text:
Bir zadyň gymyldy-hereketini bildirip, näme etdi?, näme edýär?, näme etjek, näme eder? diýen soraglara jogap bolýan sözlere işlik diýilýär.
Oraz otyr. Jemal köýnek tikýär.
Birnäçe işlikler hiç hili ýasaýjy goşulmalary kabul etmezden, şol durşuna many taýyndan gymyldy-hereketi aňladýarlar.
Al, gel, goý, sat.
Emma birnäçe işlikler dürli ýasaýjy goşulmalary kabul edýärler.
iş-le, ýag-la, ak-la.
Ýasaýjy goşulmalar arkaly hasyl bolan bu işliklere ýasama işlikler diýilýär.
Işlikleri böleklere bölenimizde, onuň many aňladýan bölegine düýp işlik diýilýär.
al, gel, gör.
Başga söz toparlaryndan ýasalan işlikler şol ýasaýjy goşulmasy bilen birlikde düýp işlik hasaplanýar.
Başla, işle, giňel, oýna.
Bir sözden ybarat bolup, ýönekeý bir düşünjäni aňladýan işliklere sada işlikler diýilýär.
Bilmek, ýazmak, görmek.
Birden artyk sözden ybarat bolup, çylşyrymly düşünjäni aňlatsa, oňa goşma işlikler diýilýär.
haýyş etmek, tankyt etmek, geň görmek.
Goşma işligi emele getirýän sözleriň soňkusyna kömekçi işligiň esasy sözi diýilýär.
Täsirini geçirýän işlikler sözlemde aňladýan manysyna görä gymyldy-hereketiň haýsy zada, predmete gönükdirilýändigini, haýsy zat bilen gös-göni baglanyşyklydygyny görkezýärler. Täsirini geçirýän işliklere ýeňiş düşüminiň soraglaryny bermek bolýar.
Men Orazy gördüm - kimi?
Jemal jigisini üwredi - kimi?
Men balygy tutdum - nämäni?
Täsirini geçirmeýän işlikler sözlemde aňladýan manysyna görä özleriniň haýsy zada, predmete gönükdirilýändigini mälim etmeýärler. Şonuň üçin bu hili işliklere baglanýan sözlere "kimi? nämäni? niräni? diýen soraglary bermek bolmaýar.
Sagat stoluň üstünde dur.
Işlik derejeleri dereje ýasaýjy goşulmalaryň kömegi bilen asyl we ýasama işliklerden ýasalýarlar. Işlik derejeleri many taýyndan gymyldy-hereketiň kimler tarapyndan ýere ýetirilip, haýsy zada täsir edilýändigini bildirýärler.
Dereje ýasaýjy goşulmalary kabul etmän ulanylýan asyl we ýasama işliklere işligiň düýp derejesi diýilýär.
al, gör, işle, okadym, alýaryn.
Bir işiň iki taraplaýyn bolýandygyny: kömekleşmegi, ýaryşmagy aňladýan derejesine işligiň şäriklik derejesi diýilýär.
Işligiň şäriklik derejesi düýp işlik derejesiniň soňuna -yş, -iş, -uş, -üş, - ş goşulmasy goşulyp ýasalýar.
alyş, süpüriş, sürüş.
Işligiň şäriklik derejesiniň aňladýan manylary:
Birek-birege kömek bermegi aňladýar.
Jeren maňa içerini kakyşdy.
Iki taraplaýyn edilýän ýaryşy aňladýar.
Men Oraz bilen ylgaşdym.
Iki taraplaýyn bolýan hereketi aňladýar.
Düýn döwlet ýolbaşçylary Jenewada duşuşdylar.
Soňy çekimsiz ses bilen gutaran, köp bogunly we içinde dodak çekimlisi bolmadyk bir bogunly işliklerden şäriklik derejesi ýasamak üçin -yş, -iş goşulmasy goşulýar.
bejer-bejeriş, çek-çekiş.
Çekimsiz ses bilen gutaryp, içinde dodak çekimlisi bolan bir bogunly işliklerden şäriklik derejesini ýasamak üçin -uş, -üş goşulmasy goşulýar.
bol-boluş, ger-görüş, oý-oýuş.
Soňy çekimli ses bilen gutaran işliklere ş goşulmasynyň goşulmagy bilen işligiň şäriklik derejesi ýasalýar.
Işle-ş, saýla-ş.
Şäriklik derejesiniň goşulmasyny kabul eden işlikler dar çekimlileriň düşmek we düşmezlik kadasyna doly eýerýärler.
Görüş - görşi, boluş - bolşup.
Işligiň ýükletme derejesi täsirini geçirýän işliklere -dyr, -dir, -dur, -dür, -t goşulmalarynyň goşulmagy bilen ýasalýar.
Mugallym hat ýazdyrdy.
Işligiň ýükletme derejesi edilýän gymyldy-hereketiň sözlemiň eýesi tarapyndan edilmän, onuň buýurmagy, tabşyrygy boýunça başga biri tarapyndan ýerine ýetirilýändigini aňladýar.
Işligiň ýükletme derejesiniň -dyr, -dir goşulmasy r sesinden beýleki çekimsiz seslere gutarýan bir we köp bogunly sözlere goşulyp ýasalýar.
Eden ýalňyşlaryny düzetdirmek gerek.
t goşulmasy soňy a, e, r seslerine gutarýan köp bogunly sözlere goşulýar.
Ussa gelip işi täzeden başlatdy.
-dur, -dür goşulmasy dodak çekimlisi bolan bir bogunly sözlere goşulyp ýazylýar.
Başlyk ekilmeli ýerleri sürdürtdi.
Sözlemde edilýän hereket sözlemiň eýesi tarapyndan edilmän, başga biriniň edýän gymyldy-hereketiniň netijesiniň eýä gaýdýandygyny görkezýän işliklere işligiň gaýdym derejesi diýilýär.
Pagta ýygylýar, Hat ýazylýar.
Işligiň gaýdym derejesini ýasamak üçin düýp we asyl işlikleriň soňuna -yl, -il, -ul, ül, -l, -yn, -in, -un, -ün, -n goşulmalary goşulýarlar.
Ylmyň syry açylýar. Ýaplar gazylýar.
Çekimsiz ses bilen gutarýan işlikler gaýdym derejesiniň goşulmalaryny kabul edenden soň, oňa çekimli ses bilen başlanan goşulmalar goşulanda, çekimlileriň düşmek we düşmezlik kadasy esasynda, dereje goşulmasynyň y, i, u, ü sesleri düşürilip we düşürilmän ýazylýar.
görün-görner, sürül-sürler, goýul-goýlar.
Açylan, içiler, çakylan sözlerde çekimli sesler düşürilmeýär.
Yzlary l sesinden başga çekimsiz sesler bilen gutaran işliklere -yl, -il, -ul, -ül goşulmasy goşulýar.
Magazinler açyldy.
Yzy l sesi bilen gutaran işiklere -yn, -in, -un, -ün goşulmasy goşulýar.
Ekiljek ýerler bölündi.
Işlikleriň yzlary çekimli ses bilen gutaryp, çekimliniň öň ýanynda l sesinden başga çekimsiz gelse, gaýdym derejesiniň l goşulmasy goşulýar.
ýüň daralmazdan öň ýuwulýar.
Işlikleriň yzy çekimli ses bilen gutaryp, şol çekimliniň öň ýanynda l sesi gelse, olar ýaly işliklerden gaýdym derejesini ýasamak üçin n goşulmasy goşulýar.
başlandy, işlendi.
Yzlary çekimsiz ses bilen gutaryp, çekimlisi dodak seslerinden bolan bir bogunly işliklere -ul, -ül, -un, -ün goşulmalary goşulýarlar we şeýle hem ýazylýarlar.
guruldy, bölündi.
Edilýän işiň netijesiniň şol gymyldyny ýerine ýetirýäni özüne täsir edýändigini bildirýän işliklere işligiň özlük derejesi diýilýär.
Işligiň özlük derejesi işlikleriň yzyna -yn, -in, -un, -ün -n goşulyp ýasalýar.
Maral daşarda düşek ýazyndy.
Gürrüňi edilýän işiň, gymyldy-hereketiň öň bolup geçendigine, indi boljakdygyna ýa-da hut geplenip durka bolýandygyna garap işlikler üç zaman aňladýarlar: öten zaman, häzirki zaman we geljek zaman.
Işligiň häzirki zaman formasy işiň, gymyldy-hereketiň häzir ýerine ýetirilýändigini bildirip, düýp işlikleriň yzyna -ýar, -ýär goşulmasy goşulyp ýasalýar. Gymyldy-hereketiň kim, näme tarapyndan ýerine ýetirilýändigini bildirmek üçin, häzirki zaman işliginiň yzyna degişli ýöňkeme goşulmasy goşulýar.
alýar-yn, alýar-ys, alýar-syň, alýar-syňyz, alýar, alýar-lar.
K, t sesleri bilen gutarýan köp bogunly we käbir bir bogunly işliklere -ýar, -ýär goşulanda, k, t sesleri g, d sesleriňe öwrülýär.
okat - okadýar, howluk - howlugýar.
Aýt, gaýt, et, git işlikleri bir bogunly bolsalar-da -ýar, -ýär goşulanda, olaryň soňundaky t sesi d sesine öwrülýär.
aýt - aýdýar, gaýt - gaýdýar, et - edýär, git - gidýär.
Häzirki zaman işliginiň ýoklugy düýp işlik bilen zaman goşulmasynyň arasyndan -ma, -me goşulmasy getirilip aňladylýar.
alýaryn - almaýaryn.
Häzirki zaman işlik formasy iki topara bölünýär: umumy häzirki zaman we konkret häzirki zaman.
Umumy häzirki zaman düýp işliginiň yzyna -ýar, -ýär goşulmasy goşulyp ýasalýar we iki manyda ulanylýar.
Işiň, gymyldy-hereketiň hut sözlenip durka bolup durandygyny aňlatmak üçin.
Jeren jorasyndan alan hatyny okaýar.
Bir zada mahsus bolup, gaýtalanyp durýan umumy gymyldy-hereketi aňlatmak üçin.
Goýun mäleýär. Tomsuna yssy bolýar.
Konkret häzirki zaman aňladýan işlikler belli bir çekimliniň uzyn aýdylmagy bilen ýasalýarlar.
Awtobus duralgada du:r. Jigim sallançakda ýaty:r.
Konkret häzirki zaman sözlenip durka, dowam edýän anyk gymyldy-hereketi aňladýar. Konkret häzirki zaman işlikleri ýöňkeme bilen üýtgeýärler. Şular ýaly üýtgemede u, ü sesleri ikinji bogunda eşidilen ýerinde ýazylýarlar.
dur-un, dur-suňyz.
Işligiň geljek zaman formasy geljekde boljak işi, gymyldy-hereketi bildirýär.
Ertir oýun görkeziljek.
Işligiň geljek zaman formasy iki topara bölünýär: mälim geljek zaman we nämälim geljek zaman.
Mälim geljek zaman işligi anyk ýüze çykjak ýa-da bir sebäbe görä ýüze çykmajak gymyldy-hereketi aňladyp, düýp işligiň soňuna -jak, -jek goşulmalarynyň biri goşulyp ýasalýar. Gymyldy-hereketiň kime degişlidigini bildirmek üçin at çalyşmasyny ýa-da ady getirmek arkaly aňladylýar.
Men görjek. Baýram öwrenjek.
Mälim geljek zaman işligi näme etjek?, näme etjekler? diýen soraglara jogap bolýar.
Men kitap aljak. Biz oýna gitjek. Olar oturjaklar.
Mälim geljek zaman işliginiň ýoklugy -jak, -jek goşulmasyny kabul eden işlikden soň däl sözüniň getirlmegi bilen ýasalýar.
Biz bu günki ýygnaga geljek däl.
Nämälim geljek zaman işligi düýp işligiň yzyna -ar, -er goşulmalarynyň biri goşulyp ýasalýar we bir işiň boljakdygyny çak etmekligi, borç boýunça edilmeli işi bildirmek üçin ulanylýar.
Ertir belki, gowy gün çykar.
Nämälim geljek zaman işligi näme eder?, näme ederler? diýen soraglara jogap bolýarlar.
Ol alar. Oguljemal geler. Çagalar oýnarlar.
Nämälim geljek zama işliginiň ýokluk formasy zaman goşulmalarynyň öňünden -ma, -me goşulyp ýasalýar.
Ýer ýylaman, ot gögermez (nakyl).
Aýt, howluk, berkit, öwret, äkit, gaýt ýaly k, t sesleri bilen gutarýan birnäçe işliklere -ar, -er goşulanda, k, t sesleri g, d seslerine öwrülýärler.
aýt - aýdar, git - gider, berkit - berkider, gaýt - gaýdar, howluk - howlugar, daryk - darygar.
E bilen gutaran işliklere -er goşulanda, e sesi ä sesine öwrülýär.
işle - islär, gürle - gürlär, düşe - düşär.
Nämälim geljek zaman işliginiň barlyk we ýokluk formalarynyň ikisi-de ýöňkeme bilen üýtgeýär.
Nämalim geljek zaman işliginiň ýokluk şekili üçünji ýönkemede -maz, -mez bolýar.
akar - akmaz, biler - bilmez, durar - durmaz, barar - barmaz, alar - almaz.
Öten zaman işligi gepleşip durlan wagtdan öň ýerine ýetirilen işi, gymyldy-hereketi aňladýar.
Öten zaman işligi näme etdi?, näme etdiler? diýen soraglara jogap bolýar.
oka - okady, okadylar, gel - geldi, geldiler, ýaz - ýazdy, ýazdylar, bil - bildi, bildiler.
Öten zaman işlik formasy iki topara bölünýär: gutarnykly öten zaman we dowamly öten zaman.
Gutarnykly öten zaman düýp işlikleriň yzyna -dy, -di goşulmasy goşulyp ýasalýar.
Oraz işini tabşyrdy.
Gutarnykly öten zaman işliginiň ýokluk formasy düýp işlik bilen zaman goşulmasynyň arasyna -ma, -me goşulmasy goşulyp ýasalýar.
ýazdy - ýazmady.
Dowamly öten zaman işligi bir işiň, gymyldy-hereketiň birnäçe wagt dowam edendigini aňladyp, iki ýol bilen ýasalýar:
Nämälim geljek zaman goşulmasyndan soň -dy, -di goşulmasynyň goşulmagy bilen.
okardy, gelerdi, işlärdi.
Bu ýol bilen ýasalan dowamly öten zaman işligi has öňräk bolup geçen we köp wagt dowam eden gymyldy-hereketi aňladýar.
Men mekdepde okaýarkam, ejem yzymdan gelerdi.
Häzirki zaman işliginiň yzyndan -dy, -di goşulmasynyň gelmegi bilen.
Bu ýol bilen ýasalan dowamly öten zaman işligi iki manyny aňlatmak üçin hyzmat edýär:
Täzeräkde bolup geçen we birnäçe wagt dowam eden işi, gymyldy-hereketi aňlatmaga hyzmat edýär.
Ol sapaklaryndan gowy bahalar alýardy.
Has ýakyn wagtda bolan we sözleýän adam gören wagty heniz dowam edip duran gymyldy-hereketi aňlatmaga hyzmat edýär.
Ol bärik gelýärdi.
Içinde dodak çekimlisi bolan bir bogunly işliklere -dy, -di goşulyp, ýönkeme bilen üýtgände, -dy, -di goşulmasy -du, -dü görnüşine geçýär.
gör-di - gördüm, doý-dy - doýdum.
Işligiň öten zaman formalary ýöňkeme bilen üýtgände, birinji bogundan soňky bogunlarda giň dodak çekimliler dodaklandyrylyp aýdylsalar-da dodaklandyrylman ýazylýarlar.
Bir işiň, gymyldy-hereketiň edilip-edilmezligini, buýurmagy, tabşyrmagy ýa-da haýyş etmegi aňladýan işliklere işligiň buýruk formasy diýilýär.
ýaz, gör, dursun, seret.
Işligiň buýruk formanyň ýoklugy düýp işligiň yzyna -ma, -me goşulmasy goşulyp ýasalýar.
git-me, dur-ma...
Işligiň buýruk formasy menlik ýöňkemede gelende, haýyş etmegi we bir zada meýil etmegi aňladýar.
Men barla+ýyn, ýaz+aýyn.
Işligiň buýruk formasy menlik ýöňkemäniň köplüginde üýtgände, çekimsiz ses bilen gutaran sözler -aly, -eli, -alyň, -eliň, çekimli ses bilen gutarýan sözlere -ly, -li goşulmalary goşulyp, birden köp adamyň gatnaşmagynda edilmeli işi aňladýar.
Biz al-aly, oka-ly.
-sana, -sene goşulmasy arkaly hem işligiň buýruk formasy aňladylyp bilinýär.
Sen alsana.
Işligiň buýruk formasynyň senlik ýöňkemesi buýurmak we haýyş etmek manysynda ulanylyp, hiç hili üýtgediji goşulmany kabul etmän, asyl we ýasama işlikler arkaly aňladylýar.
Sen ýyg, gör.
-gyn, -gin, -gun, -gün goşulmasy goşulyp, senlik ýöňkemesi berkräk tabşyrmagy hem aňladýar.
Sen gör-gün, al-gyn.
Işligiň buýruk formasyna, senlik ýöňkemesiniň köplügi üçin -yň, -iň, -uň, -üň, -ň goşulmasy hem goşulýar.
Siz rahatlan-yň, siz gözlä-ň.
Senlik ýöňkemäniň köplügi üçin -aýyň, -äýiň, -ýyň, -ýiň goşulmasynyň goşulyp ulanylyşy hem bar.
gal-aýyň, gör-äýiň.
Işligiň buýruk formasyny olluk ýöňkemesi diňleýjiniň üsti bilen üçünji birine bir işiň, gymyldynyň edilmegini ýa edilmezligini buýurmak we tabşyrmak üçin ulanylýar.
Işligiň buýruk formasynyň olluk ýöňkemesini emele getirmek üçin, düýp işlikleriň soňuna -syn, -sin, sun, -sün, köplügi üçin -synlar, -sinler, -sunlar, -sünler goşulmasy goşulýar.
Ol gör-sün, sat-syn, olar gel-sinler, başla-synlar.
Gymyldy-hereketiň hökman ýerine ýetirilmelidigini ýa-da ýerine ýetirilmeli däldigini bildirýän işliklere işligiň hökmanlyk formasy diýilýär.
Işligiň hökmanlyk formasy düýp işligiň yzyna -maly, -meli goşulmasynyň goşulmagy bilen ýasalýar.
al-maly, ser-meli.
Hökmanlyk formasyndaky gymyldy-hereketiň kime, nämä degişlidigini bildirmek üçin, onuň öňünden at çalyşmasy ýa-da gymyldy-hereketiň kime, nämä degişli bolsa, şonuň ady getirilýär.
Men al-maly, sen gör-meli, ol seret-meli.
Hökmanlyk formasyndaky işlikleriň ýöňkeme goşulmalary ýok. Hökmanlyk formasynyň ýoklugy işlikden soň däl sözüniň getirilmegi bilen ýasalýar.
almaly däl.
Işligiň şert formasy bir işiň, gymyldy-hereketiň edilip-edilmezligi üçin gerek bolan şerti bildirip, düýp işlikleriň yzyna -sa, -se goşulmalarynyň biri goşulyp ýasalýar.
Il oňla-sa, atyňy soý (nakyl).
Ýoklugy işligiň soňuna -ma, -me goşulmalarynyň biri goşulyp ýasalýar.
Gülkä gülmeseň, göwni galar (nakyl).
Ýöňkemede üýtgän şert işliginiň yzyndan gerek sözi getirilip, bir işiň, gymyldy-hereketiň bolup-bolmazlygynyň çak edilýändigi bildiriliär.
Şu gün gar ýagsa gerek.
Işligiň şert formasy ýöňkeme bilen hem üýtgeýär.
Men alsa-m, sen alsa-ň, ol al-sa. Biz görse-k, siz görse-ňiz, olar görse-ler.
Bir işi ýerine ýetirip-ýetirmezligi arzuw etmekligi ýa-da onuň ýerine etirilendigine ýa ýetirilmändigine ökünç bildirmekligi aňladýan işliklere işligiň arzuw-ökünç formasy diýilýär.
Seniň kakanyňy bilen bolsam, gapyny açardym.
Işligiň arzuw-ökünç formasy, esasan, aşakdaky ýaly ýasalýar:
Nämälim geljek zaman işliginiň barlyk we ýokluk formalaryndan soň -dy, -di goşulmasy goşulyp ýasalýar.
gurar-dy, göwnär-di.
Ýöňkeme bilen üýtgän barlyk we ýokluk formalardaky şert işlikleriniň yzyndan -dy, -di goşulmasy, ondan soň bolsa öten zaman işliginiň ýöňkeme goşulmasy goşulyp ýasalýar.
gutarsa-dy-m, berseler-di.
Işligiň bu hili arzuw-ökünç formasy ýöňkeme bilen üýtgände, onluk ýöňkemelerden beýlekilerde ýöňkeme goşulmasy bir sözde iki gezek hem gaýtalanyp ulanylýar.
gutarsa-m-dy-m, görse-ň-di-ň.
Işligiň arzuw-ökünç formasynyň şert işlik goşulmasynyň öň ýanyndan -aý, -eý, -ý goşulmasy goşulyp ýasalýar.
başlan-aý-sady, geç-äý-sedi.
Çekimsiz ses bilen gutaran düýp işliklere -as, çekimli ses bilen gutaran işliklere -s goşulmasy goşulyp, ýöňkemede üýtgän işlikleriň yzyndan gelmek işligi getirilýär.
ýaz-as-ym gelýär.
Gymyldy-hereketiň haýsy zamana degişlidigini bildirip hem-de baglanýan sözlerini aýyklap (sypatlandyryp) gelýän işliklere ortak işlikler diýilýär.
ekilen meýdan, ekiljek ýer.
Ortak işlikler sypatlaryň we işlikleriň aralygynda dürli sözler bolup, sypata-da, işlige-de ýakynlygy bilen häsýetlenýärler. Haýsy-da bolsa bir sözi aýyklap gelmegi olary sypata ýakynlaşdyrsa, derejesiniň, barlyk we ýokluk formalarynyň bolmagy, belli bir zaman aňladyp gelmegi bolsa olary işlige ýakynlaşdyrýar.
Öten zaman ortak işligi sypatlandyrýan sözüniň gymyldy-hereketiniň öten zamana degişlidigini bildirýär. Öten zaman ortak işliginiň barlyk formasy işlige -an, -en goşulmasy goşulyp ýasalýar.
gal-an zat, dur-an adam.
Yzlary a sesi bilen gutaran işliklere öten zaman ortak işligiň -an goşulmasy goşulanda, iki a sesi bir ýere düşüp, uzyn aýdylýan a sesi hasyl bolýar, ýazuwda bir a harpy ýazylýar.
başla+an - başla:n.
E sesine gutaran işliklere -en goşulmasy goşulanda iki e sesi bir ýere düşýär. Ýazuwda olaryň deregine bir ä harpy ýazylýar.
semre+en - semrän goýun.
Öten zaman ortak işliginiň ýokluk formasy düýp işligiň yzyna -madyk, -medik goşulmasy goşulyp ýasalýar.
tapyl-madyk köýnek.
Öten zaman ortak işligi at rolunda hem ulanylýar. Şonda olar san, ýöňkeme, düşüm bilen üýtgeýärler.
Gidenler gaýdyp geldiler (san). Meniň göreşim şoldy (ýöňkeme). Alanyň özüňe nesip etsin (düşüm).
Ýöňkemede üýtgän öten zaman ortak işliginiň yzyndan ýok sözi gelende (görenim ýok, alanym ýok), olluk ýöňkemeden beýlekilerde zaman goşulmasynyň n sesi, ýöňkeme goşulmalarynyň y, i sesleri we ýok sözüniň ý sesi düşürilip ulanylýar. Edebi diliň normasyna laýyklykda ýazuwda hem bu sözleriň gysgaldylyp ulanylýan görnüşi ýazylýar.
Men alamok, göremok. Sene alaňok, göreňok. Ol alanok, görenok.
Wagt aňladýan soň sözüniň öňünden gelýän sözleriň hemişe çykyş düşümde gelşi ýaly, öten zaman ortak işligi hem ýöňkeme goşulmalaryndan birini kabul edip, çykyş düşümde gelýär.
gutaranyňdan soň, geleniňden soň.
Gepleşikde öten zaman ortak işligi soň sözi bilen ulanylanda, öten zaman ortak işliginiň zaman goşulmasynndan käbir sesleriň düşürilip, ýeňilleşdirilip ulanylyşy hem bar.
gelemsoň, bolansoň, göreniňizsoň.
Häzirki zaman ortak işligi sypatlandyrýan sözüniň gymyldy-hereketiniň häzirki zamana degişlidigini bildirýär. Häzirki zaman ortak işliginiň barlyk formasy düýp işlikleriň yzyna -ýan, ýän, ýokluk formasy bolsa -ýan, -ýän goşulmasynyň öňünden -ma, -me goşulyp ýasalýar.
sözle-ýän adam, hala-ýan ene.
gürle-meýän okuwçy, dokal-maýan haly.
Häzirki zaman ortak işligi bir sözi sypatlandyrman at rolun-da gelende, öten zaman ortak işligi ýaly san, ýöňkeme, düşüm bilen üýtgäp bilýär.
Gidýänler maşyna ýerleşdiler (san). Ýazýanym üçin ötünç soraýan (ýöňkeme). Okaýan adama azar berme (düşüm).
Häzirki zaman ortak işligi birbada hem san, ýöňkeme we düşüm goşulmalary bilen üýtgäp bilýär.
gelýänlerimizden.
Geljek zaman ortak işligi sypatlandyrýan sözüniň gymyldy-hereketiniň geljek zamana degişlidigini bildirýär. Geljek zaman ortak işligi iki ýol bilen ýasalýar:
-jak, -jek goşulmasynyň kömegi bilen.
gülle-jek bag, açyl-jak ýol.
-ar, -er goşulmasynyň kömegi bilen.
ak-ar suw, gör-er göz, çap-ar at.
Geljek zaman ortak işliginiň ýoklugy -jak, -jek, -ar, -er goşulmasynyň öňünden -ma, -me goşulmasynyň getirilmegi bilen ýasalýar.
otlan-ma-jak ýer, ýaz-ma-jak oglan.
-ar, -er goşulmasynyň r sesi z sesine öwrülýär we ýazuwda hem şeýle ýazylýar.
görer göz-görmez göz.
Geljek zaman ortak işligi at rolunda gelende san, ýöňkeme we düşüm bilen üýtgeýär.
Görjekler ýygnandy (san). Seniň görjegiň öňüňde (ýöňkeme). Barjaga bir azar berme (düşüm).
Başga bir işlige baglanyp, onda aňladylýan gymyldy-hereketiň nähili halda, nädip ýüze çykandygyny bildirýän işliklere hal işligi diýilýär.
Çaryjyk ylgap geldi-de, kakasyny gujaklady (nädip?).
Hal işligi aşakdaky ýollar bilen ýasalýar.
Soňy çekimsiz ses bilen gutaran köp bogunly we içinde dodak çekimlisi bolmadyk bir bogunly işliklere -yp, -ip goşulmasy goşulyp ýasalýar.
çagyr-yp, ýaz-yp.
Içinde dodak çekimlisi bolan bir bogunly işliklere -up, -üp goşulmasy goşulýar.
Or-up, süz-üp we ş.m.
Soňy -a, -e seslerine gutaran işliklere -p goşulmasyny goşmak ýoly bilen ýasalýar.
başla-p, sözlä-p, oýna-p.
Tirkeşdirilip gaýtalanýan birmeňzeş işlikleriň yzyna -ý goşulmasyny goşmak arkaly ýasalýar.
ylgaý-ylgaý ýadadym. Aglaý-aglaý.
Yzyna -a ýa-da -e goşulan işligi iki gezek gaýtalamak bilen ýasalýar.
Diýe-diýe dilim syryldy.
Hal işliginiň ýokluk formasy düýp işlikleriň yzyna -man -män goşulmasy goşulyp ýasalýar.
bolup-bolman, alyp-alman, sürüp-sürmän.
Ýokluk formasynyň -maýan, -meýen görnüşi köne edebiýatlarda duş gelýär.
Bilmeýen soranlara aýdyň bu garyp adymyz,
Asly - gerkez, ýurdy - Etrek, ady - Magtymgulydyr.
Içinde dodak çekimlisi bolan bir bogunly işliklere -up, üp goşulmasy goşulyp aýdylýar we ýazuwda hem dodaklandyrylyp ýazylýar.
görüp, dolup, böküp we ş.m.
Soňy a, e seslerine gutaran işliklere -p goşulmasy goş landa, a sesi uzyn aýdylýar, e sesi bolsa ä sesine öwrülip aýdylýar. Şeýle hem ýazylýar.
başla:p, sözle-p - sözläp.
Işligiň gaýdym derejesinden hal işligi ýasalanda, olaryň ikinji bognundaky gysga aýdylýan dar çekimliler düşürilip aýdylýarlar we şeýle hem ýazylýarlar.
alyp-alnyp, goýul-goýlup.
Tirkeşdirilip ulanylýan hal işlikleriň arasynda defis (-) goýulýar.
görüp-görüp, eşidip-eşidip, ýöräp-ýöräp we ş. m.
Yzyna -a ýa-da -e goşulyp, iki gezek gaýtalanylýan hal işlikleriň arasynda ýazuwda defis goýulýar.
Aýda-aýda ýadadym.


c: text/html

text:
Birleşen Ştatlar bilen Kuba duşenbe güni öz diplomatik gatnaşyklarynda täze sepgide ýetdiler. Bu ýurtlaryň garşylykly ýurtdaky özara ýörite bähbitler bölüminiň ilçihana öwrülmegi olaryň arasynda 50 ýyldan gowrak mundan ozal bozulan gatnaşyklara gaýtadan başlamak üçin soňky wagtlarda ädilen ädimleriň biri.
Amerikan uniwersitetiniň Kuba boýunça eksperti William LeoGrandyň aýtmagyna görä, bu özgeriş daşardan görkezilen gysyş netijesinde bolupdyr.
"Latyn amerikalylar gadymy anakronistik Sowuk uruş syýasatyndan halys irdiler. Muny 2012-nji ýylda amerikanlaryň Kolumbiýanyň Kartagena şäherinde geçen altynjy sammitinde prezidente bildirdiler. Olar, Kuba çagyrylmasa, özleriniň indiki sammite gelmejekdiklerini aýtdylar".
Kubanyň ilçihanasynyň açylmagy mynasybetli Waşingtonda geçirilen dabara Kubanyň Daşary işler ministri Bruno Rodriguez Parilla ýolbaşçylyk eder. Şeýle hem dabara ýurduň ýokary derejeli resmilerinden durýan delegasiýa, şol sanda bu ýurduň Milli ýygnagynyň agzalary gatnaşarlar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Jon Kirbi dürli meseleler boýunça iki ýurt arasynda gepleşikleriň dowam edýändigini aýtdy.
"Biz bir gepleşige başladyk. Meniň çaklaýşyma görä, ol adam hukuklary barasynda dowam eder. Biz bu meselaniň bu täze gatnaşygyň bir bölegi boljakdygyny bilýäris" diýip, Kirbi aýtdy.
Ol şeýle hem Birleşen Ştatlar bilen Kubanyň bosgunlar we kanunyň ýerine ýetirilmegi barada hem gürleşmek hakda ylalaşandyklaryny bildirdi.
Döwlet departamentiniň resmisi ilçihanalaryň açylmagyny "simwoliki ädim", ýöne Amerika-Kuba gatnaşygynyň indiki etabynda juda möhüm ädim diýip atlandyrdy.
Onuň bellemegine görä, bolan özgerişleriň görnüp duran bir netijesi amerikanlaryň Kuba köpräk sapar edip bilmegi. Bu ugurda olar amerikan ilçihanasyndan goldaw taparlar. Birleşen Ştatlaryň Gawanadaky ilçihanasy kubalylaryň elýeterliginde bolar.
Washingtonyň Kubanyň garşysyna girizen söwda embargosyna degişli çäklendirmeler öz güýjünde galar. Bu çäklendirmeleri ýatyrmagy Kongres oňlamaly.
Kuba hökümeti ýurduň Daşary işler ministrliginiň websaýtynda neşir edilen beýannamada diplomatik gatnaşyklaryň dikeldilmegi, ilçihanalaryň açylmagy "ikitaraplaýyn gatnaşyklary kadalaşdyrmak ugrundaky uzak we çylşyrymly prosesiň ilkinji etabyny jemleýär" diýýär.
Beýannamada şeýle hem ykdysady, söwda we maliýe gabawy doly ýerine ýetirilip, kuba halkyna zyýan ýetýärkä, iki ýurduň arasynda "adaty" gatnaşyk bolup bilmez diýilýär.
Muňa garamazdan, kubalylaryň aglabasy bu özgerişi girizenligi üçin öz hökümetlerini taryplap, Amerika bilen gatnaşyklaryň gowulanmagyny gutlaýarlar.
Ýöne Birleşen Ştatlar bilen Kubanyň aragatnaşygynyň gowulanmagyny tankytlaýanlar-da bar. Respublikan senator Marko Rubio maýda bolan diňlenişikde Kubanyň adam hukuklary baradaky işlerine ýeterlik üns berildimikä diýen aladalany beýan edip: "Olaryň adam hukuklary baradaky garaýyşlary biziňkiden diňe tapawutly däl. Olaryň garaýşyça, bu ýalňyş we aglaba ters" gelýär diýdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pakistanyň hökümetiniň we Pakistanyň “Talyban” hereketiniň söweşijileriniň arasynda gepleşikleriň birinji tapgyrynyň başlanandygy barada Yslamabatdan habar gowuşýar. Penşenbe güni başlanan bu gepleşikleriň geçirilýän ýeri barada aýdylmaýar.
Habar agentlikleriň çeşmelere salgylanyp berýän maglumatlarynda taraplaryň geljekki diskussiýalar üçin “ýol kartasyny” düzmek üçin ýygnanyşandygy aýdylýar.
Pakistanyň “Talyban” söweşijileri 2007-nji ýyldan bäri hökümeti agdarmak we ýurtda yslam dolandyryşy ornaşdyrmak ugrunda söweşip gelýärler. Geçen hepdede premýer-ministr Nawaz Şarif gepleşikler arkaly durnuklylygy gazanmak üçin wagtyň gelendigine ynam bildirdi. Şarif ýurtda “ot bilen ýalynyň” soňuna çykmak üçin özüniň çynlakaý tagalla edýändigini aýtdy.
Şu ýylyň ýanwar aýynda pakistanly “Talybanyň” eden hüjümleri zerarly 100-den gowrak adam wepat boldy.


text:
Beden agramynyň aşa ýokarlanmagy netijesinde döreýän semizlik adamyň jynsy hyjuwyny peseldip, ýakyn gatnaşyklaryň ýygylygyny azaldyp bilýär.
Aýal maşgalalarda beden agramynyň aşa ýokarlanmagy has agyr ruhy kynçylyklara getirip biler. Sebäbi, olaryň pikiri boýunça, semiz adam owadanlygyny, tebigatyň beren gözel syratyny, ýüzüniň we bedeniň öňki durkuny ýitirýär. Şol aýallaryň özüne bolan ynamy gaçyar. Olaryň öňki mesaýy durmuşy – gizlin durmuşa öwrülip başlaýar, köpçülikden gaçyp öz ýaşaýşyny kynlaşdyrýarlar. Erkli aýallar özüne ýigrenç döredýän kilogrammlar bilen göreşip başlaýarlar.
Agramyň aşa ýokarlanmagynyň aýalyň jynsy hyjuwyna ýetirýän yaramaz täsirleri dürli-dürli bolýar. Has dogrysy, ol täsirler ikä bölünýär: psihologiki we fiziologiki ýaramaz täsirler.
Psihologiki täsir. Häzirki zaman modanyň kanunlaryna laýyklykda – aýal 90-60-90 sm. ölçeglere gabat gelýän bedenli bolmaly. Hor we uzyn zenanlar – gözelligiň etalony. Moda industriýasy şeýle görkezijileri mahabatlandyryp, olary nusga höküminde görkezýär. Şol esasda, aýal maşgalanyň jynsy hyjuwy we islegi psihologiki ýaramaz täsirlere sezewar bolýar. Ýokary beden agramly aýallar erkek adam bilen tanyşmakdan we indiki boljak gatnaşyklardan çekinip başlaýarlar. Aýallaryň bular ýaly çekinjeňligi soňy bilen utanjaňlyga geçýär we jynsy gatnaşyklara bolan garaýyşlaryny üýtgedýär. Semiz aýallaryň artykmaç agramlylygy jynsy gatnaşykda hereketleriň çäklenmegine we gowuşgynsyzlyga getirip, wagtyň geçmegi bilen olaryň jynsy gatnaşykdan asla ýüz öwürmegine sebäp bolup biler. Başga tarapdan seretsek, erkek adamlar jemgyýetde oňlanýan däplere we ülňülere görä özüne ýoldaş edip hor aýallary saýlamaga çalyşsalar hem, özleri şony boýun almasada, olaryň pynhan islegi etli-ganly, dolmuşja zenanlary isleýär. Ähli zada sebäp bolýan faktor – ýokarda agzalyp geçen modanyň talaplary!
Fiziologiki täsir. Jübütleriň biriniň ýa-da ikisiniň hem semizligi zerarly jynsy gatnaşyklary geçirmekde kynçylyklaryň döremegi (gowuşgynsyzlyk, demiň gysmagy, aşa derlegenlik we baş.) semizligiň jynsy hyjuwa ýetirýän fiziologiki yaramaz täsirlerine degişli bolup durýar.
Umuman aýdanyňda, beden agramynyň görkezijileriniň artmagy aýal maşgalada aşakdaky hertaraplaýyn bozulmalaryň döremegine getirip biler:
► özünden göwni geçme, ýagny özüne bolan ynamyň peselmegi;
► jynsy gatnaşykdaky gowuşgynsyzlyk;
► jynsy gatnaşykda talaba laýyk lezzetiň bolmazlygy;
► jynsy gatnaşyga bolan islegiň ýitmegi;
► bilgeşleýin jynsy gatnaşykdan saklanmak;
► kiçi çanaklyk agzalarynda durgunlylyk alamatlaryň bolmagy;
► aýal jyns ulgamynyň keselleriniň (şol sanda endokrin bozulmalar) döremegi;
► jynshananyň duýujylygynyň peselmegi;
► orgazm (keýp alma) duýgusynyň bolmazlygy;
► jynsy gatnaşyklara biperwaý garamak.
Agramy aşa ýokary bolan erkek adamlar, aýal maşgalalara garanyňda, beýle ruhy bozulmalara sezewar bolmaýarlar. Sada dilde aýdaňda, adamzat jemgyýetiniň kuwwatly bölegi bolan erkekler, öz semizliginden kän bir çekinip baranoklar. Olaryň bedeninde muskullar agyr atletika bilen meşgullanýan türgeniňki ýaly bolmasa-da, hatda sallanyp duran garny-da, jübütine ony erkek hökmünde kabul etmäge päsgel bermeýär. Erkek adamlaryň etalony bolan – gadymy grek heýkelleri, aýal maşgalalarda ýaly, semiz erkeklerde olara meňzeme ýa-da kybapdaş bolma islegini döretmeýär diýen ýaly. Emma şu günki gün, jemgyýetiň içinde öz bedeniniň aladasyny edýän, özüne zor salyp aşa agyr türgenleşikler we derman serişdeleri bilen bedenini tertibe salmaga ymtylýanlar hem bar. Ýöne näme-de bolsa, agramynyň aşa ýokarlanandygyndan çekinýän erkek adamlar, aýal maşgalalara garaňda gaty az duşýar.
Ýöne agramyň aşa ýokarlanmagynyň erkek adamlaryň jynsy hyjuwyna ýetirýän fiziologiki ýaramaz täsiri welin, aýal maşgalalaryňka garanyňda näçe esse ýokarydyr. Onuň sebäbi, semiz erkek adamlaryň ganynda estrogen gormonynyň (ýag gatlagynyň agdyklygy sebäpli) görkezijisi juda ýokary sanlarda saklanýar. Globulin belogy bilen esasy erkeklik gormony bolan testosteron birleşip, erkek adamlaryň jynsy hyjuwyny ýokarlandyrýalar. Emma bu birleşmäni estrogen gormony dargadýar. Şu hadysanyň netijesinde, testosteron gormonyň täsiri estrogen gormonyň hasabyna azalýar we semiz erkek adamyň jynsy hyjuwy peselýär. Jynsy hyjuw peselip, wagtyň geçmegi bilen jynsy gowşaklyga (impotensiýa) sezewar edip bilýär.
Los-Anželes uniwersitetiniň ýanyndaky Iýmit Merkeziniň hünärmeni, Herbalife kompaniýasynyň ylmy-maslahat beriş jemgyýetiniň wise-prezidenti, lukmançylyk ylymlarynyň doktory Luidjy Gordonyň belleýşi ýaly, "Ýalňyş iýmitlenmäniň jynsy gatnaşyklaryna ýetirýän täsiri iki sany biri-biri bilen baglanşykly zatlardan ybarat. Onuň birinjisi – jynsy hyjuw, ikinjisi bolsa – jynsy gatnaşygy doly derejede ýerine ýetirip bilmezlik".
Jyns gormony bolan testosteronyň gandaky derejesi iýmitdäki peýdaly maddalaryň doly toplumyna – beloklara, ýaglara, uglewodlara, mineral we witaminlere baglydyr. Mundan başga-da, testosteronyň gandaky derejesi, adamyň fiziki işjeňligine hem baglydyr.
Adamyň bedenine iýmit üsti bilen gelýän energiýanyň doly we dogry harçlanmagy bozulanda, kadada bolşy ýaly, agramyň aşa ýokarlanmagy we semizlik döräp başlaýar. Artykmaç kaloriýalar esasan mallaryň ýagy we ýönekeý uglewodlar arkaly bedene düşýär. Şeýlelikde, hereketleriň az bolmagy, edil iýmitlenmäniň kadaly bolmaýşy ýaly, bedendäki testosteronyň derejesiniň we jynsy hyjuwyň peselmegine getirýär.
Ikinji meselämiz bolsa – jynsy gatnaşygy doly derejede ýerine ýetirip bilmezlikdir. Semizligiň ýene bir sebäbi, gandaky umumy holesteriniň derejesiniň, ýagny, zyýanly holesteriniň (pes dykyzlykly lipoproteidler) ýokarlanmagy we uglewodlaryň çalşygynyň bozulmagydyr. Bu ýagdaý, erkekleriň we aýallaryň jynsy agzalaryny gan bilen üpjün edýän damarlarynda aterosklerozyň emele gelmegini güýçlendirýär. Erkek adamlarda ereksiýanyň bozulmagy, aýal maşgalalarda jynsy gatnaşykdan lezzet alyp bilmezlik aterosklerozyň netijesi bolup durýar. Umuman aýdylanda, şu sebäpleriň hersi aýratynlykda jynsy ýagdaýlara her tüýsli täsir edýär, emma, şu sebäpleriň hemmesi, özara baglanşyp, adamyň jynsy gatnaşyklaryna we durmuşyna ýaramaz täsirleri güýçlendirýär.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Russiýanyň Ýokary sudy tussaglykdaky Mihail Hodorkowskiýiň we onuň egindeşi Platon Lebedýewiň 11 ýyl tussaglyk möhletini iki aý azaltdy.
Sud bu baradaky kararyny sişenbe güni çykardy. Mundan öň Hodorkowsiýiň aklawçylary öz müşderileriniň tutulmagynyň bikanun we kesgitlenen türme möhletiniň adalatsyz bolandygyny öňe sürüp, suda şikaýat edipdiler.
Ýokary suduň çykaran höküminiň esasynda, Hodorkowskiý 2014-nji ýylyň awgustynda azatlyga goýberilip bilner. Lebedýewiň 2014-nji ýylyň maýynda tussaglykdan boşadyljakdygy çaklanylýar.
50 ýaşly Hodorkowskiý Russiýanyň iň baý adamlarynyň biridi. Emma ol prezident Wladimir Putin bilen tersleşenden soň, 2003-nji ýylda tussag edilipdi.


text:
Owganystanyň wise-prezidenti Abdul Raşid Dostum tarapyndan ýakynda başladylan hüjümleriň netijesinde onlarça talyban söweşijisi Amyderýadaky ada gaçyp bardy. Bu derýa Owganystan bilen Türkmenistanyň arasynda ýerleşýär.
Şu hepdäniň başynda Dostumyň harby güýçleri demirgazyk Owganystanyň Farýab welaýatynda “Talyban” tarapyndan basylyp alnan birnäçe obada operasiýalary geçirip başlapdy.
Mundan bir gün öň, Dostumyň metbugat wekili Sultan Faizi ada gaçan jeňçilere garşy harby operasiýany geçirmekçi bolýandyklary barada maglumat berdi.
Soňky ýagdaýlar barada Faizi bilen geçirilen söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Tekst birnäçe sözlemleriň many we grammatik taýdan birleşmesinden hasyl balýar. Möçberi, tematikasy we gurluşy boýunça tekstler dürli-dürli boýarlar. Olaryň birnäçesi möçberi boýunça bir abzasa deň bolsa, beýlekileri birnäçe abzasdan ybarat bolýarlar.
Tekstleriň käbirleri beýan etme, başga birleri suratlandyrma, üçünjileri bolsa pikir ýöretme görnüşleridir. Bu üçüsiniň elementleri şol bir tekstde hem duşup biler.
Tekstdäki sözlemler iki ýol bilen düzülýärler:
Sözlemleriň yzygider birikmeginden.
Sözlemleriň yzygider birikmesinden öňdäki sözlemiň, haýsy-da bolsa, bir özbaşdak sözüne derek soňky sözlemlerde ýa çalyşmalar, ýa ol sözüň sinonimi, ýa-da özi gaýtalanyp ulanylýar.
Artygyň gapa gelip, alaşasynyň başyny çekenini gördi (B. Kerbabaýew, "Aýgytly ädim").
Olaryň parallel baglanyşmagyndan.
Sözlemleriň parallel baglanyşygynda teksti düzýän özbaşdak sözlemler gurluşy taýdan biri-birlerine ýakyn bolýarlar.
Mal kowýan, sygyr gaýtarýan oglanlaryň çasly sesleri eşidilýärdi (B. Kerbabaýew, "Aýgytly ädim").
Türkmen diliniň orfografiýasynda ulanylýan ýazuw belgileriň biri-de abzasdyr. Ol tekstiň dürli ýerlerinde ulanylmak bilen pikiriň many, häsiýet, öwüşgin we ş.m. boýunça dürli bölekleriniň arasyny çäkleýär. Bu abzas çap edilen ýa golýazma tekstiň birinji setirinde, şeýle hem soňraky dürli bölekleriniň setir başynda goýulýan boş ýerdir. Abzas diýlip käte iki abzasyň arasyndaky tekst bölegine hem düşünilýär. Abzasa mysaly siz çap edilen ýa-da golýazma görnüşindäki islendik çeper ýa-da ylmy eserde synlap bilersiňiz.


text:
Orsýetiň Döwlet Dumasynyň Daşary işler boýunça komitetiniň başlygynyň aýtmagyna görä, ýurda girmäge gadagan edilýän ABŞ-nyň raýatlarynyň “gara sanawy” eýýäm düzülipdir.
Alekseý Puşkow bu beýanaty ABŞ-nyň Senaty korrupsiýa garşy göreşen aklawçy Sergeý Magnitskiniň ölümi we Orsýetdäki beýleki hukuk bozmalar bilen ilteşikli resmilere garşy girizilmeli sanksiýany tassyklandan soň etdi.
Anna güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Birleşen Ştatlaryň adam hukuklaryny bozýan resmilerine Orsýetiň hem wiza bermejekdigini aýtdy.


text:
Resmiler agyr ýagan ýagyşdan soň gelen siliň Tbiliside azyndan 12 adamy öldürendigini, birnäçe adamyň bolsa ýitendigini aýtdylar.
Ýurduň içeri işler ministri Waktaň Gomelauri ýitenleriň arasynda üç sany aýalyň hem bardygyny aýtdy.
Agyr ýagyş 13-nji iýun agşamy başlanypdyr we Tbilisiniň içinden geçýän derýanyň joşup, kenaryndaky onlarça binany we maşynlary suw almagyna, elektrik liniýalaryna zyýan ýetmegine getiridir.
Sil şäheriň haýwanat bagyny hem basypdyr we möjekler, aýylar we gaplaňlar gaçyp, şäheriň dürli ýerlerine siňipdir. Ol haýwanlaryň käbiri tutuldy ýa öldürildi, emma entek tutulmadyklary hem bar.
Haýwanat bagynyň adminstrasiýasy özleriniň üç işgäriniň tapylmaýandygyny aýtdy, şäher häkimi onlarça maşgalanyň öýsüz galandygyny aýdýar.


text:
Moskwada oppozision syýasatçy Alekseý Nawalnyý bidüzgünçilik aýyplamalary bilen höküm edilmeginiň yzýany, orsýetlileri köçä çykmaga çagyrdy.
Nawalnyý sud zalynyň daşynda eden öz çykyşynda: “Bu režimiň ýurtda hereket etmäge hukugy ýok. Ol ýok edilmeli. Men şu gün ähli adamlary köçä çykmaga çagyrýaryn” diýdi.
Nawalnyýnyň bu çykyşy, Moskwanyň sudy syýasatçyny we onuň erkek dogany Olegi bidüzgünçilik aýyplamalary bilen höküm etmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Nawalnyý 3 ýarym ýyl şertli türme tussaglygyna höküm edildi. Şol bir wagtyň özünde onuň dogany Oleg bolsa, 3 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Gazagystanyň "Temir baba" serhet geçelgesiniň gümrükçileri Gazagystandan Türkmenistana barýan türkmen raýatynyň goşundan jarnamada görkezilmedik 30 000 çemesi dollar tapdylar.
"Kazinform" habar agentliginiň Aktau şäherinden berýän maglumatyna görä, 1983-nji ýylda doglan, ady "A" diýlip görkezilen, Gazagystandan Türkmenistana barýan türkmen raýaty gümrük geçelgesinde özünde jarnamada görkezilmeli harydyň ýokdugyny aýdyp, «ýaşyl ýodany» saýlap alypdyr.
Emma gümrük işgärleriniň we serhet gullukçylarynyň geçiren barlagy türkmen raýatynyň şahsy goşlarynyň arasynda gizlenen 30 müňe golaýdollaryň üstüni açypdyr.
Mangistau oblastynyň döwlet girdejileri bölüminiň guramaçylyk-maliýe edarasynyň başlygy Maksat Akmuradowyň sözlerine görä, Türkmenistan respublikasynyň 33 ýaşyndaky raýatynyň ýanyndan jarnamada görkezilmäge degişli 27 müň 900 amerikan dollary tapyldy.
Ýewraziýa Ykdysady bileleşiginiň gümrük kanunçylygyna laýyklykda, serhetden geçilen halatynda, ýolagçynyň 10 müň amerikan dollaryndan aňyrda bolan pul serişdesi ýazmaça görnüşde, ýolagçynyň gümrük jarnamasynda görkezilmeli, şeýle-de bar bolan nagt pul serişdeleri barada maglumat berilmeli.
Akmuradowyňtassyklamagyna görä, araçäkden pul serişdelerini geçirmek düzgüniniň bozulandygy, ýagny bellenilen möçberdäki pul serişdesinden has kän puly jarnamada görkezmän geçirjek bolandygy üçin, türkmen raýatynyň garşysyna adminstratiw proses başlanypdyr.
Azatlyk radiosy mundan ozal Türkmenistanda dollar söwdasyna girizilen çäklendirmeler, şonuň bilen birlikde, daşary ýurtlardan banklaryň üsti bilen dollar ýa ýewro almak düzgünlerine girizilen üýtgeşmeler barada habar beripdi.
Bu ýagdaýlar, ýurt içinden gelýän maglumatlara görä, öz gezeginde Türkmenistanda dollaryň gara bazarynyň täzeden janlanmagyna we barha güýçlenmegine alyp geldi.
Şonuň bilen bir wagtda, Türkmenistanda häzir dollaryň resmi kursy bilen gara bazar kursunyň arasynda azyndan 70 prosent aratapawut bar.
Gazagystanda türkmen raýatynyň garşysyna bikanun pul geçirmek synanyşygy sebäpli başlanan adminstratiw proses we türkmen häkimiýetleriniň öz raýatlaryna edýän kanunçylyk ýardamy barada Türkmenistanyň Gazagystandaky ilçihanasyndan maglumat almak, gynansak-da, Azatlyk radiosyna başartmady.


text:
Çäklendirilmedik görnüşinde 128 kbit/sek. tizlikli nyrhnamasyny ulanyp gelýän we 2016-njy ýylyň 30-njy noýabryna çenli bu nyrhnama birikjek raýatlaryň dykgatyna!!!
“Türkmentelekom” DEAK-sy, 2016-njy ýylyň 1-nji dekabryndan çäklendirilmedik görnüşinde 128 kbit/sek. tizlikli nyrhnamasyny ulanyp gelýän we täze birikjek müşderilere amatly bahadan her aýdaky tölegi 135 manada deň bolan çäklendirilmedik görnüşinde 256 kbit/sek tizlikli nyrhnamasyna geçmäge mümkinçilik döretdi.
Täze nyrhnama geçmek üçin arzalar 2016-njy ýylyň 15-nji noýabryndan 31-nji dekabryna çenli kabul edilýär.
Nyrhnamany üýtgetmegiň tölegi 1 manat.
ADSL tehnologiýasynda internete birikmeklik — 20 manat
Limitsiz internet:
Limitsiz internet:
Nyrhnama meýilnamasynyň çalşylmagy
Nyrhnama meýilnamasyny täze kalendar aýyndan çalyşmak mümkindir, ony şu wagtky aýda çalyşmak bolmaýar. Başga nyrhnama meýilnamasyna geçmeklik üçin hökman 3 gün öňünden arza bermelidir.


text:
Eýranyň demirgazyk-günbatarynda, Urmiýa şäheriniň golaýynda betbagtçylyga uçran uçardaky ýolagçylaryň azyndan 70-si heläk bolup, 32-si ýaralandy diýip, IRNA agentligi habar berdi.
Gyzyl Haç guramasynyň wekili Haýdar Haýdarynyň sözlerine görä, heläk bolanlaryň sanynyň artmagy mümkin.
Uçarda 100 gowrak ýolagçy we ekipaž agzalary bardy. Öň 50 adamyň diri galandygy habar berlipdi.
“Iran Air” döwlet kompaniýasyna degişli uçar Tährandan Urmiýa şäherine barýardy.
Bu betbagçylyk goýy ümür hem güýçli gar ýagýan wagty ýüze çykdy. Ýaramaz howa şertleri halas ediş işlerine-de päsgelçilik döredýär.


text:
Orsýetde azyndan 13 ýetginjegiň ölümine sebäp bolan heläkçiligiň yzýany 20-nji iýunda tomusky dynç alyş lageriniň bäş dolandyryjysy tussag edildi.
Orsýetiň Derňew komitetiniň 20-nji iýunda aýtmagyna görä, halas edijiler topary Karelia regionynda 18-nji iýunda agşam iki gaýygyň kölde çaknyşyp heläkçilige uçramagy zerarly ýitirim bolan 14 ýetginjegiň jesetlerini gözleýärler.
Derňewçiler “birden köp adamyň ölümine sebäp bolan howpsuzlyk şertleriniň bozulmagy” boýunça iş gozgadylar.
Häkimiýetleriň aýtmagyna görä, tomusky lageriň administrasiýasynyň jenaýat işine çekilip, günäli tapylan ýagdaýynda 10 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilip bilnerler.
Jemi 47 ýetginjek we ululardan dört adam 18-nji iýunda agşam üç gaýyga münüp köle syýahata çykyp, Finlýandiýa bilen serhede golaýlanlarynda gom ýeliniň turmagy zerarly iki gaýyk agdaryldy. Ýetginjekleriň aglabasy ýetimler ýa-da Moskwa regionyndan gurply bolmadyk maşgalalardan bolan çagalardy.
Karelianyň häkimiýetleri 20-nji iýunda matam gününiň yglan edilendigini aýtdylar.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Türkmenistana sapar edýär. Türkmen metbugatyna görä, Aşgabat Belarusyň prezidentiniň bu saparynyň türkmen-belarus gatnaşyklaryny täze derejä götermegine bil baglaýar.
Azatlyk Radiosy türkmen-belarus gatnaşyklarynyň şu günki aýratynlyklary barada regional bilermen, Moskwadaky Ýokary ykdysady mekdebiň daşary gatnaşyklar fakultetiniň ýolbaşçylaryndan Andreý Suzdalsew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Andreý Iwanowiç, siziň pikiriňizçe, Aleksandr Lukaşenkonyň Türkmenistana edýän häzirki sapary näme bilen bagly?
Andreý Suzdalsew: Meniň pikrimçe, bu ýerde iki sany maksat bar. Birinjiden, Lukaşenko häzir pula mätäç, oňa pul gerek. Ikinji maksat, Belarusyň Türkmenistanda kaliý känlerini özleşdirmek boýunça öňden bäri baglaşan şertnamalary bilen bagly.
Häzirki wagtda Belarusyň kaliý öndüriji “Belaruskaliý” kompaniýasy agyr döwri başdan geçirýär. Ýakynda Orsýetiň “Uralkaliý” kompaniýasynyň “Belaruskaliý” bilen arasyny üzmegi Belarusyň ykdysadyýetine uly zarba boldy.
“Belaruskaliý” häzir öz kuwwatynyň diňe 50%-inde işleýär, kaliý önümleriniň bahasy hem pese gaçýar. Şeýle ýagdaýda Belarus Türkmenistanda gurulýan kaliý öndüriji desgalaryň önümçilik kuwwatyna belli bir derejede gözegçilik etmek isleýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandaky we Belarusdaky kaliý dökünleriniň önümçiliginiň arasynda nähili baglanyşyk bar?
Andreý Suzdalsew: Belarus Türkmenistanda öndürilýän kaliý dökünleriniň umumy kaliý bazaryna täsir ýetirip, bahalaryň peselmegine getirmeginden howatyrlanýar. Sebäbi bahalaryň peselmegi “Belaruskaliý” üçin howply ýagdaý döredýär.
Kompaniýa soňky wagtda uly zyýan çekdi, üstesine, “Belaruskaliýiň” önümçiligine Orsýetiň “Uralkaliý” kompaniýasynyň önümçiligi bilen deňeşdirilende, iki esse köp çykdajy edilýär. Şeýlelikde Belarus kaliý önümleriniň söwdasynda özüne ýaran gözleýär. Häzirki ýagdaýda Belarus Türkmenistanyň hem, Orsýetiň edişi ýaly, kaliý dökünleriniň söwdasynda bahalary peseldip başlamagyndan gorkýar.
Şeýle bolan ýagdaýynda häzir bankrotlygyň bosagasynda duran “Belaruskaliý” bankrot bolar. Lukaşenkonyň häzir Aşgabatdan bar bolan we, belki, täze baglaşyljak şertnamalaryň esasynda pul tölegleriniň edilmegini ýa-da karz pul berilmegini soramagy ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Kaliý önümçiliginiň Belarusyň ykdysadyýetindäki möçberi näçeräk?
Andreý Suzdalsew: Kaliý dökünleriniň söwdasy Belarus döwletiniň girdejileriniň üçden bir bölegini emele getirýär. Bu bolsa örän köp zat.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň we Belarusyň aragatnaşyklarynda taraplar üçin iň ähmiýetli ugur näme diýip pikir edýärsiňiz?
Andreý Suzdalsew: Türkmenistany postsowet döwletleri bilen Orsýetden sowa, özbaşdak durnukly gatnaşyklary ýola goýmak [mümkinçiligi] örän gyzyklandyrýar.
Belarus bolsa köp wagt bäri arzan energiýa serişdelerini gözläp gelýär. Üstesine, Belarusyň senagat harytlary we gurluşyk hyzmatlary üçin Türkmenistan uly bazar bolup durýar. Belarus Türkmenistan bilen gatnaşyklar arkaly pul gazanýar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistan bilen Belarusyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň häzirki derejesine nähili baha berýärsiňiz?
Andreý Suzdalsew: Ýurtlaryň arasynda ynamly gatnaşyklar bar diýse bolar. Iki ýurduň režimleriniň awtoritarlygy olary diýseň ýakynlaşdyrýar. Ýurtlaryň ikisinde-de häkimiýet başynda saklanmak meselesine çynlakaý garalýar.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani Türkmenistana iki günlük resmi saparyny dowam etdirýär. Türkmenistanyň prezidentiniň metbugat edarasynyň berýän maglumatyna görä, 21-nji ýanwarda Aşgabatda owgan prezidenti Aşraf Gani türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy.
Maglumatda iki ýurduň resmileriniň Türkmenistany Owganystanyň we Pakistanyň üsti bilen Hindistana birikdirýän gazgeçirijiniň taslamasynyň gurluşygy barada maslahat edendigi bellenilýär.
Şeýle-de, Gani we Berdimuhamedowyň Türkmenistany, Owganystany we Täjigistany birikdirýän demirýol taslamasy we Türkmenistandan Owganystana akdyrylýan elektrik energiýasynyň mukdaryny artdyrmak ähtimallygy barada gürrüň edendigi nygtalýar.
Şol bir wagtyň özünde 21-nji ýanwarda Owganystanyň paýtagty Kabulda owgan senatory Gul Muhammad Rasuli parlamentde çykyş edip, soňky aýlarda türkmen-owgan serhediniň golaýynda yslamçy söweşijileriň, şol sanda merkezi aziýaly söweşijileriň göze ilýändigi dogrusynda çykan maglumatlar barada aladalanma bildirdi.


text:
Gürjüstanda onlarça binalaryň we ulaglaryň suwuň astynda galmagyna hem-de Tbilisi haýwanat bagynyň ýumrulmagyna sebäp bolan güýçli suw joşgunyndan bir gün geçensoň, bu heläkçilikde azyndan 10 adamynyň ýitirim bolandygy aýdylýar.
Gürjüstanda suw joşgunynda 12 adamynyň ölendigi tassyklanandan soň, wakada pida bolanlaryň hatyrasyna matam tutulýar. Şol bir wagtyň özünde ýurtda gözleg we halas ediş operasiýalary dowam edýär.
Tutuş ýurduň çäginde resmi baýdaklar aşak düşürildi.
13-nji iýun agşamy başlanan güýçli ýagyş Tbilisiniň içinden geçýän Were derýasynyň joşmagyna we Gürjüstanyň paýtagtyny sil suwunyň basmagyna getirdi.
Medisina kömegi
Munuň netijesinde 37 adam medisina kömegini almak üçin keselhanalara ýüz tutdy. Olaryň biriniň saglyk ýagdaýynyň agyrdygy we ýene-de azyndan üç sanysynyň hem häzirlikçe keselhanada galýandygy habar berilýär..
Galyberse-de, sil şäheriň haýwanat bagyndan gaplaňlaryň, ýolbarslaryň, möjekleriň we beýleki haýwanlaryň gaçyp çykmagyna sebäp boldy.
Şol haýwanlaryň käbirleri sil suwy netijesinde öldi, käbirleri bolsa polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi. Şol bir wagtyň özünde haýwanlaryň käbirleri degişli häkimiýet gulluklary tarapyndan tutulyp, gaýtadan öz kapasalaryna salyndy.
“Hökümet kömek eder”
Gürjüstanyň häkimiýetleri haýwanat bagyndan gaçan ýyrtyjy haýwanlaryň ählisi gaýtadan ele salynýança, ilaty öz öýlerinden çykmazlyga çagyrdylar.
14-nji iýunda Gürjüstanyň Ministrler kabinetiniň geçiren adatdan daşary ýygnagynda premýer-ministr Irakliý Garibaşwili hökümetiň suw joşgunyndan ejir çeken her bir maşgala kömek etjekdigini wada berdi.
Gürjüstanyň maliýe ministri Nodar Haduriniň deslapky maglumatlaryna görä, suw joşgunynyň ýetiren zyýany 40 million laris, ýagny 18 million amerikan dollary çemesi möçberinde bolupdyr.
Ýewropa Bileleşigi öz beýanatynda “bu tebigy betbagtçylykdan soň, Bileleşigiň ýurda [Gürjüstana] kömek etmäge taýýardygyny” aýtdy.
“Ýewropa Bileleşigi häzirki zerur pursatda Gürjüstana doly raýdaşlyk bildirýär. Biz Tbiliside güýçli ýagşyň ýagmagy netijesinde dörän ýowuz suw joşgunynda pida bolanlara we ondan ejir çekenlere duýgudaşlyk bildirýäris” diýip, Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogeriniň metbugat wekili belledi.
Hökümet ýygnagynda çykyş eden Garibaşwili özüniň latwiýaly, ermeni, azeri, türk we ukrain kärdeşleriniň Gürjüstana suw joşgunynyň netijeleri bilen göreşmäge öz ýurtlarynyň kömek etmäge taýýardygyny aýan edendigini habar berdi.
Garibaşwili Gürjüstanyň suw joşgunynyň netijelerinden baş alyp çykyp biljekdigini, emma daşary ýurtlaryň maliýe kömeginiň gerek boljakdygyny belledi.


text:
Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrliginiň Aşgabat ýolagçy-awtoulag kärhanasy tarapyndan paýtagtda 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 72-nji belgili täze şäheriçi awtobus gatnawlary açyldy. Awtobuslaryň hereketiniň ýygylygyna we tizligine gözegçilik GPS gurluşynyň kömegi bilen alnyp barlar.
Aşgabadyň ýolagçy-awtoulag önümçilik trestiniň şäherara ýolagçy-awtoulag kärhanasy tarapyndan bolsa paýtagtdan Baýramaly, Mollagara, Türkmenbaşy we Köneürgenç ugurlary boýunça gatnawlar ýola goýuldy. Şeýle hem günde 2000 ýolagça hyzmat etmäge niýetlenen täze Halkara awtoterminalyndan paýtagtdan ýurduň islendik ilatly ýerine rahat we tiz baryp bolýar.
Paýtagtyň ýaşaýjylaryna hem myhmanlaryna şäher taksileri hökmünde “Hundai Elantra” ýeňil awtoulaglary hyzmat edýär. Hyzmatyň bu görnüşini günüň islendik wagtynda telefon arkaly hem buýrup bolýar. 2014-nji ýylda ulanylmaga berlen “Berkarar” söwda-dynç alyş merkeziniň hususy taksoparkynyň bardygyny-da bellemek bolar.


text:
Türkiýäniň häkimiýetleri geçen aýda agdarylyşygy amala aşyrmak boýunça başa barmadyk synanyşykda aýyplan adamlaryny yzarlamagyny dowam etdirýär.
19-njy awgustda prokurorlar 84 akademigi tussag etmek barada görkezme çykardylar we olaryň Ankaranyň gozgalaňy gurnamakda aýyplaýan dinçi Fethulla Gulen bilen gatnaşykda bolandygyny aýtdylar.
ABŞ-da ýaşaýan Gulen özüniň hiç hili gatnaşygynyň ýokdugyny aýtdy.
Şol günüň özünde polisiýa ýurduň bank pudagyna gözegçilik edýän 29 sany inspektoryny tussag etdi, häkimiýetler olary “gözegçilik işlerini” wagtynda amala aşyrmazlykda aýypladylar.
15-nji iýulda agdarylyşygy amala aşyrmak boýunça synanyşykdan soň ýurtda 40 müňden gowrak adam saklandy we 20 müňden gowrak tussag astynda saklanýar. 80 müňden gowrak adam işden kowuldy.


text:
Norweg polisiýasy al-Kaýda bilen ilteşikli hasaplanýan we terror hüjümini planlaşdyrmakda güman edilýän üç adamy tussag edendigini aýdýar.
Norwegiýanyň Howpsuzlyk gullugy polisiýasy güman edilýänleriň Birleşen Ştatlarda we Britaniýada derňew astynda bolan adamlar bilen gatnaşyk edendigini aýdýar.
Atlary aýdylmaýan tussaglar bir ýyldan gowrak wagt gözegçilik astynda bolupdyr.
Polisiýanyň sözçüsi tussaglaryň biriniň uýgur asylly norwegiýalydygyny, ikinjisiniň yrak asyllydygyny, üçünjisiniň bolsa özbekdigini, bularyň ikisine Norwegiýadan hemişelik oturym berlendigini aýdýar.


text:
Düýn ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Waşingtonda Günorta Koreýanyň we Ýaponiýanyň daşary işler ministrleri bilen duşuşdy.
Ol bu duşuşygynda Demirgazyk Koreýa tarapyndan prowakasiýaly hüjümler bilen bagly alada bildirdi.
Günorta Koreýanyň we Ýaponiýanyň daşary işler ministrleri Kim Sun Hwan we Seýdzi Maehara bilen duşuşyk Günorta Koreýanyň bir adasyna Demirgazyk Koreýa tarapyndan top oklarynyň atylmagyndan iki hepde geçensoň gurnaldy.
Şol gürrüňi edilýän hüjümlerde dört adam ölüp, eneçeme adam ýaralanypdy.


text:
Anna güni täjik paýtagty Duşenbede Owganystanyň, Pakistanyň, Täjigistanyň we Orsyetiň liderleriniň duşuşygy boldy.
Hamid Karzaý, Asif Ali Zardari, Emomoli Rahmon we Dmitriý Medwedew Merkezi Aziýanyň howpsuzlygy, syýasy we ykdysady hyzmatdaşlyk meselelerini maslahatlaşdylar.
Täjigistanyň prezidenti Emomoli Rahman şeýle diýdi: “Tutuşlygyna alnanda, biz bu duşuşygyň netijelerinden kanagatlanýarys. Mundan beýlägem dört döwletiň özara hymatdalyşygy we dialogy ösdürmek üçin agzalan giňişligi has netijeli peýdalanmagy ugrunda çykyş edýäris”.
Şenbe güni Duşenbede Garaşsyz döwletleriň arkalaşygynyň sammiti açylýar. Oňa Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň barmaýandygy belli boldy. Onuň ýerine belarus delegasiýasyna premýer-ministr Mihail Mýasnikowiç baştutanlyk eder.


text:
Ukrainada onlarça protestçi wezipeden çetleşdirilen prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýeti döwründäki korrupsiýa bilen ilteşigi bolan häzirki hökümet işgärleriniň wezipeden çetleşdirilmegine gönükdirilen kanuna öz goldawyny beýan etmek üçin Ukrainanyň Konstitusion sudunyň öňünde demonstrasiýa geçirdi.
Şol bir wagtyň özünde lýustrasiýa kanunyna garşylyk görkezýän onlarça protestçi 16-njy aprelde sud binasynyň daşynda ýygnanyp, kanuny “resmileriň bikanun wezipeden çetleşdirilmegi” diýip atlandyryp, protest geçirdi.
Ukrainanyň Konstitusion sudunyň lýustrasiýa kanuny boýunça sud diňlenşiklerine 16-njy aprelde başlamagyna garaşylýar.
Lýustrasiýa kanuny, ýagny wezipeden çetleşdirilen prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýeti döwründäki korrupsiýa bilen ilteşigi bolan häzirki hökümet işgärleriniň wezipeden çetleşdirilmegine gönükdirilen kanun geçen ýylyň sentýabr aýynda ukrain kanunçykaryjylary tarapyndan kabul edilipdi.


text:
Fransiýanyň içeri işler ministri Bernard Kazenew (Cazeneuve) “örän köp wagtyň ýitirilendigini” aýdyp, Ýewropany terrora garşy gyssagly çäre görmäge çagyrdy.
Ýewropa Bileleşiginiň içeri işler ministrleri bilen adatdan daşary gepleşik geçirmek üçin Brussele baran Kazenew bu çykyşyny geçen hepdede Parižde bolan terrorçylykly hüjümlerden soň 20-nji noýabrda.
Ol ÝB-ni wizasyz Şengen zonasynyň daşarky serhetlerinde syýahatçylary barlamak çäresini güýçlendirmäge, şeýle-de uçar ýolagçylary boýunça maglumatlary toplamak sistemasy boýunça işleşmäge çagyrdy.
19-njy noýabrda Fransiýanyň prokurorlary 129 adamyň ölümine getiren Pariždäki hüjümlere guramaçylyk etmekde güman edilýän belgiýaly adamyň bir gün öň polisiýanyň geçiren reýdinde öldürilenleriň arasynda bolandygyny yglan etdi.
Fransiýa “Yslam döwleti” toparynyň belgiýaly söweşijisi Abdelhamid Abaaoudyň Siriýadan Fransiýa anyklanman syýahat edendigini aýtdy.
Premýer-ministr Manuel Walls Pariždäki hüjümçileriň käbiriniň Ýewropadaky migrant krizisini ýaşyryn aşmak üçin ulanandygyny belledi.


text:
Düýn «Britiş Petroleum» kompaniýasynyň inženerleri Meksikan aýlagyndaky deňze nebit çüwdürýän turbanyň doly petiklenendigini mälim etdiler.
Olaryň aýtmaklaryna görä, deňziň astynda ýarylan nebit turbasyna berkidilen täze enjam nebitiň akmasyny doly togtadypdyr.
Şu ýylyň aprel aýynda nebit turbasynyň ýarylaly bäri bu turbany petiklemek ugrunda «Britiş Petroleum» kompaniýasynyň alyp baran tagallalary şu çaka çenli hiç hili netije bermändi.
Munuň özi Birleşen Ştatlaryň taryhynda daşky sredanyň iň bir ýaramaz derejede hapalanmasy hökmünde alamatlandy.
«Britiş Petroleum» kompaniýasy deňziň astyndaky bu turbadan nebitiň ýene syzyp başlamajakdygyna heniz doly kepil geçip bolmajakdygyny mälim etdi.


text:
BMG gündogar Ukrainada hökümet güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň arasynda bolýan çaknyşyklarda 4 müňden gowrak aadm öldürildi diýýär.
BMG 31-nji oktýabrda çap eden hasabatynda ol ýerde alty aýdan gowrak wagt bäri dowam edýän söweşlerde 4035 adamyň ölüminiň dokumentleşdirilendigini aýtdy.
Şeýle-de hasabatda, sentýabryň başynda baglaşylan ýaraşyga garamazdan, soňky 10 günde 300 çemesi adamyň öldürilendigi aýdylýar.
Soweşler netijesinde Donetsk we Luhansk sebitlerinde ýaşaýan ýerinden bosan adamlaryň sany 930 müňden aşypdyr.


text:
Sişenbe güni Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçini guramaçylykly jenaýatçylyga dahyllylykda aýyplaýan ýörite hasabat Ýewropa Geňeşiniň Parlament Assambleýasynyň garamagyna berildi.
Bu hasabat Ýewropa Geňeşiniň şweýsariýaly senatory Dik Marti tarapyndan taýýarlanyldy.
Hasabatda 1990-nji ýyllaryň ahyrynda Kosowanyň Serbiýa garşy partizançylykly urşy döwründe we ondan soňraky ýyllarda-da Kosowanyň häzirki premýer-ministri Haşim Taçiniň guramaçylykly jenaýat toparyna ýolbaşçylyk edendigi aýdylýar.
Taçiniň toparyna bildirilýän aýyplamalaryň hatarynda öz garşydaşlaryny öldürmek, neşe gaçakçylygyny alyp barmak we öldürilen serbleriň beden organlaryny gaçakçylyk ýoly bilen satmak ýaly jenaýat işleri hem bar.
Kosowanyň hökümeti bu aýyplamalary «toslama» diýip atlandyryp, olary ret edýär.


text:
Tehas uniwersitetiniň ylmy işgärleri, Jon Haffakeriň ýolbaşçylygyndaky topar ýakyn geljekde dünýäniň köp ýurtlarynyň ýuwaş-ýuwaşdan Gün batareýasyna geçjekdigini mälim etdiler.
Dünýäde eýýäm, giň ugurly 400 müňden gowrak batareýa bolup, eýýäm köp sanly ýurtlar daşky gurşawa zeper ýetirmän elektrik toguny almagyň aladasyny edýärler. Mundan başga-da, Jon Haffakeriň tassyklamagyna görä, Gün batareýasy bir sagadyň dowamynda 10 megawatt energiýa berip, beýleki energiýa çeşmelerine garanyňda arzandyr.
Onuň sözlerine görä, Gün energiýasy ähli ugurlarda, şol sanda, awtoulag senagatynda -da ulanylar. 2030-njy ýylda dünýä ekologik taýdan howpsuz Gün energiýasyna geçer diýlip garaşylýar. Häzirki wagtda dünýäde energiýanyň alternatiw çeşmeleriniň ulanylmagy 50 göterime çenli artdy.
2030-njy ýylda Gün energiýasyna geçiler
Tehas uniwersitetiniň ylmy işgärleri, Jon Haffakeriň ýolbaşçylygyndaky topar ýakyn geljekde dünýäniň köp ýurtlarynyň ýuwaş-ýuwaşdan Gün batareýasyna geçjekdigini mälim etdiler.


text:
Çarşenbe güni internet ensiklopediýasy bolan “Wikipediýa” özüniň iňlis dilindäki saýtynyň işini bir günlük togtadýandygyny mälim etdi. Bu çäre Amerikan Kongresiniň kabul etmegi göz öňünde tutýan kanunyna protest hökmünde geçirilýär. Tankytçylar bu kanunyň sensuza maksatly ulanyp bilinmeginden howatyr edýärler.
Her gün millionlarça adamyň girýän maglumat bazasy bolan “Wikipediýanyň” iňlis dilindäki saýtynyň sahypalary bir günüň dowamynda gara bolup durar. “Google” we internetiň beýleki saýtlary hem özleriniň sahyplarynda ABŞ-nyň kabul etmekçi bolýan bu kanunyna ünsi çekýärler.
ABŞ-nyň resmileriniň sözlerine görä, bu kanun Amerikada akyl emläginiň bikanun ýaýradylmagynyň öňüni almak maksadyndan ugur alýar. Bu kanuny goldaýanlaryň sözlerine görä, olaryň akyl emlägi bikanun ýaýradylanda, olar millionlarça dollar zyýan çekýärler.


text:
Hyjuwdan doly NOWRUZ.
Gündogaryň iň gadymdan gelýän toý-baýramlarynyň biri Nowruzdyr. Ol gyşyň sowlup töwerege jan girmegi bilen ýüreklerde dörän heýjanyň baýramy. Çyga garylan toprakdan ýaşyl otlaryň dümterip ösüşini, jadyly düwünçek çözülen ýaly pyntyklar ýarylyp ýaşyl ýapraklaryň çykyşyny, gunçalaryň güle öwrülip, çar-ýanyň dürli owazdan doluşyny gören ýürek neneň heýjana gelmesin?!
„Gelse Nowruz äleme, reň kylar jahan peýda“ diýip ýazan, her görnüşden asyl manyny çykaran beýik şahyr Magtymguly Pyragynyň nowruzy wasp edýän täsin şygry bar. Şygyrýet sungatynyň bu öçmejek ýadygärligi örän çeper ýazylanlygy bilen haýran galdyrýar hem-de dünýä düşünmäge kömek edýär.
„Wabeste dahan guşlar kylarlar zyban peýda“, ýagny guşlar saýrap dil açarlar. Hakykatdanam baharda-ýazda owazlar täsin eşidilýär.
Gülleriň açylýan döwri Magtymguly Pyragy Allahdan gül ýaly iman dileýär. Ynsanlara ýamanlyk etmekden saklanyp sogap işleri, ýagşy niýetde ýaşamagy ündeýär. On ýedinji asyrda ýaşap geçen bir türkmen şahyrynyň Nowruz bilen baglanyşykly şygyry ýazyp, bu edilen dilegi hemme asyrlara we adamlara degişli ýaly bolup eşidilýär.
NOWRUZ
Nowruz geldi, ýaz geldi!
Saýrak guşlar açdy dil.
Durna bilen gaz geldi,
Oýandy bagda bilbil.
Öwsüp ýazyñ howasy
Bahar toýun toýlaýar.
Guşlañ näzik owazy
Gülleñ başyn aýlaýar.
Çöllerde owlak-guzy
Sährañ bile biteni.
Geýindi türkmen düzi,
Gyzyl-ýaşyl keteni.
Täze ýylyň başlanmagyny we tebigatyň janlanmagyny alamatlandyrýan Nowruz häzirki wagtda-da baky juwanlygyň we galkynyşyň dabaralanýandygyny görkezýär. Nowruz türkmen halkynyň baý däp-dessurlarynyň aýrylmaz bölegi bolup, baharyň gelendigini aňladýan şuglasy bilen daş-töweregiň görküni artdyrýar hem-de biziň her birimiziň güýjümize güýç goşup, kuwwatymyzy artdyryp, ýagşy işleri bitirmäge we döretmäge iterýär.
Bu günki gün ata Watanymyzyň ähli künjeklerinde — Hazaryň kenarlaryndan başlap, Amyderýanyň giňişliklerine çenli aralykda Nowruzyň özboluşly ruhy we gözelligi duýulýar.
Şol bir wagtyň özünde, Nowruzyň mart aýynda guralýan dabaralara öz öwüşginini çaýýandygy has aýdyň görünýär. Bu baýramçylygy bellemegiň ýörelgeleri müňýyllyklardan aşyp, biziň günlerimize ýetip geldi we häzirki döwre mahsus bolan dabaralar bilen baýlaşdyrylýar: şonda, Milli gymmatlyklarymyz, däp-dessurlarymyz we adatlary wagyz etmek maksady bilen ýerlerde ruhy baýlyga we aň-bilime bagyşlanan çäreler, seýilgählerde konsertlerler, duşuşyklar we söhbetdeşlikler we bäsleşikler hem-de dürli sport çäreleri şowhunly ýagdaýda geçireriler. Howruz baýramyňyz gutly bolsun!
18 марта 2013
halladym,Türkmenistan Nowruz baýramçylygyna gowy taýarlyk görýärler, bu baýramçylykda türkmeniň däp dessurlarylarymyzy dünýä ýaýyp belleýärler, hemmelriň baýramy gutly bolsun!
19 марта 2013
nesip bolsa şaman oduny ýakyp daşyndan aýlanarys, ýaman gyzykly bola ýöne bir az howa ýagynlyrak diýmeseň


text:
Düýn Gazagystanyň Karaganda oblastyndaky «Dolinka» atly türmede 8 sany tussag ol ýerdäki şertlere protest bildirip, öz bedenlerine agyr ýara saldylar.
Munuň özi bu türmede amala aşyrylýan şular ýaly protest çäreleriniň nobatdakysydyr.
Karaganda oblastynyň türmeler we zähmet-düzediş sistemalary boýunça oblast Komitetiniň metbugat sekretary Nataliýa Gorina bu tussaglaryň türmede özlerine gezmelemäge rugsat berilmegini, şeýle-de özlerine garyndaşlary tarapyndan getirilýän azyk-owkatlaryň çäklendirilmezligini we mejbury hapa süpürijilik düzgüniniň ýatyrylmagyny talap edendiklerini aýtdy.
Nataliýa Gorina tussaglaryň öz bedenlerine ýara salmaklary bilen bagly ýüze çykan bu waka boýunça derňew işleriniň ýola goýlandygyny mälim etdi. Ýöne tussaglaryň öz bedenlerine salan ýaralarynyň olaryň janyna näderejede howp abandyrýandygy barada welin, ol maglumat bermekden saklandy.


text:
AÝ/AR-nyň Rus gullugynyň habarçysy Aleksandra Wagner 27-nji maýda gündogar Ukrainadaky Lugansk we Donetsk şäherlerine dört günlük iş sapary bilen baryp gaýtdy. Ol regionda žurnalist bolup işlemegiň aýratynlyklary bilen bagly özünde galan täsirler barada gürrüň berýär.
Men geçen hepdede gündogar Ukrainadaky konfliktleriň gidýän zonasyna sapar edenimde mende iň uly täsir galdyran zatlaryň biri baran badyma ýüze çykdy.
Awtomat bilen ýaraglanan adamlar stansiýanyň ähli ýerlerine gözegçilik edýärdi. Men öňünden okan maglumatlarymdan çen tutup, ýaragly adamlaryň diňe okkupirlenen binalaryň golaýynda we şäheriň daşyndaky barlag-geçiş nokatlarynda durandygyny çak edipdim. Emma olaryň demirýol stansiýasy ýaly köp adamly ýerde durmaklary meni gaty geň galdyrdy.
Öz-özüni “halk respublikalary” diýip jar eden Lugansk we Donetsk ýaly şäherlerde žurnalist bolup işlemek çylşyrymly we howply. Surat ýa wideo aljak bolsaň, sende özbaşdaklygyny jar eden ýerli häkimiýetlerden rugsatnama bolmaly. Emma sen şeýle dokumenti sorap ýüz tutsaň, olar seniň metbugatda çap edilen ozalky maglumatlaryňy, hatda sosial mediadaky maglumatlaryňy hem barlap bilýärler.
Žurnalistlere garaýyş
Olar Kiýewiň hökümetine öz duşmany hökmünde garaýarlar we gündogardaky söweşijiler barada islendik negatiw maglumat ýazan žurnalisti özlerine garşy diýip hasap edýärler.
Оlar aslyýetinde Ukrainanyň günbataryndan ýa-da merkezi böleginden bolan žurnalistlere örän şübheli garaýarlar, şol bir wagtda-da Orsýetden baran žurnalistleri has gowy garşy alýarlar.
Eger žurnalistiň ozalky makalalary söweşijileriň göwnünden turmasa, onda olar žurnalistiň işlemegine diňe bir rugsat etmezlik däl, üstesine, telefonyny, kamerasyny we beýleki ýazgy gurallaryny hem elinden alýarlar. Käbir žurnalistleri birnäçe günläp, käte hatda hepdeläbem tussag edip bilýärler.
Täze ýarag
Luganskda separatist söweşijileriň topary meni Ukrainanyň milli howpsuzlyk gullugynyň okkupirlenen edarasyna alyp bardylar we barlagdan geçirdiler.
Gapyda eli ýaragly duran iki adamyň awtomatlary entek hatda ýagy-da süpürilmedik täze ýaraglardy. Bu adamlar ýaragyň mümkinçiliklerini doly bilýäne meňzänokdylar. Olar bir-birine ýaragyň ol ýa beýleki detallaryna degişli dürli soraglary berýärdiler.
Bu ýagdaý, meniň pikirimçe, ýaraglaryň ýerli polisiýadan ýa-da howpsuzlyk güýçlerinden basylyp alnan ýaraglar däldigini aýdyň görkezýärdi.
Men Lugansk we Donetst şäherlerinde bolan wagtymda diňe bir söweşijiler bilen däl, hatda ýerli ýaşaýjylar bilen gepleşenimde-de ýagdaý barada dürli pikirleri we özbaşdaklygyny jar eden respublikanyň kanunçylygy barada dürli pikirleri eşidipdim.
Separatistler kimler?
Birnäçe ýerli ýaşaýjylar separatistik hereketiň baştutanlarynyň hakykatda kimdiginden ýa-da olaryň nädip lider bolandygyndan özleriniň asla bihabardygyny aýtdylar.
Biz 25-nji maýda prezidentlik saýlawlarynyň geçirilişi barada maglumat toplamak üçin Donetsk welaýatynyň käbir böleklerine sapar edip, Donetsk şäherine gaýdyp barýarkak, biziň ulaglarymyzyň birini barlag-geçiş nokadynda sakladylar.
Eli ýaragly näbelli adamlaryň gözegçiliginiň astynda bolmak örän gorkuly ýagdaý eken. Siz olaryň buýruklaryndan boýun gaçyryp bilmeýärsiňiz. Siz olaryň kimdigini we pasportyňyzy barlamaga nähili hukugynyň bardygyny hem sorap bilmeýärsiňiz.
Şeýle ýagdaýda siz ýeke-täk bir zady arzuw edip bilýärsiňiz, ýagny olaryň niýetiniň erbet bolman, sizi bu ýerden geçirmekleri barada arzuw edip bilýärsiňiz. Emma bu ýerde hak-hukuk diýen zat asla ýok we siz muňa doly göz ýetirýärsiňiz.


text:
Aşgabatdaky Halkara Türkmen-Türk Uniwersiteti (HTTU) ýapyldy. Türkmen metbugatynda täze okuw ýyly üçin talyplary kabul etmek boýunça ýurduň harby bolmadyk ýokary okuw jaýlarynyň çap edilen sanawynda şu ýyl HTTU-nyň ady tutulmaýar.
Azatlyk Radiosyna öz çeşmeleriniň üsti bilen, HTTU-nyň Türkmenistanyň prezidentiniň ýörite karary bilen ýapylyp, onuň ýerinde “Oguzhan” adyndaky Tehnologiýalar uniwersitetiniň döredilendigini anyklamak başartdy.
Gürrüňi gidýän ýokary okuw jaýynda öňden okap ýören studentler ýurduň beýleki uniwersitetlerine we institutlaryna paýlanyp berildi.
“Dilçiler Apreala (bu institutyň gepleşik dilindäki ady – Red.) [Döwletmämmet Azady adyndaky Diller institutyna], inženerler Polite [Nebit-gaz institutyna] geçirildi. Bizi diňe habarly etdiler” diýip, efirde atlandyrylmazlygyny soran ozalky Türkmen-Türk Uniwersitetiniň talyby gürrüň berdi.
1993-nji ýylda düýbi tutulyp, 1994-nji ýylda hem bilim berip başlan bu ýokary okuw jaýynyň häzirki gün näme sebäden ýapylandygy barada hiç hili maglumat berilmeýär.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, mundan üç ýyl ozal, ýagny 2013-nji ýylyň 30-njy maýynda Türkmensitanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Türkiýäniň şol wagtky prezidenti Abdullah Gül Halkara Türkmen-Türk Uniwersitetiniň 3 müň talyplyk täze binasynyň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşypdylar.
Güleniň "Hyzmat" hereketi
Gepiň gerdişine görä aýtsak, HTTU-nyň ýapylmagy Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşykdan soň, türk prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň bu synanyşygyň arkasynda ABŞ-da ýaşaýan Fethullah Güleniň durandygyny öňe sürüp, onuň dünýädäki bilim merkezleriniň ýapylmagyny talap eden wagtyna gabat geldi.
Halkara Türkmen-Türk Uniwersitetiniň Fethullah Güleniň “Hyzmat” hereketine gönümel degişlidigi barada hiç ýerde görkezilmese-de, bu ýokary okuw jaýynda bilim alanlar talyplygyň ilkinji ýyllaryndan başlap, olaryň öz sözleri bilen aýdylanda, gulaklaryna “Güleniň pelsepesiniň” guýulýandygyny gürrüň berýärler.
“HTTU-a giren ýylymdan başlap sapaklardan daşgary hem talyplar we mugallymlar jemlenişip, din, Güleniň ‘hyzmat’ hereketi barada gürrüň ederdiler. Özüňi alyp barmagyň ýazylmadyk düzgüni hem bardy diýse bolar. Esasan hem türkmen-türk liseýlerinden gelenler wagyz-ündew bilen meşgullanýardylar. Türk mugallymlaryň barysy diýen ýaly hem bu işlere gatnaşýardylar” diýip, HTTU-nyň ozalky talyplarynyň biri gürrüň berýär.
Ýeri gelende ýatlatsak, türkmen häkimiýetleri ozal 1990-njy ýyllaryň başynda açylan türkmen-türk liseýleriniň hem barysyny 2011-nji ýyla çenli ýapyp çykdylar.
Sözümiziň soňunda bellesek, prezident Rejep Taýyp Erdoganyň Güleniň okuw merkezlerini ýapmak baradaky talaby bilen Halkara Türkmen-Türk Uniwersitetiniň ýapylmagynyň arasynda nähilidir bir arabaglanyşygyň bardygyny garaşsyz we resmi çeşmelere tassyklatmak başartmady.


text:
Orsýet Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri tarapyndan Eýrana garşy kabul edilen täze sanksiýalaryň kabul ederlikli däldigini aýdýar.
Orsýetiň DIM-niň wekili Andreý Nesterenko şu gün bu mesele bilen bagly çykyş edip, ABŞ-nyň we ÝB-iň öz kanunlaryny beýleki ýurtlara ýaýratmaga synanşyp, şol ýurtlaryň kompaniýalaryna we raýatlaryna garşy dürli sanksiýalary ulanmaga çalyşmagy bilen Moskwanyň ylalaşmaýandygyny mälim etdi.
Eýran bu sanksiýalaryň kabul edilmegini ýazgardy. Eýran kabul edilen täze sanksiýalaryň öz ýadro programmasy bilen bagly geçirilýän gepleşiklere päsgelçilik döretjekdigini aýdýar.
Kabul edilen bu dokumentler Eýranyň daşary söwdasyny, bank işlerini we energiýa pudagyny nazara alýar.


text:
Baku sudy azerbaýjanly hukuk aktiwistleri Leýla Ýunusa 8 ýarym ýyl, onuň hassa adamsy Arife bolsa 7 ýyl türme tussaglygyny berdi. Hukuk aktiwistleri ykdysady jenaýatlarda günäli tapyldy.
13-nji awgustda çykarylan türme tussaglygy hökümi sud edilen iki hukukçy we halkara hukuk toparlary tarapyndan adalatyň üstünden gülünmegi hökmünde häsiýetlendirildi.
Leýla Ýunus höküm okalmazyndan öň suda türme tussaglygynyň özi we adamsy üçin ölüm hökümine barabar boljagyny, sebäbi saglyk ýagdaýlarynyň ýaramazdygyny aýtdy.
"Siz bize ölüm hökümini çykardyňyz, ne meniň saglygym, ne-de Arifiň saglygy bize türmede uzak saklanmaga mümkinçilik berer» diýip, ol höküm okalanyndan soň suda aýtdy.
Şeýle-de ol özleriniň adam hukuklary boýunça alyp baran işleri üçin jezalandyrylýandyklaryny aýtdy.
"Azerbaýjan sowet faşizminiň ýoluny dowam etdirýär, şu günki gün Azerbaýjanda diktatura garşy durjak bolan islendik adam repressiýa uçraýar» diýip, ol suda aýtdy.
Döwlet prokurory ykdysady jenaýatlarda, şol sanda galplykda, salgytdan gaçmakda, bikanun biznes etmekde aýyplanan Leýla Ýunusa 11 ýyl, galplykda aýyplanan Arife bolsa 9 ýyl türme tussaglygynyň berilmegini talap etdi.
Arif Ýunus şol günki proses başlananda suda «jellatlary çagyr we hökümi oka» diýdi we özünden gitdi.
Bu jübüdiň 27-nji iýulda başlanan sud seljerişligi döwründe Arif dik oturmaga zordan ýarady we yzygiderli medisina gözegçiligini, şol sanda sanjym hem almaly boldy.
Sud onuň öý tussaglygyna geçirilip, bejergi almagy üçin edilen talaplary yzygiderli ret etdi. Oňa ýürek keseli babatda diagnoz goýlan we soňky 18 aýda iki gezek ýüreginden tutdy.
Sud prosesiniň mundan öňki günlerinde bolşy ýaly, adam hukuklary aktiwistleri we žurnalistler 13-nji awgustda hem sud zalyna goýberilmedi. Emma muňa garamazdan, daşary ýurt ilçihanalarynyň käbir diplomatlaryna sud zalyna girmäge rugsat berildi.
59 ýaşyndaky Leýla Ýunus Bakuwdaky hasaba alynmadyk Parahatçylyk we demokratiýa institutynyň esaslandyryjy direktory we Azerbaýjanyň adam hukuklary ýagdaýyny berk tankyt edýär. Ol geçen ýylyň iýulynda tussag edilmezinden öň ýurtdaky syýasy tussaglary dokumentleşdirmek proýektiniň üstünde işleýärdi.
60 ýaşyndaky Arif tanymal taryhçy we Kawkaz ýurtlaryndaky konfliktler, hususan-da Dagly-Garabag üstündäki dawa barada ylmy-barlag işlerini alyp barýar. Ol geçen ýylyň awgust aýynda tussag edileli bäri aýalyndan aýry saklanyldy.
Är-aýal Ýunuslar Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda parahatçylyk we ýaraşyk ideýalaryny öňe sürýär. Olar öz iş aspektleri bilen baglylykda dönüklikde we ykdysady jenaýatlarda aýyplandylar we dönüklik aýyplamalary babatda geljekki sudlarda höküm çykarylmaly.
Ýunuslar bu aýyplamalary ret etmek bilen, özlerine garşy bildirilýän günäleriň ählisiniň syýasy sebäplidigini aýdýarlar.
ABŞ, ÝB, şeýle-de HRW, AI, Adam hukuklary boýunça halkara federasiýasy bu jübüdiň deslapky tussaghanada, ýagny olaryň saglyk ýagdaýyny ýaramazlaşdyran şertlerde saklanmagyny ýazgaryp çykyş etdi.
Olaryň gyzy Dinara Ýunus iýun aýynda ejesiniň diabet we hepatit С keselleriniň bardygyny aýtdy.
Dinara 13-nji awgustdaky hökümden soň öz feýsbuk sahypasynda: «Meniň ene-atam şu gün öz soňky duşuşyklarynda ölüme höküme edildi» diýip ýazdy.
Bu höküm adam hukuklary toparlarynyň we daşary ýurt resmileriniň halkara ýazgarmalaryna we aladalaryna sebäp boldy.
Britaniýanyň Daşary işler ministrligi Ýunuslaryň türme tussaglygyndan soň «çuňňur alada» bildirdi.
Waşingtonda bolsa, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi John Kirbi ABŞ-nyň bu türme tussaglygy höküminden «düýpli alada galandygyny» aýtdy.
“Bu aýyplamalar diňe olaryň adam hukuklary işi we regionda dartgynlyklary gowşatmak hem ynamdarlygy berkitmäge gönükdirilen konstruktiw halkdan-halka programmalaryna goşulandygy sebäpli bildirilýäne meňzeýär» diýip, Kirbiniň beýanatynda aýdylýar. «Biz sud prosesindäki bidüzgünçilikler baradaky habarlardan hem alada galdyk» diýip, ol aýdýar.
Ol Birleşen Ştatlaryň Azerbaýjany bu jübüti, saglyk ýagdaýlaryny nazara alyp, «derhal, rehimdarlyk esaslarynda azat etmäge» çagyrýandygyny aýtdy we “ähli raýatlarynyň uniwersal hukuklaryny hormatlamak Azerbaýjanyň öz halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmek bähbitlerine laýyk gelýär» diýdi.
Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç bolsa, twitterde «Azerbaýjanyň häkimiýetleri Leýla we Arif Ýunusy türmä höküm etmek bilen, has aşak düşdiler» diýdi.
HRW bu hökümi "duran bir parodiýa" diýip atlandyrdy.
«Azerbaýjan hökümeti bu hökümi ýatyrmaly we olary derrew azat etmeli» diýip, HRW guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktorynyň orunbasary Reýçel Denber twitterde ýazdy.
Helsinki komissiýasynyň başlygy Kris Smit (Chris Smith) hem bu hökümi ýazgardy.
"Bu aýyplamalar Ýunuslara olaryň beýleki köp sanly syýasy tussaglar, şol sanda žurnalistler we aklawçylar üçin alyp baran parahatçylykly tagallalary üçin üçin bildirildi we Azerbaýjanyň hökümetiniň islendik görnüşdäki erkin sözi we başga pikirililigi ýok etmegiň ymykly kastyna çykandygynyň ýene bir görkezijisi bolup durýar» diýip, ol aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Inçekesele ýolugan adam köp ýyllaryň dowamynda inçekeseliň taýajyklaryny göteriji hökmünde gezip bilýär.
Beýik Britaniýa göçüp barýan adamlarda inçekeseliň taýajyklarynyň bolup-bolmazlygyny ýüze çykarmak üçin, olaryň hemmesi rentgene düşürýärler. Ýöne iňlis alymlary bu usulyň köp ýagdaýlarda doly maglumaty bermeýär diýen netijä geldiler.
Bu alymlaryň aýtmagyna görä, rentgen şöhlesi inçekeseliň diňe aktiw görnüşini, ýagny ötüşen ýagdaýlaryny ýüze çykaryp bilýär. Şeýle ýagdaýlarda inçekeseliň hemme alamatlary bireýýäm mese-mälimdir.
Imperial College London-yň hünärmenleri 1000-den gowrak adamy barlagdan geçirdiler. Olar inçekeseli ilkinji tapgyrlarynda gan barlagy arkaly ýüze çykaryp bolýar diýip habar berýärler.
Inçekesel ýokanç keseli bolany üçin, lukmanlar ony ilkinji tapgyrlarynda ýüze çykarmak örän wajypdyr diýip belleýärler.
Beýik Britaniýanyň häkimiýeti şeýle ylmy barlaglaryň başyny başlan hünärmenleriň işiniň Milli Saglygy goraýyş we kliniki ussatlygy institutynyň (NICE) ähli talaplaryna doly laýyk gelýändigini habar berýärler. NICE bireýýamdan bäri dürli keselleri anyklamaklagyň has netijeli usullaryny durmuşa geçirmeli diýip nygtaýar.
Inçekeseli göterijiler we inçekeselliler
Soňky birnäçe onýyllygyň dowamynda beýik Britaniýada inkesele ýolugan adamlaryň sany örän artdy. Bulara esasan hem lukmançylygy we saglygy goraýyş ulgamlarynyň pes derejede ösen ýurtlardan gelýän daşary ýurtlular degişlidir.
Inçekesel — bu adamyň öýkenine zeper ýetirýän bakterial infeksiýadyr. Käbir adamlar inçekesel bilen kesellemese-de, köp ýyllaryň dowamynda inçekesel taýajyklaryny öz organizminde göterip gezýär. Ýöne hünärmenleriň aýtmagyna görä, islendik zat, mysal üçin klimatyň çalyşmagy ýa-da ýönekeýje sowuklama bu inçekesel taýajyklarynyň «oýarylmagyna» sebäp bolup bilýär.
«Biziň teklip edýän gan barlagymyz inçekesel taýajyklaryny göterýän adamlary ýüze çykarmaga mümkinçilik berýär. Bu bolsa olary inçekeseliň ýaýbaňlanmasyndan we onuň agyr görnüşine geçmeginden gorap bilýär. Şeýlelikde, biz daş-töwerekdäki adamlary hem inçekeselinden gorarys, sebäbi inçekesel ýokanç keselleriň biridir» diýip, Imperial College London-yň professory Ajit Lalwani aýdýar.
Döwlet býujetiniň nukdaýnazaryndan bolsa, alymlaryň teklip edýän goşmaça barlagy Beýik Britaniýanyň Saglygy goraýyş ulgamyna puly köp mukdarda tygşytlamaga ýardam berer. Sebäbi keseli öňünden anyklamak onuň has ötüşen görnüşlerini bejermekden arzandyr.
Beýik Britaniýanyň Milli Saglygy goraýyş we kliniki ussatlygy instituty (NICE) şu ýylyň mart aýyndan ýurda göçüp gelýänleriň arasynda inkesellileriň bolup-bolmazlygyny anyklaýan barlaglaryň tertibine düzedişler girizdi.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Mantu barlagy 79% ýagdaýlarda dogry netijäni berýändir. Geçirilen barlaglarda ELI Spot-Plus 89% ýagdaýlarda inçekeseli anyklamaga kömek etdi. Mantu bilen bu barlagyň utgaşykly ulanylmagy 99% ýagdaýlarda inçekeseli dogry anyklap, barlagçylary geň galdyrdy. Ýöne bu barlag inçekeseliň ýiti geçýän ýa-da gizlin görnüşini seljerip bilmeýär. Barlag diňe näsagyň inçekesel bilen kesellänligini anyklamaga kömek eder.
Gaty gyzykly täzelik, peýdaly usul.Şu hakda giňişleýin maglumat berseňiz size minnetdar bolardyk.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Azatlyk Radiosy Eýranda ýaşaýan türkmenleriň ilhalar ýaşulylaryndan Nurmuhammet Ak bilen Türkmensähra türkmenleri barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Eýranda näçe türkmen bar, haýsy ýerlerde ýaşaýarlar? Daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenlere Eýranda ýaşaýan Türkmensähra türkmenlerini nähili tanadyp bolar?
Nurmuhammet Ak: Diňe bir Türkmensährada däl-de eýsem Eýranda ýaşaýan türkmenler diýsek has gowy boljak. Şäherlerde ýaşaýan adamlary sanap, olary bölenimizde, haýsy dil, haýsy taýpadan diýenimizde Eýranda; Benden-Türkmen, Akgala, Türkmenleriň merkezi hasaplanýan şäher Gümmet-Kowus bolýar, Kümüşdepe, aňyrsy derýaň ýagny Hazaryň gapdaly, Kelala şäheri, Marawdepe, Gökleňler, aňyrda Bujnurtda, Horasanda ýaşaýan türkmenler bularyň hemmesiniň takmynan sany 2 million bilen 3 millionyň arasynda türkmen bar diýse boljak.
Azatlyk Radiosy: Eýranda ýaşaýan türkmenlerimiz türkmençiligi nähili saklapdyr we nähili saklaýar?
Nurmuhammet Ak: Men çekinmän şuny aýdyp biljek, Eýranda ýaşaýan türkmenler başga dünýäde ýaşaýan türkmenlerden türkmençiligi saklamada has öňde. Mysal üçin: türkmeniň çöregi häzir bar, türkmeniň lybasy-eginbaşy özünde, türkmeniň tamdyry bar, türkmenin sazy-dutary, türkmeniň dili, türkmeniň ýaşaýan ýerlerindäki gadymy zatlary, türkmeniň öýi, türkmeniň çopany, çolugy, goýny, sygyry, düýesi ýagny bularyň hemmesi bar.
Elbetde, bir zady hem men basyrjak däl. Türkmenler haýsy ýurtda ýaşaýan bolsa şol ýurduň dilinden täsir alan ýerleri bar. Mysal üçin; Türkmenistandakytürkmenler köplenç orsça goşýarlar gepleşende, Owganystandakylar öz gapdalynda ýaşaýan Owganyň dilinden goşupdyrlar.
Eýranda-da parsça goşýarlar. Siriýede ýa-da Yrakda, ýa Hytaýdaky türkmenler köpüsi arap dilinden ýa-da hytaý dilinden goşupdyrlar. Ýöne şularyň arasyndan mysal alyp, biraz pikirleşip-oýlanşyp görenimizde, Eýran türkmenleri türkmençiligi saklamaklyk babatda tüweleme diýiljek ýagdaýda diýip aýtjak bolýaryn.
Azatlyk Radiosy: Eýranda türkmenleriň öz neşirýaty, öz metbugaty barmy? Şolar nähili ýagdaýda?
Nurmuhammet Ak: Türkmen kitaplary çykyp otyr. Türkmen neşirýaty bar. Türkmen gazeti bar. Okaýan oglanlar, şahyrlar, ýazyjylar türkmen dilinde ýazyp otyrlar. Türkmen adynda at dakjak bolsa kitaplary bar. Şoňa görä ullakan usssatlarymyz uniwersitetlerde türkmen alym bolup, öz dilini bilýan adamlarymyz bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenleriň mekdebi barmy Eýranda?
Nurmuhammet Ak: Eýrandaky türkmenleriň hemmesine “Suwsuz biten güller” diýip at berjek bolýaryn. Sebäbi, bärde Eýranda häzir türkmen mekdep ýok. Onuň ýerine türkmenlerde döwrebap ylymdan daşary mollalaryň okadýan zatlary hem bar.
Mysal üçin, biziň köp ýaşulylarymyz boldy Salaýy ahunlar ýaly, Muhammet Ahun Tekeler ýaly, şoňa meňzeş kän adamlar, muny her ýerde geplände ýa-da häzirki ýazyjy ahunlarymyz hem kürside, mikrofonda, juma namazynda münberde gürrüň berenlerinde edepden-ekramdan, öz diliňi saklamaklykdan gürrüň berjek bolanlarynda hemişe birinji mysallary biziň uly şahyrlarymyzdan, türkmen alymlarymyzdan, Magtymgulydan, Mätäjiden, Mollanepesden şulardan mysal berýärler.
Şu zatlary görüp otyrkak mälim bolýar, belli bolýar, diýmek biziň häzir türkmençiligimiz bar. Ýöne, biz muny näme etmeli? Ýaňky ýaly ylmy şekilde-görnüşde ýöretjek bolmaly.
Oňa-da näme gerek “El eli ýuwar, iki el birigse, ýüzi ýuwar” diýýär. Şolar ýaly alymlar, ýazyjylar oturyşsa-turyşsa. Bärde ýagny Gümmet-Kowusda, Bender-Türkmende, Kelalada, her hepde üýşüşip, edebiýat we şygyr barada gepleşik taýýarlaýan oglanlarymyz bar.
Bularyň hemmesi edebiýat ugrunda işläp ýörler. Dil, hökman öwredilmeli. Ata-babadan gelýän nakyllar direldilmeli. Gowy neşirýatçylarymyz bar. Mysal üçin; Türkmensährada biziň dilimiz diridir, ýöne owalka görä hasam direlden-ösdüren adamlar bar.
Mysal üçin: Myratdurdy Gazyň neşirýaty, Ýagty neşirýaty, Pendi ahunyň ýazan kitaplary bularyň hemmesi türkmende. Häzirki ýagdaýda-da goşgy, edebiýat ugrunda işläp ýören adamlarymyzyň hemmesi dilini, edebiýatyny, geçmişini saklajak bolup alada edip ýören adamlar we şeýle adamlar kän.
Azatlyk Radiosy: Eýrandaky türkmenlere özüňiz “Suwsyz biten güller” diýip at berdiňiz. Häzirki döwürde Eýrandaky türkmenleriň ýagdaýy nähili?
Nurmuhammet Ak: Elbetde, kemçiliklerimiz hem bar. Şäherleriň, obalaryň hemme ýerinde dilimiz ýüzde ýüz türkmen diýip biljek däl. Ýöne ýene-de bir gezek gaýtalajak, eýranly türkmenler başyny dik tutyp, aýdyp biljek bular “Suwsyz biten güller”.
Öz diline, öz watanyna, ýaşaýan ýerine, kada-kanunyna gaty hormat goýup, öz edebiýatyny zadyny direltjek bolup ýör. Şu ugurda Gürgende Pyragy neşirýatyndan doktor Sarly bar.
Biziň öz Sähra gazetimizden Abdyrrahman Düýeji bar. Häzirki oglanlarymyz alada edip ýörler. Bularyň janlary sag bolsun. Olara Taňryýalkasyn aýdasym gelýär. Bu aladalar bir adamyň, iki adamyň işi däl.
Köp adamlar şeýle zähmetiň ugrunda munuň arzuwyny edip geçdiler. Häzir öz ýagdaýymyza görä şeýle hyzmatlary edip ýörüs. Türkmensährada ýa-da bolmasa daşary ýurtlarda ýaşaýan adamlar gowy synlasa, edilen işler az däldir.


text:
4-nji oktýabrda ABŞ-nyň täze howa zarbalaryny urandygyna garamazdan, «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri Siriýanyň Türkiýe bilen serhetdäki Kobani şäherini topa tutmagy dowam etdirdiler.
ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň uruş uçarlary öten agşam pitneçileriň hüjümini duruzmak üçin YD nyşanalaryna zarba urmagy dowam etdirdiler.
Mundan ozalky zarbalar pitneçileriň ilerlemesini togtadyp bilmedi. Hasaplamalara görä, 180 müň çemesi adam serhetden aşyp, Kobaniniň töweregindäki söweşlerden gutulmak üçin Türkiýä geldi.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýdeniň Türkiýe Siriýadaky «Al-Kaýda» bilen ilteşikli toparlary goldady diýen sözlerini gaharly garşylady.
Baýden 4-nji oktýabrda özüniň Erdogana telefon edip, bu sözleri üçin ötünç sorandygyny aýtdy. Şu arada türk kürt protestçileri we siriýaly kürt bosgunlary serhetde türk serhet howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşdy.


text:
Awstraliýanyň häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, bosgunlary Awstraliýa alyp barýan Indoneziýanyň balykçylyk gämisiniň Hindi okeanynda agdarylmagy netijesinde bir ýaş çaga heläk bolupdyr, ýene-de sekiz adam ýitirim bolupdyr.
Awstraliýanyň resmileriniň şenbe güni aýtmagyna görä, Kristmas adasynyň golaýynda anna güni gark bolan gämide 97 ýolagçy bolupdyr.
Awstraliýanyň içeri işler ministri Jeýson Klare diri galan 88 adamyň Owganystandan, Eýrandan we Şri Lankadandygyny aýtdy we olaryň Awstraliýanyň harby deňiz gämisi tarapyndan halas edilip, Kristmas adasyna eltilendigini habar berdi.
2007-nji ýyldan bäri gaçybatalga tapmak isleýän 45 müňden gowrak adamyň bu deňiz ýolundan peýdalandygy, olardan 1 000-den gowragynyň gark bolandygy barada habar berilýär.
Adam gaçakçylygy Indoneziýada gadagan edilýär, emma ýurt resmileri muňa gatnaşykly bolmakda aýyplanýarlar.


text:
Bilnişi ýaly Türkiýe, türkmenistanly zähmet migrantlaryň agdyklyk edýän ýurtlarynyň biri.
Stambul şäheri bolsa türkmen migrantlar bilen dürli saý-sebäpden gelýän türkmen raýatlarynyň iň köp ýerleşen ýeri. Şonuň üçin hem ylaýta-da Stambulyň Atatürk adyndaky aeroportunda bolan soňky hüjümler ünsi bu ýerdäki türkmen raýatlaryna we olaryň howpsuzlyk ýagdaýyna gönükdirdi.
Ýatlap geçsek, Stambulyň Atatürk adyndaky halkara aeroportunda gurnalan terrorçylykly hüjümlerde bir türkmenistanly raýatyň hem ýaralanandygy mälim edilipdi.
Stambulda bolýan terrorçylykly hüjümler bu ýerdäki türkmen migrantlarynyň we beýleki türkmenistanly raýatlaryň iş hem durmuş şertlerine nähili täsir edýär? Türkmen migrantlar terrorçylykly hüjüm howpuna garşy ätiýaçlymy we bu ugurda olar nähili hereket edýärler?
Azatlyk Radiosy Dünýä türkmenleri gepleşiginiň nobatdaky sanyny Stambuldaky terrorçylykly hüjümleriň türkmen migrantlara ýetirýän täsirine gönükdirýär.
Bu temadaky gepleşige gatnaşmak, öz tejribelerini we belliklerini dünýä türkmenlerine ýetirmek işleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen habarlaşyp bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma galdyryp bilersiňiz.


text:
Tomus aýlarynyň gelmegi bilen dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmen migrantlary, studentler we olar bilen durmuş baglary bolan daşary ýurtlular öz dogan-garyndaşlaryny, çagalaryny we tanyş-bilişlerini görmek üçin Türkmenistana baryp-gelýärler.
Olaryň arasynda ençeme ýyldan soň Türkmenistana barýanlar hem bar.
Ýogsa-da, ençeme ýyldan soň Türkmenistana baranlaryň ünsüni çekýän zatlar näme? Olary geň galdyran, buýsandyran we göwnüni galdyran zatlar näme?
Azatlyk radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda golaýda Türkmenistana baryp-gaýdan türkmen migrantlarynyň we daşary ýurtlularyň owalky hem häzirki ýagdaýlar baradaky pikirlerini sorady.


text:
Türkmenistan jenaýat-iş ýörediş kanunçylygyny liberallaşdyrýar.
Mejlisiň nobatdaky sessiýasynda ýurduň jenaýat kodeksine degişli üýtgetmeler girizildi.
Jenaýat kodeksiniň täze nusgasynda agyr ženaýatlar üçin berilýän aňrybaş jezanyň möhletini azaltmak, jeza hökmünde pul jerimelerini salmak, aklawçylaryň roluny ýokarlandyrmak nazara alnypdyr.
Şeýle-de türkmen kanunçylary tohumçylyk, syýahat, Türkmenistanyň halkara şertnamalary, ýerli häkimiýet dolandyryşy baradaky kanun proýektleri we beýlekiler barada maslahat etdiler.


text:
Musulmanlaryň arasynda Amerika ýigrenji KGB döredipdir.
Rumyniýanyň owalky diktatory Nikolaý Çauşeskunyň gizlin habar alyş gullugy taýdan geňeşçisi Ion Mihai Paçepanyň öňe sürmegine görä, ýörite bu ugurda 1970-nji ýyllarda Sowet KGB-siniň baştutany Ýuriý Andropowyň ýolbaşçylygynda uzak möhletli operasiýa alnyp barlypdyr.
Paçepa "Sowuk uruş" mahalynda kommunistik bileleşikden Günbataryň tarapyna geçen iň ýokary çinli adam bolupdyr. Ol 1978-nji ýylda ABŞ-a gaçypdyr we şondan soň Merkezi gizlin habar gullugy MAG-niň (CIA) goragy astynda gizlinlikde ýaşapdyr. Paçepa indi bolsa öz ýatlamalaryny "Dezinformasiýa" diýen at bilen kitap görnüşinde çap etdirdi. Kitabyň redaktorlarynyň biri hem ABŞ-nyň alymlaryndan Ronald Ryçlakdyr.
Kitapda öňe sürülmegine görä, häzirki döwürde Ýakyn Gündogar we musulman ýurtlarynda giňişleýin ýaýran Amerika, Günbatara we Ysraýyla garşy bolan ýigrenç KGB tarapyndan ýörite taýýarlanypdyr.
"Dezinformasiýa" atly kitapdaky maglumata görä, KGB "SIG" atly operasiýasyny taýýarlan mahaly ondan owal durmuşa geçiren "Seat 12" atly operasiýasyndan ylham alypdyr. Soňky operasiýa bolsa Watikan bilen Rim papasyna garşy bolupdyr. Papa 12-nji Pýunyň Ikinji jahan urşy mahalynda holokosty görmediksirän bolandygy barada propaganda ýaýratmak maksat edinilipdir.
"Yslam älemi täze ekstrimistik toparlaryň döredilmegi üçin peýdalanylýan Petri boş gap ýaly öz bähbidiňe ulanyp boljak sebitdir we marksisikt-leninçilik pikirlere süýkenýän Günbatara garşy jemgyýetleri döretmek üçin ondan peýdalanmak gerek".
Ýuriý Andropow, SSSR-iň KGB-siniň baştutany.
Kitabyň awtorlaryndan bolan Missisipi uniwersitetiniň professory Ronald Ryýçlak şol operasiýanyň gaty üstünlikli netije berendigini nygtap şeýle diýipdir: "1960-njy ýyllaryň öňüsyrasynda Papa 12-nji Pýu ölenden soň KGB-niň uly oýny durmuşa geçirildi. Ol barada kitaplar, makalalar ýazyldy. Dürli dillere terjime edilip, bütin dünýä ýaýradyldy. KGB muny etmek bilen diňe Papany göz öňünde tutmandy. Şol bir wagtyň özünde Katolik buthanasyna, Hristianlyga (Haçparazlyga) we olaryň ýörelgesine eýerýän Günbatar jemgyýetine uly zarba urdy. Şeýlelikde Nikita Hruşýowyň maksadyna ýetildi".
Paçepanyň ýazmagyna görä, 1967-nji ýylda arap ýurtlary bilen Ysraýylyň arasyndaky urşuň möwjemeginden soň KGB-niň baştutany Ýuriý Andropow ýörite uzak möhletli "SIG" atly operasiýany başladypdyr. 1982-nji ýylda SSSR-iň baştutany bolan Andropowyň yüregine düwen planyna görä, sosialistik bileleşigiň ýurtlaryndan müňlerçe içaly Ýakyn Gündogar bilen beýleki musulman ýurtlaryna iberilip, halky Günbatara garşy gönükdirmek maksat edinilipdir.
1987-nji ýylda Çauşeskunyň režimi hakda ýazan "Gyzyl gözýetimler" atly kitaby bilen kommunistik bileleşikde, ýagny blokda çynlakaý jedelleriň döremegine sebäp bolan Paçepa henize çenli metbugatda çykyş etmändi. Diňe Azatlyk Radiosynyň sowallaryna ýazmaça jogap beripdi.
Paçepanyň aýtmagyna görä, ol 1978-nji ýylda ýurtdan gaçyp çykýança, diňe rumyn KGB-si dürli musulman ýurtlara 500-e golaý içaly iberipdir. Umuman alnanda bolsa, Moskwadan alnyp barylýan operasiýanyň çäginde iberilen içalylaryň sany şol wagta çenli 4 müňe golaýlapdyr. Pasepanyň nygtamagyna görä, içalylary ýörite musulman azlyklarynyň arasyndan saýlap alypdyrlar we olary hamala mugallym, molla, inžener, doktor, sungat işgärleri hökmünde iberipdirler. Iberilen içalylaryň ýüzden 75 göterimi öz missiýasyny üstünlikli dowam etdirip bilipdir.
Paçepanyň bellemegine görä, häzirki döwürde yslam dünýäsinde Günbatara garşy edilýän radikal çykyşlary, terrorçylykly hüjümleri gören mahalyň KGB-niň planyny üstünlikli berjaý edendigine göz ýetirmek bolýar.
"Russiýada ors patyşasy wagtyndaky antisemitizm, "Sion akyldarlarynyň protokollary” ýaly toslama dokumentleriň ýaýramagyndan soň jöhütler (ýewreýler) talanyp başlapdyr. Milletparaz antisemitizmiň ösmegi netijesinde-de soňra Holokost bolupdyr. Sowet hökümetiniň ýaýradan antisemitizm ideýalarynyň netijeleri bolsa häzirki halkara terrorçylykdyr".
Rumyniýanyň owalky howpsuzlyk gullugynyň başlygy Ion Mihai Pasepa.
Kitapda öňe sürlüşine görä, SSSR-iň howpsuzlyk gullugy bu plany durmuşa geçirmek üçin Palestinanyň garaşsyzlygyna şertsiz goldaw bermegi dowam edipdir. Palestinanyň azat ediş goşuny ýaly käbir guramalara marksizm-leninizm ideologiýasy esasynda tälim berlipdir we olara kömek gaýgyrylmandyr. Munuň ýany bilen Ysraýylyň we sionistik ideýalaryň milletparazlyk ýaly kabul edilmegi, Amerika bilen Günbatary bolsa şeýle ideýalaryň goldawçysy edip görkezmek babatynda yzygiderli tagalla edilipdir.
Meselem, ideologiýa materialy höküminde ors patyşasy döwründe toslap tapylan "Sion akyldarlarynyň protokollary" ýaly materiallar terjime edilip, ýaýradylypdyr. Şol protokollarda jöhitleriň Ýewropany öz ellerine almak planlarynyň bardygy aýdylypdyr. Ors patyşasy döwründe şol protokollar ýaýradylandan soň, Russiýada jöhitler talanyp başlapdyr.
Paçepanyň aýtmagyna görä, "SIG" diýip atlandyrylan ýörite operasiýa hut Andropowyň özi ýolbaşçylyk edipdir we onuň özi kommunistik ýurtlaryň howpsuzlyk organlaryna şeýle tabşyryk ýazypdyr: "Yslam älemi täze ekstrimistik toparlaryň döredilmegi üçin peýdalanylýan Petri boş gaby ýaly öz bähbidiňe ulanyp boljak sebitdir we marksistik-leninçilik pikirlere süýkenýän Günbatara garşy jemgyýetleri döretmek üçin ondan peýdalanmak gerek".
Paçepa Azatlyk Radiosyna şeýle sözleri ýazýar: "Russiýada ors patyşasy wagtyndaky antisemitizm, "Sion akyldarlarynyň protokollary” ýaly toslama dokumentleriň ýaýramagyndan soň jöhitler talanyp başlapdyr. Milletparaz antisemitizm hem Holokosta getiripdir. Sowet hökümetiniň ýaýradan antisemitizm ideýalarynyň netijeleri bolsa häzirki halkara terrorçylykdyr".


text:
Orsýetli öňki kanun çykaryjy 1998-nji ýylda kanun çykaryjy Galina Starowoýtowanyň öldürilmegini gurnamakda aýyplanyp, 17 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Mihail Gluşçenko babatyndaky bu hökümi 28-nji awgustda Sankt Peterburgyň sudy çykardy.
2013-nji ýylda Gluşçenko “Demokratik Orsýet” partiýasynyň egindeş başlygy Galina Starowoýtowanyň ölümine gatnaşygy üçin sud edilipdi.
2015-nji ýylyň mart aýynda Gluşçenko derňewçiler bilen işleşip, biznesmen Wladimir Barsukowyň korrumpirlenen şäher resmileri bilen gatnaşyk gurnamagynyň öňüne böwet döreden Starowoýtowany öldürmegi tabşyrandygyny aýtdy.
Starowoýtowa 1998-nji ýylda Sankt Peterburgdaky öz jaýynda atylyp öldürildi.
2005-nji ýylda sud Starowoýtowanyň ölümine gatnaşykda iki adamy aýyplap, olary 20 hem 23 ýarym ýyllyk türme tussaglygyna höküm etdi.


text:
10-njy iýunda Londonda Konfliktlerde seksual zorlugyň soňuna çykmak boýunça global sammit başlandy. Bu dört günlük çäräniň şu tema bagyşlanan iň uly maslahatdygy aýdylýar.
Dünýäniň 100-e golaý ýurdundan ýolbaşçy resmiler, şeýle-de kanun, harby we adalat pudaklarynyň wekilleri, hökümete degişli bolmadyk toparlar, graždan jemgyýetçiligi ugrunda işleýän guramalar we dini öwrenýän alymlar çärä gatnaşýarlar.
Seksual zorlugyň soňuna çykmak inisiatiwasy 2012-nji ýylda Britaniýanyň daşary işler boýunça sekretary William Heýg (William Hague) we ABŞ-nyň bosgunlar boýunça ýörite wekili kino ýyldyzy Anjelina Joli (Angelina Jolie) tarapyndan öňe sürülipdi. Olaryň ikisi-de Londondaky sammite gatnaşýarlar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) hem duşuşyga gatnaşýar. Kerri duşuşygyň öňüsyrasynda Londonyň "Evening Standard" neşrinde çap eden makalasynda sammitiň “seksual zorlugyň taryhyň geçmişinde galmagy” ugrunda işlejegini aýtdy.


text:
Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawez özüniň rak keselinden sagalandygyny aýdýar.
Kubada geçirilen soňky medisina barlaglaryndan soň Wenesuela dolanan Çawez bejerginiň üstünlikli tamamlanandygyny aýtdy.
“Dört aý töweregi mundan öň, edil şu wagt, edil şu sagatda, men operasiýa otagynda ýatyp, ýedi sagada çeken operasiýany başdan geçirdim. Rak bejerildi. Indem, edil gudratda bolşy ýaly, dört aýdan soň, men siziň öňüňizde durun. Dört aý geçenden soň, men siziň araňyzda köçede durun” diýip, Çawez özüniň tarapdarylarynyň toparyna ýüzlendi.
Şu ýylyň iýun aýynda Kubanyň lukmanlary Çaweziň bedeninden tapylan rak ösüntgilerini aýyrmak üçin operasiýa geçiripdiler. Şondan soň Wenesuelanyň liderine dört gezek himoterapiýa kursy edildi.
57 ýaşly Çawez 13 ýyl bäri häkimiýet başynda otyr. Ol geljek ýylyň oktýabrynda geçiriljek saýlawlara hem öz kandidaturasyny goýmagy göz öňünde tutýar.