text:
Akademik Gaýyp Nepesow türkmenleriň arasynda ilkinji ylymlaryň doktory, orta aziýaly we gazagystanly ýerli milletden bolanlaryň arasynda ilkinji taryh ylymlarynyň doktorydyr.
Gaýyp Nepesow TSSR YA-nyň döredilmeginiň sakasynda duran alymlaryň biridir. Ýöne, muňa garamazdan, şu günki gün türkmenistanlylar, ylmy intelligensiýanyň soňky nesli Gaýyp Nepesow barasynda juda az bilýär. Türkmen sowet ensiklopediýasynyň taryha degişli bölümlerinde-de akademik Gaýyp Nepesow barasynda hiç zat aýdylmaýar diýen ýaly. Onuň ylmy işlerine salgylanylmaýar.
Gaýyp Nepesow 1907-nji ýylda Hywa hanlygynyň Könürgenç begliginiň Rejep bagşy obasynda batragyň maşgalasynda dünýä inýär. Häzir bu oba Daşoguz iliniň Türkmenbaşy etrabyna degişli. Geljekki alym 7 ýaşyndaka dädesi açlykdan ölýär. Baý gapysynda batrakçylyk edýän ejesiniň-de ykbaly şeýle bolýar.
Doga maýyp, pişekli ýöreýän Gaýyp Nepesow 1917-23-nji ýyllarda Ogşuk baý atly feodalyň gapysynda günlükçi bolýar. Ol gaçyp, Jüneýit hanyň gumda mekan tutunan guýusyna barýar. Ol bu ýerde-de ýüz tapmansoň, 23-25-nji ýyllarda Gazanjykda sergezdançylyk edýär, maýyp ýetginjek çem gelen ýerde ýatyp-turýar. 18 ýaşynda sowet häkimiýeti oňa eýe çykýar. Ol Gökdepe stansiýasyndaky başlangyç mekdepde-internatda, ondan soň Aşgabatdaky rabfakda okaýar. 28-34-nji ýyllar aralygynda Maryda, Aşgabatda, Daşoguzda dürli wezipelerde işleýär.
Ylym ýoly
1934-nji ýylda Moskwanyň taryh-filosofiýa we edebiýat institutyna okuwa girýär. Soňra Türkmenistanyň ýokary we ýörite orta okuw jaýlarynyň ençemesinde mugallym, kafedra müdiri bolup işleýär. Şol ýyllarda Türkmen döwlet pedagogik institutynam tamamlaýar.
Gaýyp Nepesow 1942-nji ýylda Moskwanyň Lomonosow adyndaky Döwlet Uniwersitetinde “1917-20-nji ýyllarda Hywa halk rewolýusiýasy” diýen temadan kandidatlyk dissertasiýasyny goraýar. 1947-nji ýylda bolsa şol uniwersitetde “Hywanyň türkmen raýonlarynda sowet gurluşynyň ýeňmegi, 1917-36-njy ýyllar” diýen temadan doktorlyk dissertasiýasyny goraýar. Şol ýyl SSSR Ylymlar akademiýasynyň türkmen bölüminiň müdirligine, 1948-nji ýylda bolsa şol bölümiň prezidiumynyň başlygynyň orunbsarlygyna saýlanýar. Şol bölümiň bazasynda TSSR Ylymlar akademiýasy döredilende, Gaýyp Nepesow ilkinjileriň hatarynda TSSR Ylymlar akademiýasynyň akademikligine saýlanýar.
1951-nji ýylda akademik Gaýyp Nepesowyň “Demirgazyk Türkmenistanda sowet gurluşynyň ýeňmegi“ atly göwrümli ylmy monografiýasy çap edilýär. Ýöne kitap okyjylar köpçüligine ýetmänkä, ähli ekzemplýary ýygnalyp alynýar. Partiýanyň MK-nyň neşiri bolan “Bolşewik” žurnalynda, Moskwada neşir edilýän “Woprosy istorii” žurnalynda , türkmen metbugatynda alymy taryhy ýoýmakda, buržuaz milletçilikde aýyplaýan ençeme makala peýda bolýar. Ýogsam bolmasa, göni bir ýyl ozal, 1950-nji ýylda ol “Zähmet Gyzyl Baýdak” ordeni bilen sylaglanypdy. TKP MK-nyň 1951-nji ýyldaky 6-njy Plenumy “Monografiýa ideologiýa taýdan zyýanly, duşmançylykly monografiýa” diýip, ýörite karar kabul edýär. Ony partiýa hataryndan çykarýarlar.
TSSR YA-nyň 1952-nji ýylyň martyndaky ýyllyk ýygnagynda Gaýyp Nepesowy ylmy derejelerden, ylmy atlardan mahrum etmek baradaky meselä seredilýär. SSSR-iň Ýokary Attestasiýa komissiýasy TSSR YA-nyň ýyllyk ýygnagynyň kararyny tassyklaýar. Ylmy atlary, derejeleri ýatyrylan uly alym işsiz galýar. Ony we onuň maşgala agzalaryny döwlet gulluklary yzarlaýar.
1955-nji ýylyň noýabrynda Gaýyp Nepesow aklanýar. 1959-njy ýylda akademiklikden beýleki atlary dikeldilýär. Ýöne barybir ylmy ugurdan iş berilmeýär. Türkmenistanyň Radiogepleşikler komitetine ölümiň öýünde edebi terjimeçi bolup işe ýerleşýär.
Gaýyp Nepesow 1960-njy ýylda Garagalpagystana gidýär. Nukus Döwlet pedagogik institututynda 1971-nji ýyla çenli kafedra müdiri bolup işleýär Arasynda iki gezek Türkmenistana dolanyp, ýokary okuw jaýlarynda mugallym bolup işleýär. Ýöne yzarlanmalar sebäpli ýene-de Garagalpagystana gitmäge mejbur bolýar. Onuň ylmy monografiýalary Özbegistanda we Moskwada ors dilinde çap edilýär. Oňa “Garagalpagystanyň ylymda at gazanan işgäri” diýen hormatly at dakylýar. Özbegistanyň YA-nyň tagallasy bilen Gaýyp Nepesowyň akademiklik derejesi geçen asyryň 60-njy ýyllarynyň ortasynda dikeldilýär.
Akademik Gaýyp Nepesow 1976-njy ýylyň 11-nji ýanwarynda 69 ýaşynyň içinde dünýäsini täzeledi. Ony dogduk ili Daşoguz topragynda hiç hili ýas çäresini geçirmezden jaýladylar. 2007-nji ýylda akademigiň 100 ýyllygy-da bellenmedi. Şol dymyşlyk häzirem dowam edýär.
Alymyň neşir edilen nähili işleri bar?
“Türkmenistan SSR-niň döredilmegi” Aşgabat, Türkmendöwletneşir, 1949 ý. (türkmen dilinde), Nepesowyň “Demirgazyk Türkmenistanda sowet gurluşynyň ýeňmegi” Aşgabat, 1951 ý. hem 1960 ý., “Horezm rewolýusiýasynyň taryhyndan” Daşkent, 1962 ý.(ors dilinde), “Hywa we Buhara sosializm ýolunda” Moskwa, Nauka, 1967 ý. (ors dilinde), “Horezm we Buhara respublikalarynyň taryhy” Moskwa, Nauka, 1971 ý. (ors dilinde), “1920-1924-nji jyllarda Horezm halk sowet rewolýusiýasynda Garagalpagystan milletçileriniň roly” Nöks, 1964 ý. (garagalpak dilinde), bulardan başga-da alymyň türkmen we Merkezi Aziýanyň taryhyna, onuň dürli meselelerine bagyşlanan köp sanly ylmy makalalary dürli döwürde gazet-žurnallarda çap edildi.
Taryh ylymlarynyň doktory, professor Kakajan Muhammetberdiýewiň “Gaýyp Nepesowiç Nepesow” atly ylmy bibliografiýada ýerleşdirilen makalasynda şeýle diýilýär:
- Gaýyp Nepesow watanymyzyň taryhy öwreniş ylmynyň altyn fonduna giren düýpli işleri döreden adam. Gynansagam, bu adamyň ady giň halk köpçüligine belli däl, hatda taryh ylmy bilen ýörite meşgullanýan ýaşlaram oňat tanamaýar. Nepesowyň “Demirgazyk Türkmenistanda sowet gurluşynyň ýeňmegi“ atly uly göwrümli monografiýasynyň diňe bir Nepesowyň terjimehalynda däl, Türkmenistanyň taryhy öwreniş ylmynda-da uly hadysa bolandygyny, bu işiň alymyň başyna köp gowgalar getirendigini aýdyp bilerin. Köp ýyla çeken jebirli zähmetiň netijesi bolan bu kitap iňňän köp çeşmeleriň esasynda döredi. Özem olaryň köpüsi ylmy dolanyşyga hut Nepesow tarapyndan girizildi. Olar Moskwanyň, Sankt-Peterburgyň, Daşkendiň, Almatynyň, Aşgabadyň arhiwlerinde saklanýan ägirt gymmatly dokumentlerdi. Gaýyp Nepesow özünden öň hiç kim tarapyndan öwrenilmedik birgiden materaly gözläp tapdy.
Türkmenistanda magaryfdyr ylmyň berkarar bolmagynda we ösmeginde onuň bitiren hyzmatlaryna baha bermäge bireýýäm wagt ýetdi. Adalatyň haky üçin muny şeýtmeli we nähak ryswa edilen, kemsidilen, unudylan ýene-de bir belent ady halka basymrak gaýtaryp bermeli. Gaýyp Nepesow belent adamdy, uly alymdy, hakyky akademikdi – diýip, taryh ylymlarynyň doktory, professor Kakajan Muhammetberdiýewiň “Gaýyp Nepesowiç Nepesow” atly ylmy bibliografiýada ýerleşdirilen makalasynda aýdylýar.
Gaýyp Nepesowyň ömür beýanyny onuň geçen asyryň 60-70-nji ýyllarynda Nukusda, Daşkentde, Mokswada, Leningradda çykan kitaplarynyň giriş bölümlerine öz eli bilen ýazan maglumatlary esasynda taýýarlandy. Taryh ylymlarynyň doktorlary Almaz Ýazberdiýew bilen Kakajan Muhammetberdiýewiň 300 nusgalykda 1997-nji ýylda neşir etdiren “Gaýyp Nepesowiç Nepesow” atly ylmy bibliografiýasy uly goldanma boldy.


c: text/html

text:
ABŞ we Owganystan uzak möhletli howpsuzlyk ylalaşygyny baglaşmak boýunça tagalla edýärkä, Waşingtonyň Owganystandan ähli goşunlaryny çykarmagyny göz öňünde tutýan plan has real görünýär. AÝ/AR-nyň habar merkezi ABŞ-nyň Owganystandaky goşunlaryny doly çykarmaga ýykgyn etmeginiň ençeme sebäplerine syn edýär.
ABŞ-nyň we Owganystanyň uzak möhletli howpsuzlyk ylalaşygyny baglaşmak meselesi yza tesdirilýärkä, Waşingtonyň Owganystanda öz goşunlaryny galdyrmazlyk boýunça göz öňünde tutýan planynyň durmuşa geçirilmegi hakykata has ýakyn görünýär.
Şu aýda Owganystanyň Loýa Jirga maslahatynda Kabul bilen Waşingtonyň arasynda oktýabr aýynda ylalaşylan ikitaraplaýyn Howpsuzlyk ylalaşygynyň taslamasyna garalar.
Şol bir wagtda-da ikitaraplaýyn Howpsuzlyk ylalaşygyna we onuň ýanyndaky Goşunlaryň statusy boýunça ylalaşyga degişli düýpli gapma-garşylyklar saklanyp galýar. Hususan-da, Waşington öz harbylarynyň owgan kanunlaryna laýyklykda sud edilmezligine kepil geçilmegini talap edýär.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Loýa Jirganyň kararlaryny doly berjaý etjege meňzeýär, şeýlelikde Waşingtonyň bu ugurdan gepleşikleri dowam etdirmäge islegli boljagyny çaklamaga esas galmaýar.
Uruşdan ýadawlyk
ABŞ Owganystanda dowam edýän uruşda bu ýurduň hökümetine beren ýardamy netijesinde 12 ýylyň dowamynda 2150 harbysyny ýitirdi, 20 müňe golaý amerikanly ýaralandy.
“Waşington Post” gazetiniň we “ABC News” telekanalynyň iýul aýynda geçiren pikir soralyşygy amerikanlaryň dörtden üç böleginiň urşy dowam etdirmegiň manysy ýok diýip hasap edýändigini görkezdi. Pikirini beýan edenleriň ýarpysy amerikan harbylarynyň Owganystandaky harby çärelere gatnaşmagynyň ABŞ-nyň milli howpsuzlygyna goşant goşup bilmändigini aýdypdyr.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen ABŞ-nyň resmileriniň arasyndaky dartgynlylyk, “Talyban” hereketiniň gandöküşikli çykyşlary we “Talyban” bilen parahatçylykly gepleşikleri geçirmek meselesindäki şowsuzlyklar amerikan jemgyýetinde Owganystandaky ýitgileri azaltmak zerur diýen pikirleriň güýçlenmegine sebäp boldy.
NATO-nyň graždan geňeşçisi we Waşingtondaky Amerikan howpsuzlygy proýektiniň agzasy Dawid Ýoung 2014-ni ýyldan soň Owganystana harby ýardam bermegiň zerur diýip, amerikan jemgyýetini ynandyrmagyň örän kyn boljagyny aýtdy.
Ýoungyň bellemegine görä, eger Owganystanyň ykdysadyýeti we howpsuzlyk güýçleri edil häzir özüni oňarmagy başarmasa, olar muňa bäş ýa on ýyldan hem ukyply bolmaz diýen pikirler öňe sürülýär.
Maliýe basyşy
Owganystandaky uruş bilen baglylykda bildirilýän nägilelikleriň ABŞ-daky maliýe kynçylyklar bilen hem baglanyşygy bar.
ABŞ-nyň ykdysadyýeti global maliýe krizisinden saplanmaga dyrjaşýarka, amerikan salgyt töleýjileri Owganystandaky urşa we bu ýurduň ykdysadyýetini galdyrmak maksatlara sarp edilen birnäçe trillion dollarlyk çykdajylaryň ýene-de dowam etdirilmeginden howatyrlanýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenbe güni Türkmenistana resmi sapara baran owgan prezidenti Hamid Karzaý prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy.
Duşuşykda taraplar özara hyzmatdaşlyklary, şol sanda, söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, elektroenergiýa, transport we medeni-gumanitar pudaklardaky hyzmatdaşlyklary ösdürmegiň perspektiwalary barada pikir alyşdylar.
“Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan” gaz proýektiniň gurluşygy bilen bagly meseleler hem bu duşuşykda aýratyn üns merkezinde boldy.
Bu duşuşygyň yzy bilen birnäçe özara ylalyşyklara gol çekişlik dabarasy hem boldy.


text:
Russiýanyň metbugatynda germaniýaly professor Lorenz Haag diýlip atlandyrylýan şahsyýete Kremli öwüp, Russiýanyň Ukrainadaky hereketlerini goldaýan adam hökmünde giňden salgylanylýar. Emma “professoryň” ylmy derejesi çynlakaý şübheleri döredýär.
Germaniýaly professor Lorenz Haagy Kremliň apologeti, ýagny onuň janköýeri we hemişe tarapyny tutup çykyş edýän diýip atlandyrsa bolar.
Sebäbi Russiýanyň metbugaty prezident Wladimir Putiniň liderligini öwýän, Russiýanyň Ukrainadaky hereketini goraýan we Günbatary Moskwa bilen gatnaşyklarynda has mylaýym pozisiýada durmaga çagyrýan adam hökmünde Haaga yzygiderli salgylanýar.
Emma faktlardan çen tutsaň, onda “professor” Haag asla professor däl.
Şeýle-de onuň ýolbaşçylyk edýändigi aýdylýan gurama - “Global aragatnaşyk üçin wekilhana” diýlip atlandyrylýan nemes guramasy düýpgöter galp gurama diýlip ýazgaryldy.
Häzirki wagtda Berlinde ýaşaýan we arhitektura boýunça tanymal rus taryhçysy Dmitriý Hmelnitskiý Haagyň “professorlyk” derejesi babatda şübhelenen ilkinji şahs boldy.
"Germaniýada şeýle professor we wekilhana ýok”
“Professor Lorenz Haag, ýagny “Global aragatnaşyk üçin wekilhananyň” başlygy diňe ‘ITAR-TASS’ habar gullugynyň habarçylarynyň hyýalynda bar. Olar “germaniýaly ekspert” ady bilen ençeme ýyldan bäri Haag bilen yzygiderli interwýulary geçirip gelýärler. Germaniýada şeýle professor we wekilhana ýok” diýip, Hmelnitskiý 6-njy oktýabrda Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda ýazdy.
Hmelnitskiniň öňe sürmeleri rus internetinde Haagyň şahsyýeti, maksatlary ýa-da onuň bar bolmagynyň sebäpleri barada gyzgalaňly jedelleri tutaşdyrdy.
Rus bloggeri Pawel Gnilorybowyň sözlerine görä, Russiýanyň döwlet eýeçiligindäki “ITAR-TASS” habar gullugy eýýäm 2007-nji ýylda toslama professory döredipdir.
“Rus metbugatynyň daşary ýurtly sözçüler bilen hemişe problemalary bardy. ‘ITAR-TASS’ habar gullugynyň işgärleri rezýume we ada esaslanyp, germaniýaly professory döretdiler” diýip, blogger Gnilorybow ýazdy.
Teswirleri dürli gazetlerde çap boldy
“Professor Haag”, aýtmaklaryna görä, döredileli bäri “TASS” habar gullugy, esasan-da onuň habarçysy Wladimir Smelow tarapyndan pikiri yzygiderli soralýan, islenýän adam boldy. Şeýle-de onuň teswirleri Russiýanyň “Izwestiýa”, “Wzglýad” we “Duel” ýaly gazetlerinde gaýtadan çap edildi.
Ençeme ýyllaryň dowamynda Haag Kremliň Günorta Osetiýa babatyndaky pozisiýasyny goldady; Birleşen Ştatlaryň Polşada raketa goranyş komponentlerini ýerleşdirmek baradaky planlaryny tankyt etdi; Sowet Soýuzynyň Ikinji jahan urşundaky roluny öwdi.
Haagyň “TASS” habar gullugyna beren interwýusyna esaslanyp taýýarlanylan iň soňky makalalaryň birinde ol germaniýalylaryň köpüsiniň “Russiýanyň Krym babatyndaky hereketine we munuň krymlylaryň öz islegidigine” düşünýändigini öňe sürdi. Bu makala maý aýynda “Wzglýad” neşirinde çap boldy.
Netije bermedi
Haagyň ylmy derejesi barada Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy tarapyndan geçirilen derňewler hiç bir netije bermedi. Şeýle-de onuň “Global aragatnaşyk üçin wekilhana” atly guramasy barada hem hiç hili maglumat ýok.
Muňa garamazdan, Haagyň suraty Hemnitzedäki Ykdysady innowasiýa institutynyň websahypasynda çap edilipdir. O bu suratda institutyň ylmy geňeşiniň başlygy diýlip görkezilýär.
Institutyň websahypasynda habarlaşmak üçin ýerleşdirilen aragatnaşyk telefon belgileriniň “hasaba alynmandygy” aýdylýar.
Haag “Russiýa Federasiýasynyň Ýewropadaky, Birleşen Ştatlardaky we Kanadadaky kosmonawtlar prezidiumynyň agzasy” adyna hem eýe ýaly bolup görünýär.
Hmelnitskiniň sözlerine görä, Haag Russiýanyň howpsuzlyk gullugy bilen gatnaşyklary bolan “Howpsuzlyk Akademiýasy” diýlip atlandyrylýan Germaniýadaky guramada işleýär eken.
Gürrüňi gidýän bu akademiýa, Germaniýanyň metbugatynda onuň adamlary Russiýanyň howpsuzlyk gullugyna işe çekmek üçin dürli içalyçylyk operasiýalarynda ulanylýandygy barada maglumatlar çykansoň, 2008-nji ýylda Moskwa tarapyndan ýapylypdy diýip, Hmelnitskiý belleýär.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon BMG-niň Siriýada himiki ýaraglaryň ulanylmagyna degişli maglumatlar esasynda derňew geçirýän inspektorlaryna “öz işlerini ýerine ýetirmek üçin wagtyň berilmelidigini” aýtdy.
Ban Ki-Moonyň çarşenbe güni Gaagada eden bu çykyşynyň öňüsyrasynda BMG-niň inspektorlary ýüzlerçe adamyň ölümine getiren himiki hüjümleriň bolandygy barada aýdylan ýerleriň birine sapar etdiler.
21-nji awgustda bolan şol hüjümler bilen baglylykda günbatar döwletleriniň harby çärelere girişmäge taýýarlyk görýändigini görkezýän alamatlar köpelýär. ABŞ we onuň käbir günbatarly ýaranlary şol hüjümlerde Siriýanyň prezidenti Başar Al-Assadyň režimini günäleýärler. Siriýanyň hökümeti bu aýyplamalary ret edýär.
Orsýet Siriýa harby taýdan goşulyşmak Ýakyn Gündogary “durnuksyzlandyryp biler”, diýip hasap edýär.
Eýranyň Baş lideri Aýatolla Ali Hameneýi Siriýa goşulyşmagyň “region üçin betbagytçylyk” bolup biljegini belledi.


text:
Italiýanyň Konstitusion sudy premýer ministr Silwio Berluskoniniň we beýleki ýokary resmileriň wezipede wagty jogapkärçilige çekilmegine ýol bermeýän kanuny ýatyrdy.
Bu kanun geçen ýyl Berluskoni häkimiýete gelenden biraz soň kabul edilipdi we Italiýanyň dört esasy syýasatçysyny, premýer ministri, prezidenti, parlamentiň iki öýüniň spikerlerini wezipede wagty kanuny jogapkärçilige çekmekden goraýardy.
Indi Berluskoni para-peşgeşli aýyplamalar esasynda jogapkärçilige çekilip bilner.
Berluskoni suduň kararynyň syýasy äheňlidigini aýdýar.


text:
ABŞ-nyň Kongressiniň 100-den gowrak agzasy prezident Obamany Eýranyň täze prezidenti bilen diplomatik gepleşik geçirmäge çagyrýan ýüzlenmäni goldap çykyş etdi. Penşenbe güni bu ýüzlenmä Wekiller öýüniň agzalarynyň dörtden bir bölegi ýagny 118 adam gol goldy.
“Eýranda prezident çalyşansoň, täze saýlanan prezident Hassan Rohaniniň amerikan-eýran gatnaşyklary babatyndaky niýetini synap görmezlik ýalňyşlyk bolardy”, diýip hatda bellenýär.
Kongressmen Keýt Ellison Rohaniniň saýlanmagynyň Birleşen Ştatlar üçin Tähran bilen gatnaşyklara gaýtadan garamaga mümkinçilik döredýändigini belledi.
Eýran ýadro programmasy bilen baglylykda özüne edilýän halkara basyşlary ret edýär we öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlara gönükdirilýändigini aýdýar.


text:
Serkan Sawanyň ata-babalary Krymy mundan 150 ýyl öň terk edipdiler. Şol döwürdäki Krym urşunda Osman imperiýasy Orsýetiň basyşyna garşy durmaga çalşypdy.
Şondan bir asyr geçensoň Türkiýe Respublikasynda mekan tutan Sawanyň atasy sowet diktatory Iosif Staliniň krym tatarlarynyň ýüzlerçe müňüsini Merkezi Aziýa sürgün edendigini bilip galdy. 1944-nji ýylda bolan bu sürgün zerarly 100 müňden gowrak adam heläk bolupdy.
Krym tatarlaryna goldaw
Informasion tehnologiýalar boýunça 35 ýaşly geňeşçi Serkan Sawa 8-nji martda Orsýetiň Stambuldaky konsulhanasynyň öňünde güýçli ýagşyň aşagynda protest geçiren, esasan, türkiýeli krym tatarlaryndan bolan 250 adamdan biri.
Sawa krym tatarlarynda Moskwanyň golastyndaky döwürden “erbet ýatlamalaryň” galandygyny bellemek bilen, Gara deňzindäki Krym ýarymadasynyň Ukrainanyň düzüminde galmalydygyny we Türkiýäniň onuň Orsýetiň golastyna düşmezligine güwä geçmelidigini aýdýar.
Häzirki wagtda Orsýetiň harbylary tarapyndan basylyp alnan Krymyň esasan orslardan ybarat parlamenti ýarym adanyň Orsýet Federasiýasynyň düzümine girmegini talap edýär. Bu mesele boýunça 16-njy martda referendumyň geçirilmegi göz öňünde tutulýar. Krym tatarlary Orsýetiň gözegçiliginiň täze döwrüniň ýene nämelere getirip biljeginden howatyrlanýarlar.
Emma Krym tatarlarynyň Orsýet bilen gatnaşyklary köp betbagtçylyklar bilen bagly bolsa, Türkiýäniň Moskwa bilen aradaky konflikte degişli reaksiýasy diňe aljyraňňylyk bilen çäklenýär.
Türkiýäniň Orsýet boýunça syýasaty
Türkiýe harby şowsuzlyklar bilen bagly geçmişini ýatlaýar we Gara deňzindäki goňşusy bilen häzirki söwda gatnaşyklaryna bil baglaýar. Türkiýe gaz üpjünçiliginiň ýarpysyny Orsýetden alynýan tebigy gazyň hasabyna çözýär.
“Orsýet Türkiýede taryhy we häzirki sebäplere görä howatyrlanma döredýän ýeke-täk goňşudyr” diýip “Türkiýäniň galkynyşy: 21-nji asyryň ilkinji musulman güýji” atly kitabyň awtory hem Waşington Instituty atly analiz merkeziniň Türkiýe boýunça programmasynyň müdiri Soner Jagaptaý aýtdy.
Türki dilli krym tatarlarynyň millionlarça adamlyk diasporasy Türkiýede ýaşýar.
Ýakynda Ukrainada orsýetparaz prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýet başyndan çetleşdirilmegi bilen bagly syýasy agdarylyşykdan soň Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu Ukrainanyň täze hökümeti bilen duşuşmak üçin Kiýewe sapar etdi. Erdogan hem geçmişe göz aýlamak bilen, “Krym tatarlaryny agyr ýagdaýda” galdyrmajagyny aýtdy.
Şol bir wagtda-da, Erdogan käte beýleki dünýä liderleri bilen konflikte girse-de, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen aradaky gatnaşyklaryny sazlamak ugrunda tagalla edip gelýär. Şeýle ýagdaýda Erdoganyň Ankaranyň we Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklary gorky astynda goýup biljek herekete baş goşup biljegi şübheli görünýär.
Ankaranyň roly
Bu barada Soner Jagaptaý şeýle diýýär: “Eger-de Erdoganyň üýtgäp durýan syýasy stiline syn edilse, onuň Orsýetiň we Eýranyň liderlerinden başga islendik ýurduň hökümet baştutany bilen özüni gödek alyp barýandygyny görmek mümkin. Emma bu Erdoganyň olary halap-halamazlygy bilen bagly däl-de, eýse Türkiýäniň ulanýan gazynyň dörtden üç bölegini Eýrandan we Orsýetden satyn alýandygy bilen baglydyr”.
Jagaptaýyň sözlerine görä, osman-ors taryhyna degişli ýene bir faktor bar. Soňky 400 ýyldan gowrak döwrüň dowamynda Osman imperiýasy Orsýet bilen 17 gezek söweşipdir we söweşleriň ählisinde ýeňlipdir.
Türkiýedäki krym tatarlarynyň assosiasiýasynyň prezidenti Jelal Ijten Ankaranyň Ukrainadaky krizisi çözmekde has uly rol oýnamagyna Türkiýäniň içindäki syýasy ýagdaýyň päsgel berýän bolmagynyň ahmaldygyny çak edýär.
Erdogan korrupsiýa dahylly birnäçe aýlap dowam edýän dawa bilen baglylykda öz syýasy karýerasyny gorap saklamak ugrunda göreşýär.
Ijten Erdogan we prezident Abdylla Gül ýagdaýa görä, ellerinde baryny edýärler diýýär: “Türkiýäniň häzirki syýasy klimaty aladaly we şu sebäpden prezidentiň hem premýer-ministriň krym tatarlaryna bildirýän goldawy beýleki meseleleriň arasynda gözden sypýar. Emma olar krym tatarlaryna goldaw bildirdiler we Ýewropadaky Günbatar döwletleri bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirýärler”.
Stambulda krym tatarlaryny goldap geçirilen demonstrasiýada protestçiler “Türkiýe, doganlaryňa kömek et!” diýen äheňdäki şygarlary öňe sürdüler.


text:
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanda 2013-14-nji okuw ýylynyň başynda orta mekdepleriň 1761 sanysy işläp, olarda milliona golaý okuwçy okaýar. Her ýyl 100 müň töweregi okuwçy orta mekdepleri tamamlaýar. Şol resmi çeşmelerde hem orta mekdeplerde berilýän bilimiň hiliniň ýokarydygy aýdylýar.
Emma, muňa garamazdan, 3-nji martda geçirilen hökümet maslahatynda prezident Berdimuhamedow şol mekdeplerde berilýän bilimiň hiliniň özüni kanagatlandyrmaýandygyny aýdyp, degişli ýolbaşçylara bu ugurda degişli çäreleriň görülmeginiň zerurdygyny aýtdy.
Bir hepde aradan geçensoň bilim barada hökümet maslahatynda ýene bir gezek gürrüň edilip, bu gezek hem okuw kitaplarynyň hili hakda durlup geçildi. Türkmen telewideniýesiniň ”Watan” programmasynda görkezilen bu maslahat baradaky reportaždan çen tutulsa, meseläniň çözgüdi hakda maslahatda jikme-jik gürrüň bolmandyr.
Emma hökümet derejesinde edilen bu gürrüňler bilim pudagynyň dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüzdügini we muny indi hökümet ýolbaşçylarynyň-da belli bir derejede ykrar edýandigini görkezýär.
Repetitorlar
Emma il arasynda welin, mekdepler bilen baglanyşykly problema indi ep-esli wagtdan bäri bilinýär. Ene-atalar bu ýagdaýdan özleriçe çykalga agtaryp, çagalaryna okuwyň daşyndan repetitorlary tutýarlar. Olaryň sany hakda takyk maglumat ýok, emma sebäbi welin bir meňzeşräk.
“Meniň ogullarym mekdepden daşary iňlis dilinden repetitor mugallymdan sapak alýarlar. Mekdebi gutaransoňlar okuwlaryny daşary ýurtlarda dowam etdirmekleri üçin bu diller hökmany” diýip, Aman gürrüň berýär.
Paýtagt Aşgabadyň ýaşaýjysy Amanyň iki ogly 55-nji orta mekdepde okaýar, bu mekdep paýtagt boýunça iň abraýly mekdepleriň biri diýlip hasaplanýar. Emma Amany çagalaryna mekdepde berilýän okuwyň hili kanagatlandyrmaýar.
Türkmenistanda orta mekdeplerde sapak berýän mugallymlaryň arasynda, esasanam, daşary ýurt dilleri boýunça mugallymlar bilen bagly kadr problemasyndan şikaýat edilýär. Munuň sebäbi, bir tarapdan, şeýle kadrlaryň ýetmezçiligi bolsa, beýleki tarapdan, agzalýan dillere bolan talabyň artmagy.
Talabyň sebäpleri
Bu talabyň artmagynyň dürli sebäpleri bar.Emma sebäpleriň arasynda daşary ýurt dillerinden başy çykýan adamlaryň iş tapmak mümkinçiliginiň ýokarrak bolmagy hemem daşary ýurt dilini gowy bilýän okuwçynyň ýokary okuwlaryny daşary ýurtlarda dowam etdirmek islegi bilen bagly.
Esasanam iňlis hem rus dillerine uly isleg bar. Özüni Muhammet diýip tanadan aşgabatly mugallym iňlis dilinden repetitorlyk edip, maşgalasyny ekleýän türkmenistanlylardan biri. Muhammediň okuwyny gutaranyna köp wagt bolmandyr, gazanjy welin, kadaly işi bar adamlaryňkydan az däl.
Repetitorlyk bilen meşgullanýan adamlaryň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, olaryň öz hyzmatlary üçin sagadyna alýan nyrhy 15 manatdan tä 50 manada çenli ýetýär.
Repetitor bolup gazanç edýänleriň käbirleri orta ýa-da ýokary okuw jaýlarynyň mugallymlary bolsa, olaryň käbirleri üçin repetitorlyk ýeke-täk eklenç çeşmesi. Olaryň arasynda hatda ýokary okuw jaýlarynyň studentleri-de bar.
Kähalatlarda, repetitorlyk bilen meşgullanýan adamlaryň bildirişlerine hem duş gelmek mümkin. Emma olaryň müşderileriniň esasy köpçüligi ozal bu repetitorlardan bilim kömegini alan we häzirki döwürde ýokary okuw jaýlarynda okap ýören okuwçylaryň üsti bilen gelýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Nýu Ýork şäherinde 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda terror hüjüminiň amala aşyrylan ýerinde çemen dessesini goýup, Osama bin Ladeniň ölümini belledi.
Prezident Obama bu ýerdäki ýygnanan adamlara: “Haçan-da biz muny unutmarys diýenimizde, diýen zadymyzyň arkasynda durýarys” diýdi.
Şu hepdäniň başynda Birleşen Ştatlaryň Pakistanda geçiren oprasiýasy netijesinde “Al-Kaýda” terror toparynyň lideri Osama bin Laden öldürildi.
“Al-Kaýda” topary tarapyndan planlaşdyrylan janyndan geçenleriň hüjümlerinde Nýu-Ýorkda, Waşingtonda we Pensiliwaniýada jemi 3,000 töweregi adamyň öldürlendigi habar berilýär.


text:
Düýn Owganystanda halkara güýçleriň harby gullukçylaryndan dokuz adam heläk boldy.
Olaryň dördüsi Gandagar welaýatynda wertalýot ýykylanda öldi. Şolaryň üçüsi Awstraliýadan. Komandowaniýäniň maglumatyna görä, wertolýot söweşijiler tarapyndan urlup gaçyrylmandyr.
Ýurduň günortasyndaky partlamalarda we atyşyklarda NATO-nyň ýene üç harbysy heläk boldy. Iki harby Owganystanyň gündogarynda minanyň üstünden baryp wepat boldy.
Şu ýyl Owganystanda halkara koalision güýçlerden heläk bolan harbylaryň umumy sany 280-den geçýär.
Iň ganly aý iýun aýy bolup, 60 harby heläk boldy.


text:
Ysraýyl gabawyny böwsüp, Palestina ýük eltmäge synanyşan gämä geçirilen reýd baradaky derňew ysraýyl güýçleri kanun esasynda hereket etdi diýen netijä geldi.
Gämä edilen reýd mahalynda onuň üstünde dokuz aktiwist öldürilipdi.
Ysraýylyň derňew komissiýasy 31-nji maýda Türkiýäniň «Mawy Marmara» gämisine geçirilen reýdiň halkara kanunlaryna laýyk gelýändigini, halkara aktiwistleriniň Ysraýylyň Gaza gabawyny bozmaga hakynyň ýokdugyny aýtdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Ysraýyl derňewiniň gelen netijesini ret etdi we onuň özi üçin ynamdarlygynyň ýokdugyny aýtdy.


text:
Penşenbe güni Türkiýe Siriýa bilen öz serhet ýakalaryna özüniň harby tehnikalaryny we howadan goranyş raketalaryny çekip başlady. Türkiýäniň hökümet resmileri bu çäreleri “ätiýaçlyk çäresi” diýip atlandyrýarlar.
Bu wakanyň öňýany, 22-nji iýunda Siriýanyň harby güýçleri Orta ýer deňziniň kenar ýakasynda Türkiýäniň bir harby uçaryny atyp, suwa gaçyrypdylar.
NATO bileleşigine agza Türkiýäniň bu bileleşikdäki ýaranlary bu ýüze çykan konfliktde Türkiýäni tutanýerli goldap çykyş etdiler.
“Ankara indi göz ýumup bilmez”
Bu wakanyň yzy bilen eden çykyşynda Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan öz ýurdunyň Siriýanyň harby güýçleri tarapyndan Türkiýäniň serhetleriniň bozulmalaryna mundan beýläk çydam etmejekdigini aýtdy.
Şeýle hem, ol soňky günler Siriýanyň wertolýotlarynyň azyndan bäş gezek Türkiýäniň serhetlerini bozup, bu ýurduň territoriýasyna geçendiklerini belledi we bular ýaly serhet bozmalalara Ankaranyň indi göz ýumup bilmejekdigini nygtady.
Soňky günler Siriýanyň režiminiň zorluklaryndan gaçyp, Türkiýäniň territoriýasyna geçen oppozision söweşijileri we bosgunlary nyşana alyp, Siriýanyň goşunlarynyň serhediň üstaşyry artilleriýa oklaryny atandyklary-da habar berildi.
Damaskda ýagdaý dartgynlaşýar
Bu wakalaryň fonunda penşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskyň merkezinde, Adalat köşgüniň golaýynda uly bir partlama amala aşyryldy. Siriýanyň döwlet telewideniýesi bu wakada “terroristleri” aýyplady.
Soňky wagtlar ýurduň prezidenti Başar al-Assad öz režimine garşy gozgalaň turzan adamlary “terrorist” diýip atlandyryp gelýär.
Soňky üç gün bäri Damaskyň eteklerinde hökümet güýçleri bilen ýaragly söweşijileriň güýçli depginde söweş alyp barýandyklary barada-da maglumatlar gelip gowuşýar.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary we Siriýa meselesi boýunça Hereket Toparyna girýän ýurtlaryň wekilleri 30-njy iýunda Siriýadaky meseleler boýunça ýörite maslahat geçirmekligi planlaşdyrýarlar.


text:
TÜRKMENISTAN TÄZE ULAG GEÇELGESINI GURÝAR
Türkmenistan sebit we sebitara ulag-aragatnaşyk düzümini kemala getirmekde özüniň ornuny pugtalandyrýar. Munuň özi ählumumy durmuş-ykdysady ösüşiň möhüm şertleriniň biridir. Biziň ýurdumyzyň başlangyjy bilen hyzmatdaş döwletleriň bilelikde amala aşyrýan Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýoly munuň aýdyň subutnamasydyr.
Häzirki döwre çenli bu halkara ulag geçelgesiniň türkmen böleginiň 45 kilometri guruldy. Türkmenistanyň Demirýol ulaglary ministrliginiň düzüm bölümleri bu demir ýoluň Atamyrat-Ymamnazar böleginde gurluşyk işlerini dowam edýärler. Häzirki döwürde ýerüsti düzümleýin desgalaryň gurluşygy ýoluň 23-nji kilometrinde alnyp barylýar. 36-njy kilometrde bolsa ýola çagyl-daş düşemek, 46-njy kilometrde onuň toprak örtügini taýýarlamak işleri alnyp barylýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýoly Merkezi Aziýa sebitiniň döwletleriniň arasynda halkara ulag gatnawlarynyň täze möhüm bölegi bolar. Bu polat ýol diňe bir ygtybarly ulag geçelgesi bolman, eýsem sebitiň ýurtlarynyň arasynda dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň köprüsini emele getirer. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu başlangyjynyň Türkmenistanyň daşary ýurtly hyzmatdaşlary tarapyndan giň goldawa eýe bolmagy tötänden däldir. Çünki bü demir ýol ykdysady bähbitden başga-da, sebitiň ýurtlarynyň deňhukukly hyzmatdaşlyk şertlerinde dünýäniň ykdysady giňişligine işjeň goşulmagy üçin giň mümkinçilikleri üpjün eder. Üç goňşy döwletleriň ulag-aragatnaşyk düzümini baglanyşdyrýan ulag geçelgesi özara haryt dolanyşygynyň birnäçe esse ýokarlanmagyny şertlendirer.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň üstaşyr ulag mümkinçiliklerini durmuşa geçirmek ugrunda giň möçberli çäreler amala aşyrylýar. Bu babatda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ulag ulgamynyň ösdürilmegi bilen baglanyşykly meselelere aýratyn ähmiýet ber ýär. Mälim bolşy ýaly, Lebap welaýatynda iş saparynda bolmagynyň çäklerinde döwlet Baştutanymyz Amyderýanyň üstünden geçýän Türkmenabat-Farap awtomobi we demirýol köprüleriniň gurluşygynyň barşy bilen tanyşdy. Bu ýerde gurulýan Türkmenabat-Farap täze ulag geçelgesi iki çylşyrymly inženerçilik desgalaryndan ybaratdyr. Olaryň biri uzynlygy 1750 metr bolan demirýol we ini 21,5 metr bolan 1600 metr uzynlykdaky awtomobil köprüleridir. Köprüleriň derýanyň derejesinden belentdigi gämileriň gatnawyna päsgelçilik bermez.
Şeýlelikde, Jeýhun derýasynyň üstünden gurulýan täze ulag geçelgeleri, şeýle hem Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýoly Ýewropa bilen Aziýany baglanyşdyrýan ulag geçelgesiniň “altyn halkasy” bolup durýar. “Demirgazyk--Günorta” halkara ulag geçelgesiniň möhüm ugry bolup durýan Gazagystan-Türkmenistan-Eýran halkara demir ýolunyň ulanmaga berilmegi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe sürýän başlangyjynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Onuň esasynda bosa millionlarça adamlaryň bähbidini, ählumumy parahatçylygyň we abadançylygyň üpjün edilmegini nazarlaýan çuňňur many bar. Amyderýanyň üstünden geçýän Atamyrat-Kerkiçi demir ýol we awtomobil köprüleriniň gurulmagy bu ýörelgeleriň has-da işjeňleşmegini şertlendirdi.
Şeýlelikde, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň parahatçylyk dörediji we sebitiň iri ykdysady, işewur, medeni merkezi hökmünde ykrar edilýändiginiň nobatdaky subutnamasydyr. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Beýik Ýüpek ýoluny dikeltmek baradaky başlangyçlary ählumumy ösüş we gadymy türkmen topragynyň medeniýetleriň merkezine öwrülmegi babatdaky meýilleriniň amala aşmagyna laýyk gelýär we ýurdumyzyň hem-de tutuş sebitiň döwrebap ulag-aragatnaşyk ulgamynyň yzygiderli ösdürilmegini şertlendirýär.


text:
Russiýanyň döwlet “Gazprom” energiýa kärhanasy Gyrgyzystanyň “GyrgyzGaz” tebigy gaz korporasiýasyny öz eýeçiligine geçirdi.
10-njy aprelde Bişkekde Gyrgyzystanyň hökümeti bilen şertnama gol goýulandan soň, “Gazprom” kärhanasynyň başlygy Alekseý Miller bu barada žurnalistlere mälim etdi.
Miller bu ylalaşygy “taryhy” diýip atlandyryp, “Gazprom” Gyrgyzystandan “GyrgyzGaz” korparasiýasynyň paýynyň 100%-ni satyn aldy diýdi. Miller “GyrgyzGaz” korporasiýasynyň täze adynyň “Gazprom-Gyrgyzystan” boljakdygyny sözüne goşdy.
Miller gürrüňi edilýän gyrgyz döwlet kompaniýasynyň ähli bergileri “Gazprom” kärhanasynyň jogapkärçiligine geçer, Gyrgyzystandaky sarp edijiler üçin bolsa tebigy gazyň bahasy aşak düşüriler hem-de kompaniýa bilen ilteşikli ähli proýektler we programmalar, şol sanda sosial pudaga degişliler Gyrgyz hökümetiniň gatnaşmagynda beýan ediler we amala aşyrylar diýdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary adam gaçakçylygyna garşy durmak boýunça ýeterlik tagalla etmeýän döwletleriň sanawyna Belarusy we Estoniýany hem goşdy.
Bu barada 2010-njy ýyl boýunça bu ugurdaky ýagdaýlar barada ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýaýradan hasabatynda nygtalýar.
Hasabatda bellenmegine görä, Orsýetde, Germaniýada, Türkiýede, Ysraýylda, Birleşen Arap Emirliklerinde aýallar we çagalar jynsy gulçulyga hem sezewar edilýär.
Bu hasabatda gara sanawa täze goşulan 11 döwletiň arasynda Türkmenistan hem bar.


text:
Saud Arabystanynyň häkimiýetleri entek özleriniň aýallaryň saýlawlarda ses bermegine rugsat bermäge taýýar däldiklerini aýdýarlar.
Saýlaw komissiýasynyň başlygy Abdulrahman al-Dahmaş duşenbe güni aýallaryň geljekki saýlawlarda ses berip biljegini aýtdy. Emma ol aýallaryň ýetip gelýän şäher saýlawlaryna gatnaşmagy üçin taýýarlyk işleriniň gutarylyp bilinmändigini habar berdi.
Roýters sentýabrda geçiriljek şäher saýlawlary üçin hasaba alyşlygyň aprel aýynda başlanmalydygyny aýdýar.
Saud Arabystany özüniň ilkinji şäher saýlawlaryny 2005-nji ýylda, diňe erkekleriň gatnaşmagynda geçirdi.
Ikinji saýlaw 2009-njy ýylda geçirilmelidi, emma hökümet onuň iki ýyl yza süýşürilýändigini aýtdy.


text:
Polesýe döwlet uniwersiteti Belarus Respublikasynyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 5-nji aprelinde çykaran Permany esasynda Pinsk döwlet ýokary bank kolležiniň we Belarus döwlet ykdysadyýet uniwersitetiniň binýadynda döredildi.
Ol häzirki günde Polesýe etrabynyň uly bilmi, ylmy we medeni merkezidir. Uniwersitet köp ugurly we köp basgançakly: uniwersitete çenli taýýarlaýyş, ýokary we ýokary bilimden soňky ýaly professional taýýarlaýyş programmalaryny amala aşyrýar. Uniwersitetde 3790 adam: 2442 – gündizki bölümde, 1348 – gaýybana görnüşde bilim alýar. Taýýarlaýyş işleri dört fakultetde 16 hünär we 19 ugur boýunça alnyp barylýar.
Bank işi fakulteti talyplary okatmak işini gündizki we gaýybana görnüşde indiki hünär we ugurlar boýunça alyp barýar:
«Maliýe we kredit», hünäri: «Maliýe» we «Bank işi»;
«Buhgalter hasaby, analiz we audit» hünäri: «Senagatda buhgalter hasaby, analiz we audit»;
«Informatika ulgamlary we tehnologiýalary» hünäri: «Maliýe – kredit ulgamynyň informatika tehnologiýalary».
Şeýle-de bu fakultetde:
«Maliýe we kredit»;
«Buhgalter hasaby we statistika»;
«Buhgalter hasaby, analiz we audit» ugurlary boýunça magistrler taýýarlanylýar.
Fakultetde taýýarlaýyş işini bäş sany kafedra:
Bank işi;
Maliýe;
Buhgalter hasaby, analiz we audit;
Ýokary matematika we informasiýa tehnologiýalary;
Daşary ýurt dilleri we «Maliýe we bank işi pudak ylmy-barlag» laboratoriýasy, şeýle-de «Okuw-türgenleşik banky» laboratoriýasy alyp barýarlar.
Ykdysadyýet fakulteti talyplary okatmak işini indiki ugurlar boýunça alyp barýar:
«Kärhana ykdysadyýeti we dolandyryş», hünärleri: «Senagat kärhanasynyň ykdysadyýeti we dolandyryş» we «Oba – hojalyk toplumyndaky kärhana ykdysadyýeti we dolandyryş»;
«Marketing», hünäri: «Senagat kärhanalarynyň marketingi»;
«Syýahatçylyk we myhmansöýüjilik».
Fakultet:
«Ykdysadyýet we halk hojalygyny dolandyrmak»;
«Biznes we edara etmek»;
«Ykdysadyýet we kärhana dolandyryşy»;
«Marketing» ugurlary boýunça magistrleri taýýarlaýar.
Fakultetiň düzümine dört fakultet girýär:
Kärhana ykdysadyýeti;
Menejment;
Ykdysadyýet nazaryýeti;
Ynsanperwerlik ylymlary, filosofiýa we hukuk we iki laboratoriýa:
Ekoagroturizmiň YBL;
«Biznes merkeziniň» laboratoriýasy.
2007-nji ýylda Bedenterbiýe fakulteti döredilip, 2008-nji ýylda fakultetiň ady Ýaşaýşyň sagdyn şekiliniň gurnalyşy fakulteti diýlip üýtgedildi.
Fakultet indiki hünärler boýunça talyplary taýýarlaýar:
«Bedenterbiýe»;
«Sagaldyş we uýgunlaşdyryjy bedenterbiýe»;
«Saglygy dikeldiji bedenterbiýe we ergoterapiýa»;
«Sport – mugallymçylyk işi».
Fakultet magistrleri «Beden taýdan kämilleşmegiň, sport bilen meşgullanmagyň, sagaldyjy we uýgunlaşdyryjy beden terbiýäniň nazaryýeti we amallary» hünäri boýunça taýýarlaýar.
Fakultetiň düzümine üç kafedra:
Umumy we kliniki medisina;
Bedenterbiýe we sport;
Sagaldyjy we uýgunlaşdyryjy bedenterbiýe, Bedenterbiýe we sport merkezi, şeýle-hem Okuw-medisina merkezi we longitudinal (uzakmöhletli) barlaglaryň ylmy-barlag laboratoriýasy girýär.
Iň ýaş, 2010-njy ýylda döredilen Biotehnologiýa fakulteti indiki hünärler boýunça talyplary taýýarlamak işini alyp barýar:
«Biologiýa»;
«Bag – seýilgäh gurluşygy»;
«Balykçylyk senagaty».
Fakultetiň düzümine dört kafedra:
Biotehnologiýa;
Biologiýa;
Landşafty proýektirlemek;
Balykçylyk we balyk önümlerini gaýtadan işleýiş senagaty we üç sany ylmy-barlag laboratoriýasy:
Oba-hojalyk biotehnologiýasynyň YBL;
Balyk hojalygy bölümli önümçilik biotehnologiýasynyň YBL;
Ösümlikçilikdäki öýjükli tehnologiýanyň YBL girýär.
Fakultetlerdäki ylmy-balag laboratoriýalary geçirilýän ylmy gözleglere talyplary we aspirantlary güýçli depginde gatnaşdyrmaga mümkinçilik berýär.
Uniwersitetde Hünäri ýokarlandyrmak we kadrlary täzeden taýýarlamak fakulteti şu ugurlar boýunça hereket edýär:
«Bank işi»;
«Edara ýolbaşçylygy»;
«Türgenleşik işi».
Talyplaryň ylmy-barlag işleriniň netijeleri boýunça 2008-nji ýyldan bäri uniwersitet ydysadyýet ugry boýunça GDA düzümine girýän ýurtlaryň güýçli ÝOJ-larynyň onlugyna girýär.
OKUW TÖLEGI WE BEÝLEKI HARAJATLAR:
2015/16 okuw ýyly üçin okuw tölegi – 2200$.
Magistraturada okuw tölegi bir ýyl üçin – 2200$.
Rus dili kurslarynyň (zerur bolanda) 15-20 adamdan ybarat toparda 840 sagat üçin – 1160$.
Bäş sany kaşaň umumy ýaşaýyş jaýlarynyň birinde ýaşaýyş tölegi bir aýda – 35$.
Belarus Resbuplikasynda wagtlaýyn ýaşaýyş üçin hasaba alşyň bir ýyl üçin tölegi – 40$.


text:
13-nji iýulda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Orsýetiň Nebit we Gaz Senagatçylary Birleşiginiň ýolbaşçysy, “Soýuzneftegaz” atly hökümetara kompaniýanyň ýolbaşçysy Ýuriý Şafrannigi kabul edipdir. Bu barada Türkmenistanyň döwlet mediasy habar berýär.
Duşuşykda Hazaryň kenarynda ýerleşýän uglewodorod ýataklarynyň özleşdirilmegi meselesi barada gürrüň edilipdir.
Türkmenistanyň prezidenti ýurduň nebit we gaz pudagy boýunça kadrlary ýetişdirýändigi üçin, “Soýuzneftegaz” kompaniýasynyň ýolbaşçysyna sag bolsun aýtdy diýlip maglumat berilýär.


text:
Düýn Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Moskwa eden bir günlük saparynda prezident Dmitriý Medwedew bilen gepleşik geçirdi. Bu britan premýer-ministriniň Orsýete 2005-nji ýyldan bäri eden ilkinji saparydyr.
Saparda 2006-njy ýylda Londonda zäherlenip öldürilen Kreml tankytçysy Aleksandr Litwinenko sebäpli ýaramazlaşan gatnaşyklary gowulaşdyrmak maksat edildi.
Medwedew Kameron bilen bilelikde çykyş eden metbugat ýygnagynda ozalky KGB agenti Logowoýy bermek baradaky Britaniýanyň talabyna Kremliň boýun egmejegini gaýtalady. Britaniýa Logowoýy Litwinenkonyň ölümi sebäpli jogapkärçilige çekmek isleýär.
Kameron Britaniýanyň Litwinenkonyň ölüminde güman edilýän adamy suda çekmek baradaky tagallasyny dowam etdirjegini aýtdy. Kameron soňky wagtlar rus-britan gatnaşyklarynyň «kynlaşandygyny» boýun aldy we köpräk hyzmatdaşlyga çagyrdy.
Şeýle-de düýn Kameron premýer-ministr Wladimir Putin we hökümet tankytçylyry hökmünde tanalýan hukuk goraýjy aktiwistler bilen duşuşdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Müsürde möwjeýän we adam heläkçiliklerine alyp gelýän syýasy zorluk ýurdy “yza dönüş pursatyna” getirdi diýdi.
Kerri Waşingtonda eden beýanatynda, howpsuzlyk güýçleriniň şenbe güni işden gyrakladylan yslamçy prezident Muhammad Morsiniň tarapdarlarynyň onlarçasyny öldürendigi barada aýdylýanlardan soň, Müsüriň syýasy ýolbaşçylarynyň ählisini “gyssagly herekete geçmäge” hem-de ýurduň uçudyň erňeginden yza süýşmegine kömek etmäge çagyrdy.
Kerri Müsüriň “soňky hökümi barada entek karara gelnenok, ýöne häzirki bolýan zatlar oňa hemişe täsir ýetirer” diýdi.
Kerri bu beýanaty Morsiniň “Musulman doganlygynyň” müňlerçe goldawçysy Kair metjidiniň golaýynda, ol ýerde şenbe güni bolan adam heläkçiliklerinden soň, “ölýänçäler öz orunlarynda galjaklaryny” aýdanlaryndan soň etdi.
Goşun başlygy Abdel-Fattah El-Sisiniň maskasyny geýen protestçiler, Kair, 26-njy iýul, 2013.
Müsüriň Saglygy saklaýyş ministrligi bu metjidiň ýanynda howpsuzlyk güýçleri bilen Morsiniň goldawçylary çaknyşanda ölenleriň sany 72-ä ýetdi diýýär.
“Musulman doganlygy” bolsa bu ýerde 100-den gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar we Müsüriň howpsuzlyk güýçlerini ýaragsyz adamlary atyp öldürmekde aýyplaýar.
Emma Müsüriň Içeri işler ministrligi polisiýanyň Kairde protestçilere garşy ok atandygyny ret etdi.
Çaknyşyga näme sebäp boldy?
VOA-nyň, Amerikanyň sesiniň Kair býurosynyň başlygy Elizabet Arrot Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna beren gürrüňinde ganly çaknyşyga nämäniň sebäp bolandygy anyk däl diýdi.
"[Anna] agşamy, bu mitingler başlanmazyndan öň dartgynlylyk gaty ýokary boldy, onsoň, elbetde, adamlaryň köpüsi daňdanlar nähilidir bir reýd geçirilmegi ahmal diýip pikir etdiler. Ilki goşunyň topulandygy ýa-da olaryň prowakasiýa gidendigi belli däl. Iki tarapam ilki beýleki tarapyň başlandygyny aýdýar."
Aleksandriýada hem, şenbe güni irden Morsiniň tarapdarlary bilen olara garşy durýanlaryň arasynda bolan çaknyşyk netijesinde, 9 adam öldürildi.
Morsi 3-nji iýulda, köpçülikleýin demonstrasiýa çykan adamlaryň talaplary sebäpli, Müsüriň goşuny tarapyndan işden çetleşdirildi.
Syýasy dialoga çagyryş
Kerri şenbe güni Waşinogtonyň Kairde we Aleksandriýada bolan gandöküşiklik barada çuň alada edýändigini aýtmak üçin Müsüriň geçiş wise-prezidenti Muhammed El-Baradeý, geçiş daşary işler ministri Nbil Fahmy we Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton bilen telefonda gepleşendigini aýdýar.
Ol adatdan daşary zorlukly şertlerde Müsüriň häkimiýetleri parahatçylykly ýygnanyşmak we söz azatlygy hukugyna hormat goýmaly, bu olaryň ahlak hem kanun taýdan borjy bolup durýar diýdi.
Kerri Waşingtonyň, manyly syýasy dialogyň ýola düşmegi üçin, syýasy tussag etmeleri bes etmek we syýasy liderleri tussagdan boşatmak baradaky çagyryşyny gaýtalady.
Şeýle-de ol şenbe güni bolan gandöküşiklik boýunça bitarap we garaşsyz derňew geçirilmegine çagyrdy.


text:
Anna güni geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow Aşgabat şäheriniň düzüminde täze etraplaryň döredilmegi bilen baglanyşykly birnäçe karara gol çekdi.
Hususan-da, bu kararlardan birinde Aşgabat şäherinde Abadan we Ruhabat etraplarynyň häkimliklerini döretmeklik karar edilip, bu häkimlikleriň düzümleri tassyklanypdyr.
Şu kararlaryň esasynda-da, Ahal welaýatynyň Abadan şäher häkimliginiň işiniň ýatyrylýandygy aýdylýar.
Prezidentiň kabul eden bu täze kararlary ýakynda Aşgabat şäheriniň territoriýasyny giňeltmek barada kabul edilen karar bilen baglanyşdyrylýar.


text:
Dubaý otaglary suwuň aşagynda boljak ajaýyp suwüsti jaýlary gurmagy meýilleşdirýär
Birleşen Arap Emirligi we esasan hem Dubaý, özleriniň innowasion we geň galdyryjy konseptleri bilen belli bolan ajaýyp taslamalaryny durmuşa geçirýärler. Bu ýyl tutanýerli özgerýän önümçiligiň biri "Floating Seahorse" - ýarysy suwuň aşagynda bolan suwüsti kaşaň willalar bolup durýar.
Biz hem Nätdiňäý bu pikirden agzymyzy açdyk.
Bu kaşaň jaýlar toplumy 42 gämi/willalardan ybaratdyr
Her willa 158 m2 meýdany bolup, üç gatdan ybarat we iki gaty suwuň üstünde
Üstki gatda hammam, kiçiräk aşhana, mini-bar we aýnadan zemini bar
Ortaky gat doly enjamlaşdyrylan aşhana bilen gurşalan ýaşaýyş otagyndan ybaratdyr
Esasy ýatakhana we hammam aşakdaky gatda ýerleşip, deňiz derejesinden aşakdadyr
Ähli gatlarda ýerden ýokary çenli penjireler bolup size haýran galdyryjy deňiz durmuşynyň görnüşini hödürleýär. Bu siziň şahsy akwariumyňyz!


text:
Orsýetiň harby-senagat kompleksine gözegçilik edýän Dmitriý Rogoziniň “Wedomosti” gazetine beren interwýusynda aýtmagyna görä, ýurduň goranyş pudagynyň zerurlyklarynyň 30-40 ýylyň dowamynda doly üpjün edilmegi üçin pudaga ýurduň umumy içerki önümçiliginiň üç ýarym prosentiniň ýatyrylmagy zerur.
Ol, ýurduň ýaraglanyşyna 20 trillion dollar mukdarda pul ýatyrmak boýunça programmany hem makullady. Şeýle-de Rogozin Orsýetiň harby eksportyny we importyny amala aşyrýan “Rosoboroneksport” kompaniýasynyň monopoliýasyny saklamagyň zerurdygyny belledi. Onuň sözlerine görä, “Rosoboroneksportyň” ähli kararlaryna Kremlde gelinýär.


text:
Hindistanyň Howa güýçleriniň demirgazyk şäher Pathankotda ýerleşýän harby bazasynda, güman edilýän yslamçy jeňçiler bilen atyşykda 11 adam ölenden bir gün soň, täze atyşyk turdy.
Häkimiýetler 3-nji ýanwarda iki sany ýaragly adamyň atyşyga girendigini, olaryň 2-nji ýanwardan bäri bazanyň içinde gizlenip durandygyny aýtdylar.
2-nji ýanwarda ýaragly adamlar baza zabt edip, ýedi esgeri öldüripdiler. Şonda howa bazasynda dört sany jeňçi hem öldürilipdi.
Bu baza Hindistanyň Pakistan serhedine golaý ýerde ýerleşýär.


text:
Şenbe güni ABŞ-nyň harby güýçleriniň baş ştabynyň komanduýuşisi general Martin Dempseý Owganystana garaşylmadyk sapara bardy.
ABŞ-nyň resmileri bu saparynyň barşynda general Martin Dempseýiň Owganystandaky amerikan we koalision güýçleriň goşun ýolbaşçylary bilen duşuşyk geçirjekdigini aýdýarlar. Maglumata görä, ol Owganystanyň ýokary derejeli hökümet resmileri bilen-de gepleşik geçirer.
Bu gepleşiklerde, esasan, şu ýyl we geljek ýyl amerikan goşunlaryny bu ýurtdan çykarmak prosesi bilen bagly meseleleriň ara alnyp maslahatlaşyljakdygy habar berilýär.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 2014-nji ýyldan soň Owganystanda näçe amerikan harbysynyň saklanjakdygy barada heniz anyk bir san yglan etmän gelýär.


text:
Owganystandan gelýän habarlarda günorta Owganystanda bir gurluşyk kampaniýasynda partlan ýük maşynynyň azyndan 13 adamy öldürip, 50 çemesi adamy ýaralandygy aýdylýar.
“Associated Press” ol maşynyň partlaýjy maddadan mas ýüklenendigini we ýekşenbe güni giçlik, Paktiýa welaýatynyň Barmal etrabynda partlandygyny ýazýar.
AFP habar gullugy welaýatyň hökümet sözçüsine salgylanyp, ol maşynyň janyndan geçen bombaçy tarapyndan partladylandygyny aýdýar.
Partlamanyň pidasy bolanlaryň arasynda inženerleriň, gurluşykçy işçileriň we howpsuzlyk işgärleriniň hem bardygy aýdylýar.


text:
Duşenbe güni Aşgabatda ilkinji türkmen-rus innowasiýa forumy açyldy.
Bu foruma gatnaşmak üçin Orsýetiň 40-dan gowrak pudaklaýyn edaralarynyň, guramalarynyň, Ylymlar akademiýasynyň, uniwersitetleriniň, institutlarynyň, döwlet korporasiýalarynyň hem-de kompaniýalarynyň wekillerinden ybarat delegasiýanyň Aşgabada gelendigini türkmen metbugaty habar berýär.
Foruma gatnaşyjylar ylmyň we tehnikanyň dürli pudaklarynda alymlaryň häzirki zaman işläp taýýarlamalaryna, gurluşyk önümçiligine, saglygy goraýyşa, şeýle-de beýleki pudaklara degişli meseleleriň giň toplumyna serederler hem bu meseleleri ara alyp maslahat ederler diýip, resmi maglumatda aýdylýar.


text:
Türkmenistanda topragyň arryklamagy boýunça regionara maslahaty geçiriler.
Topragyň arryklamagyna ykdysady baha bermek boýunça 1-2-nji awgustda Aşgabatda geçiriljek konferensiýa Türkmenistanyň ministrlikleri we Ylymlar Akademiýasy BMG-niň Çölleşmä garşy göreş boýunça konwensiýasynyň sekretariaty bilen bilelikde guramaçylyk edýärler.
Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, konferensiýa türkmen hökümetiniň töwerek-daşyň goragyny we ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça alyp barýan syýasaty bilen halkara jemgyýetçiligini tanyşdyrmak maksadyny göz öňünde tutýar. Türkmenistanda topragyň arryklamagy bilen bagly bar bolan problemalar resmi maglumatlarda agzalmady.


text:
Owganystanyň demirgazyk Balkh welaýatynda goşunyň awtobusynda janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran bomba partlamasynda azyndan üç owgan esgeriniň wepat bolandygy habar berildi.
Welaýat häkiminiň metbugat-wekili Munir Ahmad Farhad 8-nji fewralda irden Dahdadi etrabynda pyýada hüjümçiniň goşunyň ulagyna hüjüm edendigini aýtdy.
Şeýle-e ol hüjümde ýene 18 harbynyň ýaralanandygyny aýtdy.
"Talybanyň"metbugat-wekili Zabihullah Mujahid hüjümiň jogapkärçiligini guramanyň üstüne aldy.
"Talyban" guramasynyň söweşijileri owgan howpsuzlyk wekillerine garşy hüjümleri tutuş ýurt boýunça güýçlendirdiler.
Ýurduň gündogaryndaky Nangarhar welaýatynda ýerli resmiler näbelli bir adamyň prezident köşgüniň sakçysyny atyp öldürendigini aýtdylar.


text:
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri gepleşiginiň bu gezekki sany türkmen diasporasynyň Türkmenistan baradaky arzuw-isleglerine bagyşlandy.
Bu mesele barada açylan foruma teswir ýazan bir okyjymyz şeýle diýipdir:
«Türkmenistan ors zamanynda ýapyk ülkedi, şu wagtam ýapyk ülke. Garaşsyz boldy, bolmady bize parh eden ýok. Ýol ýapyk, wiza beren ýok. Ata Watana gidip, görüp bilemzok...»
Bu okyjymyzyň ynanjyna görä, «Türkmenistan ozalam orsuň elindedi, şimdi-de ors elinde.»
Belki, türkmen diasporasynyň Türkmenistan baradaky arzuwlary barada guralan söhbeti diňläp, sizem öz pikirleriňizi aýdarsyňyz.


text:
Gündogar Ýewropada we Merkezi Aziýada atlary öwrenmek boýunça ylmy iş alyp baran britaniýaly alymlar ir döwürki haýwanlar ilkinji gezek “Günbatar Ýewraziýa sährasynda”, ýagny Gazagystanyň, günorta-günbatar Orsýetiň we Ukrainanyň eýeleýän territoriýasynda ellekileşdirilipdir diýen netijä geldiler.
16 ýyllap alnyp barlan bu ylmy barlagda Orsýetde, Hytaýda, Ukrainada, Gazagystanda,Gyrgyzystanda, Mongoliýada we Litwada 300-den gowrak atyň genetiki nusgasynyň görnüşi, ýagny tüýi toplandy.
Barlaglaryň netijesine laýyklykda, häzirki zaman atlarynyň DNK-synyň giň görnüşiniň bolmagyny köp halatlarda ellekileşdirilen höwür atlarynyň Günbatar Ýewraziýa sährasyndan getirilen ýabany baýtallar bilen bile ösdürilip ýetişdirilmegi bilen düşündirmek mümkin.
Bu barlagyň netijeleri duşenbe güni Britaniýanyň Milli Ylymlar Akademiýasynyň neşirinde çap edildi.


text:
Sişenbe güni Norwegiýanyň paýtagty Osloda 2013-nji ýylyň parahatçlyk boýunça Nobel baýragy Himiki ýaraglary gadagan ediji gurama gowşurylar.
Grama berilen bu baýragy dabaraly ýagdaýda guramanyň baş ýolbaşçysy Ahmet Uzumçu kabul eder. BMG-niň goldamagynda iş alyp barýan Himiki ýaraglary gadagan ediji gurama şu ýyl Siriýada himiki ýaraglary öndürýän desgalary ýok etmek teklibini öňe sürüpdi.
Medisina, fizika, himiýa, edebiýat we ykdysadyýet boýunça Nobel baýraklarynyň gowşurylyş dabaralary sişenbe güni Stokholmda geçirilýär.
Kanadaly ýazyjy 82 ýaşly Alise Munro salgyk sebäpli Swesiýa syýahat edip bilmedi. Oňa edebiýat boýunça berilen Nobel baýragyny gyzy Jenifer kabul eder. Her Nobel baýragy 1.2 million dollar möçberde kesgitlenýär.


text:
Duşenbe güni Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň Ukrainanyň oppoizisiýa liderleri Arseniý Ýatsenýuk we Witaliý Kliçko bilen duşuşyp, ýurtdaky syýasy krizis barada pikir alyşmagyna garaşylýar.
Kliçkonyň edarasy gepleşikleriň dowamynda “prezident Wiktor Ýanukowiçiň režiminiň wekillerine garşy sanksiýalary girizmek mümkinçiliklerini” geňeşmegiň hem göz öňünde tutulýandygyny mälim etdi.
Ýatsenýuk ýekşenbe güni çykyş edip, Kliçko bilen bilelikde Ýewropadan maliýe hemaýatyny almaga synanyşjakdyklaryny aýtdy. Kiýewiň merkezinde müňlerçe portestçiniň öňünde eden çykyşynda Ýatsenýuk: “Biz Ýewropanyň bize nähili ykdysady mümkinçilikleri hödürläp biljekdigini açyk bir görnüşde mälim etmegini isleýäris” diýdi.
Amnistiýa
Ukrainada hökümete garşy protestler eýýäm üç aýdan gowrak wagt bäri dowam edip gelýär. Protestçiler Ýanukowiçiň häkimiýetden çekilmegini talap edip, Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasyny we ençeme hökümet binalaryny eýelediler.
Hökümet protestçilere yglan edilen amnistiýanyň duşenbe güni güýje girjekdigini aýdýar. Bu demonstrantlaryň hökümet binalaryny eýelemegini togtatmak boýunça gelnen ylalaşygyň netijesinde mümkin boldy.
Hökümete garşy protestleriň dowamynda tussag edilen demonstrantlar geçen hepde azatlyga goýberilipdiler. Emma olara garşy gozgalan jenaýat işleriniň diňe hökümet binalary boşadylandan soň ýatyryljakdygy hem mälim edildi. Käbir protestçiler öý tussaglygyna hem alyndy.
Ýekşenbe güni Ukrainanyň baş prokurory Wiktor Pşonkanyň edarasy protestçileriň amnistiýany kabul etmek üçin zerur bolan şertleriň ählisi bilen razylaşandyklaryny aýan etdi.
Hökümet
Ýanukowiç amnistiýa mümkinçiligini şu aýyň başynda hödürläpdi. Bu ýanwar aýyndaky çaknyşyklarda azyndan üç adamyň ölüminden soň özara ylalaşyga gelmek tagallalarynyň çäginde amala aşyryldy.
Şeýle-de Ýanukowiç öz hökümetini dargatdy. Emma häzire çenli täze kabinet düzülmedi. Ol oppozisiýa liderlerine täze hökümetde ýokary wezipeleri hödürlese-de, oppozisiýa bu tekliplerden ýüz öwürdi.
Protestçiler prezidentiň özüniň wezipeden çekilmegini talap edýärler. Şeýle-de olar ýurduň Konstitusiýasyna prezidentiň ygtyýarlyklaryny çäklendirýän üýtgeşmeleriň girizilmegini gazanmak ugrundaky göreşi dowam etdirýärler.


text:
Ýaňy-ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynda iki ýyl mundan öň döredilen “Ýaş alymlar geňeşini” doly güýjünde işletmek hakynda maslahat edildi. Şol maslahatda ýaşlaryň ylmy mümkinçiligini “Ýaş alymlar geňeşinde” bir ýere jemlemegiň döwlet derejesinde göz öňünde tutulýandygy bellenýär.
Şol ýygnakda bizden beýleki Orta Aziýa döwletleriniň Ylymlar Akademiýalarynyň ýörite öz saýtlarynyň bardygy bellenip, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň ýörite saýtynyň bolmazlygy kompýuterden, onuň çylşyrymly programmalaryndan kämil baş çykaryp bilýän zehinli ýaş alymlarymyzyň ýoklugy bilen düşündirilýär.
“Täze açyljak tehnologiýalar merkezinde işläp biljek, Türkmenistanda häzire çenli asla ýok ýa az sanly biohimiýa, biofizika, biometriýa, ösümlikleriň morfologiýasy, sitologiýasy, kompýuter programmaçysy, nanotehnologiýa ýaly ugurlar boýunça ylmy hünärmenleri gysga wagtda taýýarlamak wezipesi wajyp” diýip, çykyş eden ylmy ýolbaşçylaram, halypa alymlaram aýratyn nygtadylar.
Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň ýolbaşçylary ýaşlardan ökde hünärli, ömrüni ylma bagyş etmäge taýyn deň-duşlaryny ylma getirmäge ýardam etmegi soraýarlar. Şol sebäpli daşary ýurtda ýokary okuw jaýlarynda okuwyny tamamlan ýaşlarymyz işe ýerleşmek üçin Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynyň “Ýaş alymlar geňeşine” ýüz tutmaly. Işe girjek ýaş hünärmen Bilim institutynyň ýörite bellenen döwlet toparynda synagdan geçip, daşary ýurtda alan diplomyny tassyklatsa, onuň işe girmegi has ýeňil bolar.
Ýöne öz alan hünärini kämil bilýändigine göwni ýetýän ýaşlarymyz diplomyny tassyklatmazdan hem işe ýerleşip bilerler, çünki häzir hökümetiň öňde goýan talaby boýunça ýurdumyzyň ylym-bilim edaralary ylymly ýaşlara örän mätäç.
Ýaşlarymyzyň işe ýerleşmegi, hatda daşary ýurtda alan diplomlaryny tassyklatmak boýunça hem ýurdumyzda hereket edýän býurokratik düzgünler bilen bagly garaşylmadyk kynçylyklaryň döremegi mümkin, ýöne şeýle ýagdaýda hem ýaşlarymyz ykbalyny durmuşyň eline bermän, gaýduwsyzlyk bilen öz hak-hukuklaryna eýe çykyp, işe ýerleşmegi niýet edinen bolsalar, olaryň emeli döredilen kynçylygy ýeňip, işe ýerleşjekdiklerine pugta ynanýaryn.
Döwlet Mäneli türkmen alymynyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Blogdaky maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Oňa Serhedabat şäherçesiniň stadiony diýilýär, ol bu etrapda sowet döwründe gurlan ilkinji we soňky sport desgalarynyň biri. Stadionyň takyk näçinji ýylda, näçe tomaşaça niýetlenilip gurlandygy hakda anyk maglumat ýok. Ýöne häzirki döwürde stadiondaky ýok zatlar diňe onuň özi baradaky maglumat bilen çäklenmeýär.
Stadionyň gapysam ýok, tomaşaçylara niýetlenen oturgyçlaram, ygally günlerde ýagyşdan, yssyda günden goraýan tomaşaçylaryň depesindäki taşa-da ýok. Birinji gezek göreniňde, daşyna diwar aýlanan bu meýdanyň sport üçin niýetlenendigini aýtmagam kyn.
Bu, elbetde, stadionyň häzirki durky.
Anyk senesi barada maglumat bolmasa-da, 70-nji ýyllaryň soňlarynda gurlandygy aýdylýan bu stadion barada serhedabatlylar bilen gepleşeniňde, stadionyň ýagdaýynyň hemişe beýle bolmandygyna göz ýetirýärsiň.
Sowet döwründe
Sowet döwründe gurlan bu stadionyň bu etrapda öz döwrüniň iň döwrebap sport merkezlerinden biri bolandygyny, stadionda diňe etrap derejesinde däl, welaýatdyr respublikan derejede-de ýaryşlaryň geçirilendigini we onuň tomaşaçylardan dolan gezekleriniň-de az bolmandygyny käbir ýerli ýaşaýjylar ýatlaýarlar.
Sowet Soýuzy dargap, Türkmenistan öz milli garaşsyzlygyny alansoň esasy ünsüň paýtagt Aşgabada berilmegi, diňe sportda däl, ähli beýleki ugurlar boýunça-da, regionlaryň, esasanam Serhedabat ýaly paýtagtdan uzakdaky etraplaryň doly diýen ýaly ünsden düşürilmegine getirdi.
Sport, elbetde, şol pudaklardan diňe biri. Jemi ilat sany 50,000 töweregi diýlip çaklanylýan Serhedabat etrabynda gürrüňi edilýän bu desganyň ýeke-täk sport stadiony bolandygyna garamazdan, onuň häzirki gözgyny ýagdaýy - etrabyň ünsden düşürilmeginiň diňe bir mysaly.
Bu ýagdaý bolsa, serhedabatly sport janköýerleriniň lapyny keç edýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan 30 ýaşlaryndaky Pirguly şeýle sport janköýerlerinden.
“Diwarlary ýykylyp ýatyr”
“Serhedabadyň [sport] stadiony Türkmenistana degişli däl ýaly, stadiona we etrapda hiç kim sporta üns berenok, kime aýtjagymyzam bilemizok. Bolmasa ýekeje stadioynymyz bar, ol garaşsyzlyk ýyllarynda remont garasyny görmedi, diwarlary ýykylyp ýatyr ” diýip, özüni Pirguly diýip tanadan serhedabatly ildeşimiz aýtdy.
Pirgulynyň aýdanlarynyň jany bar. Garaşsyzlyk ýyllarynda beýleki şäherlerde, esasanam Aşgabatda, ençeme sport desgasy guruldy. Hatda häzirki döwürde 2000-nji ýyllarda gurlan we öz wagtynyň iň döwrebap sport meýdançasy diýlip hasaplanýan “Türkmenbaşy Olimpiýa stadiony” sökülip, onuň ýerine täzesi gurulýar diýilýär.
Ondan başga-da Aşgabatda ençeme stadion bar, onuň üstesine, onlarça sport desgasyny öz içine alýan Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygy hem dowam edýär. Şol desgalaryň ulanylýan halatlarynyň welin, seýrek bolýandygy göz öňünde tutulanda, wagtal-wagtal ilat arasynda olaryň dogrudanam zerurdygy barada-da pikirler döreýär.
Şol bir wagtyň özünde-de aprel aýynda tutuş ýurt boýunça sport çäreleriniň gurnalmagy planlaşdyrylýar. Onsoň bu pursatda serhedabatlylar Serhedabadyň stadionyna we özlerine haçan üns berlerkä diýen soragy orta atýarlar.


text:
7-nji ýanwarda prawoslaw hristianlarynyň millionlarçasy roždestwony, ýagny Isa pygamberiň dünýä inmegi bilen bagly baýramçylygy belledi. Russiýanyň liderleri we ençeme orsýetliler gijäň ýary geçirilen baýramçylyk ybadatyna gatnaşdylar. Şol bir wagtyň özünde bu baýramçylyk ybadatlaryna gündogar Ukrainadaky konfliktler kölege saldy.
Prmýer-ministr Dmitriý Medwedew we onuň aýaly Swetlana Moskwanyň baş prawoslaw ybadathanasynda geçirilen baýramçylyk ybadatyna gatnaşdylar.
Moskwada geçirilen çärelere gatnaşmagyň deregine, welaýatlardaky roždestwo üýşmeleňlerine gatnaşýan prezident Wladimir Putin ýönekeý raýatlar bilen raýdaşlygyny görkezmäge çalyşýan ýaly bolup görünýär. Putin Russiýanyň günortasynda Woronež regionyndaky oba ybadathanasynda geçirilen roždestwo ybadatyna gatnaşdy.
Telewideniýede görkezilen şekillerde Putiniň baýramçylyk ybadatyna gatnaşýanlaryň arasynda durup, şem ýakýan pursady görkezildi.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri ABŞ-nyň kanun çykaryjylaryna Eýran bilen baglaşylan ýadro ylalaşygyny ret etmezlik barada duýduryş berdi.
Onuň pikiriçe, bu ylalaşygyň tassyklanylmazlygy Tähranyň ýadro bombasyny edinmegini çaltlaşdyrmak üçin ullakan ýaşyl çyra ýakmak bolar.
Kerri 23-nji iýulda ABŞ-nyň Senatynyň daşary gatnaşyklar komitetinde çykyş edip, “Eger Kongres Eýran bilen dünýä döwletleriniň arasynda baglaşylan ýadro ylalaşygyny birtaraply görnüşde ret etse, Waşington şu aýyň başynda gepleşikçileriň araçylyk etmeginde Tähranyň ýadro programmasyna girizilen her bir çäklendirmeden çekiler» diýdi.


text:
Ýekşenbe güni Moskwada Ýeňiş güni bellenilýär. Bu ýyl hem orslaryň 73 prosenti özleriniň Ýeňiş paradyna barjakdyklaryny aýdýarlar. Ýeke bu hem däl, hemişekilerden has uly tutulýan bu gezekki parada ilkinji gezek Beýik Britaniýadandyr Fransiýadan hem uruş weteranlary gelýär.
Geljek adam köp, muňa gyzyklanma bildirýän ýaşlar hem az däl. Ýaňy golaýda geçirilen bir pikir soralyşygyň görkezmegine görä, ýaşlar Orsýetiň taryhyna guwansalar-da, olaryň uruş barada bilýän zatlary köp däl.
Mysal üçin, “Ikinji Jahan urşy haçan başlandy?” diýen soraga 1941-nji ýyl däl-de, 1939-njy ýylda diýip dogry jogap berenler, ýaşlaryň diňe 22 prosenti boldy. Bu uruşda duşman tarap diýip hem käbirleri Polşa we Ukraina ýaly ýurtlary agzadylar.
Ýaşlaryň antifaşisitik hereketiniň agzasy Maksimiň aýdyşy ýaly, aşa sagçy propagandalara aldanýan ýaşlar hem az däl.
“Häzirki Orsýetiň çagalary buljum ýerde gabat gelsler, afrikaly okuwçylary kowalaýarlar. Täze mekdeplerde okaýan meniň ýaşymdaky ýaşlaryň köpüsiniň futbola gidenlerinde, nasistleriňki ýaly elini galdyryp salam berenini kän gördüm” diýip, Maksim aýdýar.
Weteranlar we ýatlamalar
Hökümet uruş barada maglumat bermek üçin köp tagalla edýär. Ors telewideniýesi Ýeňiş güni barada ençeme wideo görkezdi.
Orsýet ýaşlarynyň “Naşi” topary uruş weteranlary bilen söhbetdeşlik barada bir proýekt alyp barýar. Muny Kreml hem goldaýar. Bu toparyň agzasy Marina Zamedikowanyň aýtmagyna görä, proýektden maksat – uruş weteranlarynyň ýatlamalaryny saklamak. Proýekt şol bir wagtyň özünde-de Orsýetde urşa başgaça garaýanlara garşy gönükdirilen bir syýasy gural bolup durýar.
“Proýektiň işi weteranlaryň ýatlamalaryny saklamak. Olar gün-günden azalyp barýarlar. Günde 50 töweregi weteran aradan çykýar. Şu wagt aramyzda ýaşap ýören weteranlaryň sany 130 müň çemesi. Biz her bir weteranyň ýatlamasyny geljekki nesiller üçin saklamakçy. Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynda taryhyň ýoýulýan ýerleri bar. Biziň maksadymyz urşy öz gözi bilen görüp, onuň ejirini çeken adamlaryň ýatlamalary bilen bu işi togtatmak” diýip, Zamedikowa aýdýar.
Bir teatr mekdebiniň direktory Sergeý Kazarnowskiý okuwçylaryna weteranlara bir açyk hat ýazdyrypdyr: “Eziz weteranlar, biz barada “olar bizi ýatlamaýarlar, hatda bizi unutmaga hem synanyşýarlar” diýip, pikir edýänligiňize düşünýäris. Ýöne sizi ýatlaýan ýeke öz egindeşleriňiz däl, sizi tutuş watan ýatlaýar. 1939-dan 1945-e çenli bolan sene hemmeleriň ýadynda” diýip hatda aýdylýar.


text:
Owgan parlamenti demir ýol proýektini gutlady.
Owganystanyň Milli mejlisi 30-njy noýabrda geçiren ýygnagynda, Türkmenistandan Owganystanyň Akgine bederine çenli çekilen demir ýolunyň ähmiýeti barada gürrüň edildi. Demir ýol gurluşygynyň Owganystan üçin ähmiýetli boljakdygyny deputatlar öňe sürdüler.
Talyban hereketi hem bir beýannama ýaýradyp, milli bähbitli proýektlere, hususan-da, TOPH gaz geçirijisiniň taslamasyna, demir ýol gurluşygyna we elektrik geçirijisiniň desgalaryna özleriniň zyýan ýetirmejekdigini yglan etdi. Belki, il bähbitli proýektleriň howpsuzlygynyň üpjün edilmegi boýunça özleriniň alada etjekdigini mälim etdi.
Özüni Talyp hereketiniň sözçüsi diýip tanyşdyran Zebihulla Mujähet öz hususy Tvitter ýazgysynda, milli proýektlere talyp söweşijilerine zyýan ýetirmezlik barada tabşyryk berlendigini beýan etdi. TOPH proýektiniň, demir ýol gurluşygyny we elektrik geçirijisiniň başda durýandygyny Mujähet öz beýannamasynda ýazdy. Gerek bolsa bu proýektleriň howpsuzlygynyň üpjünçiligi boýunça-da talyp ýaraglylarynyň çäre görjekdigi ol beýannamada bildirilýär.
Owganystanyň Söwda ministrliginiň metbugat wekili Musafur Kokandy hem döwlet garşydaşlary TOPH proýektine umyt bildirýärler diýdi. Bu gaz geçirijisiniň gurluşygyna owgan topragynda tizlikde başlanjakdygyny Kokandy mälim etdi.
Ýöne prezident edarasynyň metbugat wekili Talyban toparynyň ýaýradan beýannamasyna şübheli garaýar. “Talyp hereketi ýurduň on bir welaýatynda 302 mekdebiň binasyny, 41 saglyk merkezini, 5 müňden gowrak halkyň ýaşaýyş jaýlaryny weýran edipdi. Talyban halkyň mal-emlägine zyýan ýetirýär. Şeýle ýagdaýda biz olaryň beýannamasyna nädip ynanaly? Talyplar hakykatdan il bähbitli taslamalara zyýan ýetirmezlik kararyna gelen bolsa, ony iş ýüzünde görkezsin” diýip, sözçi belledi.
30-njy noýabrda Owganystanyň parlamentiniň başlygynyň orunbasary, deputat Nygmatulla Gapbarynyň aýtmagyna görä, demir ýol gurluşygynyň Owganystan üçin ähmiýeti has uludyr. “Mundan beýläk iri energetiki proýektleriň işini amala aşyrmaga-da mümkinçilik dörär. Hökümeti we owgan halkyny demir ýol gurluşygynyň Akgine bölüminiň açylmagy bilen gutlaýarys. Şu pursatdan döwlet gowy peýdalanar” diýdi.


text:
«Beýik Galkynyşlar hem Täze Özgertmeler zamanasy» diýip at alan häzirki döwürde Türkmenistanyň her welaýatynda bir täze etrap açyldy. Täze etraplara ilatyň gür ýerlerinden bolan maşgalalar göçürilip eltilmek göz öňüne tutulýar.
Ilata on ýyl bäri jaý, mellek ýer berilmeýär. Şunuň netijesinde her öýde kemala gelen ýaş nesil öý-işik bolup, bir öýde dört-bäş maşgala döredi. Öý ýetmezçiligi sebäpli, maşgaladaky dawalaryň başy jaý meselesi bolup durýar.
Pul toplap bilýänler ilata mugt berilmeli mellek ýeri satyn alýarlar. Kaka etrabynyň merkezinden mellek ýeri almak üçin ýedi müň amerikan dollaryny bermeli. Aşgabadyň etegindäki obalarda bir mellegiň bahasy iki-üç müň dollara çykdy. Iş tapyp, üç million manat aýlyk alyp bilen adam iýmän-içmän ýygnanda bir ýylda iki müň amerikan dollaryny üýşürip bilýär.
Tagtabazarlylar özlerine hem-de Mary welaýatynyň etraplarynyň köpüsiniň ilatyna welaýatda açylan «Altyn sähra» etrabyndan mellek ýer bermek üçin spisok ýazylandygyny, ýöne häzire çenli hiç kime täze etrapdan mellek ýeriniň berilmeýändigini aýdýarlar. «Ol ýerden mellek ýeri berlende-de ol ýerler ýaşar ýaly däl. Gamyşdyr hyşa basan meýdan. Ol ýerleri ekin eker ýaly taba getirýänçäň, ýene on-on bäş ýyl gerek» diýip, tagtabazarlylar gürrüň berýär.
Lebap welaýatynda açylan «Döwletli», Daşoguz welaýatynda açylan «Ruhubelent» etraplarynda bolsa suwuň, gazyň, toguň ýoklugyndan nalaýarlar. Mellek ýeri berlende-de garyp-gasara jaýly bolmak başartmaýar. Täze etraplarda häzirki döwrüň talabyna laýyk gelýän, ýewropa tipli, gymmat bahaly, owadan jaý salmaly.
Bank kredit berýärmi?
Beýle jaý üçin bolsa ummasyz pul gerek. Şol ummasyz puly banklardan kredit görnüşinde almaly, ýagny salynjak jaýyň eýesi, bank hem jaýy gurýan gurluşyk edarasynyň arasynda şertnama baglaşmaly. Bankdan alynmaly kredit şol şertnamanyň esasynda alynmaly.
Kredit hemmelere berilmeýär. Kredit almak üçin aýlykly işiň bolmaly. Özem ýöne-möne aýlyk däl-de, ep-esli aýlyklyja işiň bolmaly. Sebäbi gowy aýlyk alyp, bankdan jaý salmak üçin alynýan krediti otuz ýylyň dowamynda üzmeli.
Işsiz adamda kredit üzmäge pul bolanok. Şeýle bolansoň, täze etraplardan mellek ýer alyp, jaýly bolýanlaram ýene pully, wezipeli adamlaryň çagalary. “Garamaýak” ýene köne melleklerde, palçykdan jaý salyp, üstünem gamyş bilen ýapyp, pol ýerine palçyk suwap gün görýär. Mellek ýeke bolansoň, ine, şeýle palçyk jaýlaryň üstünde-de doganlar arasynda uly dawa turýar. Sebäbi çagaly, aýally bolnansoň her kim özbaşyna ýaşamak isleýär, çagalar sebäpli düşunişmezlikler kän ýüze çykýar.
Bankdan kredit alnaýan ýagdaýynda kredit alyjy alan kreditiniň bellije nyrhyny kredit berijilere bermeli. Bu pula «şapka» diýilýär. Kredit alyja «şapka» bermäge razydygy oňa heniz karz berilmänkä boýun aldyrylýar. «Şapka» bermek islemediklere kredit almaga ýagdaýy bolan halatda-da karz berilmeýär.
«Welaýatymyzda açylan täze etrapdan mellek ýer alyp, jaý salmak üçin Daşoguz welaýatynyň merkezi bankynyň başlygynyň garyndaşy, ilen-çalany bolmaly. Banklar şolardan başga kişilere kredit bermeýär» diýip, daşoguzlylar aýdýarlar.
Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Söhbetdeşligiň başynda Karzaý özüniň geçen sekiz ýylyň dowamynda eden işlerini gorap cykyş etdi. «Häzir biziň nagt pul we ätiýaçlyk altyn hazynamyz 3 milliard 700 million dollara ýetdi, ol ýedi ýyl mundan ozal 180 million dollardy. Şu döwrüň içinde Owganystanyň söwda ukyby, haryt-mal önümi we içerki girdejisi üç-dört esse artdy.”
Onuň aýtmagyna görä, ozal bir kilometr asfalat çekilmändi, häzir bolsa ýurtda umumy uzynlygy 5,5 müň km barabar asfalt ýollar çekildi. “Indi Owganystan
Ejir çekip, görgi baryny görüp gelýän ýurt indi ähli owganlylaryň öýüne öwrülýär.
öz kimligi, baýdagy bilen dünýä möçberinde buýsançly ädim ädýär. Ejir çekip, görgi baryny görüp gelýän ýurt indi ähli owganlylaryň öýüne öwrülýär.”
“Owganystanyň dürli regionlaryndaky güýçli adamalar hem-de meýdan komandirleri bilen nähili iş salyşýarsyňyz?” diýlen soraga Owganystanyň prezidenti, “Bu babatda uly üstünlik gazanyldy, hökümete ähli owganlaryň goşulmagy baradaky prosesi dowam etdirmek isleýärin. Şonda her bir Owganystanly özüniň şu topraga degişlidigini berk duýar, şonda ol özüniň öz ýurduna hojaýyndygyny, hökümetde we jemgyýetde ornunyň bardygyny biler” diýip jogap berdi.“Hakimiýet paýlanşygy däl”
Karzaýyň aýtmagyna görä, bu syýasy partiýalaryň arasyndaky häkimiýet paýlanşygy däl, bu ýurtda milli bütewiligiň çuňlaşmagy ugrundaky hereket. “Şoňa görä, ähli etnik halklar we tire-taýpalar öz geljekleri üçin bilelikde işläp bilerler.”
Daşarky gatnaşyklar meselesine-de degip geçen Karzaý, Amerikan harbylarynyň Owganystanda bomagynyñ Eýrana howp salmaýandygyny, ýöne muny Eýrany düşündirmegiñ kyndygyny aýtdy. Beýleki tarapdan, Owganystanda durnuklylygy üpjün etmek üçin Tähran bilen dostlukly gatnaşygyň saklanylmalydygyny Waşingtona düşündirmegiň-de, aňsat iş däldigini Karzaý belläp geçdi.
Eýranda saýlawlardan soň dörän ýagdaýyň Owganystanda-da bolmagynyň mümkindigini ret eden Karzaý ähli owganlylary, şol sanda talyplary, saýlawlara gatnaşmaga çagyrdy. “Häzir bäş ýaşyndaky çagalarymyz geljek 20 ýylda 25 ýaşynda bolarlar. Olar parahat Owganystanda, ýagny ösen hem baý döwletde ýaşarlar. Öz saglygyny bejertmek üçin ýa-da iş gözleginde hiç kim daşary ýurtlara gitmeli bolmasyn. Owganystan ähli zadyny özi üpjün edip bilýän ýurt bolmaly” diýip, Karzaý nygtady.


text:
Hindistan TOPH gazgeçirijisinden akdyryljak türkmen gazy üçin uzak möhletleýin kesgitlenen nyrh ýa-da belli bir formula boýunça baha tölemegi göz öňünde tutmaýandygyny aýan etdi.
Nýu-Deli muny ozal Katar bilen arada hereket eden şertnama bilen bagly “ajy tejribe” hökmünde häsiýetlendiren ýagdaýy bilen düşündirdi. Hindi tarapy, agzalýan şertnama tä 25 ýyldan soň täzeden gözden geçirilýänçä, Katara gazyň dünýä bazaryndaky nyrhyndan has köp pul töläp gelendigini aýtdy.
“Tebigy gazyň bazary çalt depginler bilen üýtgeýär. Onuň öňümizdäki ýyllarda nähili özgerjekdigini hiç kim aýdyp bilmeýär. Şonuň üçin 20 ýyl üçin belli bir nyrhy ýa-da formulany kesgitlemegiň hiç hili manysy ýok” diýip, “The Times of India” neşiri Hindistanyň nebit pudagynyň resmisiniň sözlerini getirdi.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, uzynlygy 1814 km bolmaly Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçirijisinden ýylda 33 m3 türkmen gazyny akdyrmak planlaşdyrylýar.
1990-njy ýyllaryň başlaryndan bäri gürrüňi edilip gelinýän bu gazgeçirijä geçen ýylyň dekabrynda Mary şäherinde badalga berildi. Umumy bahasy 10 milliard dollara durjakdygy çaklanylýan bu gazgeçirijiniň çykdajylarynyň 85% töweregini öz üstüne alyp, Türkmenistan onuň 2018-nji ýyla çenli doly gurlup gutaryljakdygyny yglan etdi.
Türkmenistanyň prezidentiniň geçen hepde Pakistana eden saparynyň çäklerinde hem proýekte agza bolan iki ýurduň liderleri TOPH-a ygrarly bolup galýandyklaryny ýene bir gezek tekrarladylar.
Emma gazgeçirijiniň 735 km-i Owganystanyň, şol sanda ýurduň howpsuzlyk ýagdaýlarynyň dartgynly sebitleriniň üstünden geçýändigi sebäpli, onuň dogrudanam durmuşa geçirilip bilinjekdigine degişli şübheli garaýyşlar hem bildirilýär.
TOPH proýektini “Türkmengaz” döwlet konserni, ”Owgan gaz korporasiýasy”, Pakistanyň “Inter State Gas Systems (Private) Limited, Hindistanyň “GAIL (India) Limited” kärhanalary tarapyndan esaslandyrylan “TAPI Ltd” konsorsiumy durmuşa geçirýär.
Şol bir wagtda-da bu proýekt esasynda Owganystana, Pakistana we Hindistana akdyryljak türkmen gazynyň bahasynyň nähili şertlerde ödeljekdigi barada köpçülige hiç hili maglumat elýeterli edilmeýär.


text:
Merkezi Aziýa döwletleri garaşsyzlygyna eýe bolaly bäri bu ýurtlaryň aglabasyna şol bir adam ýolbaşçylyk edip gelýär.
Gürrüňini edýän döwletlerimizdäki ýurt baştutanlarynyň ýaşlary hem bir çene ýetip gelýär. Bu ýagdaýlarda “olardan soňra häkimiýetiň başyna kim geler?” diýen sorag hem derwaýys bolmagynda galýar.
Şol bir wagtda, Merkezi Aziýa sebitinde häkimiýetiň kadaly çalşygy ýaly düzgün hem häzire çenli iş ýüzünde ornaşmady. Netijede, mirasdüşer baradaky sorag esasy ähmiýete eýe bolýar.
Şeýle-de, mirasdüşerlige saýlanmagyň özi hem uly hupbat, sebäbi ol kim bolmaly? Nähili kreteriýalara eýe bolmaly? Kim tarapyndan saýlanmaly? Saýlanmak üçin ol kimiň ýa kimleriň goldawyny gazanmaly? Ol hökümetiň haýsy organynda boýuny görkezmeli? Şeýle-de, “mirasdüşerlik meselesinde Merkezi Aziýada daşary ýurtlar nähili rol oýnaýarlar?” diýen ýaly birgiden sorag bar.
Soraglar diňe bular bilen hem çäklenmeýär. “Eger kimdir biri ähli synaglardan geçip, häkimiýet başyna geçäýen halatynda, ol öz wezipesinde galyp bilmek, esasanam iliň goldawyny gazanmak üçin näme etmeli?” diýen sorag hem keserip dur.
Garaz, syýyasy we demokratik proseslerde heniz ýoluň başynda duran sebite gelejekde her hili ýagdaýlar garaşýar. Eýsem bu prosesler regionda nähili amala aşar? Mirasdüşerleriň saýlanmak prosesi nähili bolup geçer? Mejlisiň bu sanynda şu temalaryň töwereginde kelle döwülýär.
Mejlisiň myhmanlary:
Dr. Julie Fisher Melton:- “Demokratiýany import etmek” atly kitabyň awtory;
Reid Standish:- Foreign Policy neşirinde Merkezi Aziýa meseleleri barada makala ýazýan žurnalist;
Edil Baysalov:- Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Roza Ottunbaýewanyň döwründe prezidentiň diwanyna ýolbaşçylyk eden syýyasy aktiwist;
Bruce Panneir:- Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa baradaky “Qişloq Ovozi” atly blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Žan-Mark Aýro (Jean-Marc Ayrault) Ukrainanyň, Orsýetiň we Germaniýanyň daşary işler ministrleri bilen gündogar Ukrainada saýlawlaryň şu ýylyň iýun aýynyň ahyryna çenli geçirilmelidigi barada ylalaşdyk diýdi.
Şol bir wagtda Ukrainanyň daşary işler ministri bolsa Aýronyň aýdanlaryna garşy çykyp, 3-nji martda Parižde dokuz sagat dowam eden gepleşikleriň dowamynda haýsydyr bir “öňe gidişligiň” bolmandygyny aýtdy.
Fransuz daşary işler ministri ýygnakda “2016-njy ýylyň birinji ýarymynyň ahyryna çenli ýerli saýlawlary geçirmek üçin saýlaw kanunyny kabul etmegiň möhümdigi maslahat edildi” diýdi.
Emma Klimkin Ukraina ýurduň gündogarynda saýlawlar geçirilmezden ozal, ok atyşygy bes etmek baradaky ähli borçnamalaryň ýerine ýetirilmelidigini we sebitden ýaraglaryň doly çykarylmalydygyny tekrarlaýar diýdi.


text:
Futbolçy bir çen bolansoň, futbol bilen meşgullanmasyny bes edensoň, iki hepdeläp düýş görýär. Düýşünde syçanlar futbolçylaryň geýmini geýip, edil adamlar ýaly futbol oýnaýarmyşlar. Şeýle ýagdaý günde gaýtalanyp duransoň, ol ahyrsoňy kömek sorap lukmana ýüz tutýar. Lukman oňa ýekeje derman berýär-de:
-Ine şujagaz dermanjygy ýatmankaň iç, onsoň düýşem görmersiň, syçanam- diýýär. Onda futbolçy:
-Luman jan, men dermany bu gün däl-de ertirden başlap içsem bolmazmyka – diýip soraýar.
Lukman geň galyp, sebäbini soraýar. Onda futbolçy:
- Bu agşam syçanlaryň final oýny bolýar. Şoňa tomaşa edip haýsy toparyň çempion boljagyny göräýjekdim-dä-diýýär.
***
Eger meniň tälimçim aýdan sözüni yzyna gaýdyp almasa, men indi şol toparda futbol oýnamaryn.
Näme ol seniň gaty göwnüňe degdimi, ol saňa näme diýdi.
Sen indi şu töwerekde gözüme görünme diýdi.
***
Bir oglanjyk futbol görmek üçin petek satýandan 7-nji gezek petek aljak bolanda, satyjy ondan:
Sen eýýäm menden ýedinji gezek petek satyn alýarsyň, sen olary näme edýärsiň-diýip soraýar.
Onda oglanjyk: Men her gezek petek alyp stadiona girjek bolamda, girelgäň agzynda duran bir adam petegimi alyp, ýyrtyp goýberýär-diýýär.
16 февраля 2013
Umuman erbet däl gyzykly ýöne näme üçin diňe sport barada ýazmalymy? meniňem Sport barada degişmelerim bar sizem olary okap gülüp-gülüp, gülseňiz we ýenede gülseňiz, onda ýenede degişmeli bolaýýa-da!.


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kan “Fukusimo-Daiçi” atom elektrik stansiýasyndan okeana radioaktiw suwuň akandygyny, bu barasynda goňşy ýurtlara habar bermän, ýalňyşlyk goýberilendigini boýun aldy.
Kan stansiýanyň işgärleriniň hereketlerine Ýaponiýanyň anyk baha bermelidigini nytgady.
Günorta Koreýa hem Hytaý radiasiýaly suwuň okeana goşulmagyna alada bildirdi.
Ýaponiýanyň hökümet başlygy 11-nji martda bolan ýer titremede jebir çeken Işinomaka bardy hem aýylganç ýer titremede öýsüz-öwzarsyz galanlar üçin gurluşygy tizlendirmegi wada berdi.
Heläkçilikde, resmi tassyklama görä, 13 müň adam ölüp, 15 müň adam at-dereksiz ýitipdir.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Germaniýanyň, Beýik Britaniýanyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň liderlerine iki hepde bäri protest aksiýalary dowam edýän Müsürdäki ýagdaýy bilelikde maslahatlaşmagy teklip etdi.
Prezident Obamanyň pozisiýasyny Ak Tam çap etdi. Ol Müsürde eglenmezden täze hökümet düzmäge parahatçylykly geçmäge tarapdar.
Täze hökümet Müsür halkynyň erk-islegini aňlatmaly hem oppozision güýçler bilen giň möçberli gepleşiklere başlamaly diýip, Obama hasap edýär.
Obama şeýle-de, žurnalistlere, adam hukuklaryny goraýjylara edilen hüjümlere alada bildirdi we bikanun tussag edilenleriň ählisini boşatmaga çagyrdy.


text:
Türkiýäniň Gazagystandaky ilçisi bu ýurtda Fethulla Gülen bagly gurlan mekdepler barada duýduryş berdi.
Ankara Güleni 15-nji iýulda bolan agdarylyşyk synanyşygynda günäleýär. Ilçi Newžat Uýanik «Gazagystan-türk» mekdepleriniň 75 ýaşyndaky Güleniň ideýalaryna ygrarly fondlar tarapyndan dolandyrylýandygy baradaky meseläni gozgap, Ankaranyň bu mekdepleri goldamaýandygyny aýtdy.
"Bu mekdepleriň Türkiýäniň resmi guramalary bilen hiç bir baglanyşygy ýok» diýip, Uýanik 29-njy iýulda Astanada guralan metbugat ýygnagynda aýtdy.
Ol 15-nji iýulda Türkiýede bolan agdarylyşyk synanyşygynyň «beýleki ýurtlar üçin duýduryş bolandygyny» aýtdy we degişli gulluklaryň zerur çäreleri görjegine ynanýandygyny bildirdi.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta Eýranda ýadro ýaragynyň döredilmeginiň öňüni almak üçin özleriniň hemme usullardan, şol sanda harby güýji ulanmakdan hem peýdalanmaklarynyň mümkindigini duýdurdy.
Bu barada Leon Panetta Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak bilen raketalara garşy goranyş sistemalary görmek üçin Aşkelon şäherine eden saparynda aýtdy.
1-nji awgustda giçlik Leon Panettanyň Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu bilen duşuşyp, gepleşik geçirmegi göz öňünde tutýandygy aýdylýar.
Amerikanyň ýokary derejeli resmisi bu duşuşykda Eýranyň ýadro programmasyndan “nahili howp abanýar” diýen mesele boýunça hem iki ýurduň aňtaw gulluklarynyň özara maglumat alyş-çalyşygyny ýola goýmak barada gepleşik geçirjekdigini aýtdy.
Leon Panetta Ysraýyla barmazyndan öň Müsürde boldy. Müsürde ol ýurduň täze prezidenti hem Müsüriň harby goşunynyň serkerdebaşysy bilen duşuşyp, gepleşik geçirdi.


text:
Ysraýylyň Gaza zolagyna amala aşyran howa hüjüminde, iki sany palestin ýetginjegi öldi.
Palestinanyň keselhana işgärleriniň berýän maglumatyna görä, ýetginjekleriň jesedi Ysraýyl bilen serhetde ýerleşýän Deir al-Balah sebitinden tapylypdyr.
Ysraýyl harbylarynyň aýtmagyna görä, haçan-da serhet araçäginde adamlaryň partlaýjy gurnap durandyklary aýan bolandan soň, olar howadan hüjümi amala aşyrypdyrlar.
Gazanyň resmileri, ölen ýetginjikleriň hiç bir ýaragly topar bilen ilteşiginiň bolmandygyny aýdýarlar.
Bu wakadan soň, “Hamas” toparynyň ýaragly ganaty ar alyş hökmünde, Ysraýylyň günortasyna dört raketany atandygyny mälim etdi.
Duşenbe güni Ysraýylyň Gaza sektoryna amala aşyran howa zarbasynda hem dört palestinaly ölüpdi.


text:
Soh anklawynyň ýaşaýjylary tarapyndan zamun alnan gyrgyz raýatlarynyň ählisiniň boşadylandygy habar berildi. Başda zamunlaryň bir böleginiň, ýagny 14 zenanyň we çaganyň boşadylandygy habar berlipdi.
Duşenbe güni irden Gyrgyzystanyň günortasynda ýerleşýän Batken welaýatynyň administrasiýasynyň metbugat gullugy zamunlaryň gepleşikleriň netijesinde boşadylandygyny aýdypdy. Şonda ýene 20 adamyň zamunlykda galýandygy, olaryň Özbegistanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň Sohdaky edara jaýynda saklanýandygy habar berlipdi.
Gyrgyzystanyň parlamentiniň Howpsuzlyk we goranmak boýunça komitetiniň başlygy Tokon Mamytowyň Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna aýtmagyna görä, gepleşiklere gatnaşmak üçin Soha Özbegistan tarapyndan Fergana welaýatynyň ýolbaşçysy, regional polisiýa ýolbaşçysy we Fergana welaýatynyň serhet gullugynyň başlygy barypdyr.
Näme boldy?
Habar berlişine görä, täze gurlan “Çarbak” serhet postuna şenbe güni elektrik simler çekilip başlanda, Hoşýar obasynyň ýaşaýjylary gyrgyz serhetçilerine hüjüm edipdirler.
Soh anklawynyň ýaşaýjylary elektirk liniýalaryny çekmek üçin gurlan desgalary ýykyp başlapdyrlar. Gyrgyz serhetçileri-de olary saklamak üçin ýokaryk ok atypdyrlar.
Hepdäniň ýekşenbe güni Soh anklawynyň ýaşaýjylarynyň gyrgyz serhetçilerine hüjüm edip, 40-a golaý adamy zamun alandyklary, zamun alnanlaryň Çarbak obasynyň ýaşaýjylary we Sohuň üstünden awtoulaglarda geçip barýan gyrgyz raýatlary bolandygy barada habar berildi.
Orsýetiň “Interfaks” habar agentligi gözli şaýatlaryň sözlerine salgylanyp, bu wakanyň başda 100-e golaý adamyň gatnaşmagynda başlanandygyny, emma soňra bu sanyň köpelendigini habar berdi. Gyrgyzystanyň “Weçerniý Bişkek” gazeti Özbegistanyň raýatlarynyň sanynyň müňden gowrak bolandygyny ýazdy.
Käbir maglumatlarda Özbegistanyň raýatlarynyň serhetçileriň elinden ýaraglaryny almaga synanyşandyklary barada habar berildi.
“AKIpress” agentligi birnäçe gyrgyz serhetçisiniň bu çaknyşykda ýaralanandygyny habar berdi.
Ýekşenbe günki çaknyşyklarda ýaralanan gyrgyz polisiýa wekili Batkeniň keselhanasyna ýerleşdirildi. Onuň kellesine zeper ýetendigi we ýagdaýynyň agyrdygy aýdylýar.
“Interfaksyň” şaýatlara salgylanyp habar bermegine görä, özbek raýatlary serhet postuna daş atyp aýnalary döwüpdirler we geçip barýan ulaglary saklap, gyrgyz raýatlaryny zamun alypdyrlar.
“Weçerniý Bişkek” gazetiniň maglumatyna görä, ýekşenbe güni, 6-njy ýanwarda, Gyrgyzystanyň serhetçileriniň we özbek raýatlarynyň arasynda bolan ok atyşykda gyrgyz serhetçileriniň oklaryndan azyndan 3 adam ýaralanypdyr. Beýleki şaýatlar gyrgys serhetçileriniň ýarag ulanandygy bardaky maglumatlary ret edipdirler.
Resmi gatnaşyk
Duşenbe güni Batkeniň prokuraturasy Sohuň ýaşaýjylarynyň gyrgyz raýatlaryny bikanun saklandygy, kanuny goraýjy edaralaryň işgärlerine hüjüm edenligi we Gyrgyzystana maddy taýdan zyýan ýetirendigi üçin olara garşy iş gozgandygyny mälim etdi.
Özbegistanyň Soh anklawy on ýyldan gowrak wagt bäri Özbegistan bilen Gyrgyzystanyň gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagyna sebäp bolýar. Gyrgyzystanyň Batken welaýatynda ýerleşýän Oş we Batken şäherlerini birleşdirýän sowet döwründe gurlan ýol Özbegistanyň Soh anklawynyň üstünden geçýär. Özbegistan Gyrgyzystanyň raýtlarynyň anklawyň üstünden geçýän ýoldan peýdalanmagyny çäklendirip gelýär.
Özbegistana degişli Hoşýar obasynda esasan etnik täjikler ýaşaýarlar.
Sohdaky hadysadan iki gün öň özbek serhetçileri Gyrgyzystan bilen serhetde gyrgyzystanlyny atyp öldüripdi. Özbek serhetçileri onuň gaçakçydygyny aýtdylar, emma Gyrgyzystanyň resmileri ýaragsyz gyrgyz raýatlarynyň özbek serhetçileri tarapyndan atylyp öldürilmegi bilen bagly wakalaryň seýrek däldigini aýdýarlar.


text:
Gürjüstanyň premýer-ministri öz ýurdunyň Ýewropa bilen integrasiýa ýolunyň üýtgewsizdigini aýtdy.
17-nji noýabrda Brýusselde gürjü premýer-ministri Irakli Garibaşwili Ýewropa Bileleşiginiň we NATO-nyň resmileri bilen duşuşdy. Bu duşuşyk Gürjüstanyň Günbatar tarapdary syýasy ugry babatynda aladalanmalaryň artýan mahaly bolup geçdi.
Şu aýyň başynda Garibaşwili Gürjüstanyň goranmak ministri Irakli Alasaniýany wezipesinden çetleşdiripdi. Alasaniýanyň wezipesinden boşadylmagy Gürjüstanyň daşary işler ministriniň we ýurduň dolandyryjy koalisiýasyndaky alty partiýadan biriniň iş taşlaýyş yglan etmegine sebäp bolupdy.
Brýusselde Garibaşwili öz ýurdunyň regionda üstünlikli bolmagy üçin “Ýewropanyň integrasiýa prosesiniň özgerişikli güýjüni” ulanmak isleýändigini aýtdy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti Barak Obama öz adyndan şeýle hem Amerikan halkynyň adyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy we ähli türkmen halkyny 27-nji oktýabrda bellenilýän Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni mynasybetli gutlady.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti gutlag hatynda ýurtlarymyzyň arasyndaky ählumumy parahatçylygyň we gülläp ösüşiň giňeldilmegine gönükdirilen umumy gyzyklanmalarymyzy beýan edýän hyzmatdaşlyk oňyn ösdürilýär, bilelikdäki hereketimiz sebitde durnuklylyk, ykdysady hyzmatdaşlyk hem-de adamlaryň hukuklaryna we adamzadyň gymmatlyklaryna hormat goýmak babatda möhüm meseleleri yzygiderli ara alyp maslahatlaşmak üçin berk binýady döredýär — diýip belleýär.
Şeýle hem Barak Obama Owganystanyň gumanitar taýdan we düzümleýin ösdürilmegine Türkmenistanyň möhüm goşant goşýandygyny, şonuň ýaly-da, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ähli ýurtlar bilen parahat, dostlukly gatnaşyklary saklamaga ygrarlydygyny belleýär.
Şu şanly baýramçylykda bütin adamzadyň bähbidine bilelikde işlemäge özümiň ygrarlydygymy ýene-de bir gezek tassyklamaga rugsat ediň. Geljekde özara gatnaşyklarymyzyň diňe berkejekdigine ynanýaryn — diýip, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti Barak Obama gutlag hatynda beleýär.


text:
Filippin resmileri Haiýan tupanynyň pidalarynyň diňe bir regionda 10 müň çemesi adama ýetmeginiň mümkindigini duýdurýarlar.
Habar gulluklary polisiýanyň uly resmisi Elmer Sorianyň sözlerine salgylanyp, merkezi welaýat bolan Leýtede 10 müň adamyň ölen bolmagynyň mümkindigini ýazýarlar.
Ýogalanlaryň köpüsiniň gark bolandygy ýa-da ýykylan binalaryň aşagynda galandygy aýdylýar. Bu sanlar milli hökümet tarapyndan tassyklanmaýar.
Şeýle-de resmiler Samar adasynyň golaýynda 300 adamyň ölendigini, 2 müň adamyň bolsa tapylmaýandygyny tassyk etdiler.
Bu tupan owalda-ahyrda hasaba alnan iň güýçli gaý bolup, anna güni merkezi Filippin adalarynyň altysynyň içinden geçdi.
Gaý-tupanyň tizliginiň sagatda 275 km bolup, tolkunlaryň beýikliginiň 5, 6 metre ýetendigi aýdylýar.


text:
Aşgabat, 27-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
14-nji ýanwarda ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy isleg bildirýänleriň ählisini açyk auksiona gatnaşmaga çagyrýar. Satuwa awtoulaglar, kompýuterler, mebeller, durmuş enjamlary… çykarylar.
Auksiona gatnaşmak isleýänlere öz adyny görkezip, 11-nji fewrala, has anygy şol gün sagat 13.00 çenli +993 65 03-25-75 belgili nomere SMS ibermek hökmanydyr.
Tölegler doly we bir wagtda ABŞ-nyň dollarynda auksionyň geçirilýän güni (14.02.2015) sagat 15.00-dan 17.00-a çenli geçirilýär. Satyn alnan emläk 2015-nji ýylyň 15-nji fewralynda çykarylar.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy auksiona gatnaşjaklardan öz ýanlary bilen uly sumkalary we paketleri almazlygy haýyş edýär.
Auksion Arçabil şaýoly — 28 salgysy boýunça geçiriler.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun 23-25-nji aprel aralygynda Kawkaz regionyna sapar edýär. Ol bu saparynyň çäginde Ermenistana, Azerbaýjana we Gürjüstana barar.
Ban Gürjüstanyň premýer-ministri Jorjy Hirikaşwiliniň (Georgy Kvirikashvili) çakylygy esasynda ilkinji gezek resmi sapar bilen Tbilisä barýar we ol 23-den 24-nji aprele çenli gürjü paýtagtynda bolar.
Ban Gürjüstanyň kanun çykaryjy we ýerine ýetiriji edaralarynyň wekilleri bilen duşuşmagy planlaşdyrýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, Ban 25-nji aprelde ilki Ermenistana, soňra Azerbaýjana barar.
Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky gatnaşyklar Daglyk-Garabag sebiti bilen baglanyşykly dartgynly bolmagyna galýar.


text:
Türkiýede hökümet agdarylşygyny planlaşdyranlykda aýyplanýan 50-ä golaý harby ofiser sorag edildi.
Sorag edilenlerden 14-siniň ýokary derejeli harby ofiserlerdigi aýdylýar.
Bu işi alyp barýan türk prokurorlarynyň beren maglumatlarynda, ýedi ýyl mundan ozal sorag edilen harby ofiserleriň başagaýlyk döretmek maksady bilen birnäçe bomba partlamasyny planlaşdyrandygy öňe sürülýär.
Bu mesele bilen bagly derňew işleriniň iki ýyl mundan öň geçirilip başlanandygy habar berilýär.
Tankytçylar häkimiýetiň oppozisiýany dargatmak maksady bilen bu işi alyp barýandygyny aýdýarlar.
Türkiýäniň harbylary ýurduň dünýewiliginiň goraýjylary hasaplanýar. Olar 1960-njy ýyldan bäri Türkiýede 4 hökümetiň çalyşmagy ugurynda iş alyp bardylar.


text:
Türkmen hökümetiniň penşenbe güni geçirilen maslahatynda şu ýylyň iki aýynda edilen işleriň jemine seredildi. Şol ýerde berlen maglumata görä, makroykdysady görkezijiler tutuşlygyna jemi içerki önümiň ösüşinde durnukly ilerlemäni tassyklaýar.
Mysal üçin, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, Türkmenistanda ýanwar-fewral aýlarynda önüm öndürmegiň ösüşi 113,5 prosent bolupdyr.
Umuman alnanda bolsa, ykdysadyýetiň ähli pudagynda ýokary önümçilik görkezijileriniň gazanylandygy aýdylýar. Aýdaly, bölekleýin söwdanyň möçberi 18,3 prosent ösüpdir. Daşarky söwda hem ösüpdir.
Mälim bolşy ýaly, resmi Türkmenistan şunuň ýaly ösüş sanlaryny her iki-üç aýdan diýen ýaly çap edýär. Şonuň bilen birlikde, ýurtda bar diýilýän depginli ykdysady ösüşe garamazdan, adamlaryň ortaça aýlygy, girdejileri beýle bir köpelmeýän ýaly.
Daşary ýurtlara iş gözläp gidýän türkmen raýatlarynyň käbiri Azatlyk radiosyna ýurtda iş ýerleriniň juda azdygyny we iş tapan ýagdaýyňda hem aýlyklaryň maşgala eklemek üçin ýeterlik bolmaýandygyny aýdýar.
Eýsem resmi Aşgabadyň ýygy-ýygydan yglan edýän ösüş sanlaryna nähili düşünmeli? Olar real ýagdaýa näderejede gabat gelýär?
Azatlyk Radiosy bu soraglary Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň ozalky başlygy, häzir Şwesiýada ýaşaýan ykdysatçy Hudaýberdi Orazowa berdi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) we Türkiýäniň liderleri 17-nji we 18-nji martda geçirýän duşuşyklarynda Egeý deňziniň üstünden Gresiýa müňlerçe migrantyň geçmeginiň öňüni almak meselesini maslahat ederler.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Donald Tusk migrant krizisi boýunça Brusselde geçirilýän iki günlük sammitiň dowamynda ylalaşyk gazanmak üçin “ýene köp işiň edilmelidigini” duýdurdy.
ÝB-niň liderleriniň maslahat edýän plany Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglunyň 10 gün öň teklip eden çäresini, ýagny Ýewropa Bileleşiginiň Türkiýeden has köp migranty kabul eden ýagdaýynda Türkiýäniň Gresiýa geçen migrantlary yzyna gaýdyp almagyny öz içine alýar.
Emma bu çäre Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine goşulmagy boýunça gepleşikleriniň daşyndaky dawa sebäpli ret edildi. Hususan-da Türkiýäniň we Kipriň arasynda uzak wagt bäri dowam edýän dawa Ankaranyň Türkiýäniň deňiz portlaryny we aeroportlaryny ÝB-niň beýleki agzalary ýaly Kipr üçin hem elýeterli etmekden ýüz öwürdi.


text:
Moskwanyň derňewçileri Kremliň tanymal tankytçysy Alekseý Nawalnyýnyň ýaşaýyş jaýynda gözleg-agtaryş işlerini geçirdiler.
Russiýanyň Derňew komitetiniň berýän maglumatyna görä, gullugyň işgärleri Nawalnyýnyň öýüne 20-nji iýunda ir bilen barypdyrlar. Maglumatda gürrüňi gidýän öý dökmeleriň Nawalnyýnyň 2007-nji ýylda oppozision partiýa galplyk edendigi aýdylýan iş bilen ilteşikli amala aşyrylandygy bellenilýär.
Nawalnyýnyň metbugat wekili öýden birnäçe zadyň, şol sanda köne fakturalaryň we Nawalnyýnyň harby hasaba durandygy baradaky kitapçanyň ele salnandygyny habar berdi.
Moskwa Helsinki toparynyň ýolbaşçysy Lýudmila Alekseýewa bu wakanyň özüne 1930-njy ýyllarda Staliniň arassalaýyşy mahaly howpsuzlyk ofiserleri tarapyndan amala aşyrylan gijeki derňewleri ýatladandygyny aýtdy.
Nawalnyý özüniň sud işiniň syýasy maksatlydygyny aýdyp, özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.


text:
Russiýa Federasiýanyň Premýer-ministri Dmitriý Medwedew bilen HHR-iň Başlygy Si Szinpin 9-njy maýda Moskwada maliýe we energetika hyzmatdaşlygynyň meselelerini ara alyp maslahatlaşarlar. Bu barada Russiýa Federasiýasynyň hökümetiniň metbugat gullugy habar berýär.
—Gepleşikleriň barşynda Premýer-ministr we HHR-iň Başlygy russiýa-hytaý gatnaşyklarynyň ösüşine degişli derwaýys meseleleriň giň toplumyny ara alyp maslahatlaşarlar — diýlip, habarda aýdylýar. Söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyna, energetika, senagat we ýokary tehnologiýalar babatda bilelikdäki iri taslamalaryň amala aşyrylmagyna, gumanitar ulgamda alyşmalaryň gerimini giňeltmäge aýratyn üns berler.
HHR-iň Başlygy Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň çakylygy boýunça Russiýada resmi saparda bolar.


text:
Anna güni Aşgabatda Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky medeni günleriniň açylyş dabarasy boldy.
Bu çärä Türkmenistanyň wekilleri bilen birlikde Birleşen Ştatlardan alymlar, aýdymçylar we sazandalar, suratkeşler, zergärler hem-de aşpezlik sungatynyň ussatlary gatnaşdylar.
Türkmenistanda üç gün dowam etjek Amerikan medeni günleriniň dowamynda paýtagt Aşgabatda we käbir beýleki welaýat merkezlerinde amerikaly myhmanlaryň gurnamagynda dürli hili medeni-konsert çäreleri, sergiler we döredijilik duşuşyklary geçiriler.
Amerikan medeni günleriniň jemleýji gününde Birleşen Ştatlardan gelen birnäçe belli aýdym-saz toparlarynyň, şol sanda “Ari Roland”, “Della Meý” we “Klinton Kurtis” ýaly toparlaryň-da konsert programmalary bilen çykyş etjekdikleri habar berilýär.


text:
Düýn Serbiýa Horwatiýanyň üstünden şikaýat arzasyny Halkara jenaýat suduna gowşurdy. Dokumentde Balkanlarda bolan 90-njy ýyllaryň urşunda edilen jenaýatlarda Horwatiýa aýyplanylýar.
BMG-niň hasaplamalaryna görä, şol uruşda 200 müň töweregi etnik serb Horwatiýanyň territoriýasyndaky hemişelik ýaşaýan ýerlerini terk etmäge mejbur bolupdyr.
Belgradyň bu şikaýaty Horwatiýanyň Serbiýa garşy bildiren şuňa meňzeş aýyplamasyna jogapdyr. Horwatiýa bu baradaky şikaýat bilen bir ýyl töweregi mundan öň Halkara suduna ýüz tutupdy.


text:
Çeçen gozgalaňçylarynyň lideri Doky Umarowyň öz ygtyýarlygyndan el çekendigini ýekşenbe güni “Kawkaz sentr” atly internet sahypasy ýazdy.
Onuň maglumatyna görä, özüni Doby Aby Osman diýip atlandyran Doky Umarow öz ýerine iki Çeçen söweşine gatnaşan belli komandir Hattabyň harby bileleşiginiň agzasy bolan Aslambek Wadalowy belledi.
Özüni “Kawkaz Emirlikleriniň emiri” diýip yglan eden D.Umarow Orsýetdäki birnäçe terrorçylykly hüjümiň jogapkärçiligini boýun aldy. Olaryň arasynda Moskwanyň metrosynda bolan hüjüm hem bar.
Soňky ýyllarda Umarowyň ölendigi ýa-da ýaralanandygy barada tassyklanmadyk maglumatlar ýaýrady.
Doky Umarow ABŞ-nyň halkara terroristler baradaky sanawyna hem goşuldy.
Şeýle hem düýn Çeçenistanyň hukuk goraýjy edaralarynyň ýaýradan maglumatynda irden geçirilen howpsuzlyk operasiýasynda 2 milisiýanyň ölendigi aýdyldy.
Näbelli adamlar Groznynyň Gorodskoý etrabynyň Çernoreçýe obasynyň ýakynynda 2 sany milisiýa işgärine hüjüm etdi.
Şol adamlar gözlenýär we olaryň Groznynyň ýakynyndaky tokaýda gizlenýändigine ynanylýar.
Başga bir wakada düýn irden Dagystanda milisiýanyň ýokary derejeli derňewçisi öz öýünde atylyp öldürildi.


text:
Türkmenistanda türkmen diliniň döwlet dili durumyna eýe bolanyndan bäri 20 ýyldan gowrak wagt geçdi. Geçen bu ýyllaryň dowamynda türkmen diliniň resmi derejede we metbugatda ulanyşynyň belli bir aýratynlyklarynyň emele gelendigini käbir türkmenistanlylar aýdýarlar.
Eýsem, garaşsyzlyk ýyllarynda ýurtda türkmen dili nähili ösdi we nähili häsiýete eýe boldy?
Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Hindistan, üç gün dowam eden zorlukly wakalarda 30-dan gowrak musulman öldürilenden soň, ýurduň demirgazyk-gündogaryndaky Assam ştatyna goşun ýerleşdirdi.
Bu waka Hindistandaky parlament saýlawlary zerarly etniki we dini dartgynlyklaryň ýitileşmegi netijesinde bolýar.
Saýlawlarda hindi milletçi partiýasy «Bharatiýa Janata» ýeňjege meňzeýär. Polisiýa şu hepdäniň başynda bu zorluga Assamdaky Boda tiresiniň adamlarynyň jogapkärdigini aýtdy. Olar Bangladeş bilen serhetden migrasiýa eden musulmanlar.
Milletçi partiýanyň lideri, premýer-ministrlik ugrundaky bäsleşikde öňde barýan Narendra Modi geçen hepde, eger özi ýeňiş gazansa, Bangladeşden bikanun gelen migrantlaryň goşlaryny düwmeli boljagyny aýtdy.
Hindi saýlawlarynyň netijesi 16-njy maýda yglan edilmeli. Assamly saýlawçylar 24-nji aprelde ses berdiler.


text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy halkara Human Rights Watch guramasy Özbegistanda geçiriljek Parlament saýlawlarynyň bosagasynda bu ýurtda ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistlere görkezilýän basyşlaryň we zorluklaryň güýçlenendiginden alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
Guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktory Holli Kartner bu barada ýaýradan beýanatynda 27-nji dekabrda geçiriljek saýlawlaryň bosagasynda aktwistleriň ýanalmaklarynyň we olara garşy edilýän hüjümleriň artandygyny nygtapdyr.
Human Rights Watch guramasy edil häzirki wagt Özbegistanyň häkimiýetleriniň ynsan hukuklarynyň gowulanmagy babatynda hiç hili öwgä mynasyp däldiklerini aýdýar.


text:
Anna güni arap we günbatar ýurtlarynyň wekilleri Liwiýanyň oppozision Milli Geçiş Geňeşiniň ýolbaşçylary bilen Türkiýäniň Stambul şäherinde özara gepleşige başladylar.
Bu özara gepleşikler topary Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafini häkimiýetden çetleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler boýunça gepleşik alyp barýar.
Soňky günler käbir habar serişdeleri Muammar Kaddafiniň, özüniň howpsuzlygynyň üpjün edilen halatynda, häkimiýetden çetleşmek meýliniň bardygy barada maglumat ýaýratdylar.
Emma şu hepde paýtagt Tripolide öz tarapdarlarynyň geçiren ýörişi wagtynda eden çykyşynda Muammar Kaddafi özüniň «ahyryna çenli» göreşjekdigini nygtady.


text:
Anna güni BMG-niň Baş sekretarynyň ýörite maslahatçylary Siriýada parahat ilata garşy amala aşyrylýan hüjümleriň ynsanýete garşy jenaýat hökmünde häsiýetlendirilmeginiň mümkindigini duýduryp, beýanat ýaýratdylar.
Hususan-da, BMG-niň Baş sekretarynyň genosidiň öňüni almak meselesi boýunça maslahatçysy Fransis Deng bilen ilaty goramak jogapkärçilikleri boýunça maslahatçysy Edward Lak bilelikde ýaýradan beýanatlarynda Siriýanyň Homs şäherinde we käbir beýleki şäherlerinde parahat ilata garşy amala aşyrylýan hüjümlere uly alada bildirýändiklerini mälim edipdirler.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýadaky protestleriň barşynda jemi 6 müňe golaý adamyň ölendigini aýdýar.


text:
Şenbe güni Gazagystanyň Almaty şäherinde oppozision aktiwistler “Ylalaşmazlyk güni” ady bilen protest demonstrasiýasyny gurnadylar.
Irden müňe golaý protestçiniň öňüne polisiýa güýçleri böwet bolup, protestçileriň Almatynyň merkezi meýdançasynda demonstrasiýa geçirmeklerine ýol bermediler. Emma muňa garamazdan, demonstrasiýa şäheriň esasy transport ýolunyň gyrasynda dowam etdi.
Protestçiler raýatlaryň kanuny syýasy hukuklarynyň we azatlyklarynyň goralmagyna çagyryş edip, çykyş etdiler.
Käbir oppozisiýa liderlerini bu demonstrasiýa gatnaşdyrmazlyk üçin, Gazagystanyň polisiýasy olary şenbe güni irden tussag astyna aldy.