text:
Dünýäniň senagat taýdan ösen 7 ýurdundan durýan topar, eger Moskwa Ženewa ylalaşygyny goldamak üçin anyk çäreleri görmese, oňa garşy goşmaça sanksiýalary girizmek üçin herekete geçmek ylalaşygyna geldi.
Ženewa ylalaşygynda Ukrainadaky krizisi gowşatmak kararyna gelnipdi. 26-njy aprelde çap edilen beýanatda, indiki aý Ukrainada üstünlikli, parahat we demokratik prezident saýlawlaryny geçirmek zerurlygy sebäpli, bu toparyň goşmaça täze sanksiýalary çaltlandyrmak ugrunda gyssagly herekete geçmäge taýýardygy aýdylýar.
Metbugatda, ady aýdylmaýan bir amerikan resmisine salgylanyp, ABŞ bilen Ýewropa Bileleşiginiň 28-nji aprelden gijikmän, rus resmilerine garşy anyk täze sanksiýalary girizjekdigi habar berilýär.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel indiki hepde amerikan prezidenti Barak Obama bilen duşuşmak we Orsýetiň Ukrainadaky hereketlerine bilelikde jogap bermegi maslahatlaşmak üçin Waşingtona sapar eder.


c: text/html

text:
Dagystanyň Içeri işler ministrligi Mahaçgalada üç jeňçiniň öldürilendigini habar berdi.
Resmiler polisiýanyň jeňçileriň münüp gelýän maşynyny saklamaga synandygyny, emma jeňçileriň polisiýany oka tutandygyny aýdýarlar. Şondan soň polisiýa hem jeňçileri oka tutýar we maşyndaky üç adam öldürilýär. Bu hadysa netijesinde iki polisiýa işgäri ok ýarasy bilen hassahana ýerleşdirilipdir.
Şeýle-de duşenbe güni ýiten polisiýa işgäri Dagystanyň Buýnaksk şäheriniň golaýynda öli tapyldy.
Geçen hepde howpsuzlyk güýçleri şol töwrekde jeňçi hasaplanýan ýedi adamy öldüripdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Soňky birnäçe günüň dowamynda paýtagtyň Parahat mikroraýonynda gije sagat 20.00-dan tä 23.00-a çenli, kähalatda bolsa 24.00-dan soňam polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň awtoulaglarynyň ýörite ses signallary bu mikroraýonyň ýaşaýjylaryny bimaza edýär.
Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleriniň jemgyýetçilik asudalygyny bozmaklarynyň sebäbi olaryň awtoulag eýelerini awtoduralgalarda goýdurmak islegi bilen bagly.
Polisiýanyň işgärleri öz ulaglarynda aýlanyp, öňlerinden çykan ulaglaryň belgilerini öwrän-öwran gaýtalap, ses gataldyjylary bilen daş-töwerege “jar” çekýärler. Bu teklip berjaý edilmese, ses gataldyjylary arkaly “nomeriňi alarys”, “ewakuatora ýükläris” diýip, duýduryş berýärler. Polisiýa işgärleriniň bu duýduryşlaryndan soň awtoulag eýeleri öz awtoulaglaryny ýörite awtoduralgalara eltip goýýarlar.
Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň bu çäreleriniň öňüsyrasynda Parahat mikroraýonynyň köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň girelgelerinde ýaşaýjylaryň awtoulaglaryny ýaşaýyş jaýlaryň öňünde, ýanýodalarda we beýleki döwlet tarapyndan bellige alynmadyk ýerlerde goýmaklygyň gadagan edilýändigi baradaky bildirişler asylyp goýlupdy.
Bu talabyň berjaý edilmedik ýagdaýynda bolsa ony bozanlaryň kanuna laýyklykda adminstratiw jogapkärçilige çekiljekdigi barada duýduryş berilýär. Emma nähili çäreleriň görüljekdigi takyk görkezilmändir. Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjylaryna bu hili duýduryşlar birinji gezek berlenok. Häzir bu bildirişler asylan ýerlerinde ýok. Ýyrtylyp zyňylypdyr. Emma talap öňküligine galdy.
Duýduryş
Şol sebäpden her gije Parahat mikroraýonyna aýlanýan polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň awtoulaglarynyň ýörite ses signallary 5-10 minut dowam edip, biraz wagtdan ýene-de gaýtalanýar. Ses signalynyň arasynda awtoulaglary duralgalarda goýmak baradaky talap beton jaýlaryň diwarlarynda ýaňlanyp gidýär.
Bu goh-galmagal ýerli ýaşaýjylary birahat edýär. Käbir ýaşaýjylar ýatyp bilmeýändiklerini hem aýdýarlar. “Esasanam, ýaş çagalar, bäbekler bu galmagaldan gorkup, ýatyp bilenoklar” diýip, Parahat-2 mikroraýonynyň ýaşaýjysy Gözel arz edýär.
Ýene bir gezek belläp geçsek, bu hili çäreler paýtagtyň diňe Parahat mikroraýonynda amala aşyrylýar.
Şol bir wagtda-da gürrüňi gidýän Parahat mikroraýynda awtoulaglary köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň öňünde, köçeleriň gyralarynda goýmaklyk uly problema. Ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, gijelerine käbir girelgeleriň öňünde goýlan awtoulaglardan ýaňa jaýa giribem bolanok.
Bu raýonda soňky wagtda daşy mermer bilen örtülen üç sany dört gatly awtoduralgalar hem guruldy. Geçen ýylyň sentýabr aýynda gurlup bolnan şol üç sany awtoduralgalar açylandan soň hem 3-4 gün polisiýanyň awtoulagy aýlanyp, awtoulaglary duralgalarda goýmagy talap edipdi. Ýöne bu ýagdaý köpe çekmedi.
Emma, muňa garamazdan, bu awtoduralgalarda öz ulaglaryny goýmak islemeýänler az däl. Olaryň käbirleri awtoduralganyň öz ýaşaýan öýlerinden uzagrakdygyny aýtsa, käbirleri awtoduralga üçin tölemeli puly gerekmejek artykmaç çykdajy diýip düşünýärler.
Aşgabatdaky köp gatly ulag duralgasy
“Täze açylan awtoduralgalarda maşynyňy goýjak bolsaňam, birnäçe şertleri bar. Maşynyň arassa bolmaly. Ýere ýag dammaly däl. Her günüňe-de 1 manat 20 teňňe tölemeli” diýip, köne awtoulagyň eýesi Berdi gürrüň berýär.
Şeýle-de käbir awtoulag eýeleri awtoduralgalarda ýer ýetmezçiliginiň hem bardygyny aýdýarlar. “Ylaýta-da soňky wagt, polisiýa awtoduralgalara maşynlary kowup başlansoň, ýaşaýan ýerimiň golaýyndaky duralgalarda ýer ýetmezçiligi duýlup başlandy. Kä günler öz öýümiň ýanyndan uzagrak ýerdäki awtoduralgada goýmaly bolýaryn” diýip, Parahat mikroraýonynyň beýleki bir ýaşaýjysy Meýlis gürrüň berýär.
Şol bir wagtda-da ilat arasynda polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň bu çäreleri bilen bagly resmi düşündirişden tapawutly garaýyşlaram bar. Olaryň arasynda iň ýörgünlisi-de - bu çäre täze awtoduralgalaryň müşderileriniň sanyny köpeltmek üçin edilýär diýen garaýyş.


text:
Şenbe güni Eýranyň paýtagty Tähranda “soýuzdaş dälleriň hereketi” diýlip atlandyrylýan halkara guramanyň üç günlük sammiti öz işini tamamlady.
120 ýurdy öz içine alýan bu guramanyň wekilleri sammitiň ahyrynda Eýranyň parahatçylykly maksatlar üçin ýadro energiýasyny ulanmak hukugyny goldaýan deklarasiýa hem kabul etdiler.
Bu wakanyň öňýany BMG-niň atom agentligi ýadro ýarag synagyna degişli tejribeleriň geçirilýän ýeridir diýlip güman edilýän Tähranyň etegindäki bir harby merkezde barlaglaryň geçirilmegine päsgelçilik döredilýändigini aýdyp, muny tankyt etdi.
Mundan daşary, BMG-niň atom agentligi özüniň soňky hasabatynda Eýranyň “Fordow” diýlip atlandyrylýan ýadro merkezinde urany baýlaşdyrmak işleriniň görnetin ýokarlanandygyny-da öňe sürdi. Eýranyň häkimiýetleri bu aýyplamalary esassyz diýip atlandyrýarlar.


text:
Türkmenistanyň demirgazygyndaky Daşoguz şäherinde arassalanan agyz suwy biznesi gülleýär. Şäherde öň birki ýerde plastik gaplara guýlup satylýan arassa agyz suwy öndürilýän ýer bolan bolsa, häzir şeýle dükanlarynyň 6-7-siniň bardygyny daşoguzlylar aýdýarlar.
“Şäherdäki suw geçirijilerdäki suwuň hili juda pes. Ony düýbünden içmeli däl. Ol suw şor we posly. Şu günler daşoguzlylaryň aglaba bölegi hususyýetçiler tarapyndan arassalanyp satylýan suwy satyn alyp içýärler” diýip, Daşoguz şäheriniň ýaşaýjysy, 48 ýaşly Haýytbaý gürrüň berýär.
Onuň bellemegine görä, şäherde indi suwy arassalaýan enjamyň näçesiniň bardygyny anyk aýdyp bolanok. Käbir baý maşgalalaryň, suw satmasa-da, suw arassalaýjy enjamy öz maşgalasy üçin edinýänleri hem bar.
“Arassa suwuň 5 litri 80 teňňe. Ýöne baha suwuň transportirowkasyna we alynýan mukdaryna-da bagly bolýar. Eger suw satylýan ýerden özüň baryp köp mukdarda suw alsaň, has arzan bahadan hem alyp bilýäň” diýip, Haýytbaý aýdýar.
Daşoguz şäheriniň başga bir ýaşaýjysy Şerip şäherde suw geçirijiden berilýän suwy gaýnadyp içýänleriň-de, şol durşuna içýänleriň-de bardygyny aýdýar: “Arassalanan suw hemme ýerde elýeterli däl. Mysal üçin, bir ýerik gitseň, ýanyňda plastik gapda suw alyp gidýäň. Olam tomsuň günlerinde çalt gutarýar. Suw bermek sogap bolany üçin ýanyňdakylara-da hödürleýäň. Şol ýagdaýda suw geçirijidäki suwdan hem içilýär”.
Onuň aýtmagyna görä, suw geçirijidäki suwy içip, dürli keseller bilen keselleýänlerem bar: “Kranyň suwundan içip, esasan, içagry bolýanlar bar. Ýöne, esasan, böwregagyryly bolýarlar. Arassalanan suw satýanlaryň köpelmegini men oňlaýan. Sebäbi olar näçe köp bolsa, Daşoguzyň ýaşaýjylarynyň saglygy üçin şonça-da gowy bolar”.
Daşogyz welaýatynyň Tagta etrabynyň Kyrkgyz obasynyň ýaşaýjysy Gülbibi daýza hususyýetçiler tarapyndan arassalanan agyz suwunyň welaýatyň obalaryna-da getirilip satylýandygyny gürrüň berdi. “Her iki günden uly maşynlarda arassa agyz suwy getirilip, obamyzda satylýar. Suw satýanlar maşynyň signalyny işledip, köçeme-köçe aýlanýarlar. Il arasynda distillirlenen suw diýip atlandyrylýan bu suw süýji”.
Emma, ýerli ýaşaýjylaryň sözlerinden çen tutulsa, arassalan agyz suwuny satyn alyp içmäge her kimiň gurby çatanok.
Türkmenistanyň “Ilatly ýerleri arassa agyz suwy bilen üpjün etmek boýunça Baş maksatnamasy” hem bar. Bu maksatnamanyň çäginde welaýatlaryň häkimliklerine kiçi göwrümli suw arassalaýjy desgalary gurmaga ýakynda ygtyýar berildi. Desgalar 2012-nji ýylyň sentýabr aýynda ulanmaga tabşyrylmaly edildi.


text:
Bu gezekki «Adam hukuklary» programmamyzda hukuk meseslelerini öwrenýän aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen Türkmenistanda giň ýaýran hukuk bozulmalaryny azaltmak üçin görülmeli anyk çäreler, hususan-da Ombudsman institutyny döretmek zerurlygy barada söhbet edýäris.
Ýerli synçylar Türkmenistanda Nyýazow döwründe yglan edilen «Täze oba» syýasatynyň ýurduň oba hojalygyna uly zyýan ýetirendigini aýdýarlar. Eýsem soňky üç ýylda bu meselede nähili özgerişlik boldy? Daýhanlaryň hak-hukugy nähili berjaý edilýär? Bu barada garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň taýýarlan maglumatyny eşitdirýäris.
Programmany Pragadaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
2014-nji ýylyň aýagyna çenli Owganystandan Halkara güýçleriniň çekilmegi bilen, diňe bir bu ýurtda däl, eýsem, sebitdäki serhetdeş döwletlerde hem döräp biljek howpsuzlyk ýagdaýlary bilen baglylykda dürli howatyrlanmalar bar.
Soňky döwür, 744 km serhet araçägi bolan türkmen-owgan serhedinde hem adam ýitgili çaknyşyklaryň bolandygy barada maglumatlar gowşupdy.
Eýsem, Türkmenistana howpsuzlyk wehimleri abanyp bilermi? Aşgabat haýsy ýollary saýlap, özüni bolup biläýjek howpsuzlyk ýagdaýlaryndan gorap biler?
Azatlyk Radiosy gürrüňi gidýän region we howpsuzlyk boýunça abraýly bilermenler bilen 'Tegelek stol' söhbetdeşligini geçirip, bu mesele dogrusynda gürrüň etdi.
Söhbetdeşlige gatnaşan bilermenler:
Kolumbiýa Uniwersitetiniň professory, Merkezi Aziýa boýunça bilermen, ençeme neşirleriň awtory - Aleksandr Kuleý
;
Russiýanyň bilimler akademiýasynyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň müdiri Artýom Ulunýan
;
Ýewraziýa boýunça iň tanymal neşirleriň biri hasaplanýan "Eurasia.net" neşiriniň harby hem syýasy ugurlary boýunça eksperti Joşua Kuçera
;
Owganystanyň Kabul uniwersitetiniň professory Wadir Safi
;
Azatlyk Radiosynyň habarçysy, Merkezi Aziýa meselelerini içginden yzarlaýan Brýus Paniýer.
Söhbetdeşligi Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň direktory Muhammad Tahir
alyp barýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň baş diplomaty Özbegistanyň garaşsyzlyk döwrüniň dowamynda birinji gezek ýolbaşçysyny çalyşmagyndan soň ABŞ bilen durnukly gatnaşyklary saklamak isleýändigini mälim etdi.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Daniel Rozenblim bu barada Özbegistanyň daşary işler ministri Abdulaziz Komilow bilen 5-nji sentýabrda Daşkentde geçiren duşuşygynda aýtdy.
“Meniň Komilow bilen duşuşygymyň dowamynda ol ikitaraplaýyn gatnaşyklarda durnuklylyga uly isleg bildirdi we men muny möhüm habar hökmünde kabul etdim” diýip Rozenblum aýtdy.
Rozenblum prezident Yslam Kerimowyň ýogalmagyndan soň ABŞ-nyň Özbegistana baran ilkinji diplomaty boldy.
ABŞ-ny diplomaty Waşingtonyň “Özbegistan bilen partnýorlygy, onuň garaşsyzlygyny, howpsuzlygyny, geljegini we onuň ähli raýatlarynyň hukuklaryny goldaýandygyny” belledi.


text:
Owgan prezidenti Aşraf Ganiniň ýurduň täze bütewi hökümetinde oba hojalyk ministriniň wezipesine hödürlän kandidaty Interpol tarapyndan gözlenýän adam bolup çykdy.
Ol Estoniýada «uly möçberde salgyt tölemekden gaçandygy, kezzaplyk üçin» gözleg sanawyna girizilipdir.
Owgan prezidentiniň sözçüsi «Roýters» habar gullugyna Ganiniň edarasynyň 52 ýaşly Mohammad Ýakup Haýdariniň gözlenýändiginden bihabar bolandygyny aýtdy.
Prezidentiň sözçüsi Nazifulla Salarzaý Ganiniň edarasynyň indi bu meseläni derňeýändigini aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlar Al-Kaýda lideri Usame Bin Ladeniň sesi diýlip efire berlen ýazgynyň hakykatdan hem şoňa degişlidigini anyklap bilmändigini aýdýar.
Bu ses ýazgysynda Kristmas güni Detroýta barýan amerikan uçaryny partlatmaga edilen synanyşyk taryplanýar.
Ol ses düýn irden Al-Jazira telewideniýesinde eşitdirildi. Onda Bin Ladeniňki diýilýän ses Birleşen Ştatlara köp hüjümiň boljagyny aýdyp haýbat atýar.
Ak tamyň geňeşçisi Deýwid Akselord bir telekanaldaky çykyşynda özüniň bu sesiň asyl nusgadygyny tassyklap bilmejegini aýtdy.


text:
Türkmen-owgan serhediniň golaýynda tutaşan dowamly söweşler Aşgabady ahyrsoňy öz günortasyndaky goňşusy meselesinde degişli syýasaty kabul etmäge iterene meňzeýär. Emma iş ýüzünde bu Owganystandaky hiç bir tarapy kanagatlandyryp bilmejek syýasat bolup çykdy.
Türkmenistan öz serhediniň golaýynda, Owganystanyň Farýap we Jowzjan welaýatlarynda söweşler dowam edýärkä, owgan problemasyna reaksiýa bildirmäge mejbur boldy.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew türkmen-owgan serhedindäki howpsuzlyk problemasy barada 15-nji oktýabrda çykyş edende, türkmen hökümeti muňa berk reaksiýa görkezdi. Aşgabat bu ýerdäki problemalary ret etdi, emma şondan bir hepde soň “Talybanyň” söweşijileri Jowzjan welaýatyny terk edip, Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndan akýan Amyderýadaky adada ýerleşdiler. Gepiň gerdişine görä aýtsak, bu ada Türkmenistanyň öz territoriýam diýip dalaş edýän giňişligidir.
Owganystanyň birinji wise-prezidenti Abdul Raşid Dostumyň söweşijiler topary talyban jeňçilerini Jowzjan welaýatynyň Hamýap etrabynyň obalaryndan gysyp çykardy we olary adadan hem ýok etmegi wada berdi.
Dostum “Talybanyň” resmileri bilen habarlaşandygyny we “Talybana” garşy hüjüm etmek hem topary ýok etmek boýunça Türkmenistandan ýardam gözleýändigini olara duýdurandygyny aýtdy.
BMG tarapyndan ykrar edilen bitaraplyk statusyna eýe bolan Türkmenistan üçin ýaňy-ýakynda türkmen serhetçileriniň owgan raýatlaryny kowup, käbir halatlarda olary tussag edip ýören adasynda, owgan mediasy tarapyndan güýçli ýaraglanan diýlip häsiýetlendirilen 80 çemesi “Talyban” jeňçisiniň ýerleşmegi ägirt uly problemany döretdi. Bu fakt , dogrusy, türkmen häkimiýetleriniň agzalýan serhediň asudadygy baradaky howaýy çykyşlaryny doly puja çykardy.
Çykalga tapmak mejburlygy
Öz serhedinde jeňçiler bilen ýüzbe-ýüz bolan türkmen häkimiýetleri ikirjeňlenýärler. Başda Dostum we onuň güýçleri bilen ýola goýlan gatnaşyklar türkmen tarapyndan birden kesildi. Dostumyň metbugat wekili Sultan Faizi we beýlekiler özleriniň Türkmenistan tarapyndan jogaba garaşýandyklaryny aýtdylar. Ýagny, Türkmenistan “Talyban” jeňçileriniň türkmen serhedinden geçmeginiň öňüni almakçymy ýa-da ýok? Türkmenistanyň harby we serhet güýçleri jeňçilere garşy göreşe goşulyp bilermi?
Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanyň harbylary ada gözegçilik etmek üçin dikuçar iberdiler we uzak wagtlap dawaly bolan bu adanyň ýarpysyny Türkmenistanyň bölüp alandygy belli boldy. Türkmenistanyň harbylary bu ýerde haýat gurdular. Adanyň demirgazyk böleginde Türkmenistanyň serhetçileri ýerleşýärler.
Türkmenistanyň serhet goşunlarynyň herekete gelip, adanyň üstünden harby dikuçarlaryň uçmagy Dostumyň güýçleriniň hüjüme taýýarlanyp, adany oka tutmagyna päsgel berdi.
24-nji oktýabrda Dostum Türkmenistanyň bilelikde harby hereketlere girişmejegini boýun alana meňzedi we ol öz owgan güýçleriniň ada gabalan “Talyban” jeňçileriniň ajykmagyna garaşjakdygyny bildirdi.
Ol köp garaşmaly bolmady. “Talyban” jeňçileriniň köpüsi, belki-de ählisidir, derýadan geçip, yzlaryna Owganystana dolandylar we ýüzugra-da söweşe uçradylar.
AÝ/AR-nyň Türkmen gullugy Azatlyk Radiosy ýerlileriň “Talybanyň” söweşijileriniň atylyp öldürilýänçäler we ýesir düşýänçäler Dostumyň saýlama goşunlaryndan 10-12 adamyny öldürendiklerini aýtdylar.
Owganystanyň “Tolo” TW-si ele salnan käbir söweşijileri görkezdi, olaryň biri geň ýagdaýy gürrüň berdi. “Olar [türkmen serhetçileri] şeýle diýdiler: ‘biz size bu ýerde ýer bermeris. Biz bitarap”.
”Muny kim aýtdy?” diýlen sowala ýesir söweşiji: “Türkmenistanlylar. Olar biz ’size çörek bereris, çöregi iýiň-de, gidiň’ diýdiler”.
Türkmenistan öz problemalaryndan tiz çykalga tapana meňzeýär, emma bu ”çykalganyň” iş ýüzünde Dostumyň güýçleri tarapyndanam, “Talyban” tarapyndanam duşmançylyk gazanan bolmagy ahmaldyr.
Türkmenistanyň serhetçileri we dikuçarlary Dostumyň güýçleriniň ada çozup giren “Talyban” toparyny oka tutup ýok etmeginiň öňüni aldylar we jeňçileriň amala aşyran hüjüminiň netijesinde Dostumyň goşunyndan ondan gowrak esger öldürildi.
Türkmen serhetçileri ada aralaşan “Talyban” jeňçilerine hüjüm etmediler, tersine, olary belli bir derejede azyk bilen üpjün edip, soňra-da olaryň yzyna Owganystana gitmegini gazandylar.
Bu ýagdaýyň bir geň tarapy - “Talybanyň” güýçli ýaraglanandygy aýdylan jeňçileri Türkmenistanyň serhetçilerine hüjüm etmändirler, olaryň ýaraglaryny almandyrlar we adany eýelemändirler. Şol bir wagtda-da olar Hamýaba dolanmagyň özleri üçin ölüme barabardygyna hem göz ýetirýärdiler.


text:
Britaniýanyň maliýe ministri öz ýurdunyň Ýewropa Bileleşiginden çykmak kararyndan soň maliýe bazarlary köşeşdirmäge çalyşýar, Ýewropa Bileleşiginiň we ABŞ-nyň ýokary derejeli diplomatlary bu mesele boýunça gepleşik geçirýärler.
ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerri 27-nji iýunda Londona saparyndan ozal Brussele barýar, şol bir wagtyň özünde-de Germaniýanyň, Fransiýanyň we Italiýanyň liderleri Berlinde duşuşyp krizise çemeleşmegiň ýollaryny maslahat edýärler.
Fransiýa we Germaniýa Britaniýanyň geçiren ses berişliginiň netijelerine çemeleşmekde “umumy” garaýyşdadygyny mälim etdiler.
Londonda Britaniýanyň maliýe ýolbaşçysy George Osborne öz ýurduň ykdysadyýetiniň “bolmalysy ýaly güýçlüdigini” aýtdy we Angliýanyň Banky bilen bilelikde garaşylmadyk ýagdaýlar üçin ygtybarly planynyň bardygyny aýtdy.
Britaniýanyň ÝB-niň düzüminden çykmak karary 24-nji iýunda maliýe bazarlaryň hümmetini 2.1 trillion dollarlyk pese gaçyrdy we poundyň amerikan dollary babatyndaky hümmetini soňky 31 ýylyň dowamynda iň pes derejä ýetirdi.


text:
Geçen hepdäniň başynda Döwletenergogözegçilik edarasynyň işgärleri öýme-öý aýlanyp, elektrik hasaplaýjy enjamlaryň täzelenmelidigini habar berdiler. Öýme-öý aýlanýan resmiler berlen tabşyryk 1-nji ýanwara çenli berjaý edilmedik halatynda, işiň kazyýete tabşyryljagyny duýdurýarlar.
Paýtagtlylara paýlanan duýduryş
Şol bir wagtyň özünde-de agzalýan resmiler elektrik hasaplaýjy enjamlaryň käbirlerini ulanyp bolýandygyny, ýöne munuň üçin Döwletenergogözegçilik edarasynda olary barlatmalydygyny aýdyp, bu ugurdan paýtagtlylaryň Aşgabadyň Kramskoý bulwarynyň 4-nji jaýynda ýerleşýän abonent toparyna ýüz tutmalydygyny bildirýärler.
Paýlanan duýduryşyň arka ýüzi
Çykyş
Bu çäräniň sebäbi barada agzalýan edaranyň resmileri doly maglumat bermeýärler. Emma bu, umuman, garaşylmadyk ýagdaý däldi, şonuň ýaly bir meseläniň ýakyn wagtlarda ýüze çykjakdygy şu ýyl Daşoguzda geçirilen halk maslahatynda edilen çykyşlaryň
birinden hem bellidi.
Özüni Hezretguly Öwliýägulýew diýip tanadan bir ýaşuly prezidente ýüzlenip, şol maslahatda eden çykyşynda, mugt diýilýän serişdelerden bisarpa peýdalanylýandygyny aýdyp, bu barada degişli çäräniň görülmegini talap edip, şeýle diýipdi: ”Hormatly prezidentimiz, siz ýurdumyzyň her bir raýatyna, her bir adama hormat goýup, halkym gowy ýaşasyn diýip, dünýäniň hiç bir ýurdunda duş gelmeýän eşreti: gazy, suwy, togy duzy, benzini halkymyza mugt berýärsiňiz. Ýöne, gynansak-da, döwletimiziň bu sahawatyny jogapkärçiliksiz, bisarpa peýdalanýanlaryň hem bardygyny şu ýerde aýtmalydyrys. Häzirki döwürde ýurdumyzda her öýde elektrik toguny ölçeýän gurallar bar. Emma näme üçindir gaza we suwa gezek gelende welin, onuň hasabyny ýöredýän ýok”.
Bu ýaşulynyň çykyşy bilen paýtagtda resmileriň öýme-öý aýlanyp berýän duyduryşlarynyň arasynda takyk baglanşygyň bardygyny aýtmak kyn, emma munuň ýaly aladanyň edil täze ýylyň öňüsyrasyna gabat gelmegi halk üçin garaşylmadyk ýagdaý.
Döwletenergogözegçilik edarasy
Netijede şu günler Aşgabadyň Kramskoý bulwarynyň 4-nji jaýynda ýerleşýän Döwletenergogözegçilik edarasynyň Aşgabat bölüminiň abonent toparynyň bir gatly jaýynda uzyn nobatlar emele geldi. Nobata duranlar, esasanam, berlen möhletiň azlygyndan nägile.
“Öň munuň ýaly nobatlar bolmaýardy. Iň bolmanda 2-3 aý öňünden aýdan bolsalaram bolardy” diýip, nobatda duran we özüni Geldi diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky paýtagtly Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Soňky möhlet
Şol bir wagtyň özünde-de bu tabşyrygy berjaý etmegiň möhletiniň ýanwar aýynyň soňuna çenli uzaldylyp bilinjekdigi barada hem dil üsti maglumat berýän resmilere duş gelmek mümkin, ýöne bu barada halk köpçüligine resmi taýdan hiç hili maglumat berilmedi.
Döwletenergogözegçilik edarasyndaky nobatlar
Müşderileriniň sanynyň köpelmegi Döwletenergogözegçilik edarasynyň Aşgabat bölüminiň iş wagtyna hem öz täsirini ýetiripdir. Edara 8.00-dan tä 18.00-a çenli işleýär. Agzalýan edara adaty günlerde irden sagat 08.00-dan 10.00-a çenli müşderileri kabul edýärdi. Emma häzirki uzaldylan iş wagty hem talaby ödärden ejiz.
Bu işiň maddy ýitgisi hem bar. Öň ulanyp ýören elektrik hasaplaýjy enjamlaryňy barlatmak üçin 20 manat tölemeli. Talabalaýyk elektrik hasaplaýjylary bolmadyk müşderiler bolsa täze enjamy satyn almaly bolýarlar, onuň bahasy 90 manat töweregi.
Bu ýagdaý ady agzalýan enjama bolan talaby hem ençeme esse artdyrdy. Özüni Aman diýip tanadan Jennet bazaryndaky bir satyjynyň aýtmagyna görä, onuň dükanyndaky enjamlaryň barysy duyduryşdan soňky ilkinji günlerde satylyp gutarypdyr.
Amanyň töwereginde ýerleşýän beýleki dükanlarda hem agzalýan enjam galmandyr. Şol bir wagtyň özünde-de ony Döwletenergogözegçilik edarasyndan satyn alsa bolýar. Enjamyň döwlet edarasynda satylýan nyrhy hem bazar nyrhyndan o diýen tapawutly däl. Emma bu ýagdaý şol bir wagtyň özünde bu başgaýlygyň käbir adamlaryň bähbidi üçin döredilendigi barada pikirleriň orta atylmagyna hem sebäp bolýar.
“Bu edara öňem elektrik hasaplaýjylary satýardy. Ýöne hiç mahal häzirki ýaly söwdasy bolandyr öýdemok” diýip, bu edaranyň müşderisi Alty gürrüň berýär.
Bu tabşyrygy berjaý etmezlik administratiw hukuk bozma hasaplanýar. Administratiw hukuk bozmanyň jezasy bolsa, 2014-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girýän “Türkmenistanyň administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň 189-njy maddasyna laýyklykda, 200-den 500 manada çenlidir.


text:
Soňky birnäçe aýlykda Türkmenistan Owganystan bilen serhetleşýän bölegini garym gazyp, sim dikip berkidýär, käbir ýerlerde garymyň ini 6 metre çenli bolup, tikenli simiň beýikliginiň hem iki metre barabardygy aýdylýar.
Bu ýagdaýlardan Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Hamiýap we Garkyn etrabynyň ýaşaýjylary nägile. Garkynyň ýaşaýjylary gazylýan garymyň belli bir böleginiň öz topraklaryny öz içine alýandygyny aýtsa, Hamiýabyň ýaşaýjylary bolsa gazylýan garymyň obanyň düýbünden geçýändigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady, gürüňi edilýän şol ýagdaýlar bilen içgin tanyşmak üçin agzalýan etraplara aýlandy we gazylýan garymlara özi şaýat boldy. Myrady bilen Muhammad Tahiryň geçiren interwýusyny diňlemek üçin şu sepe basyň.


text:
Şu günler Türkmenabadyň hususy dermanhanalarynda ozaldan hem uly nobatlar barha uzaýar. Ýörite güwänama esasynda iş alyp barýan we, adatça, gije-gündiz işleýän bu dermanhanalarda derdine em gözläp gelen adamlaryň nobatyna elmydama-da duş gelse bolýar.
Emma welin, hökümetiň saglyk ulgamyna kän pul goýberýändigine garamazdan, döwlete degişli dermanhanalarda ýagdaýyň edil şunuň ýalydygyny, döwlet dermanhanalaryna-da adamlaryň köp barýandygyny aýtmak gaty kyn. Dogrusy, döwlete degişli dermanhanalara derman gözläp barýan adamlary barmak büküp sanaýmaly.
Eýse, hususy we döwlet dermanhanlarynyň arasyndaky haýsy tapawutlar adamlaryň olardan köpplenç birini saýlamagyna sebäp bolýarka? Has takygy, näme sebäpden hususy dermanhanalarda gije-gündiz uly nobatlar döräp, döwlet dermanhanalary-da, esasan, boş durýarka?
Bu babatda ilat arasynda dürli garaýyşlar bar.
Özüni Aýjemal diýip tanadan türkmenabatly bir zenan döwlet dermanhanalaryndan tapawutlylykda, hususy dermanhanalarda aglaba wagt islän dermanyňy tapyp bolýandygyny, umuman, hususy dermanhanalarda däri-dermanlaryň baý assortimentiniň bardygyny aýdýar.
“Men tutuş şäheri söküp, döwlet dermanhanalaryndan nitrogranulon we predizin dermanlaryny tapyp bilmedim, emma “Kostandowadaky” hususy dermanhanada iki derman hem bar ekeni” diýip, Aýjemal gürrüň berýär.
Aýjemalyň pikiriçe, döwlete degişli dermanhanalaryň Türkmenabadyň ähli kiçi etrapçasynda bardygyna garamazadan, olardan özlerine gerekli dermanlary tapyp bilmänsoňlar, adamlar hususy dermanhanlary saýlaýarlar.
Müşderileriň bir ýerde köp, başga bir ýerde hem az bolmagynyň ýene bir sebäbi - dermanhanalardaky käbir dermanlaryň arasyndaky nyrh tapawudydyr. Ildeşlerimiziň sözlerinden çen tutulsa, hususy dermanhanlarda käbir dermanlaryň bahasy arzan bolýar.
Döwlete degişli dermanhanalarda 3-4 manada durýan ampisilini ýa-da amaksasilini hususy dermanhanadan 2 manada satyn alyp bolýar. Eger-de lewamikol mazy döwlet dermanhanasynda 13 manat bolsa, hususy dermanhanada ony 9 manada satyn alyp bolýar.
Gepiň gerdişi gelende aýtsak, agzalan hususy dermanhanalara adamlar diňe bir Lebabyň welaýat merkezine golaý ýerlerden däl, has uzakdaky etraplardan hem derman satyn almaga ýörite gelýärler.
Türkmenabat şäherinde döwlete degişli ondan gowrak we dört sany-da hususy dermanhana bar.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif 8-nji aprelde Yslamabada sapar edýär. Gepleşikleriň dowamynda Saud Arabystanynyň Pakistandan Ýemene harby kömegiň we goşunyň iberilmegi barada eden ýüzlenmesine seredilmegine garaşylýar.
7-nji aprelde Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif Ýemendäki konfliktiň soňuna çykmak boýunça gepleşiklere Eýranyň hem gatnaşdyrylmalydygyny aýtdy.
Onuň bu çykyşy Pakistanyň parlamentiniň ýurduň Ýemende Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan harby operasiýasyna gatnaşyp-gatnaşmazlyk meselesine seretmeginiň yzýany edildi.
Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky harby koalisiýa prezident Abd-Rabbu Mansur Hadini goldaýan hökümet güýçlerine ýardam bärýär we Huthi şaýy toparyna garşy howadan zarba urýar.
Zarif Ýemendäki konfliktiň gepleşikler arkaly çözülmelidigini ençeme sapar aýdypdy, emma arap ýurtlarynyň ençemesi Eýrany Ýemendäki konflikti regionda öz täsirini artdyrmak üçin ulanmakda aýyplaýarlar.


text:
Birleşen Ştatlarda 400 ýyla golaý öň ýerli amerikanlar bilen bu ýere täze gelen ýewropaly immigrantlaryň bileleşip, toý toýlan güni baýram edilýär.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň baýramçylygyň öňüsyrasynda aýdyşy ýaly, “Thanksgiving”, Sagbol aýtmak güni adamyň öz eýe bolan gowulyklaryndan, maşgalasyndan, dostlaryndan, saglygyndan, maddy baýlyklaryndan minnetdar bolmalydygy barada oýlanmak, şeýle-de özünden kembagtlary ýatlamak üçin bir pursatdyr.
Prezident Obama baýramçylyk mynasybetli amerikan harbylaryna “Thanksgiving” gutlagyny ýollady.


text: “5Mesih Isada bolan bu pikir sizde-de bolsun.6Ol Hudaýyň häsiýetine eýe bolsa-da, Hudaý bilen deňligi olja hasap etmän,7gaýtam, gul häsiýetini alyp, adam keşbine girdi, Özüni hiç etdi.8Sypatda ynsan bolup, ölüme, hatda haç üstündäki ölüme-de boýun egip, Özüni kiçeltdi.9Şonuň üçin hem Hudaý Ony juda beýgeldip, Oňa ähli atdan belent ady berdi.10Ol muny Gökdäkileriň, Ýerdäkileriň we Ýer astyndakylaryň bary Isanyň adynyň hatyrasyna dyz epsin,11her dil Ata Hudaýyň şöhraty üçin Isa Mesihiň Rebdigini ykrar etsin diýip etdi.” Filipliler 2:5-11


text:
“Ruhnama” kitabynyň 10 ýyllygy mynasybetli Bilim ministrliginiň guramagynda 10-njy sentýabrda Aşgabat şäherinde “Täze Galkynyş eýýamynda milli we umumadamzat gymmatlyklarynyň sazlaşygy” atly halkara maslahaty geçiriler, 10-11-nji sentýabr aralygynda ýurduň ähli ýokary okuw mekdeplerinde ylmy-amaly maslahatlar gurnalar. 12-nji sentýabrda bolsa Ruhnama güni mynasybetli, Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň merkezi meýdançalarynda aýdym-sazly, teatrlaşdyrylan dabaralar geçiriler.
Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagyndan soň, onuň şahsyýet kulty bilen bir hatarda “Ruhnama” kitabynyň „mertebesi“ hem pese gaçyryldy. Her ýylyň 12-nji sentýabrynda ýurtda Ruhnama gününiň bellenilýändigine, mekdeplerde okuwçylara “Ruhnama” sapaklarynyň henizem okadylýandygyna garamazdan, 5 ýylyň dowamynda bu kitap doly ünsden düşürildi.
Bilim müdirliklerinden orta mekdeplere gelýän barlagçylaryň görkezmesi bilen, Ruhnama otaglary, Ruhnama burçlary gadagan edildi. Hatda Ruhnama bilen bagly mekdep klaslarynda ýekeje-de stendiň hem bolmaly däldigini Bilim müdirliklerinden gelenler görkezme berýärler.
Ýurduň ýokary okuw mekdeplerinde “Ruhnama” sapaklary ýatyryldy. Şu ýylyň orta mekdeplerini gutaran okuwçylardan “Ruhnama” dersinden gutardyş ekzameni aýryldy. Häzirki wagtda “Ruhnama” kitaby çap edilmeýär. Ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde bu kitap barada ýylyň dowamynda iki-üç gün, ol hem 10-12 sentýabr günleri agzalýar.
2001-nji ýylda geçirilen Türkmenistanyň Halk Maslahatynda Saparmyrat Nyýazowyň bu eserini diňe Mukaddes Ruhnama diýip atlandyrmak barada karar kabul edildi. Özi hem “Ruhnama” sözüni goşa dyrnaga alman ýazmalydy. Emma “Türkmenistan” gazetiniň 1-nji sentýabrynda çap edilen medeni-çäreleriň sanawynda “Ruhnama” bilen bagly getirilýän sözleriň ählisi goşa dyrnagyň içinde, özi hem “Mukaddes” sözi aýrylyp getirilipdir.
“Ruhnamanyň” güni ýoýuldy
“Ruhnama” kitabynyň 2001-nji ýylyň 12-nji sentýabrynda köpçülige niýetlenip çap edilmän, eýsem diňe ýazylyp tamamlanandygyny kitabyň 406-njy sahypasynda Saparmyrat Nyýazowyň goýan goly tassyk edýär. Emma ýerli media, şeýle hem Berdimuhamedow 12-nji sentýabr gününi “Ruhnama” kitabynyň çapdan çykmagyna on ýyl bolýar diýip tassyklaýar.
Saparmyrat Nyýazowyň özüniň mälim etmegine görä, ol özüniň “Ruhnama” kitabyny 2001-nji ýylyň 12-nji sentýabrynda ýazyp tamamlapdyr. Şol sebäpden hem her ýylyň 12-nji sentýabryny Ruhnama güni diýip bellemek barada ol karar edipdi.
Nyýazowyň döwrüniň ideologiýasy 12-nji sentýabr gününi Mukaddes Ruhnamanyň dünýä inen güni, “diňe bir türkmen halkynyň däl, eýsem, bütin dünýäniň bahasyna ýetip bolmajak genji-hazynasynyň dörän güni” diýip mahabatlandyrardy. Emma halkara jemgyýetçiligi bu kitaba awtoritar režimiň ideologiýa guraly hökmünde garapdy we häzirem şeýle garaýar.
“Ruhnama” kitaby okyjylar köpçüligine oktýabr aýynda gowşupdy. 12-nji sentýabrda ol, diňe Saparmyrat Nyýazowyň mälim etmegine görä, diňe ýazylyp tamamlanypdy. Ýöne şu ýylyň 2-nji sentýabrynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Berdimuhamedow 12-nji sentýabr gününi “Ruhnama” kitabynyň çapdan çykmagynyň 10 ýyllygy diýip agzady. “Türkmenistan” gazetiniň 1-nji sentýabrynda çap edilen medeni-çäreleriň sanawynda hem 12-nji sentýabr, Nyýazowyň döwrüniň ideologiýasynyň suratlandyryşy ýaly, Mukaddes Ruhnamanyň dünýä inen güni diýlip däl-de, “Ruhnama” kitabynyň çapdan çykmagynyň 10 ýyllygy diýlip agzalypdyr.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Pakistanyň hökümeti, goňşy Owganystandaky parahatçylyk prosesine itergi bermek niýeti bilen, owgan «Talybanynyň» ýedi sany uly derejeli agzasyny azatlyga goýberýändigini yglan etdi.
Daşary işler ministrliginiň şenbe güni ýaýradan beýanatynda şeýle diýilýär: "Owgan ýaraşyk prosesini ilertletmek üçin, Pakistan ýedi talyban tussagyny, ýagny Mansur Dadulla, Saýid Wali, Abdul Manan, Karim Aga, Şer Afzal, Gul Muhammad we Muhammad Zai dagyny azat edýär.»
Geçen ýyl Pakistan 25 töweregi talyban tussagyny azat edipdi.
Bu tussaglar owgan prezidenti Hamid Karzaýyň Pakistana parahatçylyk prosesi barada maslahatlaşmak üçin eden saparyna iki hepde hem bolmanka azat edildi.
Karzaý owgan konflikti barada syýasy çözgüt gazanmak üçin «Talyban» bilen dil tapyşmaga synanýar.


text:
Orsýetden Günorta Osetiýa gaz turbasynyň açylmagy bilen bagly Gürjüstan protest bildiripdir.
“Orsýet şu hereketi bilen halkara hukugynyň prinsiplerini we Gürjüstanyň özbaşdaklygyny hem territorial bitewiligini bozdy” diýlip, Gürjüstanyň DIM-niň beýannamasynda bellenýär.
Gürjüstandan sowa Günorta Osetiýa gaz berjek täze turba respublikanyň garaşsyzlygyny Orsyetiň ykrar etmesiniň bir ýyllygyna gabatlap işe girizilipdir.
Düýn Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Günorta Osetiýanyň prezidenti Eduard Kokoýta bilen Moskwada gepleşikler geçirdi.
Günorta Osetiýany sosial-ykdysady taýdan ösdürmek we jenaýatçylyga garşy göreşde hyzmatdaşlyk barada ylalaşyklara gol çekilipdir.


text:
Italiýanyň kenar goragçylary we harby-deňiz güýçleri 14-nji iýunda Ortaýer deňzinde gämileri kynçylyga uçran bikanun migrantlaryň 300-den gowragyny halas etdiler, gaýyklary agdarylan migrantlaryň bolsa onusynyň jesedini suwdan çykardylar.
Harby-deňiz güýçleriniň resmisi Salwatore Scimone 39 migrantyň halas edijiler baryp ýetişýänçe agdarylan gaýyga ýapyşyp saklanandyklaryny aýtdy.
Scimone Liwiýadan 40 mil töweregi uzaklykda köp adamyň deňizde gark bolan bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy.
Başga bir halas ediş çäresinde bolsa, üç sany italian gämisi 281 migranty öz bortuna aldy. Olar balykçy gämileri goma düşen siriýalylardy.
Ýewropa her ýyl, Ortaýer deňzini gaýykly we gämili kesip, onlarça müň migrant bikanun girmäge synanýar.


text:
Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mubarek we onuň iki ogly şu ýylyň 3-nji awgustynda sud edilerler. Bu barada Müsüriň resmi MENA habar agentligi maglumat berýär.
Habara görä, Mubarek korrupsiýada, şeýle-de ýurtda geçirilen köpçülikleýin protestlerde ýörite matlap bilen demonstrantlary öldürmekde aýyplanylýar.
Mubaregiň häkimiýetden çetleşdirilmegine getiren şol protestlerde 800 töweregi demonstrantyň öldürilendigi aýdylýar.
83 ýaşly Mubarek ýürek agyrysy sebäpli 13-nji aprelden bäri Şarm-el-Şeýhdäki keselhanada saklanylýar.


text:
Merkezi Aziýanyň öňki sowet respublikalarynyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň arasyndaky gatnaşyklar köplenç suw bilen kesgitlenýär diýip, Deýwid Trilliň «Foreign Affairs» žurnalynda 24-nji awgustda çap edilen «Merkezi Aziýadaky suw uruşlary» atly makalasynyň başynda belleýär.
Bu ýurtlar heniz Sowet Soýuzynyň bir bölegi bolan wagtynda akymyň ýokarsynda ýerleşýän respublikalar bolan Gyrgyzystan we Täjigistan ullakan suw bolçulygynyň hözirinigörýärdi we ýazda hem tomusda öz suw howdanlarynda toplanan suwuň bir bölegini elektrik öndürmek üçin-de, hem öz ýerlerinde, hem aşaky akym ýurtlaryň meýdanlarynda ekin ekmek üçin-de ulanyp bilýärdiler.
Aşaky akym ýurtlary bolsa, öz gezeklerinde, bu ýagşylygyň öwezini her ýylyň gyşynda tebigy gaz, kömür bilen gaýtarýardylar diýip, awtor sözüni dowam etdirýär.
Emma 25 ýyl ozal Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen bu bäş respublikanyň arasyndaky arkalaşyk sistemasy hem syndy.
Gyrgyzystan we Täjigistan indi zol-zol tok kesilmesibilen ýüzbe-ýüz bolýar we öz energiýa zerurlyklaryny ödemek üçin äpet bent gurmaga umyt baglaýar.
Gyrgyzystan özüniň «Kambarata-2” elektrik stansiýasyny 2010-njy ýylda gurup gutardy we indi Orsýetiň kömegi bilen ikinjisini – «Kambarata-1» elektrik stansiýasyny gurýar.
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon bolsa, maliýe serişdeleri bolmasa-da,köplenç özüniň 335 metrlik «Rogun» bendini gurmak missiýasyndan söz açýar. Ol bu bendiň öz mejalsyz döwletini güýç-kuwwatly etjegine bil baglaýar.
Ereýän buzluklar we uruş howpy
Emma bu umyt-isleglere garamazdan, Deýwid Trilliň özüniň «Merkezi Aziýadaky suw uruşlary» atly makalasynda başga bir hakykata, has dogrusy, regionyň uly bir problemasyna ünsi çekýär. Bu problema sebitiň bir zaman çak-çen edip bolýan suw üpjünçiliginiň çeşmesi bolan buzluklaryň görülmedik derejede eremegi bilen bagly.
Deýwid Trilliň Merkezi Aziýanyň her ýylda Şweýsariýa ýaly ýurduň sarp edýän suwunyň möçberinde suw ýitirýändigini aýdýar. Bu gidişde ýokary akymdaky ýurtlaryň gurýan bentleriniň aşaky akymda ýerleşýän ýurtlaryň suw üpjünçiligini mundan aňryk hem ýaramazlaşdyrjagyny çak etmek kyn däl. Has anygy, awtoryň pikirine görä, bu olaryň «iki aýagyny bir gonja» salýar.
«The Economist» žurnalynyň Merkezi Aziýadaky habarçysy bolup işlän Trilliň Fergana ýaýlasyndaky araçäk dawalarynyň üç ýurda ýaýrandygyny we ýerli ilat bilen goňşularyň arasynda suw üstünde oňşuksyzlyk turýandygyny ýatladýar. Bu kiçijik oňşuksyzlyklar çalt ýitileşýär we 2014-nji ýylda gyrgyz we täjik esgerleriAk-Saýdaky strategiki şaglawuk üstünde ok atyşdylar.
Trilliň Türkmenistanyň bu sebitiň iň gurak ýurdudygyny ýatladyp, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň çölüň içinde 3,500 kwadrat-kilometrlik köl gurýandygyny aýdýar.
Döwlet eýeçiligindäki metbugat «Altyn asyr köli» diýilýäne daşary ýurt alymlarynyň ak pata berendigini we ony «suw serişdelerini netijeli ulanmagyň ajaýyp nusgasy» hökmünde häsiýetlendirendigini ýazýar.
Bu köli suwdan doldurmak üçin 15 ýyl, 2,600 kilometer kanal we Özbegistandan uç alýan tonnalap suw gerek bolar diýip, «Merkezi Aziýadaky suw uruşlary» atly makalada aýdylýar.
Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow 2012-nji ýylda suw üstünde hakyky uruş barada duýduryş etdi: «Men anyk ýurtlaryň adyny tutjak däl» diýip, ol Merkezi Aziýadaky goňşularyny nazara alyp aýtdy.
Özbek lideriniň sözlerine görä,«bu ýagdaýlaryň ählisi çynlakaý gapma-garşylyga, hatda urşa çenli ýaramazlaşyp biler».
«Merkezi Aziýada suw uruşlary» atly makalanyň awtory Deýwid Trilliň häzir Harwardyň Shorenstein merkezinde işleýär.


text:
Halkara koalisiýanyň harby uçarlary nebite baý Liwiýa garşy harby operasiýany geçirip, Ýaponiýa Fukuşimada radiasiýanyň ýaýramazlygy üçin tagalla baryny edip ýörkä, tutuş dünýäde energiýa üpjünçiliginiň geljegi barada alada edilýär. Ýöne Orsýetde welin beýle alada ýok.
Ýakyn Gündogarda dowam edýän gozgalaňlaryň energiýa üpjünçiligini bir ujundan gemrip ugramagy bilen geçen hepde nebitiň bahasy barrel başyna 105 dollara golaýlady. Mundan hem özüni global energiýa halasgäri edip hödürlemek bilen gazanç etmäge synanyşýan - Orsýet.
Premýer-ministr Wladimir Putin Orsýetiň tutuş içkerki önüminiň geljek ýyla çenli maliýe krizisinden öňki derejesine ýetjekdigi barada çaklama edip, Ýaponiýa kömek etmegi wada etdi.
Putin: “Sarsgyn we sunamiden energiýa üpjünçiligine ýeten zyýanlar uzaga çeker” diýdi. “Biz bu babatda uglewodorod çykarmak boýunça proýektlerimizi güýçlendirjek planlarymyz barada oýlanmaly, aýratyn hem Uzak Gündogarda gaz çykarmaly”.
Käbir analitikler: “Orsýetiň öz ünsüni global energiýa üpjünçiligi boýunça roluna gönükdirmegi hökümetiň ykdysady reformalary ýola goýmak umydyny başa bardyrmaz” diýip, duýduryş berýärler.
Syýasy analitik Andreý Piontkowskiniň pikiriçe, Ýakyn Gündogar wakalarynyň Orsýete kömegi degmez, ýöne onuň krizisden öňki ýagdaýa dolanmagyny çaltlandyrýar.
“Biz resmi propaganda şygarlarynyň ‘ägirt energiýa güýji’ diýip öwünmegi bilen 2006-njy we 2007-nji ýyllaryň altyna asyryna dolanyp barýarys. Bu bir gysga wagtlaýyn gaty gowy zat. Ýöne onuň ýurt üçin zyýanlydygyna şübhe ýok” diýip, Piontkowski aýdýar.
Piontkowski: “Bu wakalar ors ýolbaşçylarynyň umumy pikirleniş ýoluny, Günbatara garşy ritorikany güýçlendirmegine getirdi” diýýär. Ol bu barada prezident Dmitriý Medwedewiň günbatar ýurtlaryny Ýakyn Gündogardaky gozgalaňlary güýçlendirenlikde tankytlamagyna salgylanýar.
“Esasy kart”
Emma Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşini Liwiýa garşy güýç ulanylmagyna ygtyýar berenlikde aýyplap, ony ýiti ýazgaran Putin boldy. Ol: “Öten hepde çykan karar günbatar ýurtlaryna parahat ilaty goramak bahanasy bilen bir özbaşdak döwlete garşy herekete geçmäge ýol açdy” diýdi.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Liwiýa garşy harby operasiýlary geçirmek baradaky rezolýusiýasyny “Orta asyryň haçly ýörişe çagyryşlary” bilen deňeşdirdi.
Emma prezident Medwedew bu beýanaty şol bada ýazgaryp, ony “kabul ederliksiz” diýip häsiýetlendirdi. Ses berişlikde hem Orsýet rezolusiýany weto etmedi, emma ses bermekden saklandy.
“Russia in Global Affairs” žurnalynyň redaktory Fýodr Lukýanow: “Bu Orsýetiň Günbataryň tarapyna geçendigini aňladanok. Orsýetiň globallygy peselýär. Bu hem, mysal üçin, hemme ýerde we her bir zatda Waşingtona garşy çykmak pikiriniň indi möhüm däldigini görkezýär” diýýär.
Energiýa eksportyny güýçlendirmek Orsýetiň ileri tutýan maksady – bu belli zat. Ýöne ony häzirki derejesinde saklamak aňsat düşmese gerek.
“Brookings” institutynyň ykdysadyýetçisi Klifford Gaddiniň pikiriçe bolsa, Orsýetiň energiýa sektoryndan başga sektorda bäsdeşlik edere mümkinçiligi ýok.
“Siz ykdysadyýetiň dürli pudaklaryny ösdürmegi näçe arzuw etseňiz ediberiň, Putini ýa başga birini bu işi etmeýär diýip tankytlaň ýa etjek bolýar diýip öwüň - bularyň hiç bir manysy ýok. Beýlekiler bilen deňäniňde, bäsdeşlikde Orsýetiň tebigy resurslaryndan başga zady ýok. Şol sebäpli, onuň üçin iň gowy zat - şu karty oýnamak” diýip, Gaddi aýdýar.


text:
Pakistan resmileri öz ýurtlarynda YouTube girizilen gadaganlygyň «näbelli möhlete» çenli saklanjagyny aýtdylar.
AFP ady aýdylmaýan hökümet resmisine salgylanyp, onuň 7-nji fewraldaky habary tassyklandygyny aýdýar.
Pakistanyň tehnologiýa we aragatnaşyk maglumatlary ministri Anuşa Rehman şondan bir gün öň gadaganlygyň güýjünde galjagyny aýdypdy.
Pakistan wideo paýlaşylýan saýty 2012-nji ýylyň sentýabrynda, ol ýerde «Musulmanlaryň bigünäligi» atly film ýerleşdirileninden soň gadagan edipdi.
Bu film dünýäniň bir topar ýerinde protest aksiýalarynyň geçirilmegine getirdi.
Pakistan resmileri şondan bäri bu saýty mazmun süzgüjinden geçirmegiň ýoluny tapman, tutuşlugyna baglamakdan başga ýol görmeýändiklerini aýdýarlar.


text:
Belarusda dört aktiwist tussaglykdaky oppozision syýasatçynyň suraty bilen bezelen maýkalary geýeni üçin sud ediler.
Aktiwistler Mikalaý Statkewiçe meňzeýän suratly maýkalary geýip, şenbe güni Minskde geçirilen marafona gatnaşandan soň tussag edildiler. Mikalaý Statkewiç öň prezidentlige dalaşgär bolupdy. Ol häzirki wagt türmede saklanylýar.
Aktiwistleriň biri Kiryl Žywalowiç tussag edilenden birnäçe wagt soň azatlyga goýberildi. Olaryň beýleki üçüsi heniz hem tussaglykda saklanýar.
Aktiwistleriň dördüsi hem resmi rugsat bolmazdan protest geçirmekde aýyplanyp, duşenbe güni sud ediler.
Awtoritar prezident Aleksandr Lukaşenkonyň 2010-njy ýylda gaýtadan prezidentlige saýlanmagynyň yzýany “köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamak” aýyplamasy esasynda Statkewiç alty ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Türkmenistanda ýokary okuw jaýlaryna (ÝOJ) giriş synaglary dowam edýär. Resmi metbugatda habar berlişine görä, şu ýyl 25 müň 182 adam harby bolmadyk 19 sany ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin dalaş edýär. Prezidentiň kararyna laýyklykda, bu ýyl dalaş edýän ýaşlaryň 6 müň 861 sanysy ýokary okuw jaýlaryna kabul ediler.
Mälim bolşy ýaly türkmen ÝOJ-larynyň aglabasynda giriş synaglary dil ýa-da ýazuw üsti bilen geçirilýär. Halkara türkmen-türk uniwersitetinde bolsa, giriş synaglary belli bir döwürde iki tapgyrda umumy bir test görnüşinde hem amala aşyrylýardy.
Munuň bilen baglylykda Gazagystanda orta mekdebi tamamlaýan ýaşlara umumylykda bir synag geçirilip, olar bu synagda alan ballary esasynda hem ýokary okuw jaýlaryna ýerleşýärler. Ýokary okuw jaýlaryna giriş synaglary ýurtdan-ýurda üýtgäp, olaryň hersinde dürli usullardan peýdalanylýar.
Dünýä tejribesi nazara alnanda, türkmen ÝOJ-laryna giriş synaglary nähili gurnalsa ýaşlar üçin has amatly bolardy? Şeýle-de, nähili edilende, bolup biläýjek galplyklaryň öňüni alyp bolardy? Ýaşlaryň özleri bu barada näme pikirde?
Täze Tolkunyň nobatdaky sanynda şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky pikir-garaýyşlaryňyzy, bellikleriňizi gepleşigimize gatnaşyp beýan etmek isleseňiz, biziň hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Garaýyşlaryňyzy teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Türk paýtagty Ankarada bolan ýowuz hüjümlerden soň, Türkiýe Yragyň demirgazygyndaky kürt pitneçileriniň nyşanalaryna garşy howa zarbalaryny amala aşyrýar.
Türkiýäniň harby güýçleriniň 14-nji martda ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, türk söweş uçarlary Yragyň demirgazygyndaky Kandil we Gara atly daglyk regionlarynda “Kürdüstan işçiler partiýasynyň” (PKK) ýarag ammarlaryna we buky ýerlerine howa zarbalaryny amala aşyrypdyr.
Bu howa zarbalary, 13-nji mart agşamy Ankarada amala aşyrylan güýçli partlamada azyndan 37 adam ölenden we başga-da 120 çemesi ýaralanandan soň geçirilýär.
Türkiýäniň saglygy saklaýyş ministri Mehmet Muezzinoglu 14-nji martda telewideniýede görkezilen interwýusynda wakada ölenleriň sanawyna ýene üç adamyň goşulandygyny aýtdy.
Türk prezidenti Rejep Taýýyp Erdogan soňky ýyllarda regionda durnuksyzlygyň artmagy netijesinde Türkiýäniň terrorçylykly hüjümleriň nyşanasyna öwrülendigini aýtdy.
Gürrüňi edilýän partlama Ankaranyň “Gyzylaý” meýdançasyndaky Güwenpark sebitinde boldy. Bu sebit Ankaranyň esasy transport we söwda merkezleriniň biri hasaplanylýar.


text:
Owganystanda Aşraf Ganiniň (Ashraf Ghani) ýurduň prezidenti wezipesine inaugurasiýa dabarasy geçdi. Şol bir wagtyň özünde Abdylla Abdylla (Abdullah Abdullah) Owganystanda premýer-ministriň derejesindäki baş ýerine ýetiriji wezipesine kasam etdi.
Gani we Abdylla Owganystanda hökümetiň ilkinji demokratik geçişinde 29-njy sentýabrda Kabulda öz wezipelerine başladylar. Owganystanda prezidentlik wezipesi tamamlanan Hamid Karzaý 2001-nji ýyldan bäri ýurduň ýeke täk lideridi.
Gani owgan prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyry geçirilenden üç aý çemesi wagt soň, resmi taýdan ýurduň prezidentlik saýlawlarynda ýeňiji diýlip 21-nji sentýabrda yglan edildi.
Aşraf Gani Birleşen Ştatlar bilen howpsuzlyk paktyna gol goýmaga wada beripdi.


text:
Aşgabat, 02.03.2015. “Türkmenportal”.
TDH-niň habarlar hyzmatdaşy bolan Azerbaýjanyň ilkinji milli habarlar agentligi AzerTAdž 1-nji martda 95 ýyllygyny baýram etdi.
1920-nji ýylyň 1-nji martynda döredilen AzerTAdž ýeňil bolmadyk ýol geçse-de, ynamdar we dogruçyl habarlar çeşmesi bolmagynda galdy.
Häzirki günde bu agentlik ýedi dilde: azerbaýjan, iňlis, rus, fransuz, nemes, arap we hytaý dillerinde habarlary ýaýradýar. Şeýle hem wideo-saýt we çagalar bilim portaly hereket edýär.
AzerTAdž sosial setlerde hem giňden ýaýbaňlandyrylandyr. Agentligiň azerbaýjan dilindäki Facebookdaky hemişelik okyjylarynyň sany 110-müň adama golaýlaýar. YouTube-de bolsa AzerTAdž-yň wideomateriallaryny 1,6 million gezek görlendigi hasaba alyndy.
Häzirki wagtda AzerTAdž dünýäniň 130 döwleti bilen habar alyşmagyny dowam etdirýär. Hyzmatdaşlyk etmek baradaky ylalaşyklara dünýäniň 34 agentligi bilen gol çekildi. Olaryň arasynda TDH-niň hem bardygyny bellemek gerek.


text:
Türkiýe Siriýada göreşýän daşary ýurtly söweşijileri goldamaýandygyny, emma olaryň ýurduň serhedinden Siriýa geçmegini hem saklap bilmeýändigini aýdýar.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly Waşingtonda çykyş edip, Ankaranyň söweşijileri goldamaýandygyny belledi.
Şol bir wagda, Dawutogly Siriýa bilen bar bolan müň kilometrlik serhedine hem doly gözegçilik edip bilmeýändigini nygtap geçdi.
Bu aralykda ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel bir ýylyň içinde Waşingtonyň Türkiýede has köp “Patriot” raketa ulgamlaryny hem ýerleşdirjekdigini mälim etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama eýranly diplomat Hamid Abutalebä amerikan wizasynyň berilmeginiň öňüni baglaýan kanuna gol çekdi.
Abutalebi Tähranyň BMG-däki täze ilçisi bolmalydy. Ol 1979-njy ýylda, Tähranda bolan yslam rewolýusiýasyndan soň, amerikan diplomatlarynyň zamun alynmagyna ilteşiklilikde aýyplandy.
Abutalebi özüniň şol krizis başlanda Tähranda bolmandygyny, emma soň zamun alyjylara terjimeçilik edendigini aýtdy.
Obama amerikan Kongresiniň ABŞ we onuň ýaranlaryna garşy içalyçylyk ýa-da terrorçylyk işleri bilen ilteşikli bolan islendik şahsyýetiň, eger milli howpsuzlyga wehim salmak ähtimallygy bolsa, Birleşen Ştatlara girmeginiň öňüni baglamak barada tassyklan kanun taslamasyna gol çekdi.
Birleşen Ştatlar Abutalebä wiza bermejegini aýtdy.


text:
22-nji iýulda Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde Awstriýa-Türkmen jemgyýetiniň “Galkynyş” žurnalynyň nobatdaky sanynyň tanyşdyryş çäresi boldy. Žurnal Türkmenistanyň we Awstriýanyň halklarynyň arasynda dostlukly gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagyna we medeniýet, sungat ulgamlarynda hem-de maglumatlary alyşmakda önjeýli we işewür aragatnaşyklaryň ýola goýulmagyna uly goşant goşýar.
Şu gün tanyşdyrylan Awstriýa-Türkmen jemgyýetiniň “Galkynyş” žurnalynyň nobatdaky sanynda okyjylara ýurdumyz, taryhymyz, medeni däp-dessurlarymyz we türkmen halkynyň adatlary, ösüş ýolundan ynamly barýan häzirki zaman Türkmenistanyň gazanan ägirt uly üstünlikleri barada okyjylara gürrüň berýän köpsanly makalalar we fotosuratlar ýerleşdirilipdir.
Tanyşdyryş çäresinde Awstriýa-Türkmen jemgyýetiniň ýolbaşçysy Neda Berger Awstriýanyň jemgyýetçiligi tarapyndan Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistana örän uly üns berilýänligini belledi. Munuň özi milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Açyk gapylar” syýasatynyň we giň halkara hyzmatdaşlygynyň dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan goldanylýandygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.


text:
Orsýetiň Meteorologiýa gullugy Amur regionyndaky suw joşgunynyň iň ýokary derejesine ýetendigini we tiz wagtda peselip başlajakdygyny habar berdi. Gullugyň başlygy Aleksandr Frolowyň duşenbe güni aýtmagyna görä, indi “ýagdaýyň gowulanmagyna” garaşylýar.
Ýurduň gündogarynda ýerli häkimiýetler suw joşgunynyň täze derejelere ýetendigini habar berdiler. Habarowsk şäheriniň golaýynda 6 000 çemesi jaýy suw alypdyr.
Adatdan daşary gulluklaryň hasabatlaryna görä, şenbe gününden bäri Amur derýasynda suwuň derejesi 17 santimetr ýokary galypdyr.
Orsýetiň Uzak gündogar regiony boýunça adatdan daşary merkezi suw alan ýerlerden jemi 20 müňe golaý adamyň äkidilendigini habar berdi. Orsýet resmileriniň sözlerine görä, suw joşguny jemi 35 müň ilatly 19 sany şähere howp salypdyr.


text:
26-njy maýda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna agza ýurtlary boýunça ýörite wekili Mohammad Şaker Kargary kabul etdi.
Duşuşygyň barşynda milli Liderimiz we Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň ýörite wekili esasy ugurlaryň birnäçesinde döwletara hyzmatdaşlygyny giňeltmegiň geljegi barada pikir alyşdylar.
Iki ýurduň ýangyç-energetika we ulag-aragatnaşyk ulgamlarynda, has takygy, türkmen tarapynyň Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan transmilli gaz geçirijisini gurmak we Türkmenistandan Owganystanyň üsti bilen Täjigistana demir ýoly çekmek babatda başyny başlan giň möçberli taslamalary iş ýüzünde durmuşa geçirmekde özara gatnaşyklary bilen baglanyşykly mesele hem ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu taslamalar hakyky hoşniýetli goňşuçylygyň, özara bähbitli hyzmatdaşlygyň aýdyň nyşany bolup durýar.
Taraplaryň ylalaşmagyna görä, bu demir ýoluň Andhoýa çenli bölegini soňky ýyllarda uly tejribe toplan türkmen tarapy gurar. Demir ýoluň bu bölegi Owganystanyň çäginde ýerleşýär. Umumy pikire görä, täze bilelikdäki düzümleýin taslamalaryň amala aşyrylmagy owgan ykdysadyýetini ösdürmäge, durmuş meseleleriniň üstünlikli çözülmegine ýardam eder. Munuň özi Owganystandaky we tutuş sebitdäki ýagdaýa oňyn täsirini ýetirer.
Netijeli häsiýete eýe bolan şu duşuşygyň çäklerinde Türkmenistanda öndürilýän ýangyç serişdeleriniň, hususan-da, nebit önümleriniň we suwuklandyrylan gazyň Owganystana iberilýän möçberini artdyrmak barada ylalaşyldy. Ýangyç serişdeleriniň bahalary baradaky meseleleriň ylalaşykly bolmagy wezipäni üstünlikli çözmäge ýardam eder.
Taraplaryň elektrik energetikasy ulgamyndaky özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmäge uly ähmiýet berýändigi nazara alnyp, türkmen elektrik energiýasynyň Owganystana iberilýän möçberlerini artdyrmak mümkinçilikleri barada özara gyzyklanma bildirilip pikir alşyldy. Munuň özi soňky ýyllarda ýurdumyzyň energetika pudagynyň kuwwatynyň barha artýandygynyň nobatdaky aýdyň subutnamasy bolup durýar. Goňşy döwletler energiýa serişdeleriniň durnukly iberilmegini üpjün etmekde ýurdumyzy ygtybarly we uzakmöhletleýin hyzmatdaş hasaplaýarlar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň ýörite wekili Mohammad Şaker Kargar duşuşygyň jemini jemläp, türkmen-owgan gatnaşyklarynyň asyrlaryň dowamynda emele gelen dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna esaslanyp, mundan beýläk-de ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn esasda üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.
Soňra döwlet Baştutanynyň we myhmanyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň hem-de Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw serişdeleri ministrliginiň ýolbaşçylarynyň duşuşygynyň Teswirnamasyna gol çekildi. Teswirnamada 2018—2027-nji ýyllarda Türkmenistandan elektrik energiýasyny ibermek we şol döwürde eksport edilýän elektrik energiýasynyň möçberlerini dört esse artdyrmak baradaky çözgüt beýan edildi.


text:
Ýakynda Türkmenistan aýal-gyzlaryň halkara gününi belledi. Resmi habarlarda ýurtda aýal-gyzlaryň, eneleriň bagtly durmuşy üçin ähli mümkinçilikleriň döredilýändigi bellendi.
Türkmen metbugaty aýal-gyzlaryň halkara baýramy bilen prezident Gurbanguly Berdimuhammedowyň watandaşlaryna ýüzlenmesini çap etdi.
—Şu günki gün döwlet watandaş aýal-gyzlarymyza erkin durmuşy we döredijilikli zähmeti üçin, bilim almagy, hünäre eýe bolmagy, häzirki zamanyň talaplaryna laýyk çagalary terbiýelemegi üçin ähli şertleri döredýär.
Aýallar türkmen jemgyýetiniň syýasy, ykdysady, sosial we medeni durmuşynda göze görnüp duran derejede rol oýnaýar, olar ýurduň ministrliklerinde we edaralarynda, saglygy saklaýyş, bilim sistemalarynda, ylym, medeniýet we milli ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda zähmet çekýärler—diýip, Berdimuhamedow aýal-gyzlara ýüzlenmesinde ýazdy.
Türkmenistanly eneleriň gündelik durmuş şertleri gutlagda aýdylyşy ýalymy? Türkmenistanda eneler, çagalar bilen bagly çözülmesi wajyp nähili meseler bar? “Tegelek stol” programmasynyň bu gezekki goýberilişinde şu hem beýleki meselleriň üstünde durlup geçilýär.


text:
Owganystanyň demirgazygynda ýaragly adamlar Mazar-e Şarif şäherindäki prokuratura edarasyna hüjüm etdiler.
Polisiýadaky çeşmeleriň we waka şaýat bolanlaryň Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatyna görä, 9-njy aprelde Mazar-e Şarif şäherinde üç ýaragly adam welaýat prokuratura edarasyna girip, howpsuzlyk güýçlerine ot açypdyr.
Olaryň aýtmagyna görä, iki polisiýa ofiseri öldürilip, 10 çemesi prokuror zamun alnypdyr.
Owganystanyň saglyk çeşmeleriniň berýän maglumatyna görä, wakada ýaralanan azyndan ýedi adam, şol sanda bir çaga keselhana ýerleşdirilipdir.
Metbugat serişdeleriniň maglumatynda hüjümçileriň harby egin-eşikdedigi habar berilýär.


text:
Kiýewiň sudy Ukrainanyň ozalky prezidenti Leonid Kuçma garşy žurnalist Georgiý Gongadzeniň ölümine dahylly bolmakda bildirilýän aýyplamalary ýatyrdy.
Gongadze 2000-nji ýylyň sentýabrynda alnyp gaçylyp, onuň kellesiz jesedi Kiýewiň golaýyndaky tokaýlaryň birinden tapylypdy.
Gongadze Kuçmanyň iň ýiti tankytçylarynyň biridi. Kuçma 1994-2005-nji ýyllar aralaygynda Ukraina prezidentlik edipdi.
Mart aýynda Ukrainanyň baş prokurory 72 ýaşly Kuçmanyň Gongadzeniň ölümine dahylly bolanlygyny gümän edip, oňa garşy jenaýat işini açypdy.
Kuçma özüne bildirilýän aýyplamalary inkär etdi.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda sentýabryň başyndan bäri halkara konferensiýalarynyň, forumlarynyň we sergileriniň ona golaýy geçirildi. Olaryň arasynda “Türkmenistanyň energetika senagatynyň ösüş ugurlary” we “Türkmenistanyň nebit-gazy” atly iri halkara konferensiýalary, energetika boýunça halkara forumy geçirildi.
14-nji sentýabrda Tükmenistanyň paýtagtynda GDA guramasynyň ykdysady geňeşiniň maslahaty hem öz işine başlady.
Halkara çäreleriniň geçirilmeginiň ýokary taýýarlyk derejesini we maliýe çykdajylary talap edýänligi aýdylýar. 13-nji sentýabrdaky iş maslahatynda prezident G.Berdimuhammedow çäreleri halkara derejesinde geçirmek üçin ýurduň ähli edaralarynyň sazlaşykly işleşmegini talap etdi.
Näme uçin geçirilýär?
Türkmenistan ýurtda köp geçirilýän halkara çäreleriniň “ähliumumy abadançylyga we ösüşe” itergi bermek üçin niýetlenýänligini aýdýar.
Emma käbir türkmenistanlylar şeýle çäreleriň häkimiýetleriň imijini ýokarlandyrmakdan başga oňly netije berip biljegine şübhe bildirýärler.
“Köp güýç, köp tagalla sarp edilýär, köp çykdajy çykarylýar. Ýöne bu zatlar ýolbaşçylaryň imijini ýokary götermek, daşary ýurtlardan saýlanyp, diýen ýaly getirilýän adamlara Türkmenistanyň içerki we daşary syýasaty barada gowy baha berdirmek ýaly maksatlar göz öňünde tutulýar", diýip žurnalist Aşyrguly Baýryýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Baýryýewiň sözlerine görä, ýönekeý raýatlaryň durmuşynda, transport meselesinde kabir päsgelçilikler döreýär. "Köçe ýol hereketinde päsgelçilik döredilýär. Bu, şol gelýän delegasiýalary bir ýerden beýleki ýere äkitmek sebäpli bolýar”, diýip Aşgabadyň ýaşaýjysy Baýryýew gürrüň berdi.
Moskwada ýerleşýän GDA institutynyň analitigi Andreý Grozin, türkmen resmileriniň geçirýän halkara çäreleri, şol sanda şu günler GDA guramasynyň Aşgabatda geçirilýän çäreleri arkaly, “öz syýasy aktiwligini görkezmäge we halkara derejesinde öz ähmiýetini nygtamaga synanyşýandygyny” belleýär.
Netije nähili?
Emma Groziniň pikirine görä, halkara konferensiýalarynyň formaty ýurduň özüni tanatmakdan başga takyk netijeleri göz öňünde tutmaýar. “Konferensiýalar we forumlar geljekki ylalaşyklaryň döremegi üçin diňe meýdança bolup bilýär”, diýip Grozin belledi.
Şu aýyň aýagyna çenli Aşgabatda halkara çäreleriniň ýene ençemesiniň geçiriljegi yglan edildi.
Synçylar şeýle çäreleriň çykdajylaryna hem ünsi çekýärler.
“Myhmanlaryň gelmegi-gitmegi, olaryň Türkmenistanyň iň gowy myhmanhanalarynda ýaşamagy we olara berilýän sowgatlar üçin çykdajylar esasan Türkmenistanyň býujetinden çykdajy edilýär”, diýip Aşyrguly Baýryýew aýdýar.
Resmi maglumatlarda, Türkmenistanda geçirilýän halkara çäreleriniň köpüsiniň pudak edaralarynyň we ministrlikleriniň guramaçylygynda geçirilýändigi habar berilýär, emma munuň maliýe tarapy, sarp edilýän puluň çeşmesi we mukdary barada resmi maglumatlarda aýdylmaýar.
GDA institutynyň analitigi Andreý Grozin, hususan-da, guramanyň çäginde geçirilýän çäreler üçin ýörite fondlaryň bardygyny aýtdy. Emma ol ýurdyň öz inisiatiwasy bilen geçirilýän çäreleriň adatça şol ýurduň hasabyna amala aşyrylýanlygyny belledi.
Şu ýyl Türkmenistan GDA guramasyna baştutanlyk edýär. Türkmenistanyň baştutanlygynda şu ýyl guramanyň 30-dan gowrak çäresiniň geçiriljekdigini, olaryň onusynyň Tükmenistanyň özünde pudak edaralarynyň we ministrlikleriniň guramaçylygynda geçiriljegi resmi maglumatlarda habar berilýär.


text:
Şu gün Päkistanyň hökümeti ýakynda Päkistanda tussag edilen ýokary derejeli talyp lideri Molla Baradaryň Owganystana ekstradisiýa edilmegi barada owgan hökümetiniň eden haýyşyny öwrenmekçidigini mälim etdi.
Şu gün irden Owganystanyň hökümeti Molla Abdul Ghani Baradaryň Owganystana ekstradisiýa edilmegi barada iki ýurduň umumy ýagdaýlarda özara ylalaşyga gelendigi barada maglumat ýaýradypdy.
Ýöne Päkistanyň resmileri Molla Baradaryň Pakistanyň territoriýasynda jenaýat edendigi ýüze çykarylan halatynda, onuň öňi bilen Päkistanda sud jogapkärçiligine çekiljekdigini aýtdylar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylary Türkmenistan we Azerbaýjan bilen “Nabukko” proýektiniň gaz bilen üpjün edilmegi meselesini maslahat ederler. ÝB-niň wekilleriniň Aşgabatda we Bakuwda geçirjek gepleşikeleriniň temasy halkara metbugatynyň ünsüni çekdi.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barrosonyň we Ýewropa Bileleşiginiň energiýa komissary Günter Öttingeriň 13-15-nji ýanwarda Azerbaýjana we Türkmenistana sapar etjekdikleri şu hepdäniň çarşenbe güni tassyklandy diýip, Germaniýanyň “Deutche Press” agentligi habar berýär.
Ýewropa Bileleşigi energiýa taýdan Orsýete bolan garaşlylygyny çäklendirmek üçin köp ugurly gaz üpjünçiligini ösdürmäge çalyşýar. Emma Türkiýäniň üstünden geçýän “Günorta energiýa koridoryny” döretmek we Hazar deňzinden gaz geçirijisini çekmek tagallalary häzire çenli oňly netije bermändi.
Üpjünçilik meselesi
“Nabukko” proýektiniň üpjünçilik meselesi heniz çözülmän galýar. “Deutche Press” agentligi bu meselede Barrosonyň sözünden sitata getirýär: “Biziň esasy maksadymyz “Günorta koridor” boýunça, şol sanda “Nabukko” boýunça-da degişli ýurtlaryň öz üstüne anyk borçnamalary almagyny gazanmakdan ybarat”.
ÝB-niň ýokary derejeli resmileriniň bu sapary çylşyrymly döwre gabat geldi. Şu aýyň dowamynda Azerbaýjanyň hökümetiniň offşor giňişliginde ýerleşýän ägirt uly “Şahdeňiz-2” gaz ýatagyny özleşdirmek boýunça şertnama baglaşmakda özüne ýaran saýlamakda belli bir karara gelmegine garaşylýar.
Käbir analitikleriň pikirine görä, Orsýet Azerbaýjany we Türkmenistany gazy öz turbalaryndan akdyrmaga ündeýär. Bu ýurtlaryň ägirt uly gaz zapaslaryna Hytaý hem çynlakaý gyzyklanma bildirýär. Bu bolsa ÝB-niň iri we täsirli bäsdeşleriniň bardygyny aňladýar diýip, “Deutche Press” agentligi belleýär.
Öňegidişlige garaşylýar
Emma Barroso “Nabukko” gaz geçiriji proýekti boýunça öňegidişlige garaşýar we proýektiň üstünlikli boljagyny belleýär diýip, Orsýetiň “RIA nowosti” agentligi habar berýär. “Nabukko” konsorsiumy turbanyň Azerbaýjan, Türkmenistan we Yrak tarapyndan uly möçberde akdyryljak gaz bilen doldurylmagyna garaşýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary tarapyndan hem goldanylýan “Nabukko” gaz geçirijisiniň uzynlygy 3,300 kilometre barabar bolup, onuň agramly bölegi – 2,730 kilometri Türkiýäniň üstünden geçýär. Oňa Türkmenistanyň ýyllyk 10 milliard kubmetr möçberde tebigy gaz akdyrmagyna garaşylýar.
“Nabukko” gaz geçirijisiniň gurluşygynyň 2012-nji ýylda başlanyp, 2015-nji ýylda gazyň ilkinji tapgyrynyň akdyrylmagy planlaşdyrylýar. Germaniýanyň “RWE”, Awstriýanyň “OMV”, Wengriýanyň “MOL”, Rumyniýanyň “Transgaz”, Bolgariýanyň “BEH” we Türkiýäniň “Botaş” kompaniýalary proýektiň aksionerleri bolup durýar.


text:
Demirgazyk we Günorta Koreýa günbataryndaky dawaly deňiz araçäklerinden birek-birege agyr ýaraglardan ok atdylar.
«Yonhap» habar agentliginiň maglumatyna görä, bu soňky agyr atyşykda Demirgazyk Koreýanyň kenar goraýjylary öňünden duýduryş bermezden, günorta tarapyna ok atypdyrlar, Günorta tarapy bolsa agyr ýaragdan oňa jogap beripdir.
Günorta Koreýanyň Goranmak ministrliginiň wekili Won Tae-Jae Demirgazykdaky kommunistik režimiň bu hereketi bilen bagly çynlakaý alada bilririlýändigini aýtdy: «Biz Demirgazygyň artilleriýadan ok atmak bilen gereksiz tendensiýany döreden bu bikanun aktynyň özi bilen alyp gelýän netijesine berk aladamyzy beýan edýäris. Biz şeýle-de olary bu işini gyssagly bes etmäge çagyrmak isleýäris» diýip, Günorta Koreýanyň resmisi aýtdy.
Demirgazyk Koreýanyň habar beriş serişdeleri biraz soňra, bu atyşygyň ýyllyk harby manýowrlaryň bir bölegidigini öňe sürdi. «Koreýanyň halk armiýasynyň artilleriýa bölümleri çarşenbe güni irden Koreýanyň günbatarlykdaky deňiz territoriýasynda ýyllyk türgenleşigini geçirdiler. Koreýanyň halk armiýasynyň artilleriýa bölümleriniň Demirgazyk Koreýanyň suwlarynda öňünden planlaşdyrylan bu türgenleşik sebäpli hiç kim şikaýat edip bilmez» diýip, Demirgazyk Koreýanyň TV-si habar berdi.
Ok atyşyklarda hiç kime zyýan ýetmänligi aýdylýar. Günorta Koreýa bilen Demirgazyk Koreýany birleşdirmek boýunça iş alyp barýan ministrligiň metbugat wekili Lee Jong-joo golaýda Demirgazyk Koreýanyň günbatar suwlaryny ýapyk zona yglan edendigini mälim etdi: «Biz Demirgazyk Koreýanyň 25-nji ýanwardan 29-njy ýanwar aralygynda günbatardaky deňiz territoriýasyny ýapyk zona diýip ýglan edendigini tassyklapdyk. Hökümet Demirgazyk Koreýanyň goşunynyň hereketlerine hem olaryň maksatlaryna berk gözegçilik edýär, şonuň ýaly-de biz geljekde olara gerekli jogaby bermegi göz öňünde tutýarys» diýip, Günorta Koreýaly resmi aýtdy.
Nämäniň alamaty?
Günbatar deňiz suwlaryny ýapyk zona diýip yglan etmegi Demirgazyk Koreýanyň raketa synagyny ýa-da beýleki harby türgenleşikleri geçirmek barada planlarynyň bardygynyň alamaty bolup biler diýip, analitikler aýdýarlar.
Başgaça aýdylanda, ýadro programmasy barasynda Demirgazyk Koreýa geçen ýyl alty döwletiň wekilleriniň alyp barýan gepleşiklerinden çykyp ony boýkot edipdi. Indi bu soňky akty bilen Phenýan gepleşiklere güýçli pozisiýadan goşulmagy ahmal diýilýär.
Günbatardaky deňiz araçäginde iki döwletiň arasynda mahal-mahal atyşyklar bolýar. Noýabr aýynda iki ýurduň harby gämileriniň birek-birege ok atmagy netijesinde Demirgazyk Koreýanyň bir esgeri ölüp, üçüsi ýaralanypdy, şeýle wakalar 1999 hem 2002-nji ýyllarda-da bolupdy.
Bu soňky atyşyklardan soňra Günorta Koreýanyň prezidentiniň sekretary Çung-Çung Kil Seulyň howpsuzlyk boýunça resmilerini prezident Lee Myung Bakyň adyndan adatdan daşary maslahata çagyrdy. Prezident Lee Bak häzir resmi sapar bilen Hindistana barýar.


text:
“Türkmenistanyň nebit-gazy 2009” atly 14-nji halkara konferensiýa şu günler Aşgabadyň Sergi merkezinde geçýär.
Resmi maglumatlara görä, bu sapar konferensiýa 400-e golaý daşary ýurtly, ýagny dünýäniň 28 ýurdundan 160 kompaniýanyň wekilleri gatnaşýarlar. Türkmenistan bilen energiýa hyzmatdaşlygyna halkara derejesinde gyzyklanma güýçlenýärkä, raýat azatlyklaryny äsgermän gelýän ýurduň içerki ýagdaýyna bildirilýän aladalanmalar hem artýar. “Global Witness” guramasy Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistanyň diktaturasyna göz ýummagynyň sebäpleri bilen bagly temadan hasabat çap etdi.
Türkmenistanyň nebit-gaz konferensiýalaryna we sergilerine köp sanly halkara kompaniýalarynyň gatnaşmagy, halkara biznes elitasynyň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygyny berkitmäge örän gyzyklanýanlygyny görkezýär diýip, ýurduň resmi maglumatlarynda nygtalýar.
17-nji noýabrda Aşgabadyň Sergi merkezinde açylan “Türkmenistanyň nebit-gazy 2009” atly halkara sergisinde Germaniýanyň, Awstriýananyň, Beýik Britaniýanyň, ABŞ-nyň, Orsýetiň, Gazagystanyň, Ýaponiyanyň, Türkiýäniň, Hytaýyň we ýene onlarça ýurtlaryň kompnaiýalarynyň önümleri we hyzmatlary barada habar berýän pawilonlar işleýär.
Sergä gatnaşýan kompaniýalaryň arasynda Türkmenistan bilen öňden bäri işleşýän “Petronas” “Dragon Oil”, “Gazprom” ýaly kompaniýalar bilen bir hatarda Türkmenistan bilen ýaňy-ýakynda işleşip başlan dünýä derejesinde ençeme iri kompaniýalar hem bar. Olaryň arasynda, hususan-da, Germaniýanyň “RWE AG” we Ýewropada iň iri nebit-gaz kompaniýasy bolan Awstriýanyň “OMV” kompaniýasy hem gatnaşýar. Bu kompaniýalar Ýewropa Bileleşiginiň öňe sürýän “Nabukko” proýektini amala aşyrmak boýunça konsorsiumyň esasy gatnaşyjylary hem bolup durýarlar.
Käbir synçylar Günbatar kompaniýalarynyň Türkmenistan bilen energiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek ymtylmalarynyň belli bir derejede Türkmenistandaky diktatura goldaw berýänligini belleýärler.
ÝB Türkmenistandaky diktaturany näme üçin goldamaly däl?
“Global Witness” guramasy ýaňy-ýakynda ýaýradan hasabatynda Ýewropa Bileleşigi Türkmenistandaky diktaturany nämüçin goldamaly däl diýen sowaly orta atdy we munuň bäş sebäbini öňe sürdi. Maglumatda şu günki gün Türkmenistandaky režimiň Ýewropa Bileleşiginiň käbir agzalarynyň, şeýle hem Ýewropa Komissiýasynyň goldawyna eýe bolanlygy bellenilýär.
“Global Witness” guramasyndan Tom Maýn Türkmenistanda ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaýyň ýaramazlygyna garamazdan, Ýewropa Parlamentiniň şu ýyl Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda ylalaşygyny makullanlygyny, geljekki ýylda bolsa partnýorlyk we hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyga gol çekilmegine garaşylýanlygyny belledi. Tom Maýnyň sözlerine görä, 2010-njy ýylda Ýewropa Parlamentinde, Ýewropa Komissiýasynda we Ýewropa Geňeşinde, Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryna has içgin garaljagyna garaşylýar, şonuň üçin häzirki wagtda açyklyk hem ynsan hukuklary temalaryny gozgamagyň pursaty bolup durýar.
“Global Witness” guramasynyň ýaýradan hasabatynda bellenişine görä, Ýewropa Komissiýasy gaz satyn aljak bolup, Türkmenistan bilen ýakynlaşýar. Emma şu günki gün Ýewropa ýylda diňe 10 milliard kubometr gazy teklip etmäge ukyply Türkmenistanyň wada beren gazy ýylda 500 milliard kubometr gazy sarp edýän Ýewropa Bileleşiginiň gaza bolan talabynyň diňe 2%-ni emele getirýär. Şeýlelikde Türkmenistan bilen ýakynlaşmak Ýewropa Bileleşiginiň energiýa problemasyny çözmeýär diýip, Global Witness, Ýewropa bileleleşiginiň Türkmenistandaky diktatura boýun bolmaly däldiginiň bäş sebäpleriniň birini dellilendirdi.
Başga bir sebäp
Gurama munuň ikinji sebäbini Türkmenistanyň gaz zapaslaryna bagly problema bilen delillendirýär. “Gaffney Cline Associates” Türkmenistanyň gaz baýlyklary boýunça dünýäde 4-nji orunda durýandygyny yglan eden hem bolsa, ýurduň iň uly gaz ýataklary gury ýer böleklerinde ýerleşýär, emma bu ýerdäki türkmen gazy Orsýete, Hytaýa, Eýrana satylýar we içerki bazarda ulanylýar. Hazar deňzinde hem gaz bar, emma Türkmenistan we Azerbeýjanyň arasynda suwasty baýlyklaryň üstünde dawa dowam edýär. Üstesine bu ýurtlaryň Hazar deňzi boýunça goňşulary bolan Orsýet bilen Eýranyň hem Ýewropa tarap täze gaz geçirijisiniň gurluşygyna razy bolmazlygy-da ähtimal diýip, Global Witness ýazýar.
Guramanyň hasabatynda Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen dialogda ýiti meselelerden gaça durmak arkaly ýurtda adam hukuklarynyň düzeljegine garaşmak we Türkmenistan bilen diplomatik çaknyşyklardan gaça durmak pozisiýalary hem ýazgarylýar.
“Global Witness” Ýewropa kompaniýalarynyň türkmen gazy üçin geljekki tölegleriniň ýitirim bolmagynyň ähtimaldygyny hem aradan aýyrmaýar we öz çaklamalaryny Nyýazow döwründe nebit-gaz eksportynyň uly möçberdäki girdejileriniň daşynda emele gelen gümürtikligiň gaýtalanmagynyň mümkinligi bilen delillendirýär hem-de ýurduň maliýe pudagynyň soňky döwürde aýdyňlaşmanlygyny belleýär.
”Global Witness” guramasyndan Tom Maýn häzirki wagtda Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan bilen gatnaşyklarynda prinsipial pozisiýany öňe sürmäge ukyply diýip, hasap edýär.
“Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen biznes gatnaşyklaryna gyzyklanma bildirýärkä pursatdan peýdalanmaly diýip, hasap edýäris. Turkmenistan energiýa eksport mümkinçiliklerini artdyrmaga çalyşýar, şol sanda Ýewropa tarap hem garaýar. Şeýle ýagdaýda tehniki ýardam we maýa goýumlar taýdan öz ýardamyny teklip edýän Ýewropa Bileleşigi Türkmenistandan ynsan hukuklary we açyk-aýdyňlyk ugrunda anyk ädimleri talap etmeli” diýip, Tom Maýn aýtdy.
Özara bähbitli hyzmatdaşlyk
Öz nobatynda Türkmenistan özara bähbitli we uzak möhletleýin halkara partnýorlygyň ýurduň nebit-gaz pudagyny ösdürmek boýunça döwlet strategiýasynyň esasy ugry bolup durýanlygyny yglan edýär. Nebit-gaz senagatyny ösdürmek boýunça Türkmenistanyň 2030-nji ýyla çenli milli strategiýasyna görä, ýurduň gaz önümçiligini dört esse, nebit önümçiligini bolsa 10 esse artdyrmak planlaşdyrylýar. Geljekde Türkmenistanyň gaz önümçiligini ýylda 250 milliard kubometre, nebit önümçiligini bolsa 100 million tonna ýetirmekçidigini prezindet G.Berdimuhamedow 12-nji oktýabrda ýangyç energiýa pudagy boýunça geçiren ýörite maslahatynda aýtdy.
Emma Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň ösüşi uly möçberdäki maýa goýumlaryny, şol sanda daşary ýurt inwestisiýalaryny hem talap edýär.
Energiýa meseleleri boýunça bilermen Dan Sucio şeýle pikirde: “Turkmenistanyň tebigy baýlyklary bar, bu dogry. Emma ýurduň nebit-gaz pudagynyň ösüşi ägirt uly maýa goýumlaryny hem talap edýär. Bu maýa goýumlaryny kim ýatyrjak we olaryň möçberi nähili bolar diýen sowallar entek jogapsyz galýar”.
“Global Witness” guramasy inwestisiýalary, tehniki ýardamlary, diplomatik goldawy teklip etmäge ukyply Ýewropa Bileleşigini öz nobatynda Türkmenistandan graždanlaryň esasy ynsan hukuklarynyň berjaý edilmegini talap etmäge-de ukyply diýip, hasap edýär.


text:
Anna güni Eýranyň parlamentindäki orunlara geçirilen ikilenji tapgyr saýlawlarda prezident Mahmud Ahmedinejadyň tarapdarlarynyň az orunlara eýe bolandyklary habar berilýär.
Saýlawlaryň deslapky netijelerine görä, edil häzirki wagt prezident Mahmud Ahmedinejada garşy konserwatiw toparlar orunlaryň 20-sine, Ahmedinejadyň tarapdarlary bolsa 8 orna eýe bolupdyrlar.
Garaşsyz dalaşgärleriň-de ikilenji tapgyr saýlawlarda 11 orna eýe bolandyklary habar berilýär.
Ýakynda, mart aýynda Eýranyň parlamentine geçirilen birinji tapgyr saýlawlarda parlamentdäki orunlaryň 65-sine hiç kim eýe bolman, olar boş galypdy.


text:
Siriýanyň hökümet güýçleri Damaskyň eteklerini bombalamagy dowam etdirýär, oppozisiýa toparlary çarşenbe güni aýylganç himiki ýaragyň zarbasyna duçar bolandyklaryny aýdýarlar.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy penşenbe güni paýtagtyň gündogaryna edilýän minomet we raketa hüjümleriniň gaýtadan dikeldilendigini aýtdy.
Siriýanyň oppozisiýa aktiwistleri himiki hüjüm diýilýänden ölenleriň sanynyň 136-dan 1300 adama çenlidigini aýdýarlar.
Pitneçileriň eýeleýän ýerlerinde himiki ýaraglaryň ulanylandygy baradaky habarlar çarşenbe güni diplomatik töwreklerde hem galagopluk döretdi.
BMG-niň iki bölünen Howpsuzlyk geňeşiniň ýapyk gapylaryň arkasynda geçiren adatdan daşary maslahaty bu hadysanyň "bitarap we çaltdan-çalt" derňelmegine arka çykdy.
Ilçiler bir pikirde
Argentinanyň BMG-däki ilçisi Maria Kristina Perceval, Howpsuzlyk geňeşiniň häzirki prezidenti, çarşenbe güni bolan maslahatdan soň žurnalistlere şeýle diýdi:
"Men bu aýdylýanlar we ol ýerde bolan zatlar barada aýdyňlygyň bolmagy, ýagdaýyň gowy seljerilmegi babatda geňeş agzalarynyň arasynda düýpli aladanyň bardygyny aýdyp bilerin. Haýsy tarapyň we nähili ýagdaýda ulanýandygyna garamazdan, himiki ýaraglaryň ulanylmagynyň Halkara kanunyny bozmak bolup durýandygy barada Geňeş agzalarynyň hemmesi bir pikirde."
Maria Kristina Persewal, Argentinanyň BMG-däki hemişelik wekili we Howpsuzlyk geňeşiniň prezidenti Siriýadaky ýagdaý barada çykyş edýär. Nýu-Ýork, 20-nji awgust, 2013.
BMG-niň baş sekretarynyň orunbasary Jan Eliasson özüniň indi BMG-niň Siriýadaky ekspertleriniň himiki hüjümleriň amala aşyryldy diýiýän ýerine baryp biljekdiklerine umytlydygyny aýtdy. Emma Siriýanyň hökümetiniň bu toparyň ol ýere byrap görmegine kömek etjegini görkezýän barada hiç bir alamat görünmedi.
Habarlarda Orsýet bilen Hytaýyň BMG-niň ýolbaşçylygynda gyssagly derňewe çagyrylmagyna garşy çykandygy aýdylýar.
Eliasson BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-munyň bu hüjüme reaksiýasy barada žurnalistlere şeýle gürrüň berdi:
"Siziň şu gün irden baş sekretaryň eden beýanatyndan hem görşüňiz ýaly, ol uly howsaly düşdi, has dogrusy bu aýdylýan habara aňk boldy we biz tizden-tiz derňew geçirmek zerurlygyny gördük. Bu, netijeleriniň nämedigine garamazdan, gumanitar nukdaý nazardan hem, adam ýitgileri babatda hem diýseň agyr ýitileşme bolup durýar.»
Siriýa ret edýär
Siriýanyň Informasiýa ministri Omran Zoabi hökümetiň bu diýilýän hüjüme gatnaşygynyň bardygyny ret etdi we pitneçi güýçleri, hökümet goşunlarynyň üstünlikli hüjümlerinden soň, bu hadysany "fabrikasiýa" etmekde aýyplady.
"Aýdylýan zatlaryň hemmesi ýalan, ýöntem, mantyksyz we galplaşdyrylan. Biziň aýdýan zadymyz şu: ol ýerde hiç hili himiki ýarag ulanylmady, keminden siriýa goşuny ýa siriýa döwleti tarapyndan ulanylmady, muny subut etmek aňsat."
Oppozisiýa goldawçylarynyň ýaýradan wideoýazgylary we beýleki şekilleri bu diýilýän hüjümiň onlarça pidasyny, şol sanda çagalary hem görkezýär. Emma ol ýazgylaryň we suratlaryň asyl nusgadygy garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanylyp bilmedi. Pidalaryň görnüp duran ýaralary we şikesleri ýok.
Ekspertleriň käbiri zarin gazynyň ulanylan bolmagynyň ähtimaldygyny öňe sürdi. Emma derhal nähili zäherli serişdeleriň ulanylan bolmagynyň mümkindigi anyklanyp bilinmedi.
Siriýa hökümetiniň ýarany bolan Orsýet bu hadysanyň nähili ýagdaýlarda bolandygyny sorag astyna aldy we munuň pitneçileriň «prowakasiýasy» bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürdi.
BMG-niň häzir Siriýada ýerleşýän topary bu konfliktde ozal himiki ýaraglaryň ulanylandygy barada aýdylýanlary derňemeli edilipdi. Taraplaryň ikisi hem biri-birini himiki ýaraglary ulanmakda aýyplap gelýär.


text:
Polşa 2010-nji ýylda bolan we 96 adamy, şol sanda Polşanyň şol wagty prezidenti Leh Kažunskini öldüren uçar heläkçiliginde iki sany rus kontrolýoruna aýyp bildirmekçi bolýar.
Polýak prokurory Ireneusz Szelag uçar meýdanynyň kontrolýorlarynyň Orsýetiň Smolensk şäheriniň ýanyndaky aeroportda ýaramaz howa şertlerinde gonmaga synanýan uçar bilen aragatnaşykda bolandygyny aýtdy.
Emma ol kontrolýorlaryň atlaryny we olara bildiriljek aýyplamalaryň detalllaryny aýtmady.
Şol uçar heläkçiligi bolanda polýak resmileri Ikinji Jahan Urşy mahalynda sowet gizlin gulluklary tarapyndan Katynda gyrlan polýak harbylarynyň hatyrasyny tutmaga barýardy.


text:
Tunisiň prezidenti El-Abidine Ben Aliniň düýn ýurdy terk edip gitmeginiň yzy bilen, şu gün ýurduň Konstitusion Geňeşi prezidentiň wezipesini wagtlaýynça parlamentiň spikeriniň ýerine ýetirmelidigini mälim etdi.
Şeýle hem, Tünisiň Konstitusion Geňeşi geljek 60 günüň içinde ýurtda täze prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmelidigini aýtdy.
Tünisdäki işsizlige, korrupsiýa we graždan azatlyklarynyň gysylmagyna garşy köpçülikleýin protest çykyşlarynyň kem-kem möwjemegi netijesinde, düýn Tünisiň prezidenti El-Abidine Ben Ali öz maşgala agzalary bilen Saud Arabystana gaçyp atdy.
Bu wakanyň yzy bilen, onuň wezipesini ýurduň premýer-ministri Muhammad Gannouçi ýerine ýetirip başlapdy. Tünisiň Konstitusion Geňeşiniň bu soňky beýanatyna ýurduň premýer-ministri häzirlikçe hiç hili reaksiýa bildirmedi.


text:
Tatarystan Orsýetiň Türkmenistan bilen iň aktiw hyzmatdaşlyk edýän regionlarynyň biri. 2010-njy ýylyň fewral aýynda Aşgabatda Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň doly ygtyýarly wekilhanasy açyldy.
Şol bir wagtda-da synçylar Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasynyň arasyndaky umumy gatnaşyklaryň soňky ýyllarda ozalkylara garanda sowuklaşanlygyna ünsi çekýärler.
Tatarystanyň prezidenti Rustam Minnihanowyň Türkmenistana edýän iki günlük resmi sapary “Awaza” syýahat zonasynda geçýär. 1-nji awgustda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Rustam Minnihanow bilen duşuşdy.
Türkmen metbugatynda nebiti öndüriji we gaýtadan işleýji region bolan Tatarystanyň ýangyç-energiýa ugrundan Türkmenistanyň iň iri ýaranlarynyň biridigi bellendi. Söwda-ykdysady gatnaşyklar özara hyzmatdaşlygyň esasy ugurlarynyň ýene biri.
Orsýetli analitik, Lomonosow adyndaky döwlet uniwersitetiniň professory Dmitriý Arapowyň bellemegine görä, Tatarystan Orsýetiň çäginde ykdysady taýdan iň güýçli ösýän we halkara gatnaşyklaryny ösdürýän regionlaryň biri.
“Orsýetiň Federasiýa subýektleriniň beýleki ýurtlar we ilkinji nobatda-da postsowet döwletleri bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryny ösdürmäge ygtyýarlydygyny” professor D.Arapow Azatlyk Radiosyna aýtdy.Türkmen-rus gatnaşyklary
Türkmenistanyň öňki diplomaty Numuhammet Hanamow Tatarystanyň alyp barýan daşary syýasatyna Orsýet bilen gatnaşyklaryň çäginde garalmaly diýip, pikir edýär we regionlaryň Kremliň täsiri astynda galýanlygyny belleýär.
Orsýetiň prezidenti D.Medwedew we türkmen kärdeşi G.Berdimuhamedow, 22-nji dekabr, 2009-njy ýyl.
Soňky döwürde türkmen-rus gatnaşyklarynda öňküsine garanda belli bir sowuklygyň emele gelenligi baradaky pikirler bar. Orsýetiň “Wremýa Nowosteý” gazeti iki ýurduň prezidentleri 2009-njy ýylda dört gezek duşuşyk geçiren bolsa, şu ýylyň başyndan bäri gepleşikleriň geçirilmänligini belleýär.
Orsýetiň iri gazeti munuň sebäbini şu ýylyň aprel aýynda Gyrgyzystanda bolan häkimiýet çalşygynyň yz ýany Orsýetiň prezidenti D.Medwedewiň käbir postsowet döwletlerindäki režimlere beren ýiti bahasy we Aşgabadyň goşa türkmen-rus pasportyna eýe raýatlara basyş etmegi bilen baglanyşdyrdy.
31-nji iýulda Türkmenistnyň we Orsýetiň prezidentleriniň arasynda telefon gepleşikleri geçirildi. Resmi maglumatlarda G.Berdimuhamedowyň Orsýetde yssy howa netijesinde dörän ýangynlar bilen bagly gynanç bildirip, ýardam teklip edenligi aýdyldy. Onuň D.Medwedewi Türkmenistana sapar etmäge çagyranlygy hem habar berildi.
Lomonosow adyndaky döwlet uniwersitetiniň professory D.Arapow Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklaryň ozalky ýyllara garanda onçakly aktiw alnyp barylmaýanlygynyň sebäbini ýurtlaryň özara gaz söwdasyna gyzyklanmasynyň gowşanlygyndan görýär.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň we Tatarystanyň prezidentleriniň arasynda 2-nji awgustdaky ýokary derejeli gepleşikler söwda-ykdysady, ýangyç-energiýa, gumanitar we beýleki ugurlar boýunça hyzmatdaşlygyň güýçlendirilmegine gönükdirilýär. Ykdysady gatnaşyklar
Tatarystanyň Türkmenistanda amala aşyrýan iri proýektleriniň biri “Awaza” syýahat zonasyna degişli. Tatarystanyň “KER Holding” kompaniýasy “Awazada” sport we saglygy dikeldiş kompleksini öz hasabyna gurar. Şol bir wagtda-da “Awazada” gurulýan obýektler esasan Türkmenistanyň hasabyna Türkiýäniň gurluşyk kompaniýalary tarapyndan gurulýar.
Berdimuhamedow Kazanda, 28-nji iýun, 2008-nji ýyl.
Türkmenistan Tatarystanyň gurluşyk ýük maşynlaryny çykarýan “Kamaz” zawodynyň iri hyrydarlarynyň biri. 2008-nji ýylyň iýul aýynda Aşgabatda “Kamazyň” öwrediş-söwda serwis merkezi açyldy. “Kamazyň” hasabyna gurlan, bahasy ýedi million dollarlyk bu merkez ýylda bir müň töweregi “Kamaz” maşynlaryna hemmetaraplaýyn hyzmat etmäge ukyply.
2009-njy ýylda Türkmenistan “Kamaz” bilen şertnama baglaşyp, maşynlary we ýörite tehnikany satyn almak boýunça baglaşylan umumy bahasy 100 million dollarlyk şertnamanyň taýýar önümlerini satmak we maliýe serişdeleri taýdan kynçylyk çeken “Kamaz” zawodyna ýardam bolanlygyny synçylar belläpdiler.
2009-njy ýylda Türkmenistanyň “Türkmendöwlethowaýollary” awiakompaniýasy Tatarystanyň “Kazan dikuçar zawodyndan”, şertnama baglaşyp, bahasy 22 million dollarlyk Mi-17-1b kysymly dikuçarlarynyň ikisini satyn aldy.
2008-nji ýylyň iýun aýynda Türkmenistanyň prezidentiniň Tatarstana resmi saparynyň dowamynda G.Berdimuhamedowa Kazan uniwersitetiniň adyndan ylymlaryň doktory diýen at berildi.
Resmi maglumatlarda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň bu hormatly ada “Ylymyň, bilimiň, demokratik institutlaryň, şeýle-de ylym-bilim boýunça halkara hyzmatdaşlygyň ösüşine goşan goşandy üçin mynasyp bolanlygy” aýdyldy.


text:
Şu gün Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu iki günlük sapar bilen Eýrana bardy.
Onuň Tähranda Eýranyň ýokary derejeli resmileri bilen geçirjek gepleşiklerinde bu ýurduň dawaly ýadro programmasy hem-de Siriýadaky tolgunyşyklar bilen baglanyşykly meseleler üns merkezinde bolar diýlip garaşylýar.
Ahmet Dawutoglunyň şu gün irden Eýranyň daşary işler ministri Ali-Akbar Salehi bilen geçiren gepleşiginden soň planlaşdyrylan metbugat konferensiýasy düşnüksiz sebäplere görä ýatyryldy.
Şu gün giçlik onuň prezident Mahmud Ahmedinejat bilen duşuşmagyna garaşylýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowdan Siriýanyň hökümetine öz himiki ýaraglaryny ýurtdan çykarmak boýunça basyş etmegini sorady.
Kerri bu talaby anna güni, Lawrow bilen Germaniýada geçýän Mýunhen howpsuzlygy konferensiýasynda duşuşanda etdi.
Emma Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň ýaragsyzlanmak bölüminiň başlygy Mihail Ulýanow Siriýa, Moskwanyň araçylyk etmeginde Waşington bilen gelnen ylalaşyk esasynda, öz ýaraglaryny ýok etmek babatda beren wadalaryna «wepadar» diýdi.
Geçen ýyl baglaşylan ylalaşyk, halkara inspektorlary Siriýada awgust aýynda öldürilen graždan ilatyň zarin gazyndan zäherlenendigini kesgitländen soň, Birleşen Ştatlaryň howa zarbasyny urmagynyň öňüni alypdy.
Orsýet, gijikmelere garamazdan, prezident Başar al-Assadyň režiminiň himiki ýaraglaryny 30-njy iýuna çenli ýok etjegini aýdýar.
BMG-niň resmileri Damaskyň öz etmeli işlerini gijikdirmeginden, bar diýlen himiki arsenalynyň 5 prosentden hem az bölegini ýurtdan çykarmagyndan şikaýat etdiler.


text:
Wasyl Klymentýew öten hepde ýerli prokuror we salgyt işgäri barada ýazan makalasy hakda pikir alyşmak üçin bir kärdeşi bilen duşuşypdy. Ony şondan bäri gören-bilen ýok.
Harkow şäherinde hepdede bir gezek çykýan “Nowy Stil” gazetiniň redaktory Klymentýew häkimiýetleri tankytlamakda tanalýan adam. Polisiýa: “Onuň öldürilen bolmagy ähtimal” diýýär.
Klymentýewyň orunbasary Petro Matwienko regional salgyt edarasynyň başlygy Stanislaw Denisýuk we beýleki döwlet işgärleriniň köşklerinden alan suratlary hakda maslahatlaşmak üçin 11-njy awgustda Klymentýew bilen duşuşandygyny aýdýar.
Klymentýew wakasy Moskwa tarapdary prezident Wiktor Ýanukowiç häkimiýet başyna geleli bäri metbugat azatlygy barada ýurtda dörän ýagdaý hakda täze soraglary döredýär. Oppozisiýa: “Hökümetiň tankytlanmagyna sebäp bolýan metbugata urulýan zarba” diýýär.
21-nji awgustda Kiýewde žurnalistler iş taşlaýyş geçirmekçi. Maksat hökümetiň birnäçe telekanalyň, şol sanda Kanal 5 bilen TWi-niň hem rugsatnamasyny ýatyrmak baradaky kararyna protest bildirmek.
Kiewde ýerleşýän media gözegçisi Telekritika: “Bu iki kanal ýeke-täk garaşsyz telewideniýe stansiýalary” diýýär. Telekanallaryň käbiri suda ýüz tutupdyr. Sud hem bu mesele barada geljek hepde diňlenişik geçirmekçi.
Metbugata basyş
TWi-niň direktory Mykola Knýažytski Ýakukowiçe hat ýazyp, Ukrainadaky metbugat erkinligi ýagdaýy hakda protest bildiripdir: “Men özümiziň ýeke sud işimiz barada däl, eýsem ukrain mediasynda bar bolan meýiller hakda hem prezidente habar bermeli. Bu söz azatlygynyň bozulýan ýeri”.
Wenada ýerleşýän Halkara metbugat instituty hem öten hepde ukrain prezidentine hat ýazyp, ony metbugat erkinligine hormat goýmaklyga çagyrdy. Knýažytski hem hatynda Ýanukowiçi öz edarasy bilen ilteşikli adamlaryň işlerini barlamaklyga çagrypdyr.
“Men prezidentiň töweregindäki täsirli toparlaryň käbiriniň bütinleý bikanun metodlar ulanyp, Ýewropada edilmeýän işleri edýändiklerini ýazdym. Olar öz bähbitlerini araýarlar, sudlara gysyş görkezip, ýörite gulluklary žurnalistlere garşy göreş üçin ulanýarlar. Bu toparlar häkimiýeti bir ele geçirip, Ukrainany awtoritar döwlete öwürjek bolýarlar” diýip, Knýažytski aýdýar.
Metbugatyň ýagdaýy barada Ukrainanyň hökümetini Ýewropada howpsyzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy hem tankytlady.
Tankytçylar: “Hökümet ýeke žurnalistlere däl, eýsem kiçi we orta göwrümli biznese hem oppozisiýanyň diregi hökmünde garap, gysyş görkezýär” diýýärler. Olaryň aýtmagyna görä, hökümet sudýalary işe bellemek we işden boşatmak ygtyýarlygyny prezidente bermek bilen sud häkimiýetlerini hem öz gözegçiligine geçiripdir.


text:
Düýn Gyrgyzystanyň täze parlamentiniň deputatlary parlamentiň başlygy wezipesine «Ata Meken» partiýasynyň lideri Ömürbek Tekebaýewiň kandidaturasyny tassyklamady. Tekebaýewiň saýlanmagyna üç ses ýetmedi.
«Ata Meken» partiýasynyň lideri Tekebaýewe parlamentiň başlyklyk wezipesini bermek «Ar-namys», «Ata Meken» we Sosial-demokratik partiýalarynyň özara koalision ylalaşygynyň bir bölegidi.
Gyrgyzystanda parlament saýlawlary 10-njy oktýabrda geçirilip, oňa 29 partiýa gatnaşypdy. Şolardan diňe bäş partiýa sesleriň bäş prosentlik çäginden geçip, parlamentden orun almaklygy başarypdy.


text:
1985-nji ýylyň 15-nji martynda Birleşen Ştatlarda kompýuter öndürýän Symboliks atly bir kompaniýa symboliks.com ady bilen ilkinji “nokat com” sahypasyny hasaba aldy.
Domeýniň ýola düşüşi ilki gaty haýal gitdi. 1990-njy ýyllaryň ortalaryna çenli kompýuterli adamlar köp däldi. “nokat comuň” nämedigini bilýänleriň sany ondan hem azdy.
Apple ýaly häzir giňden tanalýan kompaniýalar Symboliksden ençeme ýyl soň hasaba alyndy. Ýöne indi “nokat com” internetden peýdalanýan 1,6 milliard adamyň durmuşyna giňden ornan adalga bolup durýar.
Adamlar söwda etjek bolsa, başgalar bilen aragatnaşyk gurjak bolsa, täze zatlar öwrenip, maglumat edinjek ýa beýlekiler bilen pikir alyşjak bolsa, “nokat kom” sahypalaryndan peýdalanýarlar.
Günde hasaba alynýan “nokat com” sahyplarynyň sany 100 müň töweregi. Häzir öz işini dowam etdirýän web sahypalarynyň sany 86 milliona golaý. Geçen 25 ýyllykda şular ýaly millionlarça sahypa gelip-geçdi.
“Nokat com” domeýnini ilkibaşda Birleşen Ştatlaryň Goranmak Ministrligi dolandyrýardy. Soňra "Network Solutiona" geçdi. Ondan hem "VeriSign" satyn aldy.
Kaliforniýada ýerleşýän bu kompaniýa 16-njy martda “nokat comuň” 25 ýyllygyny uly dabara bilen bellemekçi. Dabarany açjak Birleşen Ştatlaryň öňki prezidenti Bill Klinton.
“Nokat com” internet adresleriniň her biriniň özboluşlylygyny üpjün edýän ýokary derejeli domeýn atlarynyň biri.
1985-njy ýylyň başlarynda “nokat com” bilen birlikde “nokat edu”, “nokat gov”, “nokat mil”, “nokat org” we “nokat net” döredildi. Ýöne ýurtlaryň kody görkezilýän domeýn atlary-da bar. Mysal üçin, “nokat ru” Orsýeti, “nokat ir” Eýrany, “nokat af” Owganystany görkezýär.
2009-njy ýylda has ileri tutulan domeýnler “nokat com”, “nokat cn”, “nokat de” we “nokat net” boldy.
Internet äleminde öten ýyl ýetilen ýene bir sepgit bar: halkara domeýn atlaryny indi ýeke latyn harplary däl, kiril, arap we hytaý ýazuwy bilen-de berip bolýar.


text:
Düýn Täjigistanyň howpsuzlyk güýçleri ýaragly söweşijileriň gizlenýän ýeridir diýlip hasaplanylýan ýurduň gündogar regionynda harby operasiýa geçirdiler.
Bu gürrüňi edilýän regionda geçen ýylyn sentýabr aýynda Täjigistanyň harby güýçleri bilen ýaragly söweşijileriň arasynda çaknyşyklar bolupdy.
Düýnki operasiýada howpsuzlyk güýçleri Raşt julgesindäki bir ýaşaýyş jaýynyň daşyny gabap, ondaky söweşijileriň bir toparyny öldürdiler.
Ýurduň Içeri işler ministrligi öldürilen sekiz söweşijiniň arasynda Täjigistanyň graždanlyk urşunda meýdan komandiri bolan we soňra oppozisiýada hereket eden Alowuddin Dawlatowyň hem bardygyny habar berdi.


text:
Italiýanyň premýer-ministri Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň, Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň we ýewropaly liderleriň gatnaşmagynda geçirilen gepleşiklerden soň, Ukraina konfliktiniň çözgüdi baradaky perspektiwalar hakda “örän pozitiwdigini” aýtdy. Ýöne ol henize çenli öňe gidişligiň bolmandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Milanda dowam edýän Ýewropa-Aziýa sammitiniň çäginde geçirilen gepleşiklerden soň, Italiýanyň premýer-ministri Matteo Renzi: “Umuman, duşuşyklardan soň, men örän pozitiw” diýdi.
Putin hem ýygnagyň “gowy, pozitiw” geçendigini belledi.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kemronyň (David Cameron) sözlerine görä, Russiýanyň bölünen Ukraina ýa-da doňdurylan krizis islemeýandigi barada Putin beýleki liderleri ynandyrypdyr.


text:
Wideo: Maksat Kakabaýew, "Saňa bagly"
Aşgabatly aýdymçy Maksat Kakabaýew söýgi hakdaky bir aýdymynda “ödemedimmi seň ynamyňy men?” diýýär. Türkmenistandaky 30 ýaşly ynamdar çeşmäniň maglumatyna görä, ol häzir Akbugdaý etrabynyň Ýaşlyk şäherçesindäki deslapky tussaghanada saklanýar.
“Oňa kakasy bilen bilelikde, ozal ýapylan köne bir iş esasynda, bozgaklykda aýyp bildirilýär we günäkär tapylsa, 5 ýyl türme tussaglygy garaşýar” diýip, adyny aýtmazlygy soran ynamdar çeşme aýdýar. Şeýle-de ol Maksadyň sorag edilende urlup-ýenjilendigini habar berýär.
Aýdymçy Maksat Kakabaýew
Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” topary bagşylara edilýän basyşyň Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Çarymyrat Amanowa berk käýinç berlenden soň has güýçlenendigini, Maksat Kakabaýewiň 28-nji ýanwarda, Ç.Amanowa käýinç berlenden bir gün soň tussag edilendigini ýazýar.
Aýdylmagyna görä, onuň günäsi Türkiýäniň TMB telekanalynda onuň aýdym-saz klipiniň efire berilmegi bilen bagly bolupdyr.
Ýöne garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew Maksat Kakabaýewiň “jenaýat işi” diýilýän barada ýurt içinde anyk maglumat berilmeýändigini, emma adamlaryň bu hakda gürrüň edýändigini aýdýar: “Maksat Kakabaýew türk telekanalynamy, azerbeýjan telekanalynamy interwýu beripdir, 15 gün tussag edilip, 3-4 günden soň toba etdirilip goýberilipdir diýýärler”.“Amatsyz aýdymçylaryň” gara sanawy
“Türkmenistanyň hronikasy” Internet neşiri Türkmenistanda häkimiýetleriň amatsyz hasaplaýan aýdymçylarynyň ýaşryn sanawynyň bardygyny, ol sanawa Myrat Öwezow, Kerim Gurbanalyýew, Bilbil Orazowa, Eneş Rejebowa, Laçyn Mämmedowa ýaly aýdymçylaryň hem girýändigini habar berýär.
Aýdymçy Myrat Öwezow ýakynda Mary welaýatynyň Hanhowuz etrabyndaky bir oba sürgün edildi. Oňa bildirilen günäkärleme barada anyk maglumat ýok.
Türkmenistanda aýdymçylaryň gara sanawy, ýagny olary ala tutmak, hatda klassyk şahyrlaryň, şol sanda Magtymgulynyň goşgularyna döredilen aýdymlaryň hem gadagan edilmegi öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kultynyň güýçlenen ýyllarynda başlandy. Synçylaryň käbiri bu ýagdaýy Magtymgulynyň goşgularyna aýdylýan aýdymlarda “köp dilli kethudalar”, “berimsiz begler, bahyl baýlar”, “ýurdy bir ýanyndan satyp başlamak” barada aýylýan kesgin pikirleriň häkimiýet başyndaky adamlara ýaramazlygy bilen düşündirýär.
Nyýazow syýasy sahnadan düşenden soň Türkmenistanda aýdym-saz sungatyna garaýyş biraz liberallaşan ýaly boldy. Ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow türkmen telewideniýesiniň “Owaz” atlandyrylan 5-nji kanaly açylanda adamlaryň begenendigini aýdýar.
“Owaza” 5-nji kanal diýilýär, şol açylanda adamlar begendi, hakyky gerek zat, biziň medeniýetimizi ösdürjek kanal diýdiler” diýip, N. Nurmämmedow aýdýar.Bagşylar ideologiýa garşymy?
Prezident Gurbanguly Berdimuhmedow geçen ýyl “türkmen horunyň milli öwüşgünlere baý owazynyň aýratynlygyny giňden wagyz etmek maksady bilen Türkmenistanyň döwlet horuny döretmeli” diýdi. Ýöne synçylar onuň bir tarapdan Nyýazow döwründäki ters işleri düzedip, ikinji tarapdan täze bir şahsyýet kultuna tarap süýşýändigini belleýärler.
Prezident geçen ýylyň fewralynda döredijilik işgärleri bilen duşuşanda, ýurtda amala aşyrylýandygyny aýdýan beýik işleriniň ýeterlik wasp edilmezligi bilen bagly, “häzirki döwürde aýdym-saz sungatynyň hem jemgyýetde öz mynasyp ornuny eýeläp bilmeýändigini, özboluşly ösüş ýoluny tapmaýandygyny” aýtdy.
Şondan soň ýurduň döwlet eýeçiligindäki radio we telekanallarynda döwlet ýolbaşçysynyň edýän “beýik işlerine” bagyşlanan aýdymlaryň görnetin köpelendigi bellenýär. Nurberdi Nurmämmedowyň pikirine görä, bagşylara, ýaş aýdymçylara basyşyň güýçlenmeginiň sebäbine düşünmek kyn, “sebäbi olar ýurtdaky ideologiýa garşy aýdym aýtmaýar”.
Berdimuhamedowyň aýdým-saz sungatynyň “özboluşly ösüş ýoluny tapmaýandygy” baradaky pikiri bilen, täze döredilýän aýdymlaryň sözi hem sazy babatda, belli bir derejede, ýerli synçylaryň hem köpüsi ylalaşýar. Aýdaly, olar garaşsyzlyk ýyllarynda türkmen estradasyna goşulan aýdymçylaryň köpüsiniň ne öz ýüzüniň, ne-de öz sözüniň bardygyny, olaryň bir toparynyň gyz atlaryna düzülen sanawaçlary sanaýandygyny aýdýarlar. Hatda başga biriniň aýdymyny öz adyna geçirip, ogurlyk edip ýören ýaş bagşylaryň hem bardygy, neşä özüni aldyran bagşylaryň hem az däldigi bellenýär. Söýgi hakdaky aýdymlara orun azalýar
Emma ýerli synçylar, şol sanda Nurberdi Nurmämmedow adamlaryň klassyky şahyrlaryň goşgularyna dördilen aýdymlary, hatda şol söýgi hakyndaky ýeňles aýdymlary diňlemäge hem kaýyldygyny, ýöne indi “Arkadag” ideologiýasy sebäpli ol aýdymlara hem ornuň azalýandygyny aýdýar.
“Aýdylýan aýdymlar esasan “Arkadag” barada, söýgi aýdymlaryna kän gezek ýetenok. Käbir aýdymlarda “Seniň bilen türkmen türkmen boldy” diýip hem aýdýarlar” diýip, N.Nurmämmedow Aşgabatdan telefon arkaly beren gürrüňinde aýtdy.
“Türkmenistanyň hronikasy” atly Internet neşiriniň tassyklamagyna görä, häkimiýetler Maksat bilen türk telekanalynda çykyş edenleriň baryny, şol sanda göwreli gelin Gözel Annamuhammedowany hem çagyryp, düşündiriş ýazdyrypdyrlar.


text:
Daniel Rozenblum geçiş döwrüň Özbegistan üçin halkara sahnasynda ornuny berkitmek üçin mümkinçilik berýändigini aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Merkezi Aziýa boýunça geňeşçisi Özbegistana eden saparynyň dowamynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Kerimowyň ýogalmagy bilen bagly gynanç hatyny gowşurdy.
6-njy sentýabrda Daşkentde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Rozenblum “Biz ýurduň ýolbaşçylygynda islendik üýtgeşikligiň çylşyrymlylyk döredýändigini bilýäris, emma şeýle geçiş döwürler ýurduň ýagdaýa öwrenişmek we has güýçli bolmak üçin ýol tapmaga mümkinçilik bolýar” diýdi.
“Biz gatnaşyklarymyzyň we partnýorlygymyzyň geljekki ýyllarda ýaýbaňlanmagyna we pugtalanmagyna garaşýarys” diýip, Rozenblum belledi.