text:
Babasyl
Babasyl (gemorroý) keseli köp duş gelýän, adama köp oňaýsyzlyklary döredýän keseldir. Ol göni içegäniň aşaky böleginde ýerleşýän wena damarlarynda (babasyl düwünleri) gan aýlanşygynyň bozulyp, olaryň ulalmagy bilen häsiýetlendirilýär.
Ilatyň 10%-i babasyl keselinden ejir çekýändir. Keseliň döremegine gan aýlanşygy kynlaşdyrýan dürli faktorlar sebäp bolup biler. Ol faktorlara aşakdakylar degişlidir:
- Gaýtalanyp duran, dowamly iç gatama ýagdaýlary;
- Oturyp işlenilýän zähmetiň görnüşleri;
- Agyrlyklary göterme bilen utgaşýan fiziki zähmet;
- Dowamly bronhit, gipertoniýa (gan basyşynyň ýokarlanmagy), göwrelilik ýagdaýynda, erkeklik jyns mäziniň adenomasy, çanaklyk agzalaryň dowamly sowuklama kesellerinde göni içegäniň damarlarynda gan basyşyň ýokarlanmagy bolup geçýändir.
Babasyl keseliň gaýtalanmagyna nädogry iýmitlenme (ýiti, duzly iýmit, alkogol kabul etmek) hem sebäp bolup biler.
Keseliň başlangyç döwründe artbujakda ýakymsyz sanjylamalar, gijeme ýaly alamatlar ýüze çykýar. Şu alamatlar näsagy birnäçe ýyllaryň dowamynda biynjalyk edip biler. Wagtyň geçmegi bilen, täret etmeden soň, artbujakdan ganyň gelmegi yüze çykyp, bu ýagdaý gaytalanyp başlaýar. Wagtynda bejergi başlanylmadyk ýagdaýynda, babasyl düwünleri ulalyp, çişýändir. Täretlenme wagtynda olar atrbujakdan çykyp, ýene yzyna çekilip bilýärler.
Babasyl düwünleriniň ganamagy has ýygy duş gelip, agyr ýük göterme, gan basyşyň ýokarlanmagy ony has hem güýjedip biler.
Ýöriteleşdirilen medisina kömegi berilmedik ýagdaýynda kesel has hem beterleşip bilýär. Näsagy artbujakda agyry, kynlyk bilen, agyryly täret etme biynjalyk edýär. Olaryň umumy ýagdaýy agyrlaşyp, käwagtlar bedeniň gyzgyny hem ýokarlanyp bilýär. Bejergisiz babasyl düwünleri has hem çişip, ulalyp, artbujakdan çykýarlar we yzyna olar kynlyk bilen salynýandyr. Bu ýagdaýda, babasyl düwünlerini barlag wagty görüp ýa-da el bilen hem anyklap bolýandyr.
Ýiti döwürde, babasyl düwünlerinde gan lagtalarynyň (tromb) ýa-da nekrozyň emele gelmegi ýaly gaýraüzülmeler ýüze çykyp biler. Babasyl keseli göni içegäniň poliplerinden, howply täze döremelerinden, içegäniň diwertikulez keselinden aýyl-saýyl edilýändir. Şonuň üçin hem, artbujakda ýüze çykýan islendik ýaramaz alamatlar proktolog lukmanyna ýüz tutmaga esas bolmalydyr.
Babasyl keseliniň bejergisinde köpsanly derman serişdeleri (konserwatiw bejergi) we operatiw usullar ulanylýandyr.
Derman serişdeleri düzüminde birnäçe dermanlary saklap, göni içegä goýulýan şemler, melhemler we suwuklyklar (mikroklizma üçin) görnüşinde ulanylýar. Bu serişdeler ýerli sowuklama ýagdaýyny, çişi, agyryny we gijemäni aradan aýyrýar. Olaryň düzümine girýän geparin bolsa, gan aýlanşygy kadalaşdyryp, emele gelen gan lagtalaryň (tromblaryň) eremegine kömek edýär. Häzirki günde dermanlaryň dürli görnüşleri ulanylýandyr: proktozan, ultraprokt, kortos, proktosedil, gepatotrombin we başgalar. Her dermanyň ulanyş aýratynlygynyň barlygy sebäpli, olary ýörite barlagdan soň, proktolog lukmany bellemelidir.
Ýörüte ýerli täsiri bolan dermanlaryň peýdalylygyny ýokarlanyrmak maksady bilen, agyzdan wena damarlaryň işini kadalaşdyryp, olarda gan lagtalarynyň emele gelmeginiň öňüni alar ýaly serişdeleri kabul etmelidir. (detraleks, troksewazin, wenodiol we ş.m.) Ýöne derman serişdeleri bilen bejerginiň doly we gutarnykly sagalma getirip bilmeýänligini bellemelidir. Olar diňe keseliň alamatlaryny wagtlaýyn aýyrmaga ýa-da gaýraüzülmeleriň öňüni almaga kömek edip bilerler. Başga bir tarapdan bolsa, geçirilen bejergiden soň lukmanyň maslahaty berjaý edilende, hirurgiki bejergini talap etmeýän halatlar hem duş gelýär.
Ýöne hemme adamlar öz ýaşaýyş we iş endiklerini çalyşmaga, olary üýtgetmäge taýyn däldirler. Şol sebäpli ýa-da babasylyň gaýraüzülmeleri ýüze çykan ýagdaýynda hirurgiki bejergini saýlamaly bolýar.
Ýarym hirurgiki operasiýalar (aýawly çemeleşýän usullar).
1. Skleroterapiýa.
Keseliň başlangyç döwründe ulanylýar: Göni içege doly açylyp, babasyl düwnüniň aýajygyna guradyjy serişde (meselem, etoksiskleroz) goýberilýär. Onuň täsiri netijesinde düwün gurap, ýeri birleşdiriji dokuma bilen çalşylýar. Bu operasiýany ýerine ýetirme lukmandan uly tejribäni we usullylygy talap edýändir. Operasiýany saglyk öýüniň şertlerinde geçirip bolýandyr we ol ýerli ýa-da umumy agyrsyzlandyrmany talap edýän däldir.
2. Temperaturanyň täsiri bilen bejermek.
Bu usul hem keseliň irki döwürlerinde ulanylýandyr. Pes temperaturanyň (kriodestruksiýa) ýa-da ýokary (infragyzyl koagulýasiýa) temperaturanyň kömegi bilen babasyl düwni dargadylýandyr. Uly düwünlerde bu operasiýa birnäçe tapgyrda geçirilyär. Başga usullara garşy görkezme bolanda bu usuly saylap alyp bolar. Keseliň ýene gaýtalanyp bilmegi, bu usulyň esasy ýetmezçiligidir.
3. Lateks halkajyklaryň kömegi bilen düwni daňmak.
Ýörite abzalyň kömegi bilen düwnüň düýbüne halkajyklar geýdirilýändir. Onuň täsiri bilen düwne gan baryp, onuň iýmitlenmegi bozulyandyr we düwün dargap başlaýandyr. Soňundan halka düwün bilen bile gaçýandyr.
Ýokarda agzalan usullaryň hemmesi näsaga az şikes ýetirip, olar näsag tarapyndan ýeňil geçirilýär. Ýöne keseliň ötüşen ýagdaýynda, bu usullar has radikal operasiýany geçirmek üçin taýynlyk höküminde ulanylýar. Bu usullar, babasylyň esasy sebäbi bolan, düwünleriň bozulan gan aýlanşygyny aradan aýyrmaýar. Bu ýagdaý hem olaryň esasy ýetmezçiligidir. Şol sebäpli hem, ortaça 3-5 ýyldan keseliň gaýtalanmagy mümkindir.
Radikal operasiýalar – babasylyň sebäbini aýyrýarlar.
1. Longonyň operasiýasy.
Babasylyň hirurgiki bejergisiniň iň ýaýran görnüşidir. Ýerine ýetirilişi az wagty talap edip, babasyl düwünlerini kesip aýyrma bejergisine garşy görkezme bolanda ulanylýandyr. Bu usulda göni içegäniň nemli bardasy düwnüň yokarsyndan dilinyändir.Longonyň operasiýasy babasyl keseliniň irki döwründe ulanylýar.
2. Babasyl düwünlerini kesip aýyrmak.
Düwünleri kesip aýyrmak giňden ulanylýan usullaryň biridir. Operasiýa şikes ýetiriji bolup, umumy agyrsyzlandyrma bilen ýerine ýetirilýändir. Operasiýadan soňky dikeliş döwri has uzak bolup, göni içegä gowy idegi talap edýär. Uly babasyl düwünlerinde ulanmak ýerlikli bilinýär. 3. Dezarterizasiýa.
Häzirki wagtda dezarterizasiýa usuly giňden ulanylýandyr.
Babasyly bejermegiň häzirki zaman, täze hirurgiki usulydyr. Onuň esasyny uly babasyl düwnüni iýmitlendirýän arteriýany kesmek düzyändir. Bu opersiýany geçirmek üçin dopplermetriýa geçirmäge mümkinçiligi bolan ultrases abzaly gerekdir. Bu apparat lukmana gerekli gan damaryny tapyp, ony kesmäge we tikmäge mümkinçilik döredýändir. Operasiýa agyrysyz bolup, 25-30 minutyň dowamynda geçirilýändir. Dikeldiş döwrüni geçirmege talap etmeýär. Näsag 2-3 günden öz adaty gündelik durmuşyna gaýdyp gelýändir. Bu usuly babasylyň ötüşen ýagdaýlarynda hem geçirip bolýandyr we bejergiden soň keseliň gaýtalanma ýagdaýlary ýüze çykmaýandyr.


c: text/html

text:
Ukrainanyň hökümeti 19-njy awgustda hökümet güýçleriniň Ukrainanyň gündogarynda gozgalaňçylaryň elinde galýan iki şäheriň biri Luhanskda Orsýete tarapdar separatistlere garşy söweş alyp barýandygyny aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Kiýewiň resmileri hökümet güýçleriniň gozgalaňçylaryň elindäki Donetskiň golaýynda hem ýene bir şäheri öz eline alyp, üstünlik gazanandygyny habar berdiler.
Şeýle-de Kiýew 19-njy awgustda bolan söweşleriň mundan bir gün öň Luhanskdan gaçyp çykan we söweşijiler tarapyndan öldürilendigi aýdylýan raýatlaryň jesetlerini gözlemek boýunça işlere zeper ýetirendigini aýtdy. Hökümet 15 raýatyň jesediniň tapylandygyny habar berdi. Orsýete tarapdar separatistler hüjümleri ret edýär we muny “gödek propaganda” diýip atlandyrýar.
Moskwada Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow we “Halkara gyzyl haj komitetiniň” prezidenti Orsýetiň Ukrainanyň gündogary üçin niýetlenýändigini aýdýan ynsanperwer kömeginiň statusyny kesgitlemek boýunça “ýakyn sagatlarda aktiw netijelere” gelmek barada ylalaşdylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gündogar Ukrainada Halkara Gyzyl haç guramasynyň işgäri öldürildi. Bu waka gürrüňi gidýän guramanyň Donetskdäki edarasynyň golaýyna raketa düşen mahaly bolup geçdi.
Düýbi Ženewada ýerleşýän gurama wakada pida bolan 38 ýaşynda Laurent DuPaskýunyň (Laurent DuPasquier) Şweýsariýanyň raýatydygyny habar berýär.
Guramanyň operasion direktory Dominik Stillhart öz beýanatynda “ýaşaýyş territoriýasyna birden amala aşyrylan hüjüm kabul ederliksiz we halkara adam hukuklaryny bozýar” diýip, wakany ýazgardy.
Ukrainanyň hökümet güýçleri we orsparaz pitneçiler raketa hüjümini amala aşyrmakda birek-biregini aýyplady.
1-nji oktýabrda Donetsk şäherindäki mekdebiň meýdançasyna we onuň golaýyndaky kiçi transport ulagyna amala aşyrylan raketa hüjüminde hem azyndan 10 adam ölüpdi.


text:
Aşgabat, 08.03.2015. «Türkmenportal».
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň aýal-gyzlaryny Halkara zenanlar güni bilen gutlady. Döwlet Baştutanynyň tdh.gov.tm saýtynda ýerleşdirilen «Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň zenanlaryna we gelin-gyzlaryna» Ýüzlenmesinde, hususan-da, şeýle diýilýär: «Milletimiziň buýsanjy we mertebesi bolan zenanlarymyz bu gün döwlet, häkimiýet we dolandyryş edaralarynda, milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda, aýratyn hem ylym, bilim, medeniýet we saglygy goraýyş ulgamlarynda milli we döwlet maksatnamalarymyzyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi ugrunda yhlasly we netijeli zähmet çekýärler”.
“Telekeçilik we jemgyýetçilik işleri bilen meşgullanýarlar hem-de eziz Watanymyzyň kuwwatyny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga öz mynasyp goşantlaryny goşýarlar. Ösüşlere beslenen özgertmelerimizi we iri möçberli maksatnamalarymyzy durmuşa geçirmekde bitiren aýratyn hyzmatlary, zähmetde, jemgyýetçilik durmuşynda gazanan uly üstünlikleri, eziz Watanymyza wepaly, sagdyn, ruhubelent nesilleri terbiýeläp ýetişdirmäge asylly goşantlary üçin zenanlarymyzyň ýokary döwlet sylaglaryna we hormatly atlara mynasyp bolmaklary bizi örän buýsandyrýar” diýlip, döwlet Baştutanynyň Gutlagynda bellenilýär.
“Zenanlarymyzyň hukuklaryny goramak, döredijilik we aň-düşünje mümkinçiliklerini artdyrmak ugrunda edilýän tagallalar, bilimli-terbiýeli, edepli, ýokary ahlakly nesilleri terbiýelemäge gönükdirilen giň gerimli we hemmetaraplaýyn özgertmeler jemgyýetimiziň mundan beýläk-de durnukly ösmegine şert döredýär” diýlip milletiň Lideriniň baýramçylyk Ýüzlenmesinde aýratyn nygtalyp geçilýär.


text:
Nepallylar ýurduň täze Konstitusiýasyny düzmeli Konstitusion Assambleýasyny saýlamak üçin ses berýärler.
Sişenbe güni geçirilýän saýlawlarda 100-den gowrak syýasy partiýanyň wekilleri we garaşsyz ekspertler özara bäsleşýärler.
2008-nji ýylda saýlanan Assambleýa, syýasy partiýalaryň arasyndaky häkimiýet dawasy sebäpli, ýurduň Konstitusiýany täzeden taýýarlap bilmändi.
601 adamdan ybarat Assambleýanyň düzümine girmek üçin ozalky premýer-ministrler, ýokary derejeli resmiler, öňki kommunist liderleri dagy dalaş edýärler.


text:
Saglyk boýunça barlagçylaryň aýtmagyna görä, adamyň ýüregine zyýan ýetirýän diňe gyzyl etdäki ýag däl.
ABŞ-niň ençeme uniwersitetinden düzülen alymlaryň bir topary gyzyl etde ýürek keseline getirýän karnitin atly amino kislotanyň bardygyny anyklady.
Alymlar karnitin aşgazandaky kislota tarapyndan siňdirilende emele gelen suwuklyk holesterolyň bedenden çykmak usulynynyň üýtgemegine getirýändigini, munuň netijesinde hem arteriýalaryň ýognalýandygyny aýdýarlar. Agzalýan madda sygyr, goýun, ördek , doňuz we keýik etinde duş gelýär.
Ýekşenbe güni “Nature Medicine” atly žurnalda çap edilen ylmy işde karnitiniň käbir energetiki içgilerde hem bolýandygy bellenilýär. Bu barlag işine ABŞ-niň Milli saglyk instituty maliýe goldawyny berdi.


text:
Russiýa Federasiýasynyň Premýer Ligasynda çykyş edýän «Rubin» futbol komandasynyň türgenleşdirijisi Gurban Berdiýew 28-nji fewralda paýtagtyň «Olimpiýa» stadionynda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşynyň final oýnuna tomaşa etmek üçin Aşgabada geldi.
Gurban Berdiýewiň bu futbol ýaryşyna resmi çagyrylandygy baradaky habar türkmen janköýerlerini juda begendirdi.
2008-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda Aşgabatda «Olimpiýa şäherjiginiň» taslamasynyň tanyşdyrylyş dabarasyna gelip bilmändigi üçin Gurban Berdiýew bilen ýurduň çinownikleriniň arasynda sowuklyk emele gelipdi.
Şondan soň Gurban Berdiýew hem-de onuň trenerlik edýän komandasy «Rubin» barada ýerli mediada agzamaklyk düýbünden gadagan edilipdi.
28-nji fewralda «Altyn asyr» telekanalynyň «Watan» habarlar gepleşiginde Gurban Berdiýewiň bary-ýogy bir sekuntlyk keşbi görnüp gitdi. Şol bir sekuntda teletomaşaçylar «Rubiniň» tälimçisiniň «Türkmenistan» telekanalynyň habarçysyna futbol ýaryşy barada interwýu berip durandygyny görüp ýetişdiler.
Ekranda Gurban Berdiýewiň bary-ýogy bir sekuntlyk keşbiniň görkezilmegi çinownikleriň ony heniz doly bagyşlamaýandyklarynyň alamaty diýip, ýerli synçylar aýdýarlar.
Emma «Rubiniň» tälimçisiniň Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşynyň final oýnuna resmi çagyrylmagy türkmen mediasynda Gurban Berdiýew bilen bagly habarlaryň ýene-de berlip başlanmagyna rugsadyň açylaýmagynyň ähtimaldygyny görkezýär.


text:
Birleşen Ştatlar BMG-niň 47 agzalyk Adam hukuklary geňeşine gaýtadan saýlanmagy başardy.
BMG-niň Baş Assambleýasy düýbi Ženewada ýerleşýän bu gözegçi topara başga-da 17 ýurdy saýlady.
Birleşen Ştatlar "Günbatar Ýewropa we beýlekiler" regional toparynyň iň köp sesini almagy başardy. 12-nji noýabrda Germaniýa bilen Irlandiýa hem 193 agzaly Baş Assambleýa tarapyndan bu geňeşe saýlandy.
Ses berişlikden soň žurnalistleriň öňünden çykyş eden ABŞ-nyň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs ses berişligiň netijeleriniň öz ýurdunyň BMG-däki liderligini görkezýändigini aýtdy.
"Şu gün Obamanyň administrasiýasynyň Adam hukuklary geňeşindäki liderligi hakyky netijeleri görkezdi" diýip, ol aýtdy. "Şu günki ses berişlik Adam hukuklary geňeşindäki we tutuş BMG-däki ABŞ-nyň işjeň liderliginiň amerikanlara we dünýäniň galan bölegine hakyky peýda paýyny tölemegi dowam etdirjekgini görkezdi".
Raýsyň aýtmagyna görä, Waşington Adam hukuklary geňeşiniň ünsüni täzeden sazlamaga çalşar.
"Biziň entek hem etmeli işlerimiz köp, şu günki saýlaw bolsa Birleşen Ştatlara öz üstünliklerimizi giňeltmäge mümkinçilik berýär" diýip, ol aýtdy. "Bu bize dowam edýän ýetmezçilikler, şol sanda geňeşiň Ysraýyl boýunça çenden aşa we deňagramsyz ünsi barada gürrüň etmegimize we biziň amerikanlar hem-de dünýäniň adamlary hökmünde esasy gymmatlyklarymyz bolan adam hukuklarynyň we gymmatlyklarynyň tarapynda durmagymyza mümkinçilik berýär".
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton hem halkara jemgyýetçiligi bilen ýakyndan işleşmek barada wada berdi.
12-nji noýabrda ýaýradylan beýanatda Klinton Birleşen Ştatlaryň "dünýä boýunça bar bolan çynlakaý we gyssagly adam hukuklary aladalaryny çözmek we geňeşi güýçlendirmek boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen ýakyndan işleşmegi dowam etdirjekgini" mälim etdi.
Argentina, Braziliýa we Wenesuela geňeşe garşylyk görkezilmezden saýlandy. Geňeşe dalaşa etmegine we saýlanmagyna garşylyk görkezilmedik ýurtlaryň arasynda Afrika üçin Pildişi kenarlary, Etiopiýa, Gabon, Kenýa we Serra Leone, Aziýa-Ýuwaş okeany regiony boýunça Ýaponiýa, Gazagystan, Pakistan, Günorta Koreýa we Birleşen Arap Emirlikleri, Günorta Ýewropa boýunça bolsa Estoniýa we Çernogoriýa bar.
11-nji noýabrda geçirilen ses berişlikden öň halkara hukuk toparlary dört sany regional topar boýunça düzgünleşdirmäni ýazgardylar. Bu düzgün adam hukuklarynyň derejesi giňden sorag astyna alynýan ýurtlara Adam hukuklary geňeşinde oturmaga mümkinçilik berýär.
Ýeňijiler 47 agzaly Adam hukuklary geňeşindäki iş möhletlerine 1-nji ýanwarda girişip, möhleti dolan 18 ýurduň ýerine geçerler.


text:
Aşgabat, 10-njy ýanwar. «Türkmenportal».
Awstraliýanyň futbol meýdançalarynda her 4 ýyldan bir gezek geçirilýän Aziýanyň kubogynyň final bölegi başlandy. Yklymyň ýygyndylarynyň esasy ýaryşyna 16 topar gatnaşyp, olar 4 toparçada özara güýç synanyşýarlar.
«A» toparça: Awstraliýa, Koreýa Respublikasy, Oman, Kuweýt.
«B» toparça: Özbegistan, Saud Arabystany, Hytaý, KHDR (AFK-nyň 2012-nji ýyldaky “Çagyryş” kubogynyň eýesi hökmünde gatnaşýar).
«C» toparça: Eýran, BAE, Katar, Bahreýn.
«D» toparça: Ýaponiýa, Iordaniýa, Yrak, Palestina (AFK-nyň 2014-nji ýyldaky “Çagyryş” kubogynyň eýesi hökmünde gatnaşýar).
Her toparçadan iki ýygyndy çärýek finala çykýar. Aziýanyň kubogynyň 2015-nji ýyldaky eýesi 31-nji ýanwarda belli ediler.
«A» toparça: Awstraliýa – Kuweýt-4:1
«A» toparça: Koreýa Respublikasy – Oman-1:0
«B» toparça: Özbegistan – KHDR-1:0
«B» toparça: Saud Arabystany – Hytaý-0:1
Melburnda geçirilen açylyş oýnunda Awstraliýa bilen Kuweýt duşuşdy. Ilki kuweýtliler hasaby açdylar. Meýdança eýeleri arakesmä çenli 2 sapar, arakesmeden soňam 2 gezek tapawutlanyp, 4:1 hasabynda üstün çykdylar.
Ilkinji oýundakyýeňişden soňra Awstraliýa 13-nji ýanwarda Oman bilen geçiriljek oýna taýýarlyk görýär. “A” topraçada çykyş edýän omanlylar ilkinji oýunda koreýaly bäsdeşlerinden 1:0 hasabynda utuldylar.
«B» toparçada çykyş edýän Özbegistanyň ýygyndysy KHDR-iň ýygyndysyny 1:0 hasabynda utdy. Mirjalol Kasymowyň tälim berýänleriniň tora salan ýeke-täk pökgisi olara ilkinji ýeňşini gazanmaga kömek etdi.
Şu toparçanyň beýleki wekilleri Saud Arabystan bilen Hytaýyň arasyndaky oýunda-da duşuşygyň ykbalyny ýekeje pökgi kesgitledi. Bu ýerde hytaýlylar has şowly çykyş edip, ýeňişlerini baýram etdiler.
Aziýanyň kubogy ugrundaky bäsleşigiň ilkinji 4 oýnunyň hiç birinde-de deňlik hasaba alynmady. Belki, ertirki oýunlarda has netijeli duşuşyklara şaýat bolarys. Ertir «C» toparçanyň agzalary BAE bilen Katar, Eýran bilenem Bahreýn güýç synanyşar.


text:
Aşgabat şäheriniň “Howdan” ýaşaýyş jaý massiwinde, “Parahat” mikroraýonynyň köp gatly ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýan adamlar tomus paslynda hem, gyş paslynda hem kösenip ýaşamaly bolýarlar. Munuň-da özüne ýetesi sebäbi bar.
Aşgabadyň köp gatly jaýlarynyň aglabasynda ýyladyş sistemalarynyň işlemeýänligi sebäpli gyşyň aňzakly sowuklarynda ýaşaýjylar elektrik enjamlary bilen jaýlaryny ýylatmaga çalyşýarlar. Her öýde 2-3 sany tok peçleriniň işledilmegi bilen ýokary sarp edişe çydaman, elektrik liniýalarynyň kabelleri hatardan çykýar. Elektrik togunyň öçmegi bilen liftler hem togtaýar. Munuň netijesinde bolsa özüni zordan oňarýan garry adamlar däri-derman almak üçin öýden hem çykyp bilmeýärler.
Galyň geýinmeli
Tomsuň jöwzasynda split sistemaly kondisionerleriň köplügi bilen hem şu ýagdaý gaýtalanýar — elektrik kabelleri hatardan çykýar. Tomsuna penjireleri açyp bir mydar etse bolýar. Gyşyna bolsa öýde hem gije-gündiz palto, içmek ýaly iň bir ýyly egin-eşikleri geýmeli bolýandyklaryny “Parahat “ mikroraýonynyň ýaşaýjylary aýdýarlar.
Käbir ýaşaýyş jaýlarynyň ýyladyş sistemasy on ýyl bäri işlemeýär. Halk arz eder ýaly ýer bolsa arz edip çykýar. Häkimliklere ýüz tutýarlar. Emma muňa garamazdan, bu problemany düzetmäge baş galdyrylmaýar. Bejergi geçirip, podwaldan geçýän göni turbalary çalyşýarlar, öýlerdäki turbalar bolsa çalşyrylman galýar. Podwaldan geçýän lagym turbalary hem çüýräp, hatardan çykýanlygy üçin, ýerzeminlere hapa suwlar birsyhly akýar.
Ýerzeminlere üýşýän hapa suwlar köplenç halatda podwalda ýerleşýän elektrik şitlerine howp salýar. Şu sebäpden Aşgabatelektrosetiniň işgärleriniň ýaşaýyş jaýynyň podwalda ýerleşýän elektrik liniýasyny öçürip gidýän wagtlary az bolmaýar.
Kimsäge toý-baýram…
Soňky ýedi-sekiz ýylyň dowamynda Aşgabat şäherinde «elita jaýlary» diýen ady alan, daşy mermer bilen örtülen, ähli amatlyklary bolan, gymmat bahaly, köp gatly jaýlaryň ýüzlerçesi bina edildi. Berzeňňi posýology şu günki gün «elita jaýlarynyň» şäherçesine öwrüldi.
Giň otagly, ýyladyjy hem sowadyjy enjamlar bilen abzallaşdyrylan bu jaýlar, esasan, ministrlikleriň, döwlete degişli iri pudak edaralarynyň işgärlerine niýetlenip gurulýar. «Türkmenhowaýollary», Içeri işleri ministrligi, Baş prokuratura, Demirýol ulaglary ministrligi, bank pudagy, «Türkmenpagta» ýaly uly edaralaryň işgärleri eýýäm birnäçe ýyldan bäri bu jaýlaryň hözirini görýärler.
Uzak möhletleýin, ýeňillikli kredit bilen işgärlere berilýän jaýlaryň sany häzir hem artyp gidip otyr. Emma ony satyn almak isleýän ýaşaýjylar üçin doly bahasyna satylýan, 200-250 müň amerikan dollary aralygynda durýan elita jaýlary şu günki gün ýönekeý ýaşaýjylar üçin elýeter däl.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow çykyş edip, geçen aý Damaskyň eteginde amala aşyrylan himiki hüjümiň prowokasiýa bolandygyny çaklamaga Moskwada “esasly delilleriň” bardygyny aýtdy.
Duşenbe güni BMG-niň derňewçileri tarapyndan ýaýradylan hasabatda 21-nji awgust güni Damaskyň golaýynda himiki hüjümleriň ulanylandygyny görkezýän “açyk we ygtybarly esaslaryň bardygy”, şeýle-de munuň parahat ýaşaýjylara, şol sanda çagalara hem gönükdirilendigi bellenilýär. Maglumata görä, şol wakada 1 müň 400 töweregi adam ölüpdir.
Emma hasabat hiç hili jogapkärçiligi öz üstüne almaýar.
Russiýa we Fransiýa
Sişenbe güni Lawrow, özüniň fransiýaly kärdeşi Laurent Fabius bilen Moskwada geçiren duşuşygyndan soň, agzalýan hasabatda rus tarapynyň gozgan soraglaryna jogap berilmeýändigini aýtdy.
Lawrow: “Bizde munuň [gozgalaňçylar tarapyndan] gurnalan bir prowokasiýa bolandygyny çaklamaga esasly deliller bar. Biziň käbir hyzmatdaşlarymyz welin, muny diňe siriýa režiminiň amala aşyryp biljekdigini üzül-kesil öňe sürýärler” diýdi.
Lawrow goşmaça derňewleriň geçirilmelidigini hem sözüne goşdy: “Biz 21-nji awgust wakalarynyň bitarap, obýektiw, professional derejede derňelmegini isleýäris”.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius bolsa, BMG-niň hasabatynyň ynandyryjydygyny belledi: “Eger-de ulanylan zarin gazynyň mukdary, hüjümiň amala aşyrylyş usuly we beýleki ýagdaýlar nazara alynsa, onda munuň Assadyň režiminiň edendigini görmek bolýar”.
Lawrow sişenbe güni eden çykyşynda Siriýanyň himiki ýaraglaryny ýok etmek boýunça BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň düzjek rezolýusiýasynyň BMG-niň çarteriniň 7-nji bölümine daýanmaly däldigini hem nygtady. Çarteriň 7-nji bölümi güýç ulanmak mümkinçiligini-de göz öňünde tutýar.
Lawrow, eger-de Siriýa hyzmatdaşlyk etmekden ýüz öwürse, “BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň bu mümkinçiligi, [ýagny güýç ulanmagy-da] maslahat edip biljekdigini” aýtdy.


text:
Geçen hepdede, has takygy 27-nji awgustda Orsýetiň iň belli şahyry, çagalar edebiýatynyň uly ussatlaryndan biri Sergeý Mihalkow 96 ýaşynyň içinde aradan çykdy.
Mihalkow ömrüniň 80 ýylyny çeper edebiýata bagyş etdi. Onuň kitaplarynyň umumy tiraz sany 300 million çemesi boldy. Ol edebiýatyň ähli ugurlary boýunça işledi. Ýöne çagalar şahyry, satiriki ýazyjy hem dramaturg hökmünde at aldy. Onuň 1935-nji ýylda çykan Stýopa daýy eseri hem basnýalary aýratyn meşhurlyk gazandy.
Sergeý Mihalkow iki gezek SSSR-iň döwlet Gimnini ýazypdy. 1944-nji ýylda Staliniň adyny wasp edýän Gimn 55-nji ýyldan soň, Staliniň ady galdyrylyp aýdyldy. Soňra ol 1977-nji ýylda SSSR-iň täze Gimnini, 2000-nji ýylda bolsa Russiýa Federasiýasynyň Gimnini döretdi.
Kreml diwarynyň düýbündäki Näbelli soldatyň mazar daşyndaky:
Seniň adyň näbelli
Mertligiň seniň ebedi
--diýen ýazgy hem Sergeý Mihalkowa degişlidir.
Ol SSSR-de satiranyň orun almagyna ýardam etdi. Çagalar edebiýatynyň ösmegine, çagalar üçin neşirleriň döredilmegine uly kömek berdi. Bu edebiýaty höweslendirmek üçin, baýraklaryň berilemgini gazandy. Ol ençeme ýyllap Russiýa Federasiýasynyň Ýazyjylar bileleşigine ýolbaşçylyk edip geldi. Ol Stalinden başlap, Wladimir Putine çenli sowet we rus döwlet ýolbaşçylarynyň ählisi bilen gowy aragatnaşyk saklamagy başardy.
Şonuň bilen birlikde ol Kommunistik partiýanyň syýasatyny goldap, erkin pikir ýöretmekçi bolýan galamdaşlaryna garşy durdy. Pasternagy, Solženisini, Sinýawskini, Bukowsikni hem beýlekileri tankytlady. Şonuň üçin, galamdaşlarynyň arasynda mydama tankyt ýassygy bolup geldi. Ony çemeçillikde hem ýaranjaňlykda aýypladylar. Ol barada ençeme ýaňsylaýjy anekdotlar döredi. Ol bolsa öz eden işinden, geçen durmuş ýolundan, dürli döwürlerde wagta hem şerte görä, ýütgäp duran syýasy garaýşyndan birjik-de ýüz öwürmedi hem geçmişine puşman etmedi.
Sergeý Mihalkow türkmen çagalar edebiýatynyň hem ençeme türkmen ýazyjy-şahyrlaryň ýakyn dostudy. Onuň eserleri türkmen diline terjime edilipdi.
Kerim Gurbannepesowyň terjimesinde bu şahyryň bir eseri.
Sergeý Mihalkow
Ugur tapyjy towşan
(Basnýa)
Towşany
ýaş toýuna çagyrdy Kirpi,
Toýuň saçagynyň uludy hörpi.
Her kim bir-birini
meýden ýakýardy.
Öýde suw deregine şerap akýardy.
Toý gyzdy… Towşanjyk şeýle bir içdi,
Öňküje akylam başyndan göçdi.
Samrady, gyllygy akdy erninden.
“Gaýt-jakk! Gaýtjak!” Diýip turdy ýerinden.
“Ýat-da, ertir öräýt! – Ýalbardy Kirpi: –
Ýolda ýolbarslara… ýal borsuň belki!”
“Ýolbarsmy! Ýolbarsjyk nämejikmişin?
Gelsin bärik! Häzir dökeýin dişin.
Hamyn diri soýup, öwrüp possuna,
Özüni hem ýalaňaçlap kowaryn
Dörän ýerine – gyzgyn Afrikasyna…”
Diýip, towsup çykdy. Ýetdi jeňňele,
“Gelsin bärik, kim uruşsa meň bile.
Ýekeje ädim hem tesmerin yza.
Derisin sypyryp, basaryn duza!”
Bu ses gulagyna ýetdi Ýolbarsyň,
Ukudan oýandy. Galdy ol haýran.
Görse Towşan! “Weý, wiý, senmidiň asyl,
Ölesiň geldimi, samsyjak haýwan.
Hany, agzyma gir!
Ýuwdaýyn seni!”
Towşan pýanlykdan açyldy şo bat:
“Hawa… hawa… men… men… Aý, ýöne ýaňy
Myhmanlykda boldum… Dadaýdym… bir zat,
Bagyşla günämi, eý, tokaý hany!
Seniň saglygyňa içdim hemmesin!
Goý, sag bolsun – diýdim. – Ýolbarsyň jany,
Hiç mahal başyna bela gelmesin!
Özi-de, nesli-de uzak ýaşasyn!
Diýip, göterdim men ähli tostumy…”
…Ýolbars kem-kem gowşatdy-da penjesin,
Boşadyp goýberdi pýan dostuny
“Biri azar berse, aýdaýgyn maňa,
Her tikesin gulak ýaly edeýin!”
Ýolbars çyn ýolbarsdy. Bilýärdi ýöne
Ýaranjaňlaryň gadyryn…
Çeşme : Rus metbugaty; Türkmen sowet ensiklopediýasy.


text:
Etniki uýgur topary, özleriniň Al-Kaýda topary bilen hiç hili baglanşygynyň ýokdugyny mälim etdi.
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän Bütindünýä Uýgur Kongresiniň ýolbaşçysy Rabiýa Kader, Hytaýyň Sinjaň welaýatynda ýaşaýan uýgurlara köpräk hak-hukuk gazandyrmak üçin alyp barýan aladasynda, özüniň dartgynlykdan peýdalanylmagyna garşy bolandygyny aýtdy.
Hytaý ýakynda Sinjaňda bolan dartgynlygyň aňyrsynda Kaderiň rolunyň bolandygyny we onuň bolsa terrorçylar tarapyndan goldanylýandygyny öňe sürüpdi. Kader Hytaýyň bu aýyplamalaryny ret etdi.
Şol bir wagtyň özünde, ABŞ-niň kanun çykaryjylary, Pekinden Kadera garşy şeýle aýyplamalary ýaýratmagyny bes etmegini talap edýän bir rezolusiýany Kongrese hödürlediler.
62-ýaşly we Sinjaňyň öňki belli telekeçisi bolan Kader, 11 çaganyň ejesi bolup, ol alty ýyl Hytaýda türme tussaglygyny başdan geçirenden soň, häzir Amerikada ýaşaýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejadyň Birleşen Ştatlara sapar etmek üçin wiza arzasyny berendigini aýdýar.
Wiza almak baradaky arza şu geljek hepde ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk şertnamasy barada ABŞ-da boljak konferensiýa gatnaşmak üçin berlen bolmaly.
Bu konferensiýa duşenbe güni BMG-niň Nýu-Ýorkdaky edarasynda açylýar. Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary «Eger Ahmedinejat bu maslahata gatnaşmak isleýän bolsa, biz onuň ýoluny bekläris öýdemok» diýdi.


text:
Kremliň metbugat gullugynyň beren maglumatlaryna görä, Putin Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron bilen duşuşyp, gepleşik geçirer.
Bu duşuşykda Siriýadaky ýagdaý, Eýranyň ýadro programmasy ýaly meseleleriň gozgaljakdygy aýdylýar.
Wladimir Putiniň Olimpiýa oýunlarynda dzýudo boýunça bäsleşige tomaşa etmegine garaşylýar.
Hepdäniň çarşenbe güni “Times” gazetinde britan syýasatçylarynyň hem jemgyýetçilik işgärleriniň Putiniň adyna ýazan açyk haty çap edildi.
Hatyň awtorlary Putine ýüzlenip, Orsýetdäki syýasy tussaglary, şol sanda “Ýukos” kompaniýasynyň öňki ýolbaşçylaryny hem-de aýal-gyzlardan düzülen “Pussy Riot” pank toparynyň üç agzasyny azat etmäge çagyrdylar.


text:
Brýusseliň aeroporty 29-njy martdan bärde ýolagçylar üçin gaýtadan açylmaz diýip, aeroport 26-njy martda öz websaýtynda çap eden beýanatynda aýtdy.
Brýussel aeroporty janyndan geçen bombaçylaryň aeportda we metro stansiýasynda amala aşyran hüjümlerinden soň täze howpsuzlyk çärelerini görýändigini aýtdy.
22-nji martdaky hüjümlerde 31 adam öldürilip, 270 çemesi adam ýaryly bolupdy. Bu hüjümleriň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» ekstremist topary öz üstüne aldy.
Brýusseliň polisiýasy 25-nji martda 22-nji martdaky hüjümler bilen ilteşikli üç adamy tussag etdi. Belgiýanyň döwlet telewideniýesi tussag edilenleriň biriniň partlaýjyly sumkany göteren kişidigini aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlar Türkmenstanyň hökümetiniň din azatlygyna az sarpa goýýanlygyny aýdýar. Bu barada Döwlet departamentiniň din azatlygy boýunça ýaýradan ýyllyk hasabatynda aýdylýar. 30-njy iýulda ýaýradylan hasabatda dünýäniň dürli ýurtlarynda din azatlygynyň 2011-nji ýyl boýunça ýagdaýyna baha berilýär.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Waşingtonda ýerleşýän Karnegi Institutynda eden çykyşynda, dünýäde syýasy azatlyklar boýunça käbir öňegidişlikleriň bolanlygyna garamazdan, dini azatlyga gezek gelende “dünýäniň yza tarap typyp barýanlygyny” belledi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Din azatlygy boýunça täze hasabatynda Mýanmanyň (Birmanyň), Hytaýyň, Eýranyň, Demirgazyk Koreýanyň, Saud Arabystanynyň we ýene birnäçe döwletiň dini azatlyklar boýunça “aýratyn aladalanma döredýän ýurtlardygy” aýdyldy.
Türkmenistandaky ýagdaýa baha
Hasabatda, hususan-da, Türkmenistanda din azatlygyna ýurduň Baş kanunynda we käbir beýleki milli kanunlarynda güwä geçilýänligine garamazdan, din azatlygyna türkmen hökümeti tarapyndan hormat goýluşynyň pes derejede galýanlygy bellendi.
“Hökümet hasaba alnan we hasaba alynmadyk käbir toparlar babatynda diskriminasion usullary ulanmagyny dowam etdirdi. Häkimiýetler köplenç parahatçylykly dini ybadatlary jenaýatçylykly terrorçy hereketlerden tapawutlandyrmadylar. Birnäçe dini toparlara hasaba durmaga mümkinçilik berilmedi. Hökümet hasaba alnan toparlaryň-da dini ybadatlar üçin ýer almak, dini neşirlerini çap etmek ýa-da olary daşary ýurtlardan getirmäge mümkinçiliklerini çäklendirdi” diýip, hasabatda bellenýär.
Hasabatda bellenen öňegidişlikleriň arasynda Türkmenistanda rus prawoslaw buthanasynyň birnäçe täze ybadathanalaryny hasaba almak we Abadan şäherinde täze prawoslaw merkezini açmaga rugsat berlenligi aýdyldy.
Şeýle-de iýegowa şaýatlaryny gabawa salmak we olary esassyz tussag etmek barada maglumatlaryň azalanlygy bellendi. Emma, muňa garamazdan, hökümetiň harby gullukdan boýun gaçyran iýegowa şaýatlaryna iş kesmek çäreleri ulanmagynyň dowam etdirilenligi hasabatda aýdyldy.
Türkmen hökümeti bilen dialog
Döwlet departamentiniň din azatlygy boýunça hasabatyna görä, geçen ýylyň dowamynda amerikan resmileri türkmen hökümeti bilen geçiren duşuşyklarynda türkmen tarapyny din azatlygyny goldamaga çagyrdylar we harby gullukdan boýun gaçyran adamlara alternatiw gulluk etmek üçin mümkinçilik döretmek ýaly teklipleri öňe sürdüler.
Şeýle-de amerikan resmileriniň 2008-nji ýylda Türkmenistana sapar eden BMG-niň Din azatlygy boýunça dokladçysynyň rekomendasiýalarynyň türkmen hökümeti tarapyndan näderejede ýerine ýetirilýänligi bilen gyzyklanandyklary hasabatda aýdyldy. BMG-niň dokladçysy adamlaryň öz öýlerinde dini ybadatlaryny geçirmegine we olaryň dini bilimi almagyna çäklendirmeleri gowşatmak, dini toparlaryň registrasiýa düzgünlerini aňsatlaşdyrmak ýaly rekomendasiýalary öňe sürüpdi.
Dini guramalaryň ýagdaýy
Türkmenistanyň hökümeti ýurtda din azatlygynyň bozulmaýanlygyny aýdýar. Şu ýylyň mart aýynda Nýu-Ýorkda BMG-niň Adam hukuklary boýunça komissiýasynyň Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça geçiren diňlenişiginde daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew Türkmenistanda dini ynançlara garşy gadagançylyklar baradaky maglumatlary ret etdi.
Bu diňlenişigiň öňüsyrasynda fewral aýynda pastor Ilmyrat Nurlyýew amnistiýa düşüp, türme tussaglygyndan boşadyldy. Nurlyýew 2010-njy ýylda kezzaplykda aýyplanyp, türmä höküm edilipdi. Adam hukuklaryny goraýjylar Nurlyýewiň tussag edilmegine onuň hristian buthanasyny hasaba aldyrmak üçin eden synanyşyklarynyň sebäp bolanlygyny aýtdylar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň hasabatynda bellenişine görä, türkmen hökümeti ýurtda 121 sany dini guramanyň we 7 sany dini toparyň hasaba alnanlygyny aýdýar. Resmi maglumata görä, olaryň 104-si yslam dinine, 13-si rus prawoslaw dinine we ýene 11-si beýleki dini toparlara degişli bolup, bahaýylary we krişnaçylary öz içine alýar.


text:
20 ýyl mundan ozal Jiddede geçen bir üýşmeleňde menden araplaryň perestroýkadan almaly paýy barada çykyş et diýip, haýyş edilipdi. Men şonda çykyş etsem-de, ‘araplar üýtgedip gurmakdan näme paý almaly?’ diýen soragy jogapsyz goýdum. Sebäbi bu soraga özüm hem doly düşünmändim.
Ol mahallar Merkezi we Gündogar Ýewropada bolan mahmal rewolýusiýalar, Gorbaçýowyň perestroýkasy araplary ruhlandyrýardy. Ýöne arap režimleri öz raýatlaryna erkinlik we demokratiýa bererli däldiler.
Maňa şonda berlen soraga şu ýyl taryh jogap berdi: araplaryň perestroýkadan alan paýy çehleriň, orslaryň, gazaklaryň, Sowet Soýuzynyň golastyndaky beýleki halklaryň 1989-njy we 1991-nji ýylda gazanan erkinlik hem demokratiýasyndan şol derejede peýdalanmak bolup çykdy. Müsürliler-de, tunisliler-de, siriýalylar-da we liwiýalylar-da özleriniň azatlyga ýokary baha berýändiklerini, bu ugurda agyr pidalar çekmäge taýyndyklaryny subut etdiler.
1989-njy we 1991-nji ýyllardaky isleg-arzuwlaryň, edil şol syýasy pikirler bolmasa-da, Kairdäki, Tunisdäki, Damaskdaky we Tripolidäki ýaşlaryň aňyna ornandygyny biz indi bilýäris. Bular ýokary bilimli, jogapkärçilikli işlerde bolýan, ýöne diktatoryň elinden iş gelmeýän çagalary ýaly saklanan ýaşlar. Täze media tehnologiýasy döwletiň erkindäki informasiýa monopoliýasyny söküp taşlady.
Düşünjeler erkin ýaýrady. Bularyň käbiriniň, radikal yslamçylyk ýaly, erkinlik we demokratiýa bolan tutumy garym-gatym. Ähli ideologiýalarda bolşy ýaly, yslamçylyk-da intellektuallaryň hem garşylygy hem-de ylalaşygy bilen ýüzbe-ýüz boldy. Bu köplenç liberal düşünje görnüşinde geldi. Ýaş araplaryň muňa beýle garamazlygy mümkin. Ýöne olar perestroýkadan paýlaryny aradan 20 ýyl geçeninden soň, talap etdiler. Bu “Arap Oýanyşy” bolup geldi.
Merkezi Aziýa, Azerbaýjan we beýleki postsowet awtoritar ýurtlardaky adamlar-da indi arap oýanyşyndan paý isleýärmikä? Spesialistler, regional ekspertler bu soragy türkana ýa-da jogap bererden entek ir sorag diýip, ret edýärler. Olar bu ýerlerde saldamly oppozision hereketleriň ýoklugy ýaly şowsuz faktlara salgylanýarlar. “Bu jemgyýetlerde hökümetler dini berk kontrollyk astynda saklaýarlar. Regiona agalyk edýän Orsýet bilen Hytaý üstünlikli demokratik döwlet gurluşyna ýol bermez” diýýärler. Bu aýdylýanlar belli bir derejede nädogry hem däl.
Ýöne spesialistler we regiona belet ekspertler arap dünýäsinde-de gozgalaň perspektiwalaryny ret edip gelipdiler. Olaryň pikiri, bu gozgalaňlar bolansoň, üýtgedi. Gozgalaňlar ýola düşüp ugransoň hem olar hökümetlere zyýan ýetirer diýip pikir etmeýärdiler. Mysal üçin, durnukly, öz ýagdaýyna görä öňegidişlikli Tunisde rewolýusiýa bolar diýip, hiç kim öňünden görüp bilmändi. Ýa Siriýada ýönekeý ilat erkinlik üçin öz janyny pida eder diýip, hiç kim ynanmandy.
Her 20 ýyldan ýa şolar ýaly döwürden bolýan rewolýusiýalaryň imperiýalary agdarmagynyň ekspertleri aňk-taňk etmeginiň bir sebäbi bar. Olar adamlaryň aňynda bolýan özgerişleri ölçäp bilenoklar. Bu ekspertleriň görüp bilýän zady däl. Ol assa, ýöne akyl ýetirip bolmaýan ýagdaýda ýol alýar. Onuň duýduryş alamatlaryny diktatoryň repressiýa apparatlary bulandyryp, göze ilmez ýaly edýär. Onuň ýol alandygy haçan-da tabyn ilat aýak üstüne galyp, raýat hökmünde zalym gudrata açyk garşy çykanda belli bolýar.
Ýene öňki soraga geleliň: Merkezi Aziýada, Kawkazda, Belarusda we beýleki postsowet awtoritar döwletlerde ýaşlar arap oýanyşyndan öz paýlaryny almak isleýärmi? Olar bu özlerine bir sapak diýip pikir edýärlermi? Öz ýurtlarynda we durmuşlarynda hem şular ýaly zatlaryň mümkindigine ynanýarlarmy? Olarda üstümizden höküm sürýän jogapkärçiliksiz güýji kabul etmekden başga ýol ýok diýen duýgy barmy ýa-da olar bu güýji ýeňip, liwiýalylaryň alan, siriýalylaryň hem almaga synanyşýan erkinligine biz-de gowşarys diýip, pikir edýärlermi?
Bu meselelerde ýeke-täk ekspert siz, bu makalany okaýanlar. Siz nähili pikirde?
Jon O’Saliwan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiostansiýalarynyň baş redaktory. Bu kommentaride öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
1-nji fewraldan başlap “Daşary ýurtlularyň Türkiýede galmaklary we ýurda gelmekleri” barada täze kanun güýje girdi. 5683 nomerli bu kanunda Türkiýede kanuny statusy bolmadyk adamlaryň derhal ýurdy terk etmekleri talap edilýär.
Bu kanunda Türkiýede bikanun ýaşaýan adamlara we olara iş beren edara-kärhanalara hem-de şahsyýetlere uly pul jerimeleri hem göz öňünde tutulýar. Şeýle-de, bu kanun Türkiýede işlemek isleýän adamlar üçin käbir mümkinçilikleri-de döredýär.
Bu täze kanun bilen baglanyşykly meseleler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhamad Tahir Türkiýäniň sosial üpjünçilik ministriniň şahsy maslahatçysy, Gazy uniwersitetiniň professory Jem Gylyç bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Bizi 5683 nomerli kanun bilen baglanyşykly mesele gyzyklandyrýar. Munuň özi kanuna girizilen özgerişiklikmi ýa-da täze çykarylan kanunmy, muňa nähili düşünmeli?
Professor Gylyç: Muňa şeýle düşünmeli, Ministrler Kabineti bu barada geçen ýylyň10-njy oktýabrynda bir karary tassyklapdy, ýöne şol mahal tassyklanan şol karary adamlaryň köpüsi gözünden sypdyrypdylar.
5683 nomerli häzirki täze karar Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanyp, indi kanunlaşdyryldy. Şol kanuna görä, daşary ýurtlular mundan beýläk 180 günüň dowamynda diňe 90 gün Türkiýede galyp bilerler. Ýagny, haýsydyr bir daşary ýurtly Türkiýäni terk eden gününden soň Türkiýäniň daşynda 90 gün geçirmezden, bu ýurda dolanyp bilmez. Başgaça söz bilen aýdylanda, daşary ýurtly bir adamyň Türkiýede üç aý galyp, bu ýurdy terk edenden soň, aradan üç aý geçirmän Türkiýä dolanmaga hukugy bolmaz.
Täze kanuna görä, Türkiýede üç aýdan köp galan adamlar bolsa, ýurdy terk etmedik halatlarynda, bikanun ýagdaýya düşýärler.
Azatlyk Radiosy: Bu kanunuň Türkiýede bikanun ýaşaýan ýa bikanun işleýän adamlara öz täsirini ýetirjekdigini aýtmak mümkin. Bu barada siz näme aýdyp bilersiňiz?
Professor Gylyç: Häzirki döwürde Türkiýede bikanun iş alyp barýan gaty köp adam bar. Olaryň aglaba köpüsi türki dilli respublikalardan, Ermenistandan, Gürjüstandan bolup, olaryň arasynda Türkiýede bikanun işleýänleri gaty köp. Olaryň sanynyň, takmynan, 1 milliona barabardygy aýdylýar.
Bu adamlaryň köpüsi öýlerde hyzmatçy ýa çagalara enekelik etmek ýaly işler bilen meşgullanýarlar. Bu täze kanunuň çykarylmagy belli bir derejede bu ýagdaýyň öňüni almaga gönükdürilen.
Türkiýede, barybir, işsiz adamlaryň sany az däl. Ýurtde işsizligiň dowam edýän häzirki şertlerinde daşary ýurtlularyň şeýle ýagdaýda Türkiýede işlemeklerine mümkinçilik döredilmegi we bu ýagdaýyň dowam etdirilmegi üçin zerurlyk hem ýokdy. Şonuň üçin Ministrler Kabineti bu baradaky karara geldi we şol karar soňra kanunlaşdyryldy.
Azatlyk Radiosy: Öňki Sowet Soýuzyna girýän türki dilli respublikalardan Türkiýede bikanun işleýän adamlaryň sany barada anyk maglumatyňyz barmy? Mysal üçin, Türkmenistandan, Özbegistandan ya Gyrgyzystandan Türkiýä baryp, bikanun işleýän adamlaryň sany barada näme aýdyp bilersiňiz?
Professor Gylyç: Bu barada resmi maglumat ýok. Emma Ermenistandan Türkiýä gelenleriň sany 100 müň töweregi diýilip çak edilýär. Şeýle adamlaryň sany boýunça Gürjüstan ikinji orunda durýar. Bu san boýunça gürjüstanlylardan soň gyrgyzlaryň we türkmenleriň durýandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy: Türkiýedäki statusynyň bikanundygy aýdylýan şol adamlaryň arasynda mundan birnäçe ýyl ozal hatda turistik wiza bilen baryp, ol ýerde galanlarynyň-da kändigi barada maglumatlar bar. Indi bu kanunyň kabul edilmeginden soň olaryň ýagdaýy nähili bolar?
Professor Gylyç: Olar indi derhal öz ýurtlaryna dolanmaly bolarlar. Bikanun ýagdaýda ela salnan halatlarynda, olara uly möçberde pul jerimesi salnar. Olara iş beren adamlara hem 6000 türk lirasi (ýagny, 3500-4000 amirkan dollaryna barabar) möçberinde pul jerimesi berler.
Bikanun ýagdaýda ela salnan şol adamlaryň özlerem 450-500 dollar aralygynda pul jerimesi bilen ýüzbe-ýüz bolarlar.
Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýdaky adamlaryň Türkiýäni terk etmän, öz statuslaryny kanunlaşdyrmaklaryna mümkinçilik ýokmy?
Professor Gylyç: Elbetde, mümkinçilikler bar, olar işlemäge rugsat alyp bilerler. Olar bu täze düzgün esasynda işläp bilerler. Ministr bu barada oňyn ädimiň ädiljekdigini aýdýar.
Azatlyk Radiosy: Eýse, bu mümkinçilikden häzirki döwürde Türkiýede bikanun ýaşaýan hem işleýän adamlaram peýdalanyp bilerlermi?
Professor Gylyç: Ýok, olar peýdalanyp bilmezler. Olar haýal etmän öz ýurtlaryna dolanmalydyrlar, ozaly bilen özlerini bikanun ýagdaýdan halas etmelidirler. Olar kanuny ýagdaýda Türkiýä dolanan halatynda, bu mümkinçilikden peýdalanyp bilerler.
Azatlyk Radiosy: Türkiýede ençeme wagtlap bikanun ýaşansoňlar, olaryň yzlaryna - öz ýurtlaryna dolanyp, derhal Türkiýä gaýdyp gelmeklerine mümkinçiligi bolarmy?
Professor Gylyç: Hawa, olar Türkiýä dolanyp bilerler, ýagny bikanun ýagdaýda tutulmadyk we Türkiýeden kowulmadyk halatlarynda, olaryň Türkiýä dolanmaklaryna garşy hiç hili päsgelçilik bolmaz.
Azatlyk Radiosy: Şeýle adamlaryň Türkiýä yzlaryna dolanyp bilmekleri üçin nähili şertler bar, ýagny olardan nähili maglumatlar, dokumentler talap ediler?
Professor Gylyç: Eger kimdir-birleri Türkiýede işlemek isleýän bolsalar, olar öz ýurtlarynda ýerleşýän Türkiýäniň ilçihanasyna baryp, Türkiýede işlemek üçin ýüzlenmeli bolarlar. Arzalaryny Türkiýäniň ilçihanasyna tabşyryp, olar Türkiýä gelensoňlar, şol arzalarynyň statusyny bärden yzarlap bilerler.
Azatlyk Radiosy: Iş wizasi üçin Türkiýäniň daşary ýurtlardaky ilçihanalaryna ýüzlenýänler öz arzalary bilen bile nähili dokumentleri alyp barmaly, bu barada takyk maglumatyňyz barmy?
Professor Gylyç: Olaryň pasporty bolmaly, kimiň ýanyna barjagy, haysy sektorda işlejegi barada maglumat soralar. Başga maglumat soralmaz.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagt Türkiýede bikanun ýaşaýan adamlaryň ýurdy terk etmekleri üçin näçe gün möhlet berilýär? Ýagny, olara ýurdy terk etmekleri üçin belli bir möhlet berilýärmi?
Professor Gylyç: Ýok, onuň ýaly zat ýok. Kanuna görä, Türkiýede ýaşamak boýunça kanuny möhleti dolan adamlaryň ýurdy etmekleri talap edilýär.


text:
Waşington eýranly amerikan biznesmeniniň we onuň 80 ýaşly kakasynyň boşadylmagyny talap edensoň, Eýran bu babatda ABŞ-nyň hiç bir “goşulyşmasyny” kabul etmejekdigini aýtdy.
18-nji oktýabrda Eýranyň resmileri Siamak we Bakher Namaziniň “amerikan hökümeti bilen hyzmatdaşlyk we içalyçylyk etmekde” 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini mälim etdiler.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti olaryň derhal azatlyga goýberilmegini talap edip, ýaşuly Namaziniň saglyk ýagdaýy dogrusynda aladalanma bildirdi.
Emma Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Bahram Kassemi 19-njy oktýabrda çykyş edip, Eýran “amerikan häkimiýetleriniň çap eden beýanatlaryna we goşulyşmalaryna hiç hili ähmiýet bermeýär” diýdi.
Işewüriň maşgala agzalary Siamak Namaziniň 2015-nji ýylyň oktýabr aýynda Tährana baran mahaly, onuň kakasynyň şu ýylyň fewral aýynda tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy sil heläkçilikleri sebäpli Pakistanda dörän gumanitar krizise bagyşlap, ýörite maslahat geçirdi.
Bu maslahatda BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun özüniň ýakynda Pakistana eden saparynyň jemlerini jemläp, Pakistana has köp gumanitar ýardamlaryň berilmegine çagyryş etdi.
Birleşen Milletler guramasy Pakistanyň taryhynda iň bir ýaramaz sil heläkçiligi diýlip hasaplanylýan bu gezekki sil heläkçiliklerinde ýurduň 20 prosent territoriýasyny sil suwunyň basandygyny we 4 milliondan gowrak adamyň öwsüz-öwzarsyz galandygyny aýdýar.
BMG-niň maglumatyna görä, häzirki wagt Pakistanda azyndan 8 million adama gyssagly gumanitar ýardamlar zerur bolup durýar. Resmi maglumatlara görä, Pakistandaky bu sil heläkçiliklerinde zyýan çeken adamlaryň umumy sany 20 million töweregi diýlip hasaplanylýar.
Bu tebigy betbagtçylykdan dörän krizisiň kem-kem çuňlaşyp gidip oturmagy bilen, ýurduň hökümeti ejir çekenlere ýardam bermekde uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldy.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde iş sapary bilen Aşgabada gelen Sport guramalarynyň halkara konfederasiýalarynyň prezidenti Boris Rogatin bilen duşuşyk geçirildi. Bu barada Türkmenistanyň DIM-niň metbugat gullugy habar berýär.
Duşuşygyň barşynda halkara sport ýaryşlaryna gatnaşmagyň meseleleri boýunça pikir alyşmalar boldy, şeýle-de, sport ulgamynda hyzmatdaşlyk etmegiň gelejegi uly ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Taraplar Türkmenistanda GDA gatnaşyjy döwletleriň halkara sport oýunlaryny geçirmegiň meselelerine aýratyn üns berdiler.


text:
Orsýet we Birleşen Ştatlar Siriýa üstünde biri-birini tankyt edýär.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow çarşenbe güni Eýrana sapara bardy. Ol şol gün Tähranda Eýranyň resmileri bilen geçiren duşuşygynda özleriniň Siriýa we beýleki ýurtlara asuda ilata garşy ulanyp boljak zatlary bermeýändigini aýtdy.
Bu wakanyň öňýany, sişenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Orsýeti Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini agyr ýaraglar bilen üpjün etmekde we ýurtdaky gandöküşikligi has ýaramazlaşdyrmakda aýyplap çykyş edipdi.
Ol: “Biz Orsýetiň Siriýa yzygiderli ýarag ýollamagyna garşy çykyş edip gelýäris. Olar käte-käte biziň bu barada alada galmaly däldigimizi, özleriniň ugradýan ýükleriniň Siriýanyň içerki ýagdaýlaryna täsir etmeýän ýüklerdigini aýdyp gelýärler” diýip, belledi.
Moskwanyň ilkinji reaksiýasy
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland Hillari Klintonyň sözleriniň Orsýetden Siriýa ugradylan harby wertolýotlara degişlidigini mälim etdi. Emma ol hanym Klintonyň tutaryk edinýän maglumatlarynyň çeşmesi barada anyk maglumat bermekden ýüz öwürdi.
Bu wakanyň yzýany Orsýetiň daşary işleri ministri Sergeý Lawrowyň Eýranyň paýtagty Tähranda eden çykyşy Orsýet tarapynyň Klintonyň sözlerine bildiren ilkinji reaksiýasy hökmünde alamatlandy.
Mundan ozal Wladimir Putin hem Orsýetiň Siriýanyň içerki raýat konfliktlerinde ulanyp bolaýjak nähilidir bir ýaraglary ugratmaýandygyny öňe sürüpdi.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, çarşenbe güni BMG-niň parahatçylygy goraýjy toparynyň başlygy Herw Ladsous Siriýanyň häzirki wagt graždanlyk urşy ýagdaýyna girendigini aýdyp, çykyş etdi.
Indi nämä garaşylýar?
Herw Ladsous bu barada eden çykyşynda soňky günler Siriýadaky zorluklaryň we çaknyşyklaryň derejesiniň has güýçlenendigine salgylanyp, ýurtdaky konfliktleriň tebigatynyň bütinleý üýtgändigini nygtady.
Munuň özi BMG-niň wekiliniň resmi ýagdaýda Siriýada graždanlyk urşunyň barýandygyny tassyklamasy hökmünde alamatlandy.
Çarşenbe güni Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius BMG-niň öňe sürýän parahatçylyk planlaryna Siriýany borçlandyrmak üçin BMG-niň Düzgünnamasynyň 7-nji babyny güýje girizmelidigini öňe sürdi.
Ol şu babatda Fransiýanyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine ýüzlenmekligi planlaşdyrýandygyny aýtdy. BMG-niň Düzgunnamasynyň 7-nji baby belli bir şertlerde anyk bir ýurda ýa-da toparlara garşy harby güýç ulanylmagyna mümkinçilik berýär.
Ýöne käbir synçylar BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary bolan Orsýet bilen Hytaýyň beýle plany goldamajakdygyny aýdýarlar.


text:
Çarşenbe güni Täze Zelandiýanyň “Paýk Riwer” kömür şahtasynda partlama boldy. Bu waka şahtadaky dörän ikinji partlamadyr.
Geçen hepdäniň anna güni bu kömür şahtasynda bolan partlamada 29 adam gabawda galypdy. Ýerli polisiýa çarşenbe günündäki partlamanyň has güýçli bolandygyny we munuň netijesinde öň gabawda galan ähli kişileriň ölendigini aýtdy.
Ýurduň premýer-ministri John Keý bu wakany “milli betbagtçylyk” diýip atlandyrdy: “Paýk Riwerde bolan partlama biziň iň erbet ýagdaýda garaşýan zadymyz boldy. Ýüz keşpleri we atlary ýadymyzda galjak şol 29 adam indi hiç haçan biziň aramyzda gezmez. Bu milli betbagtçylykdyr. Bu waka ölen adamlaryň maşgalalary, işdeşleri, dostlary we milletimiz üçin betbagtçylykdyr”.
Bu partlamalara nämäniň sebäp bolandygy entek doly anyklanmady.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamyt Karzaýyň talyplaryň owgan häkimiýetleri bilen ýaraşyk gepleşiklerini alyp barýandygy baradaky beýannamasyny talyplar düýn ýalana çykardy.
Yslam internet saýtlarynyň birinde talyplaryň wekiliniň şeýle gepleşikleriň başlanandygy barada Karzaýyň tassyklamasy “galp myş-myş” diýen beýannamasy peýda boldy.
Bu barasynda ekstremistik Internet saýtlaryna gözegçilik edýän Amerikanyň SITE Intelligence Group guramasy habar berdi.
Owgan häkimiýetleri ýakynda söweşijiler bilen aragatnaşygy ýola goýup, olary ýaragy taşlamaga yrmaly ýörite geňeş döredipdi.


text:
Häzirki döwürde radikal yslam ideologiýasy bilen göreşmek barasynda "salyhatly" strategiýa mätäçlik çekilýär. Pakistanly alym Sýed Kamar Afzal Rizwi sopylygyň aslynda fanatizme (çakdan aşalyga) fundamentalizme we zorlukly ekstremizme garşy göreşmekde diýseň täsirli kömek edip biljekdigini öňe sürýär.
Adamzadyň ýeke-täk ýaragy
Köp sanly yslam alymy hem "sufizmiň", ýagny sopylygyň terrorçylygyň aldawyna düşüp biljekleri raýyndan gaýtarjakdygyna ynanýar. Jelaletdin Rumy, Omar Haýýam, Fariduddin Attar ýaly sopy ägirtleriň orta asyrlarda Ýewropa ylham beren dünýägaraýşy, döwrümizde hem köp sanly ýewropaly akyldaryň aň-düşünjesinde öz täsirini saklaýar. Bu nukdaýnazardan, sopylygyň dürli dini toparlaryň arasynda gatnaşygy hasam ysnyşdyrmaga mümkinçiligi bardyr.
Sopylygyň dini dünýägaraýşy yslamyň has salyhatly ugry hasaplanýar. Çünki ol döwlete ünsi gönükdirmän, gaýtam adamynyň ruhunyň arassalanmagy bilen gyzyklanýar.
Alymyň ýazmagyna görä, häzirki döwürde bar bolan yslamy terrorçylykly toparlaryň hemmesi yslamyň syýasy ýorgudyna esaslanýar. Olar globallaşmagyň, Günbatar medeniýetiniň öz jemgyýetine, ylaýta-da ýaşlara diýseň ýaramaz täsirini ýetirjeginden howatyrlanýarlar.
Alymyň aýtmagyna görä, sopylyk düşünjesi bütin adamzady bir bütewi jemgyýete öwürmegi maksat edinipdir. Awtor şol bir wagtyň özünde sungat işgäri Jimi Hendriksiň aýdan sözlerini hem ýatladýar: "Söýginiň güýji, gün güýçliniňki düzgüninden üstün çykan mahaly dünýäde hemişe parahatçylyk bolar".
Magaryf ulgamynda üýtgeşiklikler hökmanydyr
"Bütin dünýäde musulmanlaryň syýasy yslama garşy bitewileşip, bu ugurda öwrülişigi amala aşyrmak wagty bireýýäm gelip ýetendir. Dini magaryf ulgamynda hem üýtgeşiklikler hökmanydyr. Sebäbi ol bütin terror guramalary üçin esasy roly oýnaýar. Musulmanlar yslamyň parahatçylygy söýüji we hoşmeýilli tarykatynyň kömegi bilen yslamçy ideologiýa garşy berk çäre görmelidir. Musulmanlar halkara köpçülik bilen bilelikde jemgyýetiň aglabasynda nädogry pikir döreden bu syýasy yslam ideologiýasyna garşy göreş alyp barmalydyr" diýip, makalada pikir beýan edilipdir.
Awtor ekstremist yslamyň öňüniň alynmagy barasynda geçirilýän gepleşiklerde sopylyk pelsepesiniň çuňňur täsirine hem güýjüne, ybadatlaryna we sungat eserlerine kän üns çekilmeýändigini belleýär. Ol aslynda munyň musulman medeniýetiniň pajarlap ösen döwrüniň iň esasy ýörelgesi bolandygyny ýatladýar.
Sufizm, ýagny sopylyk musulmanlara we musulman bolmaýanlara şeýle ýüzlenýär: "Gurhanda ýazylan sözler eýýäm 1500 ýyldan bäri gündelik durmuş tejribesine öwrülip, medeni we intellektual täsirlere duçar bolupdyr. Sufizmiň diýseň çuňňur täsiri hem hut munyň bilen arabaglanşyklydyr.”
15 million sopy
Bütin dünýäde 15 million sufi, ýagny sopy bar. Sopylygyň merkezi Damask bolmak bilen, ol ýerdäki Uly Umiýýe metjididir. Awtoryň pikrine görä, sopylyk mekdep-medreselerde we metjitlerde bolşy ýaly, şol bir wagtyň özünde dünýäniň ähli telekanallarynda ýaýrawly ýagdaýa getirilmelidir.
Alym aýtmyşlaýyn, edil häzir üç täsir göz öňünde tutulmalydyr. Birinjiden, bu dini zaýalaýan ideýa göreşidir. Ikinjisi, nesil problemasydyr. Indi hökmany suratda özgerişlik hem öwrülişik durmuşa geçirilmelidir. Ýaş nesil, ekstremist ideýalara we hereketlere garşy durnukly hem tutanýerli bolmalydyr. Üçünjiden, bu problema agzybirlikde maslahat edilmelidir.
"Terrorçylgyň dini ýokdur. Günbatar we Gündogar magaryf ulgamlaryna ynsanperwerligi öwreden "yslam sopylygynyň" garaýşy ýörgünli ýagdaýa getirilmelidir" diýip, awtor nygtapdyr.


text:
Gyrgyzystanyň polisiýasy türmeden gaçan yslamçy söweşijidigi çaklanylýan tussagy atyp öldürdi. Içeri işler ministrligi Bişkegiň eteginde ýüze çykan ok atyşykda bir polisiýa işgäriniň we parahat ilatdan iki adamynyň öldürilendigini mälim etdi.
Mundan öň şu ýylyň iýul aýynda hem polisiýa bilen söweşijileriň arasynda iki gezek ok atyşyk bolup geçipdi.
Ministrligiň metbugat wekiliniň beren maglumatyna görä, adam öldürmekde we beýleki jenaýatlarda aýyplanýan Altynbek Itibaýew üçgatly jaýyň iň ýokarky gatyna çykyp, polisiýa garşy ot açyp başlapdyr.
Polisiýa resmisi ok atyşygyň dowamynda parahat ilatdan iki adamynyň we bir polisiýa işgäriniň heläk bolandygyny-da habar berdi.
Itibaýew 2014-nji ýylda yglan edilen amnistiýa düşüp, türmeden boşadylypdy. Emma iýul aýynda howpsuzlyk güýçleri Bişkekde alty söweşijini atyp öldürenden soň, ol ýene tussaglyga alyndy. Ol öldürilen jeňçileriň toparynyň agzasy bolmakda aýyplandy.
Şu aýyň 11-ne ol özüniň sekiz sany ýarany bilen bilelikde üç sakçyny öldürip, türmeden gaçmagy başarypdy. Türmeden gaçanlaryň bäşisi soňky bir sagadyň dowamynda ele salynsa-da, Itibaýew we beýleki üç gaçgagy tutmak başartman gelýärdi.
22-nji oktýabrda gyrgyz polisiýasy türmeden gaçanlaryň ikisini öldürdi, birini hem tussag etdi.
Türmeden gaçan dessine gaýtadan tutulan bäş tussagyň üçüsi polisiýanyň jaýynda öldi. Ýerli häkimiýetler olaryň ikisiniň ýürek agyrysy sebäpli aradan çykandygyny, beýlekisiniň bolsa derňewiň dowamynda ölendigini habar berdiler.


text: Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy (OSCE) Albaniýada bazar güni geçen parlament saýlawlarynyň öňegidişligi görkezendigini aýtdy. Ýöne muňa garamazdan, bu guramanyň Halkara saýlaw gözegçiligi missiýasynyň çap eden beýanatynda aýdylmagyna görä, saýlawda bidüzgünçilikler hem boldy. Saýlaw netijeleri premýer ministr Sali Berişanyň dolandyryjy Demokratiýa partiýasynyň öz garşydaşy Edi Ramanyň Sosial partiýasyndan öňe saýlanandygyny görkezdi. Ýewropa Birleşiginiň Giňeliş komissary Olli Rehn alban liderlerini saýlaw standartlaryny halkara normalaryna golaýlatmak üçin bilelikde işlemäge çagyrdy.


text:
Täjigistanyň paýtagtynda iki orsýetli esger sud edilýär. Olar geçen ýylda täjik taksi sürüjisini öldürmekde güman edilýärler.
Bu iş boýunça diňlenişikler Orsýetiň Täjigistandaky harby bazasynyň 109-njy garnizon sudy tarapyndan 4-nji awgustda başlandy.
Orsýetiň armiýasynyň wzwod komandiriniň orunbasary Fedor Basimow we harby bölümiň öňki komandiri Ildar Sahapow geçen ýylyň awgust aýynda 36 ýaşly taksi sürüjisi Rahmon Teşaboýew Duşenbäniň golaýynda öli tapylansoň tussag edilipdi.
Üç çaganyň atasy Teşaboýewiň damagy çalnyp öldürilmeginden öň güýçli ýenjilendigi barlaglarda anyklandy.
Bu waka ýerli täjikleriň we Orsýetiň harbylarynyň arasynda dartgynlylygy güýçlendirdi.
Orsýetiň Owganystan bilen serhetdeş Täjigistandaky harbylary san taýdan ýurduň daşyndaky iň uly goşunyny emele getirýärler.
Täjigistanda 7000 çemesi orsýet harbysy ýerleşýär.


text:
Ýurduň kopçülikleýin habar serişdeleri Türkmenistanda pajarlap ösen parahorluk hakynda dil ýarmaýar. Gazetleri okasaň, teleradio gepleşikleri diňleseň, tomaşa etseň para almak we para bermek ýaly ýaramaz hadysalar biziň aramyzda ýok ýaly bolup görünýär.
Emma hakykat ýüzünde bu ugurdan ýagdaý çendenaşa erbet, bu ýaramaz hadysa jemgyýetiň ähli gatlaklaryna ymykly ornaşyp, indi milli betbagtçylyga öwrülip barýar. Eger-de hökümet başynda oturan ketdeler korrupsiýanyň bardygyny resmi ýagdaýda boýun alyp, bu belanyň garşysyna aýgytly hem hemmetaraplaýyn gaýduwsyz göreş alyp barmasalar, onda ýurdumyzyň, halkymyzyň gelejegi uly howpuň astyna düşjegi ikuçsyz.
Halkara mediadan eşitdiler
Dünýäde parahorlugyň iň ösen döwletleriniň hatarynda Türkmenistanyň «mynasyp» orun eýeleýändigini ildeşlerimiz halkara habar beriş serişdesinden bilip galdylar. Ýöne muňa geň galanlar az boldy. Sebäbi halkara media Türkmenistanda korrupsiýaň näderedjede ösenligini bu hadysany ýörite öwrenýän halkara guramalaryň maglumatlaryna salgylanyp getirdi. Şol maglumatlaryň hakyky durmuşdan alnandygyna türkmenistanlylar göz ýetirdiler.
Parahorluk durmuşyň ähli ugurlarynda bar. Berilýän paranyň mukdary dürli pudaklarda dürli-dürli. Mysal uçin, işsizligiň ösen ýeri bolan Daşoguz welaýatynda bir gurluşyk edarasyna ýönekeýje işçi bolup işe girjek bolsaň, azyndan iki aýlyk hakyňdan geçmeli. 300-500 dollar bermeseň, seni hiç kim ýönekeý işçi edip işe almak baradaky buýruga gol çekmez.
Korrupsiýanyň çuňlugy
Bu belanyň garşysyna göreşmeli edaralara işe girjek bolsaň, şolara para bermeli. Şular ýaly düşewüntli, belli bir derejede ygtyýarlyklar berýän edaralara işe girjjek bolsaň, paranyň möçberi ýüzläp däl-de, müňläp dollar bilen hasaplanýar. Döwlet bähbidininiň we kanunlaryň goragynda duranlar para-peşgeş alýan bolsa, ýurdumyzyň gelejegi neneňsi bolar?
Ýokary wezipelerde oturyp, mesele çözýän ýolbaşçylar parany diňe täze işe girjeklerden däl, öňden bäri işläp ýörenlerdenem alýarlar. Edara başlygyna, mekdep direktoryna, hat-da çagalar bagynyň müdirine iki aýdan ýa-da ýarym ýyldan bir gezek berip durmasaň şol edarada, mekdepde ýa-da çagalar bagynda işlemek agyrlaşýar. Edara ýolbaşçysy dürli-dürli bolugsyz bahanalar bilen para bermedik işgärine azar berip ugraýar. Mekdep direktory, mysal uçin, para bermedik mugallymyň okuw sagatlaryny kemeltmek bilen bolýar, çagalar bagynyň müdiri doglan gününe sowgat getirmedik terbiýeçä ýa-da enekä yrsarap başlaýar.
Bilim sistemasynda, saglygy saklaýyşda para bermek, para almak indi bir adaty ýagdaýa öwrüldi. Para alýan bölüm müdirler, baş lukmanlar hem mekdep direktorlary öz gezeginde ýokarda oturan başlyklaryna para berýärler we özlerine sylagdyr her hili hormatly atlary gazanýarlar.
Daşoguzdaky wakalar
Bu babatda Daşoguz şäherindäki mekdepleriň biriniň direktory, mekdep mugallymlarynyň aýtmaklaryna görä, arada ogluna gelin edinmek üçin Mary welaýatynda birleri bilen guda bolup, 45 million manat galyň geçiripdir. Emma öýlenjek ýigit bilen durmuşa çykjak gyzyň arasynda bir zadyý üstünde oňuşmazlyk peýda bolup, netijede ýigit gyzy urup-ýenjipdir. Şeýlelik bilen, bolmaly toý bozulypdyr. Mekdep direktorynyň guda bolan ýeri galyň hökmünde alan puluny gaýtaryp bermändir.
Bu agyra çydamadyk direktor mekdebiň her bir mugallymyndan 400 müň manat getirip bermegi talap edipdir. Mugallymlaryň aglabasy sagatlaryny ýitirmejek bolup, aýdylan puly direktora elinje getirip beripdirler. Şeýlelikde mekdep direktory ýeliň ygyna giden pulunyň öwezini dolupdyr.
Tabynlygyndaky mugallymlardan we mekdebiň tehniki işgärlerinden her baýramçylyga, özüniň doglan gününe bahasy 250 dollardan kem bolmadyk kostýum jalbar almany öwrenen mekdepleriň biriniň direktory welaýat baş bilim müdürligindäki oturan ketdelere muzduny berip, mundan birnäçe ýyl öň «Şäheriň iň oňat mekdep direktory» diýen ady aldy, häzir bolsa Daşoguz şäheriniň «Nowruz» mikroraýonynda gurulýan täze multimedialy mekdebe direktor bolmak üçin meseläni çözýän adamlary görüp, olar bilen gürleşip ýör-diýip, bu işlerden habarly adamlar gürrüň berdiler.
Korrupsiýa hukuk hem kanun goraýan gurluşlara, bilim, saglygy saklaýyş we beýleki sistemalara ymykly ornaşan bolsa, bu belanyň garşysyna göreş alyp barmak has-da çylşyrymlaşýar. Iliň depesinden inen, jemgyýeti, ahlagy ýumrup barýan bu nägehanyň garşysyna ýokary derejede baş galdyran tapylmazmyka?
Şatlyk Öwezow daşoguzly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Kiýewde hökümete garşy protestçiler bilen polisiýanyň arasynda bolan ýowuz çaknyşyklardan soň, ýurduň oppozisiýasy bilen gepleşikleri geçirmegi kabul etdi.
Ýanukowiç duşenbe güni oppozisiýanyň wekilleri bilen duşuşmagy üçin ýörite komissiýa döredendigini aýtdy. Bu duşuşykda ýurtdaky krizise çözgüt tapmagyň ýollary barada gepleşikler geçiriler.
Ýekşenbe güni hökümete garşy protestçiler ýurduň howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşypdylar. Bu çaknyşyk mundan iki aý ozal Ýanukowiçiň hökümetine garşy başlan protestleriň iň ýowuzy diýlip häsiýetlendirildi. Wagtal-wagtal çaknyşyklar duşenbe güni gijäň ýaryna çenli dowam etdi.
Içeri işler ministrliginiň berýän maglumatyna görä, çaknyşyklarda 70-den gowrak howpsuzlyk resmisi ýaralanypdyr we takmynan 10 protestçi tussag edilipdir.
Ýekşenbe güni on müňlerçe adam ýurtda protest geçirmäge garşy kabul edilen täze kanun taslama garşy Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda ýöriş geçirdi.


text:
Ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň resmileri anna güni Owganystanda 38 adamyň ölümine getiren wertolýot heläkçiligine “Talyban” söweşijileriniň hüjüminiň sebäp bolan bolmagynyň mümkindigini mälim etdiler.
Anna güni Owganystanyň Maýdan Wardak welaýatynda Birleşen Ştatlara degişli transport wertolýotynyň ýere gaçmagy netijesinde jemi 38 adam ölüpdi. Ölenlerden 30-synyň amerikan harbylarydygy, 7-siniň Owganystanyň harbylarydygy we ýene biriniň bolsa ýerli terjimeçidigi aýdylýar.
Şol wakanyň yzy bilen “Talyban” söweşijileri bu amerikan wertolýotyny özleriniň atyp ýere gaçyrandyklary barada maglumat ýaýradypdylar.


text:
20-nji martda 2015-nji ýyldaky iň uly astronomiki wakalaryň biri ýüze çykar, ýagny doly Gün tutulmasy bolup geçer, ony Russiýanyň we GDA-nyň çägindäki döwletleriň ýaşaýjylary synlap bilerler.
Bilşiňiz ýaly, planetalar we olaryň hemralary bir ýerde durmaýarlar. Ýer Günüň daşyndan aýlanýan bolsa, Aý Ýeriň daşyndan aýlanýar. Şoňa görä-de, wagtal-wagtal Aýyň hereketi dolulygyna ýa-da bölekleýin Güne gabat gelýär.
Gün tutulmasy –Aýyň kölegesiniň Ýer şaryna düşmesidir. Bu kölegäniň diamertri 200 km bolup, Ýeriň diametrinde birnäçe esse kiçidir. Şonuň üçin hem Gün tutulmasyny diňe Aý kölegesiniň inçe zolagy bilen bir wagtda synlamak mümkindir.
Eger synlaýjy Aýyň kölegeli zolagynda bolsa, doly Gün tutulmany synlap biler, ýagny, şol pursat Aý Günüň öňüni dolulygyna ýapýar, asman garaňkyrap, ýyldyzlar görünýär. Howa salkynlap, ürken-gorkan guşlardyr jandarlar närahatlyga düşüp özlerine sümelge gözläp başlaýarlar. Hatda käbir ösümlikler özleriniň ýapraklaryny öwürýärler.
Dolulygyna Gün tutulan mahaly Gün atmosferasynyň içki gatlagyny - Gün täjini synlap bilersiňiz. Ol diýseň ajaýyp tomaşadyr.


text:
Duşenbe güni Aşgabatda, Türkmenistanyň milli muzeýinde muzeý işleri boýunça türkmen-amerikan gatnaşyklaryny ösdürmek meselelerine bagyşlanylyp ýörite konferensiýa geçirildi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň hem-de Medeniýet we teleradiogepleşikler ministrliginiň Aşgabatdaky amerikan ilçihanasy bilen bilelikde gurnan bu forumyna Türkmenistanyň medeniýet we sungat pudagynyň ýolbaşçylarydyr spesialistleri hem-de Birleşen Ştatlaryň ýörite delegasiýasy gatnaşdy.
Türkmenistanda saparda ýören amerikan delegasiýasyna Birleşen Ştatlaryň Smitson institutynyň Aziýanyň medeni taryhy boýunça programmasynyň direktory Pol Maýkl Teýlor ýolbaşçylyk edýär.
Forumda muzeý işleri boýunça özara hyzmatdaşlyklary ösdürmek meselesinden daşary, taryhy maglumatlary elektron usulda arhiwleşdirmek, wirtual sergileri gurnamak, taryhy temalardan wideoprogrammalary we dokumental filmleri döretmek ýaly meseleler boýunça-da pikir alşyldy.


text:
Öňki Sowet Soýuzyna girýän ýurtlaryň arasynda Azerbaýjan, iň hereketli ýurtlardan biri boldy. Ol 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny yglan eden badyna goňşusy Ermenistan bilen aralarynda çaknyşyklar başlanypdy.
Ondan bäri aradan 20 ýyl töweregi wagt geçdi. Eýse şol 20 ýylyň dowamynda ýurtda nähili özgerişler boldy? Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu mesele bilen gyzyklanyp, Birleşen Ştatlaryň Bakuwdaky ilçihanasynyň düýbüni tutan diplomat Robert Finn bilen söhbetdeş boldy.
Robert Finn 1992-nji ýylda Azerbaýjana baryp, Azerbaýjanyň garaşsyzlyk döwürlerinde bolan çaknyşyklary ýakyndan gören diplomatlardan biri.
Azatlyk Radiosy: Jenap Finn, siz 1992-nji ýylda Azerbaýjana barypdyňyz, şol wagtky Bakuwy bize suratlandyryp berip bilermisiňiz?
Robert Finn: Men 1992-nji ýylda Bakuwa baryp, şol ýerde Amerikanyň ilçihanasynyň düýbüni tutupdym. Şol döwürde Bakuwda ýagdaý juda erbetdi. Söweşler henizem dowam edýärdi, hökümetler yzly-yzyna çalşyp durdy. Her gün diýen ýaly protestler gurnalýardy. Men Bakuwda 3 ýarym ýyl boldum we şol döwürde 5 prezidentiň çalşanyna şaýat boldum. Hökümeti basyp alan öňki prezident häkimiýet başyndan aýryldy, soňra saýlawlar geçirilip Elçi Beý häkimiýet başyna geçdi.
Soňra Elçi Beý hem häkimiýetden çetleşdi, onuň ornuna wagtlaýynça täze ýolbaşçylar bellendiler, olaram häkimiýetden çekilenden soňra, Haýdar Alyýew ýurduň ýolbaşçylygyna bellendi. Ýurtda her gün diýen ýaly dartgynly wakalar bolup geçýärdi, azyk-iýmit tapmak juda kyndy, şertler gaty agyrdy.
Azatlyk Radiosy: Siz Elçi Beý bilen birinji gezek haçan duşuşdyňyz? Şol duşuşygyňyzda Elçi Beý sizde nähili täsir galdyrypdy?
Robert Finn: Men onuň bilen ýurda baran badyma duşuşypdym. Ol şol döwürlerde Azerbaýjanyň Milli mejlisiniň deputatydy. Soňra ençeme gezek duşuşdyk. Ol gylyk-häsiýet taýdan juda gowy adamdy. Emma ýolbaşçylyk sypaty gowşakdy. Elbetde, onuň töweregindäkilerem, hatda onuň hökümeti-de şeýledi. Ol mart aýynda parlamentde eden çykyşlarynyň birinde Azerbaýjanda demokratiýa düýpli ornaşmady, şonuň üçin iýun aýynda saýlanjak prezidentimiz bir ýyla galman häkimiýet başyndan çekiler diýipdi.
Elçi Beýiň özi muny bilmese-de, şol çykyşynda ol özi hakda gürrüň edipdi, sebäbi ol saýlawlarda üstünlik gazanyp, häkimiýet başyna geçensoň, bir ýyla galman häkimiýetden çekildi.
Azatlyk Radiosy: Elçi Beý ABŞ barada nämeleri bilýärdi hem-de nähili pikirleri bardy?
Robert Finn: Birleşen Ştatlar barada gowy pikirleri bardy, dost hem ýaran bolmak isleýärdi, ol bizden kömek sorady. Bilişiňiz ýaly, Azerbaýjan Orsýetiň, Eýranyň we Türkiýäniň arasynda ýerleşýän kiçijik bir ýurt.
Azatlyk Radiosy: Siz Elçi Beý bilen birinji gezek duşuşanyňyzda bir gün onuň prezident boljagyny çak edipmidiňiz?
Robert Finn: Umuman aýdylanda, çak edýärdim. Şol döwürlerde kommunistik hökümet gowşap başlapdy we onuň ornuna Elçi Beýiň häkimiýet başyna geçjekdigi aýan bolup ugrapdy.
Azatlyk Radiosy: Siz Azerbaýjanda 3 ýarym ýylyň dowamynda 5 hökümetiň çalşanlygyny gördüm diýdiňiz. Beýleki tarapdan Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda çaknyşyklar hem dowam edýärdi. Ýurduň sosial şertleriniň hem gowy däldigini aýtdyňyz. Şeýle ýagdaýda siz şol wagt Azerbaýjanyň geljegi barada näme pikir edýärdiňiz?
Robert Finn: Elbetde, Daglyk Garabag baradaky dartgynlylyk juda howply bir meseledi. Emma, umuman aýdylanda, ýagdaýlaryň gowy boljagyna umydymyz bardy. Sowet Soýuzy dargandan soňra erkinlilik bolup, ýurtda täze döwrüň başlanjagyna umyt baglanýardy.
Bilşiňiz ýaly, Azerbaýjan ummasyz ýerasty baýlyklara eýe bolan ýurt. Şonuň üçin gowy zatlaryň boljagyna umyt edýärdik. Elçi Beý juda pozitiw bir adamdy. Ol Bakuwy terk eden ermeniler bir ýyla galman yzlaryna dolanarlar diýýärdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Fin, Elçi Beý Azerbaýjanda ýerleşýän rus esgerleri bu ýurdy terk etmeli diýlen karary kabul eden ýolbaşçydyr. Bu karar barada ol Birleşen Ştatlar bilen maslahat etdimi?
Robert Finn: Elçi Beý juda milletçi bir adamdy. Ol öz döwründe Orsýete we Eýrana garşy käbir ädimleri ätdi. Ol ähli azerileriň bileleşmegi barada çykyş edýärdi. Onuň şeýle çykyşlary Azerbaýjanyň goňşularynyň arasynda negatiw täsir galdyrdy.
Şondan soňra ruslar Azerbaýjan bilen aradaky serhedini ýapdylar. Amerika şol wakalara goşulmady, sebäbi ol Azerbaýjany gyzyklandyrýan meseledi. Emma Elçi Beýiň şeýle syýasatynyň Azerbaýjanyň bähbidine tamamlanmajagyny hem gördük.
Azatlyk Radiosy: 1993-nji ýyllarda rus we ermeni harbylary Azerbaýjana çozanda, bu ýagdaýa Waşington nähili reaksiýa görkezipdi?
Robert Finn: Ermeniler Bakuwa barmadylar, emma olar Daglyk Garabagyň töwereginde ýerleşýän ýerleri basyp aldylar. Elbetde, bu wakalar Waşingtony alada goýýardy. Waşington näme etjegini bilmedi, sebäbi Amerikada, esasanam Kongresde ermenileriň täsiri juda güýçli. Şonuň üçin, şol wakalar başlamazdan ozal, Waşingtonda Azerbaýjana garşy sanksiýalar girizilipdi.
Bu ýagdaýa men juda gynanypdym. Sebäbi biz Azerbaýjana kömek edip bilmedik. Sebäbi şol sanksiýalar Birleşen Ştatlaryň Azerbaýjana kömek etmegine päsgelçilik döredýärdi.
Azatlyk Radiosy: Azerbaýjan kömek sorap, size ýüz tutupmydy?
Robert Finn: Hawa, bize ýüzlenipdiler, biz Bakuwa gumanitar ýardam etmäge synanyşdyk. Şol sanksiýalara garamazdan Azerbaýjana gumanitar ýardam etdik. Emma olar syýasy goldawa hem garaşýardylar.
Men amerikan harbylarynyň Azerbaýjany goramaga gelmejegini Elçi Beýe aýdypdym.
Azatlyk Radiosy: Waşington şol döwürlerde regionda nähili täsirli rol oýnap bilerdi?
Robert Finn: Sowet Soýuzy darganda, Waşington näme etjegini bilmän galdy, ýagny Waşington şol pursatdan o diýen peýdalanyp bilmedi. Meniň pikirimçe, biziň nukdaýnazarymyzdan Azerbaýjan öňki Sowet Soýuzyna girýän ýurtlaryň arasynda aktiw rol oýnap bilerdi.
Waşington passiw hereket etdi hem şol pursaty sypdyrdy.
Azatlyk Radiosy: Has takygrak gürrüň etsek, Waşington nähili rol oýnap bilerdi?
Robert Finn: Demokratiýany goramak, regionda ýerleşýän ýurtlar bilen aragatnaşyklaryny güýçlendirmek boýunça has aktiw rol oýnap bilerdi. Maliýe kömeklerini edip bilerdi.
Şol döwürde Waşingtonda köne pikirli adamlar köpdi. Olar henizem özlerini Sowet Soýuzy dargamadyk ýaly alyp barýardylar. Elbetde, şol döwürlerde birki ýyldan soňra Sowet Soýuzy gaýtadan dikeldiler diýlen gürrüňler hem bardy.
Aýtjak bolýan zadym, Waşington regiondaky täze şertlere çalt öwrenişip bilmedi. Mysal hökmünde aýtsak, men Bakuwda işleýän wagtymda “Türk Howa Ýollary” arkaly Stambuldan Bakuwa üç sagatda baryp bolýardy. Emma biziň hökümetimiz ilçihananyň işgärlerini henizem Moskwanyň üsti bilen Bakuwa ugradýardy. Moskwada şertler gaty erbetdi, myhmanhanalaryň hatda uçarlaryň-da ýagdaýy gözgynydy. Emma, muňa garamazdan, ilçihananyň işgärleri Moskwada bir gije galdyrylyp, şol ýerden Bakuwa ugradylýardylar.
Stambulyň üsti bilen gelseler, ol has arzan hem arkaýyn boljakdy. Waşingtony täze şertlere öwrenişdirmek üçin uly tagalla edipdik. Şol bir wagtyň özünde-de ilçihanadaky diplomatlaryň azeri dilini owrenmekleri üçin hem tagalla edilmelidi. Onam ýeterlik derejede başarmadyk. Aýtjak bolýan zadym, Waşington döwürden juda yza galdy.
Azatlyk Radiosy: Eger häzirki döwür hakda gürrüň etsek, onda Azerbaýjan garaşsyzlygyna gowşaly bäri aradan 20 ýyl töweregi wagt geçdi, şol arada ýurtda nähili özgerişlikler boldy?
Robert Finn: Köp zatlar özgerdi. Öň hem aýdyşym ýaly, men Bakuwa baranymda Azerbaýjan iň garaňky günleri başdan geçirýärdi. Azyk-iýmit tapmak kyndy, meselem, üç aýyň dowamynda men 15 kilo horlanypdym.
Mundan bir näçe ýyl ozal Bakuwa baranymda şäherde täze binalaryň gurulýanlygyna, uly proýektleriň amala aşyrylýanlygyna göz ýetirdim.
Nebit eksportyndan ýurda pul girip başlady, bu ýurt gowy ýola düşdi. Eger Daglyk Garabag meselesini hem çozup bilseler, Azerbaýjanyň geljegi juda aýdyň. Elbetde, problemalaram bar, halk arasynda maliýe taýdan deňsizlikler bar, graždanlaryň hak-hukuklary barada kynçylyklar dowam edýär, metbugat azatlygy çäkli.
Oppozision partiýalar yzygiderli protestler gurnaýarlar, sebäbi olar hak-hukuklaryny alyp bilenoklar. Aýtjak bolýan zadym, problemalar köp, emma, ýuwaş-ýuwaşdan hem bolsa, Azerbaýjan gowy tarapa barýar.


text:
Aşgabat, 13.03.2015 “Türkmenportal”.
Hormatly Prezidentimiziň Türkiýe Respublikasyna resmi saparynyň çäklerinde iki döwletiň Liderleriniň gatnaşmagynda S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti (TOHU) bilen Türkiýe Respublikasynyň Hökümetiniň ýanyndaky Türk hyzmatdaşlyk we utgaşdyryjy agentliginiň (TIKA) arasynda «Toprakly we topraksyz ýyladyşhana gurmak» taslamasynyň ýerine ýetirilmegi baradaky Teswirnama gol çekildi.
TOHU we TIKA tarapyndan alnyp baryljak taslamada talyplaryň alan bilimlerini tejribede özleşdirmegi üçin 1000 m2 meýdanda toprakly, 500 m2 meýdanda topraksyz ýyladyşhana gurmak, bu ýerde zähmet çekjek hünärmenlere Türkmenistanda we Türkiýede ýörite okuwlary geçmek, bilelikde ylmy işleri alyp barmak meýilleşdirilýär.
Taslamanyň durmuşa geçirilmegi bilen, iki döwletiň arasynda oba hojalygy boýunça hyzmatdaşlyklar ylmyň we tehnologiýanyň kömegi bilen has-da berkidiler.
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti «Oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemek», «Agronomçylyk», «Gidromeliorasiýa», «Oba hojalygynyň ykdysadyýeti», «Weterinar lukmançylygy», «Oba hojalyk tehnikalary» , «Dokma önümçiligi» fakultetleri, 30 sany kafedrasy bolan we ýaşlara 26 hünär boýunça ýokary bilim berýän bilim ojagydyr.
Bu ýokary okuw mekdebinde 3 müňden gowrak talyp bilim alýar. Mugallymlaryň we professorlaryň 300-den gowragy zähmet çekýär.


text:
Gyrgyzystandaky saýlawlara syn edýän Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ses berişligiň “esasy standartlardan daşlaşanlygyny” belledi.
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri bolsa Kurmanbek Bakiýewiň ilkinji netijelere görä, azyndan 80 prosent ses toplap, doly üstünlik gazanandygyny yglan etdiler.
ÝHHG-niň 23-nji iýul saýlawlary barada çap eden ilkinji netijelerinde, “Gynansakda bu saýlawlar öňegidişlik görkezmedi, Gyrgyzystandaky saýlawlar öz üstüne alan esasy standartlaryna gabat gelmedi” diýip bellendi.
Gyrgyzystanyň milli saýlaw komissiýasy, özüne oppozisiýa tarapyndan şikaýatlaryň gowuşmagynyň dowam etmegine garamazdan, ses berişligiň netijelerine kanagatlanma bildiridi.
Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň başlygy Timur Lisowskiý saýlawlaryň ilkinji netijelerini yglan edip, Bakiýewiň esasy bäsdeşlerinden öňe saýlanyp, sesleriň 89,4%, ýagny 861 müň 766 ses toplanlygyny yglan etdi.
Atambaýew saýlawlardan çekildi
Saýlawlarda Bakiýewiň esasy bäsdeşi bolan Gyrgyzystanyň ozalky premýer-ministri we Sosial-Demokratik partiýasynyň agzasy Almazbek Atambaýew, uly galplyklar we saýlaw kampaniýasynyň dowamynda özüne edilen güýçli basyşlar sebäpli bäsdeşlikden çykýanlgyny yglan edipdi. Emma muňa garamazdan, onuň saýlawlarda toplan sesleri bilen ikinji orna çykanlygy aýdyldy. Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň başlygy Timur Lisowskiý Atamaýew Almazbek Sarsenowiçiň sesleriň 6,19 %, ýagny 59 müň 887 sese eýe bolandygyny yglan etdi.
Saýalawlar geçen güni Atambaýew adamlaryň jemlenip köçä çykmagyna we ses berişligiň geçirilişine protest bildirmegine çagyryş edipdi. “Adamlardan biz bilen köçä çykmagy haýyş ederis. Şu gün, gerek bolsa ertir hem. Biz Merkezi Saýlaw Komissiýasyna, şeýle köp kemçilikli saýlawlary kanunlaşdyrmagyň has uly we köpçülikleýin nägilelikleri döretjegini duýdurýarys. Deputatlaryň tussag edilmegi bolsa, tutuş Yssyk-Köl welaýatyny aýaga galdyrar diýip pikir edýärin”, diýip Almazbek Atambaýew aýtdy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçylary Gyrgyzystandaky ýagdaýlaryň häzir asudadygyny habar berdiler.
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri saýlawlaryň gidişinde ses berijileriň býulletenleriniň galplaşdyrylmagy bilen bagly azyndan bir wakanyň bolandygyny tassykladylar.
Saýlaw güni iki sany parlament agzasynyň Mirbek Asankulowyň we Kubaniçbek Kadyrowyň tussag edilmegi bilen tapawutlandy. Olaryň ikisi-de Atambaýewiň Sosial-Demokratik partiýasynyň agzalary. Olaryň tussag edilmegi Yssyk-Köl welaýatynda bir müňe golaý adamyň protest bildirip koçä çykmagyna sebäp boldy. Protestçilere garşy polisiýa tarapyndan göz ýaşardyjy gazy ulanmak we howa ok atmak ýaly çäreleriň amala aşyrylanlygy habar berildi.
24-nji iýulda Gyrgyzystanda hiç hili protestler barada habar berilmedi.


text:
Görnükli rus oppozision syýasatçysy, premýer-ministriň ozalky orunbasary Boris Nemsow Moskwada atylyp öldürildi. Bu waka prezident Wladimir Putiniň hökümetine garşy planlaşdyrylan protestden iki gün öň boldy.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi Nemsowyň Kremliň golaýynda, 27-nji fewral güni giçlik, Uly Daşköpriniň üstünden barýarka öldürilendigini tassyk etdi.
55 ýaşyndaky Nemsow Putiniň berk tankytçysydy, ol hökümetiň netijesizligini, giň ýaýran korrupsiýany we Kremliň Ukraina babatdaky syýasatyny berk tankyt edýärdi.
Nemsow Soçide geçiriljek Gyşky Olimpiada oýunlaryndan öň, bu çärä görülýän taýýarlygyň çägindäki köpçülikleýin korrupsiýa barada çap edilen hasabatyň awtory boldy.
Ol, öz aýtmagyna görä, Orsýetiň gündogar Ukrainadaky separatist pitneçiligine göni gatnaşygyny subut edýän dokumentiň üstünde işleýän eken.
Ukraina we Günbatar Putini gündogar Ukrainadaky urşuň arkasynda durmakda aýyplady, emma rus lideri bu aýyplamany ret edýär.
Nemsowyň aklawçysy Azatlyk radiosynyň Rus gullugyna onuň, mäşäni kimiň gysandygyna garamazdan, Orsýetiň syýasy režiminiň pidasy bolandygyny aýtdy.
Nemsow golaýdaky interwýularynyň birinde Putiniň özüni Ukrainadaky urşa garşylygy sebäpli öldürmeginden howatyr edýändigini dile getirdi.
Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Ýelena Alekseýewa metbugata Nemsowyň ukrainaly zenan tanşy bilen gidip barýarka, maşynly gelen nämälim hüjümçiler tarapyndan, arkasyndan atylan dört ok bilen öldürilendigini aýtdy.
Onuň ýanyndaky aýala ok degmändir.
Sosial ulgamlarda jenaýatyň bolan ýerinde birnäçe gül çemeniniň goýlandygy görkezilýär.
Kremliň gapdaljagynda amala aşyrylan bihaýa ganhorluk anti-Putin žurnalist Anna Politkowskaýanyň 2006-njy ýylda Moskwada, Putiniň doglan gününde atylyp öldürilişini ýada saldy.
Putin Nemsowyň öldürilmegini ýazgarmakda çalasynlyk görkezdi. Onuň sözçüsi Dmitriý Peskowyň sözlerine görä, Putin bu «wagşy ganhorlukda» «hakyna tutulan jelladyň ganhorlugynyň ähli alamatynyň» bardygyny aýdypdyr we ony prowakasiýa atlandyrypdyr, ýagny bu işiň hökümetiň abraýyny gaçyrmak üçin edilendigini ýaňzydypdyr.
Küşt çempiony we Putiniň başga bir tankytçysy Garri Kasparow Peskowyň beýanatyna reaksiýa bildirip, twitterde şeýle diýdi:
'[Žurnalist Anna] tüpeňlenip öldürildi. [Malaýziýa Howaýollarynyň uçary] MH17 [gündogar Ukrainadaky konflikt zonasynyň ýokarsynda] atylyp uruldy. Indi bolsa Boris öldi. Hemişe bolşy ýaly, Kreml oppozisiýany, ýa-da CIA-ny (Merkezi Aňtaw agentligi), ýa başga birini günäkärlär.'
Nemsow Putiniň dolandyryşyna garşy planlaşdyrylan protestiň iki gün öňünden öldürildi. Guramaçylar bu protestiň soňky aýlardaky iň uly ýygnanyşyk bolmagyna umyt baglaýarlar.
Peskow Putiniň gynanç bildirendigini we derňew komitetleriniň ýolbaşçylaryna ýörite derňew toparyny döretmegi hem-de barlaglary şahsy gözegçiliklerinde saklamagy buýrandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň beýanatynda «ABŞ-nyň Boris Nemsowyň wagşylyk bilen öldürilmegini ýazgarýandygy» aýdylýar.
Ak tamyň beýanatynda rus hökümetiniň «çalt, bitarap we açyk-aýdyň derňew» geçirmegine hem-de «günäkärleri jogapkärçilige çekmegi üpjün etmegine” çagyrylýar. Şeýle-de beýanatda Nemsowyň maşgalasyna, «öz hukuklaryny goraýjylaryň iň bir berlen, iň bir dilewar wekilleriniň birini ýitiren rus halkyna» çuňňur gynanç bildirilýär.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň aýrybaşga beýanatynda Nemsowyň "öz ömrüni has demokratiki, has abadançylykly we açyk Orsýete bagyşlandygy» aýdylýar.
Kerri Nemsowyň «Orsýeti özgertmekçi we açmakçy bolandygyny, Orsýetiň halkynyň öz ýurtlaryndaky durmuşlary barada has kän aýdyp bilmek hukugyna eýe bolmagyny gazanmaga çalşandygyny” aýtdy.
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko Nemsowy şahsy dost we iki ýurduň arasyndaky «köpri» atlandyrdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban


text:
Azerbaýjanyň Miňaçewir şäherinde polisiýa bilen ýaşaýjylar çaknyşdy, bu waka bir ýaş azerbaýjanlynyň ýerli polisiýada sorag edileninden soň öli tapylmagy sebäp boldy.
Polisiýa işgärleri ýerli polisiýa başlygy Alasgar Badalowyň işden çekilmegini talap edýän mähelläni dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz, ses çykarýan bombalary ulandy. Polisiýa birnäçe protestçini tussag etdi.
Polisiýanyň çap eden wideoýazgysynda 27 ýaşyndaky Bahruz Hajiýewiň 21-nji awgustda polisiýa stansiýasyna girip barýandygy görkezilýär.
Polisiýa onuň sorag edilýän mahaly äpişgeden bökendigini aýdýar. Olar onuň näme üçin sorag edilendigini aýtmaýarlar.
Hajyýewiň kakasy Azatlyk radiosynyň Azeri gullugyna oglunyň jesedinde bir topar gök tegmiliň bardygyny aýtdy. Ol polisiýanyň ogluny ölýänçä ýenjip, soň üçünji gatdan aşak zyňandygyny çaklaýar.


text:
Şu gün Türkmenistanyň futbol boýunça milli ýygyndysynyň ýarym goragçysy Ruslan Mingazow 24 ýaşaýar. Häzir Çehiýanyň «Ýablones» toparynda çykyş edýän futbolçy düýn Çehiýanyň çempionatynda «Teplise» bilen geçirilen duşuşykda iki gezek tapawutlanyp, toparynyň utuk gazanmagyna uly goşant goşdy. Duşuşygyň 14-nji minutda «Teplise» Admir Lýewakoçiň drüs urgusy bilen öňe saýlandy. Ýöne şondan 10 minut soňra türkmenistanly futbolçy hasaby deňledi. Birinji ýarymy 1:1 hasabynda tamamlanan duşuşygyň 73-nji minudynda milli ýygyndymyzyň ýarym goragçysy ýene bir gezek tapawutlanyp, hasaby 2:1-e çykardy. Ýöne myhmançylykda çykyş edýän «Ýablonesiň» futbolçylarynyň şatlygy bary-ýogy bir minuda çekdi. 74-nji minutda ýer eýeleri hasaby deňlediler. Bu gezek Ýan Krob tapawutlandy. Duşuşyk 2:2 hasabynda tamamlandy.
Duşuşygyň gahrymanyna öwrülen ildeşimiz «Ýablonesde» geçen möwsümden bäri çykyş edýär. Ol topary bilen Çehiýanyň çempionatynda bürünç medala mynasyp boldy we Kubok ýaryşynyň finalynda çykyş etdi.


text:
Özbegistanyň häzirki baştutany Islam Karimow respublikada geçen ýekşenbede bolan Prezident saýlawlarynda ýeňiş gazandy. Bu barada Özbegistanyň Merkezi saýlaw topary habar berdi. Oňa saýlawlara gatnaşanlaryň 17,2 milliony ýa-da 90,39 göterimini öz seslerini berdi.
“Özbegistan Respublikasynyň Prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanunyň 35-nji bölegine laýyklykda, ony saýlanan döwlet Baştutany hasaplamak bolar” diýip, ýurduň Merkezi saýlaw toparynyň başlygy Mirza-Ulugbek Abdusalamow žurnalistlere beýanatynda aýtdy.
Saýlawlara Özbegistanyň ses bermäge ygtyýarly saýlawçylarynyň 90 göterimi gatnaşdy.
77 ýaşly Islam Karimow Özbegistana 1989-njy ýyldan bäri ýolbaşçylyk edip gelýär. 2007-nji ýylda geçirilen öňki Prezident saýlawlarynda ol saýlawçylaryň 88 göterim sesini alypdy.
Özbegistanyň Prezidenti bäş ýyllyk möhlete saýlanýar.


text:
Aşgabadyň azyk satylýan kiçi dükanlaryna 10 günüň dowamynda paýtagtyň degişli edarasyna öz söwda rugsatnamalaryny tabşyrmak barada resmi talapnama gowşuryldy.
Aşgabadyň ýaşaýjysy ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, Jemagat hojalygy ministrliginiň bu talapnamasy 2-nji we 3-nji awgustda paýtagtda ýaşaýyş jaýlaryň ýerzeminlerinde we ýarym ýerzeminlerinde ýerleşýän kiçi dükanlaryň ählisine gowşurylypdyr.
Talapnamada arassaçylyk kadalary agzalýar we dükanlardan azyk harytlarynyň satuwdan doly aýrylmagy, şeýle-de dokumentleriň yzyna tabşyrylmagy talap edilýär.
Talapnamanyň mazmuny
Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, talapnamanyň mazmuny şeýle: “Türkmenistanyň Jemagat hojalygy ministrliginiň Jemagat hojalygynyň kärende müdirligi ýaşaýyş jaýlaryň ýerzeminlerinde we ýarym ýerzeminlerinde sanitariýa kadalaryna laýyk gelmeýändigi sebäpli, azyk harytlaryny 10 günüň dowamynda satuwdan aýyrmagyňyzy sizden soraýar we kärende şertnamasynyň ulanyş maksadyny başga iş görnüşe üýtgetmek üçin resminamalaryňyzy tabşyrmagyňyzy soraýar”.
Amanmyrat Bugaýew Azatlyk Radiosyna, dükan eýelerine gol çekdirilip, gowşurylan bu resmi talapnamada arassaçylyk düzgünleriniň berjaý edilmändigi sebäp hökmünde görkezilse-de, düzgün bozmalaryň bolandygyny subut edýän takyk delilleriň getirilmändigini we muny anyklamak boýunça synanyşyklaryň hem netije bermändigini gürrüň berdi.
Amanmyrat Bugaýew şeýle gürrüň berýär: “Ýerzeminlerdäki azyk harytlaryň zaýalanandygy hakynda metbugatda habar berlen bolsa, ýa-da talapnamanyň gapdalynda şäheriň Sanepidemstansiýasynyň haty goşulan bolsa bolardy, emma beýle zat ýok diýip, dükan eýeleri aýdýarlar”.
Kiçi dükanlaryň ýagdaýy
Türkmenistanyň paýtagtynda, esasan-da, köp ilatly etrapçalarda ýerleşýän kiçi dükanlaryň ýapylmagy bilen bagly ýagdaýlar yzygiderli gaýtalanýar. Häkimiýetleriň köplenç dil üsti bilen edýän talaplaryna laýyklykda ýapylýan kiçi dükanlardan käbiri birnäçe wagtdan soň ýene açylýar, käbiri bolsa azyk söwdasyndan el çekip, söwda ugruny üýtgedýär.
Aşgabatda ýerzeminlerde we ýarymýerzeminlerde ýerleşýän kiçi dükanlaryň sany resmi çeşmelerde görkezilmeýär. Käbir garaşsyz maglumatlarda paýtagtda müň çemesi dükanyň işleýändigi aýdylýar.
Amanmyrat Bugaýew kiçi dükanlaryň ýapylmagynyň ýerli ýaşaýjylara dürli oňaýsyzlyklary döredýändigini gürrüň berdi: “Edil şu wagt Aşgabadyň ýagdaýlaryndan habar tutsak, köçe başyna diýen ýaly ýapyk dur. Meselem, uly magazinlere gitjek bolsalar, 10-12 manat çykdajysy bolmaly, awtobusa münmeli, awtobus hem aýlanyp gelýär. Azyk almak üçin gitseň dükana, alanyňdan soň hem zaýalanjak harytlar bar, taksi tutup gaýtmasaň bolanok. Taksiler hem aýlanyp gelmeli bolýar, köçeleriň köpüsi ýapyk dur. Ine, şunuň ýaly, adamlar üçin uly horluk”.
Azyk elýeterliligi
Soňky ýyllarda Türkmenistanda ilat köpçüligine hem baha, hem ýerleşýän ýeri nukdaýnazardan amatly we elýeterli söwda nokatlarynyň ençemesi ýapyldy. Diňe Aşgabadyň özünde bir ýylyň dowamynda ençeme bazar, onlarça kiçi dükan ýok edildi.
Aşgabadyň häkimiýetleriniň ýerzeminlerdäki kiçi dükanlaryň azyk harytlaryň söwdasyny bes etmegini talap edýän soňky karary ýurtda azyk önümleriniň gymmatlan döwrüne gabat geldi. Käbir maglumatlara görä, soňky hepdelerde tutuş ýurt boýunça azyk harytlarynyň bahasy, ortaça alnanda 30% çemesi ýokarlandy.


text:
Duşenbe güni Talyban toparynyň ýolbaşçysy Molla Muhammet Omar talyplaryň owgan hökümeti bilen hiç hili gepleşikler geçirmeýändigini öňe sürdi.
Molla Muhammet Omaryň “Eid al-Adha” žurnalyna aýtmagyna görä, talyplar bilen owgan hökümetiniň arasyndaky alnyp barylýan gepleşikler baradaky habarlar “düýpsiz propoganda”.
Molla Muhammet Omar aýtmagyna görä, "duşmanlaryň beýle toslamalary ýaýratmagynyň sebäbi - halkara güýçleriniň talyplardan ýeňilmegi".
Muhammet Omaryň bu beýanaty Günbataryň habar beriş serişdelerine hem ýollanypdyr.


text:
Gyrgyzystanyň Ýokary sudy etnikara ýigrenji öjükdirmekde höküm edilenden soň, häzirki wagt ömürlik türme tussaglygyny berjaý edýän tanymal özbek aktiwisti Azimžan Askarowyň sud işine gaýtadan seredýär.
Askarowyň sud diňlenişigine 11-nji iýulda irden başlandy. Bu diňlenişik berk howpsuzlyk çäreleri astynda geçirilip, oňa ýüzlerçe žurnalist we halkara guramalaryň wekilleri gatnaşýar.
Askarowyň tussaglykdan boşadylmagy dogrusynda Bişkege edilen halkara çagyryşlardan soň, geçen aý Gyrgyzystanyň Ýokary sudy “sud işinde peýda bolan täze ýagdaýlar” sebäpli özüniň 2011-nji ýylda çykaran kararyna täzeden seredilýändigini mälim etdi.
Gyrgyzystanyň raýatlygyna eýe asly özbek Askarow 2010-njy ýylda Gyrgyzystanyň günortasynda etniki özbek we gyrgyz raýatlarynyň arasynda çaknyşyklary guramalaşdyrmaga kömek etmekde aýyplanyp, ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi. Gürrüňi edilýän şol çaknyşyklarda aglabasy etniki özbeklerden ybarat 450-den gowrak adam heläk boldy.


text:
Tatarystanyň paýtagty Kazan şäherinde küşt oýny boýunça dünýäniň çempiony, hindistanly Wişwanatan Anand bilen güýç synanyşmaly dalaşgäri anyklamak üçin geçirilýän ýaryş başlandy.
Ýaryşa dünýäniň sekiz sany güýçli küştçüsi gatnaşýar: orsýetliler, ozalky çempion Wladimir Kramnik we Aleksandr Grişşuk, azerbaýjanly grossmeýsterler Teýmuraz Rajabow we Şahiýar Mamedýarow, ABŞ-dan Gata Kamskiý, ermenistanly Lewon Aronýan, ysraýylly Boris Gelfand we bolgariýaly Weselin Topalow.
Bäsleşigiň ilkinji tapgyrynda, ýagny çärýek finallarda Rajabow Kramnik bilen, Aronýan Grişşuk bilen, Kamskiý Topalow bilen we Mamedýarow hem Gelfand bilen duşuşar. Çärýek we ýarym finallarda ilki dört oýun oýnalar. Şonda ýeňiji bolmasa, onda gysgaldylan wagtda oýnalýan taý-breýkler bolar. Diňe final oýun alty oýundan ybarat. Eger basdeşler ol duşuşykda hem ara-çara bolup bilmeseler, onda wagty gysgaldylan oýunlar oýnalyp, dünýä çempionynyň bäsdeşi belli ediler.
Çärýek finalyň birinji oýunlarynyň hemmesi deňme-deň tamamlandy.
Demirgazyk Amerikanyň Milli hokkeý ligasynda “Utulan-şykdy” oýunlar dowam edýär. “Waşington Kapitalz” dördünji oýunda hem Tampa-Beýli hokkeýçilerden utuldy we ýaryşdan çykdy. Indi orsýetli hokkeýçiler Oweşkin, Sýomin we Warlamow üçin Slowakiýada dowam edýän Dünýä çempionatyna gatnaşmaga mümkinçilik döredi.
Waşingtonlylardan başga, detroýtly we filadelfiýaly hokkeýçiler hem pitige mündiler. Olaryň garşydaşlary, degişlilikde, San Hose we Boston oýun sany boýunça 3-0 hasabynda öňde barýarlar.
Milli basketbol assosisiýasynda (NBA) hem pleý-offlar dowam edýär.
Meşhur “Los Anjeles Leýkers” öz dallasly garşydaşlaryna geçirilen iki oýnuň ikisini hem utuldylar. Indi Kobi Braýant we beýlekiler doly tijenmeseler, NBA-nyň çempionlygyny tabşyrmaly bolarlar.
Azatlyk Radiosynyň sport habarçysynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Orsýetiň paýtagty Moskwanyň häkimiýetleri oppozisiýa aktiwistleriniň hepde ahyrynda Wladimir Putiniň üçünji möhlete prezident saýlanmagyna garşy protest geçirmeklerine rugsat berdi.
Moskwanyň häkiminiň orunbasary Aleksandr Gorbenko “Eho Moskwy” radiosyna çarşenbe güni beren interwýusynda bu protestiň 10-njy martda şäheriň merkezindäki Arbat skwerinde geçiriljegini aýtdy. Bu ýere 50 müňe çenli adamyň ýygnanmagyna rugsat berlipdir.
Proteste rugsat berilmegi Putiniň 4-nji martdaky prezident saýlawlary babatda geçirilen oppozisiýa protestleriniň güýç bilen dargadylmagyny gorap çykyş etmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Aktiwistler polisiýa we ýörite güýçler duşenbe güni rus paýtagtynyň iki ýerine ýygnanan müňlerçe anti-Putin protestçini gorukzmak üçin taýak, fiziki güýç we tussag etmek çärelerini ulandy diýýär.
Premýer-ministr we saýlanan prezident çarşenbe güni žurnalistleriň öňünde çykyp gürläp, polisiýanyň “ýerlikli” hereket edendigini aýtdy:
—Olar örän professional hereket etdiler. Hiç kim urulmady. Pitneçilere garşy ýörite enjamlar hem ulanylmady. Olar kanuny bozmaga başlan protestçileri yza iteklediler.
Çarşenbe güni çap edilen saýlaw netijeleri Putiniň 63,6 prosent ses alyp, ýeňiş gazanandygyny görkezýär. Onuň Moskwadaky goldawy esli derejede az boldy, bu ýerde ol saýlawçylaryň diňe 47 prosentiniň sesini aldy.
Alada bildirildi
Ýurduň öňdebaryjy oppozisiýa toparlarynyň biri, Rus Saýlawçylarynyň Ligasy çarşenbe güni bu saýlawy ýazgyryp çykyş etdi we giň ýaýran düzgün bozmalaryň Putiniň ýeňşini ykrar etmäge mümkinçilik bermeýändigini aýtdy.
Tanymal ýazyjy Boris Akunin Moskwada guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, saýlaw sebäpli dörän gahar-gazap Orsýeti baş-başdaklyga çenli aşak düşürip biler diýdi:
—Parlament we prezident saýlawlaryndan ybarat uly prezident kampaniýasy netijesinde biziň ýurdumyz, geliň, her zady öz ady bilen aýdalyň, yrga we howsalaly ýagdaýa düşdi; jemgyýetiň uly bölegi, özem aktiw bölegi hem parlamentiň, hem Orsýet Federasiýasynyň prezidentiniň kanunylygyna şübhe bildirýär ýa-da ony ykrar etmekden boýun gaçyrýar.
Günbatar synçylary şu hepdäniň başynda Orsýetiň prezident saýlawlarynyň adalatly bolmandygyny aýtdy we saýlaw kampaniýasynda Putine has artyk mümkinçilik berlendigini hem-de hakyky bäsleşigiň döredilmändigini nygtady.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton çarşenbe güni saýlawdan soňky nägileliklerde parahat protestçileriň tussag edilmeginden alada bildirip, howsalasyny beýan etdi. Ýöne ol şol bir wagtda Birleşen Ştatlaryň Putin bilen işleşmäge “taýýardygyny” hem aýdyp goýdy:
—ÝHHG-niň aýan edişi ýaly, ol ýerdäki soňky saýlaw prosesi babatda bir topar alada boldy we olaryň derňelmegi hem çözülmegi gerek. Şeýle-de biz birinji gün ýene parahat protestçileriň tussag edilmeginden alada galdyk. Emma saýlawyň açyk ýeňijisi bar we saýlanan prezident Putin kasam edip, prezidentlik jogapkärçiligini öz üstüne alandan soň, biz onuň bilen işleşmäge taýýar.
Klinton Orsýetiň “içerki dialogynyň” gelýän ýyllarda ileri süýşmegine we “rus halkynyň arzuwlarynyň doly hasyl bolmagyna” hem umyt bildirdi.


text:
Gazagystanyň ýerli “Wremýa” gazetinin žurnalisti Gennadiý Bendiskiý döwlet syryny paş etmekde aýyplanýar. “Interfaksyň” maglumatyna görä, şu gün degişli hat baş prokuraturadan neşiriň redaksiýasyna ugradylypdyr. Žurnalist edaradan hiç hili resmi dokument almandygyny aýdýar.
1999-njy ýylda Gazagystanyň prezidentiniň baýragy bilen sylaglanan Benediskiniň jenaýat derňewlerine sezewar edilmegine şu ýylyň awgustynda çap edilen makalasy sebäp boldy. Ol şol makalasynda ýörite gulluklaryň käbir işgärinde toslanyp tapylan adamlaryň atlary ýazylan hakyky dokmentleriň bardygyny ýazýar.
Baş prokuratura şol maglumatlary beren çeşmäniň üstüni açmagy talap edýär.


text:
15-nji awgustda hökümet agzalary bilen geçiren wideokonferesiýasynda Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýer Nazarguly Şagulyýewe paýtagtyň köp gatly ýaşaýyş jaýlarynda kabel telewideniýesini ýola goýmagy tabşyrdy.
Paýtagtdaky ýaşaýyş jaýlaryny tertibe salmagyň gerekdigini aýdan Berdimuhamedow köp gatly jaýlaryň depesinde çanak antennalarynyň onlarçasynyň oturdylmagynyň binalaryň daşky görnüşine zeper ýetirýändigini belledi. Şu sebäpden döwlet baştutany köp gatly ýaşaýyş jaýlarynda kabel telewideniýesini ýola goýup, jaýlaryň depesinde 2-3 antennadan galanlaryny aýyrmagy wise-premýer Şagulyýewe tabşyrdy.
Ikinji synanyşyk
Paýtagtyň köp gatly jaýlaryndan çanak antennalaryny aýyrmak barada görkezmäni Berdimuhamedow 2007-nji ýylda hem beripdi. Şonda şäher häkimligi Aşgabadyň “Parahat” mikroraýonynyň käbir jaýlaryndan çanak antennalaryny aýryp, kabel telewideniýesini ornaşdyryp gördi.
Şäher häkimliginiň 2007-nji ýyldaky çanak antennalarynyň ýerine kabel telewideniýesini ornaşdyrmak synanyşygy daşary ýurt kabel telewideniýelerinden düýbünden tapawutly bolupdy. Adaty çanak antennasyndan gelýän signal multigeçiriji enjam arkaly köp gatly jaýlaryň ýaşaýjylarynyň öýlerine çekilipdi. Emma geçiriji enjamlaryň ähli kwartiralara kuwwatynyň ýetmezligi çanak antennalaryny aýyrmak işiniň goýbolsun edilmegine getirdi.
Ýerli telewideniýä isleg az
Türkmenistanda diňe döwlete degişli telewideniýe bar. Häzirki wagtda Türkmenistanda bäş sany telekanal hereket edip, olar döwletiň berk gözegçiligi astynda. Telewideniýede taýýarlanylýan gepleşikleriň gowşaklygy, hiliniň ýaramazlygy sebäpli, ilat arasynda ýerli telewideniýäniň gepleşiklerine isleg juda az. Şu sebäpden Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň tas ählisiniň diýen ýaly öýlerinde çanak antennalary bar.
Çanak antennalarynyň bahasynyň elýeterliligi sebäpli, köp öýlerde olaryň azyndan üçüsi bar. Ilatyň aglaba bölegi “Turksat”, “Yamal”, “Hotbird” hemralary arkaly dünýäniň telekanallaryna tomaşa edýärler. Soňky bir ýylyň içinde bolsa NTW+, “Raduga” ýaly tölegli telekanallara hem ilat arasynda islegler artýar.
Ilata çykalga kän
Döwletiň çekip berjek kabel telewideniýesinde erkin saýlap-seçişiň doly bolmazlygy ähtimal. Sebäbi NTW+, “Raduga” ýaly tölegli telekanallar üçin aýratyn çanak antennalary, aýratyn serwis gerek. Ýöne paýtagtlylar köp meselede çykalga tapmagy başarýarlar.
Paýtagtyň Magtymguly şaýolunyň ugrunda ýerleşýän jaýlaryň daşynyň düýpli abatlanylmagy bilen, ol jaýlaryň depesindäki çanak antennalary şäher häkimligi tarapyndan aýyrdylypdy. Emma ýurda getirilýän kämil tehniki enjamlar ilaty çanak antennalaryndan mahrum etmeýär. Köp gatly ýaşaýjylar birinji gatyň ýaşaýjylaryna degişli bolan, ýol tarapa bakmaýan kiçiräk ýer böleklerinde ylalaşyp, antennalary dikýärler. Muňa şäher häkimligi tarapyndan gadagançylyk ýok.
Erkin telekeçiler tarapyndan ýurda getirilýän soňky sputnik kabul edijileriň (golowka) 4, 8 çykalgalary bar. Bu bolsa bir çanak antennasyndan 8 öýüň peýdalanmagyna ýardam edýär.
Senzuramy?
Prezidentiň çanak antennalaryny aýryp, ýerine kabel telewideniýesini çekmek baradaky görkezmesi ilatyň aglaba bölegini eýýämden alada goýýar. Muňa esas hem bar. 2002-nji ýylda Orsýetiň käbir telekanallarynda Türkmenistanyň alyp barýan syýasaty barada tankydy gepleşikler görkezilipdi. Ýurduň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazow bolsa daşary ýurt telekanallarynda görkezilýän gepleşiklerdir kinolaryň türkmen ahlagyna gapma-garşy gelýändigini aýdyp, hususyýetçiler tarapyndan ilata çekilen kabel telewideniýesini gadagan etmek barada görkezme beripdi.
Netijede paýtagtyň ilatynyň aglaba böleginiň ýerleşýän ýeri bolan uly gatly jaýlaryň ýaşaýjylary daşary ýurt telekanallaryndan birbada mahrum bolupdy. Nyýazowyň hut şol görkezmesinden soň Aşgabadyň uly gatly jaýlarynda çanak antennalary kömelek deý köpelip başlady.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmenistanda hakimiýetiň çalyşmagy bilen Ylymlar Akademiýasy gaýtadan açylyp, aspiranturalar, doktoranturalar dikeldildi. Özbaşdak ýa-da şärikli görnüşde ylmy iş etjek adamlara hem uly mümkinçilikler döredildi.
Şu ýerde bir zady aýratyn bellemek gerek. Türkmenistanda her ýylda aýlygy 10 göterim köpeltmek kada öwrüldi, emma Ylymlar Akademiýasynyň açylmagy bilen ylmy işgärleriň aýlygy 2009-njy ýylyň başynda 40 göterim köpeldilipdir – aspirantlara 800 manat, doktoranturada okaýanlara hem 1200 manat.
Okuwyna gowy ýetişýän aspirantlara, doktorantlara goşmaça öz ugry boýunça sagatlaýyn gazanç etmek mümkinçiligi döredilipdir. Her aspiranta ýolbaşçylyk edýäne, şeýle hem doktoranta maslahat beriji ylymlaryň doktoryna her ýylda 25 okuw sagady möçberinde töleg etmek göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanda ylmy işgärleri taýýarlamak hakyndaky “Düzgünnamanyň” 58-nji maddasynda ylymlaryň kandidaty alymlyk derejesine dalaşgäre, esasy iş ýerinden dissertasiýasyny taýýarlamak üçin ortaça zähmet hakyny tölemek bilen, üç aýlyk, ylymlaryň doktory alymlyk derejesine dalaşgäre alty aýlyk zähmet rugsadyny bermeklik göz öňünde tutulypdyr. Elbetde, bu döredilen şertler geljekde ylmyň ösmegine oňaýly täsir edip biler.
Ýöne tejribeli alymlar “Aspirantura girmek üçin 5 ýyl iş tejribesi bolmaly” diýilýän talap ýatyrylsa, munuň ylmyň ösmegine uly goşant boljakdygyny belleýärler.
Şeýle hem häzir dalaşgär hökmünde ylmy dereje aljaklaryň ylmy temasam diňe ýylda bir gezek bildiriş esasynda kabul edilýär. SSSR döwründe we Garaşsyzlygymyzyň başky ýyllarynda welin, dalaşgär hökmünde ylmy dereje almak isleýänler ýylyň islendik döwründe temasyny ylmy edaranyň ýa ýokary okuw jaýynyň Alymlar geňeşinde tassykladyp bilýärdiler. Alymlar ylmy dereje almak isleýän dalaşgärlere şol mümkinçiligiň döredilmelidigini özara söhbetdeşlikde gürrüň berýärler.
Ýene bir bellemeli zat, Ýokary Attestasion Komitetiň, alymlaryň ylmy dissertasiýasyny, ýagny ylmy işini goratmak üçin ýörite Attestasion geňeşiň açylmazlygy-da, alymlaryň goran ylmy derejesini tassyklaýan Ekspertler geňeşiniň bolmazlygy-da ýurdumyzda ylmyň ösmegine päsgelçilik döredýär. Şonuň üçin alymlar ylmy işgärlere alymlyk derejesini berýän Ýokary attestasion geňeşiň açylmagyna köpden bäri garaşýarlar.
Döwlet Mäneli türkmenistanly alymyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Blogdaky maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Edward Snowden bilen söhbetdeşlik geçiren we onuň elindäki käbir gizlin maglumatlary gören žurnalistiň aýtmagyna görä, Snowdende heniz çap edilmedik, ABŞ-nyň “belasy” bolup biljek maglumatlar bar.
"The Guardian" neşiriniň žurnalisti Glenn Greenwald “Snowdeniň elindäki maglumatlar bilen, bir minutda ABŞ-nyň hökümetine hiç bir adamyň ýetirip bilmejek zyýanyny edip bolýar” diýip, interwýu berdi.
Argentinanyň “La Nacion” gazetine beren interwýusynda Greenwald “Snowdeniň Waşingtona zyýan ýetirmezlik maksady bilen, bu maglumatlary çap etmezlik kararyna gelendigini” hem sözüne goşdy.
Üç hepdeden bäri Moskwanyň Şeremetýewo aeroportynda gizlenýän Snowden anna güni çykyş edip, Russiýadan gaçybatalga almak isleýändigini aýtdy.
ABŞ Snowdeni içalyçylyk aýyplamalary esasynda suda çekmek isleýär.