text:
Şu gün “Nowruz ýaýlasynyň ak öýi” binasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynda möhüm waka bolan Türkmenistanyň Ýaşulularynyň nobatdaky maslahaty öz işine başlady. Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk şanly baýramçylygynyň öňüsyrasynda geçirilýän umumymilli maslahatyň gün tertibine ýurdumyzy mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmegiň wajyp wezipeleri, Türkmenistanda täze taryhy eýýamda ýaýbaňlandyrylan oňyn durmuş-ykdysady we demokratik özgertmeleri yzygiderli durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly meseleler girizildi.
Türkmen jemgyýetiniň gurluşynyň gadymy esaslarynyň biri bolan Ýaşulular maslahaty döwürleriň we nesilleriň arabaglanyşygyny, halkymyzyň pederlerimiziň paýhasly ýörelgelerine we köpasyrlyk taryhy bolan demokratik esaslara üýtgewsiz ygrarlylygyny özünde jemleýär. Ýaşuly nesillere hormat goýmak, ýaşulularyň, ak gyňaçly eneleriň baý durmuş tejribesine daýanmak türkmen halkynyň asyrlar aşyp gelýän milli ýörelgeleri bolup durýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli tagallasy netijesinde Ýaşulular maslahaty ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda möhüm orun eýeleýär we ol ähmiýetli utgaşdyryjy mümkinçiligi emele getirýär. Hut şonuň üçin hem geçirilýän maslahat umumymilli möçbere eýe bolup, onuň dowamynda Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň sazlaşykly ösüşi, halkymyzyň abadançylygy we bagtyýarlygy üçin möhüm ähmiýeti bolan wajyp meselelere garalýar we anyk çözgütler kabul edilýär.
Ir bilen hormatly Prezidentimiz “Nowruz ýaýlasynyň ak öýi” binasyna geldi.
Döwlet Baştutanymyz Ýaşulular maslahatynyň mejlisine başlamazdan öňürti bu ýerde Mejlisiň Başlygynyň, ýurdumyzyň Hökümet agzalarynyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda giňişleýin maslahat geçirdi.
Hormatly Prezidentimiz öňi bilen halkymyz we ýurdumyz üçin bähbitli çözgütleriň kabul edilýän Ýaşulular maslahatynyň işe girişmegi bilen maslahata gatnaşyjylary gutlady we bu umumymilli çäräniň üstünliklere beslenjekdigine ynam bildirdi. Döwlet Baştutanymyz iş maslahatyna gatnaşyjylara özüniň täze döreden “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly kitabyny sowgat berdi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, Beýik Ýüpek ýoly ägirt uly taryhy miras bolup, onuň merkezi logistika düzümi biziň Watanymyzda gaýtadan dikeldilýär, halklaryň we ýurtlaryň özara ýakynlaşmagy üçin kuwwatly itergi bolup hyzmat edýär, olaryň arasynda syýasy, söwda-ykdysady, medeni-ynsanperwer gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyna, ýurtlaryň, sebitleriň we tutuş yklymlaryň arasynda özara düşünişilmegine hem-de hyzmatdaşlyga, özara gatnaşyklaryň ygtybarly binýatlarynyň kemala gelmegine ýardam berýär.
Maslahata gatnaşyjylar ajaýyp sowgat üçin milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirip, munuň ählihalk dabarasynyň öňüsyrasyndaky ýakymly waka öwrülendigini bellediler.
Maslahatyň barşynda Ahal welaýatynyň häkimi T.Atahallyýewiň welaýatyň çäginde ýerleşýän “Nowruz ýaýlasynyň ak öýi” binasynda geçirilýän Ýaşulular maslahatynyň nobatdaky mejlisine görlen taýýarlyk işleri, maslahatyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek boýunça işlenip taýýarlanylan maksatnama we ony üstünlikli ýerine ýetirmek üçin görlen çäreler baradaky hasabaty diňlenildi.
Iş maslahatynyň dowamynda ýurdumyzyň sebitlerinde häzirki döwürde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, şeýle hem Ýaşulular maslahatynyň mejlisine görlen taýýarlyk işleri we onuň gün tertibi bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Ýurdumyzda her ýylda geçirilýän we halkymyzyň asyrlar aşyp gelýän asylly milli ýörelgelere ygrarlydygyny alamatlandyrýan Ýaşulular maslahatynyň mejlisiniň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegi, onda öňe sürülýän teklipleri ara alyp maslahatlaşmak we degişli çözgütleri kabul etmek üçin ähli zerur mümkinçilikleriň döredilmegi şu günüň derwaýys wezipesidigini belläp, döwlet Baştutanymyz bu işleri berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Soňra ýurdumyzyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew Türkmenistanyň Harby-Deňiz Güýçleriniň şu gün bellenilýän güni mynasybetli meýilleşdirilen medeni-köpçülikleýin çäreler we şanly sene mynasybetli işlenip taýýarlanylan maksatnama barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň Harby-Deňiz Güýçleriniň serkerdelerini, deňizçi esgerleri we bu ugra degişli beýleki işgärleri her ýylyň oktýabr aýynda bellenilýän hünär baýramçylygy bilen gutlady. Milli Liderimiz ýurdumyzyň goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrinasyna laýyklykda howpsuzlygy, durnuklylygy üpjün etmek döwletimiziň amala aşyrýan syýasatynyň möhüm ugrudygyny belledi. Hazar deňzini dostlugyň we ylalaşygyň deňzine öwürmekde harby deňizçileriň ägirt uly hyzmatynyň bardygyny belläp, hormatly Prezidentimiz bu işleri döwrüň talabyna laýyk derejede ösdürmegiň zerurdygyny aýtdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow ýurdumyzyň hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda amala aşyrýan daşary syýasatyň esasy ugurlary we oňa laýyklykda halkara hyzmatdaşlygyny işjeň ösdürmek boýunça gyzyklanma bildirilýän ähli daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Dünýäniň gyzyklanma bildirýän ähli ýurtlary bilen birek-birege ynanyşmak we hormat goýmak esasynda ýola goýulýan halkara hyzmatdaşlygyň ösdürilmeginiň Türkmenistanyň durmuşa geçirýän “Açyk gapylar” syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridigini belläp, döwlet Baştutanymyz bu ugurda yzygiderli işleriň dowam etdirilmeginiň zerurdygyny aýtdy.
Milli Liderimiz maslahatyň dowamynda şeýle hem ýurdumyzyň ekerançylyk meýdanlarynda ýaýbaňlandyrylan işleriň depginlerini ýokarlandyrmak, oba hojalyk tehnikalarynyň güýjünden doly peýdalanmak we obasenagat toplumyna häzirki zaman ylmynyň gazananlaryny, täzeçil usullary giňden ornaşdyrmak bilen baglanyşykly meselelere toplumlaýyn esasda çemeleşilmelidigini belledi. Bu baradaky gürrüňi dowam etmek bilen, döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň Balkan, Daşoguz we Lebap welaýatynyň häkimlerine Mary hem-de Ahal welaýatlarynda bar bolan Ak öý binalarynyň gurluşygy boýunça taslamalary taýýarlamagy tabşyrdy. Munuň özi asyrlar aşyp gelýän milli ýörelgeleriň dabaralanmagynda we türkmen halkynyň binagärlik usullary bilen häzirki zaman tejribeleriniň utgaşdyrylmagynda möhüm ähmiýeti bardyr diýip, milli Liderimiz belledi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň ähli künjeklerinde oba hojalyk işleri bilen bir hatarda, sebitiň senagat düzümini ösdürmek, durmuş üpjünçiligini mundan beýläk-de gowulandyrmak bilen baglanyşykly meseleleriň hemişe üns merkezinde saklanmalydygyny belledi we bu babatda häkimlere birnäçe tabşyryklary berdi. Şeýle hem milli Liderimiz möwsümleýin oba hojalyk işleriniň guramaçylykly we ýokary hil derejesinde geçirilmelidigini, onuň üstünlikli jemlenmeginiň ykdysadyýetimiz üçin bähbitli bolşy ýaly, geljekki bol hasylyň girewidigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz Aşgabat şäherinde ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeleriň döwrüň talabyna we ruhuna laýyk derejede ösdürilmelidigini, ýurdumyzyň baş şäheriniň ähli görkezijiler babatda nusgalyk bolmalydygyny aýdyp, bu işleriň hemmetaraplaýyn esasda dowam etdirilmegi babatda häkime birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Aýratyn-da, şanly seneler mynasybetli gurlup, ulanmaga berilmegi meýilleşdirilýän desgalardaky işleriň ýagdaýyna ünsi çekip, dürli maksatly binalaryň bellenilen möhletlerde gurlup ulanmaga berilmeginiň we olarda ýokary hil derejesiniň üpjün edilmeginiň möhüm talap bolup durýandygyny belledi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda we milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda alnyp barylýan işleriň netijeli ýagdaýda ösdürilmelidigini, amala aşyrylýan giň möçberli çäreleriň mähriban Watanymyzyň abadançylygynyň, halkymyzyň bagtyýarlygynyň bähbidine gönükdirilmelidigini belläp, bu babatda maslahata gatnaşyjylara degişli tabşyryklary berdi.
Döwlet Baştutanymyz şu gün açylýan Ýaşulular maslahatynyň nobatdaky mejlisinde öňki umumymilli forumlarda bolşy ýaly, möhüm çözgütleriň kabul edilýändigini belläp, bu gezekki umumymilli maslahatyň dowamynda hem ilimiz, ýurdumyz üçin bähbitli oňyn kararlaryň kabul ediljekdigini, olaryň durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde möhüm ähmiýetiniň boljakdygyny belledi we maslahatyň geçirilýän ýerine tarap ugrady.
...Ajaýyp binanyň içinde aýratyn dabaraly ýagdaý, agzybirlik we ruhubelentlik derejesi emele geldi. Bu ýere Watanymyzyň ähli künjeklerinden wekiller ýygnandylar.
Bu ýere ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy ör turup, şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar.
Döwlet Baştutanymyz zalyň sahnasyna geçdi we türkmen jemgyýetiniň halk häkimiýetliligi esaslaryna ygrarlydygynyň aýdyň subutnamasy bolan köp sanly maslahata gatnaşyjylary we myhmanlary gutlady.
Milli Liderimiz bu ýere ýygnananlara ýüzlenip, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk baýramçylygynyň giňden we dabaraly ýaýbaňlandyrylýan günlerinde döwlet durmuşyna degişli möhüm meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin Ahal welaýatynyň Nowruz ýaýlasynda bina edilen ak öýde Ýaşulularyň maslahatynyň nobatdaky mejlisine jemlendik diýip, söze başlady.
Bu gezekki mejlise halk arasynda uly hormatdan peýdalanýan ýaşulular, Hökümet agzalary, Mejlisiň ýolbaşçylary, ministrlikleriň we pudaklaýyn düzümleriň, syýasy partiýalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, welaýatlaryň, etraplaryň we şäherleriň häkimleri, Türkmenistanyň daşary döwletlerdäki ilçileri, daşary ýurtlaryň biziň ýurdumyzdaky diplomatik wekilhanalarynyň, halkara guramalaryň ýolbaşçylary gatnaşýarlar. Olaryň hatarynda dürli pudaklaryň edaralarynyň we kärhanalarynyň köp sanly işgärleri, ak gyňaçly eneler bar.
Dabaraly pursat gelip ýetdi. Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaşulular maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaşulular maslahatynyň nobatdaky mejlisini açyk diýip yglan edýär.
Türkmenistanyň Döwlet senasy ýaňlanýar. Umumymilli foruma gatnaşyjylaryň hemmesi oňa ruhubelentlik bilen goşulýarlar.
Milli Liderimiz Ýaşulular maslahatynyň prezidiumyna saýlanan agzalaryny öz ýerlerine geçip oturmaga çagyrýar.
Mejlisiň başynda döwlet Baştutanymyz foruma gatnaşyjylary we ähli watandaşlarymyzy Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk baýramçylygy bilen tüýs ýürekden gutlady we berk jan saglyk, uly üstünlikler, edermen türkmen halkyna bolsa bagt hem-de abadançylyk arzuw etdi. Goý, ýokary depginler bilen öňe barýan mähriban Watanymyz hemişe güllesin! Goý, mähriban halkymyz Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň baýramçylyklaryny we dabaralaryny ajaýyp zähmet üstünlikleri bilen garşylasyn! — diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Soňra döwlet Baştutanymyz bu ýere ýygnananlaryň mejlisiň gün tertibi bilen tanyşmaklary üçin mümkinçiligiň döredilendigini belläp, şu gün ara alnyp maslahatlaşyljak meseleler boýunça teklipleriň ýa-da bellikleriň bardygy bilen gyzyklandy.
Maslahata gatnaşyjylaryň biragyzdan goldamagy netijesinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatynyň nobatdaky mejlisiniň gün tertibiniň tassyklanýandygyny yglan edýär.
Soňra döwlet Baştutanymyzyň maslahata gatnaşyjylaryň öňünde maksatnamalaýyn çykyşy boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlary mübärekläp we hemmeleri Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynyň şanly wakasy bolan Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlap, hormatly ýaşululara, myhmanlara hem-de ildeşlerimize iň gowy arzuwlaryny beýan etdi.
Şu günki umumymilli forum berkarar Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň giňden we dabaraly baýram edilýän 26 ýyllyk senesiniň öň ýanynda geçirilýär. Döwlet Garaşsyzlygymyz bolsa, biziň belent buýsanjymyzdyr diýip, milli Liderimiz nygtady.
Türkmenistan — parahatçylyk söýüji döwlet. Biz dünýäniň ähli ýurtlary bilen gatnaşyklarymyzy birek-birege hormat goýmak esasynda alyp barmaga çalyşýarys. Halkara gatnaşyklarynda oňyn bitaraplyk syýasatyny gyşarnyksyz berjaý edýäris.
Mälim bolşy ýaly, Garaşsyz döwletimiziň hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýy, ilki bilen, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan ykrar edildi. Soňra bolsa onuň degişli Rezolýusiýalary bilen goldanyldy. Häzirki döwürde Bitarap Watanymyz dünýä bileleşiginiň bu Rezolýusiýasyny öz Esasy Kanunynda beýan eden ýeke-täk döwletdir. Şoňa görä-de, biz bu taryhy Rezolýusiýa aýratyn ähmiýet berip, ýurdumyzyň hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň esasy ýörelgelerini Konstitusiýamyzda anyk beýan etdik. Dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilen hemişelik bitaraplygyň Garaşsyz döwletimiziň içeri we daşary syýasatynyň esasy ýörelgesi bolup durýandygyny aýratyn belläp geçdik diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi.
Türkmenistan oňyn bitaraplygyň esasy ýörelgelerini goldanmak bilen, diňe bir mähriban halkymyzyň bähbitlerine däl-de, eýsem, tutuş Ýer ýüzüniň halklarynyň bähbitleri üçin hem işjeň daşary syýasaty alyp barýar diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Biz Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2017—2023-nji ýyllar üçin Konsepsiýasyna laýyklykda, Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropa Bileleşigi, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Goşulyşmazlyk Hereketi, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly abraýly halkara guramalary bilen, şeýle hem dünýäniň dürli ýurtlary bilen ýola goýlan syýasy, ykdysady, medeni gatnaşyklary berkitmäge we yzygiderli ösdürmäge aýratyn ähmiýet berilýär.
Şonuň ýaly-da, Birleşen Milletler Guramasy bilen we dünýä bileleşiginiň ýöriteleşdirilen edaralary bolan Ösüş Maksatnamasynyň, ÝUNESKO-nyň, Ilat Gaznasynyň, Çagalar Gaznasynyň, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň, Neşelere we jenaýatçylyga garşy göreşmek boýunça Müdirliginiň ýurdumyzda ýerleşýän wekilhanalary bilen alyp barýan hyzmatdaşlygymyzy yzygiderli ösdürýäris we täze many-mazmun bilen baýlaşdyrýarys. Şeýle hem bu abraýly halkara guramanyň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi bilen netijeli hyzmatdaşlyk edýäris — diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy 12-nji dekabry Halkara Bitaraplyk güni diýip yglan etdi. 2017-nji ýylyň 19-njy aprelinde bolsa, biziň Bitarap döwletimiz bu guramanyň Çagalar Gaznasynyň Ýerine ýetiriji geňeşiniň 2018—2020-nji ýyllar üçin agzalygyna we Zenanlaryň hukuk ýagdaýy boýunça Komissiýasynyň 2018—2022-nji ýyllar üçin agzalygyna saýlandy diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kanagatlanma bilen belledi.
Möhüm wakalaryň hatarynda şeýle hem Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň Komissiýasynyň mejlisinde bu guramanyň ösüşiň bähbitlerine Ylym we tehnika boýunça Komissiýasyna 2017—2020-nji ýyllar, Ilat hem-de ösüş boýunça Komissiýasyna 2016—2020-nji ýyllar, şeýle hem Durmuş ösüşi boýunça Komissiýasyna 2017—2021-nji ýyllar üçin saýlanmagyny bellemek bolar.
Garaşsyz döwletimiz Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 72-nji mejlisinde ählumumy kiber howpsuzlygyny üpjün etmek meselesine düýpli çemeleşmegi teklip etdi.
«Aziada — 2017: Parahatçylygyň we ösüşiň hatyrasyna halkara sport hyzmatdaşlygy» atly halkara sport kongresiniň jemleýji Jarnamasy Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 71-nji mejlisiniň resminamasy hökmünde ýaýradyldy. Bu resminama esaslanyp, Türkmenistan ÝUNESKO-nyň howandarlygynda bedenterbiýe hem-de sport boýunça jogapkär ministrleriň we ýolbaşçylaryň ýedinji halkara maslahatyny geçirmegi göz öňünde tutýar diýip, milli Liderimiz belledi.
Şu ýyl biziň ýurdumyz Energetika Hartiýasynyň Halkara Konferensiýasyna başlyklyk edýän döwletiň borçlaryny hem ýerine ýetirýär. Biziň ýurdumyzyň şeýle abraýly halkara guramalaryna saýlanmagy Bitarap döwletimiziň bütin adamzadyň bähbitleri üçin hoşniýetli goňşuçylyk we ynsanperwerlik ýörelgelerine esaslanýan parahatçylyk söýüji syýasatyna halkara bileleşiginiň hemmetaraplaýyn goldaw berýändigini aýdyň görkezýär diýip, döwlet Baştutanymyz kanagatlanma bilen belledi.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynda kanunçylyk taýdan berkidilen bitaraplyk ýörelgelerine üýtgewsiz ygrarly bolup galmak bilen, biz geljekde hem akgöwünlilik, dostluk we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatyny alyp bararys. Bu syýasat bolsa, diňe bir milli bähbitlerimize däl-de, eýsem, dünýä bileleşiginiň bähbitlerine-de, ählumumy parahatçylygyň, howpsuzlygyň we abadançylygyň maksatlaryna hem doly laýyk gelýär. Şoňa görä-de, biz Garaşsyz Watanymyzyň halkara giňişliginde tutýan ornuny pugtalandyrmak üçin geljekde hem hemmetaraplaýyn tagallalary ederis.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ösüşiniň ykdysady görkezijilerine şu ýylyň 9 aýynyň jemlerine bagyşlanyp, ýaňy-ýakynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde seredilendigini aýdyp, foruma gatnaşyjylaryň ünsüni amala aşyrylýan döwlet strategiýasynyň esasy meselelerine çekdi.
Biz ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmegi, onuň eksport mümkinçiliklerini giňeltmegi maksat edinýäris. Şu wezipelerden ugur alyp, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri çykarmak we özümizde öndürilýän önümleriň beýleki ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak boýunça Döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirip başladyk.
Şeýle hem elektron senagatyny döretmek boýunça Döwlet maksatnamasyny amala aşyrmaga girişdik diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Bu maksatnamalary ýerine ýetirmekde eýýäm gowy netijeleri hem gazandyk. Ýurdumyza beýleki döwletlerden getirilýän harytlaryň möçberi azaldy. Daşary ýurtlara iberýän önümlerimiziň möçberi bolsa artdy diýip, milli Liderimiz kanagatlanma bilen belledi.
Şunuň bilen baglylykda, 2007-nji ýylda kabul edilen «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynyň» durmuşa geçirilmegi netijesinde, ýurdumyzda durmuş maksatly we inžener üpjünçilik ulgamlarynyň müňlerçe desgalarynyň gurlup, ulanmaga berlendigi, şeýle hem «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012—2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasynyň» çäklerinde ägirt uly halkara ähmiýeti bolan onlarça taslamalaryň amala aşyrylandygy bellenildi.
Häzirki döwürde milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda özgertmeler geçirilýär. Ýurdumyzyň ykdysady ösüşiniň möhüm çeşmeleriniň onlarçasy üçin düýpli esaslar goýuldy. Bu işleriň yzygiderli ýerine ýetirilmegi netijesinde, ykdysadyýetimiziň durnukly ösüşini üpjün etjek kuwwatly önümçilik, durmuş we inženerçilik ulgamlarynyň berk esaslaryny döretmek dowam edýär.
Transmilli gaz geçirijileriň, şol sanda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň, demir ýollaryň, ýokary tizlikli awtomobil ýollarynyň, uly köprüleriň, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky onlarça binalaryň we beýleki iri desgalaryň gurluşygy munuň aýdyň mysallarydyr.
Mejlisiň dowamynda hormatly Prezidentimiz ilatyň jan başyna düşýän jemi içerki önümiň ortaça möçberini göz öňünde tutanyňda, Türkmenistan indi durmuş-ykdysady görkezijileri boýunça girdeji derejesi ýokary bolan ýurtlary häsiýetlendirýän umumy kabul edilen sepgitden geçdi diýip nygtady.
Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we durmuş meseleleri boýunça departamenti, Söwda we ösüş boýunça geňeşi, Halkara pul gaznasy, Bütindünýä banky hem-de beýleki abraýly guramalar hem Garaşsyz Watanymyzda pul-karz, salgyt-býujet, nyrh, maýa goýum syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylýandygyny tassyklaýarlar.
Abraýly halkara maliýe guramalarynyň çaklamalaryna görä, ýurdumyzda 2017-nji we 2018-nji ýyllarda hem jemi içerki önümiň ýokary depgin bilen, ýagny 6,4 göterim derejede ösmegine garaşylýar. Bu bolsa, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 2015-nji ýylyň sentýabrynda bolup geçen 70-nji mejlisinde yglan edilen Durnukly ösüşiň maksatlarynyň köpüsiniň 2007-nji ýyldan bäri ýurdumyzda durmuşa geçirilendigini aýdyň tassyklaýar diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, amala aşyrylýan ykdysady özgertmeler we gazanylan üstünlikler ykdysadyýetimizi dolandyrmagyň hem-de döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegiň usullarynyň yzygiderli kämilleşdirilmegi, halkymyzyň doly goldamagy netijesinde mümkin boldy.
“Häzirki döwürde biz ýurdumyzda durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen kuwwatly häzirki zaman ykdysady ulgamyň ýokary ösüşe eýe bolandygyny doly tassyklap bileris. Bu ulgam eýeçiligiň dürli görnüşlerine esaslanýar hem-de bazar gatnaşyklaryna tapgyrma-tapgyr geçmegi göz öňünde tutýar” diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Milli Liderimiz çykyşynyň dowamynda Aşgabat şäherinde ýokary derejede geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň şu ýylyň halkara ähmiýetli möhüm wakasy bolandygyny belledi. Biziň ýurdumyz V Aziýa oýunlaryna örän jogapkärçilikli taýýarlandy. Aşgabatda 2010-njy ýylda Olimpiýa şäherçesiniň düýbi tutuldy. Onuň gurluşygyna köp möçberde maýa goýumlary gönükdirildi. Bu ýerde gurlan desgalar Halkara Olimpiýa Komitetiniň talaplaryna laýyklykda enjamlaşdyryldy diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Olimpiýa stadionynyň münberini çeper keşbi bilen bezeýän ahalteke bedewiniň heýkeliniň, şeýle hem ýokary dünýä talaplaryna laýyk gelýän, ekologiýa taýdan arassa serişdelerden gurlan Sportuň suw görnüşleri merkeziniň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilmegi hem ýurdumyzda sport desgalarynyň gurluşygyna düýpli we örän jogapkärli garalýandygyny görkezýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Olimpiýa şäherçesiniň sport desgalarynda sportuň 21 görnüşi boýunça halkara ýaryşlary ýokary derejede geçirildi. Bu ýaryşlara 65 ýygyndy toparyň türgenleri gatnaşdylar.
Döwlet Baştutanymyz Garaşsyz döwletimiziň türgenleriniň bu oýunlarda umumy topar hasabynda has köp medal alyp, birinji orna çykmagy bizi örän begendirýär diýip belledi. “Sportda gazanan bu ajaýyp ýeňişlerimiziň mähriban halkymyzyň watançylyk duýgusyny, eziz Diýarymyza bolan buýsanjyny has artdyrandygyny aýtmaga biziň doly hukugymyz bardyr.
Bu oýunlaryň örän ýokary derejede geçirilmegi dünýäniň Olimpiýa hereketinde berkarar Watanymyzyň abraýyny öňküden-de berkitdi. Garaşsyz, Bitarap Türkmenistany dünýä derejeli sport merkezi hökmünde ykrar etdi” diýip hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Soňra döwlet Baştutanymyz ýakyn ýyllarda ýurdumyzy mundan beýläk-de ösdürmegiň maksatnamasynyň esasy ugurlary barada durup geçdi.
Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllarda dünýäde bolup geçen käbir ykdysady we syýasy wakalar ýurdumyzyň ykdysady ösüşine belli bir derejede ýaramaz täsirini ýetirdi. Şol ýyllarda, ilkinji nobatda, dünýä ykdysadyýetiniň ösüş depgini pese düşdi. Bu bolsa, geosyýasy ýagdaýlar, dünýä bazarlarynda uglewodorod serişdeleriniň bahasynyň peselmegi, Türkmenistanyň esasy söwda-ykdysady hyzmatdaşlary bolan ýurtlaryň ykdysadyýetiniň durnuksyz ösmegi, erkin ýörgünli daşary ýurt pulunyň hümmetiniň üýtgemegi, gazna bazarlarynda gymmatly kagyzlaryň durnuksyz ýagdaýy hem-de beýleki sebäpler bilen baglydyr diýip, milli Liderimiz belledi.
Dünýä ýurtlarynda bolup geçýän bu hadysalaryň düýpli öwrenilmegi Türkmenistany 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň anyk maksatlaryna we wezipelerine düzedişleri girizmek üçin aýratyn ünsi jemlemäge mümkinçilik berdi diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Şoňa görä-de, ykdysadyýetimizi durnukly ösdürmek üçin ähli serişdelerimizi we mümkinçiliklerimizi doly peýdalanmak wezipesi öňde goýuldy. Bazar gatnaşyklaryna geçmegi çaltlandyrmak, hususan-da, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz pudagyny çalt depginler bilen ösdürmek bellenildi. Bilelikdäki kärhanalary we paýdarlar jemgyýetlerini döretmek, gazna biržalarynyň we gymmatly kagyzlaryň bazarynyň işini güýçlendirmek göz öňünde tutuldy.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, şunuň esasynda «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň» taslamasy işlenip taýýarlanyldy. Bu taslama tanyşmak üçin mejlise gatnaşyjylara berildi.
Milli Liderimiz bu resminamanyň esasy ugurlary barada durup geçip, maksatnamada Garaşsyz Watanymyzy ýokarda görkezilen döwürde durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatlarynyň kesgitlenendigini, öňde duran wezipeleriň, esasy ýörelgeleriň, ileri tutulýan ugurlaryň we garaşylýan netijeleriň beýan edilendigini belledi. Şeýle hem bellenen şu maksatlary durmuşa geçirmek boýunça çäreler, şol sanda ykdysady edaralaryň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak göz öňünde tutuldy. Döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegiň ulgamyny we döwrebaplaşdyrmagyň ýollaryny kämilleşdirmek boýunça wezipeler bellenildi.
Dünýä maliýe-ykdysady çökgünligi şertlerinde makroykdysady dolandyryşy gowulandyrmak üçin ähli zerur çäreleri görmek göz öňünde tutulýar. Bu görkezijileriň barabarlygyny gazanmak, maliýe we bank ulgamynda geçirilýän özgertmeleri dowam etmek bellenilýär.
Maksatnamada kesgitlenişine laýyklykda, geljek 7 ýylyň dowamynda ýurdumyzyň jemi içerki önüminiň ýyllyk ösüş depginini ýokary (6,2—8,2 göterim) derejede saklamak meýilleşdirilýär. Şu döwürde ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň düzüminde senagatyň paýy ortaça 33 göterime, gurluşygyňky 14, oba hojalygynyň paýy 10,9 göterime ýeter. Bu görkeziji ulag we aragatnaşyk pudaklary boýunça 9,1, söwda ulgamy boýunça 2 göterime, dürli ugurly hyzmatlar ulgamy boýunça hem 21 göterime barabar bolar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Senagat taýdan ösen ykdysadyýetiň esaslaryny döretmek maksady bilen, ileri tutulýan milli ugurlary döretmek we üpjün etmek hem-de ylmy-tehniki başlangyçlary goldamak boýunça işler dowam etdiriler. Umuman, ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge döwlet goldawy ykdysady syýasaty durmuşa geçirmek bilen bagly çäreleriň ulgamyny amala aşyrmak arkaly ählumumy we sebit derejelerinde berilýär.
Bu işleriň amala aşyrylmagy eksport mümkinçiliklerimizi ep-esli artdyrmaga doly şert döreder. Şeýle hem ýurdumyzyň ähli ýerlerinde beýleki döwletlerden getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän kuwwatlyklary döretmäge mümkinçilik berer diýip, milli Liderimiz belledi.
Maksatnamanyň durmuşa geçirilýän döwründe işjeň maýa goýum syýasaty alnyp barlar. Ýurdumyzy 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek ulgamyna esasy maýa goýumy hökmünde 240 milliard manatdan gowrak serişde goýberiler. Şu döwürde nebitgaz toplumyna 159,9 milliard manat möçberde düýpli maýa goýumlary gönükdiriler we 6 müň 900-den gowrak täze iş orunlary dörediler.
Ahal welaýatynyň Owadandepe şäherçesinde gurulýan zawodda 2024-nji ýylda tebigy gazdan ekologiýa taýdan arassa 600 müň tonna A-92 kysymly benzin öndürip başlamak göz öňünde tutulýar. Şol döwürde «Malaý» käninde Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisi üçin gaz gysyjy bekediň gurluşygy hem tamamlanar. Özi hem bularyň hemmesi biziň öz güýjümiz bilen amala aşyrylar. Bu uly zatdyr!
Ýurdumyzda elektrik energiýasynyň öndürilýän umumy möçberi 2024-nji ýyla çenli 33 milliard kilowat/sagada ýetiriler. Bu bolsa, 2018-nji ýyl bilen deňeşdirilende 27,2 göterim köp bolar.
Balkan welaýatynyň Gyýanly şäherçesinde 2018—2024-nji ýyllarda polipropilen, poliwinilhlorid, kaustik soda, duz kislotasyny we suwuk hlor öndürýän gazhimýa toplumyny gurmak, Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde ýylda 1 million 155 müň tonna karbamid öndürýän zawody işe girizmek, Balkan welaýatynyň çäginde ýod-brom suwlaryny gaýtadan işlemegiň esasynda ýod-brom öndürmek boýunça kärhanalaryň kuwwatlyklaryny artdyrmak ileri tutulýan wezipeleriň hatarynda görkezildi.
Maksatnamanyň amala aşyrylýan döwründe ýurdumyzyň ulag üpjünçilik ulgamynyň iri merkezleriniň biri bolan Türkmenbaşynyň Halkara deňiz porty dörediler.
Bulardan başga-da, 2022-nji ýylda Mary şäherinde 300 müň tonna ammiak selitrasyny we 450 müň tonna karbamid öndürýän toplumyň gurluşygyna girişiler. 2021-nji ýylda Türkmenabadyň himiýa zawodynyň senagat meýdançasynda her ýylda 300 müň tonna konsentrirlenen fosfor dökünlerini öndürýän kärhanany işe girizmek üçin düýpli maýa goýumlaryny özleşdirmek bellenilýär. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, ýurdumyzda mineral dökünleriň öndürilýän möçberleri 2018-nji ýyl bilen deňeşdirilende 2024-nji ýylda 1,6 esse artar we 3 million 825 müň tonna ýetiriler. Bu önümleriň 74,5 göterimi daşarky bazarlara iberiler.
Lebap welaýatynyň Atamyrat şäherinde we Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde her biri sagatda 100 ýolagça hyzmat edýän häzirki zaman howa menzillerini gurmak meýilleşdirilýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Kommunikasiýalary ösdürmäge ýardam berýän emeli hemramyzyň älem giňişligine çykarylmagy ýurdumyzyň ykdysady taýdan kuwwatly döwlete öwrülendigine şaýatlyk edýär. Milli kosmos ulgamymyzy kämilleşdirmek we ösdürmek üçin, 2018—2024-nji ýyllarda 1 milliard 300 million manada golaý düýpli maýa goýumlaryny gönükdirmek bellenilýär. Şol döwürde ýerüsti gözegçiligi geçirmäge niýetlenen ýene-de bir emeli hemrany döretmek we älem giňişligine çykarmak göz öňünde tutulýar. Bu bolsa oba hojalygynda, nebit senagatynda alnyp barylýan işlere we daşky gurşawa gözegçilik etmäge şert döreder diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Ýurdumyzda Internet ulgamynyň hemmelere elýeterli bolmagy ykdysadyýetimiziň ösüşini çaltlandyrmaga mümkinçilik berer. Iň ýönekeý hasaplamalara görä, 2045-nji ýyla çenli bütin dünýä boýunça 100 milliarddan gowrak enjam Internet ulgamyna birikdiriler. Muňa ykjam we göterilýän enjamlar, abzallar, lukmançylyk hem-de senagat gurallary, howpsuzlyk enjamlary, awtomobiller, eginbaşlar we beýleki tehnologiýalar hem degişlidir diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow oýlanyşykly çözgütleri kabul etmek we daş-töwerekde bolup geçýän wakalara has düýpli düşünmek üçin maglumatlar tehnologiýalary ulgamynda soňky ýyllarda gazanylan üstünlikleriň ägirt uly ähmiýetine ünsi çekip, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna, Türkmenistanyň Mejlisine, Ylymlar akademiýasyna Internet ulgamyny ösdürmek, elektron senagatyny döretmek boýunça ýörite maksatnama taýýarlamagy tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, ýakyn wagtda saglygy goraýyş ulgamynda hem köp möçberde maýa goýumlaryny özleşdirmek we häzirki zaman tehnologiýalaryny ornaşdyrmak göz öňünde tutulýar. Durmuş meselelerini çözmekde ýurdumyzyň ykdysady ösüşini çaltlandyrmak Birleşen Milletler Guramasynyň kabul eden Durnukly ösüş maksatlaryna laýyklykda amala aşyrylar.
Ýurdumyzda 2018—2024-nji ýyllarda ortaça zähmet haky her ýyl 10 göterim artar.
Saglygy goraýyş ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek we ony häzirki zaman enjamlary bilen üpjün etmek maksady bilen, lukmançylyk edaralaryny gurmak, düýpli abatlamak hem-de olaryň durkuny täzelemek işleri dowam etdiriler, täze gurluşyklaryň hasabyna bedenterbiýe we sport desgalarynyň hem-de binalarynyň ulgamyny giňeltmek boýunça çäreler hem durmuşa geçiriler.
Ýurdumyzda bellenilen döwürde bilim ulgamynyň ähli basgançaklaryny döwrebap ýagdaýa getirmek boýunça işler dowam etdiriler. Hojalygy ýöretmegiň döwlete dahylsyz we garyşyk pudagynyň binýadynda orta hem-de ýokary hünär okuw mekdepleriniň ulgamyny giňeltmek göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen birlikde, tölegli bilim almak ulgamy hem ösdüriler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow medeniýet ulgamyndaky ileri tutulýan wezipeler barada aýdyp, medeniýet we çeper döredijilik ulgamlaryny döwlet tarapyndan maglumat bilen üpjün etmek boýunça çäreleriň görüljekdigini, innowasion ösüş, medeni gymmatlyklarymyzyň ilata elýeterli bolmagyny giňeltmek we dünýä medeniýetiniň gazananlary bilen tanyşdyrmak üçin şertleriň dörediljekdigini nygtady.
Maksatnamanyň amala aşyrylýan döwründe ilatyň hal-ýagdaýyny has gowulandyrmak boýunça netijeli çäreler amala aşyrylar. Hususan-da, ýaşaýyş-jemagat hyzmatlary toplumy we arassa agyz suwy bilen üpjün edilen ýaşaýyş jaýlary gurlar, durmuş maksatly desgalaryň müňlerçesini, meýdany millionlarça inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlaryny bina etmek, häzirki zaman inženerçilik kommunikasiýalaryny çekmek bellenilýär diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Şunuň bilen baglylykda, karz serişdeleriniň hasabyna gurulýan ýaşaýyş jaýlarynyň möçberi artar. Ýaş maşgalalary ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmek üçin, karz serişdelerini we ýer böleklerini bermegiň ulgamy yzygiderli ösdüriler.
Maksatnama laýyklykda, ýakyn ýyllaryň dowamynda hususy telekeçilik ulgamynda kiçi we iri senagat kärhanalarynyň ýüzlerçesini döretmek meýilleşdirilýär. Şol döwürde daşary ýurt we bilelikdäki kärhanalary döretmek boýunça hem düýpli özgertmeler geçiriler.
Ýurdumyzda ýörite ykdysady zolaklar dörediler. Işläp gelýän döwlet kärhanalary hususylaşdyrylar hem-de paýdarlar jemgyýetleri guralar. Bazar gatnaşyklaryna geçmegiň dowamynda düýpli özgertmeler amala aşyrylar. Giň gerimli şeýle işleri geçirmegiň netijesinde, ykdysadyýetimizde döwlete dahylsyz pudagyň paýy yzygiderli artar diýip, milli Liderimiz belledi.
Ýurdumyzyň eksport mümkinçiliklerini giňeltmek maksady bilen, elektromobilleri ýygnaýan bilelikdäki zawody gurmak hem göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzy ýakyn 7 ýylyň dowamynda ösdürmegiň esasy ugurlaryna ünsi çekip, bu meseläni ara alyp maslahatlaşmak üçin maglumatlaryň berlendigini aýtdy hem-de Ýaşulularyň maslahatynyň agzalarynyň bu barada öz pikirlerini aýtmaklaryny haýyş etdi.
Döwlet Baştutanymyz sözüni dowam edip, forumyň gün tertibine ýene-de bir örän möhüm meseläniň girizilendigini belledi.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň 2018-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň taslamasynda Garaşsyz Watanymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň esasy ugurlaryny taýýarlamak işjeň alnyp barylýar diýip, milli Liderimiz aýtdy we onuň diňe aýry-aýry ugurlary barada durup geçdi.
Bu meselede pudaklary çalt we ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmegiň hasabyna ýokary depginler bilen durnukly ykdysady ösüşi gazanmak biziň esasy maksadymyz bolar diýip pikir edýärin.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen we toplumlaýyn ösdürmek boýunça özgertmeler dowam etdirilmelidir. Bu özgertmeler halkara we sebit ähmiýetli giň gerimli, aýratyn möhüm maýa goýum taslamalarynyň amala aşyrylmagyny göz öňünde tutýar diýip, hormatly Prezidentimiz nygtady.
Raýatlarymyzyň durmuş abadançylygyny, hukuklarynyň we bähbitleriniň goralmagyny üpjün etmek Garaşsyz Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň esasy ugry bolup durýar diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy we geçen ýyllarda bolşy ýaly, 2018-nji ýylda hem biziň alyp barýan durmuş syýasatymyzyň ilatymyzyň ýaşaýşynyň hilini we derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilmelidigini belledi. Saglygy goraýyş, bilim, medeniýet ulgamlarynyň we hyzmatlar ulgamyna degişli beýleki görnüşdäki işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak esasynda adam mümkinçiligini artdyrmak üçin şertleri döretmelidir.
Şoňa görä-de, geljek ýylda durmuş ulgamyny maliýeleşdirmegiň mukdary ýurdumyzyň Döwlet býujetiniň çykdajylarynyň umumy möçberiniň 75—80 göteriminden az bolmaly däldir. Ykdysadyýetiň ygtybarly ösüşine, maliýe we durmuş durnuklylygyna esaslanýan ilatyň girdejileriniň artmagy we ýaşaýyş jaý şertleriniň gowulandyrylmagy üpjün edilmelidir. Şeýle hem döwlet tarapyndan eneligi we çagalygy goramak boýunça çäreler görülmelidir.
Zähmet serişdelerini netijeli dolandyrmak we zähmet bazaryndaky meseleleri çözmek, raýatlarymyzyň zähmet çekmäge bolan konstitusion hukuklaryny amala aşyrmak üçin şertleri döretmek meseleleri boýunça çäreleri maliýeleşdirmek Döwlet býujetinde uly orny eýelemelidir diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy we ähli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna, şeýle hem Türkmenistanyň Mejlisine geljek ýylyň Döwlet býujetini taýýarlamaga örän jogapkärli garap, ony ýylyň ahyryna çenli kabul etmegi tabşyrdy.
Mälim bolşy ýaly, ýurdumyz Garaşsyzlygyny alan ilkinji döwürlerde halkymyza gaz, agyz suwy, elektrik energiýasy we nahar duzy mugt berildi. Jemagat hyzmatlary üçin hem ujypsyz töleg bellendi. Şol çylşyrymly döwürde bu çäreler raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuş ýagdaýyny ýeňilleşdirmäge gönükdirilipdi diýip, milli Liderimiz aýtdy we esasy sebäpleriň hatarynda maliýe kynçylyklaryny, şol sanda zähmet haklaryny tölemek, zerur bolan dermanlary satyn almak, harby we hukuk goraýjy edaralary saklamak üçin serişdeleriň ýeterlik däldigini görkezdi. Bu bolsa, raýatlarymyzyň bazar ykdysadyýetiniň şertlerine uýgunlaşmagy üçin amatsyz ýagdaýy döredýärdi. Munuň özi şeýle aýgytly çäreleriň görülmegine getirdi.
Halkymyz köp serişdeleri mugt ulandy we dünýäniň başga hiç bir döwletinde bolmadyk durmuş ýeňilliklerinden peýdalandy. Bu çykdajylary Türkmenistanyň Döwlet býujetinden maliýeleşdirmek üçin ägirt köp maliýe serişdeleri goýberilýär. Ýöne, häzirki döwürde bu ýeňillikleri ýatyrmagyň wagty geldi diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň bazar gatnaşyklaryna düýpli goşulmagy milli baýlyklarymyzy aýawly, rejeli, tygşytly we ýokary netijeli peýdalanmagy talap edýär. Ilatyň girdejileriniň yzygiderli ýokarlandyrylmagy, iş bilen üpjünçiliginiň gowulandyrylmagy ozal mugt berlen durmuş ýeňillikleri üçin indi belli bir derejede tölegleri girizmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa, öň durmuş ýeňillikleri bilen bagly bolan pudaklaryň düşewüntli işlemegini ýola goýmak üçin ähli şertleri döreder diýip pikir edýärin diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, hormatly ýaşulularymyzyň birnäçe ýyldan bäri tebigy serişdelerimizi sarp etmek üçin tölegleri bellemegi hem-de bar bolan ýeňillikleri ýatyrmagy yzygiderli maslahat berýändiklerinden hem ugur alynsa, dogry bolar.
Döwlet Baştutanymyz geljekde hyzmatlar, tebigy gaz, elektrik energiýasy, agyz suwy we nahar duzy üçin kadaly tölegleriň tapgyrma-tapgyr girizilmeginiň maksadalaýyk boljakdygyny aýdyp, bu teklibiň goldanyljakdygyna ynam bildirdi.
Soňra milli Liderimiz ýene-de bir möhüm mesele barada durup geçdi. Adatça, raýatlardan gelip gowuşýan ýüztutmalar hemişe degişli edaralar tarapyndan seljerilýär. Bu ýüztutmalaryň ählisi jikme-jik öwrenilýär we olar boýunça degişli işler geçirilýär. Soňky döwürde raýatlarymyzdan Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň hukuk ýagdaýyny üýtgetmek we alyp barýan işini kämilleşdirmek boýunça ençeme teklipler gelip gowuşdy diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahaty 2008-nji ýyldan bäri hereket edip, ýurdumyzyň durmuşynda möhüm orny eýeläp gelýär. Halkymyzyň däp-dessuryna laýyklykda, ýaşulular bilen maslahatlaşman, hiç bir möhüm kanun ýa-da resminama kabul edilmeýär. Geçen döwürde Ýaşulularyň maslahatynda ýurdumyzyň ykdysadyýetini ösdürmek hem-de raýatlarymyzyň hal-ýagdaýyny has-da gowulandyrmak bilen bagly köp sanly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy we örän möhüm çözgütler kabul edildi.
Elbetde, bu resminamalaryň durmuşa geçirilmegi ýurdumyzy ösdürmekde hem, mähriban halkymyzyň abadançylygy üçin hem oňyn netijeleri berdi.
Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň döwletimizde eýeleýän ornuny ýokarlandyrmak üçin hormatly Prezidentimiz onuň hukuk ýagdaýyny üýtgetmegi we gurluşyny özgertmegi teklip etdi. Bu maslahaty Türkmenistanyň Halk Maslahaty diýip atlandyrsak, şeýle hem onuň işine halkymyzyň ähli gatlaklarynyň wekilleriniň gatnaşmagyny üpjün etmek üçin, düzümini giňeltsek, maksadalaýyk bolar diýip, milli Liderimiz nygtady.
Şeýle hem, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň ýerli edaralaryny döretmek zerur bolup durýar. Bu barada aýtmak bilen, men häzirki wagtda hereket edýän etrap, şäher hem-de welaýat halk maslahatlaryny göz öňünde tutýaryn. Wekilçilikli bu edaralary Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň ýerli edaralary hökmünde resmileşdirsek, biz olaryň netijeli işlemegi üçin şertleri dörederis diýip, hormatly Prezidentimiz sözüni dowam etdi.
Bu wezipeleri amala aşyrmak üçin, degişli kanunçylyk namalaryny kabul etmek zerurdyr diýip, milli Liderimiz belledi we Türkmenistanyň Mejlisine, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna we Adalat ministrligine degişli resminamalaryň taslamalaryny taýýarlamak boýunça teklipleri bermegi tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çykyşyny jemläp, şu mejlisde garamak üçin ýokarda agzalyp geçilen resminamalaryň hödürlenendigini nygtady. Olary Ýaşulular maslahaty makullandan soň kabul etmek göz öňünde tutulýar. Bu işi gaýra goýman, ýerine ýetirmeli. Sebäbi, wagt garaşmaýar. Öňde bize uly we jogapkärli wezipeler garaşýar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy hem-de bu teklipleri doly öwrenmegiň hem-de umumymilli foruma gatnaşyjylaryň öz pikirlerini aýtmagynyň wajypdygyny belledi.
Eger zerur diýip hasap etsek, onda bu tekliplere degişli üýtgetmeleri we goşmaçalary girizeris. Ýaşulularyň şu maslahatynyň çäklerinde Türkmenistanyň Mejlisinden öz maslahatyny geçirmegi hem-de degişli resminamalara seretmegi we olary kabul etmegi haýyş ederis diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow saýlawlar hakyndaky meselä ünsi çekip, 2018-nji ýylda biz Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň, welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň, şeýle hem Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlaryny geçireris diýip, bu saýlawlara häzirden taýýarlyk görüp başlamagy tabşyrdy.
Sözüniň ahyrynda milli Liderimiz biziň uzak möhletli örän möhüm maksatlarymyzyň, daşary syýasy ugrumyzyň mundan beýläk hem üýtgewsiz galýandygyny nygtady.”Sebäbi, biz demokratik döwletimiziň, adalatly raýat jemgyýetimiziň hukuk binýadyny has-da berkitmek hem-de kämilleşdirmek üçin, döredijilik we parahatçylyk söýüji ýörelgelere eýerýän Garaşsyz Watanymyzyň, mähriban halkymyzyň Ýer ýüzündäki at-abraýyny mundan beýläk-de ýokarlandyrmaga we ynamly öňe gitmäge ygrarlydyrys” diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
“Biz öz sözümiz, janymyz-tenimiz we şöhratly işlerimiz bilen, ajaýyp geljegimiz üçin Garaşsyz Watanymyza, mähriban halkymyza ýürekden hyzmat etmelidiris. Biziň häzirki we geljekdäki üstünliklerimiziň girewi, ine, şunda jemlenendir” diýip, milli Liderimiz nygtady.
Hormatly Prezidentimiz foruma gatnaşyjylara berk jan saglyk, uzak ömür, bagtyýar durmuş we asuda asman, Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň gülläp ösmeginiň hatyrasyna alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
“Goý, Garaşsyz döwletimiziň we agzybir halkymyzyň at-abraýy we şan-şöhraty älem-jahana ýaň salsyn! Goý, mukaddes Garaşsyzlygyň röwşen ýoly bilen ösüşleriň täze belentliklerine ynamly barýan eziz Diýarymyz mundan beýläk-de gülläp össün! Goý, Türkmen döwletiniň halkara abraýy Ýer ýüzüne dolsun! Ýaşasyn, eziz Watanymyz Türkmenistan! Ýaşasyn, baky sarsmaz Türkmen döwleti! Ýaşasyn, berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri! Ýaşasyn, Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan!” diýen ruhubelentlikli sözler bilen çykyşyny tamamlady.
Döwlet Baştutanymyzyň maksatnamalaýyn çykyşy uly üns bilen diňlenildi we dowamly el çarpyşmalar bilen garşylandy.
Soňra hormatly Prezidentimiz umumymilli forumyň gün tertibine girizilen meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga girişmegi teklip etdi we mejlise gatnaşyjylara söz berdi.
Ilki bilen Aşgabat şäheriniň Arçabil etrabynyň ýaşaýjysy, hormatly dynç alyşdaky Şaberdi Amansaparow milli Liderimizi we bu ýere ýygnananlary ýakynlaşyp gelýän Watanymyzyň Garaşsyzlyk güni bilen tüýs ýürekden gutlady we “Nowruz ýaýlasynyň Ak öýünde” geçirilýän bu mejlisiň aýratyn ähmiýete eýedigini nygtady. Döwlet Baştutanymyzyň ilki Mary welaýatynda, soňra bolsa Ahal welaýatynda şunuň ýaly binalaryň gurluşygy hakyndaky başlangyçlarynyň türkmen halkynyň şöhratly pederleriniň ruhy köklerine daýanýandygyny belledi. Şeýle hem ol şunuň ýaly ajaýyp binany gurdurandygy üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Şunuň bilen baglylykda, pederlerimiziň asylly ýörelgelerine eýermek bilen, döwlet Baştutanymyzyň halkyň abadançylygyna gönükdirilen ähli maksatnamalaryň meseleleri boýunça ýaşulular bilen maslahatlaşýandygy bellenildi. Milli Liderimiziň şu günki çykyşynyň çuňňur mana eýedigini we taryhy ähmiýetiniň bardygyny belläp, Ş.Amansaparow ähli ýaşulularyň adyndan hormatly Prezidentimiziň täze başlangyçlaryny we Ýaşulular maslahatynyň işini kämilleşdirmek boýunça tekliplerini doly goldaýandygyny aýtdy. Maslahatyň mejlisine ilatyň ähli gatlaklarynyň wekilleriniň gatnaşmagy ýurdumyzda halk häkimiýetliliginiň dabaralanýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.
Ýaşuly nesliň wekiliniň belleýşi ýaly, gülläp ösýän Garaşsyz Watanymyzyň ähli künjeklerinde medeni-durmuş maksatly köp sanly desgalar gurulýar we ulanmaga berilýär. Bu bolsa adamlaryň durmuş derejesiniň yzygiderli ýokarlanmagyny şertlendirýär.
Ýaşulularyň döwlet Baştutanymyzyň milli baýlyklarymyzy netijeli we aýawly peýdalanmak, ozal ýeňillikli şertlerde berilýän tebigy gaza, elektrik energiýasyna, arassa agyz suwuna, azyklyk duza doly tölegi girizmek, şeýle hem jemgyýetçilik ulaglary, aragatnaşyk we jemagat hyzmatlarynyň töleglerine täzeden seretmek bilen baglanyşykly tekliplerini doly goldaýandyklaryny nygtady. Bazar gatnaşyklaryna geçilýän döwürde munuň özi ilatyň abadançylyk derejesiniň ýokarylygy bilen düşündirilýär.
Mundan başga-da, Ş.Amansaparow ýurdumyzyň dürli derejedäki döwlet edaralarynyň gullukçylary üçin göz öňünde tutulan ýeňilliklere täzeden seretmegiň maksadalaýyk boljakdygyny belledi. Bu bolsa tygşytlanylan serişdeleri raýatlaryň durmuş taýdan goraglylygyny üpjün etmek boýunça beýleki möhüm wezipeleriň çözgüdine gönükdirilmegine ýardam berer. Jemgyýetçilik ulagynyň, aragatnaşygyň we jemagat hojalygynyň hyzmatlaryna goýlan bahalara täzeden seredilmegi bu pudaklaryň ykdysady ýagdaýynyň pugtalanmagyny şertlendirer. Şunuň bilen baglylykda, ol hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa bu teklibi goldamak baradaky haýyş bilen ýüz tutdy.
Soňra ol türkmen halkynyň milli Liderimiziň sagdyn durmuş ýörelgelerini pugtalandyrmak boýunça asylly başlangyçlaryny doly goldaýandygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz ýaşlaryň beden taýdan sagdyn, ruhy taýdan kämil we bilimli bolmaklary, olara zähmet hem-de watansöýüjilik terbiýesiniň berilmegi ugrunda yzygiderli alada edýär. Ýurdumyzda köpçülikleýin bedenterbiýäniň we sportuň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Şu ýylyň sentýabrynda paýtagtymyzda geçirilen “Aşgabat 2017” oýunlarynyň uly üstünliklere eýe bolmagy, türkmen türgenleriniň ajaýyp ýeňişleri gazanmagy Gahryman Arkadagymyzyň giň möçberli tagallasynyň anyk netijesidir.
Ýurdumyzyň ýaş nesilleri hakynda yzygiderli alada edýän milli Liderimize çuňňur hoşallyk bildirýän ýaşuly nesliň wekilleri hormatly Prezidentimiziň amala aşyrýan döredijilik syýasatynyň, sagdyn durmuş ýörelgeleriniň giňden wagyz edilmegi we olaryň durmuşa geçirilmegi ugrunda mundan beýläk-de ähli tagallalaryny gaýgyrmazlar diýip, Ş.Amansaparow belledi.
Çykyş edeniň nygtaýşy ýaly, döwlet Baştutanymyz adamlaryň abadan we bagtyýar durmuşyny üpjün etmäge gönükdirilen ägirt uly işleri amala aşyrýar. Gahryman Arkadagymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde eziz Diýarymyzyň keşbi tanalmaz derejede özgerdi. Biziň ählimiz Türkmenistanyň ýokary derejede ösen kuwwatly we abadan döwlet hökmünde bütin dünýäde meşhurlyga eýe bolýandygynyň şaýatlary bolýarys.
Ş.Amansaparow bular barada aýtmak bilen, ýaşulularyň adyndan Garaşsyz we Bitarap Watanymyzyň halkara abraýyny mundan beýläk-de artdyrmak boýunça bitiren hyzmatlary hem-de ägirt uly işleri üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa ikinji gezek Türkmenistanyň Gahrymany diýen belent ady dakmak hakyndaky teklibi beýan etdi we ony goldamak haýyşy bilen ýygnananlara ýüzlendi.
Pursatdan peýdalanyp, hormatly ýaşuly milli Liderimize iň gowy arzuwlaryny aýtdy we çykyşyny Arkadag Prezidentimize bagyşlanan joşgunly şygyr setirleri bilen tamamlady.
Soňra «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň Türkmenabatdaky S.A.Nyýazow adyndaky himiýa zawodynyň baş hünärmeni Berdimyrat Jumaýewe söz berildi. Ol foruma gatnaşyjylaryň ählisiniň hormatly Prezidentimiziň mazmuny boýunça halkymyzyň bähbidine ýugrulan çuň manyly çykyşyny ruhubelentlik bilen diňländiklerini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň giň möçberli özgertmeler strategiýasynyň, şeýle hem ýurdumyzy 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça öňde goýlan wezipeleriň doly goldanylýandygy beýan edildi.
Bellenilişi ýaly, kabul edilen toplumlaýyn maksatnamalaryň yzygiderli durmuşa geçirilmegi milli ykdysadyýetimiziň ähli ugurlary boýunça mundan beýläk-de ösmegini şertlendirdi. Döwlet Baştutanymyz täze zawodlaryň we fabrikleriň, beýleki önümçilik desgalarynyň gurluşygyna aýratyn üns berýär. Munuň özi ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň has-da ýokarlanmagyna ýardam edýär. Bularyň ählisi eziz Watanymyzyň halkara abraýyny has-da belende galdyrdy. Himiýa pudagynyň işgärleri muňa tüýs ýürekden buýsanýarlar.
Çykyş eden ykdysadyýetde ylmyň möhüm orny barada aýdyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary bilen Garaşsyz Türkmenistanda senagat ulgamynda, şol sanda himiýa senagatynda ylmy kuwwatyň ornunyň artýandygyny nygtady.
Içerki islegleri kanagatlandyrmak hem-de daşary ýurtlara iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmak maksady bilen, mineral dökünleriň dürli görnüşlerini çykarýan, iň täze enjamlar we öňdebaryjy tehnologiýalar bilen üpjün edilen döwrebap kärhanalary gurmak hem-de ulanmaga bermek pudagy ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Bularyň ählisi ýurdumyzyň önümleriniň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga, olaryň ýerlenilýän bazarlaryny giňeltmäge mümkinçilik berer hem-de özygtyýarly döwletimiziň iň täze taryhyna altyn harplar bilen ýazylar.
Pudagyň işgärleriniň Ýaşulularyň maslahatynda öňe sürlen ähli teklipleri doly goldaýandyklaryny aýdyp, B.Jumaýew kärdeşleriniň adyndan öňde goýlan wezipeleri üstünlikli çözmek üçin ähli tagallalary etjekdiklerine ynandyrdy.
Soňra Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň işgäri Halbibi Täçjanowa söz berilýär. Ol ykdysadyýet ulgamynyň işgärleriniň adyndan milli Liderimizi we foruma gatnaşyjylaryň ählisini Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlady.
Nygtalyşy ýaly, durmuş ugurly milli ykdysadyýetimiziň okgunly ösdürilmegi halkymyzyň hal-ýagdaýyny has-da gowulandyrmak üçin ägirt uly mümkinçilikleri döredýär. «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynyň rejelenen görnüşiniň» durmuşa geçirilmegi netijesinde obalarymyzda şäherdäki ýaly oňaýly şertler döredilýär we olaryň keşbi düýpli özgerýär. Türkmen halky bu ajaýyp hem-de bagtyýar durmuş üçin Gahryman Arkadagymyza çäksiz hoşallyk bildirýär diýip, H.Täçjanowa aýtdy.
Milli Liderimiziň maksatnamalaýyn çykyşynda anyk teklipleriň ençemesiniň öňe sürlendigini belläp, çykyş eden “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyny” doly goldaýandygyny aýtdy. Bu maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi milli ykdysadyýetimizi täze sepgitlere çykarar.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda işjeň maýa goýum syýasatynyň durmuşa geçirilýändigi nygtaldy. Ýurdumyzyň ykdysadyýetine her ýyl ägirt uly serişdeler goýberilýär. Zähmet öndürijiliginiň ýokarlandyrylmagy we içerki kuwwatyň artdyrylmagy netijesinde jemi içerki önümiň ösüş depgini ýokary derejede saklanýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet adam üçindir!” diýen şygary yzygiderli durmuşa geçirmegi ähli ugurlar boýunça okgunly ykdysady ösüşi hem-de türkmenistanlylaryň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagyny şertlendirdi. Şunuň bilen birlikde, döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzyň sebitlerini ösdürmäge uly üns berýändigi bellenildi. Hususan-da, 2018-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň çykdajy böleginiň 70 göterimden gowragy ilatyň durmuş goraglylygyny üpjün etmegi maliýeleşdirmäge gönükdirilendir, Türkmenistanyň her bir etrabynda we şäherinde ýaşaýyş jaýlaryny, şol sanda köp çagaly maşgalalar hem-de ýaş hünärmenler üçin ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin serişdeler göz öňünde tutulandyr.
Çykyşyň dowamynda H.Täçjanowa raýatlaryň Watanymyzyň tebigy baýlyklaryny rejeli ulanmaga jogapkärli çemeleşmeginiň wajypdygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, bazar ykdysadyýetine geçmek şertlerinde türkmen ykdysadyýetçileriniň umumymilli forumda ilata berilýän durmuş ýeňillikleri ulgamyna we jemagat hyzmatlarynyň hem-de nebit önümleriniň degişli bahalaryna täzeden garamak baradaky teklibini doly goldaýandyklary nygtaldy. Bu çäreler maliýe-ykdysady görkezijileri ýokarlandyrmak hem-de döwlet serişdelerini netijeli ulanmak üçin oňaýly şertleri döreder.
Çykyş edenleriň belleýşi ýaly, ykdysady ulgamynyň işgärleri hormatly Prezidentimiziň içeri we daşary syýasatyny, şeýle hem Ýaşulularyň maslahatynyň şu günki mejlisinde öňe sürlen teklipleriň ählisini doly goldaýarlar we makullaýarlar.
H.Täçjanowa çykyşyny tamamlap, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa iň gowy arzuwlaryny beýan etdi. Döwlet Baştutanymyzyň işi eziz Watanymyzyň we halkymyzyň bagtyýarlygy baradaky alada bagyşlanandyr.
Soňra Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň baş mehaniginiň orunbasary Allamyrat Täçmyradowa söz berildi. Ol Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda, eziz Watanymyzyň şanly Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygynyň öňüsyrasynda geçirilýän bu möhüm forumda çykyş etmäge döredilen mümkinçilik üçin örän şatdygyny aýtdy.
Ýangyç-energetika toplumynyň wekiliniň nygtaýşy ýaly, şu gün ýurdumyzyň taryhynda täze bagtyýar eýýamy dörediji hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa ikinji gezek Türkmenistanyň Gahrymany diýen belent ady dakmak hakyndaky teklip öňe sürüldi. Bu teklibi nebitgaz toplumynyň ähli işgärleri tüýs ýürekden goldaýarlar hem-de ildeşlerimiziň ählisini ony goldamaga çagyrýarlar.
Döwlet Baştutanymyz ýangyç-energetika ulgamynyň okgunly ösmegine uly üns berýär. Milli ykdysadyýetimiziň esasy pudaklarynyň biri bolan bu ulgama ägirt uly maýa serişdeleri goýberilýär. Türkmen nebitçileri iň täze tehnikalar we enjamlar bilen üpjün edilýär. Şunuň netijesinde sahawatly türkmen topragynda täze ýerler üstünlikli özleşdirilýär we hereket edýän nebitgaz ýataklarynyň durky täzelenýär. Şeýlelikde , “gara altynyň” hem-de “mawy ýangyjyň” çykarylyşy artdyrylýar we biziň ýurdumyz dünýäniň energetika döwletleriniň hatarynda goşulýar diýip, A.Täçmyradow nygtady.
Ýurdumyzda çig nebitiň çykarylyşynyň, onuň gaýtadan işlenýän möçberleriniň, nebit önümleriniň eksportunyň artdyrylmagy Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň mundan beýläk-de giňeldilmegini, ýokary hilli önümleriň dürli görnüşleriniň çykarylmagyny üpjün edýän iň döwrebap senagat desgalaryny ulanmaga bermegiň hasabyna onuň düzüminiň döwrebaplaşdyrylmagyny şertlendirýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän öňden görüjilikli energetika syýasatynyň netijesinde içki hem-de dünýä bazarlarynda uly islegden peýdalanýan harytlary öndürmek we ýerlemek boýunça meýilnamalar üstünlikli amala aşyrylýar.
Gyýanly şäherçesinde gazhimiýa toplumynyň ýokary depginde gurulmagy, Bagtyýarlyk şertnamalaýyn çäkde gazy gaýtadan işleýän zawodyň ulanmaga berilmegi milli Liderimiziň amala aşyrýan giň möçberli işleriniň aýdyň netijesidir. Ägirt uly Galkynyş gaz ojagynda harytlyk gazy öndürýän zawodyň düýbi tutuldy, Ahal welaýatynda “mawy ýangyjy” gaýtadan işlemek arkaly benzin öndürýän zawodyň gurluşygy güýçli depginde alnyp barylýar. Bularyň ählisi ýurdumyzyň nebitgaz pudagyny täze belentliklere alyp barýar, Türkmenistanyň senagat taýdan ösen döwlete öwrülmegine ýardam edýär, milli ykdysadyýetimiziň kuwwatynyň pugtalandyrylmagyna saldamly goşant goşýar.
Milli Liderimiziň başlangyjy boýunça ýangyç-energetika toplumynyň pudaklaýyn düzümini mundan beýläk-de yzygiderli ösdürmek boýunça netijeli çäreler görülýär. Häzirki wagtda şeýle hem Türkmenistan —Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygy amala aşyrylýar. Munuň özi döwletleriň we halklaryň arasyndaky hoşniýetli goňşuçylyk, dostluk gatnaşyklaryny ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri döredýär.
A.Täçmyradowyň belleýşi ýaly, ýurdumyz ägirt uly tebigy baýlyklara eýedir. Ýöne, bazar gatnaşyklary şertlerinde ykdysady ösüş diňe şu ýagdaýa bagly bolmaly däldir. Şunuň bilen baglylykda, nebitgaz pudagynyň wekili öz kärdeşleriniň adyndan döwlet Baştutanymyzyň çykyşynda ilata berilýän durmuş ýeňilliklerine gaýtadan garamak, degişli nyrhlar bellenende halkymyzyň we döwletimiziň bähbitleriniň nazara alynmagy barada beýan edilen teklibi doly goldaýandygyny aýtdy.
Pursatdan peýdalanyp, çykyş eden türkmen nebitçileriniň adyndan Gahryman Arkadagymyza halkymyz barada hemmetaraplaýyn alada edýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi hem-de döwlet Baştutanymyza berk jan saglyk, uzak ömür we eziz Watanymyzyň gülläp ösmeginiň bähbidine alyp barýan ägirt uly işlerinde täze ajaýyp üstünlikleri arzuw etdi.
Soňra çykyş eden Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň ýaşaýjysy, pensioner Ogulsapar Çaryýewa Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe döwletimiziň hemmetaraplaýyn alada etmegi netijesinde Türkmenistanda halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagy, döredijilikli zähmet çekmegi hem-de göwnejaý dynç almaklary üçin ähli şertleriň döredilýändigini belledi. Ýaşuly nesliň döwlet durmuşyna işjeň gatnaşmagy, onuň durmuş taýdan goraglylygyny üpjün etmek maksady bilen netijeli çäreler görülýär.
Nygtalyşy ýaly, ýurdumyzda jemgyýetde agzybirligi we ylalaşyklylygy pugtalandyrmaga, ýaşlary watançylyk ruhunda terbiýelemäge mynasyp goşant goşýan ýaşululara sarpa goýmak baradaky gadymdan gelýän milli däpler üstünlikli dowam etdirilýär. Welaýatlar boýunça amala aşyrýan iş saparlarynyň barşynda milli Liderimiz öz işlerinde hem-de ähli başlangyçlarynda hormatly ýaşulular bilen hemişe maslahatlaşýar diýip, çykyş eden belledi we şunuň bilen baglylykda, Arkadag Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Ýaşuly nesliň wekili Ýaşulular maslahatynyň şu günki mejlisinde eziz Watanymyzyň hemmetaraplaýyn ösdürilmegine gönükdirilip öňe sürlen teklipleriň ähmiýeti barada aýdyp, kümüş saçly enelerimiziň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe sürýän döredijilikli başlangyçlarynyň ählisini goldaýandyklaryny nygtady.
Umumymilli foruma gatnaşyjylaryň Ýaşulularyň maslahatynyň işini kämilleşdirmek we Türkmenistanyň Halk Maslahatyny döretmek baradaky teklibini goldap, ilatyň dürli gatlaklarynyň wekilleriniň umumymilli foruma gatnaşmagynyň milli Liderimiziň türkmen halkynyň gadymdan gelýän demokratik däplerine ygrarlydygynyň nobatdaky aýdyň subutnamasy bolup durýandygyny belledi. Halk Maslahatynda döwlet durmuşynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar.
Çykyş eden şeýle hem ýaşuly nesliň wekilleriniň ilatyň arasynda tebigy gazy, elektrik energiýasyny we beýleki milli baýlyklary aýawly ulanmagyň zerurlygy baradaky düşündiriş işlerini geçirmek boýunça öňde goýlan wezipeleri çözmäge işjeň gatnaşjakdygyna ynandyrdy.
Döwletimiziň edýän ýadawsyz aladasyna jogap edip, kümüş saçly eneler hem-de ýaşulular ýaş nesli hakyky watançylyk hem-de zähmetsöýerlik ruhunda terbiýelemäge, häzirki döwürde halkymyzyň köpasyrlyk däplerini aýawly saklamaga we dowam etdirmäge mynasyp goşant goşýarlar. Zenanlara hormat goýmak, ata-babalarymyzyň wesýetlerine wepaly bolmak şol däpleriň arasynda aýratyn orny eýeleýär.
Çykyşyň ahyrynda O.Çaryýewa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň Gahrymany diýen belent ady ikinji gezek bermek baradaky teklibi goldap, milli Liderimizi ýurdumyzyň ýetip gelýän baş baýramy bilen tüýs ýürekden gutlady we berk jan saglyk, uzak ömür hem-de alyp barýan asylly işlerinde täze ajaýyp üstünlikleri arzuw etdi.
Soňra Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň «Parahat» daýhan birleşiginiň kärendeçisi Ilmyrat Abdylow çykyş edip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň üstünlikli geçirilmegi hem-de türkmen türgenleriniň gazanan ýokary netijeleri bilen gutlady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe döwlet Baştutanymyzyň parasatly we öňdengörüjilikli syýasaty netijesinde milli ykdysadyýetimiziň ähli ugurlarynda uly üstünlikler gazanyldy. Ýurdumyzda amala aşyrylýan giň möçberli özgertmeler halkymyzyň bagtyýar we abadan durmuşyny üpjün etmäge gönükdirilendir.
Ýurdumyzyň oba hojalyk pudagy hem okgunly ösýär. Daýhanlar üçin ýokary öndürijilikli tehnikalar, gurallar, ýokary hilli tohumlar, dökünler we beýleki zerur zatlar alynýar. Pudaga ylmyň gazananlaryny hem-de täze tehnologiýalary ornaşdyrmak üçin giň mümkinçilikler döredilýär. Ýakynda kuwwatly galla orujy hem-de pagta ýygyjy kombaýnlaryň, traktorlaryň köp sanlysynyň gelip gowuşmagy hem munuň aýdyň subutnamasydyr.
Oba zähmetkeşleriniň ählisiniň adyndan I.Abdylow milli Liderimiziň taryhy çykyşynda “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyny” kabul etmek barada beýan edilen teklibi doly goldaýandygyny aýtdy. Daýhanlar mundan beýläk hem oba hojalygynda täze sepgitlere ýetmek, ýurdumyzda azyk bolçulygyny pugtalandyrmak boýunça öz öňlerinde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmek üçin ähli tagallalary eder diýip, kärendeçi aýtdy.
Foruma gatnaşyjy çykyşyny dowam edip, häzirki wagtda oba hojalygynda hususy bölümiň paýynyň artýandygynyň, ýeri uzakmöhletli kärendesine bermek üçin giň mümkinçilikleriň döredilýändigini belledi. Munuň özi bolsa daýhanlaryň has-da tutanýerli zähmet çekmegine ýardam edýär, iri daýhan hojalyklarynyň ýüzlerçesi peýda bolýar. Şeýlelikde, bazar ykdysadyýetine geçilmegi guwandyryjy netijeleri berýär.
Döwlet Baştutanymyz topragyň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, suwy rejeli ulanmak, oba hojalyk tehnikalaryna aýawly garamak meselelerine aýratyn üns berýär diýip, I.Abdylow nygtady. Türkmen ekerançylary bu alada ýokary baha bermek bilen, hojalygy ýöretmegiň dürli usullaryny ulanýarlar, oba hojalyk ekinleriniň öndürijiligini artdyrýarlar, ekerançylaryň medeniýetini ýokarlandyrýarlar. Daýhanlar sahawatly türkmen topragyndan bol hasyl alýarlar.
Döwletimiziň oba hojalyk pudagyna hemmetaraplaýyn goldaw bermegi netijesinde ýurdumyzda azyk bolçulygy döredilýär, ilatymyz ekologiýa taýdan arassa önümler bilen üpjün edilýär. Oba ýaşaýjylarynyň durmuş şertleri yzygiderli gowulanýar, welaýatlaryň ählisinde täze döwrebap obalar gurulýar, şäherler we etraplar abadanlaşdyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy we türkmen halkyny ýetip gelýän baýram — mukaddes Garaşsyzlygyň 26 ýyllygy mynasybetli tüýs ýürekden gutlap, I.Abdylow oba hojalyk pudagynyň ähli işgärleriniň adyndan milli Liderimize daýhanlaryň netijeli zähmet çekmegi üçin döredilen giň mümkinçilikleri üçin hoşallyk bildirdi. Çykyşyň ahyrynda Gahryman Arkadagymyza alkyş sözler aýdyldy.
Soňra Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabyndan Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy Toýly Çaryýewe söz berildi. Telekeçiniň belleýşi ýaly, Arkadag Prezidentimiziň paýhasly ýolbaşçylygynda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan täze sepgitleri eýeleýär. Milli Liderimiziň “Döwlet adam üçindir!” şygaryny esasy ugur edinýän we durmuş ulgamyna gönükdirilen syýasatynyň yzygiderli durmuşa geçirilmegi netijesinde milli ykdysadyýetimiziň beýleki pudaklary bilen bir hatarda ýurdumyzyň telekeçilik ulgamy sazlaşykly ösüş ýoluna düşdi. Hususy telekeçiligi ösdürmek üçin amatly şertleriň döredilmegi onuň ýokary netijeleri gazanmagyny şertlendirdi.
Bellenilişi ýaly, döwlet Baştutanymyzyň hemmetaraplaýyn goldaw bermegi netijesinde türkmen telekeçileri gysga döwrüň içinde oba hojalygynda, senagatda, gurluşykda we hyzmatlar ulgamynda uly üstünliklere eýe boldy. Degişli kanunçylyk binýadynyň berkidilmegi, hususy önüm öndürijilere döwlet tarapyndan ýeňillikli karz serişdeleriniň, oba hojalyk önümlerini öndürmek üçin ýer bölekleriniň berilmegi netijeli iş üçin giň mümkinçilikleri açdy.
Türkmenistanyň işewür toparlarynyň wekilleri ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan özgertmeleriň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşyp, milli ykdysadyýetimiziň ösüşine, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň gowulandyrylmagyna öz goşandyny goşýarlar diýip, T.Çaryýew belledi. Olar häzirkizaman şäherlerini, obalary, ýaşaýyş jaýlaryny, köpsanly durmuş-medeni maksatly desgalary gurýarlar. Paýtagtymyzda we ýurdumyzyň welaýatlarynda gurlup ulanmaga berilýän desgalar munuň aýdyň subutnamasydyr.
Telekeçiniň aýdyşy ýaly, ýurdumyzda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçiligi ösdürmek boýunça hormatly Prezidentimiziň öňde goýan wezipelerinden ruhlanyp, hususy telekeçiler soňky ýyllarda obasenagat toplumynda has-da işjeňlik görkezýärler. Miwe önümleriniň we ir-iýmişleriň bolçulygy üpjün edilýär. Ylmyň öňdebaryjy gazananlarynyň giňden ulanylmagy, täze tehnologiýalaryň öwrenilmegi we ýokary hilli ekiş serişdeleriniň ulanylmagy özüniň oňyn netijesini berýär. Ilaty tutuş ýylyň dowamynda gök we bakja önümleri bilen üpjün etmek ugrunda ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işler bilen bir hatarda ýyladyşhana hojalyklary ösdürilýär we oba hojalyk önümleriniň saklanmagyna hem-de gaýtadan işlenmegine uly üns berilýär.
Şeýle hem T.Çaryýew öz çykyşynda suwdan rejeli peýdalanmak baradaky möhüm meselä degip geçdi. Bellenilişi ýaly, şu maksat bilen telekeçiler häzirki zaman tehnologiýalaryny özleşdirýärler. Olary öz işlerinde, şol sanda ekerançylyk meýdanlaryny suwarmakda işjeň ulanýarlar.
Telekeçi milli Liderimizi we Ýaşulular maslahatynyň mejlisine gatnaşyjylary Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň ýurdumyzda azyk howpsuzlygyny berkitmek, bazarlary özümizde öndürilen ýokary hilli önümler bilen üpjün etmek ugrunda ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdy.
T.Çaryýew oba hojalyk pudagyna degişli şanly seneleri bir Hasyl baýramçylygyna birikdirmegiň maksadalaýyk boljakdygyny teklip edip, şunlukda, bu senäniň ähmiýetiniň artjakdygyny nygtady. Döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzyň telekeçilerini “ýurduň altyn gaznasy” diýip atlandyrmagy bilen olara ynam bildirýändigi barada aýdyp, jemi içerki önümiň çäklerinde Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň önümçilik möçberlerini 70 göterime ýetirmek boýunça öňde goýlan wezipeleri üstünlikli berjaý etjekdiklerine ynandyrdy.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň adyndan T.Çaryýew döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzy mundan beýläk-de ösdürmek baradaky tekliplerini we “Türkmenistanyň Prezidentiniň 2018—2024-nji ýyllarda Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça maksatnamany” doly goldaýandyklaryny aýdyp, ýurdumyzyň telekeçileriniň Türkmenistanyň oňyn ösüşindäki barha ýokarlanýan ornuny nazara almak bilen, olaryň bu maksatnamanyň durmuşa geçirilmegine mynasyp goşant goşjakdyklaryna ynandyrdy.
Çykyş edeniň belleýşi ýaly, türkmen telekeçileri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň içeri we daşary syýasatyny, Ýaşulular maslahatynyň şu gezekki mejlisinde kabul eden çözgütlerini hemmetaraplaýyn goldaýarlar.
Milli ykdysadyýetimiziň döwlete dahylly bolmadyk pudagynyň wekilleriniň adyndan T.Çaryýew umumymilli forumyň dowamynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň Gahrymany diýen derejäni ikinji gezek bermek hakyndaky başlangyjy doly goldaýandygyny nygtady. Onuň belleýşi ýaly, bu ýokary sylag milli Liderimiziň, Gahryman Arkadagymyzyň sebitde we ählumumy möçberde parahatçylygy, halkymyzyň agzybirligini we bitewüligini berkitmek, ýangyç-energetika, ulag we beýleki pudaklardaky halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek, jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgelerini pugtalandyrmak ugrunda alyp barýan ägirt uly işlerine berlen bahadygyny nygtady.
T.Çaryýew çykyşynyň ahyrynda ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň ähli agzalarynyň adyndan döwlet Baştutanymyzy Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk baýramçylygy bilen gutlady we Gahryman Arkadagymyza iň gowy arzuwlaryny aýtdy.
Soňra Daşoguz welaýatynyň çagalar sungat mekdebiniň müdiriniň okuw-terbiýeçilik işleri boýunça orunbasary Almagül Nazarowa söz berildi. Ol Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň medeniýetiniň we sungatynyň ösmegine aýratyn ähmiýet berýän milli Liderimiziň ýadawsyz tagallasy netijesinde bu ulgamyň okgunly ösüşine kuwwatly itergi berlendigini nygtady. Ýurdumyzyň şäherlerinde we obalarynda döwrebap medeniýet merkezleri, sungat mekdepleri, kitaphanalar açyldy. Şeýle desgalaryň gurluşygy dowam edýär. Olaryň sany ýyl-ýyldan artýar. Medeni ojaklaryň her biri ilatymyz üçin döredijiligini ösdürmäge, öz zehinini we ukybyny görkezmäge giň mümkinçilikleri döredýär.
Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen ýurdumyzda halkymyzyň ruhy-medeni däplerini we milli gymmatlyklarymyzy wagyz etmek hem-de olary artdyrmak boýunça ägirt uly işler alnyp barylýar. Bu bolsa her bir adamyny täze zähmet ýeňişlerine ruhlandyrýar. Şu maksat bilen, her ýylda şanly Garaşsyzlyk baýramçylygy mynasybetli Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmeniň Altyn asyry” umumymilli bäsleşigi guralýar.
Ol öz kärdeşleriniň adyndan döwlet Baştutanymyzyň öňden görüjilikli syýasaty netijesinde bu ulgamda öňe sürülýän başlangyçlaryň, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň beýik ýörelgeleriniň we oňyn özgertmeleriniň üstünlikli durmuşa geçirilmegi ugrunda ähli tagallalary etjekdiklerine ynandyrdy.
Ýaşulular maslahatynyň bu gezekki mejlisinde birnäçe anyk teklipleriň öňe sürlendigini belläp, A.Nazarowa şu forumda teklip edilen birmeňzeş baýramçylyklary bir günde bellemek baradaky başlangyjy goldaýandygyny nygtady. Maslahata gatnaşýan medeniýet işgärleriniň ählisiniň adyndan döwlet Baştutanymyza käbir şanly seneleri baýram etmegi üýtgetmek baradaky teklip bilen ýüzlendi. Şeýlelikde, Türkmenistanyň Garaşsyzlyk gününi sentýabr aýynyň ahyryna, Konstitusiýa güni bilen Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününi ýurdumyzyň her ýylyň 27-nji iýunynda bellenilýän Medeniýet we sungat işgärleriniň güni bilen birleşdirmek teklip edilýär.
Bu iki şanly wakanyň bilelikde bellenilmegi milli medeniýetiň we Magtymgulynyň döredijiliginiň giňden wagyz edilmegini şertlendirer we hünär baýramçylygyny has ýokary derejede geçirmäge mümkinçilik berer.
Bellenilişi ýaly, ýurdumyzyň medeniýet we sungat işgärleri her ýylda döwlet sylaglaryna we hormatly atlara mynasyp bolýarlar. Munuň özi döwlet Baştutanymyzyň bu pudagyň işgärlerine, olaryň döredijilikli zähmetine we döredýän eserlerine berýän ünsüniň aýdyň netijesidir.
Şeýle hem ol hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan parahatçylyk söýüjilik işjeň syýasatynyň dünýä bileleşiginiň ykrarnamasyna we goldawyna eýe bolýandygyny belledi. Milli Liderimiziň yzygiderli tagallasy netijesinde “Görogly” eposy ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna goşuldy. Bu bolsa türkmen halkynyň umumydünýä medeniýetiniň ösüşine goşýan goşandyny halkara bileleşiginiň ykrar edýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesinde ýakynda geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary özüniň ähmiýetliligi bilen taryhy wakalaryň hataryna goşuldy. Döwlet Baştutanymyzyň “Öňe, diňe öňe, jan Watanym — Türkmenistan” atly aýdymy medeniýet we sungat ussatlaryny, şeýle hem türkmen türgenlerini täze döredijilik üstünliklerine we sport ulgamyndaky beýik ýeňişlere ruhlandyrdy. A.Nazarowa özüniň çykyşyny döwlet Baştutanymyza bagyşlanylan aýdym bilen jemledi we Gahryman Arkadagymyza berk jan saglyk, uzak ömür, Watanymyzyň we halkymyzyň bähbidine alyp barýan beýik işlerinde we başlangyçlarynda uly üstünlik arzuw etdi.
Soňra Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň 20016 harby bölüminiň Hormat garawul gullugy rotasynyň serkerdesiniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasary Ýazmuhammet Öwezberdiýewe söz berildi. Ol milli Ýaragly Güýçleriň ähli şahsy düzüminiň adyndan Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowy hem-de hemmeleri Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy we halk demokratiýasynyň dabaralanýandygyny alamatlandyrýan Ýaşulular maslahatynyň mejlisiniň öz işine başlamagy bilen gutlady.
Bu taryhy ähmiýetli wakanyň Türkmenistanyň Harby-Deňiz Güýçleriniň güni bilen gabat gelmegi Watanymyzyň goragçylarynyň baýramçylyk ruhuny belende göterdi. Şeýle hem ol harby ylmyny we sungatyny ösdürmek bilen baglanyşykly çuňňur manyly sargytlary hem-de maslahatlary üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi. Bellenilişi ýaly, milli Liderimiz ähli harby gullukçylar üçin edermenligiň, gaýduwsyzlygyň nusgasy bolmak bilen, häzirki zaman ýaraglaryna ussatlyk bilen erk etmekde, täze harby tehnikalary dolandyrmakda, ýurdumyza we halkymyza wepaly gulluk etmekde görelde bolup durýar.
Gahryman Arkadagymyzyň “Mertler Watany beýgeldýär” we “Mert ýigitler gaýrat üçin dogulýar” atly kitaplarynyň ýaş nesilleri watansöýüjilik ruhunda terbiýelemekde ägirt uly ähmiýeti bolup, olar türkmenistanlylara, Watan goragçylaryna ajaýyp sowgatdyr.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy boýunça Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi halklaryň dostlugynyň, sagdynlygyň we gözelligiň özboluşly beýanyna öwrüldi. Dünýä ýurtlarynyň wekilleri bilen bir hatarda oýunlarda çykyş eden türkmen türgenleri jemi 245 medallara mynasyp bolup, ýurdumyzyň sport abraýynyň belende galmagyny şertlendirdi. Umumy ýeňşe mynasyp goşant goşanlaryň hatarynda harby gullukçylaryň bolmagy guwançly ýagdaýdyr.
Milli goşunyň ähli şahsy düzüminiň adyndan Ý.Orazberdiýew Sagdynlyk we ruhubelentlik ýylynyň başynda ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň harby bölümlerine dabaraly ýagdaýda söweşjeň baýdaklary gowşurandygy üçin Gahryman Arkadagymyza hoşallyk bildirdi. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiziň ynamyna, hormatyna we ýokary bahasyna mynasyp bolmak ýurdumyzyň harby gullukçylary üçin uly mertebedigi bellenildi.
Ol Watan goragçylarynyň, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy mynasybetli guraljak dabaraly harby ýörişe işjeň gatnaşjakdygyna, Oguzhan, Çagry beg, Togrul beg, Alp Arslan, Soltan Sanjar ýaly beýik pederlerimiziň gahrymançylykly däplerini mynasyp dowam etdirjekdiklerine ynandyrdy.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň ähli şahsy düzüminiň adyndan umumymilli foruma gatnaşyjy täze taryhy eýýamda Milli goşunda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeler üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi we çykyşyny Watana wepalylyk kasamy bilen tamamlady.
Soňra Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň 5-nji ýyl talyby Mekan Tozanlyýew we Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň 2-nji ýyl talyby Enegül Mämiýewa dagy çykyş etdiler. Olar ýurdumyzyň ýaş nesilleriniň adyndan milli Liderimizi we mejlise gatnaşyjylary Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy bilen gutladylar.
Talyplar toparynyň wekilleriniň belleýişleri ýaly, Arkadag Prezidentimiziň paýhasly ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň durmuşynyň her bir güni şatlykly wakalara beslenýär. Halkymyz seçilip alnan nurana ýol bilen ynamly gadam urýar. Tutuş dünýäde ykrar edilen mähriban Watanymyz ýyl-ýyldan pugtalanýar we gözelleşýär.
Şunlukda, ösüp barýan ýaş nesilleriň abadan we mynasyp durmuşy, olaryň ukyplarynyň we mümkinçilikleriniň ösdürilmegi üçin ähli zerur şertleriň döredilmegi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanyň alyp barýan döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarydygy bellenildi.
Bilim ulgamyny kämilleşdirmek, beden taýdan berk we ruhy taýdan sagdyn jemgyýeti kemala getirmek boýunça maksatnamalary durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzda köp sanly döwrebap mekdepler we ýokary okuw mekdepleri, sport toplumlary, çagalar baglary hem-de sagaldyş merkezleri guruldy. Bu ulgamy döwrebaplaşdyrmak işleri täzeçil tehnologiýalaryň we öňdebaryjy usullaryň esasynda alnyp barylýar.
Talyplar türkmen ýaşlarynyň adyndan parahat we bagtyýar durmuşyň üpjün edilmegini, ýurdumyzyň sazlaşykly ösüşine gönükdirilen oňyn özgertmeler üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirip, ýaş nesilleriň döwletimiziň hemmetaraplaýyn aladasyna mynasyp jogap berjekdiklerine ynandyrdylar. Häzirki zaman bilimlerini we hünärlerini ele almaga, şöhratly pederlerimiziň oňyn däplerini mynasyp dowam etmäge çalyşýan okuwçy ýaşlaryň halkara bäsleşiklerinde ajaýyp üstünlikler gazanyp, Watanymyzyň dünýä giňişligindäki abraýynyň belende galmagyna mynasyp goşant goşýandyklary bellenildi.
Talyp ýaşlar çykyşlarynyň ahyrynda ýaş nesilleriň öňde durýan jogapkärli wezipelere doly düşünip, mundan beýläk-de milli Liderimizden görelde alyp, edilýän atalyk alada netijeli okuw, halal zähmet we Watanymyzyň gülläp ösmegine mynasyp goşant goşmak arkaly jogap berjekdiklerine ynandyrdylar.
Talyp ýaşlaryň döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaşulular maslahatynyň bu taryhy mejlisinde öňe süren ähli tekliplerini doly goldaýandyklaryny nygtap, çykyş edenler hormatly Prezidentimize berk jan saglyk, uzak ömür we ýurdumyzyň tutuş halkynyň bagtyýar we abadan durmuş bilen üpjün edilmegine gönükdirilen ähli maksatnamalary we taslamalary amala aşyrmakda uly üstünlik arzuw etdiler.
Hormatly Prezidentimiz ara alyp maslahatlaşmalary jemläp, Ýaşulular maslahatynyň mejlisiniň gün tertibiniň meseleleri boýunça çykyş edenlere we forumyň işine işjeň gatnaşanlara minnetdarlyk bildirdi. Döwlet Baştutanymyz çykyş edenleriň ählisiniň şu gezekki umumymilli maslahatda öňe sürlen başlangyçlary goldandyklaryny aýdyp, beýan edilen teklipleriň ählisiniň hökmany suratda göz öňünde tutuljakdygyny belledi.
Soňra bu baradaky gürrüňi dowam edip, milli Liderimiz umumymilli foruma gatnaşyjylaryň çykyşlarynda mejlisiň gün tertibine Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatynyň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek we onuň düzümini üýtgetmek boýunça teklipleriň girizilendigini belledi. Şeýle teklipler ýurdumyzyň ähli welaýatlarynyň raýatlaryndan şu ýylyň dowamynda gelip gowuşdy. Mälim bolşy ýaly, maslahatyň işine hormatly ýaşululardan başga-da, jemgyýetimiziň dürli gatlaklarynyň wekilleriniň iki müňden gowragy gatnaşýar. Olaryň hatarynda Mejlisiň deputatlary, Ministrler Kabinetiniň agzalary, jemgyýetçilik guramalaryň ýolbaşçylary, arçynlar, telekeçiler we beýleki işgärler bar.
Şonuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ähli sebitleriniň we jemgyýetiň ähli gatlaklarynyň agzalarynyň bu wekilçilikli maslahata doly hukukly agza bolmaklarynyň maksadalaýyk boljakdygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň çykyşynda aýdyşy ýaly, Türkmenistanyň Halk Maslahatyny döretmek teklip edilýär. Şu mesele boýunça milli parlament Kanunyň taslamasyny taýýarlady. Şeýle hem “Türkmenistanyň Halk Maslahaty hakynda” Kanunyň kabul edilmegini nazara almak bilen, ýurdumyzyň Konstitusiýasyna goşmaçalaryň girizilmegi zerur bolup durýar.
Mejlisiň gün tertibine “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasy” hakyndaky mesele girizildi. Ony hem ara alyp maslahatlaşmak zerur bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz günüň ikinji ýarymynda welaýatlardan we Aşgabat şäherinden gelen wekiliýetleriň Mejlisiň deputatlary bilen bilelikde öňe sürlen meseleleri çuňňur we hemmetaraplaýyn ara alyp maslahatlaşmagy teklip etdi.
Bu Kanunlaryň we Maksatnamanyň taslamalary ara alnyp maslahatlaşylandan soň, milli parlamentiň deputatlary öňe sürlen teklipleri we aýdylan bellikleri nazara alyp, Mejlisiň nobatdaky maslahatyny geçirerler we degişli kararlary kabul ederler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaşulular maslahatynyň mejlisinde arakesme yglan edýär. Mejlis öz işini ertir, 10-njy oktýabrda dowam eder. Onuň gün tertibiniň çäklerinde şu gün edilen işleriň netijelerine garalar we degişli resminamalar kabul ediler.


c: text/html

text:
Häzirki zaman Bendertürkmen şäherini, umumy maglumatlara garanyňda şeýle görkezilýär: “ Gülüstan welaýatyna tabynlykda duran Bendertürkmen şäheri, 19020 inedördül giňligi bilen, Türkmensähra ülkesiniň has Günbatar çünkinde ýerleşen türkmen şäherleriniň biri dir. Bendertürkmen şäheri, ýurt tabynlygynda “Şäheristan” ölçeginde “Türkmen Şäheristany” ady bilen şäheristan merkezliginde durýar. Bu merkezlige Kümüşdepe şäheri, Siminşäher (öňki “Gargy” we “ Omçaly şş.)” hem Bendertürkmen ýaly şäherler onuň tabynlygynda durýar. Onuň şäheristan derejesinde umumy sany 200 müň adam bolsa, 90% göterimi türkmen kowumlaryndan ybarat bolýar. Bendertürkmen şäheri 1306 h.ş. ýylynda Reza şanyň tarapyndan düýbi tutulyp, “ Benderşa” ady bilen tanalypdyr. »»»
Bu şäheriň ady 1979-njy ýýl Eýran ynkylabyndan soň, özünde ýerleýän esasy ilaty bolan türkmenleriň talabyna görä, “Bendertürkmen şäheri” diýilip atlandyryldy.
* Bendertürkmen şäheriniň merkezi meýdançasy
Dünýä boýunça demirýol guruluşygy teknologiýalarynyň ösüşi bilen bir hatarda, Eýranda-da demirýolyň ilkinji gezek başlangyjy demirgazyk tarpy hökmünde bu şäherden başlanýar. Ol dünýäniň geopolitiki kartasynyň ähmiýetini göz öňünde tutanyňda, Hazar deňziniň günorta-gündogar çüňkünde ýerleşmegi bilen, özüne
strategiki häsiýetli mekany eýeläpdir. Bu şäher 2-nji jahan urşuna çenli “port” görnüşini saklap onda, dünýäniň dürli ýerlerinden gel-gitli syýasy, medeni, ykdysady we söwda ugurlarynda deňiz gatnaşyklary bolup durupdyr. Berilýän maglumatlara garanyňda bu şäheriň düýbi [1]
1926-nji m. (1305-njy h.ş.) ýyldan tutulyp, 1930-njy m. (1309-njy h.S.) ýylda ilkinji şäher häkimligini işe goýberilýär. Jemgyýet köpçilik sanawy resminamalary boýunça 2005-nji ýylda, 46900 sany ýaşaýyjysy bar. –diýip maglumat berilýär.
Bendertürkmen şäheri hakda wikipediýada net ulgamynda şeýle maglumatlara gabat gelýäris; “Bendertürkmen Gülüstan welaýatynyň günbatar gyrasynda ýerleşip, Eýranyň rewolýutsiýasyndan (ynkylabyndan) öň “ Benderşa” diýilip atlandyrylypdyr. Bu şäher “Türkmen Şäheristanynyň” merkezi şäheri hasaplanýar.”.
* Ikinji Jahan urşy ýyllaryndan galan otlular
bolup bilmedi. Onuň bir aýdyň mysallarynyň biri II jahan urşy ýyllaryndan soň, Bendertürkmen şäheriniň (öňki Benderşhah) Nemsleriň (Alman–Germaniýa) tarapyndan gurulan demirýol tehnikasyny öwrediji Tehnikom (Honarestan-e Fanni) Merkezini, Reza şanyň, Eýranyň çägindäki beýleki etniki halklarayň garşysyna alyp baran şowenistik syýasatlary netijesinde, şol döwürde bu senagat okuw merkezini Bendertürkmen şäherinden göçürilýär.
Häzir onuň port enjamlary boýunça az möçberde Gidro Senagatklaryna goýberilýän çyg nebitiň alyş-çalyşyny agzasak, onda, şäher ykdysadyýetine derkar 3-4 sany un zawody, kop toplumly 2 sany pagta arassalaýyjy zawody (Soňky 2 pagta zawod-fabriklary Iran Revoýutsiýasy amala aşyrylanda, Yslam Döwleti döredilenden beýläk administratiw näsazlyga uçrap bankrot boldylar.) we olaryň pagta ýag öndüriji toplumyny bellemek bolar. Beýleki ykdysady dolanşyklary boýunça hem düşek, kilim, işbil önümleri, awçylyk, daýhançylyk, maldarçylyk we el senagatyny ýatlasa bolar.
Turizm ähmiýeti boýunça onuň bir kilometrliginde ýerleşen Aşyrada ýarym adasyny ýatlamak bolýar. Balyk awçylygy uguryndaky işleýän “Şilat” edarasynyň bu ýerde ýerleşmegi hem onuň ähmiýetini has-da ýokarylandyrýar. Bendertürkmen şäherinde ilatyň köp böleginiň din garaýyşy “Sünni” mezhep bolup, onda türkler, gazaklar, parslar hem az-owlak Sistan welaýatyndan gelen zabyllylar ýaly gelmişek kowumlary ýaşaýarlar.
Bendertürkmen şäheriniň demirýol we port mekany hökmünde düýbi tutulan wagtynda onuň ykdysady ähmiýetini gözöňüne tutulan bolsa-da, Reza şa we onuň oglunyň soňky tutan syýasatlarynyň netijesinde bu şäher halkara ähmiýete eýe
* Bendertürkmen şäheriniň düzligi
Dünýä belli taryhy waka Ikinji Jahan urşy ýyllarynda bu şäheriň üsti bilen, Sowet ýurtlaryna ýol açylmagy bolupdurýar. Bu döwürde öňki SSR-iň faşistik Germaniýa üstün çykmagynda şu port şäheriň üsti bilen SSR-iň goşunlaryna Amerikanyň ýaraglaryny ýetirilip durulmagy sebäp bolupdyr. Şonuň üçin dünýä boýunça Güdürolum geçelgesi bilen bu şähere “Pole piruze” ýagny “Üstünlik köprüsi” diýlen ady berlipdir.
• BenderTürkmen port şäheriniň demirýol duralgasynyň edarasy
2-nji Jahan urşundan soň dünýä syýasatlarynyň üýtgemegi bilen bu şäheriň deňiz port häsiýetinden pese düşürildi. Ýöne häzirki zaman onda, dürli port enjamlary täzeden dikeldilip başlany bäri şäher öz hakyky adyna eýe bolup başlady. Ýagny, şäher 60 ýyldan soň täzeden janlanmagy talap etýär.
Bu şäheriň deňiz gyrasyndaky “Iskele”-de, 3 sany port enjamlaryny ýerine ýetirýän gämi duralgalary “priçallar’ gurulypdyr. Häzirki zaman bu enjamlaryň durkuny täzeleşdirmek işleri, has giňişleýin alynyp barylmagyny planlaşdyrylýar.
Eýran döwletiniň emeldarlarynyň biri Razmaranyň dilinden Eýranyň uly Deýjital Yslam Enseklopediýasynda şeýle maglumata gabat gelýäris; “ Bu mekan Esenguly aýlagyndan Gürgen aýlagyna çenli ýaýran çarwa türkmenleri basyp ýatyrmak üçin Eýranyň harby bazasynyň merkezi bolupdyr.” [2]
* Bendertürkmen şäheriniň port edarasynyň häzirki görnüş
i
Eýran Yslam Respublikasy bilen Garaşsyz Türkmenistanyň hem Garaşsyz ýurtlaryň aragatnaşyklary açylandan beýläk günsaýyn diýen ýaly bu şäheriň hem ähmiýeti has ýokarlanýar.
Ilatyň esasy güýmenjeleriniň biri hökmünde at çapyşyk möwsümleri dir. Ýylyň 2 paslynda ( güz we ýaz aýlary) möwsümleýin çapgy ýaryşlary ýerine ýetirilýär. Şäheriň günortasynda ýerleşen ippadrom (at çapgy meýdany) ýeterlik meýdany bilen, Eýranyň dürli şäherlerden gelip ýaryşa goşuluşýan mihmanlary hsa-da gyzyklandyrýar.
Türkmensähranyň beýleki şäherlerinde bolşy ýaly, Bendertürkmende-de hepdelik bazary Düşenme güni bellenilipdir. Ol güni uly bazar ýöredilýär. Bu bazarlarda dürli gök önümlerden başga-da, türkmenleriň elsenagaty (haly, halyça, kilim, keçe we ş. m. ýaly, harytlar.) elýeter bahadan satyga goýberilýär.
Bendertürkmen şäheriniň has golaýdan düşürilen kosmosuraty
Bu port şäherinden Gülüstan welaýatynyň deňiz söwda eksportlarynyň köpüsini Türkmenistan bilen Gazagystana ýollaýar. Şeýle hem bu şäher balykçylyk Şilat edarasynyň tarapyndan gyzyl balyk işbil önümleriň iň köpüsi öndürilýär. Bendertürkmen şäheri Orta Aziýa ýürtlaryna iň ýakyn port şäherleriniň biri hökmünde onda demirýol enjamlary hem regiýon boýunça eksport göýberiji gurby, nebit we oňa degişli materiallary tranzit etmäge ähmiýeti has ýokarlanýar. Bendertürkmen şäheristanynyň welaýat häkimi Agaýe Akberi şeýle diýýär: “Deňziň özegini (uly gämileriniň gel-gitleri üçin deňziň ýörite çuňlaşdyrylyp belliklenen Kanal marşrudy) çuňlaşdyrma çäreleri ýerine ýetirilenden soň 500 tonna agramly gämileriň gel-gidi başlanar”. [ ] 115
* Bendertürkmen şäheriniň demirýol duralgasy
1998-nji ýylyň dowamynda (bir ýyl) 9483 daşary ýürtly uly konteýner maşynlar 190 müň tonna harytlar bilen Inçeburun gümrükhanasyndan tranzit edilip ýollanylypdyr. Şeýle hem 130 müň tonna haryt 8225 sany Eýranyň öz içeri uly konteýner maşynlarynyň üsti bilen Inçeburun serhedinden Orta Aziýa hem Orsýed ýurtlaryna göýberilipdir.
Türkmensähranyň Horasan welaýatynyň Howdan-Bajgiran serhed geçelgesinden üstümizdäki (1998-1999) 8 aýyň dowamynda 89 göterimi Eýranly 10988 sany maşyn ýük haryt geçirilipdir. Şolardan 6568 sany maşyn turist görnüşde, 3693 sanyh maşyn daşary ýurtlardan we 727 sany maşyn ýönekeý gatnaşyklar boýunça geçirilipdir. Şeýle hem şol bir wagtyň özünde 1269 sany ýolagçy awtobus maşynlar, ýolagçy gatnadypdyrlar. Bütin Eýran boýunça Bajgiran geçelgesi, Bezergen, Astara hem Hosrawy serhet geçelgelerinden soň dördünji orna eýe bolýar.” [ ] 116
...
************************************************-
• 1337-nji ýylda Bendertürkmen şäheriniň keşbi
d). AKGALA ŞÄHERI:
Sefewiler döwründen üns berilip bina edilen Akgala şäheri taryhyň dürli tapgyrlarynda ençeme ada eýe bolup dyr. Ol ilki başda Şadüz (Şadepe diýilen obajyk entägem şol at bilen baglanşygy bolmaly.) ady bilen taryhda tanalsa, Espi düz (Espi dež), Mübärekabat, Pählevi dež, ... ýaly atlary bolupdyr. Bu şäher 1762 inedördül giňligi bilen, Gülüstan welaýatynyň Merkezi hasaplanýan Gürgen şäheriniň 16 km. Demirgazygynda Gürgen derýasynyň gyrasynda ýerleşýär. Bu mekan 1000 ýyl mundan öňem Espi dež ýa-da Dež-e Sepid ýagny “Akgala” diýilip at berilipdir.
Gadymy Akgala
Bu ýurdyň ilkinji “Mübärekabat” ady bilen bina bolan wagtyny Sefewileriň patyşasy Şatahmasp I-iň döwürnde, Esterabat şäherini goramak üçin bu galany saldyrypdyr. -diýilip maglumat beriliýär. Mübärekabat galasynyň bişen kerpiçden örülen iki sany mäkäm demirden yasalan gapyly derwezeleri bolupdyr. Bu derwezeleriň birisi günorta we beýleki birisi bolsa, demirgazyk jähetlere açylypdyr.
Galanyň gündogar we günbatar taraplarynda gazylan oý-çukurlar ony goramak uçin niýetlenipdir. Galanyň howlusynyň günbatar meýdanynda Gajar hanedanlygynyň baş tutany Agamämmet hanyň dogany Söýünguly han Jahansuzyň 3 gatly bişen kerpiçden örülen ymaraty ýerleşýär.[5]
* Jahansuz mürzäniň ýaşaýyş ymaraty
Galanyň iç tarapynyň dört gyrasyndaky her bir çetinde galdyrylan mäkäm galajyklaryň hersinde bir sany top arabasy niýetlenip goýulupdyr. Bu gala Gajar patyşasy Nasretdin şanyň döwrüne çenli abadançylykda rowaç bolupdyr welin Gajar taýpalarynyň bu yerlerden göçüp gitmegi bilen, bu gala-da ýaşaýyjylardan boşap galyp, ýuwaş-ýuwaşdan harabaçylyga tarap ugraýar. Onda ýerleşen türkmen taýpa-tireleri bu galany merkez tutunypdyrlar.
Ýaňy ýakynda Gürgen şäheriniň merkezliginde açylan täze Gülüstan welaýatynyň 1376-nji h.ş. ýylyň azar aýynyň 16-synda (1997) göýberilen 1 maddaly kanunyň 2-nji goşmaçasyna laýyklykda çykaran karary boýunça, Akgala hem Marawdepe şäherleri 1377-nji ýylda ýurduň bölünşik kanuny esasynda uly möçberdäki “Şäheristan” hatarynda yglan edilmeli! diýlen goşmaça kanun geçirildi. Häzir onuň köpçülik jemgyýet sany 120 müň 759 sany adamdan ybarat bolýar. Akgala bir şäheristan merkezligi hökmünde 4 dehistan, 96 oba bilen 90 müň sany jemgyýeti bar. Diýip beýleki bir çeşmede maglumat berilýär. Onuň has uly etraplarynyň biri Ammarolum şäherçesine tabynlykda täze döredilen Woşmgir etrabyny ýatlasa bolar. Türkmensähra şäherleriniň beýlekilerinde-de boluşy ýaly, äkgala şäherinde-de hepdelik bazarlary ýola goýulýar. Hepde günleri boýunça Akgalada Penşemme güni bazar ýola goýulupdyr. Bu bazarda-da beýleki bazarlarda boluşy ýaly türkmen el senagaty önümleri we iimit-harajatlary giňişleyin alyş-çalyş edilýär. Ykdysadyýet boýunça onda, ekerançylyk we suw hojalygy hem bir näçe kärhana-fabryklaryň ýerleşmegi şäheriň keşbini aktiwal senagat şäherçeleriniň merkeziligine öwürýär.
Bu şäheriň ýene-de bir gadymy binalaryndan galan: Sefewiler döwründe Gürgen derýasynyň üstüne salynan daş köprü bolup durýar. Bu daş köprüiniň daş keşbinden seredeniňde Sefewiler döwrüniň Ispihаn migmarçylygynda örülen, arhetektura gabat gelýäris. Bu köprüiniň Nasretdinşa döwründe alynan suratynda, onuň iki gayrasynda iki sany minara dikeldilipdir, welin bu minaralar bir zamanlarda ýykylyp, ýitip gidipdir. Bu köprüiniň gündogarlygynda ýaňy salynan uly köprü şäheriň esasy gatnaow köprüsi hasaplanýar. Gadymy köprü bolsa, muzeý görnüşünde saklanylýar.
Eýranyň şol döwür emeldary Razmaranyň berýän maglumatlaryna görä, “ Gadymy gala ýkylyp, ondan diňe birnaçe ýykylan diwar ýatyr!” –diýip belläpdir. Bu şäheriň 3 km. Demirgazyk gyrasyndan taryhy “Gyzylalang” diwarlarynyň harabaçylyklary ýatyr. Aýdylýan rowaýatlara görä, bu diwar Güllidag daglyklaryna çenli dowam edip onuň 160 km. uzaklygy bolupdyr.
Sefewi hanedanlygyndan bäri Akgala şäheriniň öz belli taryçalary bar. Eýranda 200 ýylaçenli dowam eden Gajar dinatsiýasynyň bu ýerleriň türkmenlerinden güç toplap Eýranyň patyşalygynda oturmagy bilen baglanyşykly taryhda köp materiallara gabat gelýäris. ... DOWAMY ...
----------------------------------- Çykgytlar we Edebýat:
*******************************************************
• Bendertürkmen şäherinden birnçe surat:
*Şäheriniň gadymy suraty Türkmen ýaşuly Nuriýany
********************************************
********************************************
Aşyrada deňiz gyralary
• Türkmen hojalygy
*********************************************
Bendertürkmen şäheri 1337-nji h.ş. ỳylda
**********************************
************************************************

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Germaniýa ýerinden turdy1
Ilkinji administrasiýasy häkimiýet başyna geçeni bäri, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama beýleki ýurtlara degişli ýönekeýje mantrany gaýtalap gelýär: “Güýç jogapkärçilik getirýär”. Fransiýa özüniň bu jogapkärçilige düşünýändigini we ony kabul edýändigini yzygiderli görkezdi. Indi Germaniýanyň hem oňa eýerýän bolmagy mümkin.
Birnäçe hepde mundan öň Germaniýanyň prezidenti Ýoahim Gauk 50-nji Mýunhen Howpsuzlyk Konferensiýasynyň açylyşynda eden çykyşynda Federal Respublikanyň soňky 50 ýylyň dowamynda başdan geçiren öwrülişigine degip geçip, onuň “häzire çenli görlüp-eşidilmedik gowy Germaniýanyň” ýüze çykmagyna getirendigini belledi. Häzirki açyk we gymmatlyklara esaslanýan halkara düzgüninden beýleki ýurtlaryň köpüsinden Germaniýanyň has köp peýda görýändigi üçin, onuň gerdeninde şol düzgüni goramaga we giňeltmäge degişli has uly jogapkärçilik ýatyr diýip, prezident Gauk aýtdy.
Prezident Gaugyň bu çykyşy “Stiftung Wissenschaft und Politik” we Birleşen Ştatlaryň German Marşal Gaznasy tarapyndan çap edilen “Täze güýç, täze jogapkärçilik” atly täze bir möhüm hasabatda aýdylýan pikirleri gaýtalady. Germaniýanyň daşary syýasat we howpsuzlyk intelligensiýasynyň agzalarynyň arasynda birnäçe aýa çeken çekeleşikleriň miwesi bolan bu hasabat Germaniýanyň häzirki gymmatlyklaryny we “adam mertebesine, erkinligine, demokratiýa, kanunyň hökmürowanlygyna we ählumumy normalara esaslanýan halkara düzgünine” ygrarly bolup galmagyna degişli bähbitlerini seljerýär. Gaugyň beýan edişi ýaly, Germaniýanyň “öňde durýan strategiki maksatlary” şu düzgüni “gorap saklamaga we ony dowamly ýagdaýda sazlamaga” degişli bolmaly.
Bu maksada ýetmek üçin, Germaniýa “şekillendiriji güýç”, ýagny halkara jemgyýetçiliginiň ählisine ýa-da belli bir bölegine täsir edýän döwlet bolmalydyr. Bir döwletiň beýleki döwletlere garanda güýjüni kesgitleýän adaty aýratynlyklar – geografiýa, demografiýa, ykdysadyýet, harby güýç, şeýle hem çeşmeleriň we ýokary tehnologiýanyň elýeterliligi – heniz hem möhüm bolmagynda galýar. Emma olar halkara syýasata täsir etmek üçin köplenç halatda ýeterlik däldir. Şekillendiriji güýç gatnaşyklary ýola goýýar hem-de beýlekiler bilen gowy işleşmäge we “birmeňzeş pikirlenýän döwletleriň halkasyny we ýaranlygyny” döretmäge şert döredýän guramalara maýa goýýar.
Halkara ulgamynyň açyk-aýdyňlygyny gorap saklamakda we giňeltmekde örän uly bähbidi bolan şekillendiriji güýç hökmünde, Germaniýanyň gerdeninde täze global güýçleriň şol ulgama birikmegine ýardam etmäge degişli aýratyn jogapkärçilik ýatyr. Ine, şu ýerde ýagdaýlar has hem gyzykly bolup başlaýar.
Germaniýa köpden bäri Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinde oturmaga isleg bildirip, Ýaponiýa, Braziliýa we Hindistan tarapyndan öňe sürülýän birmeňzeş sebäpleri görkezip gelýär. Emma “Täze güýç, täze jogapkärçilik” hasabaty başga bir ýoly maslahat berip, “hemişelik agzalaryň biraz giňeldilen halkasynda” Fransiýanyň we Britaniýanyň hemişelik Ýewropa oturgyjynda birleşdirilmeginiň tarapynda çykyş edýär. Şol bir wagtyň özünde-de, Ýewropa wekilçiliginiň wagtlaýyn agzalaryň arasynda bolmagyny hem ündeýär.
Şu ýagdaýda Germaniýa Ýewropanyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşindäki ornunyň üsti bilen global parahatçylyk we howpsuzlyk babatda rol oýnap, döwürleýin agza hökmünde hem çykyş edip bilerdi. Munuň bilen birlikde, täze ýüze çykyp başlan güýçlere ýer bermek üçin, Germaniýa Ýewropanyň weto güýjüni birleşdirmegiň, şeýle hem Halkara Walýuta Gaznasy we Bütindünýä Banky ýaly global guramalardaky Ýewropa orunlaryny azaltmagyň zerurdygyny ykrar edýär.
Güýçli we jebis Ýewropa babatdaky bu täze ygrarlylyk Germaniýanyň 21-nji asyrdaky daşary syýasatynyň ikinji sütünidir. “Täze güýç, täze jogapkärçilik” hasabaty milli parlamentarlar bilen işleşip, Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň Ýewropa bankçylyk bileleşigi, ýewrozona býujeti we Ýewrobondlar üçin aýryp goýan býujetleri babatda has berk maliýe çäklendirmeleriniň kömegi bilen ÝB-niň maliýe boýunça karar alyş düzgünini demokratiýalaşdyrmagy hem öz içine alýan çäreler arkaly Ýewropa Bileleşigini “çuňlaşdyrmaga” çagyrýar.
“Täze güýç, täze jogapkärçilik” hasabaty daşary we howpsuzlyk syýasatynda ÝB-niň Ýokary wekiliniň we Ýewropanyň Hereket gullugynyň roluny güýçlendirmegi teklip edýär. ÝB-niň häzirki Ýokary wekili Ketrin Eşton ÝB-niň daşary syýasat boýunça institusiýalarynyň ähmiýetini, mysal üçin, Serbiýa bilen Kosowanyň arasyndaky parahatçylyga araçylyk etmek we Eýran bilen geçirilýän ýadro gepleşiklerinde esasy roly oýnamak arkaly görkezip gelýär.
Üçünji täzelik güýç ulanyşa degişli. Gauk nemesleriň, iň bolmanda ahyrky çäre hökmünde, güýç ulanmaga islegli bolmalydygyny aýdyp, “Germaniýanyň geçmişdäki günäsini ýaltalyga we dünýäden gopmaga islege bahana hökmünde ulanýan” egindeşlerini aýyplady.
Has jedelli ýeri, Gauk islendik güýç ulanyşy Howpsuzlyk Geňeşiniň tassyklamalydygyny aýtdy, emma Siriýa garşy ähtimal harby interwensiýanyň Kosowa mysalyny ýaňzytdy. Onuň aýtmagyna görä, haçanda halkara jemgyýetçiligi bir ýurduň ilatyny öz hökümetinden goramak üçin güýç ulanmaga degişli açyk ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolsa, emma Howpsuzlyk Geňeşi ikä bölünse, onda “kanuna laýyklyk bilen kanunylygyň arasyndaky gatnaşyk gülkünç bolup galar”.
“Täze güýç, täze jogapkärçilik” hasabaty bilen tamamlanan çekeleşiklere gatnaşyjylar şu sorag babatda ylalaşyp bilmediler. Käbirleri Howpsuzlyk Geňeşiniň ygtyýarynyň hökman gerekdigini aýtsa, beýlekiler “örän içgin kesgitlenen adatdan daşary ýagdaýlarda” şeýle ygtyýar bolmazdan ynsanperwerlik interwensiýasy barada pikir etmegiň zerurdygyny ykrar etdiler.
Mýunhen Howpsuzlyk Konferensiýasynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri hem çykyş etdi. Emma ol, Gaugyň çykyşyna esaslanmazdan, Obamanyň daşary syýasat boýunça esasy doktrinalarynyň biriniň üstünligini nygtap boljak pursady elden gidirdi: Birleşen Ştatlar global polisiýa hökmündäki rolundan yza çekilip, güýje derek esasan hem diplomatiýa göz dikýär, beýleki ýurtlar tijenip başlamaly.
Has möhümi-de, Kerri bilen Obama Germaniýanyň prezidenti Gaugyň çykyşynyň özeninde ýatan esasy sapak we onuň arkasyndaky hasabat barada içgin pikir etmegi gowy başarardy. Üýtgeýän global düzgünde güýç gazanmak isleýän döwletler ony paýlaşmagy hem öwrenmelidirler. Bu bolsa täze dünýäniň biçüwini kabul etmegi we ony makullamagy talap edýär.
Obamanyň administrasiýasy Howpsuzlyk Geňeşini reforma etmek barada çuňňur pikir etmelidir. Ol 1945-nji ýyldaky dünýä degişli bolan düzgüniň ýerine 2015-nji ýyla degişlisini ornaşdyrmaga çynlakaý isleg bildirýändigini görkezmelidir. Bu pikir global parahatçylygy we howpsuzlygy gorap saklamak babatda hakyky jogapkärçilige düşünýän we ony kabul edýän ähli güýçlere has uly global roluň rowa görülmelidigini aňladýar.
Anne-Mariýe Slauter Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň syýasaty meýilleşdiriş boýunça öňki müdiridir (2009-2011), şeýle hem Täze Amerika Guramasynyň prezidenti we baş müdiridir. Professor Slauter Prinston uniwersitetinde syýasat we halkara gatnaşyklary boýunça hem leksiýa berýär. Makalanyň asyl nusgasy ilki başda dünýäniň iň uly pikir-garaýyş birleşigi bolan “Project Syndicate” neşirinde iňlis dilinde çap edildi. “Halkara” žurnaly 2013-nji ýyldän bäri bu birleşigiň neşirleýin agzasydyr.