynyň başlygy Abaýew Begenç Emirgulyýewiçe berk käýinç yglan edildi hem-de telekanalyň işini guramakda goýberilen kemçilikler gaýtalansa, eýeleýän wezipesinden boşadyljakdygy oňa duýduryldy.
Begenç Abaýew wezipe borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmän, döwlet telekanaly boýunça habarlary bermegiň kesgitlenen tertibiniň bozulmagyna ýol berenliginde günäkärlenýär. Ýöne hakykatda welin, Begenç Abaýewiň alan bu berk käýinji gaty geň hadysa bilen bagly.
«Ýaşlyk» telekanaly beýleki türkmen telekanallaryna garanyňda, gepleşikleriň arasynda öz zastawkasyny yzygiderli berýär. Ol zastawkalaryň birinde bolsa, ýaşlygyň, juwanlygyň nyşany hökmünde ýaşyl alma pyrlanyp gelýär we ol almanyň ýüzünde «Ýaşlyk» diýlip ýazylýar. Bu zastawkany ýokarky ýolbaşçylar «Apple» firmasynyň söwda markasyna meňzetdiler we hut şu zastawka üçinem «Ýaşlyk» telekanalynyň başlygy Begenç Abaýewe berk käýinç berdiler.
Dogrudanam, bu zastawka «Apple» firmasynyň söwda markasyna meňzemänem duranok. Ýöne, onuň ekranda görkezilip ýörenine üç aý töweregi wagt geçensoň, telekanalyň başlygyna berk käýinç berilmegi köpleri geň galdyrdy.
Dogrusyny aýtsaň, bujagaz kiçijik meseläni telewideniýäniň Baş müdirliginiň derejesinde hem çözüp bolardy. Telewideniýäniň bir kanalyndaky kiçijik säwlik üçin wakany ýurt baştutanynyň derejesine çykarmak juda ownuk görünýär.
Geliň, bizem Türkmen döwlet habarlar gullugynyň ýaýradan maglumatlaryna ynanan bolalyň hem-de telekanalyň başlygy Begenç Abaýewiň käýinç almagynyň sebäbini «tertibi bozulan habarlar» diýip düşüneliň.
Mesele diňe tertibiň bozulmagymy?
Eýsem-de bolsa, «Ýaşlyk» telekanalyndaky kemçilikler diňe bir habarlary bermegiň kesgitlenen tertibiniň bozulmagymyka?!
Bütin Türkmen telewideniýesiniň ähli gepleşikleriniň gowşak bolşy ýaly, «Ýaşlyk» telekanalyndaky gepleşikler hem ýaşlary özüne çekip bilmeýär. Onda ýaşlar gyzyklanyp görer ýaly, ýaşlar öwrener ýaly, ýaşlar görelde alar ýaly hiç hili gepleşik ýok. «Ine, şu gepleşik boljak» diýip, biriniň ady tutular ýaly ýa-da ekranyň öňünde dört göz bilen garaşar ýaly däl. Ýa-ha haçan görseň, ondan-mundan ýazylyp alnan futbol oýunlary görkezilip durandyr, ýa-da lenji çykan gepleşikler.
Köplenç Orsýet telewideniýesindäki «Jadyly mukam» «Täsinlikler dünýäsi» ýaly gepleşikleriň türkmenleşdirilen wariantlary görkezilýär. Ýaşlara degişli teleoýun görmersiň. Haçan görseň, elli-altmyş ýaşly artistler akyla sygdyryp bolmajak ýuwan hereketler bilen şol, biri-birini gaýtalap ýörler. Yzy gutarmaýan, şeýle bir uzyn hem manysyz «oýunlar» görkezilýär, ol oýna oýny goýýan režissýoryň özi düşünýän bolsa-da, uly üstünlik boldugy. Kä wagt hem dünýä ýurtlarynyň çem geleniniň düşüren terjime kinolary berilýär. Käteler düýeleri, goýunlary nädip bakmaly, nädip mallar üçin ot ýygmalydygy hakda çaga oýunlary ýaly sýužetler görkezýärler. Diňe «Ýaşlyk» telekanalynyň däl, eýsem, bütin telewideniýäniň gepleşikleriniň segsen prosentini şeýle sýužetler, çykyşlar tutýar.
Ýaşlaryň başyndaky işsizlik, okuwsyzlyk, öýsüzlik, ýat illerde türkmen ýaşlarynyň sergezdan bolup ýörüşleri baradaky gepleşikler Türkmen telewideniýesiniň «Ýaşlyk» telekanalynda asla berilmeýär. Munuň üçin «Ýaşlyk» telekanalynyň başlygy hem günäkär däl, onuň işgärleri hem.
Telewideniýede çykyş etmeli adamlar çäklendirilen. Görkezmeli oýunlar çäklendirilen. Ol temadan gepleşik guramak bolanok, bu temadan gepleşik guramak bolanok. Ony görkezmek bolanok, muny görkezmek bolanok. Ony işe almak bolanok, muny işe almak bolanok.
Ekranyň ýüzüni garaz bir sudurlar bilen dolduryp bilýändikleri üçin telekanalyň işgärlerine berekella aýdasyň gelýär.
Döwlet Hojamedow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Fransiýanyň gapma-garşylykly satiriginiň Pariždäki ýewreý dükanynda dört adamy öldüren terrorça simpatiýa bildirmek bilen baglylykda tussag edilmegi Fransiýada söz azatlygy babatda kyn sowallaryň orta atylmagyna sebäp boldy.
Dieudonne, açyk antisemit şorta «terrorizme ýol berenligi» üçin türmä hem basylyp biler.
Geçen hepde Fransiýada, ýaraglanan yslamçylar Parižde «Charlie Hebdo» satiriki hepdeliginiň ofisine ganly hüjüm gurnanlaryndan soň, 4 milliona golaý adam terrory ýazgaryp, söz azatlygyny gorap ýöriş geçirdi.
Üç güne çeken başagaýlykda ýewreý dükany hem nyşana alnyp, jemi 17 adam pida boldy.
Bütin ýurduň gatnaşmagynda geçirilen ýörişden birnäçe gün soň, gapma-garşylykly fransuz komigi Dieudonne, hamala, Pariždäki ýewreý dükanynda dört zamuny öldüren ýaragly adama simpatiýa bildirmek bilen baglylykda tussag edildi.
Çykyşlary jynsparazlyk we antisemit degişmeler bilen duzlanan Dieudonne garşy derňew söz azatlygynyň çäkleri babatdaky goşa standartlar baradaky aýyplamalaryň döremegine getirdi hem-de bir topar sorag döretdi.
"Birleri muňa gapma-garşylyk hökmünde seredip biler, Fransiýanyň çaklaňja, ýöne inkär edip bolmajak azlygy muňa şübhesiz şeýle hem seredýär" diýip, Fransiýanyň «L'Express» žurnalynyň baş redaktorynyň orunbasary we syýasy spesialisti Erik Mandonnet aýdýar.
"Parižde we beýleki şäherlerde söz azatlygy barada ýygnanyşyklar boldy we olar Fransiýanyň taryhynda bolan iň uly demonstrasiýalardyr. Şol bir wagtda Dieudonne gaşy derňew hem söz azatlygyna degişli diýip pikir edip biljekler bar."
Fransuz prokurorlary komigiň Parižde söz azatlygy babatda guralan köpçülikleýin ýygnanyşykdan soň aýdan sözleri bilen baglylykda derňew işini açdylar.
"Men özümi Çarli Koulibali ýaly duýýaryn" diýip, Dieudonne özüniň feýsbukda ýerleşdiren belliklerinde häzir giň ýaýran «Men Çarli» diýen sözleri zamun alnan dört ýewreýi we ýaragsyz aýaly, polisiýa ofiserini öldüren ýaragly adamyň ady bilen garjaşdyryp ulandy.
Bu komment onuň janköýerlerini iki bölege böldi, olaryň bir bölegi hökümeti söz azatlygy ýörelgelerini ala tutup ulanmakda aýyplasa, beýlekileri komigiň juda öte geçendigini aýdýarlar.
Bu komment bir sagada ýetip-etmez wagt içinde öçürildi.
Derňewçiler indi Dieudonniň Fransiýanyň «terrorizme ýol bermegi» gadagan edýän kanunyny bozandygyny ýa-da bozmandygyny kesgitlemeli.
Bu kanun bozma türme möhleti bilen jezalandyrylyp hem biler.
Häkimiýetler Fransiýanyň pikiriňi beýan etmek azatlygyna baglylygy terrorizme we ýigrenç sözüne meçew bermekligi aklap bilmez, bular fransuz kanunçylygynda hem gadagan diýdiler.
Premýer-ministr Manuel Walls Milli assambleýada sözlän joşgunly sözünde «Charlie Hebdonyň» «ýiti» satirasy bilen Dieudonniň aýdan sözleriniň arasynda garjaşdyrma bolmaly däl diýdi.
"Jynsparazlyk, antisemitlik, negatiwçilik (tersçillik) we terrora ýol bermek pikir däl, olar jenaýat" diýip, ol jar etdi.
Walls "terrorizme garşy rehimsiz söweşmegi wada berdi", emma Fransiýanyň «öldürýän söze» garşy hem berk çäre görjegini aýtdy.
Bu kesgitlilik eýýämden görnetin belli bolýar.
Geçen hepde bolan hüjümlerden bäri 50-den gowrak adam terrorizmi goranlygy üçin tussag edildi. Şol sanda bir adam, içgili ýagdaýda Pariždäki ýaragly hüjümçileri öwenligi üçin dört ýyl türme tussaglygyna iberildi.
Dieudonne bolsa, bu sözleri internetde ýaýradanlygy üçin has berk jeza, hatda 7 ýyla çenli türme tussaglygyna we $118 müň jerime tölemäge hem sezewar edilip biler.
Fransiýanyň birnäçe şäheriniň ýerli häkimiýetleri bolsa hökümetiň tarapynda durup, onuň ýewreýleri ýaňsylap gülýän we holokosty kiçeldýän çykyşlaryny gadagan edendiklerini aýtdylar.
Bu komigiň «terrorizme ýol berenligi» üçin ilkinji gezek derňelişi däl. Geçen sentýabrda, amerikan žurnalisti Jeýms Foliýniň YD jeňçileri tarapyndan jezalandyrylyp öldürilmegini ýaňsylandan soň hem onuň garşysyna şeýle derňew açylypdy.
Elbetde, Dieudonne nasistleriň salamlaşmasyna çalymdaş "quenelle" žestini meşhurlaşdyrmak bilenem tanymal boldy we bu žest şondan bäri sinagoglaryň hem holokost ýadygärlikleriniň golaýynda ulanylýar.
Bu žest 2013-nji ýylda, Premýer-Liganyň ýaryşy mahalynda futbolçy Nikolas Anelka tarapyndan ýerine ýetirilenden soň halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekipdi.
Antisemit kommentleri üçin ençeme gezek jerime salnan komik häkimiýetleri özüni nogtalamaga çalyşmakda aýyplaýar.
Geçen hepde söz azatlygynyň goldawyna geçirilen köpçülikleýin ýygnanyşyklardan soň, Dieudonniň fransuz häkimiýetleri meniň pikirimi aýtmak azatlygymy bozýarlar diýen beýanaty onuň esasy janköýerleri bolup durýan nägile ýaşlaryň arasynda has çuň seslenme tapjaga meňzeýär.
"Adamlara bilim bermek üçin ägirt uly tagalla edilmegi gerek" diýip, žurnalist Erik Mandonnet aýdýar. "Fransiýanyň belli-belli şäher eteklerinde Dieudonne pitneçi gahryman hökmünde seredilýär, fransuz sudýalarynyň bu hereketlerine düýpden düşünilmeýär."
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
BMG-nyň Baş assambelýasy Owganystanda geçirilen saylawlarda galplyklara ýol berilenliginiň aýdylmagyna garamazdan bu ses berlişigiň ynanarlyklydygyny aýtdy.
192-agzadan ybarat guramada tassyklanan bu kararda, Owganystanyň prezidenti Hamid Kerzeýiň hökümetinden ýurtda kanunyň üstünligini döretmegi, korrupsiýa garşy göreşmegi hem-de adalat sistemasynda reformalar geçirmegi talap edilýär.
20-nji awgustda geçirilen saýlawlarda aşa galplyklara ýol berilenligi sebäpli saýlawlaryň 7-nji noýabrda ikinji gezek geçirilmegi barada karar kabul edilipdi.
Emma Kerziýiň esasy bäsdeşiniň bu saýlawlara gatnaşmajagyny yglan etmegi, ikinji gezek häkimiýet başyna geçen prezidentiň abraýyna ýaramaz täsirini ýetirdi.
Emma BMG Kerziýyň mandaty hem-de onuň ýurda ýolbaşçylyk etmegini dowam etdirmegi bilen bagly hiç hili sorag orta atmady.


text:
Uzak wagt dowam eden diskussiýalardan soň, 27-nji oktýabrda daňdan Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlaryň wekilleri bergi krizisini çözmek meselesinde özara ylalaşdylar.
Bu maslahatdan soň geçirilen metbugat konferensiýasynda çykyş eden Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi hususy inwestorlar Gresiýanyň bergisiniň ýarsyny geçmäge ylalaşanlaryndan soň, bu meselede öňegidişligiň gazanylandygyny mälim etdi.
Şeýle hem bu maslahatda Ýewropa Bileleşiginiň we Halkara pul gaznasynyň krediti hökmünde Afina ýene 100 millard ýewro bermek barada karara gelindi.
ÝB-e girýän ýurtlaryň wekilleri maliýe durnuklulygy boýunça Ýewropa fondundaky serişdeleri 400 milliarddan 1 trillion ýewro çenli köpeltmek barada hem özara ylalaşdylar.
Bu fonddaky serişdelerden maliýe kynçylygyny çekýän Ispaniýa hem Italiýa kömek ediljekdigi aýdylýar.


text:
Meksikanyň hökümeti ýurduň Merkezi bankynyň ýolbaşçysy Agustin Karstensi Halkara walýuta fondununyň başlyklygyna hödür etmegi planlaşdyrýandygyny mälim etdi.
Fransiýa bilen Britaniýa bolsa bu wezipä Fransiýanyň maliýe ministri Kristin Lagardyň kandidaturasyny hödürleýärler.
Halkara walýuta fondunyň başlygy wezipesi geçen hepde bu guramanyň ozalky ýolbaşçysy Dominik Straus-Kanyň wezipesinden çetleşmeginden soň boşapdy.
Fransuz ykdysadyýetçisi we syýasatçysy Straus-Kan Nýu-Ýorkdaky bir myhmanhananyň işgärini zorlamak synanyşygynda aýyplanyp, ABŞ-da tussag edilipdi. Ol häzir Nýu-Ýorkda öý tussaglygynda saklanylýar.
Halkara walýuta fondy 1945-nji ýylda döredileni bäri onuň başlyklary diňe ýewropalylar bolupdy.


text:
Türkmenistanda soňky birnäçe ýylyň dowamynda täze medisina edaralarynyň ençemesi guruldy ýa-da öňküleriniň durky täzelendi. Aşgabadyň günortasynda emele gelen özboluşly medisina şäherjigi bolsa türkmenistanlylaryň döwrebap medisina kömegini almaga doly mümkinçilikleri bar diýen pikiri döredýär. Emma iş ýüzünde beýle däl ýaly görünýär.
Türkmenistanda medisina edaralarynyň maddy-tehniki binýadynyň döwrebaplaşdyrylýandygyna garamazdan, hünärmenler ýurtda işine ezber medisina işgärleriniň ýetmezçiliginiň duýulýandygyny aýdýarlar. Netijede, maliýe mümkinçiligi bolan raýatlaryň daşary ýurtlara “lukmançylyk” saparlary köpeldi.
Ýurduň raýatlarynyň daşary ýurtlara özboluşly “lukmançylyk-turlarynyň” bardygyny turistik kompaniýalarynyň işgärleri hem tassyklaýarlar. Olaryň aýtmaklaryna görä, esasan Eýran we Türkiýä öz saglyk ýagdaýlaryny bejertmäge gidýänler köp.
“Olar syýahatçylyk kompaniýalaryna ýüz tutup, turistik wiza alýarlar. Türkmenistanlylaryň bu hili syýahatlary söwda saparlaryndan soň ikinji ýerde durýar” diýip, paýtagt Aşgabatda ýerleşýän turistik kompaniýanyň adynyň efirde tutulmagyny islemedik işgäri aýdýar.
Özüni Akmuhammet diýip tanadan 52 ýaşly raýa hem ýakynda Eýrana gidip, bejergi alyp gaýdypdyr. Onuň Eýrana bu sapary eýýäm üçünji gezek bejergi almaga gidişi bolupdyr.
“Men Eýrana ilkinji gezek bir ýarym ýyl mundan ozal böwregim üçin gitdim. Şol wagt Aşgabatdaky keselhanada maňa böwregimi operasiýa edip kesmeli diýdiler. Tanyşlarymyň biri Eýrana gidip barlatmagy maslahat berdi. Eýranda böwregimi kesmän, ondaky daşy aýyrdylar. Şondan soň ýene-de iki gezek bejergi almaga Eýrana gitdim” diýip, Akmuhammet gürrüň berýär.
Daşary ýurtlara bejergi almaga giden raýatlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, olaryň şol saparlarynyň esasy sebäbi türkmen lukmanlarynyň ýalňyş diagnozlary hem-de ýalňyş bejergileri bolupdyr. Olaryň ählisi diýen ýaly, eger-de daşary ýurtlara bejergi almaga gitmedik bolsalar, maýyp bolup galjakdyklary barada aýdýarlar.
Daşary ýurtda lukmançylyk bejergisini almak her bir türkmenistanla başardanok. Eýranda bejergi alyp gelen Akmuhammet soňky saparynda jemi 2700 dollar harç edipdir. Diňe terjimeçi üçin günine 40 dollar töläpdir.
Näsaglara ýok ýapyk
Türkmenistanda hem lukmançylyk hyzmatlary tölegli. Bu medisina hyzmatlarynyň resmi nyrhlarynyň daşary ýurtlardakylardan pes bolşy ýaly, şol lukmançylyk hyzmatlarynyň hiliniň hem pesdigini bu hyzmatlardan peýdalanan ençeme raýatlar aýdýarlar.
Ýöne, muňa garamazdan, ýurduň resmi metbugatynda Türkmenistanda täze medisina binalarynyň guruluşygy bilen bir hatarda ýurtda medisina hyzmatlarynyň hem hiliniň ýokarlanýandygy barada habar berilýär. Şol bir wagtyň özünde, soňky döwürlerde daşary ýurtlara medisina bejergisini almaga gidýänlere serhetde böwet goýulýandygyny ençeme raýatlar aýdýarlar.
“Eger-de serhetden geçeniňde medisina bejergisi üçin gidýändigiňi bilseler, onda yzyňa dolap goýberýärler. Şonuň üçin bildirtmän gitmeli. Hatda medisina kagyzlaryňy hem ýygşyrmaly bolýar. Eger göräýseler goýbermeýärler” diýip, ýakynda Eýrana gidip gelen Akmuhammet hem şeýle çäklendirmeleriň bardygyny tassyklaýar.
Soňky 5-6 aýyň dowamynda daşary ýurtlara lukmançylyk maksatlary bilen gidýänleriň birneme azalandygyny turistik kompaniýanyň işgäri hem aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, bu ýagdaý daşary ýurtlara medisina bejergisini almaga gitmekligiň resmi däl ýagdaýda gadagan edilmegi bilen bagly.
“Resmi taýdan bejergi almak üçin daşary ýurda gitmeklik gadagan däl. Biziň ýurdumyzda bular ýaly gadagançylyk resmileşdirilmeýär. Ýöne, gadagançylyga garmazdan, adamlar dürli usullar bilen daşary ýurtlara bejergi almaga gidýärler. Olaryň başga alaçlary ýok” diýip, turizm işgäri aýdýar.
Daşary ýurtlara lukmançylyk bejergisini almaga gitmekligiň resmi taýdan yglan edilmedik gadagançylygynyň sebäpleri barada resmileriň düşündiriş bermeýändiklerini bu gadagançylyk zerarly kösenýän adamlar aýdýarlar.


text:
Montonegroda azyndan 2 müň adam kiçijik balkan ýurdunyň NATO agza bolmagyna garşy demonstrasiýa çykdy.
Montonegro birnäçe gün ozal howpsuzlyk ýaranlygyna agza bolmaga çakylyk alypdy. Parlamentiň daş işiginde 12-nji dekabrda, orsýetçi oppozision partiýalaryň çagyrmagynda guralan proteste 5 müň çemesi adam gatnaşdy.
Olar bu mesele boýunça referendum geçirilmegini talap etdiler. Täze Serb demokratik partiýasynyň lideri Andrija Madiç eger hökümet NATO agzalygy meselesini referenduma goýman, parlament arkaly geçirmäge synansa, «Montonegro konfliktiň gyrasyna alnyp barlar» diýdi.
Protestçiler Orsýete tarapdar şygarlara gygyrdylar we urşa we NATO garşy plakatlary galdyrdylar.


text:
Eýranda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna reformaçylardan kandidat bolup gatnaşan Mehdi Karrubi ýurtda saýlawlardan soň bolup geçen demonstrasiýalarda tussag edilenleriň tussaglykda zorlanandygy baradaky öz beýanatyna bolan tankyda jogap hökmunde bu ugurda ýene bir hereketi amala aşyrdy. Ol öz internet sahypasynda tussaglykda zorlanan ýaşlar barada maglumaty çap etdi.
Türme işgärleriniň tussaglary jezalandyrmak ýa-da kemsitmek maksady bilen zorlamak usulyny ulanýandygy baradaky aýyplamalar Eýran üçin täzelik däl. Emma Eýran jemgyýetiniň görnükli wekili tarapyndan şeýle usuldan peýdalanylýandygynyň boýun alynmagy hem-de bu mesele bilen baglanşykly derňew geçirilmeginiň talap edilmegi bu ýurtda ilkinji gezek ýüze çykýar.
Hökümete ýaramaýan beýanatlar
Eýran parlamentiniň öňki spikeri Mehdi Karrubi 12-nji iýunda geçirilen saýlawlarda ýeňilen hem bolsa, saýlawlardan soň bolup geçen wakalar bilen baglanyşykly hökümete ýaramaýan birnäçe beýanatlar bilen çykyş edip, oppozisiýanyň liderleriniň biri hökmünde öz pozisiýasyny berkitdi.
Şol beýanatlaryň hataryna Mehdi Karrubiniň, Eýranyň öňki prezidenti Haşemi Rafsanjanynyň ýolbaşçylygyndaky ekspertler assambleýasyna ýazan haty hem girýär. Bu hatda jenap Karrubi saýlawlardan soň bolup geçen demonstrasiýalarda tussag edilen aýallaryň hem ýaş ýigitleriň arasynda ýowuz gynamalara sezewar edilip, zorlananlaryň bardygyny ýazýar. Şeýle-de, ol bu hatda Haşemi Rafsanjana ýüzlenip, bu meseläni Eýranyň ruhany lideri Aýatolla ali Hameneýä ýetirmegini soraýar.
Mehdi Karrubiniň bu hatyndan soň berk pozisiýanyň tarapdarlary ony sistema subutnamasyz töhmet atmakda aýyplap, bu hereketi üçin Karrubini jogapkärçilige çekmäge çagyrdylar. Bu tankyda jogap hökmünde Mehdi Karrubi öz internet sahypasynda tussaglykda zorlanan ýaşlar barada maglumatlary çap etdi.
Şol maglumatlarda ýaş oglanlaryň biri öz başdan geçirenleri barada şeýle gürrüň berdi: ”Iň erbet ýeri bolsa, olaryň maňa eden zatlaryny hatda Hudaýa ynanmaýanlar-da, heýkele çokunýanlar-da yazgararlar”.
Şeýle-de, Mehdi Karrubi saýlawlardan soňky bidüzgünçilikler bilen bagly işlere garaýan ýörite parlament komissiýasyna tussaglykda özleriniň zorlanandygy barada açyk aýtmaga taýýarlanýan dört adamyň bardygyny tassyklaýar.
26-njy awgustda “Parlemannews” internet sahypasy adynyň agzalmagyny islemedik parlament komissiýsanyň agzasynyň “tussag edilenleriň arasynda taýak hem çüýşe bilen zorlananlar bar” diýen sözlerini çap etdi.
25-nji awgustda bolsa, Karrubiniň ogly Azatlyk Radiosynyň pars gullugyna beren interwýusynda zorlananlar bilen bagly beýleki wakalary hem öz kakasynyň geljekde parlamente ýetirmegi planlaşdyrýandygyny gürrüň berdi.
Ýyllyk hasabatlarda aýdylýar
Parižde ýerleşýän Adam hukuklary barada halkara federasiýasynyň başlygynyň orunbasary Abdol Karim Lahidji Karrubiniň bu hereketleriniň örän zerurdygyny aýdýar. “Biz Birleşen Milletler guramasynyň Adam hukuklary boýunça edarasyna Eýranyň türmelerinde zorlamak usulyndan peýdalanylýandygyny ýyllyk hasabatlarymyzda aýdyp gelýäris. Häzir bu mesele iki gezek Eýran parlamentiniň spikeri bolan, prezidentlik saýlawlaryna gatnaşan ady belli şahsyýet tarapyndan gozgalýar.”
Şeýle-de, ol 80-nji ýyllarda Eýranyň türmelerinde zorlanan gyzlar barada köp maglumat alandyklaryny gürrüň berdi. 10 ýyl mundan ozal studentleriň demonstrasiýasyndan soň tussag edilenleriň zorlanmagy bilen bagly wakalary özüniň derňändigini hem Adam hukuklary barada halkara federasiýasynyň başlygynyň orynbasary Abdol Karim Lahidji Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde gürrüň berdi.
Eýranyň ýazyjylar Assosiasiýasy bu barada ýaýradan ýörite beýanatynda zorlamak usuly bilen bagly gynamalaryň zorlananlaryň utanmak duýgularyna täsir edýändigi aýdylýar. Şonuň üçin bu beýanatda zorlananlaryň hiç zada garamazdan, öz başdan geçirenlerini aýtmaklaryna oňyn baha berlip, olaryň söz, pikir azatlygyna goşant goşandyklary ýazylýar.
Synçylaryň pikirlerine görä, saýlawlardan soň ýüze çykan bidüzgünçilikler yslam respublikasynyň kanunylygy meselesini sorag astynda goýdy.
Tussag edilenleriň zorlanmagy bilen bagly aýyplamalar bolsa, resmileriň aýtmaklaryna görä, ahlak hem dini gymmatlyklara esaslanyp dolandyrylýan Eýran gurluşyna ýene bir möhüm synag bolar.


text:
Anna güni Yragyň resmileri ýurduň demirgazygyndaky Suleýman Beýk şäherindäki kontrollygy hökümet güýçleriniň öz ellerine geçirendiklerini mälim etdiler.
Şu hepde ýaragly söweşijiler bu şäherde öz kontrollyklaryny ornaşdyrypdylar.
Emma Yragyň polisiýa resmileri ýerli taýpa liderleri bilen gelnen soňky ylalaşyklaryň netijesinde ýaragly söweşijileriň bu şäheri terk etmäge razy bolandyklaryny we anna güni irden şähere hökümet güýçleriniň girendiklerini habar berdiler.
Soňky günler Yragyň demirgazygyndaky we günbatar regionyndaky birnäçe ilatly punktlarynda ýaragly toparlar bilen hökümet güýçleriniň arasynda bolan atyşyklarda 150-den gowrak adamyň ölendigi habar berilýär.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti ýurtda köp ýyllar bäri gurluşyk işlerini alyp barýan Fransiýanyň “Buig” we Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýalarynyň ýolbaşçylaryny kabul etdi.
Bu duşuşykda prezident Berdimuhamedow bu resmileriň hödürlän proýektleri, eskizleri bilen tanyşdy we olara bellikler, teklipler etdi.
«Türkmenistan Altyn asyr» internet saýty hödürlenen proýektleriň arasynda Aşgabadyň merkezinde guruljak «Oguzkent» saýlantgy myhmanhanasynyň, milli döwletliligiň hem täze taryhy eýýamyň ägirtliginiň simwoly boljak prezident köşkler toplumynyň hem bardygyny habar berýär.
Maglumata gorä, bu proýektdir eskizleriň hatarynda Kaspiniň kenaryndaky deňiz porty, paýtagtyň ýadygärlikler hem arhitektura ansambllary, seýilgähleriň we şäherçeleriň gurluşyklary-da bar.
Geçen ýylyň ahyrynda kabul edilen Türkmenistanyň 2010-njy ýyl üçin 16 milliard dollarlyk döwlet býujetinde gurluşyk işleri üçin 12 milliard dollar göz öňünde tutulypdy.


text:
Bäş ýaşyndaky Çynar her gün sagat 20.30-da başlaýan ”Siziň üçin körpeler” atly telewizion gepleşige sabyrsyzlyk bilen garaşýar. Ol gepleşige gatnaşmaga arzuw edýändigini hem aýdýar.
Çagalar üçin bu gepleşigi ýurtda meşhurlyk gazanan topar bolan Hoja, Aşyr we Gandym wäşiler üçlüginden Aşyr dädäniň alyp barmagy bu gepleşige bolan gyzyklanmany artdyrdy.
“Siziň üçin körpeler” gepleşigine ýurduň dürli künjeklerinde ýaşaýan mekdep ýaşyna ýetmedik çagalar gatnaşyp, tapmaçalarydyr-goşgulary aýdýarlar. Bu gepleşik diňe bir çagalary däl, eýsem Türkmen telewideniýesiniň uly ýaşly auditoriýasyny hem gyzyklandyrýar.
Halk arasynda sabyrsyzlyk bilen garaşylýan gepleşiklerden ýene-de biri – ýumorly gepleşikler. Aşgabatly 32 ýaşy Ahmet başga hiç bir gepleşige tomaşa etmese-de, “Degişmeler dünýasi” atly gepleşigi sypdyrmazlyga çalyşýandygyny aýdýar.
Ol: “Men her dynç güni efire goýberilýän ”Degişmeler dünýäsi” ýumoristik gepleşigine tomaşa edýärin. Şondan başga Türkmen telewideniýesindäki efire goýberilýän gepleşikler meni o diýen gyzyklandyranok” diýýär.
Hökümetiň gözegçiliginde
Türkmenistanda iş alyp barýan media bütinleý hökümetiň eýeçiliginde, onsoň telewideniýäniň görkezýän programmalarynyň-da hemmesi bolmasa-da, aglaba bölegi döwletiň syýasatyny mahabatlandyrmaga gönükdirilen.
Oňa Türkmen telewideniýesiniň “Watan” habarlar programmasynyň habarlaryndan hem göz ýetirmek mümkin. Bu telewizion gepleşikde döwlet baştutanynyň geçirýän ýygnaklary, onuň adyna gelen gutlaglar, etrapdyr hökümet ýolbaşçylaryna berýän tabşyryklary ýaly resmi habarlar görkezilýär.
”Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyz boýunça iş saparyny amala aşyryp, Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygynyň barşy, şeýle hem Aşgabatda we ýurduň beýleki künjeklerinde binalary gurmak we medeni durmuş düzümini ösdürmek boýunça täze taslamalaryň birnäçesi bilen tanyşdy” diýip, ”Watan” habarlar gepleşiginiň 14-nji sentýabrda efire goýberilen sanyndaky habarda aýdylýar.
Bu diňe düýnki ýa şu günki habarlara mahsus bolman, her günki gepleşiklerde gaýtalanýan ýagdaý. Käbir ýerli tomaşaçylaryň aýtmaklaryna görä, telewizion gepleşiklerde adamlaryň gündelik durmuşy bilen bagly maglumatlaryň aýdylmazlygy, olaryň lapyny keç edýär.
Şeýle pikiri öňe sürýänlerden birem adynyň agzalmagyny islemedik aşgabatly medeniýet işgäri. Ol öz pikirini şeýle beýan edýär: “Türkmen telekanallarynyň ählisi diňe ýurt baştutanyny mahabatlandyrmak bilen meşgul bolýarlar. Bu telewideniýe bir adamyň şahsy telewideniýesine öwrüldi. Ondaky informasion gepleşiklerde ýurtda bolup geçýän wakalar barada gürrüň berilmän, diňe hökümetiň alyp barýan syýasaty mahabatlandyrylýar.”
Telewideniýede çykyş edýän islendik adam ýurt baştutanynyň adyna alkyş aýdýar. Bu ýagdaý resmi sapar bilen daşary ýurtlardan Türkmenistana gelen myhmanlar bilen geçirilen interwýularda hem o diýen üýtgemeýär.
Adynyň agzalmagyny islemedik ýerli medeniýet işgäriniň aýtmagyna görä, daşary ýurtlar bilen geçirilýän interwýularda, umuman, türkmenistanly habarçylary daşary ýurtlularyň Aşgabat baradaky duýgulary gyzyklandyrýar.
“Şeýlelikde, Aşgabadyň özgerip barýandygy ýene bir gezek gaýtalanýar” diýip, medeniýet işgäri aýtdy.
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki habar serişdeleriniň ýene bir aýratynlygy – olaryň daşary ýurtlarda bolup geçýän wakalar barada berýän maglumatlary juda çäkli, hatda goňşy Owganystan ýaly ýurtlarda bolup geçýän wakalar hakda-da gündelik gepleşiklerde maglumat berlenok diýerlik.
Käbir ýerli tomaşaçylaryň aýtmaklaryna görä, bu hem Türkmenistanyň habar serişdeleriniň, şol sanda telekanallaryň programmalarynyň hem hiline ýaramaz täsir edýär.


text:
Şu günler Lebap welaýatynda pagta ýygymynyň iň gyzgalaňly döwri dowam edýär. Pagta meýdanlary ýygymçylardan doly. Olaryň arasynda çagalary, pudak edaralarynyň işgärlerini, mugallymlary, aýal-gyzlary, garaz, her ýaşdaky we her kärdäki adamlary görmek mümkin.
Käbir etraplarda, ýerli häkimiýet wekilleriniň görkezmesi boýunça, dükançylaryň dükanlary ýapdyrylyp, olar hem pagta meýdanlaryna äkidilipdir. Şeýle ýagdaýa esasanam Lebabyň Garaşsyzlyk we Serdarabat etraplarynyň merkezlerinde duş gelmek mümkin.
Käbir dükançylaryň aýtmaklaryna görä, olara agşam sagat 5-6-a çenli dükanlaryny açmaga rugsat edilmeýär. Bu ýagdaý bolsa agzalýan etraplaryň ujypsyzja söwda dolanyşygyna hem ýaramaz täsirini ýetirýär. Şeýle pikiri öňe sürýänlerden biri hem serdarabatly dükançy Ýagmyr. Ol bu barada şeýle gürrüň berýär:
“Meniň bäş çagam bar, pagta möwsümi zerarly öz dükanymy ýapmajagymy ýerli häkimiýet wekillerine aýtdym. Olar ýagdaýa düşünmän hem duranoklar. Dükanymy doly ýapyp biljek däl, şonuň üçin bir-iki aý gizlin işlemeli boljak”.
Öň ulanylmadyk praktika
Pagta ýygymy möwsüminiň güýçlenmegi diňe söwdagärlere ýa pudak işgärlerine däl, käbir umumy bilim berýän orta mekdeplerde-de öň hiç ulanylmadyk praktikanyň ýola goýulmagyna sebäp bolupdyr.
Garaşsyzlyk etrabynyň 1-nji orta mekdebinde 45 minutdan ybarat bolmaly sapaklary 20-25 minutdan geçirip, ortaça 5 sagat dowam etmeli okuw sagadyny 2,5 sagatda tamamlap başlandyklaryny Radiomyz bilen söhbetdeş bolan mekdep okuwçylary aýdýarlar.
“Mugallymlaryň pagta ýygmaga çykmaklary üçin şu günler biziň sapaklarymyz 25 minutdan okadylýar. Hatda bedenterbiýe sapagyny 15 minut okadyk. Okuwdan soň uly klas okuwçylary hem pagta gidýärler” diýip, mekdep okuwçysy Mähri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Resmi görkezme ýok, emma...
Resmi taýdan okuwçylary pagta ýygymyna ýollamak barada görkezme bolmasa-da, şu günler günortandan soň pagta meýdanlarynda zähmet çekip ýören köp çagalara duşmak bolýar. Olaryň käbirleri hatda 4-nji, 5-nji klas okuwçylary.
Umuman aýdylanda, pagta meýdanlarynda mekdep okuwçylaryndan başlap, mugallymlar, keselhanalarda işleýän sanitarkalar, çagalar baglarynyň terbiýeçileri, gaz edarasynyň, tok edarasynyň işgärleri we başga-da döwlete degişli edara-kärhanalaryň işgärleri zähmet çekýärler.
Radiomyz bilen söhbetdeş bolan käbir edara-kärhanalaryň işgärleriniň aýtmaklaryna görä, olar irden sagat 8-den tä giçlik sagat 6-a çenli pagta meýdanlarynda pagta ýygmaly. Saglyk ýa-da beýleki sebäplere görä pagta ýygymyna çykyp bilmeseň, öz ornuňa bir adamy hakyna tutmaly bolýar.
Hakyna tutma pagtaçylar
Il arasynda “naýomnik” diýip atlanyrylýan, hakyna tutulýan adamlar gününe alýan 3 manadynyň üstesine ýygan pagtasy üçin-de pul almak isleýärler. Ýyglan pagtanyň bir kilogramy üçin 20 teňňe tölenýär.
Lebap welaýatynda işsizligiň derejesiniň ýokary bolmagy zerarly köp sanly adamlaryň meýletin pagta ýygyp, gazanç edýänini-de görmek bolýar. Olaryň aglabasy-da aýallar. Pagta ýygyp, pul gazanýanlaryň köpüsiniň aýtmaklaryna görä, pagta möwsümi olar üçin pul gazanmaga gowy mümkinçilik.
“Şu günler öň alyp iýip bilmän ýörän zatlarymyzy satyn alyp başladyk. Öň alyp geýip bilmän ýörän käbir egin-eşikleri-de satyn alyp geýip başladyk” diýip, pagta ýygyp ýörän sakarly zenan Aýnabat gürrüň berýär.


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Askar Akaýewiň öňki giýewi Interpolyň talaby boýunça Moskwada tussag edildi. Adli Toighanbaýewiň aklawçysy Ikramidin Aitkulowyň AÝ/AR-na aýtmagyna görä, onuň müşderisi ýekşenbe güni Ýewropa barýarka Moskwanyň Şeremetýewo aeroportunda tussag edilipdir.
Gazagystanyň raýaty Toighanbaewiň Gyrgyzystana iberilip-iberilmezlik barada karara gelinýänçä ol iki günläp tussaglykda saklanar. Aklawçy Aitkulow öz müşderisiniň Gyrgyzystana zor bilen iberilmejegine ynam bildirdi.
Gyrgyzystan öňki prezident Akaýewiň gyzy Bermet Akaýewanyň öňki adamsyny Toighanbaýewi salgytdan gaçmakda we hilegärlikde aýyplap gozleýär. Geçen ýylyň tomsunda Gazagystanyň häkimiýetleri hem Toighanbaýewi Interpolyň talaby boýunça tussag edipdi, emma Gyrgyzystana ibermekden boýun gaçyrypdy.


text:
Bagtyýarlyk-Lebap
Klubyň resmi web sahypasy [1] Klubyň Täze Taryhy
2008-nji ýylda topar „Bagtyýarlyk“ ady bilen ýokary liga gaýdyp gelýär. Futbol kluby täzeden döredilip, ýaş oýunçylardan düzülýär. Tejribesi kän bolmadyk oýuçylar bilen bu ýyl şowly çykyş edip bilmeýär we 7 sany resmi duşuşygyny käbir sebäplere görä oýnamady. Türkmenistanyň ýokary ligasynda 4 utuk bilen 11-nji ýerde tamamlandy. 2009-njy ýylda hem 5 utuk bilen turnir tablisany 9-njy ýerde tamamlaýar. 2010-njy ýylda komanda-da kän özgerişikler geçirilýär. Şol ýyl komandanyň adyny “Lebap” futbol kluby diýip üýtgedilýär. 2010-njy ýylda Türkmenistanyň 18-nji Milli Çempionatynda Ýokary Liganyň 10 sany toparynyň gatnaşmagynda ýaz-güýz tertibi boýunça 2 aýlaw geçirildi. “Fk Lebap” kluby geçirilen 18 duşuşykda 10 ýeňiş, 4 deňlik we 4 utulyş bilen 34 utuk gazanyp turnir tablisada hormatly 3-nji ýere mynasyp boldy.


text:
Düýn Amerikanyň Birleşen Ştatlary Orsýetiň häkimiýetleriniň syýasy protestçilerden birnäçesini tussag etmeklerini ýazgaryp çykyş etdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Filip Krowleý bu barada eden çykyşynda Orsýetiň häkimiýetleriniň söz azatlygyny goldaýandyklaryny yglan etmek bilen çäklenmän, eýsem olaryň bu ugurdaky öz beýanatlaryna we boýun alan borçlaryna eýermelidiklerini hem nygtady.
Şu geçen ýekşenbe güni Orsýetiň sudy Täze ýyl gijesi gurnalan protest çykyşlary üçin tanymal oppozisiýa lideri Boris Nemsowy we ýene birnäçe beýleki protestçini 15 gün türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
Täze 2012-nji ýyly dünýä jemgyýetçiligi şatlyk-şagalaň hem aýdym-saz bilen garşy aldy. Bu her ýyl şeýle edilýär. Sebäbi Täze ýyl iň gowy umyt-arzuwlaryň başlangyjy. Dünýäde, megerem, Täze ýyly şagalaňsyz, aýdym-sazsyz garşy almaýan ýurt az bolsa gerek.
Täze ýyly aýdym-saz bilen bezemek her ýurduň kuwwatyna hem milletiniň sanyna bagly. ABŞ, Angliýa, Fransiýa ýaly döwletlerde şowhun-şagalaň hem aýdym-saz aşa bezemen, hatda haýran galdyryjy ýagdaýda bolup geçär. Orsýet ýaly köp milletli hem dürli dini ynançly ýurtlarda bolsa Täze ýyl baýramçylygy birnäçe günläp dowam edýär. Ýöne, elbetde, iň esasy baýramçylyk 31-nji dekabrda hem 1-nji ýanwarda bolup geçýär.
Iň dabaraly Täze ýyl baýramçylyk dabarasy Awstriýanyň paýtagty Wenada bolup geçýär.
Iň esasy, iň dabaraly Täze ýyl baýramçylyk dabarasy bolsa Awstriýanyň paýtagty Wenada bolup geçýär. Wena Täze ýyl dabaralaryny kiçi Ştrausyň “Mawy Dunaýy” bilen garşylaýar. Ol dabarany uly Ştrausyň döreden “Radetskiniň marşy” bilenem tamamlaýar. Wenada Täze ýyly ýeňil hem şatlykly sazlar bilen garşy almak 70 ýyl bäri däp bolup gelýär.
Aslynda Wena saz sungatynyň paýtagty hasap edilýär. Bu ýerde dünýä belli kompozitorlar ýaşadylar hem döretdiler. Wenanyň saz toparlarynda iň ussat sazandalar hem aýdymçylar çykyş etdiler. Şol däp häzirki günde-de dowam edýär.
Şol beýik eserlerden käbiri türkmen tomaşaçylarynyňam ýadyndadyr. 70-nji ýyllarda Türkmen döwlet Opera we balet teatrynyň sahnasynda kiçi Ştrausyň “Sygan barony” operettasy oýnalýardy. Geçen ýylyň güýzünde bolsa Aşgabadyň mukamlar köşgüniň alynda, açyk asmanyň aşagynda Wena walsy görkezildi.
Wena filarmoniýasynyň orkestriniň Täze ýyl çykyşy dünýäde iň bezemen, iň gymmatbaha hem iň täsin galdyryjy konsertleriň biri saýylýar. Ol Wena Sazçylyk jemgyýetiniň Uly zalynda ýa-da halk arasynda aýdylyşy ýaly, Altyn zalda geçýär.
Konsert adatça Ýewrowideniýe telekanaly arkaly şol wagtyň özünde alnyp görkezilýär. Maglumata görä, soňky gezek oňa dünýäniň 72 döwletinde 50 million adam tomaşa edipdir.
Biz Wena filarmoniýasynyň orkestriniň Täze ýyl konsertine gatnaşanlaryň biri, Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň baýry žurnalisti, Wenanyň sungat älemine belet Mariýa Klaýn bilen söhbetdeş bolduk.
—Maşa, ilkinji soragym, Wean filarmoniýasynyň orkestriniň Täze ýyl konserti adatça näme bilen tapawutlanýar?
M. Klaýn:
Wenanyň Täze ýyl konserti, owaly bilen bu öňden gelýän däp. Bu Awstriýanyň iň meşhur, iň bir ajaýyp hem kaşaň konsert däpleriniň biri. Onuň birnäçe aýratynlyklary bar. Şol aýratynlyklar hem ony has meşhur edýär. Owaly bilen Täze ýyl konsertinde esasan Awstriýanyň Wena klassyklary diýilýän kompozitorlaryň eserleri alynýar. Olardanam ýeňil klassyka saýlanýar. Sebäbi ony diňlemek aşa ýakymly, ol düşnükli, hemmelere mälim, olar gözel hem owadan. Olar köp derejede tans, aýratyn-da wals sazlary. Beýleki bir tarapdan, Wena filarmoniýasynyň orkestriniň özi tomaşaçynyň uly hormatyna eýe. Sebäbi Wena filarmoniýasynyň orkestri dünýädäki iň meşhur saz toparlarynyň biri hasaplanýar. Bu bolsa ummasyz köp tomaşaçyny özüne çekýär. Munuň üstesine Täze ýyl konsertine iň meşhur dirižýor ýolbaşçylyk edýär. Wena, Musikweraýna dirižýor hökmünde çagyrylmagyň özi uly hormat.
—Maşa, biz Musikweraýna, ýagny Uly zala geldik. Onuň aýratynlygy nämede?
M. Klaýn:
Bu aýdylyşy ýaly Altyn zal. Ol Wenanyň saz jemgyýetçiliginiň binasy. Altyn zal örän kaşaň. Bezemen hem baý. Konsertden öňinçä, zalyň içi mydama ter güller bilen bezelýär. Ol bina Wenanyň merkezinde ýerleşýär. Ol ýörite konsertler geçirmek üçin gurlan. Altyn zal diňe bir owadanlygy ýa kaşaňlygy bilenem tapawutlanmaýar. Ol akustikanyň – sesiň ýaýraýşynyň gudraty saýylýar. Ol dünýädäki sesi iň gowy ýaýradyjy 5 zalyň biridir. Ýene bir aýratynlyk şol bäş zal hem fizikada akustika baradaky kanunlar açylmanka gurlupdyr. Onuň syrlary hazire çenli-de düýpli öwrenilmedi. Şonuň üçin bu zala ýörite bilermenler gelip, sesiň nähili arassa hem janly ýaýraýşyna syn edýärler. Zalyň üçegi hem petigi, aşakdaky düşegi aýratyn kämillikde gurlan. Munuň özi bolsa diňleýjileriň şatlygyny artdyrýar, sebäbi sesiň ýaýraýşy düýpden ýütgeşik.
—Ol zalyň güller bilen bezelýändigini aýtdyňyz.
M. Klaýn:
Hawa. Ter güller bilen Musikweraýny bezemek hem däp. Öňden däp bolşy ýaly, gülleriň köp bölegi daşardan getirilýär. Olar gije getirilýär. Täze ýyl konserti irden 11:30-da başlanýar. Şondan öňinçä ýörite dizaýnerler zaly üýtgeşik owadan güller bilen bezeýärler. Her ýylyň Täze ýyl konsertinde gülleriň bezegi aýratyn bolýar. Her ýyl başga güller goýulýar. Olar üýtgeşik owadan hem görnükli.
—Maşa, ýene konsertler meselesine geçsek.
M. Klaýn:
Munuň özi bir Awstriýanyň sazly sowgady. Bu dünýäniň halklaryna Täze ýyl arzuwy. Ol saz ynsana ynamlylyk, ruhubelentlik berýär. Ol dostlugy hem parahatçylygy döredýär. Bularyň bary şol konserti meşhur edýär.
—Indi şol konsertlerde çalynýan eserler barada. Göwnüme bolmasa, awstriýalylar Ştrausy Mosartdan belentde goýýan ýaly. Ştrausyň altyndan heýkeli bar.
M. Klayn:
Bilýäňizmi, ol beýle däl. Hakykat ýüzünde Mosart Wenanyň her bir jaýynda ýaşaýar. Eger Wenada gezelenç etseňiz, her ädimde onuň yzlaryny görersiňiz. “Mosart şu ýerde ýaşady”, “Mosart şu ýerde çykyş etdi”, “Mosart şu ýerde naharlandy” ýaly ummasyz köp ýazgylary görersiňiz. Şonuň üçinem ol siziň pikir edişiňiz ýaly däl diýesim gelýär. Ştrausyň altyn heýkeli barada aýdylanda, ol Wenanyň kaşaňlygynyň bir alamatyny görkezýär. Ol bir ýeňillik. Ol seýil bagynda dur. Aýratyn gözeilginç däl. Ol diňe Wenanyň ruhuna häsiýetli.
Bu Wenada Täze ýyl baýramçylygnda çalynýan esasy sazlaryň biri.
—Soňky soragym, ol Altyn zala aýak basmak kynmy?
M. Klaýn:
Bilýäňizmi, Altyn zalyň özüne barmak hiç kyn däl. Sebäbi ol ýerde ummasyz köp konsert berilýär. Eger siz menden Täze ýyl konsertine düşmek kynmy diýip sorasaňyz, başgaçarak aýdardym. Göz öňüne getiriň, Altyn zala – Musikweraýna 1,700 adam ýerleşýär. Ýene-de 300 adama dik durmak üçin ýer bar. 25 ýewro durýan dik durmaly ýerleriň bileti açyk satylýar. Oturylýan ýerleriň bahasy ýüzlerçe ýewrodan durýar. Ony almak üçin ýörite saýta girmeli. Ol ýerde hem 2013-nji ýylyň, ýagny geljek Täze ýylyň konsertini görjekdigiňi aýdyp, özüňi hasaba aldyrmaly. Bu bir ýyl öňünden, hut häzir edilýär. Ýöne munuň özi aşa gymmat bahadan bolan bileti satyn aljagyňy aňlatmaýar. Fewral aýynda hasaba alnan adamlaryň ählisiniň atlary bijä goýulýar. Şonuň üçinem hiç bir adamda gös-göni bilet satyn alaýmaga şert ýok. Bagtyň çüwse, bijede adyň çyksa, onda bilet alyp bilýäň. Olar mart aýynda “siz bilet alyp bilersiňiz” diýen çakylyk iberýärler.


text:
Türkmenistanda döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagyna taýýarlyk görülýär. Resmi maglumatlara görä, döwletiň eýeçiligindäki obýektleri hususylaşdyrmak işi 2013-2016-njy ýyllar aralygynda amala aşyrylar. Bu barada döwlet baştutanynyň tabşyrygy bilen ýörite programma işlenip düzülipdir. Döwlet emläginiň hususy eýeçilige geçirilmegi beýleki ýurtlarda nähili netije berdi?
Azatlyk Radiosy Orsýetdäki tejribeler bilen gyzyklanyp, Moskwadaky GDA institutynyň analitigi Andreý Grozin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Orsýet döwlet emlägini hususy eýeçilige geçirmek boýunça uly tejribeleri başdan geçirdi. Bu prosess Osýete näme berdi?
Andreý Grozin: 1990-njy ýyllaryň hususylaşdyryş prosesiniň ilkinji ädimleri babatynda aýdylanda, şonda döwletiň emlägi auksion söwda sistemasy arkaly satylypdy. Şol söwdanyň açyk-aýdyňlygy we kanuna laýyklygy uly şübhe astynda bolupdy. Hususylaşdyryşyň tarapdarlary şol prosesiň zerurdygyny ýurduň çökgünliligi we sosial-ykdysady ýagdaýyň iňňän agyrdygy bilen düşündiripdiler.
Azatlyk Radiosy: Döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagy Orsýetde oligarhlar gatlagynyň döremegine getiripdi. Bu, hususylaşdyryş prosesiniň adaty bir netijesi bolupmydy?
Andreý Grozin: Her bir çylşyrymly prosesde bolşy ýaly bu ýerde hem takyk bir jogap ýok. Emma meniň pikirimçe, oligarhlar gatlagynyň dörejegini önünden bilmezlik mümkin däldi. Birinjiden, ykdysadyýetiň obýektiw kanunlary bar, ikinjiden, dünýäniň beýleki ýurtlarynyň tejribeleri bar. Üstesine adamlaryň gysgançlygy, ýagny häkimiýet başyndakylaryň aňsat girdeýjä işdämenligi postsowet ýolbaşçylaryna mahsus bir hasiýet bolup durýar. Meniň pirikimçe, Türkmenistanyň raýatlary hususylaşdyryş prosesinden hiç zat utmajagyna önünden taýýar bolmaly, şeýle-de olar döwlet eýeçiliginiň netijeli bolup bilýändigini hem bilmeli.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagyna zerurlyk görýärsiňizmi?
Andreý Grozin: Meniň bilşime görä, häzirki wagtda Türkmenistan Orsýetiň Sowet Soýuzynyň dargan döwründäki ýagdaýynda däl. Men, häzirki wagtda Aşgabadyň Orsýetiň şol wagtky ýolundan gitmegine, ýagny döwletiň emlägini satmagyna zerurlyk görmeýärin. Orsýetiň başdan geçiren tejribeleriniň görkezişi ýaly adatça şeýle ýagdaýda döwlet emlägi häkimiýet başyndaky we häkimiýete ýakyn adamlaryň eýeçiligine geçýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti döwlet emläginiň hususy eýeçilige geçirilmeginiň milli ykdysadyýetiň ösüşi üçin netijeli ädim boljagyny aýtdy. Şeýle hususylaşdyryş ösuş üçin zerur ädimmi?
Andreý Grozin: Bu, döwlet eýeçiliginiň netijesizligi baradaky liberal pikirlerden gelip çykýar. Muny tassyklaýan faktlar hem köp, emma muňa ters gelýän faktorlar hem bar. Köp ýurtlarda ýangyç-energiýa, goranmak, ylym we tehnologiýa pudaklary döwletiň gözegçiliginde bolýar. Döwlet muňa maýa ýatyrýar. Üstünlikli mysallaryň biri bolan Günorta Koreýanyň ykdysady tendensiýalaryna syn etsek soňky döwürde döwlet ylmy-barlag we konstruktorlyk tehnologiýalara öz gözegçiligini ýaýbaňlandyrýar.


text:
Kreml ABŞ-nyň Maliýe resmisiniň BBC agentligine Putiniň korrupsiýa baş goşandygy barada beren kommentariýlerini “resmi aýyplama” diýip atlandyrdy.
“Bu resmi aýyplama” diýip Putiniň metbugat-wekili Dmitriý Peskow žurnalistlere aýtdy.
Terrorçylyk we maliýe jenaýatçylyklar boýunça maliýe sekretary Adam Szubin BBC-niň Panorama programmasyna beren interwýusynda Orsýetiň prezidentiniň geň galdyryjy mukdarda gizlin baýlygynyň bardygyny aýtdy.
BBC bilen söhbetdeşlikde Szubin Merkezi aňtaw gullugynyň 2007-nji ýylyň hasabatynda Putiniň baýlygynyň 40 milliard dollar mukdarda kesgitlenýändigi baradaky sany kommentirlemekden boýun gaçyrdy, emma onuň baýlygyna kem garalýandygyny aýtdy.
Kreml şeýle çaklamalary ret edýär. Putin öz baýlygy barada metbugatdan okandygyny we munuň hakykata gabat gelmeýändigini aýdypdy.
ABŞ Orsýetiň Ukrainadaky ýagdaýlara goşulyşmagyna garşy çäreleriniň çäginde Putine loýal orsýet biznesmenleriniň ençemesine garşy sanksiýalary girizipdi.


text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy halkara “Amnesty International” guramasy bilen “Human Rights Watch” guramasy Gyrgyzystanyň günortasynda bolan etniki çaknyşyklar bilen baglanyşykly ýurduň hökümetiniň hereketlerini tankytlaýjy hasabat ýaýratdylar.
Bu hasabatlaryň ikisem Gyrgyzystanyň günortasynda ýüz beren şol wakalaryň ýyl dönüminiň öňýanyndaky günlerde peýda boldy.
Oş we Jelal-Abat regionlarynde ýerli özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda bolan şol etniki çaknyşyklarda 400-den gowrak adam ölüp, müňlerçe adamlaryň hususy emläkleri weýran edilipdi.
“Amnesty International” guramasy bilen “Human Rights Watch” guramasy öz hasabatlarynda bu wakalarda ejir çekenleriň kanuny hukuklaryny dikeltmekde we adalatlylygy üpjün etmekde Gyrgyzystanyň hökümetiniň talabalaýyk hereket etmändigini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.
Günbatar ýurtlaryň gözegçileri, şol sanda, Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa tarapyndan döredilen ýörite komissiýa hem bu wakalarda adam we emläk taýdan esasy ýitgi çekenleriň etniki özbekler bolandygyny tassyklaýarlar.
“Henizem adalatlylyga garaşylýar”
“Amnesty International” we “Human Rights Watch” guramasy wakalarda esasy ejir çeken tarapyň özbekler bolandygyny Gyrgyzystanyň hökümetiniň boýun almagy başarmandygyny, gaýta, tersine, sud-derňew proseslerini esasan ejir çeken gyrgyzlaryň bähbidine gönükdirip, özbekleriň hukuklarynyň has-da basgylanmagyna itergi berendigini belleýärler.
“Amnesty International” guramasynyň Merkezi Aziýa regiony boýunça barlag alyp baryjy eksperti, guramanyň “Henizem adalatlylyga garaşylýar” atly ýörite hasabatynyň
awtory Meýsi Waýşurding gyrgyz hökümetiniň tutýan bu pozisiýasynyň ýurduň günortasyndaky etniki dartgynlygyň has-da güýjemegine sebäp bolýandygyny aýdýar.
“Eger ejir çekenler adalatlylyga eýe bolup bilmeýän bolsalar, onda ýagdaýy bulaşdyrmak isleýänler üçin eden-etdilige ýol açylýan ýaly bolup görünýär. Eger mundan beýläk hem, aýratynam, prezidentlik saýlawlary üçin alnyp barylýan häzirki agitasiýa-propoganda döwründe-de ozalkylary ýaly etniki taýdan tarapgöý propogandalar alnyp barylsa, onda, elbetde, etniki zorluklaryň ýene gaýtadan möwjemegi üçin ähli mümkçinlikler bar” diýip, Waýşurding belledi.
“Weýran edilen adalatlylyk”
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasynyň hem “Weýran edilen adalatlylyk” ady bilen taýýarlan 86 sahypalyk hasabatynda
Gyrgyzystanyň syýasy we administratiw strukturalarynda özbek milletiniň wekilleriniň juda seýrek bolmagynyň ýurduň günorta regionlarynda eden-etdilik atmosferasynyň döremegine has-da ýardam edendigi aýdylýar.
Bu hasabatda aýdylmagyna görä, jenaýatda güman edilýän özbekleriň tussaghanalarda gynalmalary, olara we olaryň aklawçylarynadar dogan-garyndaşlaryna fiziki hüjümleriň edilmegi ýaly wakalara ýurduň häkimiýetleri yzygiderli göz ýumup gelýärler.
Prezident Roza Otunbaýewanyň karary bilen döredilen derňew komissiýasy ýurduň günortasyndaky çaknyşyklaryň sebäpleri we netijeleri barada ýakynda, maý aýynda göwrümli bir hasabat taýýarlady. Şol hasabatda etniki çaknyşyklarda ejir çekenlerden dörtden üç böleginiň özbeklerdigini görkezýän faktlar getirilýär.
Mundan daşary, hasabatda käbir hökümet strukturalaryndaky aýry-aýry kemçilikleriň etniki zorluklaryň eden-etdilikli ýagdaýda güýçlenmegine itergi berendigi aýdylýar.
Komissiýanyň şol hasabatynda 2010-njy ýylyň iýunynda amala aşyrylan käbir hüjümlere halkara kanunçylygy boýunça baha berilse, olaryň hatda ynsanýete garşy edilen jenaýat diýlip hasaplanyp bilinjekdigi hem bellenipdi.


text:
Günorta Koreýanyň deňiz ýakasynda hytaýly 13 balykçy halas edildi. Sişenbe güni olaryň gämileri Jeju adasynyň golaýynda güýçli tolkun sebäpli daşlara uçrap, suwa batypdy.
Gämidäki dört adamyň gark bolandygy resmi taýdan tassyklandy. Başga-da 12 adamyň gözleg işleri dowam edýär.
“Bolawen” atly apy-tupan sebäpli, ýurt boýunça adatdan daşary ýagdaý yglan edildi. Tebigy harasatyň netijesinde, köp sanly awia reýsler ýatyryldy, paýtagt Seulda we käbir beýleki şäherlerde mekdepler ýapyldy we 200 müňe golaý öýde elektrik togy kesildi.
Apy-tupan eýýäm Ýaponiýanyň adalaryna hem aralaşdy.


text:
Şu gün Täjigistanyň demirgazyk şäheri Hojandda BBC-niň gadagan edilen yslamçy topar "Hizb ut-Tahrire" ýardam bermekde aýyplanan žurnalistiniň sud diňlenişigi başlandy.
59 ýaşyndaky Urunbaý Usmanow bu aýyplamalary ret edýär we "Hizb ut-Tahrir" toparynyň agzalary bilen diňe žurnalistik iş üçin duşuşandygyny aýdýar.
Žurnalist gadagan edilen toparyň käbir agzalaryndan diňe şol sebitden, "Hizb ut-Tahririň" işjeň hereket edýän ýerinden habar taýýarlaýanlygy üçin interwýu alandygyny aýdýar.
BBC bu aýyplamalaryň düýpden esassyzdygyny aýdýar.
Usmanowyň 13-nji iýunda tussag eldilmegi halkara metbugaty we hukuk toparlary tarapyndan senzura synanyşygy hökmünde berk ýazgarylypdy.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş sekretarynyň kömekçisi, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň administratorynyň orunbasary, BMG ÖM-niň Ýewropa we GDA ýurtlary boýunça sebit direktory hanym Jihan Sultanoglyny kabul etdi. Duşuşyga Birleşen Milletler Guramasynyň hemişelik utgaşdyryjysy, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky Hemişelik wekili hanym Jasinta Barrins gatnaşdy.
Duşuşmaga döredilen mümkinçilik üçin döwlet Baştutanyna hoşallyk bildirip, myhman Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Munuň Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa aýdan mähirli sözlerini we Türkmenistanyň halkyna iberen iň gowy arzuwlaryny ýetirdi. Pursatdan peýdalanyp, Jihan Sultanogly milletiň Liderini we tutuş türkmenistanlylary wagtyň geçmegi bilen diňe bir umumymilli gymmatlylyga däl, eýsem, tutuş halkara bileleşiginiň gazanan üstünligine öwrülen Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesiniň şanly 20 ýyllygy bilen gutlady.
Türkmen döwletiniň durmuşa geçirýän we tutuş adamzadyň giň goldawyna eýe bolan daşary syýasat ugruna ýokary baha bermek bilen, BMG-niň wekili häzirki döwürde Bitaraplygyň ýörelgeleriniň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde Türkmenistanyň Merkezi Aziýada we tutuş dünýäde durnuklylygyň oňyn ýagdaýyny emele getirmek bilen, sebitde möhüm orun eýeleýändigini belledi. Türkmen paýtagtynda geçirilýän Halkara maslahatyna gatnaşmaga iberilen çakylyk üçin hoşallyk bildirip, myhman BMG-niň Türkmenistan bilen köpýyllyk gatnaşyklaryň berkidilmegine aýratyn ähmiýet berýändigini nygtady.
Birleşen Milletler Guramasynyň Hemişelik utgaşdyryjy, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky Hemişelik wekili hanym Jasinta Barrinsiň Türkmenistanyň “Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistan” ýubileý medaly bilen sylaglanmagy Türkmenistanyň hökümetiniň ikitaraplaýyn gatnaşyklara ýokary baha berýändiginiň aýdyň subutnamasydygyny belläp, hanym Jihan Sultanoglu abraýly halkara guramalaryň ýöriteleşdirilen edaralarynyň üstünlikli işi ugrunda döredilýän amatlyklar üçin hoşallyk bildirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň ýolbaşçylarynyň hem-de wekilleriniň türkmen tarapynyň başlangyçlaryna, şeýle hem sebitde parahatçylygyň we howpsuzlygyň bähbidine ýola goýulýan hyzmatdaşlygyň işjeňleşmegine goldaw berýändigi üçin oňa minnetdarlyk bildirdi. Türkmenistanyň 1995-nji ýylda BMG-niň ýörite kararnamasy bilen tassyklanan we 2015-nji ýylyň iýun aýynda BMG-niň Kararnamasy esasynda gaýtadan berkidilen Bitarap ýurt hökmündäki derejäni buýsanç bilen göterýändigini belläp, milletiň Lideri Türkmenistanyň öz üstüne alan borçnamalaryna we döwlet Garaşsyzlygyny alan pursadyndan başlap, ýurdy ösdürmegiň baş binýady bolan parahatçylyk söýüjilik we ynsanperwerlik ýörelgelerine ygrarlydygyny iş ýüzünde yglan edýändigini nygtady.
Häzirki döwürde türkmen döwleti ählumumy parahatçylyk döredijilik ýagdaýlarynda öňdebaryjy halkara düzümleriň ýörelgelerini we maksatnamasyny işjeň alyp barýan ýurda öwrüldi diýip bellemek bilen, döwlet Baştutany Aşgabadyň BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezini açmak üçin tötänden saýlanyp alynmandygyny, munuň özi sebitiň ýurtlarynyň parahatçylygyny we durnukly ösüşini saklamagyň möhüm guralyna öwrülendigini nygtady. Türkmen paýtagty BMG-niň howandarlygynda we ählumumy howpsuzlyk meselelerini kadalaşdyrmaga bagyşlanan ýokary derejedäki halkara maslahatlarynyň geçirilýän merkezine öwrüldi diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we BMG-niň wekili özara gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmak bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşmagyň barşynda ählumumy durnukly ösüşe we abadançylyga gönükdirilen täze bilelikdäki taslamalary hem-de maksatnamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçiliklerine garadylar. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri ählumumy energetika howpsuzlygy, ulag-üstaşyr pudagyny ösdürmek, şeýle hem häzirki zamanyň möhüm meseleleriniň Milletler Bileleşiginiň giň ykrarnamasyna eýe bolan oňyn çözgüdi bilen baglanyşykly halkara başlangyçlarynyň wajypdygy bellenildi.
Şu ýylyň sentýabr aýynda 193 ýurduň Baştutanlarynyň goldan Müňýyllygyň ösüş maksatlarynyň maksatnamasyna goldaw berýändigi üçin döwlet Baştutanyna hoşallyk bildirip, myhman bu meseleleri ara alyp maslahatlaşmakda milletiň Lideriniň işjeň orun eýeleýändigini belledi. Hanym Jihan Sultanoglu Türkmenistanyň hökümeti bilen BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň arasynda 2016-2020-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlygyň Maksatnamasynda kesgitlenen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň esasy ugurlary ýakyn wagtda durmuşa geçirilip başlanar diýip nygtady. Ykdysadyýeti köpugurly esasda ösdürmek, energiýa tygşytlaýjy, tehnologik ösüş, howanyň üýtgemegi we beýleki ugurlar özara gatnaşyklaryň esasylary hökmünde görkezildi.
Duşuşygyň ahyrynda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we BMG-niň wekili Türkmenistan bilen Birleşen Milletler Guramasynyň arasynda bar bolan we ählumumy abadançylyga, gülläp ösüşe ýardam bermegi maksat edinýän netijeli gatnaşyklaryň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Soçide anna güni agşam dabara bilen açylan Gyşky Olimpia oýunlary şenbe güni irden başlandy.
2014-nji ýylyň Gyşky Olimpiýa oýunlarynyň ilkinji altyn medalyny amerikan snowbordisti Seýj Kotsenburg aldy.
Ol şenbe güni olimpia programmasynda ilkinji gezek erkekler arasynda garda typmagyň sloup stili boýunça geçirilýän bäsleşikde ýeňiji boldy. Ikinji baýrak, kümüş medal norwegiýaly Stale Sandbeke berildi. Kanadaly Mark MakMorris bolsa, bürünç medaly aldy.
Orsýet 5000 metr aralyga erkekleriň arasynda buzda çalt typmak boýunça geçirilýän ýaryşa Iwan Skobrew, Denis Ýuskow, Aleksandr Rumýansew dagynyň bäsleşigi bilen başlaýar.
Skobrew 2010-njy ýylda bürünç medal utupdy, şenbe güni ol 31 ýaşynyň dolmagyny hem belleýär. Orsýet penşenbe güni bolan ýaryşdan soň, 19 ball alyp, bäsleşigiň bu görnüşinde birinji komanda boldy.


text:
Müsürden gowuşýan maglumatlara görä, düşenbe güni Kair şäherinde protestçiler prezidentlige kandidat Ahmed Şafigiň edarasyna hüjüm edip, soňra binany otlapdyrlar.
Ýaralananlar barada maglumat berilmeýär. Ýangyn dessine söndürildi, bina uly zeper ýetmedi.
Bu hüjüm 16-17-nji iýunda saýlaw komissiýasy “Musulman Doganlygy” partiýasynyň kandidaty Mohammed Morsi bilen Şafigiň prezidentlik ugrunda bäsleşjekdigi baradaky maglumaty ýaýradanyndan soň ýüz berdi.
Ýüzlerçe adam Kairiň we Aleksandriýanyň köçelerine çykyp, saýlawlaryň ikinji tapgyrynda Şafigiň bäsleşmegine protest bildirdiler.
Şafik Hosni Mubaregiň režiminde iň soňky premýer-ministr bolupdy. Köp adam onuň prezident edilip saýlanan ýagdaýynda ýurtda Mubaregiň režiminiň dikeldilmeginden howatyrlanýar.


text:
Şenbe güni Çehiýa respublikasynyň paýtagty Pragada Özbegistanyň oppozision toparlarynyň maslahaty açyldy.
Bu oppozision toparlar Özbegistana 1991-nji ýyldan bäri liderlik edip gelýän Yslam Karimowy häkimiýetden gidermegiň oňyn ýollary barada pikir alyşmaklygy göz öňünde tutýarlar.
Maslahata gatnaşyjalaryň arasynda Özbegistanyň belli oppozisiýa lideri Muhammed Salyh hem bar. Ol 1993-nji ýyldan bäri Günbatarda bosgunlykda ýaşaýar.
Özbegistanyň oppozision toparlary geçen ýyl hem Germaniýanyň paýtagty Berlinde özara maslahat geçiripdiler.


text:
Maşyn sürmek boýunça Formula 1 ýaryşynyň bellenen gününde Bahreinde protest demonstransiýalary dowam edýär.
Bahreiniň paýtagty Manama şäheriniň golaýyndaky şaýylaryň ýaşaýan obasynda bir protestçiniň ölümine sebäp bolan ýörüşleriň möwç almagy ilat arasynda alada döretdi. 36 ýaşly protestçi Salah Abbas Habibiň jesediniň ýekşenbe güni tapylmagy dartgynlygy has hem ýitileşdirdi.
Indi birnäçe gün bäri ýurtda protestçiler bilen polisiýanyň arasynda çaknyşyklar ýüz berýar.
Geçen anna güni on müňlerçe protestçi dissidentlere garşy basyşlary bes etmeklige çagyryş edip ýürüşe çykdylar.
Geçen ýylda Bahreiniň şaýy musulmanlarynyň ýolbaşçylygynda geçirilen demonstrasiýalarda 30 adamyň ölmegi bilen “Gran-pri” baýragyny almak üçin geçirilýän Formula 1 ýaryşy ýatyrylypdy.


text:
Öňki Sowet Soýuzynyň daşary işler ministri Eduard Şewardnadze Sowet Soýuzynyň dargamagyna elten reformalaryň arkasyndaky uly güýçdi. Berlin diwarynyň ýykylmagynyň ýyl dönüminiň öňüsyrasy Şewardnadze Azatlyk Radiosyna interwýu berdi.
Azatlyk Radiosy: Siz ýatlamalaryňyzda iki Germaniýanyň birleşmegi baradaky meseläniň baryp 1985-nji ýylda Gorbaçow bilen Genşer ilkinji gezek duşuşanda gozgalandygyny ýazýarsyňyz. Bu mesele nähili bolup ilerledi? German kansleri Helmut Kohluň Gorbaçowy nasistik Germaniýanyň propaganda ministri Gebbelse deňemegi netijesinde dörän jedel Gorbaçowyň tutumyna täsir etdimi?
Şewardnadze: Gorbaçowyň tutumy aýdyň däldi. Iki Germaniýanyň birleşmegi mümkinmi diýip soralanda, ol bu soraga jogap bermän, bu mesele barada göni gürlemeýärdi. Mesele soňra Ottawada gozgalanda, Beýker menden Gorbaçowyň pozisiýasyny sorady. Onsoň men Moskwa jaň edip, Gorbaçowa bu soragyň ýüze çykandygyny aýtdym. Ol maňa: “Bu mesele iru-giç çözülmeli. Biziň muny uzaga çekdirmän, kynçylyk döretmezligimiz gowy” diýdi.
Şeýdip, Gorbaçowyň razylygyny alanymyzdan soň, bu proses başlandy. Ýöne iki Germaniýanyň birleşmegi bir günüň içinde boljak zat däldi. Germaniýanyň özüniň hem çözmeli problemalary bardy. Ylalaşyga geler-geleriň üstündekäk Helmut Kohl peýda boldy. Ol Bundestagda çykyş etdimi ýa başga bir ýerde ýadymda däl...
Azatlyk Radiosy: Ol bir intewýu berdi.
Şewardnadze: Hawa, ol bir interwýuda Gorbaçowy Gebbelse deňedi. Şeýdip bir uly çekeleşik turdy. Ýöne soňra Genşeriň meniň Ikinji jahan urşunda Brest söweşinde ölen doganymyň mazarynyň başyna Breste gelmegi ýagdaýy biraz köşeşdirdi. Soň hem Kohluň özi Bundestagda çykyş edip: “Men Gorbaçewy ideologik taýdan Gebbelse deňämok. Onuň iş moralyny aýtdym” diýdi.
Azatlyk Radiosy: Siz Gorbaçow parahatçylyk boýunça Nobel Baýragyny alanynda, men Sowet parlamentiniň öňünde durup, onuň bu baýragy almagyna getiren kararlary goradym diýip ýazýarsyňyz. Munda Gorbaçowdan bir nägilelik bar ýaly bolup dur.
Şewardnadze: Dogrudan-da, şeýle. Şonda Gorbaçow birki agyz söz aýdan bolsady. Onda Şewardnadze-de Nobel Baýragyny alýardy. Ol mahallary meni hemmeler tanaýardy. Hemmeler maňa ynam edýärdi. Gorbaçow muny halamazdy. Ozal Hindistanda bolsa gerek, iki adam Nobel Baýragyny aldylar. Bu Sowet Soýuzynda-da boljakdy. Ýöne tersini etdiler.
Azatlyk Radiosy: Gürji prezidenti Mihail Saakaşwili ýaňy Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assamblýasynda eden çykyşynda Ýewropada täze ýasama araçäk diýip, Berlin diwaryny mysal getirdi. Berlin diwaryndan biz bu gün näme sapak alyp bileris?
Şewardnadze: Orslar bir ýalňyşlyk goýberdiler. Biziň-de 1992-de Suhuma goşun salmagymyz nädogrudy. Beýle etmedik bolsak, uruş turmazdy. Ýöne edilen başga ýalňyşlar-da bar. Orslaryň eden ýalňyşy 2008-de Abhaziýa bilen Günorta Osetiýany ykrar edendikleri. Bu iki region garaşsyzlyga mynasyp bolsa, onda sany olardan üç-dört esse ýokary çeçen halky näme? Öten ýyl Günbatar bizi goldady.
Azatlyk Radiosy: Bähbitleriň deň gelýän ýeri barmy? Bar bolsa, nirede?
Şewardnadze: Diýeli, Orsýet bilen Birleşen Ştatlar. Waşington Gürjüstana kömek etjek bolýar. Orsýet hem NATO girmek isleýär. Orsýetiň NATO girjekdigi çyn bolsa, onda gürleşere bir zat bar. Gepleşere başga meseleler-de bar. Ýöne gürleşere hiç bir zat bolmasa, mesele çalt çözülmez.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň Germaniýanyň bir syrkawhanasynda özüne gizlinlikde operasiýa etdirendigi barada metbugatda habarlar peýda bolansoň, 71 ýaşly prezidentiň häkimiýeti tabşyrmagy hakdaky pikirler hem syýasy durmuşda edilýän baş gürrüňleriň birine öwrüldi.
Geçen hepde gazak prezidentiniň syýasy meseleler boýunça maslahatçysy Ýermuhammet Ýertysbaýew ýurduň prezidentiniň bir sebäp bilen wezipesinden giden halatynda, onuň ornuna prezidentiň giýewsi Timur Kulibaýewiň geçip biljekdigini aýdypdy. Bu barada Ýertysbaýew geçen hepdäniň duşenbe güni Orsýetiň “Kommersant” gazetinde çap bolan
interwýusynda belledi.
Timur Kulibaýew prezident Nursoltan Nazarbaýewiň ortanjy gyzy Dinaranyň ýanýoldaşy. Daşary ýurt metbugatlarynda onuň Britaniýada ýaşaýan nebit tüçjary, asly gazagystanly zenan Goga Aşkenazi
bilen hem pynhan gatnaşyklarynyň bardygy barada aýdylypdy.
44 ýaşly Kulibaýew şu ýyl “Samruk kazyna” atly döwlet üpjünçilik fondunyň başlygy wezipesine bellenipdi. Bu fond Gazagystanyň ykdysady baýlygynyň 60 prosente golaýyna eýeçilik edýär. Onuň düzümine bolsa ýurduň energiýa, transport we aragatnaşyk pudaklary ýaly birgiden möhüm pudaklar hem girýär.
Kulibaýew onsuz hem ýurduň iň baý kompaniýalarynyň biri bolan “KazEnergy” hususy assosiasiýanyň başlygy wezipesini eýeläp gelýär. Bu assosiasiýanyň garamagynda-da ýurduň iň esasy nebit, gaz we uran öndüriji kompaniýalarynyň 50-den gowragy bar.
Milliarderleriň sanawyna girýän Kulibaýewiň özi bolsa, syýasat bilen meşgul bolmaga hiç höwesiniň ýokdugyny aýdýar. Ýertysbaýewiň “Kommersant” gazetine beren interwýusyndan birnäçe sagat soň, prezidentiň giýewsi özüniň bu pozisiýasyny gazak habar agentliklerine ýene-de bir gezek mälim edipdi. Ol: “Dogrymy aýtsam, bu beýanat meniň üçin dolulygyna garaşylmadyk ýagdaý boldy. Men özümi hiç haçan syýasatçy hökmünde häsiýetlendirmeýärdim” diýdi.
Gazagystanyň ozalky energiýa, senagat we söwda ministri bolan Muhtar Ablýazow şu aýyň 2-ine “K+” telekanalyna beren interwýusynda
Timur Kulibaýewi Nazarbaýewiň ornuna geçjek adam hökmünde saýmaýandygyny aýdypdy.
“Men ony şahsy gowy tanaýaryn. Şeýle-de men doly ynam bilen onuň esasy üstünlikleri özüniň şahsy zähmeti bilen gazanylman, eýse Nursoltan Nazarbaýewiň gyzyna öýleneni üçin mümkin bolandygyny aýdyp biljek. Şeýle-de Timuryň häsiýetiniň esasy taraplarynyň biri onuň häzirki şowlulygynyň aglaba böleginiň gaýnyna bagly bolmagydyr. Timuryň göreşmäge ne ukyby, ne-de endigi bar”.
Ýakynda Nazarbaýewiň köp wagtlap jemgyýetçiligiň gözünden ýitirim bolmagynyň sebäbini ýurduň resmileri onuň dynç alşa gidendigi bilen düşündiren bolsalar, Germaniýanyň “Bild” gazeti muny gazak prezidentine edilen prostat operasiýasy bilen düşündirdi.
Resmiler Nazarbaýew Germaniýada özüni bejertdi diýen habara hiç bir düşündiriş bermediler.
Nursoltan Nazarbaýew indi 1989-njy ýyldan bäri Gazagystana liderlik edip gelýär. Şu ýylyň aprel aýynyň başynda Nazarbaýew dördülenji möhlete prezident saýlandy.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel çeh prezidenti Klausa ýüzlenmesinde öz ýurdunyň hem “beýik ýewropalynyň aradan çykanyna” ýas tutýandygyny aýtdy.
Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle bolsa, Haweli “Çeh rewolýusiýasynyň kalby” diýip atlandyrdy we “demokratiýa hem azatlyk ugrunda beýik göreşiji” diýip öwdi. Ol Haweliň sowuk uruş netijesinde bölünen Ýewropany gaýtadan birikdirmekde oýnan roluny belläp, ony “Ýewropa Bileleşiginiň baýdak göterijisi” atlandyrdy.
Awstriýanyň prezidenti Heýnz Fişer Haweli “beýik ýewropaly, ýazyjy we gumanist” atlandyrsa, daşary işler ministri Maýkl Spindeleger ony “kadadan çykma bir adam, azdyryp bolmajak intellektual” diýip häsiýetlendirdi.
Kommunist režim Haweliň eserlerini gadagan edip, onuň özüni 5 ýyl türmede saklapdy.


text:
Mýanmaryň belli oppozisiýa lideri Auň San Su Çi özüne 1991-nji ýylda berilmeli edilen Nobel baýragyny şenbe güni Norwegiýanyň Oslo şäherinde öz eli bilen kabul etdi.
Auň San Su Çi özüniň oppozision işleri üçin 24 ýyllap Mýanmaryň harby režimi tarapyndan ýurtdan çykarylman saklanypdy. Şol 24 ýylyň 15 ýylyny ol öý tussaglygynda geçirdi.
1991-nji ýylda Nobel Komiteti oňa parahatçylyk boýunça Nobel baýragyny bermekligi karar edipdi. Şenbe güni Osloda geçirilen dabarada Auň San Su Çi ýörite doklad bilen çykyş etdi.


text:
Müsürde soňky bolan gozgalaňlar mahalynda azyndan alty adamyň öldürilip, onlarça adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Bu gandöküşiklik gyrakladylan prezident Mohammad Morsiniň müňlerçe tarapdary anna güni Kairde we beýleki şäherlerde ýöriş geçirende boldy.
Habarlarda protestçileriň, howpsuzlyk güýçleri tarapyndan basylyp ýatyrylmaz ýaly, ýüzlerçe adamyň gatnaşmagynda kiçi möçberli kän ýöriş geçirmek taktikasyny saýlap alandyklary aýdylýar.
Harbylaryň goldawyndaky hökümet Morsi gyrakladylaly bäri turan gozagalaňlarda ýüzlerçe adamy atyp öldürdi.


text:
Kipriň demirgazyk böleginiň metbugatynda soňky wagtlarda türkmen migrantlary barada köp maglumat çykyp başlady. Diňe soňky birnäçe günüň dowamynda ol ýerde birnäçe türkmen zähmet migrantlarynyň ogurlykda aýyplanyp, suda çekilip, soňra-da wagtlaýynça tussag edilendigi habar berilýär.
Belli bolşy ýaly Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň Türkiýe türkmen zähmet migrantlarynyň esasy ýykgyn edýän ýurtlarynyň birine öwrüldi. Türkiýedäki türkmen zähmet migrantlary barasynda türk metbugatynda yzygiderli maglumatlar çap edilýär. Ýöne indi Türkiýeden Kipriň demirgazyk bölegine gidip işleýän türkmenistanly zähmet migrantlary barada hem metbugatda çap edilýän maglumatlar köpelýär.
"Detaykibris" internet habar portalynyň düýn çap eden maglumatynda, Kipriň demirgazyk bölegindäki Magusa şäheriniň "Palm Beach" atly deňiz ýakasynda ogurlykda aýyplanan Türkmenistanyň raýaty Merdan Mehmanow bilen Baýram Halbaýewiň wagtlaýynça tussaglyk möhleti gutaransoň, olaryň jenaýat işine gaýtadan Magusa kazyýetinde garalandygyny ýazýar. Habarda aýdylyşyna görä, ogurlykda aýyplanýan türkmen migrantlarynyň sud işiniň tamamlanmagy üçin olary ýene 1 aý tussaglykda saklamak barada karar çykarylypdyr.
“Resmileriň metbugata beýanat bermegi gadagan”
Olaryň işini derňeýän kazyýet işgäri Mehmet Emin Dogan ogurlykda aýyplanýan Merdan Mehmanow bilen Baýram Halbaýewiň 4-nji awgustda "Palm Beach" atly deňiz ýakasynda Ibrahim Teke atly raýatyň gapjygyny ogurlap, onuň içindäki 560 türk lirasy ($190) möçberindäki puluny alandygyny belleýär. Derňew işiniň tamamlanandygyny ýatladan Dogan 2012-nji ýyldan bäri Demizgazyk Kipr türk respublikasynda wizasyz gaçgak ýagdaýda gezen türkmen raýaty Mehmanow bilen 2010-njy ýyldan bäri ol ýerde wizasyz ýaşan türkmen raýaty Halbaýewiň jenaýat işleriniň ahyrky netijesi belli bolýança, 3 aýa çenli tussagykda saklanmagyny talap edýär.
Magusa kazyýetiniň sülçüsi Hazal Hajymulla bolsa ogurlykda aýyplanýan türkmenistanly raýatlar Merdan Mehmanow bilen Baýram Halbaýewi, olaryň jenaýat işleri doly tamamlanýança, 1 aýdan geçmejek möhletde tussaghanada saklamak kararyna gelipdir.
Azatlyk Radiosy tussaglykda saklanýan türkmenistanly raýatlaryň ýagdaýlary barasynda Kipriň demirgazygyndaky degişli resmilerden maglumat almaga synanyşsa-da, olar "resmileriň metbugata beýanat bermegi gadagan diýen kanun bar" diýip, bu ugurdan jogap bermekden ýüz öwürdiler.
“Türkmenistanyň raýatlarynyň ýagdaýlary gaty bulaşyk”
Azatlyk Radiosy Kipriň türklere degişli demirgazyk bölegindäki metbugatda çap edilýän türkmen zähmet migrantlary barasyndaky maglumatlar bilen baglanyşykly köp ýyldan bäri ol ýerde işläp ýören bir türkmen raýaty bilen söhbetdeşlik geçirdi. Özüni Myrat diýip tanadan türkmen migranty bu barada şeýle gürrüň berýär:
"Kipriň demirgazygynda aýlyklar ýokary we Türkiýäniň üstünden [bu ýere] gelmegem gaty aňsat bolansoň, Türkmenistanyň raýatlary bärik gaty köp ýykgyn edýärler. Soňky wagtlarda bärde türkmenistanly migrantlar gaty köpeldi we olaryň aglaba köpçüligem wizasyz ýagdaýda. Onsoň köpçüligiň bar ýerinde problemalaram köpelýär. Meniň pikrime görä, siz bärdäki türkmen raýatlary barada metbugatda käýarym çap edilýän "ýeňil-ýelpaý" habarlara duş gelýärsiňiz. Aslynda bärde Türkmenistanyň raýatlarynyň ýagdaýlary gaty bulaşyk. Meniň pikrimçe, eger metbugata maglumat taýýarlanjak bolsa, siziň mysal getiren ogurlyklar baradaky habarlaryňyzyň ýanynda Türkiýäniň üsti bilen Kipriň demirgazyk bölegine getirilýän Türkmenistanyň raýatlarynyň adam söwdasy, ten söwdasy, neşe söwdasy ýaly bikanun işlere gatnaşmagy hakda hem materiallar taýýarlansa, gaty ýerlikli bolardy. Bärde soňky wagtlarda ýeňil eklenjiň ugrunda bolan Türkmenistanly migrantlar köpelensoň, kriminal işlerem köpeldi. Onsoňam, Kipriň demirgazyk böleginde nirä barsaň, haýsy tarapa seretseň, ýollaryň ugrunda we köprüleriň aşagynda, ýagny islän ýeriňde, birnäçe türkmenistanly migranty görseň bolýar".
Ýatlap geçsek, "Kıbrıs Gazetesiniň” geçen aýyň ahyrynda çap eden habarynda Kipriň demirgazyk bölegindäki Girne şäheriniň bir supermarketinde kassir bolup işlän Akgül Azymowa atly Türkmenistanyň raýatynyň hojaýnynyň arz-şikaýaty bilen tussag edilendigi mälim edildi.
Habarda aýdylyşyna görä, polisler howpsuzlyk kameralarynyň wideoýazgylaryny derňemäge başlanda, türkmen raýaty Azymowa bir ýylyň dowamynda dükanyň kassasyndan 15 müň türk lirasy ($5000) möçberinde pul ogurlandygyny boýun almaly bolýar.
“Jemgyýetiň rahatlygyna we düzgünine zarba”
Gazet, Türkmenistanyň raýaty Akgül Azymwanyň işine Girne kazyýetinde baş sülçi Banu Soýer tarapyndan garalandygyny, Girne polis müdürliginiň işgäri Mehmet Demirjioglunyň bolsa derňew işiniň doly tamamlanmagy üçin aýyplanýanyň 3 gün tussaglykda saklanmagyny isländigi we şeýlelikde ol türkmen migrantynyň tussag edilendigini ýazypdy.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň ýaşaýjysy Akgül Azymowanyň ykbaly bilen gyzyklanyp, degişli resmilerden maglumat almaga synanyşdy. Adynyň agzalmagyny islemedik bir organ işgäri Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolup, Demirgazyk Kipr türk respublikasynda bikanun işleýän we ýaşaýan türkmenistanlylaryň aşa köpelmegi bilen bidüzgünçilikleriň hem artmaga başlandygyny öňe sürýär.
Ol şol bir wagtyň özünde ençe ýyldan bäri çözülmän gelýän we ünsden düşürilýän migrant meseleleri sebäpli indi bu problemanyň tutuş jemgyýetiň rahatlygyna we düzgünine zarba urýan derejä ýetendigini nygtaýar.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan şol organ işgäri: "Türkmenistanyň Demirgazyk Kipr türk respublikasyny ykrar etmeýändigi üçin, ol ýerdäki türkmen migrantlar bilen gyzyklanmaýan bolmagy mümkin. Bar, aýdaly, Türkmenistan biziň respublikamyzy ykrar etmeýär diýeli, onda näme üçin Türkiýedäki türkmen migrantlary bilen gyzyklanmaýar? Onsoňam, Türkmenistanyň resmileriniň türk kärdeşlerinden türkmen migrantlary barada metbugata maglumat berilmezligini haýyş edýändikleri barada gürrüňler bar. Biz bärde köp türkmen migrantlary bilen gürrüňdeş bolýarys. Olaryň hemmesi Türkmenistanda güzeran ýagdaýlarynyň diýseň ýaramazdygyndan we resmileriň raýatlara eýe çykmaýandygyndan nägile. Hakykaty gizlemek ýa-da olary kabul etmezlik türkmen migrantlarynyň problemalaryny çykgynsyz ýagdaýa salýar. Bu ýagdaý Türkmenistan üçin halkara arenada abraý däl ahyryn" diýip, metbugatyň üns merkezine öwrülen türkmenistanly migrantlaryň başdan geçirýän ýagdaýlary barada öz pikrini beýän edýär.
Türkmenistanyň Türkiýedäki ilçihanasynyň we Stambuldaky konsullygynyň işgärleri bolsa, Azatlyk Radiosyna interwýu bermekden ýüz öwrüp, telefonda Türkiýede we Kipriň demirgazygynda "hiç hili [türkmen] zähmet migrantynyň ýokdugyny, olaryň gezmäge gelen turist türkmen raýatlarydygyny, şonuň üçinem aýdylyşy ýaly "migrant problemasynyň" ýokdugyny öňe sürýärler.


text:
Şu gün Gürjüstanyň häkimiýetleri ýurduň esasy oppozisiýa liderlerinden biri Nino Burjanadzäniň adamsyna ýaragly toparlary döretmekde we polisiýa güýçlerine garşy hüjüm etmekde jenaýat aýyplamasyny bildirdiler.
Gürjüstanyň prokuraturasy bu aýyplamanyň Nino Burjanadzäniň öz oppozisiýa fraksiýasynyň agzalarynyň beren görkezmelerine hem-de wideo we audio materiallara esaslanýandygyny aýtdy.
Geçen hepdäniň penşenbe güni Gürjüstanyň häkimiýetleri Tbilisiniň merkezine ýygnanan protestçileri güýç ulanmak arkaly dargytdylar. Wakada iki adam öldi.


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Ozon gatlagyny goramak hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2009 ý., № 3, 54-nji madda)
(Türkmenistanyň 24.10.2015 ý. № 296-V Kanuny esasynda girizilen
üýtgetmeler we goşmaçalar bilen)
Şu Kanun ozon gatlagyny goramagyň, şeýle hem ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmak babatda döwlet dolandyryşynyň we gözegçiliginiň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny kesgitleýär hem-de ozon gatlagynyň dargamagy bilen dörän amatsyz netijelerden adamyň saglygyny we daşky gurşawy goramak maksady bilen, ozon gatlagynyň goralmagyna we onuň dargamagynyň öňüniň alynmagyna, dikeldilmegine gönükdirilendir.
I bap. Umumy düzgünler
1-nji madda. Esasy düşünjeler
Şu Kanunda şu aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
ozon gatlagy – atmosfera ozonynyň günüň biologik taýdan howply ultramelewşe şöhlesini özüne siňdirýän, stratosferada ýerleşen gatlagy;
ozon gatlagyny goramak – ozon gatlagynyň dargamagynyň öňüni almak we ony dikeltmek boýunça döwlet edaralary, ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan ozon gatlagynyň dargamagy bilen döreýän amatsyz netijelerden adamyň saglygyny we daşky gurşawy goramak maksady bilen amala aşyrylýan çäreleriň ulgamy;
ozon dargadyjy madda – ozon gatlagyny goramak hakynda 1985-nji ýylyň 22-nji martyndaky Wena konwensiýasynyň (mundan beýläk – Wena konwensiýasy) 1-nji goşundysynda we ozon gatlagyny dargadyjy maddalar boýunça 1987-nji ýylyň 16-njy sentýabryndaky Monreal teswirnamasynyň (mundan beýläk – Monreal teswirnamasy) A, B, C, E goşundylaryndaky maddalaryň sanawynda görkezilen, özbaşdak ýa-da garyndyda bolan islendik himiki madda;
ozon howpsuz madda – ozon gatlagyna ýaramaz täsiri azaldýan, ýok edýän ýa-da onuň öňüni alýan islendik himiki madda;
ozon howpsuz tehnologiýalar – peýdalanylmagy ozon dargadyjy maddalaryň zyňyndylaryny azaltmaga ýa-da düýbünden ýok etmäge mümkinçilik berýän tehnologiýalar;
resirkulýasiýa – ozon dargadyjy maddalaryň gaýtadan peýdalanmak maksady bilen işlenilmegi;
ozon dargadyjy maddalar bilen iş alnyp barylmagy – ozon dargadyjy maddalaryň peýdalanylmagy bilen baglanyşykly öndürmek, satyn almak (satmak), daşamak, saklamak, import etmek, eksport etmek, galyndysyny gaýtadan işläp peýdalanmak (zyýansyzlandyrmak), resirkulýasiýa we işiň beýleki görnüşleri;
ozon dargadyjy maddalary sarp etmek – Türkmenistanda öndürilen we beýleki döwletlerden import edilen ozon dargadyjy maddalaryň umumy mukdary, beýleki döwletlere eksport edilen ozon dargadyjy maddalar muňa degişli däldir;
ozon gatlagynyň monitoringi – ozon gatlagynyň ýagdaýyna gözegçilik ediş ulgamy, şeýle hem onuň üýtgemelerine baha hem-de çaklama berilmegi;
ozon dargadyjy maddalaryň galan mukdary - Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda sarp edilmegi gadagan edilenden soň Türkmenistanda bar bolan ozon dargadyjy maddalaryň umumy mukdary.
2-nji madda. Ozon gatlagyny goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
1. Ozon gatlagyny goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat.
2. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanundakydan başga kadalar bellenen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
II bap. Döwlet edaralarynyň ozon gatlagyny goramak
babatdaky ygtyýarlylygy
3-nji madda. Ozon gatlagyny goramak babatdaky işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi
1. Şu aşakdakylar ozon gatlagyny goramak babatdaky işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmeginiň esasy wezipeleri we ugurlary bolup durýar:
1) Wena konwensiýasynyň, Monreal teswirnamasynyň we Türkmenistanyň ozon gatlagyny goramak hakyndaky beýleki halkara şertnamalarynyň hem-de ylalaşyklarynyň ýerine ýetirilmeginiň hukuk, ykdysady, guramaçylyk we tehniki taýdan üpjün edilmegi;
2) ozon dargadyjy maddalaryň, we ozon dargadyjy maddalary saklaýan we önümleriň sanawlarynyň Monreal teswirnamasynyň taraplary tarapyndan kabul edilýän we Türkmenistan tarapyndan tassyklanan üýtgetmelere laýyklykda takyklanylmagy;
3) ozon dargadyjy maddalar we olary saklaýan önümler bilen iş alyp barmaga bolan çäklendirmeleriň we gadaganlyklaryň girizilmegi;
4) Türkmenistanda ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmagyň tertibiniň bellenilmegi;
5) ozon dargadyjy maddalaryň we (ýa-da) düzüminde ozon dargadyjy maddalary bolan önümleriň eksporty, importy we öndürilişi bilen baglanyşykly işiň ygtyýarlylandyrylmagy;
6) ozon gatlagyny goramak boýunça çäreleriň maliýeleşdirilmeginiň we maddy-tehniki üpjünçiliginiň guralmagy;
7) ozon gatlagyny goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň döwlet edaralary, ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan berjaý edilişine gözegçiligiň üpjün edilmegi;
8) ozon gatlagyny goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulandygy üçin jogapkärçilik çäreleriniň ulanylmagy;
9) maglumatlary alyşmak, ozon gatlagyny goramaga gönükdirilen, ylalaşylan çäreleri işläp düzmek we durmuşa geçirmek maksady bilen halkara hyzmatdaşlygynyň amala aşyrylmagy;
10) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmak babatdaky maglumatyň erkin elýeterliliginiň üpjün edilmegi.
2. Ozon gatlagyny goramak babatdaky işiň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegini Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy, ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary öz ygtyýarlyklarynyň şu Kanunda kesgitlenen çäklerinde amala aşyrýarlar.
4-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ozon gatlagyny goramak babatda ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:
1) ozon gatlagyny goramak boýunça döwlet maksatnamalaryny kabul edýär;
2) Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda ozon dargadyjy maddalaryň mukdarynyň we sarp edilişiniň kemeldilmeginiň (bes edilmeginiň) möhletlerini kesgitleýär;
3) işi ozon dargadyjy maddalary we (ýa-da) ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleri eksport, import etmek we öndürmek bilen baglanyşykly, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslary hem-de hususy telekeçileri ygtyýarlylandyrmagyň tertibini kesgitleýär;
4) Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda ozon dargadyjy maddalaryň sarp edilmegine çäklendirmeleri belleýär;
5) ozon dargadyjy maddalaryň we (ýa-da) ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleriň eksportyna, importyna we öndürilmegine ygtyýarnama üçin tölegiň möçberini belleýär;
6) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ozon gatlagyny goramak babatda gaýry ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
5-nji madda. Tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasynyň ygtyýarlylygy
Tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy:
1) ozon gatlagyny goramak boýunça döwlet maksatnamalarynyň işlenip taýýarlanylmagyny we ýerine ýetirilmegini guraýar hem-de utgaşdyrýar;
11) degişli döwlet edaralary bilen ylalaşyp, Türkmenistanda ulanylmagy çäklendirilen ýa-da gadagan edilen ozon dargadyjy maddalaryň Sanawyny düzýär we tassyklaýar;
2) ygtyýarnama bolan mahalynda Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulanlardan başga ýagdaýlarda ozon dargadyjy maddalary we (ýa-da) ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleri eksport we import etmek üçin bir gezeklik rugsatlary berýär;
3) ozon gatlagynyň goralyşyna, şol sanda ozon dargadyjy maddalaryň sarp edilişine döwlet gözegçiligini, şeýle hem ozon dargadyjy maddalary resirkulýasiýa etmek we galyndysyny gaýtadan işläp peýdalanmak maksady bilen öz wagtynda ýygnamak we olaryň galan mukdaryny saklamak boýunça çäreleriň işlenip düzülişine we ýerine ýetirilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
4) eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslara hem-de hususy telekeçilere Türkmenistanyň ozon gatlagyny goramak hakynda kanunçylygynyň ýüze çykarylan bozulmalaryny ýok etmek boýunça ýerine ýetirilmegi hökmany bolan teklipnamalary berýär;
5) eger aýry-aýry önümçilikleriň, sehleriň we beýleki obýektleriň ulanylmagy Türkmenistanyň ozon gatlagyny goramak hakynda kanunçylygyny bozmak bilen amala aşyrylýan bolsa, onda olaryň ulanylmagyny çäklendirmek ýa-da duruzmak hakynda kararlar kabul edýär;
6) eger aýry-aýry önümçilikleriň, sehleriň we beýleki obýektleriň işi we ulanylmagy ozon gatlagyny goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň ençeme gezek ýa-da gödek bozulmalary bilen amala aşyrylýan bolsa, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslaryň hem-de telekeçileriň işiniň bes edilmegi hakynda degişli döwlet edaralaryna, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna tekliplerini we (ýa-da) kazyýete talaplaryny iberýär;
7) eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslar we hususy telekeçiler tarapyndan ozon dargadyjy maddalaryň sarp edilişiniň hasabyny ýöretmegiň we ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmak boýunça hasabatlylygy amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär;
8) ozon dargadyjy maddalar dolanyşykdan gutarnykly çykarylýança olaryň Türkmenistanda galan mukdarynyň hasabyny ýöredýär;
9) ozon gatlagyny goramak babatda halkara hyzmatdaşlygyny amala aşyrýar;
10) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ozon gatlagyny goramak babatda beýleki ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
6-njy madda. Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň ozon gatlagyny goramak babatda ygtyýarlyklary
Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary ozon gatlagyny goramak babatda öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde:
1) ozon gatlagyny goramak boýunça ýerli maksatnamalaryň we çäreleriň işlenip düzülmegini guraýarlar, olary tassyklaýarlar we ýerine ýetirilmegi boýunça işi utgaşdyrýarlar;
2) eýeçiliginiň görnüşlerine garamazdan telekeçi ýuridik şahslar we hususy telekeçiler tarapyndan ozon gatlagyny goramak boýunça, şol sanda resirkulýasiýa we galyndysyny gaýtadan işläp peýdalanmak maksady bilen ozon dargadyjy maddalary öz wagtynda ýygnamak we olary saklamak boýunça çäreleriň işlenip düzülişine we ýerine ýetirilişine gözegçiligi amala aşyrýarlar;
3) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ozon gatlagyny goramak babatda gaýry ygtyýarlyklary amala aşyrýarlar.
III bap. Ozon gatlagyny goramak boýunça işiň esasy ugurlary
7-nji madda. Ozon gatlagyny goramak boýunça çäreler
Ozon gatlagyny goramak boýunça çäreler şu aşakdakylary göz öňünde tutýar:
1) ozon gatlagyny goramak boýunça döwlet maksatnamalarynyň we çäreleriniň işlenip düzülmegini we durmuşa geçirilmegini;
2) ozon gatlagyny goramak boýunça döwlet maksatnamalarynyň we çäreleriniň Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň, ozon gatlagyny goramak baradaky halkara gaznalarynyň serişdeleriniň we Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik gaýry çeşmeleriň hasabyna maliýeleşdirilmegini;
3) eýeçiliginiň görnüşine garamazdan ozon howpsuz maddalary we tehnologiýalary peýdalanmaga geçmegi amala aşyrýan telekeçi ýuridik şahslara we telekeçilere Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karzlaşdyrmagyň ýeňillikli düzgüniniň berilmegini;
4) Türkmenistanyň kanunçylygyna ters gelmeýän, ozon gatlagyny goramaga gönükdirilen beýleki çäreleri.
8-nji madda. Eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslaryň we hususy telekeçileriň ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barýan wagtlaryndaky borçlary
1. Eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslar we hususy telekeçiler ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barýan wagtlarynda şu aşakdakylara borçludyrlar:
1) Türkmenistanyň ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmak boýunça kanunçylygynyň talaplaryny berjaý etmäge;
2) resirkulýasiýa ýa-da peýdaly ulanmak maksady bilen ozon dargadyjy maddalary öz wagtynda ýygnamak we olary saklamak boýunça çäreleri işläp taýýarlamaga we ýerine ýetirmäge;
3) döwlet edaralarynyň ygtyýarly wezipeli adamlarynyň talap etmegi boýunça gözegçiligi amala aşyrmagy üçin bar bolan ozon dargadyjy maddalary we ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümi, şeýle hem ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmak boýunça resminamalary görkezmäge;
4) ozon dargadyjy maddalary sarp etmegiň bellenen möçberlerinden geçmezlige;
5) ozon dargadyjy maddalaryň sarp edilişiniň hasabyny ýöretmäge hem-de şu Kanunyň 11-nji maddasynyň birinji bölegine laýyklykda olar bilen iş alyp barmak boýunça hasabaty amala aşyrmaga.
2. Ozon dargadyjy maddalary we (ýa-da) ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümi öndürýän, eksport we (ýa-da) import edýän, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslar we hususy telekeçiler şu aşakdakylara borçludyrlar:
- önümiň ýüzüne "Ozon üçin zyýanly" diýen ýazgyny ýazmaga we içinde ozon dargadyjy maddalar ýa-da ozon dargadyjy maddalary saklaýan önüm saklanýan ýa-da daşalýan gabyny şoňa meňzeş ýazgy bilen düşnükli belgilemäge;
- olaryň howpsuz saklanylmagyny we daşalmagyny üpjün etmäge;
- harydyň ýanyndaky resminamalarda, önümde saklanýan ozon dargadyjy maddalary hem goşmak bilen, ozon dargadyjy maddalaryň adyny we mukdaryny görkezmäge.
9-njy madda. Ozon dargadyjy maddalaryň we ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleriň eksport we import edilmegi
1. Ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmak bilen baglanyşykly iş Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ygtyýarlylandyrylmaga degişlidir.
2. Ozon dargadyjy maddalaryň we ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleriň eksport we import edilmegine eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslaryň we hususy telekeçileriň diňe ozon dargadyjy maddalary we (ýa-da) ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleri eksport we import etmäge ygtyýarly edilen döwlet edaralary tarapyndan berilýän ygtyýarnamalary we bir gezeklik rugsatlary bolan mahalynda ýol berilýär, şu maddanyň bäşinji böleginde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir.
3. Ozon dargadyjy maddalaryň we olary saklaýan önümleriň eksporty we importy tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy tarapyndan bellenilen tertipde berilýän bir gezeklik rugsadyň we ygtyýarlylandyryjy edara tarapyndan berilýän ygtyýarnamanyň esasynda amala aşyrylýar.
4. Monreal teswirnamasynyň taraplary bolup durmaýan döwletlere we şeýle döwletlerden ozon dargadyjy maddalary we (ýa-da) ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleri eksport we import etmek üçin ygtyýarnamalaryň we degişlilikde bir gezeklik rugsatlaryň berilmegine ýol berilmeýär.
5. Türkmenistanda sarp etmek üçin çäklendirilen ýa-da gadagan edilen ozon dargadyjy maddalaryň Sanawyna goşulan ozon dargadyjy maddalary ýa-da ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleri eksport we import etmek üçin ygtyýarnamalaryň we bir gezeklik rugsatlaryň berilmegi, eger şeýle önüm raýatlaryň getirýän şahsy emlägi bolsa we onuň mukdary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen ölçeglerden ýokary geçmese, talap edilmeýär.
6. Monreal teswirnamasynyň A, B we E goşundylaryna (ozon dargadyjy maddalaryň karantin maksatly hem-de önümleri we harytlary daşamakdan öň gaýtadan işlemek üçin ulanylýanlaryndan başgalary) girizilen ozon dargadyjy maddalaryň eksporty we importy, şeýle hem olaryň Monreal teswirnamasynyň Taraplary bolup durmaýan ýurtlardan we ýurtlara Türkmenistanyň çäginden üstaşyr geçirilmegi gadagan edilýär.
Monreal teswirnamasynyň A, B we С goşundylaryna girizilen maddalar ulanylan önümleriň we enjamlaryň eksporty we importy gadagan edilýär.
7. Ozon dargadyjy maddalaryň eksportyna ýa-da importyna bir gezeklik rugsady almagyň tertibi tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy tarapyndan kesgitlenilýär.
10-njy madda. Ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmagyň düzgüni
1. Ozon dargadyjy maddalar bilen iş alnyp barlanda şu aşakdakylar gadagandyr:
1) Tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy tarapyndan berilýän ygtyýarnama we degişli bir gezeklik rugsat bolmazdan ozon dargadyjy maddalaryň we ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleriň eksporty we importy;
2) Türkmenistanda sarp etmek üçin çäklendirilen ýa-da gadagan edilen ozon dargadyjy maddalaryň Sanawyna goşulan ozon dargadyjy maddalar bilen bikanun iş alnyp barylmagy;
3) ozon dargadyjy maddalaryň atmosfera zyňylmagy;
4) Türkmenistanda sarp etmek üçin çäklendirilen ýa-da gadagan edilen ozon dargadyjy maddalaryň Sanawyna goşulan ozon dargadyjy maddalar bilen iş salşylmagy göz öňünde tutulýan tehnologiýalar, enjamlar, maddalar we materiallar peýdalanylýan obýektleriň taslamasynyň düzülmegi, durkunyň täzelenmegi, tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrylmagy, giňeldilmegi, täze gurluşygy.
2. Ozon dargadyjy maddalaryň we enjamlaryň muzdsuz alynmagyna Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen halatlarda we tertipde ýol berilýär.
11-nji madda. Ozon dargadyjy maddalaryň sarp edilişiniň hasaba alnyşy we maglumat berlişi
1. Ozon dargadyjy maddalar bilen iş alyp barmaklygy amala aşyrýan eýeçiliginiň görnüşine garamazdan telekeçi ýuridik şahslar we hususy telekeçiler ozon dargadyjy maddalary sarp etmegiň hasabyny ýöredýärler we tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy tarapyndan bellenilen tertipde olar bilen iş alyp barmak boýunça hasabatlylygy amala aşyrýarlar.
2. Gümrük işi babatda ygtyýarly döwlet edarasy tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasynyň ýüz tutmasy boýunça ozon dargadyjy maddalaryň we olary özünde saklaýan önümleriň eksporty, importy barada, ol maddalary (önümleri) eksport hem-de import edijileriň maglumatlaryny hem goşmak bilen jemlenen maglumatlary berýär.
Tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy ozon dargadyjy maddalary öz düzüminde saklaýan önümi hem goşmak bilen, eksport we import edilen ozon dargadyjy maddalaryň görnüşleri we mukdary hakyndaky maglumatlary jemleýär, Monreal teswirnamasynyň Ozon sekretariatyna we Köptaraply gaznasyna her ýylky hasabaty taýýarlaýar hem-de berýär.
12-nji madda. Ozon gatlagynyň monitoringi
1. Gidrometeorologiýa boýunça ygtyýarly döwlet edarasy ylmy-barlag institutlaryny we jemgyýetçilik birleşiklerini çekmek bilen, Türkmenistanyň çäginiň üstündäki ozon gatlagynyň ýagdaýyna gözegçilik edýär hem-de onuň üýtgemelerine baha we çaklama bermekligi amala aşyrýar.
2. Monitoringiň esasy wezipeleri şu aşakdakylardan ybarat:
1) Türkmenistanyň çäginiň üstündäki ozon gatlagynyň ýagdaýyny we günüň ýer üstüne ultramelewşe şöhle saçyş derejesini ölçemek, oňa baha we çaklama bermek;
2) ozon gatlagynyň ýagdaýy hakyndaky maglumatlaryň bankyny döretmek we döwlet edaralaryna, köpçülikleýin habar beriş serişdelerine we gaýry gyzyklanýan taraplara maglumat bermek;
3) beýleki döwletleriň ygtyýarly edaralary we halkara guramalary bilen ozon gatlagynyň ýagdaýy hakynda maglumat alyşmak;
4) ozon gatlagynyň monitoringi babatda hünärmenleri taýýarlamak we olaryň hünärini ýokarlandyrmak.
13-nji madda. Ozon gatlagynyň goralyşyna gözegçilik etmek
1. Ozon gatlagynyň goralyşyna döwlet gözegçiligi tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarly edarasy we beýleki ygtyýarly döwlet edaralary tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde amala aşyrylýar.
2. Ozon gatlagyny goramak babatda pudak edarasynyň gözegçiligi tabynlygyndaky kärhanalar we edaralar tarapyndan ozon gatlagyny goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň, ozon gatlagyny goramak boýunça maksatnamalaryň we çäreleriň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek maksady bilen ýokarda durýan edaralar tarapyndan amala aşyrylýar.
3. Ozon gatlagyny goramak babatda önümçilik gözegçiligi ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan amala aşyrylýar.
4. Jemgyýetçilik başlangyjy boýunça ozon gatlagyny goramak babatda jemgyýetçilik gözegçiligi amala aşyrylyp bilner.
IV. bap. Jemleýji düzgünler
14-nji madda. Jedelleriň çözlüşi
Ozon gatlagynyň goralmagynyň meseleleri bilen baglanyşykly jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde çözülýär.
15-nji madda. Ozon gatlagynyň goralmagy babatdaky hukuk bozulmalarynyň görnüşleri we jogapkärçiligi
1. Şu aşakdakylary etmekde, ýagny:
1) Türkmenistanda sarp etmek üçin gadagan edilen ozon dargadyjy maddalary öndürmekde;
2) ozon dargadyjy maddalary we (ýa-da) ozon dargadyjy maddalary saklaýan önümleri Türkmenistanyň çägine bikanun getirmekde we (ýa-da) onuň çäginden daşyna çykarmakda;
3) ozon dargadyjy maddalaryň atmosfera zyňylmagynda, muňa aerozol önüminiň, ýangyn söndüriş serişdeleriniň we düzüminde sarp etmek üçin gadagan edilmedik ozon dargadyjy maddalary saklaýan gaýry önümleriň wezipesi boýunça ulanylmagy arkaly şeýle maddalaryň atmosfera zyňylmagy degişli däldir;
4) ozon dargadyjy maddalaryň öz wagtynda ýygnalmagy we olaryň resirkulýasiýasy ýa-da galyndysyny gaýtadan işläp peýdalanmak maksady bilen saklanmagy boýunça çäreleriň görülmezliginde;
5) ozon gatlagynyň hapalanmagyna getiren ýa-da getirip biljek ozon dargadyjy maddalary daşamagyň, saklamagyň we ulanmagyň kadalaryny bozmakda;
6) atmosferanyň howasynyň we ozon gatlagynyň goralyşyna gözegçilik edýän edaralaryň teklipnamalaryny ýerine ýetirmezlikde, günäkär adamlar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler.
2. Türkmenistanyň kanunçylygynda ozon gatlagyny goramak babatdaky hukuk bozulmalarynyň beýleki görnüşleri üçin hem jogapkärçilik göz öňünde tutulyp bilner.
16-njy madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
1. Şu Kanun resmi taýdan çap edilen pursadyndan güýje girýär.
2. Türkmenistanyň şu Kanuna çapraz gelýän kanunlary we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary, onuň güýje giren gününden başlap bir aýdan gijä galman Kanuna laýyk getirilmäge degişlidir.
3. Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalary şu Kanuna laýyk getirilýänçäler, olar şu Kanuna ters gelmeýändigine görä ulanylýar.
4. Şu Kanunyň herekete girizilmegi öň berlen ygtyýarnamalaryň ýatyrylmagyna we möhletleriniň üýtgemegine getirmeýär.
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2009-njy ýylyň 15-nji awgusty.
№ 53-IV


text:
24-nji fewralda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri bilen duşuşdy.
Duşuşykda Türkmenistanyň Milli muzeýiniň direktory, Magtymguly adyndaky Halkara baýraklaryny bermek baradaky döwlet komitetiniň başlygy Öwez Mämmetnurow Gurbanguly Berdimuhammedowa Magtymguly adyndaky Halkara baýragyny bermek barada teklip bilen çykyş etdi.
Duşuşygyň dowamynda çykyş eden döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri Türkmenistanda medeniýeti, döredijiligi ösdürmäge döredýän şertleri üçin ýurduň prezidentiniň adyna öwgüli sözleri aýtdylar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz çykyşynda döredijilik işgärleriniň adresine tankydy sözleri aýtdy. Hususan-da ol döredijilik işgärleriniň döwrüň talabyndan yza galýandyklaryny, ýurduň žurnalistikasynyň, suratkeşleriniň, heýkeltaraşlarynyň bellenilen talaplara ýetip bilmeýändiklerini aýtdy.
Tankydy bellikleri aýtmak bilen, ýurduň prezidenti döredijilik işgärleriniň durmuş hakykatyndan ugur alyp, many-mazmuna baý eserleri döredip, türkmen halkyny ruhlandyrmalydygyny belledi we edebi tankydyň hem ösdürilmegine ünsi çekdi.
Şeýle hem Türklmenistanyň prezidenti ähli etraplardaky obalarda, şäherçelerde sazçylyk mekdeplerini, oba kitaphanalaryny, medeniýet öýlerini täzeden dikeldip, ol ýerlerde internet ulgamyny ýola goýmaklyk baradaky karara gol çekýändigini mälim etdi.
Döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri bilen bolan duşuşygynyň ahyrynda Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň milli konwerwatoriýasynyň uly mugallymy, Türkmenistanyň halk artisti Medeniýet Şahberdiýewany döwlet sylagy bilen sylaglady. 80 ýaşynyň dolmagy hem-de ýurduň medeniýetini ösdürmäge goşan goşandy üçin Medeniýet Şahberdiýewa «Türkmenistanyň III derejeli Altyn asyr ordeni» gowşuryldy.


text:
Tebipler bilen bir hatarda pal bakýan adamlar hem şu günler girdeýjisiz galmajaga meňzeýär. Diňe bir Aşgabadyň özünde pal bakýanlaryň birnäçesiniň bardygyny ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler. Olara barmak üçin adamlar hatda uzak nobatlarda durmakdan hem çekinmeýärler. Palçylaryň meşhurlygy näme bilen bagly, ýüz tutýanlar näme bilmek isleýärler?
Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, mundan ozal birnäçe gezek palça ýüz tutan türkmen talyby Merjen bilen söhbetdeş boldy. Ol palçynyň özüne iki ýyl soň okuwa ýerleşersiň diýendigini, emma ol aradan bir ýyl geçmänkä okuwa girendigini, ýagny palçynyň diýenleriniň ýalan çykandygyny aýdýar. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.