text:
Bu waka Türkmenistany yklymyň iri ulag-logistik merkezine, Ýewropany we Aziýany baglanyşdyrýan möhüm halka öwürmek boýunça milli Liderimiziň ägirt uly pikirini durmuşa geçirmegiň ýolunda nobatdaky möhüm ädim boldy. Bu öz nobatynda ýurdumyzyň baý tebigy serişdeleri, geografik taýdan amatly ýerleşmegi hem-de netijeli içeri we daşary syýasaty bilen şertlendirilen ägirt uly ykdysady kuwwatyny amala aşyrmak üçin täze mümkinçilikleri döreder.
Şu gün irden howa menziline barýan ýoluň ugrunda ýerleşen “Oguz han” suw çüwdürimler toplumynyň ýanynda Türkmenistanyň ministrlikleriniň we edaralarynyň, welaýat häkimlikleriniň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçileri, ýurdumyzda işleýän daşary döwletleriň diplomatik wekilhanalarynyň baştutanlary, işewürler, döredijilik işgärleri, ýaşlar ýygnandylar. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda 350-den gowrak myhman bolup, olaryň arasynda ulag we beýleki ugurlarda iri halkara guramalaryň ýolbaşçylary we bilermenleri, “Boeing”, “Airbus” ýaly meşhur awiagurluşyk kompaniýalarynyň top-menejerleri bar.
Şanly waka mynasybetli bu ýerde ähli zat baýramçylyk lybasyna beslenip, ählumumy ruhubelentlik we joşgunlylyk ýagdaýy äşgär duýulýar, ajaýyp aýdym-sazlar ýaňlanýar. Bu ýere awtoulagda gelen milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa gül desseleri gowşurylýar. Döwlet Baştutanymyzy Mejlisiň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri mähirli garşylaýarlar.
Bu ýere ýygnananlaryň öňünde “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň “Laçyn” döredijilik topary aýdym-sazly, tansly çykyşy ýerine ýetirýär. Olara uçarmanlaryň lybasyna beslenen ýaş artistler goşulýar, olaryň yzysüre dünýäniň dürli halklarynyň egin-eşiklerindäki aýdymçylar çykyş edýär. Myhmansöýerligiň türkmen däpleri beýan edilip, şol däpler bu gün Garaşsyz, Bitarap döwletiň ýöredýän “Açyk gapylar” syýasaty netijesinde täze ösüşe eýe bolýar, ýurdumyzyň esasy “howa derwezesi” olaryň ýene bir aýdyň nyşanydyr.
Soňra milli Liderimiz Aşgabat şäheriniň täze howa menziline alyp barýan ýoluň ugrunda bina edilen derwezäniň ýanyna barýar hem-de dabaraly ýagdaýda toý bagyny kesýär. Misli ak kepderilere meňzeş howa şarlary asmana göterilýär.
Hormatly Prezidentimiz esasy ýolagçylar terminalyna tarap ugraýar, ýol ugrunda abadanlaşdyrylan çäkleri synlaýar, şol wagt estrada aýdymçylary, döredijilik toparlary aýdymdyr sazlary we tanslary ýerine ýetirýärler. Deprekçiler joşgunly dep kakýar, milli owazlary skripkaçylar, dutarçylar, gopuzçylar alyp göterýärler. Halk tanslary, dürli öwüşginli çykyşlar baýramçylygyň umumy ýagdaýyna goşulyp gidýär. Myhmanlara hödürlenýän duz-tagamlar, pişmeler, miweler we beýleki naz-nygmatlar türkmen toýunyň ruhuny belende göterýär.
Süw çüwdürimli meýdançada köpçülikleýin şatlyk-şagalaň ýaýbaňlandyryldy, aýdym-sazyň owazy belentden ýaňlanýar, tansçylar joşgunly tanslary ýerine ýetirýärler. Milli Liderimiz bu ýerdäki münbere geçýär we dabara gatnaşyjylara Gutlag sözi bilen ýüzlenýär.
Döwlet Baştutanymyz täze ulag toplumynyň — Aşgabat Halkara howa menziliniň açylyp, ulanmaga berilmegi bilen hemmeleri tüýs ýürekden gutlap, şu günki dabara gatnaşýan halkara awiasiýa guramalarynyň ýolbaşçylaryna, dünýäniň awiasiýa ulgamynda işleýän iri kompaniýalaryň wekillerine, hormatly myhmanlarymyza, belli syýasatçylara we jemgyýetçilik işgärlerine ýurdumyza «Hoş geldiňiz!» diýip ýüzlendi..
Biz şu dabaramyza halkara guramalaryň giň wekilçilikli toparlarynyň gatnaşmagyna berkarar Watanymyza goýulýan belent hormatyň nyşany hökmünde garaýarys. Türkmenistanyň sebit we kontinent derejesinde halkara ulag geçelgelerini döretmek barada Birleşen Milletler Guramasynyň belent münberinden öňe süren degişli başlangyçlaryna düşünýändikleriniň we olary goldaýandyklarynyň subutnamasy diýip hasap edýäris diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Türkmenistanyň Ýewraziýa kontinentiniň uly ýollarynyň çatrygynda örän amatly ýerleşmegi ählumumy ösüşi üpjün etmekde milli ulag mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmaga giň ýol açýar.
Biziň alyp barýan döwlet syýasatymyz ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ýokary depginler bilen ösdürmäge we dünýä bileleşiginiň bähbitlerine sebit hem-de halkara hyzmatdaşlygyny giňden ýola goýmaga gönükdirilendir. Häzirki zaman köpugurly ulag-kommunikasiýa ulgamyny döretmek bolsa bu syýasatyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.
Ýurdumyzyň logistika strategiýasy taryhy taýdan emele gelen ýörelgeden ugur alýar. Bir wagtlar kontinentimiziň halklaryny we ýurtlaryny birleşdiren esasy söwda ýollary Türkmenistanyň çäklerinden geçipdir. Gürrüň medeni ösüşde, Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky hyzmatdaşlygy giňeltmekde örän uly ähmiýeti bolan Beýik Ýüpek ýoly barada barýar.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, geljekde biziň ýurdumyzy Ýewropa, Aziýa Ýuwaş Ummany we Günorta Aziýa ykdysady hyzmatdaşlygyny üpjün edýän transkontinental köprä öwürmek üçin ähli mümkinçilikler bar. Dünýä ulag ulgamyna yzygiderli goşulmak bilen, Türkmenistan Gündogar — Günbatar we Demirgazyk — Günorta ugurlary boýunça ýollary hem-de çatryklary birleşdirýän milli üpjünçilik ulgamyny barha giňeldýär.
Şu maksat bilen, iri halkara taslamalary amala aşyrylýar. Milli Liderimiz «Demirgazyk — Günorta» ugry boýunça Gazagystan — Türkmenistan — Eýran demir ýolunyň gurlup, ulanmaga berilmegini muňa mysal hökmünde görkezdi. Türkmenistan — Owganystan — Täjigistan demir ýolunyň gurluşygy bu ugurda ýene-de bir iri taslamadyr. Biz bu taslamanyň sebitdäki guryýer döwletleri dünýäniň iri bazarlaryna çykarmakda örän netijeli boljakdygyna ynanýarys.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň deňiz flotuny ösdürmegiň ähmiýeti örän uly bolar diýip, Türkmenbaşy halkara deňiz portunyň gurluşygyny iri ulag taslamalarynyň biri hökmünde görkezdi. Hazaryň kenarynda gurulýan port häzirki zaman deňiz gatnawynyň möhüm bölegi bolar. Aziýa we Ýewropa ýurtlarynyň arasyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy hil taýdan täze derejä çykarmak üçin örän amatly şertleri döretmäge mümkinçilik berer.
Häzirki döwürde Türkmenistanyň ähli künjeklerinde özboluşly inženerçilik desgalary — halkara ulag ulgamynyň «altyn halkasyna» öwrüljek demir ýol we awtomobil köprüleri hem giň gerim bilen gurlup, ulanmaga berilýär. Amyderýanyň üstünden geçýän häzirki köprülerden başga-da, täze awtomobildir demir ýol köprüleriniň we köp sanly beýleki desgalaryň gurluşygy alnyp barylýar.
Tutuş ýurdumyzyň çäklerinden geçýän Aşgabat — Garagum — Daşoguz, Türkmenbaşy — Aşgabat — Farap awtomobil ýollarynyň esasy aýratynlygy olaryň dünýä ölçeglerine laýyk gelýänliginden ybaratdyr. Bu ýollaryň ugrunda onlarça inženerçilik desgalary — häzirki zaman ulag çatryklary, köprüler we estakadalar gurulýar.
Biz raýat awiasiýasyny ösdürmäge aýratyn üns berýäris. Sebäbi ol döwletimiziň ulag-logistika ulgamynyň möhüm bölegi bolup durýar, ýurdumyzyň sebitlerini baglanyşdyrýar we halkara giňişlige goşulmaga ýardam berýär diýip, milli Liderimiz sözüni dowam edip, Türkmenbaşy şäherinde bina edilen, sagatda 800 ýolagça hyzmat edýän Halkara howa menziliniň ähmiýeti uly bolar diýip belledi.
Marynyň 550 ýolagça, Daşoguzyň sagatda 500 ýolagça hyzmat edýän howa menzilleri hem bu ulgamyň düzümine girýär. Häzirki döwürde Türkmenabat şäherinde Halkara howa menzili çalt depginler bilen gurulýar. Ol sagatda 500 ýolagça hyzmat eder.
Gözel paýtagtymyz Aşgabatda şu gün açylyp, ulanmaga berilýän döwrebap Halkara howa menzili bu ugurda alyp barýan uly işlerimiziň aýdyň mysalydyr. Bu desga ýurdumyzyň esasy «howa derwezesi», kontinent we kontinentara howa ýollarynyň üstaşyr geçýän iri menzili bolar diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Berkarar döwletimiziň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk şanly baýramynyň öň ýanynda ak mermere beslenen paýtagtymyzda ulanmaga berilýän täze howa menzili toplumy, nesip bolsa, sebitde häzirki zaman ulag-üstaşyr üpjünçilik ulgamyny döretmegiň örän möhüm bölegine öwrüler. Bu döwrebap toplum Aziýa bilen Ýewropa ýurtlarynyň arasyndaky ykdysady we söwda hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze derejä çykarmaga şert döreder. Sebitara gatnaşyklaryň uzakmöhletleýin ösüşine uly itergi berer. Ýewraziýa giňişliginde ulag gatnawlaryny amatly ýagdaýa getirmäge giň mümkinçilikleri açar.
Merkezi Aziýada örän iri we tehnologiýa taýdan üpjünçiligi boýunça dünýäde öňdebaryjylaryň biri bolan bu toplum 1200 gektara golaý meýdany eýeleýär we 100-den gowrak desgany öz içine alýar. Şolaryň 48-si esasy desgalar bolup durýar. Bu desgalaryň hatarynda baş we ikinji ýolagçy terminalyny, ýük terminalyny, uçarlara tehniki hyzmat edýän angarlar toplumyny, okuw hem-de lukmançylyk merkezlerini we köp sanly beýleki desgalary görkezmek bolar.
Bäş gatly baş terminalyň tutýan meýdany 190 müň inedördül metrden hem geçýär. Ol bir ýylda 14 million ýolagça hyzmat eder. Üç milliondan gowrak ýolagçyny kabul etmäge niýetlenen ikinji terminal bilen bilelikde, häzirki zaman howa menzili jemi 17 milliondan hem köp adama ýa-da sagatda 2 müňe golaý ýolagça hyzmat etmäge mümkinçilik berer. Ýük terminaly bolsa 200 müň tonna ýüki üstünden geçirer.
Täze howa menziliniň uzynlygy 3 müň 800 metre ýetýän, ähli üpjünçilik ulgamy bolan iki sany uçuş-gonuş zolagy bar. Howa hereketini dolandyryş gullugynda iň öňdebaryjy nawigasiýa enjamlary oturdyldy. Döwrebap howa menzili halkara derejesinde hyzmat edip, dürli görnüşli we agramly uçarlary kabul edip biler.
Halkara ölçegleriniň ýokary talaplary, ýurdumyzyň howa şertleri, howpsuzlyk kadalary göz öňünde tutulan howa menzili tutuş toplumyň ýokary netijeli işlemegi üçin zerur bolan ähli desgalar we enjamlar bilen üpjün edildi.
Bu ýerde ýangyna garşy we awariýa-halas ediş, iýmit gulluklarynyň, awiasiýa-meteorologiýa merkeziniň binalary, logistika toplumynyň ammarlary ýerleşýär. Awiasiýa işgärlerini taýýarlaýan mekdep, ussahanalar, ýolagçylar we ekipaž agzalary üçin ähli amatlyklary bolan myhmanhana we köp sanly beýleki desgalar bar.
Şeýle hem täze toplumda milli howa gatnawlarynyň ekipaž agzalarynyň hünär derejesini ýokarlandyrmak üçin türgenleşik merkezi göz öňünde tutuldy. Onuň okuw otaglary «Boeing» howa gämileriniň uçarmanlary üçin işdäki ýaly şertleri döredýän we uçar dolandyrylanda zerur hereketleri ýerine ýetirmäge hem-de uçuş wagtynda bolup biljek ýagdaýlary göz öňüne getirmäge ýardam berýän döwrebap türgenleşik enjamlary bilen üpjün edildi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öz çykyşynda howa ýollarynyň syýahatçylyk etmek üçin hem örän amatly bolup durýandygyny belledi. Halkara howa ulaglarynyň ýolagçylarynyň köpüsi syýahatçylyk, işewürlik ýa-da medeni maksatlar bilen ýola çykýarlar. Şoňa görä-de, bu ugurda hem milli awiasiýa uly orny eýeleýär. Ýurdumyzyň ykdysadyýetine netijeli täsirini ýetirýär.
«Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugynyň howa gämileri häzir dünýä belli öndürijileriň iň täze uçarlarynyň we dikuçarlarynyň hasabyna doly täzelendi. Soňky ýyllarda howa gämileriniň sany ýokary hilli «Boeing» uçarlarynyň we beýleki kämil tehnikalaryň hasabyna barha artýar.
Häzirki wagtda «Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugynyň howa gämileri içerki gatnawlardan başga-da, dünýä ýurtlarynyň onlarça şäherine yzygiderli uçuşlary amala aşyrýar. Uçuş ugurlarynyň sany yzygiderli artýar.
Şeýle hem milli Liderimiz ajaýyp paýtagtymyzyň täze howa menziliniň ulanmaga berilýän senesiniň özboluşly manysynyň bardygyny hem belledi. Şu günki waka Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyndan laýyk bir ýyl öň bolup geçýär. Nesip bolsa, şu oýunlara gatnaşmak ýa-da tomaşa etmek üçin ýurdumyza gelýän köp sanly myhmanlary hut milli raýat awiasiýasy gulluklarynyň işgärleri ilkinjiler bolup garşy alarlar.
Aşgabatda 2017-nji ýylda boljak oýunlara taýýarlyk görmek boýunça alnyp barylýan işler Aziadanyň geçiriljek döwründe awiaugurlary köpeltmäge, şol sanda Aziýa sebitiniň ýolagçylary üçin köpeltmäge hem degişlidir diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Parahatçylyk söýüji syýasaty alyp barýan Bitarap Türkmenistan hemişe anyk başlangyçlar bilen çykyş edýär. Bu başlangyçlar dünýä bileleşigi tarapyndan giňden goldanylýar. Sebit we ählumumy derejede hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny we netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga ýardam berýär.
Şu meselede Türkmenistan diňe bir sebitiň döwletleriniň ykdysady bähbitlerini göz öňünde tutmak bilen çäklenmeýär. Ilki bilen, has giň — kontinentara ykdysady bähbitler üçin, ýokary depginde ösýän öz ulag-üstaşyr gatnatmalarynyň, şol sanda howa gatnatmalarynyň mümkinçiliginden ugur alýar.
Milli Liderimiz bu ugurda alnyp barylýan işleriň döwletara gatnaşyklary mundan beýläk-de giňeltmäge, ýurtlaryň we halklaryň özara düşünişmegine hem-de ýakynlaşmagyna ýardam berjekdigine berk ynam bildirdi.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisinde, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna agza ýurtlaryň baştutanlarynyň duşuşyklarynda, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynda we beýleki ýokary derejedäki maslahatlarda öňe sürlen başlangyçlar barada ýatlap geçdi. Hususan-da, gürrüň Hazar we Gara deňizleriniň, Orta Aziýa bilen Ýakyn Gündogaryň arasyndaky ulag-üstaşyr mümkinçiliklerini öwrenmegi göz öňünde tutýan, Birleşen Milletler Guramasynyň ulaglary ösdürmek boýunça Ýörite maksatnamasyny işläp taýýarlamak barada barýar.
Ulag we kommunikasiýalar ýaly geljegi uly bolan ugurlarda işjeň halkara hyzmatdaşlygy dünýä ykdysadyýetiniň umumylaşýan häzirki şertlerinde goşulyşmagyň aýrylmaz bölegi bolup durýar diýip, döwlet Baştutanymyz belledi. Şu gün ulanmaga berilýän häzirki zaman howa menzili hem munuň aýdyň mysalydyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni jemledi hem-de bu ýere ýygnananlary şanly waka bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlap, olary Aşgabat Halkara howa menziliniň açylyş dabarasyna gatnaşmaga çagyrdy.
Soňra täze howa menziliniň açylyş dabarasyna gatnaşmak üçin Aşgabada gelen daşary ýurtly myhmanlara söz berilýär.
Olaryň arasynda Ginnesiň rekordlar kitabynyň resmi wekili Jek Brokbenk hem bar. Jenap Brokbenk hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy we türkmenistanlylaryň ählisini döwlet Garaşsyzlygymyzyň ýetip gelýän 25 ýyllygy bilen gutlap, kitap üçin maglumatlary ýygnamak bilen meşgullanýan “Guinness World Records” kompaniýasynyň dünýäde rekordlary, täsin we geň-taň ýagdaýlary hem-de wakalary bellige almak ulgamynda jogapkärli we abraýly gurama bolup durýandygyny belledi.
Aşgabadyň Halkara howa menzili Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilmäge «Iň uly göl» diýlip atlandyrylan binagärlik aýratynlygy üçin teklip edildi. Bu teklip içgin öwrenildi hem-de zerur bolan maslahatlaşmalar geçirilenden soň, degişli çözgüt kabul edildi. Jenap Brokbenkiň aýtmagyna görä, munuň özi ýurdumyza gelmek üçin amatly ýagdaý boldy. Şeýle şatlykly wakanyň bolýan gününde Garaşsyz hem-de Bitarap Türkmenistana gelmek meniň üçin uly hormatdyr diýip, myhman aýtdy.
Jek Brokbenk esasy ýolagçy terminalynyň ýokarsynda iň uly haly gölüniň (705 inedördül metr) şekillendirilmegi netijesinde Aşgabadyň Halkara howa menziliniň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilendigini aýdyp, myhman bu ýagdaýy tassyklaýan şahadatnamany türkmen tarapynyň wekiline gowşurdy.
Şeýle hem dabarada “International Property Awardsyň” prezidenti hem-de “International Property & Traveli” esaslandyryjy Stýuart Şild çykyş etdi. Ol ýene-de bir hoş habar barada aýtdy.
Jenap Şild türkmen Lideriniň başlangyjy boýunça gurlan hem-de täsin binagärlik keşbine eýe bolan Aşgabadyň Halkara howa menziliniň bütin dünýäde meşhurlyga eýe boljakdygyna ynam bildirip, “International Property & Travel” gozgalmaýan emläk hem-de syýahatlar hakyndaky halkara neşiriniň bu ajaýyp desgany “Construction Excellence Award” sylagy bilen sylaglamak hakyndaky çözgüdi barada habar berdi. Ol bu iri we çylşyrymly desganyň ajaýyp binagärlik taglymatyny, taslamasyny hem-de gurluşygynyň hilini ykrar edýär.
Binagärlik ulgamynda dünýäde iň abraýly baýraklaryň biriniň esaslandyryjysy Aşgabadyň täze howa menziliniň dünýädäki iň owadan howa menzilleriniň hataryna girjekdigini we ýolagçylara hyzmat etmegiň hem-de amatlylygyň derejesi boýunça mynasyp orun eýelejekdigini belledi.
Jenap Şildiň belleýşi ýaly, ol eýýäm 26 ýyldan bäri dünýäniň iň gowy gurluşyk taslamalaryna baýraklary gowşurýar, ýöne Aşgabadyň täze howa menzili toplumy özüniň adaty bolmadyk, özboluşly çözgüdi bilen onda ýatdan çykmajak täsir galdyrdy.
“International Property & Travel” neşiriniň okyjylary örän köpdür, şeýle hem ol iri awiakompaniýalaryň 58-siniň biznes derejeli ýolagçylarynyň arasynda ýaýradylýar. Indi bolsa onuň okyjylaryna ajaýyp türkmen paýtagtyndaky täsin howa menzili hem-de siziň güneşli ülkäňiz bilen ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik döredildi diýip, žurnaly esaslandyryjy aýtdy.
“Business Initiative Directions” (BID) kompaniýasynyň baş dolandyryjy direktory, bütin dünýäde hiliň medeniýetini ilerletmek hem-de bu ulgamda hyzmatlary ykrar etmek bilen meşgullanýan halkara gurama wekilçilik edýän Frank Kalwino çykyşyny türkmen Liderini özygtyýarly Türkmenistanyň uly üstünlikleri bilen gutlamakdan başlady. Şol üstünlikler bolsa Türkmenistanyň halkyny, tutuş ýurdy, onuň ajaýyp paýtagtyny şöhratlandyrýar.
Adamzat ösüşiniň taryhynyň şaýatlyk edişi ýaly, hili we kämilligi gazanmak üçin, ilkinji nobatda, tutanýerlilik, berk güýç-kuwwat zerur bolup durýar diýip, myhman belledi. Kämillige ýetmek yhlasa baglydyr, onda-da, ösüşe tarap alyp barýan ýoldan her gün dyngysyz ýöremäge bolan yhlasa, erkiň güýjüni jemläp we geljegi pähim-paýhas edip taplamak ugrunda öňe gitmäge bolan yhlasa baglydyr. Aşgabadyň Halkara howa menzili Türkmenistanyň Prezidentiniň paýhasly ýolbaşçylygynyň netijesinde gazanylan ajaýyp üstünlikdir diýip, jenap Kalwino aýtdy.
Parasatly Liderler has ýokary derejelere ýetmek ugrundaky tagallalary ebedileşdirmek üçin üýtgeşik gözellige eýe bolan taslamalary döretmegiň we ýadygärlikleri gurmagyň örän wajypdygyny gowy bilýärler. Ýetilen üstünlikleri alamatlandyrýan hem-de halky galkyndyrýan desgalar hemmäni ruhlandyrýar we kämillige has ýakynlaşdyrýar.
Bu babatda Aşgabat Halkara howa menzili kuwwatly taslamanyň aýdyň mysalydyr we özüniň simwoliki häsiýeti, iň häzirki zaman tehnologiýalary hem-de özboluşly gözelligi üçin “Business Initiative Directions” guramasy tarapyndan “International Star Award for Quality” sylagyna mynasyp görüldi.
BID-iň wekili howa menziliniň hil babatda halkara baýraga mynasyp bolmagynyň esasy aýratynlyklaryny häsiýetlendirdi. Olar üýtgeşik nyşan: gazanylan üstünlikleriň, hiliň we rowaçlygyň dünýä derejesinde ykrar edilmegi hökmünde, al-asmana göterilmek üçin ganat ýaýan guşuň keşbine eýe bolan howa menzili binasy; öňdebaryjy tehnologiýalar: toplumyň “Airbus A3 80” we “Boeing 747-8” ýaly uly gabaraly, iki gatly ýolagçy howa gämilerini kabul edip bilýän, 350 müň inedördül metrlik ýapyk meýdanda, sagatda 1600 ýolagça hyzmat etmek ukyby bilen baglanyşyklydyr. Galyberse-de, haýran galdyryjy we ruhlandyryjy gözellik barada aýtmak bolar. Jenap Kalwinonyň bellemegine görä, Aşgabadyň Halkara howa menzili hakyky hazynadyr, ol häzire çenli döredilen ähli howa menzilleriniň arasynda şekiliň we bezegiň iň owadan sazlaşyklarynyň birine eýedir.
Frank Kalwino “Business Initiative Directions” guramasynyň hem-de onuň prezidenti we ýerine ýetiriji direktory Hose E.Prietonyň adyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Açyk gapylar» syýasatyna hem-de halkara gatnaşyklara wajyp goşant goşjak Aşgabadyň Halkara howa menziline «International Star Award for Quality» atly baýragyň berilýändigini yglan edip, altyn ýyldyz görnüşindäki hormatly sylagy türkmen tarapynyň wekiline gowşurdy.
Mýunhen şäheriniň Halkara howa menziliniň dolandyryjy direktory doktor Ralf Gaffal Türkmenistanyň Baştutany, bu ýere ýygnananlar bilen türkmençe “Salawmaleýkim” diýip görüşdi.
Myhman şu gün bu ýerde çykyş etmegiň özi üçin uly hormatdygyny we buýsançdygyny aýdyp, şanly dabara gatnaşmaga çagyrylandygy üçin hoşallyk bildirdi. Ýewropada iň gowy howa menziliniň wekili hökmünde doktor Gaffal milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy we türkmen kärdeşlerini dünýäde iň täsin desgalaryň biri bolan Aşgabadyň täze howa menziliniň açylmagy bilen gutlady. Her ýyl “World Airport Awards” baýragyny gowşurýan, awiasiýa ulgamynda esasy bilermenleriň biri bolan “Skytrax” 2015-nji ýylda Mýunheniň howa menzilini ýene-de iň gowy howa menzili diýip ykrar etdi.
Men hut Mýunheniň howa menziliniň Aşgabadyň howa menziliniň açylyşyna taýýarlyk görmegiň, ýolagçylara we ýüklere hyzmat etmek ulgamynyň guralyşynyň barşynda “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň hem-de taslamanyň baş potratçysy “Polimeks” kompaniýasynyň geňeşçisi hökmünde seçilip alynmagyna buýsanýaryn diýip, Ralf Gaffal aýtdy we bildirilen ynam üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Taslamany durmuşa geçirmäge gatnaşan hünärmenleriň ählisi tutanýerlilik we ýokary işjeňlik bilen zähmet çekdiler. Bu ägirt uly düzümleýin desga Aşgabady dünýäniň ähli künjekleri bilen täze hil derejesinde baglanyşdyrýar. Munuň özi ony sebitde iň gowy howa menzili diýip hasaplamaga mümkinçilik berýär.
Ol mýunhenli kärdeşleriniň adyndan Aşgabadyň howa menziliniň işgärlerine üstünlikli işlemegi arzuw edip, hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge, has ysnyşykly gatnaşyklary ösdürmäge taýýardygyny aýtdy hem-de “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň ýolbaşçylaryna Aşgabadyň Halkara howa menzilini ulanmaga bermäge taýýarlamak boýunça ähli işleriň ýerine ýetirilendigini tassyklaýan şahadatnamany gowşurdy. Doktor Gaffal howa menziliniň dolandyryş ulgamynyň dünýä derejesine laýyk gelýändigi hakyndaky bu resminamanyň täze toplumyň işiniň özboluşly başlangyç nokady bolup biljekdigini belläp, çykyşyny türkmen dilinde hoşallyk sözleri bilen tamamlady.
Çykyşlar tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Prezidenti wekiliýetler bilen bilelikde esasy ýolagçy terminalynyň binasyna girýär we onuň gurluşy, enjamlaşdyrylyşy hem-de ýolagçylar we işgärler üçin döredilen şertler bilen tanyşmaga başlaýar.
Hakykatdan-da, Aşgabadyň Halkara howa menzili diňe gerimi we owadanlygy bilen çäklenmeýär. Howa menziliniň ýerleşen böleginiň umumy meýdany 1 müň 200 gektara barabar bolup, ol desgalaryň 190-syny birleşdirýär. Ýolagçylar terminalynyň 5 gatly binasynyň adaty bolmadyk gurluşy hem diýseň haýran galdyrýar. Onuň meýdany 192 müň inedördül metre deň bolup, bu ýerdäki tolkun görnüşli beýik sütünler, palmalar, güller, owadan panno we beýlekiler aýratyn täsir galdyrýar.
Ýolagçylaryň amatlylygyna, olaryň wagtyny ýakymly geçirmegine aýratyn üns berlipdir. Şunda olary gurşap alýan giňişlik adaty aýdyň bolup, maglumat beriji serişdeler bilen üpjün edildi. Bu ýere gelýän ýolagçylaryň her biri — olaryň sany bolsa bir ýylda 14 million adama çenli bolup, işgärleriň ünsüni we hoşgylawlylygyny duýmaga mümkinçilik alar. Düşnükli interfeýs elektron tablolaryň, yşyklandyryjy we beýleki görkezijileriň, mahabat-maglumat gerňewleriniň we sütünleriniň kömegi bilen gazanylýar. Olaryň üsti bilen zerur bolan ähli maglumatlary almak bolýar.
Döwlet Baştutanymyz terminalyň ikinji gatyna çykýar, bu ýerde milli Liderimize ilkinji ýolagçynyň petegi gowşurylýar.
Uçuş eýwanynda şar görnüşli uly displeý ünsüňi özüne çekýär. Onda başlanmagyna laýyk bir ýyl galan Aziada — 2017-ä bagyşlanan mahabat roligi görkezilýär. Şaryň ýüzündäki şekil onuň içinde ýerleşen proýektr hem-de ýörite kompýuter ulgamy arkaly döredilýär. Bu enjam Türkmenistanyň häzirki wagtda ulanýan öňdebaryjy tehnologiýalarynyň uly mümkinçilikleri açýandygyny görkezýär. Şol tehnologiýalar bolsa esasy howa menzilinde hem ulanylýar.
Hasaba alyş we uçuş tapgyrynda Aşgabadyň howa menzilinde täze ulgamlar we enjamlar ornaşdyryldy. Ýolagçynyň hasaba alyş düzgünini ýa-da zerur bolan kadalaryň bir bölegini özbaşdak geçmegine mümkinçilik döredildi. Ol “elektron howa menzili” diýlip atlandyrylyp, özbaşdak hasaba durmak-self check-in onuň esasyny düzýär, ol adaty hasaba alyş bölümlerine nobaty kemeltmäge mümkinçilik berýär.
Ýolagçylaryň amatlylygy üçin howa gatnawyna özbaşdak hasaba alýan bölümleriň 11-si döredildi. Olar hasaba alyş zolagynyň öňünde, gümrük gözegçiligine çenli aralykda ýerleşdirildi, olardan ýüksüz ýolagçylar peýdalanyp bilýär. Gerek bolan halatynda bölümleriň ýanyndaky nobatçy işgär kömek edip biler.
Soňra ýolagçy skaner-rentgenskopik enjamdan barlagdan geçýär. Howa menziliniň we tutuş raýat awiasiýasynyň işgärleriniň esasy wezipesi ýolagçylaryň howpsuzlygy bolup durýar. Islendik howa menzili adamlaryň ägirt uly akymynyň jemlenýän ýeri bolup, bu ýerde ýolagçylary, ýükleri, islendik el goşuny, resminamalary ykjam gözden geçirmek zerur bolup durýar.
Indiki jogapkärli tapgyryň biri pasport gözegçiligidir. Bu ýerde hem çemeleşmeleriň ikisi — adamlaryň gatnaşmagynda we awtomatlaşdyrylan usul ulanylýar. Bu işler gözegçiligiň geçilýän wagtyny kemeltmek hem-de işiň bir bölegini maglumat beriji tehnologiýalaryň üstüne ýüklemek bilen amala aşyrylýar.
Pasport gözegçiliginiň adaty bölümleriniň sanyny täze E-geýtler azaldýar. Awtomatlaşdyrylan bölümler hasaplaýjy gurluşlaryň kömegi bilen pasportyň, wizanyň hakykylygyny barlaýar. Maglumatlar kompýutere salynýar, ýolagçynyň Türkmenistanyň çäginden çykandygyňy tassyklaýan möhür basylýar. Elektron derwezeler ulgamy ulanylanda, her bir raýata ortaça 10-15 sekunt sarp edilýär.
Soňra ýolagçy howa menziliniň uçuş meýdany görünýän uçuşyň garaşylýan giň zallaryna aralaşýar, bu ýerden uçarlaryň uçuşyny we gonuşyny synlamak bolýar.
Bu ýerde, halkara gatnawlar bölüminde ugraýan ýolagçylar üçin niýetlenen salgytsyz söwda dükanlary (duti free) ýerleşdirildi. Olarda dünýäniň meşhur parfýumeriýa we kosmetika önümleri, milli äheňde döredilen şaý-sepler, şeýle hem haly önümleri, sowgatlyklar, şol sanda 2017-nji ýylda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň nyşanlary şekillendirilen sowgatlyk önümleri, ýurdumyzda öndürilen beýleki dürli önümler goýlupdyr.
Bu bölümde ýolagçylar üçin iýmitleniş nokatlarynyň 27-si işleýär olaryň üçüsi “biznes-lanç” görnüşindedir. Şeýle hem bu ýerde 120 orunlyk naharhana bar. Mundan başga-da, körpeler üçin dürli oýnawaçly çagalar meýdançalary enjamlaşdyryldy. Onuň golaýynda garbanyşhana ýerleşýär. Bu ýerde çagalar üçin tagamlar hödürlenilýär. Şeýle hem howa menzilinde mümkinçiligi çäkli adamlar üçin şertler göz öňünde tutuldy.
Uçuşlar bölümi ýolagçynyň özüni oňaýly duýmagy üçin ähli şertleri, şol sanda bölek söwda zolaklaryny göz öňünde tutýar, bu ýerde iýmit, içgileri we beýlekileri satyn almak bolýar. Çäkleriň oýlanyşykly belgilenmegi gerek bolan ugurda liftlerden (terminalda olaryň 53-si bar), eskalatorlardan (umumy sany 41) ýa-da hereket edýän ýanýodalardan — trawalatordan (umumy uzynlygy 400 metre deň bolan bölümleriň 18-si bar) peýdalanyp, örän aňsat we tiz tapmaga mümkinçilik berýär.
Şeýle transporterlerde hereket etmegiň amatlylygyna milli Liderimiz hem baha berdi. Soňra hormatly Prezidentimiz binanyň dördünji gatyna çykdy, bu ýerden uçuş meýdanynyň giň görnüşi açylýar. Şol wagt bu ýere täze satyn alnan “Boeing-737-800” uçary gelip gondy. Duralga barýan pursadynda uçarmanlaryň penjiresinden ýurdumyzyň ýaşyl Tugy göründi.
Soňra paýtagtymyzyň howa menziline daşary ýurt awiakompaniýalarynyň uçarlary yzly-yzyna gonup başladylar...
Aşgabadyň Halkara howa menzili islendik görnüşdäki we islendik ýük göterijiligi bolan uçarlary kabul edip, şunda olara halkara standartlarynyň derejesinde hyzmat etmäge ukyplydyr. Onuň gurluşygynyň taslamasy terminallaryň üçüsinden, ýolagçy we ýük terminallaryndan başga-da, howa gämileri üçin uzynlygy 3800 metre deň bolan uçuş-gonuş zolagyny, aýlaw ýollaryny, duralga ýerlerini, howa hereketini dolandyryş gullugynyň minarasyny, beýleki degişli desgalaryň birnäçesini öz içine aldy. Mundan başga-da, uzynlygy 3800 metre barabar bolan, hereket edýän uçuş-gonuş zolagynyň durky täzelenildi.
Şeýle hem terminalyň dördünji gatynda myhmanhana ýerleşýär. Amatly otaglar üstaşyr geçýän ýolagçylara niýetlenip, bu ýerde hyzmatyň ýokary hili hödürlener. Döwlet Baştutanymyz otaglaryň enjamlaşdyrylyşy, olaryň aýratynlyklary bilen tanyşdy. Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýerden toplumyň ikinji gatyna düşdi.
Milli Liderimiz bu ýerde ak gyňaçly eneleriň täze satyn alnan uçary milli dessurlar esasynda garşylaýyş çärelerini synlady. Olar täze uçara ýagşy işleriň nyşany hökmünde ak un sepip, asylly ýörelgä laýyklykda uçaryň ýörite enjamyna alaja dakdylar. Munuň özi Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe asyrlar aşyp gelýän ýagşy dessurlaryň döwrebap derejede ösdürilýändiginiň nobatdaky subutnamasydyr.
Paýtagtymyzyň täze Halkara howa menziliniň enjamlaşdyrylyşy gelip düşýän ýolagçylaryň uçardan göni binanyň içine girmek mümkinçiligi üpjün edilýär. Munuň özi ýokary halkara derejelerine doly laýyk gelýän döwrebap hyzmatlaryň ýola goýulýandygyny alamatlandyrýar. Bu ýerde ýolagçylar ýörite münüş köprüleri arkaly uçara geçip bilýärler.
Şeýle münüş köprüleri ýolagçylar üçin howanyň islendik pursadynda zerur amatlygy üpjün edýär. Şeýle hem bu usul ýolagçylary gatnatmak üçin tehnika ulanmak zerurlygyny aradan aýyrýar. Bu bolsa wagtyň tygşytlanmagynda möhüm şert bolup durýar. Münüş köprüsi uzynlygyna açylyp, uçaryň gapysyna laýyk barýar we ol toplumyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrýar.
Milli Liderimiz münüş köprüsi bilen “Boing-737-800” uçaryň içine girýär. Bu ýerde uçarmanlaryň serkerdesi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hasabat berýär. Döwlet Baştutanymyz uçaryň dolandyryş bölümi, onuň enjamlaşdyrylyşy bilen tanyşýar.
Uçaryň içinde kümüş saçly enelerimiz, däbe görä, uçaryň dolandyryş enjamyna alaja dakdylar. Soňra döwlet Baştutanymyz terminalyň üçünji gatyna – ýolagçylaryň gelýän zolagyna bardy. Bu ýerde eýýäm dürli ýurtlardan ilkinji halkara gatnawlar bilen gelen ýolagçylar durdy.
Türkmenistanyň Prezidenti ýolagçylar hem-de daşary ýurt howa ýollarynyň Eýranyň, Owganystanyň, Türkiýäniň, Katar Döwletiniň we Russiýanyň howa ýollarynyň uçarlarynyň agzalary bilen salamlaşdy. Myhmanlar öz gezeginde paýtagtymyzyň howa menziline özboluşly gözellik çaýýan ägirt uly laçynyň keşbine haýran galandyklaryny aýtdylar.
Bu ýerde döwlet Baştutanymyz Özbegistandan dabara gatnaşýan wekiliýetiň agzalary bilen hem söhbetdeş boldy.
Milli Liderimiz esasy ýolagçy terminal bilen tanyşlygyň barşynda birinji gatda ýerleşen ýük alynýan bölüme hem baryp gördi.
Soňra döwlet Baştutanymyz ýene-de uçuş zolagyna, ikinji gata galýar, onuň eýwanyna Aşgabat — Pekin ugry boýunça Hytaý Halk Respublikasynyň ýokary okuw mekdeplerine okamaga barýan talyplar hem-de olaryň ene-atalary ýygnandylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýigitlerden we gyzlardan seçip alan hünärleri bilen gyzyklanyp, ata mähri bilen olara iň döwrebap bilimleri ele almagy, eziz Watanymyza ýokary hünärli hünärmenler bolup gaýdyp gelmegini hem-de ýurdumyzyň gülläp ösmegine mynasyp goşantlaryny goşmagyny sargyt etdi. Milli Liderimiz okuwda hem-de durmuşda maksada okgunly bolmagyny tabşyryp, talyplara ak ýol arzuw etdi.
Talyplar hormatly Prezidentimize okuwçy ýaşlar barada ýakyndan alada edýändigi, ukyplarynyň hem-de zehinleriniň açylmagy üçin giň mümkinçilikleri döredýändigi, kämilleşmegi üçin giň mümkinçilikleriň üpjün edilýändigi, iş ýüzünde öňdebaryjy ylmy-tehniki gazananlary ulanyp, hünär babatda tejribe toplamaga şertleriň döredilendigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler. Ene-atalaryň biri döwlet Baştutanymyza alkyş sözlerini aýtdy.
Soňra milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow howa menziliniň hormatly myhmanlarynyň kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyrdy hem-de onuň işgärlerine üstünlik, abadançylyk we berk jan saglyk arzuw etdi.
“Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň işgärleriniň adyndan, şanly waka mynasybetli, döwlet Baştutanymyza elde dokalan ajaýyp haly sowgat berildi.
Döwlet Baştutanymyz esasy ýolagçy terminalynyň binasyndan ugramazdan öň, onuň CIP we VIP zolaklarynda döredilen şertler bilen tanyşdy hem-de howa menziliniň hünär-innowasion ulgamyna üns berdi.
Hyzmat etmek babatda Aşgabadyň howa menzili aeronawigasiýa düzüminiň ösdürilmegine we ýolagçylara hyzmat etmegiň hilini ýokarlandyrmaga täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy netijesinde dünýäde ykrar edilen öňdebaryjy howa menzilleri bilen mynasyp bäsleşmegi göz öňünde tutýar.
Bu ýerde serhet, gümrük we migrasiýa gulluklarynyň işi döwrebap derejede ýola goýuldy. Ýokary halkara ölçeglere laýyklykda howa gämileriniň ýerüsti hereketini guramak we dolandyrmak, el goşlaryny hem-de ýükleri işläp geçmek ulgamynda howpsuzlygyň we kadalaşdyrmagyň ähli talaplaryny üpjün etmäge toplumlaýyn çemeleşme amala aşyryldy.
Howa menziliniň çäginde ýangyna garşy göreş hem-de halas ediş gulluklarynyň postlary hereket edýärler. Bu gulluklaryň syn ediş-gözegçilik diňleri, ýangyna garşy göreş ulaglar üçin garažlary bar. Şeýle hem bu ýerde ýerüsti hyzmat ediş serişdeler üçin ýörite sehli ussahanalar, ýangyç guýujy beketler hereket edýär.
Umuman, ýokary tehnologiýaly we ylym bilen baglanyşykly pudak hökmünde raýat awiasiýasy, bir tarapdan, jemgyýetiň hem-de ykdysadyýetiň innowasion ösüşiniň, beýleki bir tarapdan bolsa oňa itergi beriji güýç bolup durýar. Ýurduň ykdysady ösüşiniň her bir görkezijisi gatnawlaryň ösüşinde öz beýanyny tapýar. Netije ýyllyk däl-de, aýlyk maglumatlarda has aýdyň görünýär, çünki halkara iş saparlary ýygjamlaşýar, ýük dolanyşygy artýar, Türkmenistanyň ilatynyň awiahyzmatlara bolan islegleri işjeňleşýär.
Howa ýollary arkaly ýük daşamak “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň işiniň esasy görnüşleriniň biridir. Türkmen paýtagtynyň täze howa menzilinde ýylda 200 müň tonna ýüki işläp geçmäge ukyply ýük terminaly guruldy. Onuň çäginde howa gämileri üçin bäş duralgaly ýük perrony, eksport hem-de import zolaklary, sowadyjy jaýlar, dürli görnüşli ýükleri saklamak üçin niýetlenen ammarlar ýerleşýär. Bu ýerde şeýle hem “Türkmenpoçta” döwlet kompaniýasynyň poçta paýlaýjy merkezi göz öňünde tutuldy. Poçta merkezi, Döwlet gümrük gullugynyň gümrük nokady hem-de Weterinariýa gullugy üçin otaglar göz öňünde tutuldy.
Ýük awiagatnawlarynyň ýerüsti hyzmatyny döwrebaplaşdyrmak milli raýat awiasiýasyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýar. Bu wezipäni çözmegiň çäklerinde Aşgabat şäheriniň Halkara howa menziliniň ýük terminalynda işewürligi kämilleşdirmäge gönükdirilen döwrebap tehnologiýalaryň birnäçesi ornaşdyryldy. Mysal üçin, türkmen paýtagtynyň täze howa menziliniň Kargo terminaly diňe bir ýurdumyzyň däl, eýsem, tutuş sebitiň iri hem-de ýokary tehnologiýaly howa ýük merkezidir.
Uçarlara hyzmat etmegiň С-сheсk angar toplumy üns berilmäge mynasypdyr. Ol ýöriteleşdirilen tehnikalaryň uly möçberiniň bolmagyny talap edýän, hyzmat etmegiň has çylşyrymly usullarynyň biridir. Iň täze programma üpjünçiligi howa gämileriniň ähli zerur bolan tehniki maglumatlaryny we statuslaryny, olaryň enjamlarynyň we abzallarynyň, uçarlaryň her biriniň ulanylyşynyň hem-de hyzmat edilişiniň maglumatlaryny saklamak üçin gerek bolan maglumat binýadyny birleşdirýär.
Toplumyň önümçilik binýadynyň bolmagy türkmen howa ýollarynyň inženerçilik gullugyna ýolagçy “Boeing” uçarlarynyň çylşyrymly tehniki hyzmatlaryny, gündelik we düýpli abatlamak işlerini özbaşdak amala aşyrmaga, şeýle hem beýleki awiakompaniýalaryň howa gämileri üçin hyzmatlary etmäge mümkinçilik berýär.
Howa hereketini dolandyrmak (HHD) howpsuz syýahatlaryň möhüm bölegidir. Ýolagçylar howa menzilinden ugranlarynda ýa-da bu ýere gelenlerinde, dispetçerçilik diňine gözi düşüp, öz ýanlaryndan uçuşlary dolandyrýan adamlara hoşallyk bildirýärler.
Täze aerowokzal toplumynyň dispetçerçilik diňiniň syn ediş beýikligi 50,57 metre, onuň umumy beýikligi bolsa 65 metre barabardyr. Onuň çylşyrymly elektron-tehniki binýady döwrebap aeronawigasion enjamlary birleşdirýär. Meteorologiýa şertlerine gözegçilik etmegiň kuwwatly awtomatlaşdyrylan ulgamy howa menziliniň jogapkärçilik zolagynda howa hereketine doly gözegçilik edilmegini üpjün eder.
Uçarmanlar düzüminiň saglygy hem-de beden taýdan taýýarlygy howa gämisiniň ekipažynyň ygtybarlylygyny kesgitleýän möhüm talaplaryň biri bolup durýar. Aşgabadyň Halkara howa menzilindäki “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň Lukmançylyk merkezi döwrebap enjamlar, şol sanda täsin, anyklaýyş we bejeriş enjamlary bilen üpjün edildi. Merkeziň binýadynda Lukmançylyk — uçuş bilermenler topary işleýär. Onuň berýän netijenamalary halkara standartlaryna laýyk gelýär. Munuň özi uçarmanlar düzümine dünýäniň islendik nokadynda uçuşlary ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär.
Halkara howa menziliniň desgalarynyň düzümine raýat awiasiýasynyň okuw merkezi hem girýär. Ol özüne awiasiýa işgärlerini taýýarlaýan mekdebi we trenažýorlar üçin binany birleşdirýär. “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň trenažýor tälim toplumy — bu uçarmanlaryň her birini çözgütleri çalt we ýokary hilli kabul etmäge taýýarlamak üçin ýagdaýlary modelirlemegiň ýokary tehnologiýaly ulgamydyr. Simulýatorlar diňe bir uçarlaryň kabinasyny emele getirmek bilen çäklenmän, eýsem, tutuş daşky gurşawdaky ýagdaýyň anyk kompýuter şekilini döredýär. Enjamlaryň ählisi awiasiýa trenažýor gurluşyk ulgamynda dünýäniň öňdebaryjylaryndan getirildi. Şeýle ulgamlaryň köpüsi sebitde ilkinji bolup, hut Aşgabadyň howa menzilinde ornaşdyryldy.
Howa menziliniň çägindäki desgalar barada gürrüň edip, ýene-de bir gullugyň — uçar iýmitiniň sehi barada durup geçmän bolmaz. Şol ýerden ýolagçylar üçin iýmit uçara getirilýär. Bu seh halkara kadalara hem-de uçarlara ugradylýan azyk önümleriniň howpsuzlygyna bildirilýän berk talaplara laýyklykda enjamlaşdyryldy.
Ýurdumyzyň esasy “howa derwezesi” Türkmenistanyň ulag ulgamynda ähli babatda göreldeli toplumdyr. Onuň ýükleriň daşalmagynyň hem-de ýolagçylaryň gatnadylmagynyň möçberlerini artdyrmaga mümkinçilik berýän önümçilik kuwwatlyklary örän uludyr.
Munuň üçin ýurdumyzda ulag gatnawlarynyň utgaşdyrylan ulgamy döredilýär. Bu ulgam olaryň her biriniň artykmaçlyklaryny baglanyşdyrmagyň we netijeli peýdalanmagyň esasynda howa we ýerüsti ýollary birleşdirýär. Şunda iri halkara we sebitleýin deňiz, derýa, awtomobil, demir ýol we howa ýollaryna çykmak üçin uly mümkinçilikler açylýar. Raýat awiasiýasy şu multimodal ulgamyň möhüm bölegi bolup durýar. Onuň ösüş derejesi ýurdumyzyň milli ulag-logistika ulgamlarynyň ählumumy düzümine goşulyşmagynyň depginini kesgitleýär. Bu babatda Aşgabadyň täze Halkara howa menziline möhüm ähmiýet berilýär.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


c: text/html

text:
Gazagystanyň günorta sebitlerinde soňky aýlarda meningitden, beýni we oňurga ýiliginiň çişmeginden 13 adam öldi diýip, Merkezi Aziýa ýurdunyň Saglyk ministrligi 6-njy iýunda habar berdi.
Ministrlik Almatyda, Kyzylordada, Günorta Gazagystan regonlarynda jemi 59 adamyň, şol sanda 14 ýaşdan aşakdaky 21 çaganyň meningit bilen keselländigini aýtdy.
Ölüm hadysalarynyň iň soňkusy 5-nji iýunda, Taldykorgan şäherinde ýogalan 17 ýaşly oglanyň ölümi bilen hasaba alyndy.
Ministrlik ýagdaýyň gözegçilik astyndadygyny aýdýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Täze taryhy döwrümizde Türkmenistan Watanymyzy kuwwatly ýurda öwürmek, ykdysadyýetimizi durnukly ösdürmek, bazar gatnaşyklaryna geçmegi çaltlandyrmak ugrunda netijeli işler durmuşa geçirilýär. Hormatly Prezidentimiziň bu ugurdaky maksatnamalaýyn çäreleriniň durmuş ýüzünde üstünlikli amala aşyrylmagy we işjeň häsiýete eýe bolmagy juda guwandyryjydyr.
Geçen ýylyň oktýabr aýynda welaýatymyzyň Ak bugdaý etrabynyň “Nowruz ýaýlasynyň ak öýi” binasynda geçirilen Ýaşulular maslahatynda kabul edilen taryhy çözgütler ýurdumyzyň ösüşiniň täze döwründe möhüm waka öwrülip, ajaýyp özgertmelere özboluşly badalga boldy. Şol taryhy maslahatda kabul edilen «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018—2024nji ýyllarda durmuşykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasy» bu gün üstünlikli durmuşa geçirilýär. Maksatnamada 2018— 2024nji ýyllarda ýurdumyzy durmuşykdysady taýdan ösdürmegiň maksatlary kesgitlendi, öňde duran wezipeler, esasy ýörelgeler, ileri tutulýan ugurlar we garaşylýan netijeler beýan edildi, şeýle hem şol maksatlary durmuşa geçirmek boýunça çäreler göz öňünde tutuldy. Onda 7 ýylyň dowamynda ýurdumyzyň jemi içerki önüminiň ýyllyk ösüş depginini ýokary derejede saklamak meýilleşdirilendir. Häzirki wagtda şol maksatnamada göz öňüne tutulyşy ýaly, ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny artdyrjak desgalaryň birnäçesi Ahal welaýatynda gurulýar. Şol desgalaryň hatarynda Gökdepe etrabynyň Owadandepe geňeşliginiň çäginde gurulýan tebigy gazdan benzin öndürjek zawotdyr. Sebitde deňi-taýy bolmadyk bu zawodda tebigy gazdan ekologiýa taýdan arassa A92 kysymly benzin öndürmek göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiz şu ýylyň 5nji iýulynda geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisiniň barşynda «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018 — 2024nji ýyllarda durmuşykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň» üstünde durup geçmek bilen, ýylyň birinji ýarymynda bu maksatnama laýyklykda, döwletimiziň ählumumy ykdysadyýetiň ösüşinde eýeleýän ornuny pugtalandyrmak, bäsdeşlige ukyply, ýokary hilli, içerki we daşarky bazarlarda uly isleg bildirilýän dürli harytlary öndürýän innowasion senagat kärhanalaryny döretmek boýunça belli bir derejede işleriň amala aşyrylandygy, munuň özi bize esasy maksadymyza ýetmäge — mähriban halkymyzyň durmuşynyň mynasyp derejesini we hilini üpjün edýän, güýçli ýaşaýyşdurmuş maksatly ykdysadyýeti bolan dünýäniň ösen demokratik döwletleriniň derejesine çykmaga gönükdirilen örän möhüm özgertmeleri amala aşyrmakda nobatdaky ädimleri ätmäge mümkinçilik berendigi barada aýtdy.
Ýaşulular maslahatynda Türkmenistanyň Halk Maslahatyny döretmek boýunça teklibiň aýdylmagy, şol esasynda «Türkmenistanyň Halk Maslahaty hakynda» Türkmenistanyň Konstitusion Kanunynyň kabul edilmegi taryhy ähmiýetli waka bolup dabaralandy. Häzirki wagtda Halk Maslahatynyň birinji mejlisine uludan taýýarlyk görülýär. Onuň paýtagtymyz Aşgabatda geçirilmegi hasda guwandyrýar.
Halk Maslahatynyň döredilmegi häzirki döwürde üstünlikli durmuşa geçirilýän durmuşykdysady, demokratik özgertmeleriň oňyn netijelerine, jemgyýetçilik durmuşynyň dürli ugurlaryny ösdürmäge gönükdirilen maksatnamalaryň amala aşyrylmagyna, ýurdumyzda raýat jemgyýetini ösdürmäge, syýasy, ykdysady, demokratik özgertmeleri çuňlaşdyrmaga uly ähmiýetiň berilýändiginiň aýdyň alamaty bolup durýar. Ol ata babalarymyzyň köp asyrlaryň dowamynda toplan baý taryhy tejribesiniň, milli ýörelgeleriň dabaralanmasy hökmünde uly gyzyklanma döredýär. Taryha nazar aýlanymyzda hem, halkymyzyň möhüm wezipeleri ilatyň giň gatlaklarynyň, şol sanda ýaşulularyň gatnaşmagynda maslahatlaşyp çözülendigine göz ýetirýäris. Bu ýörelgäniň täze taryhy döwrümizde dowam etdirilmegi we täzeçe mazmunda baýlaşdyrylmagy juda buýsandyryjy ýagdaýdyr.
Arkadag Prezidentimiziň başda durmagynda ata Watanymyz özygtyýarly döwlet hökmünde öz milli ýoly bilen öňe barýar, aýdyň we eşretli geljegini gurýar. Bu ýol parahatçylyk söýüjilikli, bitaraplyk, demokratik ýörelgelere esaslanýar hemde milli Liderimiziň döredijilikli başlangyçlary bilen barha dabaralanýar. Bu gün ýurdumyzda amala aşyrylýan beýik işler diňe bir halkymyzyň ýaşaýyşdurmuş derejesiniň ýokarlanmagyna, ata Watanymyzyň ykdysady kuwwatynyň artmagyna däl, Türkmenistanyň Ýer ýüzündäki abraýmertebesiniň ýokary göterilmegine hem oňaýly täsir edýär. 2015nji ýylyň iýun aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 69njy mejlisinde dünýäniň 47 döwletiniň awtordaş bolmagynda, 193 döwlet tarapyndan «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy» atly Rezolýusiýanyň biragyzdan gaýtadan kabul edilmegi daşary syýasatynda «açyk gapylar» syýasatyny alyp barýan Garaşsyz döwletimiziň halkara abraýynyň ýokarydygynyň aýdyň subutnamasydyr, döwlet Baştutanymyzyň alyp barýan oňyn bitaraplyk, parahatçylygy söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk ýörelgelerine we giň halkara hyzmatdaşlygyna esaslanýan daşary syýasy ugrunyň ajaýyp netijesidir.
Öňde duran jemgyýetçiliksyýasy çäre — Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň birinji mejlisi ýurdumyzy mundan beýläkde gülledip ösdürmegiň ýolunda möhüm ähmiýetli waka bolar. Onuň guramaçylykly geçmeginde welaýatymyzda hem degişli işler geçirilýär. Taýýarlyk işleriniň çäginde Halk Maslahatyna gatnaşjak wekilleri hödürlemek we saýlamak boýunça ýygnaklar geçirilýär. Olaryň barşynda welaýat, etrap we şäher jemgyýetçilik guramalary, şeýle de syýasy partiýalar tarapyndan ata Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda saldamly goşant goşýan iň mynasyp raýatlar wekillige görkezildi. Öňde boljak Halk Maslahatynyň birinji mejlisiniň taryhy ähmiýetli geňeş boljakdygyna, onda ilýurt ähmiýetli çözgütleriň kabul ediljekdigine ynanýarys. Beýik ösüşözgertmeleriň ýoly bilen ata Watanymyzy barha belent sepgitlere alyp barýan Gahryman Arkadagymyzyň jany sag bolsun, döwletli tutumlary mundan beýläkde rowaç alsyn!
Baýramsoltan MYRADOWA,
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Ahal welaýat birleşmesiniň başlygy, Mejlisiň deputaty.


text:
— Milli Liderimiziň taýsyz tagallasy bilen demir ýol ulgamyny döwrebap derejede kämilleşdirmek ugrunda giň möçberli özgertmeler maksatnamalary durmuşa geçirilýär. Bu ugurda döwlet Baştutanymyzyň öňdengörüjilikli syýasaty netijesinde ençeme halkara başlangyçlar iş ýüzünde durmuşa geçirilýär.
— Şolaryň hatarynda Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesini agzamak bolar. Sebitiň iri taslamasy – Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýol geçelgesi Aziýa sebitiniň döwletleriniň arasynda halkara ulag gatnawlarynda möhüm ulgam bolar.
— Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýoly Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň esasy böleginiň biridir. Birinji tapgyrda bu taslamanyň demir ýoluň– Türkmenistanyň çäginde uzynlygy 85 kilometre barabar bolan Atamyrat-Ymamnazar ýolunyň gurluşygy ýerine ýetirildi. Atamyrat-Ymamnazar-Akina polat ýolunyň umumy uzynlygy 88 kilometre deňdir. Ymamnazar (Türkmenistan) we Akina (Owganystan) serhetýaka nokatlarynyň arasyndaky böleginiň uzynlygy 3 kilometre barabardyr.
— Şeýlelikde, Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýoly Aziýa demir ýol geçelgesiniň nobatdaky “altyn halkasyna”, ol bolsa, öz nobatynda, ägirt uly kontinentiň iki bölegini — Ýewropany we Aziýany birleşdirýän ulag kommunikasiýalarynyň halkara ulgamynyň möhüm bölegine öwrüler.
— Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzyň demir ýol ulgamy barha kuwwatlanýar. Bu ugurda amala aşyrylan halkara taslamalaryň hatarynda “Demirgazyk-Günorta” halkara geçelgesiniň möhüm düzümi bolan Gazagystan-Türkmenistan-Eýran transmilli demir ýoly hem bar. Bu ýol Eýranyň üsti bilen Pars aýlagyna, beýleki tarapdan Gazagystanyň üsti bilen Ýewropa we Hytaýa çenli, Günbatar tarapda bolsa Baltika deňzine çenli aralykda demir ýollaryň kömegi bilen aragatnaşyk gurnamaklyk mümkinçiligini döretdi.
— Mundan başga-da Garaşsyzlyk ýyllarynda Tejen-Sarahs-Maşat, Aşgabat-Garagum-Daşoguz, Türkmenabat-Atamyrat demir ýollary gurlup, ulanmaga berildi. Şeýle hem Amyderýanyň üstünden geçýän dünýä inženerçilik ulgamynyň täsin desgasy Atamyrat-Kerkiçi demir ýoly guruldy, bu ugurda ýene-de bir ähmiýetli desga bolan Türkmenabat-Farap demir ýoluň gurluşygy güýçli depginde alnyp barylýar.
— Soňky ýyllarda ýurdumyzyň demir ýol ulaglary doly täzelendi, ýük wagonlarynyň, şol sanda ýüküni özi düşürýän dumkar-wagonlaryň, bitum daşamak üçin bunker-wagonlaryň, nebit, sement we beýleki zatlary daşamak üçin çelek wagonlaryň 1 müňden gowragy, ýolagçy otlular we teplowozlar üçin wagonlaryň köp sanlysy satyn alyndy.
— 2016-njy ýylyň 10-njy fewralynda Türkmenistandan Sarahs demir ýol menzili arkaly Eýrana synag konteýner otlusynyň ugrandygyny bellemelidiris. Bu otly Hytaý-Gazagystan-Türkmenistan –Eýran ugry boýunça ilkinji gatnawy amala aşyrdy.
AZIÝA HALKARA DEMIR ÝOL GEÇELGESI WE DEMIR ÝOL ULGAMY
— Milli Liderimiziň taýsyz tagallasy bilen demir ýol ulgamyny döwrebap derejede kämilleşdirmek ugrunda giň möçberli özgertmeler maksatnamalary durmuşa geçirilýär. Bu ugurda döwlet Baştutanymyzyň öňdengörüjilikli syýasaty netijesinde ençeme halkara başlangyçlar iş ýüzünde durmuşa geçirilýär.


text:
Şu gün Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhani Türkmenistana bolan resmi saparynyň çäklerinde “Gadymy Merw” Döwlet taryhy-medeni goraghanasyna baryp gördi.
Mälim bolşy ýaly, Aşgabatda ýokary derejedäki türkmen-eýran gepleşikleri geçirildi. Ol iki döwletiň we halklaryň asyrlaryň dowamynda berkän, hoşniýetli goňşuçylyk däplerine, ähli ugurlar boýunça özara peýdaly hyzmatdaşlygy ösdürmäge we işjeňleşdirmäge bolan ikitaraplaýyn gyzyklanmalara ygrarlylygyny ykrar etdi.
Nobatdaky ýokary derejede bolan duşuşykda türkmen we eýran Liderleri ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň dürli ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdylar we onuň wajyp taraplaryny kesgitlediler. Iki goňşy halkyň dostluk, ynanyşmak we özara düşünişmek gatnaşyklarynyň berkidilmegini şertlendirýän döwletara medeni gatnaşyklaryň ösdürilmegi hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň biri hökmünde görkezildi. Bu ulgamdaky özara gatnaşyklaryň esasy ugurlary Türkmenistanyň Hökümeti bilen Eýran Yslam Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda 2018 — 2020-nji ýyllarda medeniýet, sungat, ylym we bilim boýunça hyzmatdaşlygyň maksatnamasynda öz beýanyny tapdy. Oňa şu gezekki gepleşikleriň jemleri boýunça möhüm resminamalaryň toplumynyň hatarynda gol çekildi.
Prezident Hasan Ruhani Türkmenistana bolan resmi saparynyň ikinji gününde örän baý we gadymy taryhy bolan Mary welaýatynyň edara ediş merkezi — Mary şäherine geldi. Iki ýurduň Döwlet baýdaklary bilen bezelen Halkara howa menzilinde belent mertebeli myhmany ýurdumyzyň resmi wekilleri garşyladylar. Dostlukly döwletiň Liderine duz-çörek hödür edildi we gül desseleri gowşuryldy.
Howa menzilinden Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň ulag kerweni “Gadymy Merw” Döwlet taryhy-medeni goraghanasyna tarap ugrady.
ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen ýadygärliklerden ybarat bolan bu toplum açyk asmanyň astyndaky ägirt uly muzeý, köp sanly syýahatçylaryň has ýygy-ýygydan gelýän meşhur merkezleriň biri, zyýarat edilýän künjek, şol bir wagtyň özünde bolsa milli we dünýä taryhynda hem-de medeniýetinde ylmy barlaglary alyp barmak üçin özboluşly barlaghana bolup durýar.
“Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” şygary astynda geçýän şu ýylda milletiň umumadamzat gymmatlyklarynyň aýrylmaz bölegi bolup durýan milli mirasyň wagyz edilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Şunlukda, dünýäniň dürli ýurtlary, ilkinji nobatda bolsa goňşy döwletler bilen netijeli ylmy we medeni gatnaşyklaryň ýola goýulmagy möhüm bolup durýar. Şeýle hem Türkmenistan we Eýran üçin syýahatçylyk ulgamynda tejribe alyşmak we bu ugry ösdürmek ugrunda ägirt uly mümkinçilik açylýar. Türkmenistanyň we Eýranyň ajaýyp taryhy-binagärlik we medeni ýadygärlikleri diňe bir alymlaryň däl, eýsem dünýäniň dürli künjeklerinden syýahatçylaryň ünsüni özüne çekýär.
“Gadymy Merw” Döwlet taryhy-medeni goraghanasynda bolmagyň barşynda belent mertebeli myhman birnäçe taryhy ýadygärliklere we bu künjegiň taryhdaky ösüşini, biziň halklarymyzyň gadymy gatnaşyklaryny alamatlandyrýan mukaddes künjeklere baryp gördi.
Taryhy-medeni goraghana bilen tanyşlygy tamamlap, Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhani Mary şäheriniň Halkara howa menziline geldi we Türkmenistandan ugrady.


text:
Baý bolmak arzuwyňyzy ýok etjek 10 böwet.
Herkim bay bolmak isleýär. Ýöne durmuşda käbir zatlar baý bolmak arzuwyňyza böwet bolup bilýär. Telekeçi ruhy bolmadyk ýa-da risk almak temasynda çekinjeň bolanlar diňe arzuw edýäler. Geljekde dünýädäki iň baý adamlaryň arasynda ýeriňizi bellemek isleýän bolsaňyz birazajyk özüňizi silkiň. We aşakdaky hereketlerden uzak duruň.
1. Plansyz işlemek.
Işjeň, netijeli işlemek ýerine köp işleseňiz baý bolup bilmersiňiz. Duş gelýän ähli baý telekeçiler iş sagatlaryny jikme-jik planlaýarlar. Bir temanyň üstünde birnäçe sagatlap işlemek ýerine iň gysga wagtda , iň netijeli çözgüt tapmaga üçin hereket ediň.
2. Pul jemlemäge üns bermek
Pul jemlemek gowy zatdyr. Ýöne diňe pul jemlemäge üns berseňiz maýa goýum üçin puluňyz galmaz. Baý bolmagyň ilkinji şerti maýa goýumdyr. Nämelere maýa goýum etmeli? Bu temada “ Baý kaka, garyp kaka “ kitabyny okamagy maslahat berýän.
3. Hasap-hesip ýöredip bilmezlik.
Pul öýüňize gelişi ýaly sowulýarmy? Onda gutlaýan öýüňizde uly hasap-hesip problemasy bar. Gazananyňyzdan köp sowýan bolsaňyz ýa-da puly eliňize alyp almankaňyz sowýan bolsaňyz baý bolmagyňyz gaty kyn. “ Gazanýanyňyzdan az sowuň” . Dogry hasap hesip baý bolmak üçin ilkinji ädimleri ätmekde kömek eder.
4. Işgär bolup ýaşamanyny halamak
Ýaýka kelläňi al aýlygyňy pikiri size diňe rahat bir durmuş berer. Ýöne baýatmaz. Baý bolmak üçin gowy pikirlenmeli. Elbetde aýlyk belli ýere gelýänçäk gerekdir. Esasy zat alan aýlygymyzy dogry ýerde ulanyp bilmekdir. Pul sizi dolandyrmaly däl, siz puly dolandyrmaly.
5. Maýa goýum etmezlik
Baý bolmagyň ilkinji şerti dogry maýa goýum etmekdir. Ökde telekeji bolasyňyz gelýän bolsa maýa goýup pursatlaryny ulanyň.
6. Öz pikiriňize üns bermezlik.
Başgalaryň pikiri, firmasy üçin işlemek olary baýadar, sizi däl. Her gün agşam firmaňyzy baýatmak üçin sagat gurarsyňyz. Eger baý bolasyňyz gelýän bolsa öz pikirlerňiziň üstünde işläň. Muny iş ýeriňizdäki tejribäňiz we kelläňizdäki pikirler bilen birleşdirip bilersiňiz.
7. Rahat durmuş islemek.
Elbetde 1-2 günde bay bolup bolmaýar.Belli bir kynçylyklardan geçmeli bolýaňyz. Üstünlige ýeten kişiler iň az bir gezek şowsuzlyga uçrandyrlar. Esasy zat bes etmezlikdir.
8. Maksatsyz bolmak
Eger maksadyňyz ýok bolsa eliňizde hiç zat ýok diýmekdir. Ýola çykanyňyz özüňize bir maksat we plan çyzyň. Bu maksadyňyza ýetmek üçin etmeli işeriňizi belläň. Maksadyňyz bolmasa baý bolup bilmersiňiz.
9. Çykdaýjylaryňyzdan galan pul bilen bir zatlar etmek
Hasap-hesip bilen baglanşykly başga bir temada eliňizda galan pul bilen birzatlar etmäge çalyşmagyňyzdyr. Köplenç aý ahyry gelende köpimiziň elinde az pul galýar. Günlik sowalgalar, gezelençler, dynç alyşlar we konsertler diýsek elimizde maýa goýum üçin pul galmasy gaty kyn. Bu sebäpden hem puluňyzy planlaň we ilki bilen maýa goýum üçin pul aýyryň. böwet
10. Özüňize ynanmazlyk.
Baý boljagyňyza ynanmasaňyz baý bolup bilmersiňiz. Bu ýola çykanyňyzda pikirleriňizi yzynda duruň we hemişe öňe gidiň. Geljek üçin planlar ediň. Ýogsam irden 8, agşam 5 sagatlar arasynda işlemäge dowam edersiňiz. böwet
Ünsüňizi çekip biler: Will Smithiň durmuşyny üýtgeden 3 kitap


text:
Salam dostlar,
Taplar nichik, name tazelikler bar umuman?
Aydyp oturyn.
Name tazelik
Salam dostlar,
-
SiziňÝalyBiri
2 months ago
- irden gün dogýa agşam hem batýa
-
SiziňÝalyBiri
2 months ago
- türkmen talyp sen saýtyň administratoriýasyna degişli gerek?
-
acharsoz
2 months ago
- Waleýkim salam talyp akga.
27.07.18 08:52
Открыта новая линия электропередачи Туркменистан – Афганистан
26.07.18 08:42
Туркменские паломники совершат хадж в Мекку и Медину
Туркменские паломники в количестве 153 человек посетят Саудовскую Аравию в период с 5 по 27 августа 2018 для совершения хаджа.
Şylar bar eken täzelik.
Ýurtda umuman, Magymguly zamanyndan bäri üýtgän zat ýok, baý-garyp synp gatlagy, süýthorlyk, haramlyk, jelepçilik, binamyslyk, dürtmeseň duýmazlyk, garaz, erbet hasaplap boljak näme bar bolsa gitdigiçe ösüp, dünýä derejesiniň standartlaryna laýyk gelýän görnüşe geçip dowam etmegine dowam edýär. 2007-de Prezident bolup, bilim we neşä garşy göreş reformalary bilen özüni halka söýdüren Berdimuhamedow, göte goýdy, sygyryň guýrugynda pyçak döwdi, suw görmän balak çykardy, garaz, umudy we prezidentliginiň jogapkärçiliklerini ödemedi. Halk şeýle goýun bolsa, kim prezident bolsa näme etsin diýsene, Berdimuhamedowyň hem iliňkiden artykmaç günäsi ýok aslynda. Garaz, Bitaraplygymyzyň. tebigy gazymyzyň we nebitimiziň bizi Wenezuellanyň, Yragyň, Siriýanyň, Liwiýanyň ýagdaýyna düşmekden halas edip biljekdigi gaty hyllalla. Mesele gazda, statusda ýa pizdes Arkadag liderde däl, mesele halkda, her bir maşgalada, ynançda, lebizde. Halal näme, haram näme, hak näme, iman näme bilmeýän, bilse-de "türkmene haram ýokmaz" sözüni birmahalky haramzadalaň öz bähbitlerine ulanyşy ýaly, bulary hem öz bähbitlerine ulanýan nesil bar. Ölüp gidersiňiz dä, gün geler neberäňizdenem, gabyrdaky maslyk-jesediňizdenem hasap soralar weli, o güne çenli näçe adamyň günäsini alyp, ganynna galyp gidersiňiz, Hudaý biläýmese. Ganyna galamyzok diýmäň, mersedesdir bemweleriniň suratlaryny paýlaşýan Germaniýaňyzda we Türkmenistanda ölýän adamlaryň statistikasyny görüp, ganhordygyňyzy özüňiz hem görüp bilersiňiz.
Ehh, täzelikden nirä geldik, alty asyr bäri dowam edip gelýän türkmeniň köneligini ýatlamana geldik.
-
Nepes29
2 months ago
- dolar 5 TL..
ABD yaptırımları sıkıcı bir korku filmine döndü. Tam en kötüyü gördük diyorsunuz, katil düştüğü yerden kalkıp elindeki bıçakla yeniden vuruyor. Yönetmen yakın çekim yapıyor. Ekran kıpkırmızı oluyor.
“ABD’nin 200 milyar dolarlık Çin ithalatına koyduğu vergiyi yüzde 10’dan yüzde 25’e çıkarmayı planladığı açıklaması sonrası Wall Street’ten başlayıp Avrupa ve Asya borsalarına yayılan sert bir satış dalgası ile karşıyayız.
-
Buz ýaly Koka kola
2 months ago
- Mende täzelik ba ýönö aýtjak däl


text:
Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi tarapyndan Balkan welaýatynyň döwlet drama teatrynda ýaşlarymyzyň arasynda tans sungatyna bolan ukyp-başarnyklaryny ýüze çykarmak hem-de kämilleşdirmek maksady bilen “Bagtyýarlyk döwrüniň joşgunly tanslary” atly bäsleşik geçirildi. Bu bäsleşige ýurdumyzyň ýörite sungat hem-de sazçylyk mekdepleriniň talyplary gatnaşyp, olar milli hem-de daşary ýurt tanslaryny ýerine ýetirmekde özara bäsleşdiler.
Bäsleşikde, Balkan welaýat ýörite sungat mekdebiniň tans topary has şowly çykyş edip 1-nji orny, Marynyň Ýolaman Hummaýew adyndaky ýörite sazçylyk mekdebiniň tans topary 2-nji orny we Ahal welaýat ýörite sungat mekdebiniň tans topary 3-nji orny eýelediler.
Bäsleşikde üstünlik gazanan tans toparlara ýadigärlik sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy.


text:
AMBASSADE DU TURKMÉNISTAN
RÉPUBLIQUE FRANÇAISE - PARIS
Türkmenistanda 27-nji sentýabr Garaşsyzlyk güni hökmünde bellenilýär. 1995-nji ýylyň 12-nji dekabrynda 185 döwletiň biragyzdan goldamagy bilen, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Rezolýusiýasy bilen hemişelik Bitarap döwlet diýlip ykrar edildi. Häzirki wagtda Türkmenistan 145 döwlet bilen diplomatik gatnaşyklary ýola goýdy.
Türkmenistan — demokratik, hukuk, dünýewi döwletdir. Döwlet dolandyryşy Prezident respublikasy görnüşinde alnyp barylýar. Türkmen döwletiniň syýasy gurluşy 1992-nji ýylyň 18-nji maýynda Kabul edilen (2016-njy ýylyň 14-njy sentýabrynda täze redaksiýasy) Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda kemala getirildi. Türkmenistanyň Konstitusiýasy döwletiň Esasy Kanuny bolmak bilen, Türkmenistanyň döwlet gurluşy deňagramlylygy saklap, özbaşdak hereket edýän kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet häkimiýetlerine bölünmek ýörelgelerine esaslanýar. Konstitusiýada berkidilen kadalar we namalar göni herekete eýe. Konstitusiýa garşy gelýän kanunlar we beýleki hukuk namalary ýuridiki güýje eýe däldir.
HalkTürkmenistanyň döwlet häkimiýetiniň öz ygtyýarlygyny ýörediji we ýeke-täk gözbaşy bolup durýar.
Döwlet din we wyždan azatlygyny, olaryň kanun öňünde deňligini kepillendirýär. Dini guramalar döwletden aýry bolup, olar döwlet işine goşulyp, döwlet wezipelerini ýerine ýetirip bilmeýärler. Döwletiň bilim ulgamy dini guramalardan bölünendir we dünýewi häsiýete eýedir.
Türkmenistanyň Prezidenti — Türkmenistanyň iň ýokary wezipeli adamy bolmak bilen, döwlet we ýerine ýetiriji häkimiýetiň baştutany bolup durýar. Ol Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine – Hökümetine baştutanlyk edýär.
Türkmenistanyň Prezidenti döwlet garaşsyzlygynyň we bitaraplyk derejesiniň, ýurt bitewiliginiň, Konstitusiýanyň berjaý edilişiniň we halkara borçlarynyň ýerine ýetirilişiniň kepili hökmünde çykyş edýär. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy bolup durýar.
Türkmenistanyň Mejlisiniň ýokary wekilçilikli edarasy bolmak bilen, kanun çykaryjy häkimiýetini (Parlamenti) amala aşyrýar. Ol ýerli saýlaw etraplary boýunça 5 (bäş) ýyl möhlet bilen saýlanylan 125 deputatdan ybaratdyr.
Mejlisiň deputatlarynyň saýlawlary Türkmenistanyň raýatlary tarapyndan ählumumy, deň hem göni saýlaw hukugy esasynda gizlin ses bermek arkaly we alternatiw esasda amala aşyrylýar.
Türkmenistanda kazyýet häkimiýeti dine kazyýetlere degişlidir. Kazyýet häkimiýeti raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny, kanun arkaly goralýan döwlet we jemgyýetçilik bähbitlerini goramaga niýetlenendir.
MEÝDANY
Türkmenistan– Merkezi Aziýanyň bäş ýurdunyň biri bolup, onuň meýdany boýunça olaryň arasynda ikinji orny eýeleýär, ýagny Türkmenistanyň tutýan meýdany 491,21 müň km2 deňdir. Onuň günbatardan gündogara 1100 km. we demirgazykdan günorta 650 km. uzaýar. Türkmenistan demirgazykda Gazagystan Respublikasy, demirgazyk–gündogarda we gündogarda Özbegistan Respublikasy bilen, günorta-gündogarda Owganystan Yslam Respublikasy bilen, günortada Eýran Yslam Respublikasy bilen serhetleşýär. Şeýle hem günbatarda Hazar deňzi tebigy serhedi bolmak bilen Azerbaýjan Respublikasy bilen hem serhetleşýär.
ILATY
Türkmenistanyň ilaty 6,2 mln. adamdan gowrakdyr. Türkmenistan — köp milletli döwletdir. Ýurtda 100-den gowrak milletleriň we halkyýetleriň wekilleri ýaşaýarlar.
DÖWLET DILI
Türkmen dili—döwlet dili bolup durýar. Türkmenistanyň ähli raýatlaryna ene dilini ulanmak hukugy kepillendirilýär. Türkmenistanyň okuw mekdeplerinde üç dili – türkmen, iňlis we rus dillerini öwrenmeklik üpjün edilen. Bulardan başga-da, ýörite orta mekdeplerinde hem-de ýokary okuw mekdeplerinde fransuz, hytaý, nemes, ýapon we beýleki daşary ýurt dilleri öwredilýär.
PUL BIRLIGI
Milli pul birligi 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda dolanyşyga girizilen manat bolup durýar. Häzirki wagtda milli walýutanyň erkin konwertirlenýän walýuta bolan gatnaşygy: 3,50 manat = ABŞ-nyň 1 dollary.
“Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmegiň 2011-2030-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasy” Kabul edildi we üstünlikli durmuşa geçirilýär. Mundan başga-da, maliýe edaralary tarapyndan birnäçe ýyl bäri Türkmenistanda gymmatly kagyzlar bazaryny ösdürmek boýunça uly işler alnyp barylýar. Häzirki wagtda döwletimiziň ilatyna “Visa”:“Visa Eleсtron”, “Visa Сlassiс” ýaly kart görnüşleriniň hyzmatlary edilýär. Söwda ulgamynda nagt däl hasaplaşyklary ýola goýmak boýunça halkara töleg ulgamlary, hususan-da, “Master Сard” boýunça töleg geçirmegi ornaşdyrmak boýunça degişli işler dowam etdirilýär.
ADMINISTRATIW-TERRITORIAL GURLUŞY
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäheri, ol welaýat hukukly administratiw-territorial gurluşly birlikdir. Aşgabadyň düzümine dört etrap — Bagtyýarlyk, Berkararlyk, Köpetdag we Büzmeýin etraplary girýär.
Türkmenistanda bäş sany welaýat — Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarydyr. Her welaýat etraplara bölünýär. Türkmenistanda 43 etrap, 6 şäherlerdäki etraplar, 51 şäher, olardan 11-si etrap hukukly şäher, 62 şäherçe, 605 geňeşlik (oba ýerli düzümler) we 1719 sany oba ilatly ýerlerdir.
TÜRKMENISTANYŇ DÖWLET WE MILLI BAÝRAMÇYLYKLARY
Şu ählihalk baýramçylyk we hatyra günlerinde kärhanalarda, guramalarda we edaralarda işlenilmeýär:
1) Täze ýyl – 1-nji ýanwar;
2) Halkara zenanlar güni – 8-nji mart;
3) Milli bahar baýramy – 21-22-nji mart;
4) Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni –18-nji maý;
5) Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni – 27-nji sentýabr;
6) Hatyra güni – 6-njy oktýabr;
7) Halkara Bitaraplyk güni – 12-nji dekabr;
8) Gurban baýramy – Gurban baýramynyň anyk senesi her ýyl Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany bilen kesgitlenilýär;
9) Oraza baýramy – Oraza baýramynyň anyk senesi her ýyl Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany bilen kesgitlenilýär.
Türkmenistanda Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany bilen kesgitlenilýän dynç alyş günleri berilmezden (eger olar iş günlerine gabat gelse) baýramçylyk we hatyra günleri hem bellenilýär:
1). Watan goragçylarynyň güni – 27-nji ýanwar;
2). Türkmenistanyň diplomatik işgärleriniň güni – 18-nji fewral;
3). Ulag we aragatnaşyk toplumynyň işgärleriniň güni – 7-nji mart;
4). Himiýa senagatynyň işgärleriniň güni – 31-nji mart;
5). Bütindünýä saglyk güni – 7-nji aprel;
6). Türkmenistanyň Migrasiýa edaralarynyň işgärleriniň güni – 17-nji aprel;
7). Türkmen bedewiniň baýramy – aprel aýynyň soňky ýekşenbesi;
8). 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda Ýeňiş güni – 9-njy maý;
9). Aşgabat şäheriniň güni – 25-nji maý;
10). Türkmenistanyň Içeri işler edaralarynyň işgärleriniň güni – 29-njy maý;
11). Türkmen halysynyň baýramy – maý aýynyň soňky ýekşenbesi;
12). Çagalary goramagyň halkara güni – 1-nji iýun;
13). Dokma senagatynyň işgärleriniň güni – iýun aýynyň birinji ýekşenbesi;
14). Daşky gurşawy goramagyň bütindünýä güni – 5-nji iýun;
15). Ylymlar güni – 12-nji iýun;
16). Türkmenistanyň Adalat edaralarynyň işgärleriniň güni – 18-nji iýun;
17). Türkmenistanyň Prokuratura edaralarynyň işgärleriniň güni– 26-njy iýun;
18). Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni – 27-nji iýun;
19). Türkmenistanyň Kazyýet edaralarynyň işgärleriniň güni – 5-nji iýul;
20). Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni – 21-nji iýul;
21). Serhetçiler güni – 11-nji awgust;
22). Bilimler we talyp ýaşlar güni – 1-nji sentýabr;
23). Energetika senagatynyň işgärleriniň güni – sentýabr aýynyň ikinji şenbesi;
24). Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk edaralarynyň işgärleriniň güni – 30-njy sentýabr;
25). Ýaşulularyň halkara güni – 1-nji oktýabr;
26). Türkmenistanyň Harby-deňiz Güýçleriniň güni – 9-njy oktýabr;
27). Türkmenistanyň Gümrük edaralarynyň işgärleriniň güni – 4-nji noýabr;
28). Hasyl toýy – noýabr aýynyň ikinji ýekşenbesi;
29). Nebitgaz senagaty we geologiýa işgärleriniň güni – 14-nji dekabr;
30). Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti S.A.Nyýazowy Ýatlama güni – 21-nji dekabr.


text:
Öňki “Ýimpaş” söwda merkeziniň ýakyn wagtda täze at bilen açylmagy mümkin. Bu barada Azatlyk Radiosynyň iki çeşmesi habar berýär.
“Ýimpaş” söwda merkeziniň ýapylmagyna gatnaşygy bolan ministrlikleriň birindäki çeşmämiz, söwda merkeziniň ýakyn wagtda täze at bilen gaýtadan açyljagyny aýtdy.
Bu maglumaty söwda merkeziniň ýapylmagyndan öň ýeri kireýine alan işewürlere ýakyn çeşmämiz tassyklady.
“Ýimpaş” söwda merkeziniň öňki kärendeçilerine jaň edip, koreý hakyndaky şertnamalary gaýtadan baglaşmagy teklip edip başladylar. Olar girdejini kepil geçip bijek kärendeçileriň belli bir sanyny toplamak isleýän bolmagy mümkin. “Ýimpaş” kompaniýasynyň özüne şäheriň demirgazyk böleginde bir ýer bölüp berdiler. Öňki Lenin-Aýtakow köçesindäki edara jaýyndan “Ýimpaş” ýazgysyny aýyrdylar” diýip, Azatlyk Radiosynyň söhbetdeşi gürrüň berdi.
Çeşmeleriň ikisi-de Türkiýäniň “Ýimpaş Holding” kompaniýasyna degişli bolan söwda we täjirçilik merkezleriniň binalarynyň Türkmenistanyň prezidenti G. Berdimuhamedowyň ýakyn töweregindäki “täsirli adamlaryň” eline geçýändigini aýdýarlar.
Bir-birine bagly bolmadyk çeşmeler daşary ýurtly maýa goýuja degişli bolan obýektleri öz eýeçiligine geçirendigi aýdylýan adamlaryň atlaryny görkezdiler. Emma Azatlyk Radiosy öz çeşmeleriniň howpsuzlygy nukdaýnazaryndan käbir jikme-jik maglumatlary çap etmekden saklanmak kararyna geldi.
Ýatladyp geçsek, Türkmenistanda açylan ilkinji uly söwda merkezi “Ýimpaş” geçen ýylyň aýagynda doly ýapylmazyndan öň ýany dürli basyşlara sezewar edilipdi, yzýany kompaniýanyň eýeleri türk dinçisi Fethulla Gülen bilen gatnaşykda günälenipdi.
Söwda merkeziniň ýapylmagyndan soň onuň ýerinde Aşgabatda geçiriljek 2017-nji ýylyň Aziýa oýunlarynyň zerurlyklary üçin, awtoduralganyň guruljagy barada habar berlipdi.
Şeýle-de “Ýimpaş” söwda we täjirçilik merkezleriniň Türkmenistanyň döwlet eýeçiligine geçiriljekdigi barada maglumatlar peýda bolupdy.
Türkmenistanyň resmi edaralary bu ýagdaý barada entek hiç hili kommentariý bermän gelýärler.
Azatlyk Radiosy geçen ýylyň dekabr aýynda düşündiriş sorap,“ Ýimpaş Holding” kompaniýasynyň Türkiýedäki baş edarasyna ýüz tutupdy. Kompaniýany wekili “Ýimpaş Holding” şirketiniň bu mesele dogrusynda kommentariý bermekden saklanmak kararyna gelendigini mälim edipdi.
1990-njy ýyllaryň aýagynda Aşgabatda bina edilen “Ýimpaş” söwda we täjirçilik merkezleriniň gurluşygyny “Ýimpaş Holding” kompaniýasy öz hasabyna amala aşyrypdy. Söwda merkeziniň administrasiýasynyň sözlerine görä, Türkmenistan binalaryň gurluşygyna maýa ýatyrmandyr.


text:
Türkmenistanda daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda okaýan studentleriň tölenen okuw töleglerini geçirmekdäki kynçylyklar dowam edýär.
Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde atlandyrylmasyzlygyny soran habarçymyzyň tassyklamagyna görä, studentleriň ene-atalary okuw tölegleri türkmen banklaryna geçirilse-de, Türkmenistan tarapynyň pul serişdesini daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynyň bank hasaplaryna geçirmeýändigini aýdýarlar.
“Çagalary Russiýada, Belarusda, Täjigistanda we Gyrgyzystanda okaýan ene-atalaryň ençemesi okuw töleglerini tabşyrandygyna garamazdan, türkmen häkimiýetleri, bank işgärleri daşary ýurtlarda okaýan studentleriň şertnama esasynda ugradylmaly okuw pullarynyň oktýabr aýynyň içinde geçirip bermegi wada beripdirler. Ene-atalar indi oktýabr aýyna garaşýarlar” diýip, habarçymyz gürrüň berdi.
Belläp geçsek, 2016-njy ýylyň ýanwar aýynda Türkmenistanyň Merkezi banky dollaryň resmi söwdasyny ýatyrandan soň, ýurtda dollaryň resmi kursy 3,5 manat möçberinde saklanylýan mahaly, onuň “gara bazardaky” bahasy bäş esseden hem köp gymmatlap, 20 manada çenli ýetdi.
Şeýle-de, ýurtda dollaryň resmi söwdasy ýatyrylandan soň, raýatlaryň ýurduň daşyna pul ugratmak mümkinçiliklerine hem ençeme tapgyr çäklendirmeler girizildi. Häzirki wagt daşary ýurtlarda okaýan türkmen studentleri okuw töleglerini türkmen banklary arkaly – diňe Türkmenistanyň Bilim ministrligi tarapyndan tassyklanan we beýleki resminamalar bolanda – dollaryň resmi kursy esasynda okaýan uniwersitetine geçirip bilýär. Bu türkmenistanly studentler üçin resmi kurs esasynda türkmen manadyny daşary ýurt walýutasyna öwürmek boýunça esasy mümkinçilik bolup durýar.
Habarçymyzyň tassyklamagyna görä, şu günler Türkmenistanyň Bilim ministrligi, Daşary işler ministrligi we Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy daşary ýurtlarda okaýan studentleriň bu mümkinçiligini hem ýatyrmak ähtimallygynyň üstünde maslahat edýärler.
“Çagalary daşary ýurtlarda okaýan lebaply we daşoguzly ene-atalaryň aýtmaklaryna görä, türkmen häkimiýetleri mümkinçiligi bolan türkmenistanly studentleriň okaýan ýurdunda gazanç edip, özleriniň zerurulygyny we okuw töleglerini özleri işläp gazanmalydygy barada maslahat edýärler. Türkmenistanyň Bilim ministrligi, Daşary işler ministrligi we Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy studentleriň daşary döwletlerdäki ýokary okuw jaýlaryna golaý boş iş orunlaryny kesgitläp, olary studentleriň okuw şertlerine görä planlaşdyryp, iş şertnamalaryny baglaşmagy maksat edinýärler. Bu barada lebaply we daşoguzly ene-atalaryň ençemesine duýdurylypdy. Ýöne bu ýagdaýyň anyk haçan amal edilip başlanjagy belli däl” diýip, habarçymyz muny türkmen häkimiýetleriniň daşary ýurt walýutasyny ýurtda saklap galmak üçin edýän tagallalarynyň ýene biri diýip düşündirýär.
Azatlyk Radiosynyň ýokarda gürrüňi edilýän ýagdaýlar dogrusynda Türkmenistanyň Bilim ministrligi we Merkezi banky bilen habarlaşyp, kommentariýa almak synanyşyklary häzirlikçe başa barmady.
Ýöne belläp geçsek, Azatlyk Radiosy daşary ýurtlarda okaýan ýa-da mundan beýläk bilim almak isleýän türkmenistanly ýaşlaryň okuw tölegleriniň ýokary okuw jaýlarynyň bank hasaplaryna geçmeýändigi we şol sebäpli ýaşlaryň dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy barada ençeme gezek habar beripdi.
3-nji awgustda redaksiýanyň adyna gelen hatlaryň birinde Orsýetiň medisina uniwersitetlerine girmek üçin synagdan geçen ýaşlaryň ençemesiniň okuw töleginiň türkmen banklary tarapyndan geçirilmändigi sebäpli, bialaç yzyna gaýtmaly bolandygy aýdyldy.
2-nji aprelde Belarusyň Döwlet medisina uniwersitetinde okaýan türkmen talyplary özleri üçin Türkmenistandan bank geçirimleri arkaly ugradylan okuw tölegleriniň ýokary okuw jaýynyň hasabyna wagtynda geçmeýändigi sebäpli özlerine okuwdan çykarylmak howpunyň abanýandygyny aýdyp, maglumat beripdiler.
Şol bir wagtyň özünde, okuw tölegleri ýokary okuw jaýynyň hasabyna wagtynda geçirilmändigi sebäpli okuwdan çykarylyp, ýurda dolanan talyplaryň hossarlarynyň okuw üçin türkmen bankyna tölän pullaryny yzyna alyp bilmeýändigini, iýul aýynda Azatlygyň ýurt içindäki habarçylary habar beripdi.


text:
Türkmenistanda agyr urgulara sezewar edilip, soňy bilen-de degişli medisina kömegi berilmezden aradan çykan bir raýatyň ýakynlary, munuň bilen baglylykda geçirilen derňewiň we sud diňlenişiginiň dowamynda “düýpli” kanun bozmalaryň bolandygyny, şeýle-de merhuma “töhmet” atylandygyny öňe sürýärler.
Ýatlatsak, Azatlyk Radiosy geçen ýylyň 22-nji dekabrynda 37 ýaşly Hydyrow Nazar Begenjowiçiň öz iş ýerinde, ýagny Türkmenabadyň Köpugurly Çagalar keselhanasynda näbelli adamlar tarapyndan ýenjilip, öýüniň bosagasynda taşlanyp gidilendigi barada maglumat beripdi.
Bu wakany ýakyndan yzarlan, şeýle-de Hydyrowlaryň maşgalasy bilen ýakyn aragatnaşykda bolanlar Azatlyk Radiosynyň bu baradaky maglumatyndan soň, degişli derňewiň geçirilendigini; şeýle-de Hydyrowy ýençmekde aýyplanyp üç adamyň tussag edilendigini gürrüň berdiler.
Mundanam başga, howpsuzlyk gulluklary bu maglumatyň “nädip Azatlyga gowşandygyny?” anyklajak bolup, Hydyrowyň maşgala agzalaryny, ýakynlaryny soraga çekipdirler.
Netijede, 28-nji martda Türkmenabadyň şäher sudy Hydyrowy ýençmekde aýyplanýanlaryň birini Türkmenistanyň Jenaýat Kodeksiniň 107-nji maddasynyň, 3-nji bölümine laýyklykda, ýagny “seresapsyzlyk boýunça jebir çekeniň ölmegine eltmekde” günäli tapyp, 14 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdir. Aýyplanýanlaryň beýleki ikisi bolsa, “şaýat” hökmünde geçip, jenaýat jogapkärçiligine çekilmändirler.
Emma, Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp, bu waka bilen ilteşikli täze maglumatlary ýetiren türkmenabatlylar suduň netijesi bilen razylaşmaýandyklaryny, derňewe we sud diňlenişigine ýerli ýokary derejeli käbir resmileriň basyş edendigini, şeýle-de, Hydyrowyň ýakalaşyk turan pursady serhoş bolandygy barada merhuma “töhmet atylandygyny” belleýärler.
Çeşme käbir ýerli ýokary derejeli lukmanlaryň, sülçüleriň we kazylaryň atlaryny tutsa-da, olar bilen habarlaşyp, bu aýyplamalar dogrusynda pikirlerini almak başartmandygy sebäpli, olaryň şahsyýetleri takyklaşdyrylmaýar.
Geliň, söhbetimiziň şu ýerinde bolup geçen bu pajygala waka başdan-aýak ser salalyň.
Ýakynlarynyň sözlerine görä, 1980-nji ýylda doglan, aşgabatly Hydyrow Nazar 2013-nji ýylda 2 müň 500 dollar möçberinde para berip, Türkmenabadyň Köpugurly Çagalar keselhanasynda tehniki howpsuzlyk inženeri bolup işe başlaýar. Aradan birnäçe ýyl geçenden soň, has takygy 2017-nji ýylda Hydyrow şol keselhanada kärdeşler arkalaşygynyň başlygy wezipesine bellenilýär.
Özüni Hydyrowyň ýakyn dosty bolandygyny aýdýan türkmenabatlynyň sözüne görä, munuň yz ýany Hydyrow oňa keselhanada amal edilýän galplyklara, korrupsiýa şaýat bolandygyny, şeýle-de özüniň soňky ykbaly barada alada galýandygyny aýdypdyr.
Bu gürrüňdeşlikden dört gün geçenden soň, 22-nji dekabrda Hydyrow keselhananyň territoriýasynda aýlanyp ýören pursady, keselhananyň beýleki işgärleri “Täze ýyl üçin beren sowatlaryňyz gowy däl. Muňa sen günäkär!” diýen bahana bilen Hydyrowy agyr ýenjipdirler. Olar diňe Hydyrow huşundan gidenden soň urgularyny bes edip, sebiti terk edipdirler.
Hydyrow 15 minutdan soň özüne gelýär we kabinetine tarap ugraýar. Otagyna giren pursady onuň el-aýagy tutulyp, ol ýene-de huşuny ýitirýär. Çeşme bu wakalara derňewiň dowamynda, keselhanada ýerleşdirilen wideokameralaryň ýazgylaryndan tomaşa edendigini aýtdy.
Çeşme keselhananyň beýleki işgärleriniň Hydyrowyň öz kabinetinde huşsuz ýatandygyny görseler-de, hiç zat etmän, gerekli medisina kömegini bermän, kabinetiniň daşyndan ýapandyklaryny aýtdy. Netijede, Hydyrow şu ýagdaýda sagat 19:00-a çenli öz kabinetinde saklanypdyr. Bu aralykda, Hydyrowy, hamana, serhoş edip görkezmek üçin, onuň üstüne, egin-başlaryna arak hem döküpdirler.
Çeşme bu ýagdaýlary keselhananyň beýleki bir işgäriniň hem tassyklandygyny, emma ýokary derejeli resmileriň ar almagyndan we iş ornuny ýitirmeginden howatyr edip, sudda öz maglumatlaryny üýtgedendigini gürrüň berdi.
Mundan soň, keselhananyň sürüjisi we ýene bir işgäri huşsuz Hydyrowy öýüniň bosagasyna taşlap gidýärler. Merhumyň gelni Tiz kömek gullugyny çagyranyndan soň, ol ýerli keselhana äkidilýär. Nazar Hydyrow özüne gelmän 30-njy dekabrda, takmynan sagat 14:00 töweregi aradan çykýar.
Çeşme merhuma sereden lukman bilen gürleşende, onuň kellesiniň üç ýerinde gematomanyň, ýagny ganöýmäniň bardygyny, şeýle-de operasiýanyň diňe üç günden soň, 24-nji dekabrda geçirilendigini aýdypdyr. Pajygaly hadysada heläk bolan Hydyrowa ilki insult, üç günden soň bolsa, bagyr sirrozy diagnozlary goýlupdyr.
Şol bir wagtda, bu maglumatlary beren çeşme sud prosessiniň dowamynda “kanun bozmalaryň” bolandygyny, jenaýata gatnaşygy bolanlaryň ählisiniň jogapkärçilige çekilmändigini, şeýle-de merhuma “serhoş” diýip töhmet atylandygyny öňe sürdi.
Ol derňew wagty geçen suratlaryň we wideolaryň esli böleginiň sud diňlenişiginde hödürlenmändigini aýtdy. Ol sudda Hydyrowyň, hamana, işe häli-şindi serhoş gelendigini, muňa subutnama hökmünde-de, onuň ýazandygy aýdylýan, ýazuwyna stiline gabat gelmeýän düşündirişleriniň görkezilendigini belledi.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, hatda Hydyrowyň tarapynda çykyş eden aklawçy hem “ýokardan basyş edilýändigini”, bu işi talaba laýyk ýöredip bilmejekdigini aýdyp, merhumyň hossarlaryna duýgudaşlyk bildiripdir.
Merhumyň ýakynlarynyň Hydyrowa töhmetiň atylýandygyny aýdyp, onuň jesediniň eksgumasiýa edilmegini, ýagny mazarynyň gaýtadan açylmagyny we poçerkowedçeskaýa, ýagny adamyň hat-ýazuwyny seljerýän ekspertizanyň geçirilmegini talap edip ýazan arzalary-da oňaýly netije bermändir.
Sözümiziň ahyrynda ýene bir gezek belläp geçsek, bu maglumatlar özüni Hydyrowyň ýakyn dosty we sud prosesini yzarlandygyny aýdan türkmenabatly tarapyndan hödürlendi. Azatlyk Radiosynyň merhumyň işlän keselhanasyndan we onuň ýagdaýyna sereden keselhana bölüminden ýa-da kanun goraýjy edaralaryndan, şeýle-de onuň maşgala agzalaryndan nähilidir bir maglumat almak synanyşyklary netije bermedi.
Galyberse-de, Türkmenistan ýurtda adalatlylygyň ala, seçilip alnan ýagdaýda we kanunçylygy doly saklamazdan berjaý edilýändigi, sudlaryň garaşsyz däldigi üçin tankytlanýar. Türkmen mediasy hem ýurtda amala aşyrylýan jenaýatlar barada dymmagy saýlap alýar.


text:
“Türkmenistanyň Ministrler Kabineti iş sorap ýazan arzama ‘öz etrabyňda kärende ýerini alyp, ekerançylyk bilen meşgullan’ diýen jogaby berdi” diýip, nebit-gaz ugry boýunça ýokary derejeli ýaş spesialist Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ýatlap geçsek, Balkan welaýatynyň Bereket etrabynyň ýaşaýjysy Mergen (Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ady üýtgedildi) 2016-njy ýylyň tomsunda Ukrainanyň Ýuriý Bondarçuk adyndaky Milli tehniki uniwersitetinde okuwyny tamamlandygyny we 2017-nji ýylyň fewralynda Türkmenistanda öz diplomyny ykrar etdirendigini Azatlyk Radiosyna gürrüň beripdi.
Şonda ol “Nebit-gaz senagaty we Metallurgiýa boýunça ýokary hünär derejeli hünärmen” diýen at bilen diplomyny ykrar etdirenden soň, iş sorap onlarça döwlet edarasyna ýüz tutandygyny, emma olaryň hijisinde özüne iş berilmeýändigini aýdypdy.
25 ýaşyndaky Mergen aradan 8 aý çemesi wagt geçensoň, işe ýerleşmek üçin kömek sorap, özüniň we daşary ýurt diplomlaryny ykrar etdiren başga-da onlarça ýaş spesialistiň Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine ýörite hat ýazandygyny Azatlygyň ýerli çeşmesine gürrüň berdi.
“Meniň geçen ýylyň oktýabrda ýazan arzama dekabr aýynyň aýagynda jogap geldi. Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministriniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän Sylapowyň goly bilen jogap berlen hatda ‘Seni öz ugruň boýunça işe ýerleşdirmek häzirlikçe bize başardanok. Sen öz ýaşaýan etrabyňa bar hem-de kärendesine ýer al, häzirlikçe ýer bilen işleş. Kärendesine ýer ber diýseň, seniň haýyşyňy ýerine ýetirerler’ diýilýär” diýip, Mergen şeýle mazmunly hatyň başga-da ençeme ýaş spesialiste gelip gowşandygyny aýtdy.
Şeýle-de, ol bäş ýyllap daşary ýurtda nebit-gaz ugry boýunça ýokary bilim alandan soň, öz hünäri boýunça işe ýerleşmek üçin kömek sorap ýazan arzasyna şeýle jogabyň berilmeginiň “ýüzüne gamçy çalnandan hem erbet” täsir edendigini sözüniň üstüne goşdy.
“Bäş ýyl ýokary bilim alyp, soňunda kärendeçi boljak bolsam, okamak nämä gerekdi? Metbugatda ýurtda ýaş hünärmenleriň ýetmezçilik edýändigi barada wagtal-wagtal gürrüň edilýär. Ýöne iş sorap barsaň, ýokary hünärli spesialiste daýhan bol diýýärler” diýip, Mergen belleýär.
Ol özüniň daýhançylygy başarjagynyň ikiuçludygyny, iş gözleginde daşary ýurda gidere-de maliýe ýagdaýynyň ýokdugyny aýdyp, häzirki wagt obanyň pada çopanynyň ýanynda kömekçi bolup işlemäge başlajakdygyny sözüniň üstüne goşdy.
“Ownuk söwda başlaýyn diýsem, onda sermaýa gerek. Häzir pada çopanynyň ýanynda işe başlamakdan başga alajym ýok. Ýokary hünärli bolup, ýa daýhan bolmaly boldum, ýa-da çopanyň kömekçisi” diýip, Mergen damagyny dolduryp gürrüň berdi.
Ýatlap geçsek, geçen ýylyň 4-nji awgustynda geçirilen hökümet maslahatynda, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow daşary ýurtlarda bilim alan ýaş hünärmenleri işe ýerleşdirmek meselelerini içgin öwrenmegi tabşyrdy.
Şonda türkmen lideri wise-premýerler B. Hojamämmedowa we S. Toýlyýewe hünärmenleri işe ýerleşdirmek boýunça pudagara toparyny döretmegi hem-de bu ugurda edilen işleriň netijeleri barada Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hasabat bermegi tabşyrdy. Emma aradan alty aýa golaý wagtyň geçendigine garamazdan, henize çenli bu topar we onuň häzir nähili tapgyrdadygy hakda, ilata maglumat berilmeýär.
Ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň ençemesi döwlet gazetlerinde dürli ugurlar boýunça ýokary hünärli spesialistleriň ýetmezçilik edýändigi barada ýygy-ýygydan bildirişler çap edilse-de, ýurtda işe ýerleşmek meselesinde tanyş-biliş we para almak-bermek tejribesiniň giňden ýaýrandygyny, şol sebäpli ýaşlaryň köpüsiniň işiň gözleginde daşary ýurtlara gitmäge mejbur bolýandygyny aýdýarlar.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Azatlyk Radiosy ýokarda gürrüňi edilen meseleler dogrusynda Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi bilen habarlaşanda, bu maglumatlary ne tassyklatmak, ne-de inkär etdirmek başartdy.


text:
Owadandepede gurulýan gaz-himiýasy kärhanasy ýylda Euro-5 ölçeglerine laýyk gelýän ýokary hilli benziniň 600 müň tonnasyny öndürer
Ahal welaýatynyň Owadandepe obasynyň golaýynda gurulýan täze önümçilik ýylda 1,785 milliard kubmetr tebigy gazy gaýtadan işläp, sintetiki ýangyç çykarmaga niýetlenendir. Gurulýan toplumy 2018-nji ýylyň dekabrynda ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar.
„Türkmengaz“ DK bilen «Kawasaki Heavy Industries, Ltd.» (Япония) we «Rönesans Endüstri Tesisleri Inşaat Sanaýi ve Tiçaret Anonim Şirketi» (Тürkiýe) kompaniýalar konsorsiumynyň arasynda baglaşylan benzin öndürmek boýunça kärhana gurmak baradaky şertnama ýapon tarapynyň maýa goýumlarynyň we „Türkmengaz“ Döwlet konserniniň serişdeleriniň hasabyna alnyp barylýar.
Häzirki wagtda baş potratçy bilen iş tabşyryjynyň işini utgaşdyrmak, şeýle hem «GTG – Gas to gasoline» taslamasynyň ýerine ýetirilişine gözegçiligi amala aşyrmak maksady bilen „Türkmengaz“ Döwlet konserniniň ýanynda döredilen gaz-himiýa toplumlaryny gurmak boýunça Direksiýada berlen maglumata laýyklykda, altmyş gektara golaý ýerde gurluşygyň potratçylary gurluşyk-montaž işleriniň ýaryna golaýy ýerine ýetirildi. Gaz-himiýasy kärhanasynyň infrastruktura binalarynyň gurluşygy alnyp barylýar, rezerwuarlar, reaktorlar, ýylylyk çalýyrjylar, sütünler, tehnologik peçler, separatorlar, kompressorlar oturdyldy.
Suw we tehnologik kondensat arassalanylýan, şeýle hem howany bölýän enjam oturdylan kömekçi ulgamlar böleginde eýýäm gradirleýji, boýlerler, süzüjiler we beýleki kömekçi enjamlar oturdyldy. Estakada guruldy, ondan dürli tehnologik bölümlere inženerçilik ulgamlary eltiler.
Ýapon hünärmenleriniň teklip edýän gazy suwuk ýangyja öwürmek boýunça tehnologiýasy tebigy gazy çuňňur arassalamak, sintez-gaz, metanol almak we arassalanan benzin almak boýunça enjamlary oturtmak ýaly tehnologik ulgamy göz öňünde tutýar. Enjamlary konsorsiumyň tabşyrygy bilen Germaniýanyň, Gollandiýanyň, Fransiýanyň, Koreýanyň, Hindistanyň, Beýik Britaniýanyň, Şwesiýanyň esasy kompaniýalary, şeýle hem konsorsiumyň agzalary bolan kärhanalar getirýärler.
Dünýä belli kompaniýalaryň enjamlary we Daniýanyň «Haldor Topsоe» kompaniýasynyň tehnologiýasy bilen üpjün edilýän kärhana ýylda Euro-5 ölçegleriniň iň ýokary ekologiýa talaplaryna laýyk gelýän RON-92 belgili ýokary hilli benziniň 600 müň tonnasyny çykarar.
Bu ugurda işleýän alymlaryň pikirine görä, tebigy gazy gaýtadan işlemegiň konwersiýa ugry- benzine, kerosine, dizel ýangyjyna derek suwuk uglewodorodlary almak häzirki wagtda gazy monetirlemegiň iw möhüm we perspektiwaly senagat usulydyr.
Onuň alnyş usulyny „Türkmengaz“ Döwlet konserniniň ýanynda döredilen gaz-himiýa toplumlaryny gurmak boýunça Direksiýanyň tehnologiýa bölüminiň esasy inženeri Aýmyrat Şamuhammedow şeýle düşündirýär:
Magistarl turba geçirijiden gelýän tebigy gaz gidrogenirlemek we desulfurizirlemek boýunça reaktorlarda ýokary hilli katalizatorlar arkaly kükürt we kükürtli garyndylardan arassalanylar. Indiki bölümde başlangyç çig mal gerekli gatnaşyklara çenli bug bilen garylar. Haldor Topsoe katalizatoruň kömegi bilen bug reforminginiň netijesinde ýokary uglewodorodlar dargap, tebigy gaz sintez-gaza öwrüler. Ondan soň ýokary gyzgynlyga çenli gyzdyrylan çig mal awtotermiki riforming reaktoruna (ATR) gelýär.
Bu enjamda tehnologik gazyň garyndysy kislorod ýanmagy bilen reaksiýa girýär. Soňra ýokary gyzgynlykdaky gaz sowadyjylar hataryna we metanol sintezi reaktoruna gelip düşýär. Ondan soň metanol çig maly benzin sintezi bölümine düşýär, bu ýerde separirlenýär, fraksirlenýär, regenirlenýär, ahyrky önüm bolan benzin almak we onuň hilin gowulandyrmak boýunça işler amal edilýär.
Sintetiki uglewodorodlar ekologiýa taýdan aýrybaş häsiýetlere eýedir—olarda howany hapalaýan kükürtli, azotly garyndylar bolmaýar. Şonuň üçinem şeýle ýangyç iň ýokary ekologiýa talaplaryna laýyk geler.
Şeýle önümçilikleriň döredilmegi ýurdumyzyň ykdysadyýetini mundan beýlägem ösrürmegiň, ekologiýa we tehnolgiýa howpsuzlygyny üpjün etmegiň, uglewodorod serişdeleriniň bazarlaryny diwersifikasiýalaşdyrmagyň möhüm ugrydyr.
TDH