text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama telewideniýeden eden ýüzlenmesinde özüniň Birleşen Ştatlaryň Liwiýadaky harby interwensiýany oňlamak kararyny gorady. Ol: “Birleşen Ştatlar we onuň ýaranlary tarapyndan edilen iş gyrgynçylygyň öňüni aldy” diýdi.
Amerikan prezidenti Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafä oppozision güýçlere we parahat ilata edýän zabun hüjümlerini duruzmagy üçin pursat berlensoň, özüniň we Waşingtonyň ýaranlarynyň herekete geçmek kararyna gelendigini aýtdy.
Gyrgynçylygyň öňi alyndy
Obama: “Ol duruzmagyň deregine bu hüjümleri güýçlendirdi” diýdi. “Biz ýene bir gün garaşsak, 700 müň ilatly Bengazi şäheriniň gyrgynçylykdan ejir çekjegini, munuň hem tutuş regiona täsir edip, dünýäniň wyždanyny garaltjakdygyny bilýärdik. Bu işe ýol bermek biziň milli bähbidimize däldi”.
Obama sözüne şeýle dowam etdi: “Men bu işi ret edip, dokuz gün mundan ozal Kongresiň iki partiýadan durýan ýolbaşçylary bilen pikir alşyp, adamlaryň öldürilmeginiň öňüni almak, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň 1973 belgili kararyny durmuşa geçirmek üçin harby herekete geçilmegine idin berdim” diýip, Obama aýtdy.
Amerikan prezidenti Obama Waşingtonyň Milli goranyş uniwersitetinde eden çykyşynda Liwiýanyň ýolbaşçysyny “tiran” diýip häsiýetlendirdi. Ol: “Kaddafiniň gyrgynçylykly öňe süýşmesini duruzdyk diýip, bu gije aýdyp bilýärin” diýdi.
Owganystanda we Yrakda uruş alyp barýan ýurda ýüzlenýän Obama özüniň Amerikanyň harby güýçleriniň beýle işlere goşulmagyny çäklendirmek barada ozal beren wadasynda durandygyny aýtdy. Ol: “Çalt ilerleýän bu missiýanyň ýolbaşçylygyny 30-njy martda, çarşenbe güni, NATO alar” diýdi.
Halkyň pikiri
Prezident Barak Obama, Birleşen Milletler Guramasynyň uçuş gadagan zona baradaky rezolýusiýasyny goldamzdan öň, kanun çykaryjylar bilen ýeterlik pikir alyşmanlykda Kongresdäki esasy syýasy partiýalaryň ikisi tarapyndan hem tankytlandy.
Geçirilen pikir soralyşyk boýunça, harby interwensiýa halkyň 47 prosenti dogry diýse, 36 prosenti nädogry diýýär. Birleşen Ştatlar bilen onuň ýaranlary Kaddafini häkimiýet başyndan aýyrmak barada iş alyp barmaly diýýänler hem 46 prosent. Ýöne Obama Kaddafini zorluk bilen agdarmaga berk garşy. Ol bu barada Yrakdaky ýaramaz tejribä salgylanýar.
“Režimi çalşyrmagy maksat edinip, harby missiýamyzy giňeltmek ýalňyşlyk bolar. Meniň Liwiýa halkyny abanýan howpdan goramak we uçuş gadagan zonany döretmek üçin öz güýçlerimize beren tabşyrygym BMG-niň mandatyna we halkara goldawyna daýanýar. Liwiýa oppozisiýasynyň hem bizden sorany şu. Kaddafini zor bilen agdarjak bolsak, koalisiýamyz bölüner. Ýurda amerikan esgerlerini salmaly bolmagy ýa howadan edilýän hüjümlerde parahat ilatdan köp adamlaryň gyrylmagy-da ähtimal” diýip, Obama öz pikirini aýan etdi.
Amerikan prezidenti munuň deregine özüniň Birleşen Ştatlar we onuň NATO boýunça ýaranlarynyň Kaddafiniň häkimiýeti terk etjek gününi çaltlandyrmak üçin režime ýarag we pul barmagynyň öňüni alyp, oppozisiýa kömek etmegi ileri tutýandygyny bildirdi.
Arap dünýäsindäki gozgalaňlar
Obama sözüniň soňunda ünsüni Liwiýadaky wakalara we arap dünýäsinde barýan gozgalaňlara gönükdirdi. Ol: “Täze nesil indi öz hukuklaryndan we mümkinçiliklerden mahrum edilmegini islänok” diýdi.
Häzir Siriýadan başlap, tä Iordaniýa çenli, Bahreýnden tä Ýemen çenli araplar özboluşly oýanyş pursatyny başdan geçirýärler. Ýöne Obamanyň pikiriçe, netije hemme ýerde deň bolmaz.
“Öňegidişlik deň bolmaz. Dürli ýurtlarda özgeriş hem tapawutly bolar. Müsür ýaly ýerler bar. Bu ýerde bolýan özgerişler bizi ruhlandyryp, bize umyt berse, Eýran ýaly ýerlerde hem özgeriş berk basylyp ýatyrylar. Graždan konfliktiniň gara güýçleriniň, dürli toparlaryň arasynda uruş turmagynyň öňi alnyp, kynçylykly syýasy we ykdysady aladalar nygtalmaly” diýip, Obama aýtdy.
Soňra ol şeýle diýdi: “Bu özgerişiň ädimi we möçberi barada Birleşen Ştatlar buýruk berip bilmez. Bu işi diňe regionyň öz halky edip biler. Ýöne biz bu ýagdaýlary biri-birinden tapawutlandyryp bileris. Men bu özgerişi indi yza öwrüp bolmajakdygyna ynanýaryn”.


c: text/html

text:
Prezident Obama sişenbe güni agşam Owganystana ýene 30 müň esger iberýändigini aýtdy. Ýöne ol amerikan güýçleriniň 2011-nji ýylyň tomsunda yzyna dolanmagy üçin bir çykyş strategiýasynyň-da bardygyny düşündirdi.
West Point harby akademiýasynda çykyş eden Obama özüniň bu işi Amerikanyň möhüm milli bähbidi üçin edýändigini nygtady: “Men bu karara aňsatlyk bilen gelemok. Bu karara gelmegimiň sebäbi howpsuzlygymyzyň Owganystandaky we Pakistandaky ýagdaýa bagly bolup duranlygy. Al-Kaýdanyň gazaply ekstremizminiň ojagy şol ýeri. 11-nji sentýabrda bize şol ýerden hüjüm edildi. Şu wagt hem täze hüjümler şol ýerden planlaşdyrylýar”.
“Waşington Al-Kaýdanyň ýolbaşçylaryny ýok etmek, Talybanyň Owganystanda häkimiýet başyna gelmeginiň öňüni almak üçin berk herekete geçmese, bu howp güýjär” diýip, Obama duýduryş berdi.
Amerikan Prezidenti ilki 1979-njy ýylda sowet goşunlarynyň çozup girmegi, 1980-nji ýyllarda ýurduň öz içindäki uruşlar, 1990-njy ýyllarda hem Al-Kaýdanyň ýurda aralaşmagy netijesinde owgan halkynyň onlarça ýyllap uruşdan başy dynmady. Olar indi asuda ýaşamaly diýip, Owganystan ilatyna şeýle ýüzlendi: “Biz siziň ýurduňyzy eýelemekçi däl. Biz Owgan hökümetiniň gazaply hereketleri bes edip, adam hukuklaryny hormatlaýan taliban söweşijilerine gapyny açmak baradaky tagallalaryny goldarys. Biziň islegimiz Owganystan bilen iki taraplaýyn sylag-hormata daýanýan hyzmatdaşlyk, ýurdy weýran edýänleri çetleşdirip, ony abadanlaşdyrýanlary güýçlendirmek, müdümi dostlugy ornatmak. Bu dostlukda Amerika siziň hojaýynyňyz däl-de, ýaranyňyz bolar”.
Prezident Obama Owganystany durnuklylaşdyrmakda Pakistanyň hem möhümdigini nygtady. Ol Birleşen Ştatlaryň Pakistan baradaky syýasatynyň “dar” definirlenendigini boýun alyp, ony üýtgetmegi wada etdi. Obama Birleşen Ştatlaryň gelejekde Pakistany hem ykdysady hem-de harby taýdan güýçli goldajakdyny aýtdy.
Ýaňy golaýda geçirilen bir pikir soralyşyk boýunça Obamanyň Owganystan baradaky syýasatyny amerikanlaryň diňe üçden biri oňlaýar. Ilatyň ýarysyndan gowragy ony oňlanok. Şol sebäpden prezident Obama öz çykyşynda halky agzybirlige çagyrdy.
Michael Rubin Amerikan Interpise Institutynda yslam dünýäsi boýunça alym. Ol Obamanyň Owganystana köpräk esger ibermegi gowy zat, ýöne amerikan güýçlerini ol ýerden basym çykarmak welin, adamy iňkise goýýar diýýär: “Prezident Obama Birleşen Ştatlar Owganystandan aňyrsy 2011-nji ýylda çykar diýdi. Onuň bu bir dogry zat diýip oýlanan bolmagy mümkin. Ýöne Birleşen Ştatlar çyksa, goňşy ýurtlar dörän boşlugy doldurmak üçin häzirden taýýarlyk görer. Bu hem Owganystana durnuklylyk getirmän, gaýta tersine bolar”.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fransiýanyň ozlaky prezidenti Žak Şirak Ikinji jahan urşundan soň Fransiýada jenaýat işi boýunça günäli tapylan ýurduň ilkinji lideri boldy. Oňa Parižiň häkimi bolan döwründe döwlet pulundan bikanun peýdalanmakda we wezipe ygtyýarlyklarynyň çäginden çykmakda günä bildirilip, şertli ýagdaýa iki ýyl iş kesildi.
Fransiýanyň sudy ýurduň ozalky prezidenti Žak Şiragy korrupsiýada aýyplap, şertli ýagdaýda oňa iki ýyl iş kesdi. Bu Ikinji jahan urşundan bäri Fransiýanyň prezidentine suduň çykaran ilkinji hökümi boldy.
Şirak Parižiň häkimi bolan döwründe döwlet pullaryndan bikanun peýdalanmakda we wezipe ygtyýarlyklarynyň çäginden çykmakda günäli tapyldy. Ol 1977-1995-nji ýyllar aralygynda, ýagny 18 ýyllap Parižiň häkimi bolupdy.
Parižiň jenaýat sudy Şiraga höküm çykarlanda onuň häzirki ýaşyny, saglyk ýagdaýyny we ýurda 1995-2007-nji ýyllar aralygynda baştutanlyk edendigini hem hasaba alyp, höküm çykarandygyny aýtdy.
79 ýaşly Şirak özüne bildirilýän ähli aýyplamalary inkär etdi.
Şiragyň aklawçysy Jorjes Kijman žurnalistleriň öňünde şeýle çykyş etdi:
— Kanuna garşy diýilýän şertnamalaryň juda azdygy hem hasaba alnanda, meniň pikirimçe, munça ýylyň ara düşmeginden soň, bu sud işine hiç hili zerurlyk ýokdy. Her niçigem bolsa, suduň çykaran bu hökümine seretmezden, men fransiýalylaryň Žak Şiragy gowy görmegini bes etmejekdigine umyt edýärin.
Fransiýanyň Sosialist partiýasynyň metbugat wekili Benoit Hamon Şiraga garşy höküm giç çykarylsa-da, munuň “Fransiýanyň demokratiýasyndan gowy nyşan bolandygyny” belläp geçdi.
Ýokarda hem bellenip geçilişi ýaly, bu Ikinji jahan urşundan soň Fransiýanyň prezidentine suduň çykaran ilkinji hökümidir. Mundan öň, 1945-nji ýylda Fransiýanyň harby Wişi režiminiň lideri Marşal Filip Petain nasistler bilen hyzmatdaşlyk etmekde aýyplanyp, günäli tapylypdy.
Eger-de Şirak suduň çykaran kararyna garşy şikaýat etmese, onda bu uzak wagtdan bäri dowam edip gelen ýuridiki işiň soňlandygy bolar. Şiraga garşy aýyplamalar entek onuň prezidentlik döwründe bildirilipdi. Emma şol döwürde onuň el degrilmezlik hukugy bardy.
Şirak bilen birlikde ýene-de dokuz adama aýyplama bildirildi. Olaryň ikisinden aýyplama ýatyryldy, beýlekiler bolsa günäli tapyldy.
Şirak Fransiýanyň iň meşhur adamlarynyň biridir. Ol prezidentlik eden döwri Fransiýada ýewro pul birligini ornaşdyrdy, şeýle-de Amerikanyň Yrakdaky urşuna berk garşylyk görkezipdi.


text:
Hukuk goraýjy Human Rights Watch 2009-njy ýyllyň 27-nji dekabrynda Özbegistanda geçiriljek parlament saýlawlaryndan öň özbek hökümetiniň oppozisiýa hem-de hukuk goraýjy aktiwistlere garşy gysyşyny hasam artdyranlygyny habar berdi.
Ady agzalýan topar tarapyndan ýaýradylan beýanatda aýdylşyna görä, ýurtda onlarça aktiwist emeli öý tussaglygynda saklanýar we olara saýlawlar geçirilip gutarylýança öýlerini terk etmezlik tabşyrylypdyr.
6 aktiwistiň pasporty bolsa wagtlaýyn möhlet boýunça elinden alnyp, olardan biri hem ýenjilipdir diýip, Human Rights Watch guramasy öz beýanatynda mälim edýär.
Ady agzalýan toparyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Holly Kartner bu ýagdaýyň gaty alada berijidigini aýtdy.


text:
Türk resmileri ýurduň günorta-gündogarynda toý dabarasyny nyşana alan bomba hüjüminde ölenleriň sanynyň 50 adama ýetendigini aýdýarlar.
Ýerli gubernator Aly Ýerlikaýa Gaziantep şäherinde 20-nji awgust güni giçlik bolan «terror hüjüminde» ölenleriň şu gün, 21-nji awugstda 50 adam bolandygyny aýtdy.
Ozal bu hüjümde 30 adam öldi, 94 adam bolsa ýaralandy diýen habar çykypdy.
Prezident Rejep Taýyp Erdogan bu hüjümiň arkasynda “Yslam döwleti» jeňçi toparynyň duran bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy. Ol bu hili hüjümleriň maksady Türkiýede etniki we dini agzalalygy öjükdirmekden ybarat diýdi.
Premýer-ministriň orunbasary Mehmet Simsek bu «wagşy» hüjümiň janyndan geçen bombaçy tarapyndan amala aşyrylana meňzeýändigini aýtdy.
Hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady. Gaziantep Siriýanyň serhedinden 64 km çemesi uzaklykda ýerleşýär.
Türkiýäniň kürtleriň köplük bolup ýaşaýan ýeri bolan günorta-gündogarynda geçen ýyl ençeme ganly partlama boldy. Bu partlamalar ýa kürt separatist jeňçileri, ýa-da YD topary bilen baglanyşykly hasaplanyldy.


text:
Liwiýanyň Içeri işler ministri Fawzi Abdel A'al geçen hepdede Bengazide Birleşen Ştatlaryň konsulhanasyna edilen adam pidaly hüjümler bilen baglanyşykda dört adamyň tussag edilenligini aýtdy. Bu san Liwiýanyň Milli kongressiniň lideri Muhammad Magariefiň Birleşen Ştatlaryň telewideniýesi bilen söhbetdeşliginde 50 adam, diýip agzan sanyndan has az.
Abdel Aal 50, diýip agzalan sanyň derňewlere çekilen adamlaryň sany bolmagynyň ähtimaldygyny belledi. Geçen hepdäniň penşenbe güni bolan hüjüm Muhammet pygambere şek ýetiriji filme garşy başlanan protestleriň dowamynda ýüze çykypdy. Şol hüjüm netijesinde Birleşen Ştatlaryň Liwiýadaky ilçisi we ýene üç amerikaly heläk bolupdy.


text:
Eýran parlamenti “Maşgalany goramak” baradaky kanunyň taslamasy boýunça çekişme geçirmäge taýýarlyk görýär. Bu taslama oňlanan halatynda, maşgalaly erkek adamlar aýalynyň razyçylygy bolmasa-da, aýalynyň üstüne aýal alyp bilýär.
Bu kanun taslamasy prezident Mahmud Ahmedinejadyň kabineti tarapyndan ilkinji gezek 2007-nji ýylda teklip edilipdi. Aýal-gyzlaryň hukuklary ugrunda göreşýän toparlar beýle kanun “Köpaýllylyga ýol açyp, maşgala gurluşyna zyýan ýetirer. Eýranda aýallaryň hukuklaryny yza tesdirer” diýýärler.
Kanunyň taslamasynyň tarapyny çalýanlaryň aýtmagyna görä bolsa, bu kanun yslam prinsiplerini güýçlendirmäge gönükdirilen zat. Eýranda ulanylýan yslam kanuny boýunça bir adam dört aýal alyp bilýär. Ýöne köpaýllylyk Eýranda giňden ýaýran zat däl. Sebäbi adamlar bu işi gowy görmeýärler.
Gürrüňi edilýän häzirki taslama 2008-nji ýylda parlamentde sese goýulmaly edilipdi. Ýöne protestler we tankytlar köp bolansoň, parlament onuň üstünde işlenmeli diýip, ony Hukuk komitetine tabşyrdy.
Garşy çykjaklar köp bolmaž
Bu gezek parlamentde bu kanuna garşy çykjaklaryň köp bolmažlygy mumkin diýlip garasylyar. Sebäbi häzir bu ýerde agdyklyk edýänler konserwatiwler. Bu kanun taslamasyna tutanýerlilik bilen garşy çykanlar hem ýa türmede ýa-da ýurduň daşynda.
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi Şirin Ebady 2008-nji ýylda bu taslamanyň garşysyna işjeň göreşenleriň biri. Onuň pikiriçe, bu täze kanun nikany bozmak kanunynda bar bolan deňsizligi ýitileşdirip, köpaýllylyga goşant goşar.
“Bu kanun bir aýaly öz nikasyny we duýgularyny başga bir aýal bilen paýlaşmaga mejbur edýär. Oňa öz adamsyndan aýrylmaga hem mümkinçilik berlenok. Eýranly aýallaryň birigip, garşy çykýan zatlaryndan biri-de şu” diýip, Şirin Ebady nygtaýar.
Bu kanun taslamasyna çyndan garşylyk görkezen aktiwistleriň köpüsi häzir ýa türmede otyr ýa-da bosgunlykda ýaşaýar. Tähranly aktiwist Fatemeh Gowaraýynyň pikiriçe bu kanun taslamasynyň edil şu wagt parlamentiň garamagyna berilmeginiň sebäbi hem şu ýagdaý bilen baglanyşykly.
“Jedelli prezidentlik saýlawynyň üstünden bir ýyl geçip, dökülen ganlar ýuwuldy. Häzir eýran jemgyýetinde diýseň zabun repressiýä höküm sürýär. Parlament we häkimiýet başyndakylar bu kanuna görkezilen garşylyk 2008-nji ýyldaky ýaly güýçli we guramaçylykly bolmaz diýip, muny amatly pursat saýýarlar. Olaryň maksady az-kem üýtgedip, bu kanuny parlamentden geçirmek” diýip, Gowaraýy aýdýar.
Adam hukuklary boýunça adwokat tähranly Nasrin Sotudeh: “Eýranly aýallar ýurduň içinde hem daşynda özlerini ençeme ädim yza taşlaýan bu kanun barada dymmazlar” diýýär.
“Soňky ýyllarda protestlere gatnaşan, aýratyn-da saýlawlardan soň köçelere çykan aýallaryň sany erkekleriňkiden köpeldi. Eýran resmileri akylly bolsalar, eýranly aýallaryň ýüreginde ençeme ýyllap toplanan gaharyň üstüne gahar goşmazdylar” diýip, Nasrin Sotudeh belledi.
Tähranly sosiolog Shala Ezazy hem: “Bu kanuny iş ýüzünde ýeke aýllar däl, erkekler hem kabul etmez” diýýär.


text:
Rx gowy mashyn. Soz yok. Men Rx 2011y panorama aljykdym yone bahasy gaty gymmat soradylar. Shonun uchin GS aldym, model taze hem yyly taze.
on
Lexus GS350 2013
Uly skorost name gerek, gerek bolsa hem kawagt gerek bolyar, sonun ucin skorosnoy ulaglara howes etmek kanbir gowy hasiyet dal. Nesip etsin sonda-da. Yokary tizlik - bu howply yagdayy doretmek diymek bolyar.
on
Mercedes GLK 3.0 2010
Mundan öñ RX 330 bardy. Gowy mashyn. Yone Mercedesin uly skorostda yol tutushy namnogo gowy.
on
Mercedes GLK 3.0 2010


text:
Türkmenistanda hökümet edaralarynyň işgärleriniň aýlyklarynyň banklaryň üsti bilen tölenip başlananyna indi ençeme ýyl boldy. Bu düzgüne laýyklykda işgärleriň aýlyk haklary olaryň plastik kartlaryna geçirilip, adamlar soň diňe bankomatlaryň üsti bilen aýlyklaryny nagtlaşdyryp bilýärler. Şol bir wagtyň özünde ýurduň käbir şäherlerinde ýa-da etraplarynda bankomatlaryň kadaly işlemeýändigi, olaryň sanynyň hem azdygy we olardan günüň diňe belli sagatlarynda pul alyp bolýandygy habar berilýär. Aşakda Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabyndaky bankomatlaryň sany, olaryň iş tertibi barada maglumat berilýär.
Tagtabazarda näçe bankomat bar?
Jemi ilat sany 70 müň çemesi diýlip çaklanýan Tagtabazar etrabynda jemi dört sany bankomat bar. Olaryň biri etrabyň maliýe müdirliginiň edarasynda, beýleki üçüsi türkmen banklarynyň ýerli bölümlerinde ýerleşýär.
Bankomatlar günüň haýsy sagatlarynda işleýär?
Daýhan bankyň, Türkmenistan bankyň, Halk bankyň içindäki bankomatlardan hepdäniň duşenbe gününden anna gününe çenli irden sagat 08:00-dan agşam 18:00-a çenli pul alyp bolýar. Bu bankomatlar şenbe güni öýlän sagat 13:00- a çenli işleýär, ýekşenbe günleri bolsa düýbünden ýapyk bolýar.
Etrabyň Maliýe müdirligindäki bankomatdan hem şenbe güni sagat 18:00-a çenli pul alyp bolsa, ýekşenbe günleri ol dolulygyna işlemeýär.
Etraba iň ýakyn bankomat näçe kilometr uzaklykda ýerleşýär?
Tagtabazar etrabyndaky bu bankomatlaryň kähalatlarda ulanyşdan çykýandygy, şeýle bolanda tagtabazarlylar üçin iň ýakyn bankomatyň etrapdan 150 kilometr çemesi uzaklykdaky Serhetabat etrabynda ýerleşýär.
Hökümet býujetinden kim aýlyk alýar?
Tagtabazar etrabynda harbylar, bilim, saglyk pudagynyň işgärleri, maliýe edaralarynyň, oba geňeşlikleriniň, arçynlyklaryň, häkimligiň, polisiýa gullugynyň, kazyýet pudagynyň, prokuraturanyň, muzeýleriň, çagalar baglarynyň we käbir beýleki edaralaryň işgärleri hökümet býujetinden aýlyk alýarlar.


text:
Wideo: Demirgazyk Koreýany uzak wagtlap dolandyran Kim Çen Iriň jesedi 20-nji dekabrda Phenýandaky memorial köşge getirildi. Onuň kiçi ogly Kim Çen Un zyýarata ýokary derejeli harbylar we Işçi partiýasynyň resmileri bilen geldi.
Hepdäniň duşenbe güni Demirgazyk Koreýanyň awtoritar lideri Kim Çen Iriň aradan çykandygynyň resmi ýagdaýda yglan edilmeginiň yzy bilen, ýurdun KCNA habar agentligi onuň kiçi ogly Kim Çen Uny “beýik oruntutar” hem-de “partiýanyň, goşunyň we halkyň deňsiz-taýsyz lideri” diýip wasp etdi.
Kim Çen Ir harby birikmede, 2-nji noýabr, 2011-nji ýyl.
Onuň öz kakasynyň oruntutary bolmagyna garaşylýandygyna garamazdan, ýaşy 30-a golaýlan diýlip çaklanylýan Kim Çen Unuň nähili häkimiýet ygtyýarlyklaryny öz eline alyp biljekdigi we onuň näderejede liderlik wezipesine taýýardygy hem sorag astynda bolmagynda galýar.
Daşarky dünýäden izolirlenen bu ýurtda häkimiýetiň Kim Çen Una geçiş prosesiniň näderejede durnukly we dawa-jenjelsiz geçjekdigi baradaky mesele Günbatary-da aladalandyrman durmaýar. Sebäbi, käbir synçylar Demirgazyk Koreýanyň dolandyryş toparlarynda häkimiýet ugrunda göreşiň ýüze çykmak ähtimallygyny-da aradan aýyrmaýarlar.
Düýbi Londonda ýerleşýän “Economic Intelligence Unit” atly barlaglar guramasynyň neşir işleri boýunça bölüminiň direktory, Demirgazyk Koreýa meselesi boýunça bilermen Robert Ward 30-a golaýlan diýlip çaklanylýan Kim Çen Unuň döwlete liderlik etmäge näderejede taýýardygy baradaky meseläniň özüni sorag astynda goýýar:
—Meniň pikirimçe, häzir 27 ýaşlaryndaky Kim Çen Un hiç hili synagdan geçmedik adam. Onuň kakasy Kim Çen Iriň saglyk ýagdaýy örän ýaramazlaşandan soň, soňky birki ýyl bäri häkimiýeti onuň ogluna tabşyrmak işi dowam edip geldi. Ýöne onuň bu kiçi ogly örän läliksiredilen we, meniň pikirimçe, kakasynda bar bolan başarnyklara hem-de syýasy hilegärliklere eýe däl.
Kim Çen Un
Kim Çen Unuň (ortada) şahsyýeti barada daşarky dünýäde örän az maglumatlar bar.
Kim Çen Unuň şahsyýeti barada daşarky dünýäde örän az maglumatlar bar. Habar serişdeleriniň maglumatyna görä, ol Kim Çen Iriň üçünji aýaly, käri boýunça tansçy Ko Ýong Haýdan bolan ogly.
Maglumatlara görä, Kim Çen Un 1998-nji ýyla çenli galp at bilen Şweýsariýadaky halkara mekdepde okapdyr. Şweýsariýanyň “L’Hebdo” gazeti Kim Çen Unuň 15 ýaşynda bu mekdebiň attestatyny-da almazdan, ýurduna dolanandygyny ýazýar.
Bu gazet Kim Çen Unuň klasdaşlarynyň sözlerine salgylanmak bilen, onuň ýygra, kän bir geplemezek okuwçy bolandygyny, şeýle hem lyžada typmagy we basketbol oýnamagy gowy görendigini ýazýar.
Emma, Günorta Koreýanyň “The Korea Herald” gazeti Kim Çen Unuň örän ýaşlykdan awtoritarlyk we liderlik hil-häsiýetlerini kämilleşdirendigini öňe sürýär. Şeýle hem, Şweýsariýadan öz ýurduna dolanyp gelenden soň, onuň Demirgazyk Koreýanyň Kim Ir Sen adyndaky Harby uniwersitetinde okandygy barada-da maglumatlar bar.
Kim Çen Un 2009-njy ýyldan başlap öz kakasynyň oruntutary boljak şahsyýet hökmünde tanalyp başlandy.
Onuň hiç hili harby ýolbaşçylyk tejribesiniň ýoklugyna garamazdan, geçen ýyl oňa dört ýyldyz pogonly generallyk çini hem-de partiýanyň ýokary ýolbaşçylyk wezipelerinden biri berildi. Oňa bu wezipeleri bermek baradaky karar ýurduň dolandyryjy partiýasy bolan Koreýa Işçiler partiýasynyň 30 ýyllygyna bagyşlanyp gurnalan şowhunly dabarada, uly halk mähellesiniň öňünde yglan edildi.
Şol dabarada döwlet lideri Kim Çen Iriň aýal dogany Kim Kýong Huiýe hem dört ýyldyz pogonly generallyk çini berildi.
Käbir synçylar şu Kim Kýong Huiniň äri Ýaň Soň Taekiň Demirgazyk Koreýada ikinji lider hasaplanylýandygyny öňe sürýärler. Çaklamalara görä, Kim Çen Iriň kiçi ogly liderlik wezipesini eýelän halatynda, Ýaň Soň Taek we onuň aýaly döwlet dolandyryş işinde möhüm rol oýnamaklaryny dowam etdirerler.


text:
Türkmenistanly 27 ýaşly Nazar Nyýazow böwregindäki näsazlygy operasiýa etmek üçin pul toplaýar.
Nazar Türkmenistanyň tanymal olimpiadaçy sportsmeni, 1960-njy ýylda Rim olimpiadasynda kümüş medal gazanan Marat Nyýazowyň agtygy.
Azatlyk Radiosy Nazar Nyýazow bilen söhbetdeş bolup, onuň öz ýagaýy barada gürrüň bermegini sorady.
Nazar Nyýazow: Meniň keselim gramironefrit. Bu keselden böwrekler ýuwaş-ýuwaş iş ukybyny ýitirýär we soň işlemän galýar. Şu sebäpden men indi gemodialezde. Her hepdede üç gezek dört ýarym sagatlap ganymy arassalaýarlar. Bu emeli böwrek apparaty.
Azatlyk Radiosy: Siz bu medisina kömegini nirede alýarsyňyz?
Nazar Nyýazow: Men Belarusyň Grodno şäherinde ýaşaýaryn. Bu aýalymyň dogduk ýeri. Bu ýerde böwrek oturtmak üçin nobata durmaga mümkinçilik bar, Türkmenistanda bolsa organlaryň banky ýok.
Azatlyk Radiosy: Keseliňiz haçan anyklandy?
Nazar Nyýazow: Men Belarusda keselledim. Bu agyr anginanyň netijesinde emele geldi. Emma doktorlar munuň dogabitdi keseldigini we anginanyň onuň ýüze çykmagyna itergi berendigini aýdýarlar. Men Minskiniň döwlet lingwistik uniwersitetinde okan wagtymda, studentleriň umumy ýaşaýyş jaýy üçin medisina barlagynda geçmeli boldum. Şonda böwregimde kemçiligiň bardygy we keseliniň güýçlenýändigi anyklandy. Men bu ýerde aýalym bilen tanyşdym. Durmuş gurup, Türkmenistana bardyk. O ýerde iki ýyl ýaşadyk. Keselim güýçlenensoň Belarusa gaýdyp, bu ýerde nobata durmak kararyna geldik.
Azatlyk Radiosy: Nazar, siziň ataňyz meşhur türkmen sportsmeni, dürli ýaraglarda ok atmak boýunça köp gezek dünýä çempiony bolan, 1960-njy ýylda Sowet Soýuzyna kümüş olimpik medal getiren Marat Nyýazow. Ataňyzyň sportdan soňky durmuşy nähili boldy? Ýadyňyzda galan zatlar näme?
Nazar Nyýazow: Meniň atam açyk adamdy. Men çagakam, 1993 ýa-da 1994-nji ýylda ony Filippinlere trener bolup işlemäge çagyrdylar. Atam 13 ýyldan soň Aşgabada dolanyp geldi, pensiýa çykmaga wagt ýetdi diýdi. Emma ol pensiýa çykmady, ony 50-nji mekdebe trener bolmaga çagyrdylar. Şol mekdepde tir bardy we ol ýaşlar bilen işledi. 2008-nji ýylda atam Türkmenistanda “Güýz” atly filmiň surata düşürilmegine gatnaşdy. Bu filmi internetde tapmak mümkin. Atam maňa maşyn sürmegi öwretdi we Belarusa okuwa iberdi. Atam men bilen agamyň okuwyny töledi.
Azatlyk Radiosy: Nazar, ataňyz sizi sporta çekjek bolmadymy?
Nazar Nyýazow: Elbetde, atamy tire alanlarynda ol meni hem çekdi. Umuman, mende sporta, ok atmaga çagalykdan höwes bardy. Öýde dürli ýaryşlardan suratlar, atamyň gazanan medallary köpdi. Atam meni her sapar ýany bilen tire alyp barýardy. Dürli ýaraglar barada gürrüň berýärdi. Ok atmagy öwredýärdi. Meniň görkezijilerim erbet däldi. Emma men düýrmegim bilen sporta gitmedim. Lingwistika kärini saýlap aldym.
Nazar häzirki wagtda böwregini işletmek boýunça gemodialez bejergisini alýandygyny we pul toplaýandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Nazar Nyýazow pul toplamak üçin internetde ýörite hasap açdy. Şol hasaba girmek üçin şu sepe basyň.
(https://www.generosity.com/medical-fundraising/save-love-kidney-transplantation-for-nazar)


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň dünýä ýurtlarynda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça ýyllyk hasabatynda Türkmenistanda raýatlaryň hukuk bozulmalarynyň arasynda hereket azatlygynyň, syýahat etmek erkinliginiň hem bardygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy işlemek üçin Türkiýä baran türkmenistanlylaryň biri bilen söhbetdeş bolup, Türkmenistana gitmek we ýurtdan çykmak mümkinçilikleri barada söhbetdeş boldy.
Türkmenistanda pasportyna deport ýazgysynyň goýulmagyndan alada edip, 10 ýyldan gowrak wagt bäri ýurda dolanyp bilmeýändigini aýdýan Türkiýede işleýän türkmenistanly migrant Aýjan bilen Azatlyk radiosynyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhan söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanda hasaplaşyklary nagt däl görnüşde geçirmek ugrunda zerur şertler döredildi
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe, hormatly Prezidentimiziň alyp barýan il-ýurt bähbitli we öňdengörüjilikli syýasaty netijesinde, Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we döwrebaplaşdyrmak ugrunda, şol sanda jemgyýet üçin ähmiýeti ýokary bolan amatlyklary üpjün edýän nagt däl hasaplaşyklaryň tehnologiýalaryny ornaşdyrmak boýunça degişli çäreler amala aşyrylýar.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetinde nagt däl hasaplaşyklary ornaşdyrmakda uly mümkinçilikleriň döredilýän döwründe, nagt däl hasaplaşyklar ulgamyndaky halkara tejribä esaslanyp, pul dolanyşygyny has-da kämilleşdirmek maksady bilen, hususy telekeçiniň şahsy sarp ediş maksatlaryna 1 (bir) senenama aýyň dowamynda jemi erkin aýlanýan puluň çäginden köp bolmadyk möçberde berilýän pul serişdeleri onuň bank kartyna geçirmek we 10%-i nagt görnüşinde we galan 90%-i nagt däl görnüşinde ulanmak bellenildi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 3-nji oktýabryndaky «Pul we alyş-çalyş meseleleri hakynda» 13240 belgili Kararynyň gol çekilmegi ýurdumyzda bank kartly töleg ulgamyny giňden ornaşdyrmak ugrunda ähmiýetli ädimleriň birine öwrüldi.
Şu Karara laýyklykda eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, edara görnüşli taraplar, olaryň şahamçalary we wekillikleri hem-de hususy telekeçiler söwda dükanlarynda, jemgyýetçilik iýmiti we beýleki hyzmatlary edýän nokatlarynda bank kartlarynyň üsti bilen tölegleri ilatdan kabul etmek üçin zerur bolan enjamlary ornaşdyrmak boýunça degişli çäreler alnyp barylýar.
Häzirki wagtda söwda merkezlerinde, saglyk edaralarynda, ätiýaçlandyryş guramalarynda, awiabilet satýan nokatlarda ilatdan tölegleri bank kartlarynyň üsti bilen almak boýunça ähli zerur şertler döredildi. Bank kartlarynyň üsti bilen töleg terminallary arkaly nagt däl görnüşde söwda we hyzmat ediş nokatlarynda harytlary satyn almagyň, aragatnaşyk, jemagat we ýaşaýyş hyzmatlaryny tölemegiň, awtoulaglaryň ýangyjy üçin tölemegiň, saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlary, awiapetekler üçin tölemegiň, karzy üzmek we onuň göterimlerini tölemegiň döwrebap, amatly we howpsuz usullary hödürlenýär.
Bankomatlar ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan raýatlara elýeterli we amatly nokatlarda ýerleşdirilip, nagt puly çykarmak, degişli edara gitmezden öýjükli telefonlaryň hyzmaty, «Türkmentelekom» döwlet elektrik aragatnaşyk kompaniýasynyň hödürleýän internet hyzmaty, «Aşgabat şäher telefon ulgamy» ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň hödürleýän internet, öý telefon we IP-TV telewideniýe hyzmatlary üçin tölemäge, ipoteka karzlaryny gaýtarmaga we olaryň göterimlerini, saglyk ätiýaçlandyryş töleglerini tölemek ýaly amatly mümkinçilikler hödürleýär.
Ýokarda bellenen Kararyň gol çekilmeginden soň geçen gysga döwrüň dowamynda Türkmenistanda bank kartlarynyň sany we töleg terminallarynyň sany yzygiderli we ýokary depginlerde artdyryldy. 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna ýurdumyzda 1 709 603 sany bank karty we 14 858 sany töleg terminaly hasaba alyndy.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetinde nagt däl hasaplaşyklary ornaşdyrmakda uly mümkinçilikler döredilýär. Şu ulgamy ösdürmekde ýurdumyzda hasaplaşyklary döwrebaplaşdyrmak, halkara derejesine çykarmak we raýatlar üçin amatly bolmagyny gazanmak maksat edinilýär.


text:
2013-nji ýylyň aprel aýyndan başlap azyk önümçiligi üçin berlen ygtyýarnama esasly gant önümçilgi ýola goýuldy.Öndürýän önümümizi "Ak Gar" ady bilen sarp ediş bazaryna çykaryp başladyk.
Biz her günde 7-8 tonna önüm öndürip halkymyuza ýetirýäris.Özümize gerekli ýer bölegini alanymyzdan soňra öndürýän önümümiziň mukdaryny 10 essä çenli artdyrmak maksadymyz bar, çünki biz sarp ediş bazarymyzyň isleglerini nazarda tutmak bilen, şu netijä geldik.
Dünýä standartlaryna laýyk gelýän haryt öndürmeklik, içerki sarp ediş bazaryny haryt bilen üpjün etmek bilen birlikde daşary ýurt bazarlarynada harytlarymyzy çykarmak biziň meýilnamalarymyzyň biri bolup durýar.


text:
Hytaýyň resmileri Sinszýan regionyndaky gazabyň arkasynda “ýurduň daşyndaky terroristik lagerlerde”, şol sanda Pakistanda türgenleşik geçen adamlar tarapyndan dolandyrylýan musulman “dini eksteremistleri” diýilýän toparlaryň durandygyny aýdýar.
Şenbe we ýekşenbe günleri Kaşgar şäherinde dörän iki sany çaknyşykda azyndan 18 adamyň ölendigi habar berilýär.
Döwlet eýeçiligindäki “Ksinhua” habar agentliginiň beýän maglumatyna görä, polisiýanyň geçiren desplaky derňewlerine laýyklykda, hüjümi amala aşyran toparyň ýolbaşçylary Pakistandaky “Gündogar Türkistan Yslam Hereketi” atly separatistleriň lagerinde türgenleşik geçipdirler.
Hytaýyň Sinszýan regionynda etnigara ýagdaýlar ençeme ýyl bäri dartgynly bolmagyna galýar.


text:
4-nji fewralda Türkmenistanda her ýylda uly üstünlik bilen geçirilýän Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günleri tamamlandy. “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde Eýranyň Medeniýet günleriniň ýapylyş dabarasy geçirilip, oňa ýurdumyzyň döredijilik intelligensiýasynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň, Türkmenistanda resmi taýdan bellenilen diplomatik wekilhanalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri hem-de köp sanly sungaty söýüjiler gatnaşdylar.
Bilelikdäki konsert dostluk baýramçylygynyň jemlenmesine öwrüldi. Ol sahnada iki ýurduň estrada artistlerini, halk eserlerini meşhur ýerine ýetirijileri, folklor tans toparlaryny birleşdirdi.
Döredijilik forumy türkmenistanlylara Eýranyň baý medeniýeti hem-de häzirki zaman sungatynyň ösüşiniň ýagdaýlary barada bilmäge, ýurdumyzyň myhmanlaryna bolsa paýtagtymyzyň gözel ýerleri, Türkmen halysynyň milli muzeýiniň, Türkmen döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň täsin gymmatlyklary we Türkmenistanyň taryhynyň ýadygärlikleri bilen tanyşmaga mümkinçilik berdi.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Fransiýanyň «Airbus» firmasyndan 118 sany ýolagçy uçaryny satyn almak üçin 22 milliard ýewrolyk ($25 milliard) şertnama baglaşdy.
Uçar satyn almak boýunça baglaşylan ylalaşyk 28-nji ýanwarda, Parižde Rohani bilen fransuz prezidenti Fransua Ollandyň gatnaşmagynda guralan dabarada yglan edildi.
Şu aralykda Fransiýanyň «Peugeot-Citroen» kompaniýasy Eýranyň «Khodro» kompaniýasy bilen, 2017-nji ýyldan başlap, Eýranda ýylda bilelikde 200 müň maşyn öndürmek planyny yglan etdi.
Fransiýanyň premýer-ministri Manuel Walls bu ýurtlaryň ozalky bolan öýke-kineleri unutmalydygyny aýtdy.
Walls: "Fransiýa Eýran üçin açyk, Eýran Fransiýa bil baglap biler» diýdi.
Rohani 28-nji ýanwarda Parižde Fransiýanyň biznes-iş adamlary bilen duşuşykda Eýran Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky söwdany gaýtadan dikeltmek üçin «amatly ýer» diýdi.
Rohani Fransiýanyň biznes ýolbaşçylaryny indi Eýranyň ýadro ylalaşygynyň durmuşa geçirilmegi, Tährana garşy girizilen halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagy bilen, gaýtadan başlanan söwdanyň maliýeleşdirilmeginiň ýoluny açmaga goldaw bermäge çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň Eýrana garşy girizen bank çäklendirmeleriniň dowam etmegi ýewropa ýurtlarynyň köpüsiniň söwda gatnaşyklaryny täzeden başlamagynda kynçylyk döredýär.
Rohani Fransiýany öwdi we özüniň taryhy ýadro ylalaşygyndan soň dörän oňyn atmosferany gatnaşyklary ösdürmek üçin ulanmak isleýändigini aýtdy.
Ol biraz soň, fransuz kärdeşi bilen çykyş eden metbugat ýygnagynda, Tähranyň dünýä döwletleri bilen baglaşan ýadro ylalaşygynyň şertlerini berjaý etjekdigini gaýtalady.
Rohani Birleşen Ştatlar, Ýewropa Bileleşigi we beýleki döwletler hem öz ylalaşan şertlerinde durarlar diýdi.
Olland Eýran bilen gurulýan täze gatnaşyklar tutuşlygyna baglaşylan ýadro ylalaşygynyň şertleriniň berjaý edilmegine bagly bolup durýar diýdi.
Şeýle-de Ollanda Rohanä Pariždäki gepleşikler mahalynda Fransiýanyň «adam hukuklaryna ygrarlydygyny» hem ýatladandygyny aýtdy.
Yslam respublikasy köplenç adam hukuklaryny bozmakda, şol sanda adamlary köp möçberde jezalandyryp öldürmekde tankyt edilýär.
Rohaniniň parižde Olland bilen duşuşýan wagtynda «Femen» toparynyň feministleri protest aksiýasyny gurnadylar. Olar adam asmagy ýaňsylap, ýalaňaç göwsüne Eýranyň baýdagynyň suraty çekilen bir agzalaryny köprüden asyp goýdular.
Ol aýalyň asylyp goýlan köprüsiniň ýokarsynda protestçiler «Hoş geldiň Rohani, azatlygyň jellady» diýen şygar ýazypdyrlar.
Olland bilen Rohani Pariždäki duşuşyk mahalynda özleriniň Siriýadaky ýagdaý barada hem gepleşendiklerini aýtdylar.
Fransuz prezidenti Siriýadaky raýat urşunyň syýasy çözgüdine basyş edip, «biziň gyssagly ynsanperwerçilik çärelerini görmegimiz we syýasy geçiş barada gepleşmegimiz gerek, bu edip boljak zat» diýdi.
Rohani öz ýurtlary hakynda karara gelmek Siriýanyň halkyna bagly diýdi.
Rohani Tähran Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň geljegi meselesinde eglişige taýýarmy diýen soraga “Siriýadaky mesele adamlar meselesi däl, eýsem terrorçylyk we «Yslam döwleti» topary» diýip jogap berdi.
Eýran Assadyň režimine, Tähranyň esasy regional ýaranyna maliýe we ýarag goldawyny berip, kömekleşip gelýän ýurt.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Biz kimdir birine öz pikirimizi ýetermek üçin gepleýäris hem ýazýarys. Biziň gepleşigimiz we ýazuwymyz aýratyn sözlemlerden ybarat bolýar. Gutarnykly pikir aňladýan söze ýa sözler ýygyndysyna sözlem diýilýär. Sözlemler gutarnykly intonasiýa bilen aýdylýarlar. Olaryň ilkinji harpy mydama baş harp bilen ýazylýar.
Sözlemiň grammatik hyzmaty onuň bir zady habar bermäge, soramaga ýa-da ýüzlenmäge hyzmat edýänligidir. Sözlemler birnäçe toparlara bölünýärler. Sözlemler öz aňladýan manylary boýunça üç hili bolýar:
Habar sözlemi bir zady habar bermegi aňladýar, onuň soňunda nokat (.) goýulýar.
Biz geldik.
Sorag sözlemi bir zady soramagy aňladýar, onuň soňunda sorag belgisi (?) goýulýar.
Eje, şu gün näme bişirdiň?
Ýüzlenme sözlemi ýüzlenmegi, begenmegi, haýyşy, gahary aňladýar, onuň soňunda ýüzlenme belgisi (!) goýulýar.
Ura, ertir kakam geljek!
Sözlemdäki zerur hasaplanýan sözüň nygtalyp aýdylmagyna logiki basym diýilýär. Logiki basymdan peýdalanylmagy sözleýşimiziň täsirliligini artdyrýar.
Pikiriň diňleýjä aýdyň we düşnükli ýetirilmegi üçin sözleýişde azajyk säginilýär. Şol säginmä pauza diýilýär. Säginmäniň belgisi iki dik çyzykdyr.
Şu gün okuwçylar // öňkülerinden // has ir // geldiler.
Käbir halatlarda sözlemde pauzanyň orny üýtgände, sözlemiň aňladýan manysy hem üýtgeýär.
Belli bir sözüň, söz düzüminiň ýa-da sözlemiň degişli, gerekli äheňde aýdylmagyna intonasiýa diýilýar. Gepleýşiň, sözleýşiň sazlaşykly, mylaýym heňli gurluşy, geplenende äheňiň, sesiň ýokary galyp we aşak düşüp durmagy intonasiýa mahsus bolan alamatlardyr.
Söz düzümleri we sözlemler sozleriň özara baglanyşmaklary netijesinde hasyl bolýarlar. Bu baglanyşygyň iki hili görnüşi bar: garaşly we garaşsyz baglanyşygy.
Sözleriň deň hukukly baglanyşygyna garaşsyz baglanyşygy diýilýär. Şu ýol bilen deňdeş agzalar, ýüz tutma sözler we tirkeş sözler baglanyşýarlar.
Guljan, Merjen, Gül üçüsi öýe girip gitdiler.
Garaşly baglanyşykda bir söz ikinji söze garaşly bolup, garaşly söz esasy sözi aýyklap gelýär.
Ak kepderi uçup gitdi.
Garaşly baglanyşykda garaşly sözler esasy sözlere ylalaşma, eýerme, ýanaşma ýollary bilen baglanyşýarlar.
Ylalaşma baglanyşygy - garaşly sözüň esasy söz bilen sanda we ýöňkemede ylalaşmagy. Bu baglanyşyk, esasan, eýe bilen habaryň arasynda bolýar.
Enem (1-san) derrew ýola (1-san) çykdy.
Ýanaşma baglanyşygy - garaşly sözüň esasy söz bilen hiç hili üýtgediji goşulmasyz we kömekçi sözsüz diňe tertip taýyndan baglanyşygy.
Beýik daglar dumanlap görünýär.
Eýerme baglanyşygy - garaşly sözüň esasy söze eýermegi bilen ýüze çykýan baglanyşyk. Bu baglanyşykda garaşly söz esasy söze, onuň talap etmegine görä, düşüm goşulmalarynyň ýa-da sözsoňy kömekçileriniň üsti bilen baglanyşýar.
Suwsap iýeňde garpyz agzyňa bal ýaly degýär
Şu sözlemde bal diýen garaşly söz ýaly kömekçisi arkaly degýär sözüne baglanýar.
Sözlemde sözleriň tertibi arkaly biz sözlemdäki iň zerur sözi ýüze çykarýarys. Türkmen dilinde, köplenç, eýe sözlemiň başynda, habar hem ahyrynda gelýär. Poeziýa eserlerinde bu kadanyň saklanylmaýan, sözleriň tertibiniň üýtgedilýän ýagdaýlary köp duşýar. Şuňa dilde inwersiýa diýilýär.
Soradym (habar) men alymdan (eýe)
Diledim (habar) men zalymdan (eýe).


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa işleri boýunça kömekçisi Robert O.Bleýk 14-19-njw fewral günleri ikitaraplaýyn konsultasiýalara gatnaşmak üçin Türkmenistana we Özbegistana barar.
Robert O.Bleýk hökümet wekilleri, işewür liderler, graždan jemgyýetçiliginiň wekilleri bilen duşuşar. Ol 16-njy fewralda Aşgabatda ýyllyk ikitaraplaýyn kosultasiýalara syn berer.
ABŞ Merkezi Aziýa ýurtlary bilen şeýle konsultasiýalary 2009-njy ýyldan bäri geçirip gelýär. Şol konsultasiýalarda strategik hyzmatdaşlygy, ykdysady problemalary, adam hukuklaryny we regionyň meselelerini goşmak bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň dürli ugurlary maslahat edilýär.


text:
Şenbe güni Birleşen Ştatlaryň resmileri Owganystanyň harbylarynyň eden hüjüminde nobatdaky bir amerikan esgeriniň ölendigini mälim etdiler.
Şeýlelikde, bu amerikan esgeriniň ölümi soňky 11 ýylyň dowamynda Owganystanda alnyp barylýan harby operasiýalaryň barşynda ölen amerikan harbylarynyň umumy sanyny 2 müňe ýetirdi.
ABŞ-nyň bir resmisiniň tassyklamagyna görä, bu soňky hüjüm şenbe güni Owganystanyň Wardak welaýatynda amala aşyrylypdyr.
Ýekşenbe güni irden Owganystandaky howpsuzlyk boýunça halkara ýardam güýçleriniň komanduýuşisi general-leýtenant Adrian Bradşaw Kabulda žurnalistlere beren interwýusynda NATO-nyň bir esgeri bilen daşary ýurtly bir işgäriň-de ölendigini tassyklady.
“Örän gynansak-da, Owganystanyň Milli Armiýasynyň üç sany işgäri bilen birlikde, halkara ýardam güýçleriniň bir esgeri hem-de bu güýçlerde kontrakt boýunça işleýän bir raýat işgäri öldürildi” diýip, general-leýtenant Adrian Bradşaw mälim etdi.
Emma ol bu bolan wakanyň jikme-jikligi barada hiç hili maglumat bermedi. Ol diňe bu waka boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny aýtmak bilen çäklendi.
Wakanyň käbir anyk taraplary
Wakanyň ýüz beren ýeri bolan Wardak welaýatynyň administrasiýasynyň metbugat sekretary Şahidullah Şahid bu atyşyklaryň özara düşünişmezlikler sebäpli ýüze çykan bolmagy mümkin diýlip çaklanylýandygyny aýtdy. Ýöne ol bu wakada ölen we ýaralanan adamlaryň anyk sanynyň henizem gutarnykly belli däldigini mälim etdi.
Onuň sözlerine görä, owgan harbylary bilen amerikan harbylarynyň arasyndaky özara atyşyklar Wardak welaýatynyň Sýedabad etrabyndaky owgan güýçlerine degişli bir barlag punktunda, Owgan-Amerikan harby bazasynyň golaýynda ýüze çykypdyr.
Şeýlelikde, şu ýylyň başyndan bäri Owganystanda ýerli owgan harbylarynyň we polisiýa işgärleriniň atan oklaryndan NATO-nyň azyndan 52 harbysy heläk boldy.
Mundan iki hepde ozal Owganystandaky howpsuzlyk boýunça halkara ýardam güýçleri şular ýaly wakalaryň ýygjamlaşmagy sebäpli owgan harbylary bilen alyp barýan bilelikdäki operasiýalarynyň sanyny görnetin azaltdy.
Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Leon Panetta geçen hepdäniň penşenbe güni bu mesele barada eden çykyşynda şu günki gün Owganystandaky NATO-nyň düzümine girýän ähli daşary ýurt harby toparlarynyň owgan harbylary bilen alyp barýan operasiýalaryna täzeden garaýandygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligi anna güni irden Moskwanyň etegindäki ruhy näsaglaryň keselhanasynda ýüz beren ýangynda 38 adamyň ölendigini aýdýar. Bu ölenlerden ikisiniň bu keselhananyň medisina işgärleridigi aýdylýar.
Bu bolan waka barada Moskwa oblastynyň gubernatorynyň wezipesini ýerine ýetiriji Andreý Worobýow anna güni bu barada şeýle diýdi: “Bu wakada diňe näsaglardan ikisine ýanýan binadan çykmaklyk başardypdyr. Sebäbi ýangyn örän güýçli bolupdyr we signalizasiýanyň işländigine-de garamazdan, diňe iki adama binadan çykmaklyk başardypdyr”.
Maglumata görä, Moskwanyň etegindäki Ramenskiý şäherçesinde ýerleşýän bu ruhy keselhanadaky ýangyn anna güni daňdanlar ýüze çykypdyr. Ýangynyň sebäplerini anyklamak boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygy aýdylýar.


text:
Şenbe güni agşam Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň režimine garşy sanksiýalary girizmek barada biragyzdan rezolýusiýa kabul etdi.
Bu kabul edilen rezolýusiýa Muammar Kaddafiniň ýakyn toparlaryna we onuň maşgala agzalaryna ýurduň daşyna syýahat etmekligi gadagan edýär.
Mundan daşary, kabul edilen bu rezolýusiýa Muammar Kaddafiniň ýakyn toparlarynyň we onuň maşgala agzalarynyň daşary ýurtlardaky bank hasaplaryny doňdurmaklygy-da öz içine alýar.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň kabul eden bu rezolýusiýasy Liwiýada protestçilere garşy güýç ulanylmagy we parahat ýaşaýjylaryň öldürilmegi bilen bagly wakalar boýunça Halkara Suduny jenaýat-derňew işlerini ýola goýmaklyga-da çagyrýar.
Kabul edilen rezolýusiýada Liwiýa bilen ýarag söwdasynyň edilmegi-de gadagan edilýär.
Şenbe güni Liwiýanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisiniň orunbasary Ibrahim Dabbaşi bu kabul edilen rezolýusiýanyň Liwiýada hökümete garşy çykyş edýän öz halkyna moral goldaw boljakdygyny aýtdy.


text:
Ýene-de sanlyja günden mekdep ýaşyna ýeten müňlerçe ýaşajyk türkmenistanlylar ýurduň orta mekdepleriniň bosagasyndan ätlärler. Häzirki döwürde olaryň ene-atalarynyň esasy aladasy olary ýokary hilli bilim berip biljek mekdebe okuwa ibermek.
Bu hili mekdeplere halk arasynda “prestiž” ýa-da “abraýly” mekdepler diýlip at berilýär. Ilat arasynda öz çagalaryny abraýly hasaplanýan orta mekdeplere okuwa bermek isleýän ene-atalar az däl.
Berilýän bilimiň hili boýunça, paýtagtyň 7-nji, 12-nji, 27-nji, 16-njy orta mekdepleri, ilat arasynda abraýly diýlip tanalýan mekdeplerden käbirleri. Käbir ene-atalaryň aýtmaklaryna görä, onuň sebäbi bu mekdeplerde daşary ýurt dillerini öwretmäge ýykgyn edilşi bilen bagly.
Giriş talaplary
Ýöne şol abraýly mekdeplere girmek aňsat däl. Olaryň käbirinde okamak üçin ýörite giriş synaglaryndan geçmeli bolýar. Şonuň üçin ene-atalar öz çagalary şol synaglardan geçip biler ýaly birnäçe aý öňünden ýörite repetitorlary hakyna tutýarlar.
Şolaryň birem özüni Gulgeldi diýip tanadan 37 ýaşly aşgabatly.
"Bu mekdepde birnäçe daşary ýurt dillerini öwredýärler. Mekdepdäki mugallymlar hem tejribeli kadrlar. Mekdepdäki düzgün-tertip hem gowy" diýip, şu ýyl 27-nji orta mekdebiň birinji klasyna ogluny okamaga iberýän Gulgeldi gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ildeşlerimiziň aýtmaklaryna görä, paýtagtyň rus bölümi bolan orta mekdepler hem mekdepleriň abraýly diýlip hasaplanýan kategoriýasyna degişli. Şonuň üçin soňky ýyllaryň dowamynda bu hili mekdeplere bolan talap hem has artdy.
Aşgabadyň "Parahat" mikroraýonyndaky 55-nji mekdep. Awgust, 2012 ý.
Mysal üçin, Aşgabadyň 55-nji orta mekdebiniň türkmen bölüminiň her klasynda 20-25 okuwçy okaýan bolsa, mekdebiň rus bölüminiň klaslarynda okaýan okuwçylaryň sanynyň 40-a golaýlaýandygyny bu mekdebiň adynyň efirde tutulmazlygyny islän mugallymy aýdýar.
"Postsowet döwletlerine okamaga gitmäge mümkinçilik döränsoň, rus bölümli orta mekdeplerde okaýan çagalaryň sany artdy. Mundan başga-da rus bölüminde berilýän bilim programmasy hem türkmen bölümindäkiden tapawutly" diýip, 55-nji orta mekdebiň adynyň efirde tutulmazlygyny haýyş eden mugallymy aýtdy.
Ilat arasyndaky maglumatlardan çen tutulsa, orta mekdepleriň ýöriteleşdirilen synplary we mekdeplerdäki “A” synplar hem abraýly diýlip hasaplanýar. Bu synplarda berilýän bilimiň hiliniň beýlekilerdäkiden tapawutlanýandygyny orta mekdepleriň mugallymlary hem tassyklaýarlar.
Adynyň efirde tutulmazlygyny islän 55-nji orta mekdebiň mugallymynyň aýtmagyna görä, orta mekdepleriň köpüsinde ýörite synplar düzülýär hem-de çagalar ol synplara synag esasynda kabul edilýär.
"Bu klaslarda okuwçylara berilýän bilimiň hili gowy. Açyk sapaklar hem şol klaslarda geçirilýär. Mekdebe barlag komissiýasy gelende hem şol klaslaryň sapagyna girýärler" diýip, 55-nji orta mekdebiň mugallymy gürrüň berýär.
Kadadan çykma
Abraýly diýlip hasaplanýan orta mekdepleriň adaty orta mekdeplerden tapawutlanýan ýene-de bir häsiýetli tarapy – bu mekdeplerde barly maşgalalaryň çagalarynyň okaýandygy bilen bagly.
1-nji synp okuwçylary. Aşgabat. 2011 ý.
Abraýly mekdeplere, ýöriteleşdirilen klaslara synag arkaly okuwçy kabul edilýändigine garamazdan, käbir halatda çagalaryň öz bilimi boýunça şol ekzamenlerden geçip bilmeýändiklerini ene-atalaryň käbirleri aýdýarlar. Olardan birem özüni Atamyrat diýip tanadan ildeşimiz.
"Bu synaglar göz üçin edilýän zat. Aslyýetinde kim köpräk para berip bilse, şonuň çagasam şol mekdeplerde okaýar, 2-3 muň dollara çenli para talap edilýän halatlaram bar" diýip, özüni Atamyrat diýip tanadan 36 ýaşly aşgabatly ildeşimiz aýtdy.
Bilim işgärleriniň aýtmaklaryna görä, düzgün boýunça her bir çaga ýaşaýan ýeriniň golaýyndaky orta mekdeplerde okamaly. Emma orta mekdeplerde berilýän bilimiň hiliniň biri-birinden tapawutlanýandygy sebäpli, okuwçylaryň köpüsi öz ýaşaýan ýerlerinden uzakda ýerleşýän mekdeplere okuwa gatnamaly bolýarlar. Bu ýagdaý paýtagtyň käbir orta mekdepleriniň boşap galmagyna hem getirýär.
Aşgabadyň demirgazygynda, demir ýolunyň gaýrasynda ýerleşýän orta mekdepleriň käbirlerinde diňe bir klas bolup, onda okaýan okuwçylaryň sany 20-ä hem ýetenok. Bu mekdepleriň töwereginde ýaşaýan käbir ýaşaýjylaryň Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, onuň sebäbi şol mekdeplerde berilýän bilimiň hili bilen bagly.


text:
Şeýle-de ol ýurtda bilime, internet elýeterliligine, saglyga, ilatyň durmuş-ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmaga, daýhanlaryň meselelerini çözmäge üns berjekdigini aýdypdy.
Nyýazow döwründe ýatyrylan ýa azaldylan pensiýalaryň dikeldilmegi, mekdepleriň we ýokary okuw jaýlarynyň okuw möhletleriniň Nyýazowdan öňki halyna getirilmegi, ýurt içinde hereket çäklendirmeleriniň azalmagy, mugallymlaryň iş sagatlarynyň azaldylyp, aýlyklarynyň köpeldilmegi, galyberse-de, türkmen hojalyklaryna internet çekilip başlanmagy, daşary ýurtlar bilen gatnaşyklaryň ýygjamlaşmagy ýaly zatlar Berdimuhamedowyň hakyky halk bähbidini araýan, ýapyk ýurdy dünýä açýan reformaçy prezident boljagyna umyt döretdi. Syýasy reformalar
Şonuň bilen bir wagtda Türkmenistanda garaşylýan, umyt edilýän syýasy reformalar, syýasy erkinlik we graždan azatlygy, metbugat azatlygy meselelerinde görnetin öňegidişlik bolmady.
2009-njy ýylyň ikinji ýarymynda daşary ýurtda okaýan türkmen studentleriniň bir bölegine syýahat gadaganlygy girizilip (soň bu mesele bölekleýin çözüldi), Birleşen Ştatlardan gelmeli 47 meýletinçiden ybarat Parahatçylyk korpusynyň wekilleriniň öňi baglanandan soň, daşary ýurt metbugaty Türkmenistanda bir şahsyýet kultundan ikinji şahsyýet kultuna geçilmek ähtimallygyna ünsi çekdi.
Galyberse, ýerli synçynyň şu ýyl “Azathabar.com” saýtynda ýazmagyna görä, prezident Berdimuhamedowyň häkimiýete gelen döwründe öňe süren «Döwlet adam üçindir» diýen şygary hem «Adam döwlet üçindir» diýen şygar bilen çalşyrylyp başlandy.
Eýsem şu üç ýylda G.Berdimuhamedowyň ýurt baştutany we syýasatçy hökmünde nähili güýçli we asgyn taraplary göze ildi?
Türkiýäniň Gazy uniwersitetiniň halkara gatnaşyklary bölüminiň professory Mehmet Seýfetdin Eroluň pikirine görä, prezident Berdimuhamedowyň öňünde Nyýazow döwründe ýapyk ýurt hökmünde tanalan Türkmenistany dünýä täzeden açmak wezipesi durdy we onuň bu ugurdaky tagallalary häzir öz netijelerini berip ýör.
Professor Eroluň pikiriçe, Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň bähbitlerini goramak meselesinde Orsýet bilen bolan gepleşiklerdäki tutanýerliligi we şol bir wagtda Hytaý, Eýran we Günbatar ýurtlary bilen gatnaşyklary gowulandyrmak baradaky tagallalary onuň güýçli tarapy hökmünde bellenilmäge mynasyp.
Professor Erol Berdimuhamedowyň alyp baran daşary syýasaty netijesinde «Türkmenistan bu gün sebitde goňşularynyň hiç biri bilen problemasy bolmadyk, belki-de ýeke-täk ýurt bolup durýar» diýýär we onuň geljekde Owganystan meselesinde has köp tagalla etmelidigini belleýär.Prezidentiň güýçli we gowşak taraplary
Azatlyk we Azat Ýewropa Radiosynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça analitigi Brýus Panniýer hem Berdimuhamedowyň Nyýazow döwründäki ýapyk ýurdy dünýä açmakda eden işleri baradaky pikir bilen ylalaşýar: «Men Berdimuhamedowyň güýçli tarapy hökmünde onuň Türkmensitany halkara izolýasiýasyndan belli derejede çykaryp başlamagyny görkezerdim. Nyýazow döwründe Türkmenistan Orsýet, Eýran ýaly ýurtlar bilen gatnaşygyny nazara almasaň, daşarky dünýä bilen kän gatnaşmazdy. Emma Türkmenistan indi dünýäde gowy tanalýar we dünýäniň bir topar ýurtlary bilen gatnaşyp, ykdysadyýet, maliýe hem söwda meselelerinde öz pozisiýasyny berkidýär».
Eýse, şu üç ýylda prezident Berdimuhamedowyň nähili gowşak ýa asgyn taraplary göründi? “The Economist” žurnalynyň geçen ýylyň aýagyndaky bir sanynda ýazmagyna görä, «Berdimuhamedow tebigaty boýunça lider däl we oňa bir zatlar edýän bolup görünmek gerek hem ol öz hötdesinden geljek ownuk işlerini basym edip gutardy hem çynlakaý reformalaryň onuň häkimiýetine wehim salmagy mümkin.»
Brýus Panniýeriň pikirine görä, Berdimuhamedow prezidentliginiň ilkinji ýylynda Türkmenistany täzeden gurmak we has gowy ýurda öwürmek baradaky pikirlerinde has tutanýerli we garaşsyz görünýärdi. Ýöne soň ol ýa daşary syýasata köp üns berip, içeri syýasaty gözden salanlygyndan, ýa-da ýurt içindäki käbir maslahatçylary sebäpli Nyýazowa has kän meňzäp başlady.
«Men ol özüniň köp adamdan gowudygy, Hudaý bilen adam aralygynda bir ýerlerde durandygy» baradaky pikire ynanyp başlady diýip, pikir edýärin. Bu Nyýazow režiminiň hem erbet taraplarynyň biridi. Nyýazowda hem ýurtda özüniň hemmelerden gowudygy, özünden ýokarda diňe Hudaýyň durandygy baradaky pikir bardy, Berdimuhamedow hem haýaljakdan şu ugra süýşüp barýan ýaly» diýip, Azatlyk we Azat Ýewropa Radiosynyň analitigi B.Panniýer aýdýar.


text:
Päkistanyň demirgazyk-günbataryndaky tire sebitinde bir aýal azyk möhüri üçin nobata duran adamlaryň arasynda özüni partladyp, azyndan 40 adamy öldürdi.
Ol aýalyň özüni partlatmazyndan öň adamlaryň üstüne iki sany el granatyny zyňandygy aýdylýar.
Päkistanda janyndan geçen aýalyň amala aşyran ilkinji hüjümi diýip bilinýän kast edişde 50-den gowrak adam ýaralanandy.
Bu waka Bajaur tire etrabynyň Khar şäherinde, Dünýä azyk programmasynyň we beýleki gulluklaryň sebitiň konflikt zerarly kösenýän adamlara azyk paýlaýan merkezinde boldy.
Ýaralananlaryň köpüsiniň ýagdaýynyň agyrdygy we ölenleriň sanynyň artmagynyň ahmaldygy aýdylýar.


text:
Orsýetde 4-nji dekabrda Döwlet Dumasyna geçirilen saýlawlaryň netijelerinden närza protestçiler internetdäki sosial saýtlar arkaly birleşýärler. Olar 10-njy dekabrda Orsýetde köpçülikleýin demonstrasiýa geçirmegi we 25 müňden gowrak adamy köçelere çykarmagy planlaşdyrýarlar.
Döwlet Dumasyna saýlawlarda galplyklaryň bolandygy aýdylandan soňra, 18 müň çemesi adam Kremle garşy närazylygyny bildirmek üçin, 10-njy dekabrdaky ähliumumy proteste gatnaşmak isleýändigini “Facebook” saýtynda habar berdi.
Orsýetiň “V kontakte” saýtynda bolsa 7 müň adam şol proteste gatnaşjakdygyny mälim etdi.
Çarşenbe güni Duma saýlawlaryň netijelerine garşy Moskwada we Sankt-Peterburgda bolan protestlerde polisiýa ýüzlerçe adamy tussag etdi.
Oppozisiýanyň ýörişleri bir hususy media tarapyndan “Facebook rewolýusiýasy” diýlip atlandyryldy.
Moskwaly žurnalist we blogçy Ilýa Klişin 6-njy dekabrda geçirilen protestden dolanyp gelenden soňra, oppozisiýanyň 10-njy dekabrdaky mitingi barada “Facebook” saýtynda bildiriş goýdy.
Moskwa şäheriniň häkimiýetleri ilatyň proteste gatnaşmagyny togtatmak üçin özleriniň “Rewolýusiýa” meýdançasyny ýapjakdyklary baradaky habarlary inkär edýärler.
Klişiniň sözlerine görä, saýlawlaryň netijeleriniň “göz-görtele galplaşdyrylmagy” orsýetlileriň “sabyr käsesini doldurdy”:
—Moskwanyň käbir okruglarynda “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy sesleriň 90 prosentini alypdyr. Bu barypýatan galplaşdyrma we asla boljak zat däl. Meniň pikirimçe, adamlar muňa şahsy taýdan kemsidilmeleri hökmünde biynjalyk bolýarlar. Hut şu ýagdaý olaryň sabyr käsesiniň dolmagyna sebäp boldy.
Klişin özüniň haýsydyr bir syýasy toparyň agzasy däldigini we diňe saýlawlardaky bikanunçylyklar barada “YouTube” saýtynda goýlan wideo ýazgylary görenden soňra, “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasyna garşy bolandygyny aýdýar.
Döwlet Dumasyna geçirilen saýlawlar güni internetde saýlawlardaky galplyklar barada wideo-ýazgylar goýuldy. Olarda “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň tarapdarlarynyň 40 gezek ses berýändigi we beýleki bikanunçylyklar görkezilýär. Orsýetde 43 million adam internet ulanýar.
Ýazgylaryň roly
Orsýetli blogçy Aleksandr Morozow wideo-ýazgylaryň roluna ýokary baha berýär:
—Şol saýlawlary görkezen sosial saýtlar örän uly rol oýnaýarlar. Çünki, eger şolar bolmasady, onda biz Duma geçirilen saýlawlarda ençeme bikanunçylygyň bolandygyndan habarsyz bolardyk. Şonuň ýalyda, sosial saýtlaryň kömegi bilen saýlaw synçylary saýlaw merkezlerinde bolan bikanunçylyklar we eden-etdilikler barada giňden gürrüň bermäge ilkinji mümkinçiligi aldylar.
Häkimiýetler internetde garaşsyz habar beriş serişdeleriniň saýtlarynyň barha köpelýändiginden biynjalyk bolýarlar. Döwlet eýeçiligindäki telewideniýe bolsa protestler barada dymyp, prezident Dmitriý Medwedewiň we premýer-ministr Wladimir Putiniň oňyn çykyşlaryny berýärler.
Dargan Soýuzyň ahyrky lideri Mihail Gorbaçýow Duma saýlawlaryň netijlerini ýatyrmak we onuň täze tapgyryny geçirmek barada Putine aýdandygyny “Interfaks” agentligine habar berdi.
Çarşenbe güni orsýetli meşhur žurnalist Stanislaw Kuçer döwletiň eýeçiligindäki habar serişdelerde işleýän kärdeşlerini “professionallyga” we tussag etmeler, protestler barada habar bermäge çagyrdy. 7-nji dekabr gijesi bolsa “Rossiýa 1” federal telekanaly ilkinji gezek protestler barada wideo-ýazgy berdi.
Orsýetli meşhur blogçy Nawalnyý 5-nji dekabrdaky protest wagtynda tussag edilmezinden öň döwletiň eýeçiligindäki telewideniýäni tankytlady we öz egindeşlerini sesleriniň eşidilmegini gazanmaga çagyrdy.
Çarşenbe güni Nawalnyý suduň jaýynda žurnalistlere özüne garşy geçirilýän suduň “utançdygyny” aýtdy. Oňa 15 gün türme tussaglygyny bermek barada sud boldy.
Garaşsyz “Eho Moskwy”radiosynyň başlygy Alekseý Wenediktow Nawalnynyň tussag edilmegi “syýasy ýalňyşlyk bolup, bu ýagdaý ony internet liderliginden sesi sem edilen birine öwürdi” diýip “Twitter” hasabynda ýazdy.


text:
Türkmenistan köpler üçin özboluşly bir sowgat, esasan hem dünýäniň gülkünç diktatorlary barada makala ýazýanlar üçin...
Ýer togalagyndaky iň ýapyk ýurtlaryň biri hasaplanýan Türkmenistan özünde bolup geçýän geň-taň wakalar bilen hem giňden tanalýar. Belki-de, bu ugurda onuň bilen diňe Demirgazyk Koreýa bäsleşip biler.
Ýaňy ýakynda talantly aýdymçy, sazanda, şahyr, ýazyjy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şanyna döredilen ilkinji ak heýkel barada, onuň ak reňklere bolan päk söýgüsi barada, şeýle hem onuň öz şahsyýet kultyny döretmek üçin edýän tagallalary barada habar beripdik.
Indi bolsa Türkmenistandan şeýle habar gelip gowuşdy – dünýäde adam hukuklaryny iň erbet bozýan ýurtlaryň birinde “Saglyk we bagtyýarlyk” hepdeligi başlandy. Onuň çäginde “Bagtyýarlygyň ruhlandyryjy döwri” we “Bagtyýarlykdan ylham alan döwrüň kuwwaty” ady bilen sahnalaşdyrylan spektakllar geçirilýär.
Berdimuhamedow býujet işgärleriniň bedenterbiýe bilen has köp meşgul bolmalydyklary barada hem görkezme berdi. Bu hepdelik adat boýunça Aşgabadyň etegindäki 8 kilometrlik “Saglyk ýoluna” ýüzlerçe adamyň ýörişi bilen tamamlanar.
“Associated Press” habar agentliginiň habarçysy Aleksandr Werşinin şeýle ýazýar:
Türkmenistanyň awtoritar prezidenti muny baýramçylyklaryň hepdeligi diýip atlandyrýar, ýöne bu hepdelik käbir adamlar üçin ýönekeýje bedenterbiýe maşklaryndan ybarat bolup biler...
Bu hepdelik Türkmenistanda fewral aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Berdimuhamedow sesleriň 97%-ni alyp täzeden saýlanandan soň yglan edilen “Berkarar döwletiň Bagtyýarlyk döwri” atly ideologiýanyň bir bölegi bolup durýar.
Bagtly bol! Bu saňa buýruk!


text:
Gaitide mergi epidemiýasyna garşy geçirilen protestlerde Birleşen Milletler Guramasynyň parahatçlyk güýçleri bilen bolan çaknyşyklar netijesinde iki adamyň ölendigi habar berildi.
Gaitide käbir adamlar merginiň ýaýramagyna BMG-niň parahatçylyk korpusynyň dahylynyň bardygyny öňe sürýärler.
Duşenbe güni ýurduň paýtagty Port-au-Prinsde we Kap-Haitien şäherinde BMG-niň wekilleri bilen çaknyşyklar ýüze çykdy. BMG-niň wekilleri demonstranlara garşy göz ýaşardyjy gaz ulandylar.
Gaitide ýaýran mergi epidemiýasy sebäpli häzire çenli 1,000 çemesi adamyň ölendigi habar berilýär.
Ekspertleriň aýtmagyna görä, bu epidemiýanyň näme sebäpli ýüze çykandygyny anyk kesgitlemek juda kyn.


text:
Orsýetiň prezidenti W.Putin Soçide ukrain kärdeşi W.Ýanukowiç bilen duşuşdy.
Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow olaryň anna güni öýlän, Olimpiýanyň açylyş dabaralarynyň çäginde duşuşandygyny aýtdy.
Bu duşuşyk uly derejeli amerikan diplomaty Orsýetiň Ukrainadaky anti-hökümet jeňçilere ABŞ-nyň Kiýewdäki ilçihanasy tarapyndan tälim berildi diýen sözlerini ýalana çykarandan soň boldy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň kömekçisi Wiktoria Nuland Waşingtonyň we halkara jemgyýetçiliginiň, eger liderler derhal demokratik reformalary durmuşa geçirmäge girişseler, has köp kömek bermäge hem taýýardygyny aýtdy.


text:
Biz penşenbe güni ýerli wagt bilen irden sagat 9-da Oşa geldik.
Aeroportdan çykyp, maşynly şäheriň merkezine barýarkak, gözümize ilen az sandaky özgerişlerden biri – ýoluň üstündäki barrikadalaryň aýrylmagydy. Ýöne şol barrikadalardan biri aeroportuň ýakynynda we beýlekisi bolsa, şäherden çykan ýeriňde henizem göze ilýär. Oşda ýakynda bolan çaknyşyklarda weýran bolan we oda ýakylan binalardan köpüsiniň töwereginden döwlen çüýşeler ýygnalyp alnypdyr. Weýran edilen naharhanalar hem arassalanypdyr. Emma olaryň durky, elbetde, gowy däl. Olaryň köpüsiniň üçegi ýok. Ýöne, muňa garamazdan, olar mundan bir aý öňki durky bilen deňeşdirilende has arassa görünýär.
Men diňe şäheriň merkezindäki ýagdaý barada gürrüň berýärin. Haçanda özbekleriň köpçülikde ýerleşýän regionlaryna baranyňda, durumyň olar üçin oňyndygyny aýtmak kyn. Olara azyk-iýmit ýetmezçilik edýär. Biziň baran şol regionymyzda birki sany maşyn gözümize ildi. Şol adamlar maşynda getiren önümlerini halka satýar ekenler. Bu özbekleriň köpçülikde ýerleşýän şol regionynda halkyň azyk-iýmit bilen üpjünçiliginiň esasy ýollaryndan biri ýaly bolup görünýär.
Regionyň ýaşaýjylarynyň köpüsi yzyna dolandy we olardan ýarpysyndan gowragy öz garyndaşlarynyň öýlerinde ýaşaýarlar. BMG-niň Bosgunlar boýunça kommissiýasy olara ýaşar ýaly çadyr hem paýlapdyr. Onsoň olaryň uly bölegi häzirki döwürde öňki öýlerinde, ýykylan we weýran bolan jaýlarynyň gapdalynda çadyr gurup ýaşaýarlar.
Etniki özbeklere bolan garaýyş barada gürrüň edilende soňky bir aýyň dowamynda duýarlykly üýtgän zadyň bardygyny aýtmak kyn. Biz penşenbe güni gün irden Oşuň ýakynynda ýerleşýän Kirpçeny diýlen oba bardyk. Şol oba baranymyzda bir öýüň öňünde “Serhetsiz lukmanlar” toparynyň maşyny gözümize ildi. Biz şol öýe girdik. Olaryň Gyrgyzystanyň esgerleri tarapyndan şu gün irden we düýnki ýenjilen özbekleri bejerýänligini gördük. Öten gije gyrgyz esgerleri köçäniň gyrasynda ýerleşýän bir dükandan bahasyny tölemän, garpyz alyp gidipdirler, şonuň üçin şol ýerde gykylyk turupdyr.
Penşenbe güni irden şol obada ýene harby çäreler geçirildi. Munuň sebäbi, belkem, öten gije bolan şol waka bilen baglydyr. Esgerler birnäçe adamy tussag edip, olardan birnäçesini hem ýenjipdirler.
Häkimiýetler günäkärlenýär
Men ýerli adamlar bilen gepleşenimde, olar munuň gündelik kadaly ýagdaýa öwrülenligini aýtdylar. Olaryň bu pikiri beýleki halkara synçylary tarapyndan öňe sürülýän garaýyşlary tassyklaýar. BMG-niň Adam hukuklary boýunça kommissary Nawi Pillaý tarapyndan penşenbe güni ýaýradylan beýanatda hem Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleriniň adamlary dürli gynamalara sezewar edenligi barada özüne hasabatlaryň gowşanlygy aýdylýar.
Pillaýyň beýanatynda şeýle diýilýär “Köpüsi ýaş-ýetginjeklerden we, umuman aýdylanda, aglabasy etniki özbeklerden ybarat bolan ençeme adam wagtlaýyn tussaghanalara salyndy. Bu ädimler agzalan çäräniň diňe etniki sebäplere esaslanýandygyny görkezýär, olar Gyrgyzystanyň kanunlaryna-da, halkara kanunlara-da gabat gelenok”.
“Ýagdaýy nähili gowulandyryp bolar hem-de bu wakalara sebäp bolýan zatlar näme?” diýlen soraga jogap berip, özbekleriň köpüsi ýerli administrasiýany aýyplaýarlar. Ýerli administarsiýa diýlende göz öňünde tutulýan adamlar şäher häkimi we onuň ýakyn ýaranlarydyr. Alada goýýan esasy zat – özbekleriň ýurtda hiç kime, şol sanda Bişkege, Oşdaky ýerli administrasiýa, elbetde, polisiýa we esgerlere ynamynyň bolmazlygydyr.
“Bu meseläni nähili çözüp bolar? Eger ÝHHG Oşa howpsuzlyk güýçlerini, hatda ýaragsyz adamlary iberse nähili bolar?” diýlen soraga olaryň ählisiniň oňyn jogap berýändiklerini, bu pikir bilen ylalalşýandyklaryny aýtdylar. Olar regionda professional toparyň zerurdygyny we Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleriniň we esgerleriniň alyp barýan işlerine gözegçilik etjek mehanizmiň bolmalydygyny bellediler. ÝHHG-niň polisiýa güýçleri bu regiona getirilse, wagtlaýyn tussag etmeleriň we gynamalaryň derhal togtajakdygyna ynamlarynyň bardygyny aýtdylar.
Biziň bilen söhbetdeş bolan we aglabasy özbeklerden ybarat şol toparyň aýtmagyna görä, bu iş näçe çalt amala aşyrylsa, şonça-da gowy bolar. Olar daşary ýurt polisiýa güýçleriniň Oşa we bu şäheriň töwereginde ýerleşýän obalara iberilmegi baradaky pikiriň tassyklanmagyny we şol harbylary ýakyn wagtda sebitde görmek isleýänliklerini aýtdylar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Brýus Panniýer maglumatlary Oşdan iberdi.


text:
Brazil topragynda yzly-yzyna iki gezek dünýä ýaryşy geçýär. Mundan iki ýyl ozal ol ýerde futbol boýunça dünýä ýaryşy bolupdy. Indi Rio-de-Žaneýroda XXXI Tomusky Olimpia oýunlary başlanýar.
Az-kem taryh
Bu oýunlaryň uzak taryhy bar. “Gadymy Gresiýada iň gadymy we meşhur umumy-grek baýramçylygy, ýaryşlary. Olimpia oýunlary Zews hudaýynyň hatyrasyna biziň eramyzdan öň 776 ýyldan dört ýyldan bir gezek Olimpiadada geçirilýär” diýip, Türkmen ensiklopediýasynda (6 t, 306-sah) ýazylýar.
Olimpia oýularynyň hormaty şeýle uly bolup, ir zamanda bäş gün dowam edipdir. Onuň 1-nji hem 5-nji günleri mal soýlup baýramçylyk edilipdir. Aralykdaky günlerde erkekleriň hem oglan-ýetginjekleriň arasynda sport bäsleşigi bolupdyr. Onuň hormatyna şol günlerde uruşlar ýatyrylypdyr.
Olar “sagdyn bedende, sagdyn ruh ýaşaýar” diýip düşünipdirler. Sport bilen meşgullanmak ýa-da bizde aýdylyşy ýaly beden terbiýesi şeýle ir zamandan ýola goýlup, oňa aýratyn ähmiýet berlipdir.
Oýunlar hristian dininiň ornaşmagy hem güýçlenmegi bilen, Mesihiň dogumynyň 394-nji ýylynda ýatyrylýar. Sebäbi ol köp hudaýa ynanýanlaryň baýramy hasap edilipdir.
Janlanyş
Aslynda dürli bäsleşikleri geçirmek ähli döwürlerde bolupdyr. Ýöne ol ýaryşlar bir sebitiň çäginde geçipdir. Soňlugy bilen sagdyn ýaşlary ýetişdirmek üçin sportuň – beden terbiýesiniň ähmiýetine aýratyn üns berlipdir.
Progressiw pikirli adamlar bolsa “ýaşlar söweş meýdanlarynda biri-birine garşy durman, eýsem göreşde biri-birinden üstün çyksynlar” diýen ideýany öňe sürüpdirler.
Bu oýunlary halkara derejesinde ýaňadan ýola goýmak pikirleri güýçlenip başlaýar. 1896-njy ýylda, Oýunlaryň dörän ýurdunyň paýtagty Afinyda ilkinji Olimpia oýunlary geçirilýär hem Halkara Olimpiada Komiteti döredilýär. Ol ýaryşa 14 döwletden 241 sportsmen gatnaşsa-da, örän şowhunly geçýär. Bu Oýny guraýjylaryň göwnüne ýarap, ony her dört ýyldan üznüksiz ýagdaýda Gresiýada geçirmegi teklip edýärler. Ýöne ol Halkara Olimpiada Komiteti tarapyndan goldanmandyr.
Häzir Olimpia oýunlary 31-nji gezek geçirilýär. Günorta Amerikada bolsa ilkinji gezek bolýar.
Biziňkiler
Oýunlaryň haýsy ýurtda geçmegi barada dünýä derejesinde dawalar hem çekişmeler barýan mahalynda, türkmenler muňa gatnaşmakdan-da mahrumdylar.
Ensiklopediýalarda berilýän maglumatlara görä, SSSR-de diňe 1951-nji ýylda Olimpiýa komiteti döredilip, 1952-nji ýylda Helsinkide geçen XV Tomusky Oýunlara gatnaşyp bilipdirler. Olaryň arasynda türkmenleriň bolup-bolmandygy hakdaky maglumat belli däl.
Geçen 30 Olimpiadada türkmenlerden diňe bir adam – Marat Nyýazow tüpeňden ok atmak boýunça kümüş medala mynasyp boldy. Bu 1960-nji ýylda, Rimde geçirilen 17-nji Olimpia oýunlarynda başa bardy.
Soňky ýyllar içinde hiç bir Olimpiadada türkmenler medal alyp bilmedi. 1992-nji ýylyň Olimpiada oýunlarynda, ştanga göteriji Altymyrat Orazdurdyýewden tama uludy. Öz agramy boýunça, üç gezek dünýä çempiony bolupdy. Ýöne aýny pursatda ýaryşa goýberilmedi. Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň baş treneri öz pälwanlaryna ýan basyp, Altymyrady ýaryşa goýbermekden saklady. Soňky Olimpiada bolsa Altymyradyň saglygy hem ömri ýetmedi.
Bu gussaly taryh türkmenistanly ýaşlaryň alnyndan aýrylman gelýär. Ýogsa örän geýnüwli hem syratly ýaşlar Türkmenistanyň baýdagyny göterip, baýramçylyk dabarasynda tomaşaçylaryň öňünden geçýärler. Ýaryşda olara-da gezek ýetýär. Ýöne baýrakly ornuň golaýyna baryp bilýäni ýok.
Umytlar hem säwlikler
Türkmenistanda sporta az üns berilýändigini 80-nji ýyllardan aýdyp başladylar. Ýöne ol adamlary “watan dönügi” hökmünde masgara etdiler. Şeýle-de bolsa, ahyr-soňy bu ugra üns berlip, 1981-nji okuw ýylynda, Aşgabatda Bedenterbiýe instituty açyldy. Ýöne ol institutyň ýörite okuw jaýlary hem sport desgalary köp ýyllap bolmady.
Türkmenistan Garaşsyzlyk alandan soňra sporta bolan üns düýpli unudyldy. Orta mekdeplerde ýaşlara bu ugurdan tälim berilmedi.
Türkmenlerde pälwan çykaýar diýlen çaga aýratyn sarpa bilen seredipdirler. Onuň göwnüni döwmezlige, höwesini syndyrmazlyga ähmiýet beripdirler. Megerem, pälwany, göreşijini ýetişdirmek şeýle agyr hem jogapkärli bolsa gerek.
Olimpia oýunlary
Şeýle uly ýaryşlar barada gürrüň gidende, bizde bir söz aýdylýar. “Esasy zat şol ýaryşa gatnaşmak”. Türkmenistanly ýaşlarda şeýle hukuk bar.
Olimpia oýunlary ägirt uly halkara sport ýaryşydyr. Esasy ýaryşlar 15 gün dowam edip, howa şertlerine görä 16-18 güne-de çekip bilýär.
Geljek 15 günüň dowamynda Braziliýada BMG-da ykrar edilen dünýäniň 207 döwletinden gelen sportsmenler güýç synanyşar. Olar 306 medal ugrunda ýaryşarlar. Bu ýaryş dünýäde kimiň ýyndamdygyny, kimiň güýçlüdigini, kimiň mergendigini subut eder.
Ol diňe sport bäsleşikleri däl, eýsem umumy ynsanyýetiň ruhy baýramçylygy bolar. Güýjüň, beden sagatlygynyň dabarasyna öwrüler.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Şu gün amerikaly senator Mýanmanyň harby lideri bilen duşuşmak üçin bu ýurda sapara barýar. Gündogar Aziýa we Ýuwaş Okeýany regiony boýunça komitetiň başlygy, demokrat senator Jim Webb Mýanmada üç gün bolar we saparynyň dowamynda režimiň lideri General Tan Şwe bilen duşuşar.
Mýanmanyň demokratiýa lideri Ahň Sahn Suu Çi tussaglyk düzgenlerini bozandygy baradaky günäkärlemeler bilen ýene 18 aý öý tussaglygyna höküm edilenden soň bu sapar ýola goýuldy.
Kölüň gyrasynda ýerleşýan jaýa çakylyksyz baran bir amerikaly adam bolsa 7 ýyl azatlykdan mahrum edildi.


text:
Penşenbe güni Halkara futbol federasiýasy bu guramanyň ozalky prezidenti Joao Hawelanjyň we guramanyň ýolbaşçy komitetiniň ozalky agzasy Rikardo Tiekseýranyň millionlarça dollar para alandyklaryny tassyklady.
Şweýsariýanyň sudunyň materiallary esasynda Halkara futbol federasiýasynyň çap eden maglumatynda bu federasiýanyň ozalky başlygy Joao Hawelanjyň we onuň ozalky körekeni Rikardo Tiekseýranyň bilelikde jemi 22 million dollar para alandyklary aýdylýar.
Maglumata görä, bu para futbol ýaryşlarynyň efirde görkezilmek hukuklary bilen baglanyşykly berlipdir. Joao Hawelanj Halkara futbol federasiýasyna 1974-nji ýyldan 1998-nji ýyla çenli ýolbaşçylyk edipdi.


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe Merkezi Aziýa edýän bir hepdelik saparynyň dowamynda bu sebitdäki ýurtlar bilen söwda gatnaşyklaryny güýçlendirmäge üns berýär. Bu regionda Hytaý, Orsýet we Günbatar ýurtlary hem öz täsirini artdyrmak ugrunda bäsleşýärler.
26-njy oktýabrda Gyrgyzystanda Abe gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýew we premýer-ministr Temir Saryýew bilen aýry-aýrylykda gepleşikler geçirdi.
Gepleşikleriň netijesinde gelnen ylalaşyga görä, Ýaponiýa Gyrgyzystanyň ösüşi üçin Bişkegi 130 milliard ýapon ýeni, ýagny 1 milliard amerikan dollaryndan gowrak pul serişdesi bilen üpjün eder. Emma bu pul serişdesiniň haçan geçiriljekdigi barada belli bir wagt möhleti görkezilmedi.
“Mangoliýa we Merkezi Aziýa örän möhüm”
Ýaponiýa tarapyndan beriljek şol ýardam Bişkegiň golaýyndaky Manas halkara aeroportuny oňarmak üçin niýetlenen 16 million amerikan dollaryny, oba-hojalyk pudagy üçin niýetlenen 1,5 million amerikan dollaryny we ýurduň günortasyndaky Oş-Batken-Isfana garaýoluny oňarmak üçin niýetlenen 117 million amerikan dollaryny öz içine alýar.
Abe Ýaponiýanyň 50 çemesi kompaniýasynyň wekilleri bilen birlikde alty ýurda edýän saparyna 22-nji oktýabrda başlady. Ol ilki Mongoliýa, soňra Türkmenistana, Täjigistana we Özbegistana bardy we öňümizdäki günlerde Ýaponiýa dolanmazdan öň,onuň Gazagystana barmagyna garaşylýar.
Abe bu saparyna başlamazdan öň “Mongoliýa we Merkezi Aziýa geosyýasy ýerleşişi taýdan örän möhüm” diýip, bu sebitdäki “ýurtlaryň her biri bilen Ýaponiýanyň döwletara gatnaşyklary güýçlendirmekde örän uly ädimler ätmek isleýändigini” aýtdy.
Aşgabatda $18 milliardlyk ylalaşyk baglaşyldy
26-njy oktýabrda Ýaponiýanyň “Sumitomo Corporation” kompaniýasy tebigy gaza baý Türkmenistanda 400 megawat güýjündäki gaz elektrik stansiýasyny gurmak baradaky buýurmany alandygyny mälim etdi. Bu elektrik stansiýasynyň bahasy 300 million amerikan dollaryna barabardyr.
Ýapon kompaniýasy bu maglumaty Abe Türkmenistanyň hökümeti bilen bahasy 18 milliard amerikan dollaryna barabar ylalaşyklara gol goýandygyny mälim edenden üç gün soň yglan etdi. Abeniň sözlerine salgylanyp, gürrüňi edilýän elektrik stansiýasynyň gurluşygynyň 2018-nji ýylda tamamlanjakdygy aýdyldy.
24-nji oktýabrda Abe Täjigistanyň hökümeti bilen ikitaraplaýyn ykdysady hyzmatdaşlyga gönükdirilen ylalaşyklaryň sekiz sanysyna gol goýdy.
25-nji oktýabrda ýapon premýer-ministri Özbegistanyň energiýa, transport, tebigy baýlyklar, awto, telefon aragatnaşyklary we himiýa senagatyny öz içine alýan we bahasy 8 milliard amerikan dollaryna barabar bolan ylalaşyklara maliýe goýmagy ylalaşdy.
Özbek prezidenti Yslam Karimow bu proýektlere Ýaponiýanyň 5 milliard amerikan dollary we Özbegistanyň 3 milliard amerikan dollary möçberinde maliýe goýjakdygyny aýtdy.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani öz ýurduna garşy halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyna ýokary baha berip, dünýä döwletleri bilen baglaşylan ýadro ylalaşygynyň Tähranyň dünýä bilen gatnaşygynda «täze penjireleri» açandygyny aýtdy.
Rohani 17-nji ýanwarda parlamentde çykyş edip, bu ylalaşygyň Eýranyň ykdysadyýeti üçin «dönüş pellesi» bolandygyny aýtdy we şol bir wagtda energiýa baý ýurduň nebit girdejilerine has az garaşly bolmalydygyny belledi.
BMG-niň ýadro gözegçiligi guramasy 16-njy ýanwarda Eýranyň iýul aýynda gelnen ylalaşyk esasynda beren wadalarynda durýandygyny, ýagny öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirýändigini aýtdy. Bu tassyknama halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyna ýol açýar.
ÝB-niň Ýewropa geňeşi beýanat çap edip, özüniň «Eýranyň ýadro programmasyna dahylly ähli ykdysady we maliýe sanksiýalaryny ýatyrandygyny» aýtdy.
Waşington bolsa Eýrana garşy bank işleri, polat, ýük we beýleki ugurlarda girizen sanksiýalaryny resmi taýdan ýatyrdy.
Şeýle-de Eýran bäş amerikalynyň, şol sanda «Washington Post» gazetiniň žurnalisti Jason Rezaianyň Birleşen Ştatlar bilen tussag çalyşmak esasynda boşadylandygyny habar berdi.
Rohani 17-nji ýanwarda , "ýadro ylalaşygy biziň ýurdumyzy ösdürmegimiz, döwletiň abadançylygyny ýokarlandyrmagymyz, sebitde durnuklylyk we howpsuzlyk döretmek üçin ulanylmaly mümkinçilik» diýdi.
Ol Eýran gelmegine garaşylýan pullary we maýalary ýyllarboýy işsizlikden we ýokary inflýasiýadan ejir çeken ýurtda «ykdysady öwrülişik» döretmek üçin ulanmaly diýdi.
Eýrana özüniň ýyllyk sekiz prosent ösüş maksadyna ýetmek üçin her ýyl 50 milliard dollara çenli daşary ýurt maýasy gerek diýip, Rohani aýtdy.
Halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagy bilen, Eýran okean aňyrsynda bada-bat 30 milliard dollardan gowrak emläge eýe bolýar.
Eýranyň resmi habarlarynda Eýranyň daşary ýurtlarda doňdurylan emlägi 100 milliard dollara golaý diýlip hasaplanylýar.
Rohani parlamenti geljek ýyl üçin döwlet býujetiniň taslamasy bilen tanyşdyranda, bu ylalaşygyň Eýranyň ykdysadyýeti üçin, nebitiň bahasynyň aşaklan mahalynda, öz «göbegini özüniň kesmegi» üçin bir mümkinçilikdigini nygtady.
Emma, nebitiň bahasynyň 30 dollardan hem aşak gaçmagyna garamazdan, Eýran ýadro ylalaşygyndan soň öz nebit öndürijiligini artdyrmakçy bolýar.
75 milliard dollarlyk býujetiň taýýar bolanyna hepdeler geçipdi, emma Rohani ony ýadro ylalaşygy durmuşa geçirilýänçä aýan etmedi. Sebäbi ol sanksiýalaryň ýatyrylmagyna esaslanýardy.
Şeýle-de Rohani indi Eýrana, täze ykdysady reallykdan has gowy peýda görmek üçin, syýasy asudalygyň zerurdygyny aýtdy.
"Biziň ählimiz özümize päsgel berýän içerki we daşarky ownuklyklaryň islendiginiň öňüni almaly» diýip, ol aýtdy. "Islendik ähmiýetsiz we başga ýana çekiji dawa milli maksadalaýyklyga garşy gelýär."
Rohani Eýranyň ABŞ, Britaniýa, Fransiýa, Orsýet, Hytaý we Germaniýa bilen gol çeken ylalaşygynyň gepleşýän ähli tarap, Eýranyň içindäki ähli fraksiýa üçin utuş bolandygyny aýtdy.
Wena ylalaşygy Rohani prezident saýlananyndan soň iki ýyllap geçirilen gepleşiklerde gelindi.


text:
Oppozisiýa goldawçylary öldürilen Kreml tankytçysy Boris Nemsowyň hormatyna 1-nji martda Moskwada ýöriş geçirýärler.
Günbatar habar gulluklary ýörişe 10 müňden gowrak adamyň gatnaşýandygyny aýdýar, guramaçylar ýörişe 70 müň çemesi adamyň gatnaşýandygyny aýdýarlar, rus polisiýasy bu sany 7 müň diýip görkezýär.
TASS-yň maglumatyna görä, Sankt Peterburgda hem 6 müň çemesi adam Nemsowyň hatyrasyna ýörişe çykdy.
28-nji fewralda müňlerçe adam oppozisiýa lideri we ozalky wise-premýer Boris Nemsowyň Kremliň golaýyndaky köprüde 27-nji fewral gijesi atylyp öldürilen ýerinde gül çemenlerini goýdy we şem ýakdy. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bu ganhorlugy «prowakasiýa» hökmünde häsiýetlendirdi we Nemsowyň ejesine ganhorlaryň tapyljagyny hem-de jezalandyryljagyny aýtdy.
Emma Kremliň tankytçylary bu işde ahyrynda rus hökümetiniň jogapkärdigini öňe sürýärler.
Gürjüstanyň ozalky prezidenti Mihail Sakaşwili Putiniň ýoluny kesen adamlaryň nähilidir bir geň ýagdaýda şeýle hala düşýändigini aýtdy.
Nemsow Putiniň syýasatyna garşy 1-nji marta bellenen protest ýygnanyşygyndan iki gün öň öldürildi.


text:
Kiýewde ýüzlerçe adam geçen ýyl Ýewromaýdan protestleri döwründe ölen demonstrantlaryň hatyrasyna ýöriş geçirdi.
2014-nji ýylyň 18-21-nji fewral aralygynda Ýewromaýdan protestçileri bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan ýowuz çaknyşyklarda 100-den gowrak adam, şol sanda 17 howpsuzlyk ofiseri öldi.
Bu çaknyşyklardan birnäçe hepde öň, Ýewromaýdan protestlerine gatnaşýan başga-da dokuz adam ölüpdi.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko 20-nji fewraly resmi taýdan “Ýatlama güni” diýip yglan etdi. Bu sene Ýewromaýdan protestleri döwründe iň köp adamyň pida bolan günüdir.


text:
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň ýanynda Ýaş alymlaryň merkezi dörediler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça milli parlamentiň deputatlaryndan, ministrlikleriň we edaralaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň, Ylymlar akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň we ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlaryndan, şeýle hem ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň hem-de halkara guramalaryň, şol sanda Ýewropa Bileleşiginiň, ÝHHG-niň, UNDAF-yň, ÝUNISEF-iň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerinden ybarat düzümdäki wekiliýet «Altyn asyr» Türkmen kölüne sapar bilen bardylar.
Paýtagtymyzda milli senenamamyzyň ähmiýetli senesi bolan Ylymlar gününe bagyşlanan «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahat açyldy.
Maslahat biziň ýurdumyzyň milli ykdysadyýeti üçin strategiki häsiýete eýe bolan ýangyç-energetika toplumynda ylmy we maksatlaýyn praktiki ähmiýetli gözleg işlerini işjeňleşdirmäge gönükdirilendir.
Türkmenistanyň Prezidenti Кararlar gol çekdi
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň uly maslahatlar zalynda iş maslahaty geçirildi. Onda döwlet Baştutanymyzyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçiren giňişleýin mejlisinde öňde goýan wezipeleriniň çäklerinde ylmy-gumanitar pudagy mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň ilçileri Orsýetiň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegine we Ukrainanyň territorial bütewüligine garşy hereketlerine jogapkär diýip hasaplaýan şahslardan we guramalardan düzülen sanawdaky 146 adam we 37 gurama babatynda bank hasaplaryň doňdurulmagynyň we wiza gadagançylygynyň möhletini 9-njy martda ýaýbaňlandyrdylar.
Ýene alty aýlyk ýaýbaňlandyrylan sanawa Orsýetiň wise-premýeri Dmitriý Rogozin, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň geňeşçisi Sergeý Glazýew we Kremliň baş propagandaçysy Dmitriý Kiselýow girýärler.
Şeýle-de sanawa Krymyň birnäçe guramasy we gündogar Ukrainada orsýetçi separatistleriň toparlary girýärler.
ÝB-niň karary şu hepdäniň aýagynda güýje girer. 2-nji martda ABŞ şuňa meňzeş sanksiýalarynyň möhletini uzaltdy.


text:
Britaniýa radikal musulman ruhanysy Abu Hamza al-Masrini Birleşen Ştatlara ekstradisiýa etmäge taýýarlanýar.
Ýewropanyň Adam hukuklary sudy onuň terrorizm aýyplamalaryna jogap bermek üçin Birleşen Ştatlara iberilip bilinjegini aýtdy.
Abu Hamza bildirilýän günäleriň arasynda Birleşen Ştatlaryň Oregon ştatynda "Al-kaýdanyň" tälim lagerini döretmek synanyşygy hem bar.
Strasburg sudunyň çykaran karary uzaga çeken kanun söweşiniň soňy bolup, Abu Hamzanyň we ýene dört adamyň basym Birleşen Ştatlara iberilip bilinjegini aňladýar.
Abu Hamza Britaniýada 2004-nji ýylda tussag edilipdi. Waşington bu bäş adamyň özüne berilmegini öňräkden talap edip gelýärdi.


text:
Stambulyň polisiýasy Türkiýäniň iň uly gazetiniň güýç bilen alynmagynyň garşysyna protest bildirýän ýüzlerçe demonstranty dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz, suw toplaryny we rezin oklary ulandy.
«Zaman» gazeti 5-nji martda, polisiýanyň sud kararynyň ýerine ýetirilmegi üçin geçiren reýdinden soň, irden gaýtadan açyldy.
Wideoşekiller polisiýanyň göz ýaşardyjy gaz we suw toplaryny ulanyşyny, gije gazetiň binalaryna girmek üçin derwezäni güýç bilen döwşüni görkezýär.
Suduň «Zamany» döwlet kontroly astynda goýýan karary esasynda «Zamanyň» eýeçiligindäki Feza neşir toparyna girýän «Jihan» habar gullugyna we iňlis dilinde çykýan «Today's Zaman» gazetine hem täsir ýetdi.
Bu gazet Birleşen Ştatlarda ýaşaýan oppozision ruhany Fethulla Gülen bilen ýakyndan bagly.
Gülen prezident Rejep Taýyp Erdoganyň iň täsirli garşydaşy bolup durýar. Erdogan ony hökümeti agdarmak synanyşygynda günäleýär.


text:
Türkmenistanda pagta ýygym kampaniýasynyň başlamagy bilen, ýurduň Lebap welaýatyndaky döwlet edara-kärhanalarynda işleýän, şol sanda mugallymlaryň we medisina işgärleriniň pagta meýdanlaryna alnyp gidilýändigi habar berilýär.
Şol bir wagtda pagta meýdanlaryna gitmäge ýaramaýanlaryň ýa-da öz wezipe borçlary sebäpli gidip bilmeýänleriň öz deregine "günlükçi" tutmaly bolýandygy aýdylýar. Käbir işgärleriň bolsa, "günlükçiler" üçin tas aýlygynyň ählisini diýen ýaly tölemeli bolýandygy bellenilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatar sebitinde janyndan geçeniň amala aşyran hüjüminde, azyndan üç esger öldi, başga-da dokuzsy ýaralandy.
Ýerli resmileriň beren maglumatyna görä, Günorta Waziristan etrabynyň Wana şäherinde, içinde iki adam oturan ulag harby baza tarap ugrapdyr. Esgerler oňa garşy ok atyp başlanlaryndan soň, ulag baza ýetmän partlaýar.
29-njy noýabrda Wana şäherinde amala aşyrylan, janyndan geçeniň başga bir hüjüminde“Talyban” hereketiniň ýokary derejeli wekili Molla Nazir ýaralanypdy, şeýle-de alty töweregi adam ölüpdi.
Pakistanyň hökümeti 2009-njy ýylda Günorta Waziristandaky aşa dinçilere garşy uly operasiýany başladypdy. Emma muňa garamazdan, sebitde hüjümler amala aşyrylýar.


text:
Pakistanda dörän partlamada dokuz adamyň ölendigi we başga-da ýigrimi töweregi adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Bu partlama Pakistanyň Peşewar şäheriniň etegindäki bazarda döredi.
Parlama şaýat bolan ýerli polisiýanyň wekili Şahgul Badşa şeýle gürrüň berdi: "Ulag ynha şu ugurdan gelýärdi. Haçan-da ol bu ýere ýetende, partlama boldy. Men derman satyn almaga gelipdim. Men güýçli partlamanyň sesini eşidenimde yzyma seretdim. Şonda men polisiýa merkezine ýetmän ýarylan ulagy gördüm. Bu partlama bazardaky ençeme adama zeper getirdi".


text:
Owganystanda Gandahar welaýat häkiminiň orunbasary ýokary okuw jaýynyň synpynda oturan mahaly atylyp öldürildi.
Owgan resmileriniň berýän maglumatyna görä, 2-nji noýabrda 32 ýaşyndaky Abdul Kadim Patýall Gandahar uniwersitetindäki synpda oturan mahaly penjiräniň daşyndan ýaragly adamyň oňa tarap ot açmagy netijesinde heläk bolupdyr.
Owganystanyň prezident edarasynyň berýän maglumatyna görä, prezident Aşraf Gani wakany terrorçylykly hüjüm diýip atlandyrypdyr. Maglumatda bu hüjümi hökümet delegasiýasynyň derňejekdigi bellenilýär.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar öz üstüne almady. Soňky aýlaryň dowamynda “Talyban” söweşijileri hökümete garşy hereketlerini ýaýbaňlandyrypdylar.


text:
Beni Hor Görme Kardeşim
Sen Altınsın Ben Tunç Muyum
Aynı Vardan Var Olmuşuz
Sen Gümüşsün Ben Saç Mıyım
Ne Var İse Sende Bende
Aynı Varlık Her Bedende
Yarın Mezara Girende
Sen Toksun Da Ben Aç Mıyım
Kimi Molla Kimi Derviş
Allah Bize Neler Vermiş
...
Aydymlar.com içinde ýerleşen aýdymlar we klipler dürli paýlaşyk ulgamlarynda hem ýerleşýär. Websaýtymyzda diňe youtube.com, video.google.com, yahoo.com ýaly saýtlarda bolan we paýlaşmak üçin niýetlenen faýllar ýerleşdirilýär. Serwerimize hiç hili ýükleme edilmeýär. Bu sebäpli, Aydymlar.com saýty hiç hili hukuk jogapkärçiligini çekmeýär. Islenen ýagdaýynda, hukuk eýeleri maglumatlaryň aýrylmagyny talap edip bilerler.


text:
Bütindünýä Saglyk guramasy (BSG) dünýäniň iň hapa howaly şäheriniň Eýranda ýerleşýändigini habar berýär.
Bu guramanyň maglumatyna görä, Eýranyň durnuksyz Sistan-Bulujystan welaýatyndaky Zabol şäheri dünýäniň iň hapa howaly sebiti bolup, bu şäher tomus paslynda ençeme aýlap tozanly tupandan ejir çekýär. Zabol şäheriň Eýranyň Owganystan bilen serhediniň golaýynda ýerleýär.
Dünýäniň iň hapa howaly şäherleriniň ýene dördüsi Hindistanda ýerleşýär. Olar Gwalior, Allahabad, Patna we Raipur şäherleridir.
Bütindünýä Saglyk guramasy 2008-2013-nji ýyllar aralygynda dünýäniň ösen ýurtlaryndaky ençeme şäherde howanyň hapalyk derejesi öňküsinden gowulaşandygyna garamazdan, degişli döwürde dünýäde hapa howanyň derejesiniň öňküsinden 8% ýaramazlaşandygyny aýdýar.


text:
Garaşsyzlyk döwrüniň neşirýat gullugynda grafikaçy suratkeşleriň tutýan orny aýratyn ähmiýete eýe boldy. Yzygider neşir edilýän çeper edebiýatlaryň we žurnallaryň bezeg işlerinde grafika usullarynda taýýarlanan eserleriň ýerleşdirilmeginiň täsirli aýratynlyklary bar. Grafika hem özboluşly tehniki usullary we temalary boýunça has-da döwrebap eserleriň döredilmegini talap edýär. Çagalara bagyşlanan edebi esereri, nusgawy çeper edebiýatlaryň bezeg işlerini suratlandyrmakda suratkeşlerden örän jogapkärli pikirlenmegi talap edilýär.
Neşir önümlerinde grafikaçy suratkeşleriň döwrebap goşandy ýokarydyr, bu ugurda aýratyn hem Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň mugallymlarynyň we talyplarynyň ýurdumuzyň neşir önümleriniň owadan çykmagynda öz goşantlaryny goşup gelýärler. Grafika sungatynyň kämilleşmeginde we türkmen grafikasynda kitap bezeginiň ähmiýetine üns berilmeginde bu döwrüň mynasyp ornuny eýeleýär. Geçirilýän toparlaýyn we şahsy sergilerde suratkeşleriň aýry-aýry döreden eserlerine ähmiýet berilmegi, bu ugruň ösmegine itergi berýär. 1960-1970-nji ýyllarda türkmen grafikasynyň ähli görnüşleriniň we žanrlaryň güýçli ösen döwri hasaplanýar. Türkmen grafikasynyň segsen ýyldan gowrak taryhy bar. Bu uzak ýylyň dowanynda ol döwrüň talabyna görä, yzygiderli ösdürilip gelindi, netijede özboluşly suratlaryň kemala gelmegine getirýär. Soňky onýyllyklaryň içinde türkmen grafikasy has yzygiderli we giň özgerişe eýe boldy. Munuň özi türkmen sungatynyň özboluşly ösüşiniň alamatydyr. Şu gün akademiýanyň sergiler zalynda grafika kafedrasynyň mugallymlary hem-de altynjy ýyl talyplary öz şahsy sergilerini gurnadylar. Bu hem bolsa ýenede halypa, şägirt ýolunyň barha kämilleşýändigini görkezýär. Halypalar bilen olaryň şägirtleriniň eserlerini synlamak beýleki sergilerden has-da tapawutlanýar. Talyplaryň eserlerinde ilkinji halypalyk ýollaryny duýmak bolýar. Muňa mysal edip, Babaýew Kakageldiniň hemde Gurbannazarow Bezirgeniň plakat eserlerini aýtmak bolýar. Jumaýewa Jahanyň hem-de Jumaýewa Oguljahanyň döreden ajaýyp peýsažlary we grafika eserleri özüne çekijiligi bilen tapwutlanýar. Bu bolsa Döwletimiz tarapyndan okamaga, öwrenmäge, sungat bilen meşgullanmaga giň mümkinçilikleriň döredilendigine ýene-de bir gezek şaýatlyk edýär.


text:
Sitomegalowirus (SMW) ýokançlygy – ýer ýüzünde giňden ýaýran ýokançlyk bolup, immunitetiň gowşamagy bilen baglanyşykly, köpdürli kliniki alamatlaryň ýüze çykmagy bilen häsiýetlendirilýändir. Uçuklar wirusy maşgalasynyň iň howply görnüşlerine degişlidir.
Häzirki zaman amaly lukmançylykda bu wirus ýokançlygy aýratyn ünse eýe bolup, Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň Ýewropa bölümi tarapyndan ol ýokanç keselleri bilen keselçiligiň geljegini kesgitleýän keseller toparyna degişli edildi.
Wirusyň ýaýramagyna getirýän faktorlar
Bu wirusyň giňden ýaýrandygyna garamazdan, häzirki wagta çenli epidemiki ýaýrama ýagdaýlary duş gelenok.
SMW ýokançlygynyň kliniki alamatlary bedeniň kesellere garşy göreşme ukybynyň peselen ýagdaýlarynda ýüze çykýandyr.
Soňky ýyllarda immunitet ýetmezçiligi ýagdaýlary AIW-iň ýüze çykmagy, ekologiki deňagramlylygyň üýtgemegine getirýän faktorlaryň köpelmegi, dürli derman serişdeleriniň ulanylmagy (derman keseli, gormonlar bilen bejergi) netijesinde ýokarlandy.
Göwrelilik döwründe ene bilen ösýän düwünçegiň arasyndaky immun gapma-garşylygy azaltmak üçin döredilen fiziologiki immun ýetmezçiligi hem ýokançlygyň ýaýramagyna getirip biler.
Şu faktorlaryň hemmesi, esasan hem olaryň birnäçesiniň utgaşmasy ýokuşma babatda töwekgelçilik toparyna girýän täze doglan çagalara, gan goýberilen näsaglara, dürli beden agzalary oturdylan (transplantirlenen) näsaglar, immun ulgamy basýan serişdeleri ulanýan näsaglara bu ýokançlygyň dürli ýollar bilen ýokuşmagynyň sebäbi bolýar. Bu topara ahlak taýdan bozuk aýallary, gomoseksualistleri, neşekeşleri hem degişli edip bolar.
ABŞ-da geçirilen barlaglar, 1-2% çagalaryň doglandan soň peşew bilen SMW bölüp çykarýandygyny, 1 ýaşa çenli şeýle çagalaryň sanynyň 10-20% -e ýetýändigini, 35 ýaşly ulularyň 40%-iň öz ganynda bu wiruslara garşy antitelalary saklaýandygyny, 50 ýaşyň sepgidinde bolsa uly adamlaryň aglaba böleginiň bu wirusy göterýändigini mälim etdi.
Wirusy göterijiler ýa-da keseliň köpdürli görnüşlerini başdan geçirýän adamlar wirusly ýokançlygyň gözbaşy bolup biler.
Gan, peşew, tüýkülik, jynshana bölünip çykmalary, ýaş suwuklygy, ene süýdi, çaganyň ýan suwlary, döl, täret ýaly biologiki bölünip çykmalar arkaly wirusyň ýokuşmagy bolup geçip biler.
Şonuň ýaly-da, transplantalogiýada ulanylýan beden dokumalary hem-de agzalary, donor gany, göwreli aýallar hem wirusy ýaýratmagyň çeşmesi bolup bilerler.
SMW ýokançlygynyň ýaýramagynda esasy orun tüýkülik arkaly ýaýramalara berlip, bu keseli "opüşmeleriň keseli" diýip hem atlandyrýarlar. Bu wirus ýokançlygy bilen öň duşuşmadyk adamlar oňa has hem duýgurdyrlar.
Kliniki alamatlary we ýüze çykyş aýratynlyklary
SMW ýüze çykyşy boýunça häsiýetli alamatlara eýe däldir. Bu wirusly ýokançlygyň ýüze çykyş alamatlary ýokançlygyň geçiş görnüşine, bedeniň ýagdaýyna bagly bolýar.
Kadaly immun işjeňlikli adamlarda wirusyň birinji gezek ýokuşmagy kliniki alamatsyz geçip, wirus göterijilik ýagdaýy ýüze çykýandyr.
Diňe uly adamlaryň 5%-de wirus dümewi ýadyňa salýan alamatlar toplumy (beden temperaturasynyň galmagy, burnuň dykylmagy, boýun we äňasty limfa düwünleriniň ulalmagy), gulagyň ýanyndaky tüýkülik mäzleriniň ulalmagy hem-de agyrmagy (sialoadenit) bilen ýüze çykýandyr.
Seýrek ýagdaýlarda sitomegalowirus gepatiti döräp, onuň üçin gepatitlere häsiýetli alamatlar hem-de biohimiki üýtgeşmeler mahsus bolýar.
Kesel örän çalt, takmynan 1 hepdäniň dowamynda yzyna gaýdyp, soňra alamatsyz dowam edýändir.
Immun ulgamy gowşak adamlarda SMW has ýaýran häsiýete eýe bolup, dowamly ýa-da haýal geçýän ýokançlyk görnüşi bilen deňeşdirlende ilkinji gezek ýokuşma ýagdaýy has agyr geçýändir.
Şeýle ýagdaýlarda öýken, böwrekler, iýmit siňdiriş ulgamy, bagyr, merkezi nerw ulgamy, gözler, böwregüsti mäzler, aşgazanasty mäz, dalak, limfa düwünleri zeperlenip bilerler.
Zeperleniş agza baglylykda gepatitler, öýken sowuklamasy, miokarditler, iýmit siňdiriş agzalaryň baş keselleri şüze çykyp biler.
Köp halatlarda SMW ýokançlygy AIW-iň, ýiti leýkozyň, sepsisiň, wirusly gepatitleriň, limfogranulematozyň "keşbinde" hem ýüze çykyp bilýändir.
SMW ýokançlygy aýal jyns agzalaryny zeperlendirip, ýatgynyň boýunjygynyň, ýatgynyň, jynshananyň sowuklama ýagdaýlaryny döredip bilýär.
Erkek adamlaryň bu wirus arkaly jyns agzalarynyň zeperlenmegi adatça alamatsyz geçýändir.
SMW-iň göwreli aýallara ýokuşmagy örän howply bolup, wirus ösýän düwünçege geçip bilýändir.
Düwünçegiň şikeşleniş derejesi göwreliniň immun ulgamynyň ýagdaýyna, ýokançlygyň geçiş görnüşine, göwreliligiň möhletine baglydyr.
Göwrelilik döwründe SMW ýokançlygy ösmeýän göwrelilik, göwreliligiň düşme ýagdaýlary, çaganyň wagtyndan öň dogmagy, köp suwlulyk, çörekçäniň işiniň ýetmezçiligi ýa-da kadaly ýerleşýän çörekçäniň wagtyndan öň gopmagy ýaly gaýraüzülmelere getirse, düwünçek üçin ösmeden yza galma, sarylama bilen ýüze çykýan bagryň zeperlenmegi, merkezi nerw ulgamynyň zeperlenmegi (gidrosefaliýa, mikrosefaliýa, meningoensefalit), köp ulgamlaryň zeperlenmegi bilen geçýän sepsis ýagdaýly ýaly howply gaýraüzülmeleriň sebäbi bolup biler.
Gizlin geçýän SMW ýokançlygyň alamatlaryny çaga doglandan soň kesgitlemek kynçylyk döredip, olar (görüş nerwiniň atrofiýasy, kerlik, akyl taýdan ösüşde yza galma) çaganyň ösüşiniň has giçki tapgyrlarynda mälim bolup bilerler.
Anyklaýyş usullary
Sitomegalowirus ýokançlygy anyklamakda laborator usullaryň görkezijilerine salgylanyp, ol usullar (immunoferment derňewi, polimeraza zynjyrly reaksiýa, immunologiki usullar) bedeniň biologiki suwuklyklarynda wirusy we oňa mahsus bolan antitelalary (göreşiji öýjükler) tapmaga gönükdirilendir.
Bejergi çäreleri
SMW ýokançlygyň bejergisinde wirusa garşy ulanylýan serişdeleri hem-de immun ulgamyň işini kadalaşdyrýan dermanlary ulanýarlar.
Ýokançlygyň ýiti ýüze çykmalarynda asiklowir üstünlikli ulanylýar. Ony 8-10 gün damariçre goýberýärler. Asiklowiriň beden üçin ýaramaz täsirleriniň bardygy sebäpli, ony, has hem çagalar babatda seresaply ulanmak maslahat berilýär.
Transportirlenen (oturdylan) bagyrly, böwrekli näsaglarda hem wirusyň ýokuşma ýa-da gaýtadan işjeňleşýän halatlarynda bu dermany üstünlikli ulanyp bolýar.
Immun ulgamyny kadalaşdyrýan serişdelerden lewamizol SMW bejergisinde has giňden öwrenilen serişde bolup, ony ýörite tertip boýunça 12 hepdäniň dowamynda ulanýarlar.
Wirusly ýokançlygyň uzak wagt peşew ýa-da tüýkülik bilen bölünip çykýan halatlarynda lewamizol bilen gaýtadan bejeriş tapgyryny ýa-da taktiwini deriniň aşagyna goýberme usulyny (9-10 hepdäniň dowamynda) ulanýarlar.
Aýdylyp geçilen serişdeleri göwrelilik döwründe ulanmak bolmaýar.
Göwrelilik döwründe bejeriş we akuşerçilik jogapkärçiligi babatda çylşyrymly soraglary çözmeli bolýar.
Göwreliligiň kiçi möhletlerinde, ýokançlygyň ilkinji ýüze çykan ýa-da gaýtadan beterleşen halatlarynda göwreliligi aýyrmak maslahat berilýär.
Göwreliligiň kiçi möhledinde ony emeli aýyrmakdan ýüz döndürilen halatlarynda, laborator barlaglaryň görkezijilerine, ösýän düwünçegiň ýagdaýyna ultrases barlagy geçirip baha bermä daýanmaly bolýar.
Şunuň ýaly ýagdaýlarda, SMW garşy ýokary mukdarda antitelalary saklaýan serişdeleri (sitomegalowirusa garşy immunoglobulin, adaty adam immunoglobulini) ulanmak ýerlikli bolup biler.
Göwrelilik döwründe wirusa garşy serişdelerden wiferony ulanmak bilen gowy netijeleriň gazanylan halatlary köpdür.
Wirusyň ýaýramagynyň öňüni alyş çäreleri
SMW ýokançlygyň öňüni almak çäreleri şahsy gigiýena düzgünleri berjaý etmäge, transplantalogiýada ulanylýan agzalara we dokumalara, gan donorçylygynda gana we gandan taýynlanan serişdelere degişli barlaglary geçirmäge hem-de immun ulgamy tapdan düşüriji faktorlardan goramaga gönükdirilen bolmalydyr.
Ene süýdünde SMW anyklanan ýagdaýynda onuň bilen çagany iýmitlendirmek maslahat berilmese hem, çaganyň göwrelilik we dogrum wagty ýokuşmagynyň derejesi bilen deňeşdirlende, şeýle ýaýrama ýoly çaga üçin az howpludyr.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýemendäki resmi we tire-taýpa çeşmeler pilotsyz uçarlaryň ulaga amala aşyran howa zarbasynda azyndan iki adamyň ölendigini habar berýärler. Gürrüňi edilýän ulagda “Al-Kaýda” söweşijileri diýlip güman edilýänleriň bardygy aýdylýar.
Pilotsyz uçarlaryň howa zarbasy netijesinde 12-nji maýda Marib welaýatyndaky Wadi Abida etrabyna sapar edýän bu ulag weýran edildi. Gürrüňi edilýän welaýat ýurduň paýtagty Sananyň gündogarynda ýerleşýär.
Resmiler öldürilen söweşijileriň şahsyýetini anyklamak boýunça derňewleri geçirýändiklerini mälim etdiler.
Pilotsyz uçarlaryň howa zarbasy bir janyndan geçen hüjümçiniň ulagly bomba bilen ýurduň Mukallah şäherindäki polisiýa binasyna hüjüm etmeginden bir gün soň bolup geçdi. Şol wakada ýemenli 10 esger we parahat ilatdan bir adam ölüpdi.
Ýemeniň armiýasy ýurduň durnuksyz günorta sebitinde “Al-Kaýda” ilteşikli söweşijilere garşy harby kampaniýalary alyp barýar.


text:
Eýran häkimiýetleri protestçylara garşy has berk çäre görjekdiklerini aýdyp haýbat atýarlar. IRNA habar gullugynyň beren maglumatlaryna görä, Eýranyň Baş prokurory “ýurduň milli howpsuzlygyna wehim salýanlar rehimsizlik bilen yzarlanarlar” diýipdir.
Soňky iki günüň dowamynda Tähranda hökümete garşy gurnalan protest demonstrasiýalarynda protestçylar bilen polisiýanyň arasynda çaknyşyklar döreýar.
Bu wakada 200-e golaý adamyň tussag edilendigi habar berilýar.
Eýranyň resmileriniň beren maglumatlaryna görä, tussag edilenlerden 86 adam azatlyga göýberilipdir.
Oppozisiýany goldaýan web saýtlaryň berýan maglumatlaryna görä, düýn 8-nji dekabyrda oppozisiýanyň lideri Mir Hussein Musawi hem häkimiýetler tarapyndan ýanamalara sezewar edilipdir.


text:
Şaýatlar merkezi Liwiýada ýüzi perdeli adamlaryň 3-nji ýanwarda kopt hristianlarynyň 13 sanysyny alyp gaçandyklaryny aýdýarlar.
Bir gün ozal hem ýedi adam alnyp gaçylypdy. Liwiýanyň Sirte şäherinde ýaşaýan kopt hristianlary 15 sany ýaragly adamyň daşary ýurtly işçileriň ýaşaýan ýerine gelip, musulmanlar bilen hristianlaryň arasyny açmak üçin adamlaryň şahsy dokumentlerini barlandyklaryny aýtdylar.
Soň olar hristianlaryň ellerine gandal urup, olary maşynlara mündürip, alyp gidipdirler.
Işçileriň dogduk şäheriniň, Müsüriň günortasyndaky Samaloutyň kopt ruhanysy ol adamlaryň alnyp gaçylandygyny tassyk etdi we şu hepde Sirte şäherinde hem ýedi hristianyň alnyp gaçylandygyny aýtdy.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Pakistan bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklarynyň «öwrülişikli derejä» ýetendigini aýtdy.
Yslamabatda Pakistanyň resmileri bilen geçiren gepleşikleriniň yzýany gurnalan metbugat konferensiýasynda eden bu çykyşynda ol iki ýurduň terrorizme garşy göreşde ýakyn hyzmatdaşlyk etmekleriniň zerurdygyny hem nygtady.
«Birleşen Ştatlar bilen Pakistan indi uzak wagtdan bäri dostlukly gatnaşyk saklap gelýär. Biziň gatnaşyklarymyz özara hormata we özara bähbide esaslanýan gatnaşyklar. Ýöne meniň häzirki saparym aýratyn möhüm sapar boldy, sebäbi biziň gepleşiklerimiz öwrülişikli derejä ýetdi» diýip, Klinton belledi.
Şu aýyň başynda «Al-Kaýdanyň» lideri Osama bin Ladeniň Pakistanda öldürleli bäri Hillari Klintonyň Pakistana edýän häzirki sapary ýokary derejeli sapar hökmünde alamatlandy.


text:
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasy Moldowanyň separatistik regiony bolan Preddnestrowiýa regionyndaky adam hukuklarynyň ýagdaýy barada açyk hasabat ýaýratdy.
BMG-niň ýörite hasabatçysy Tomas Hammarberg tarapyndan taýýarlanan bu hasabatda Preddnestrowiýa regionynyň tussaghanalaryndaky ýagdaýlary gowulandyrmak boýunça reformalaryň geçirilmegine çagyryş edilýär.
Mundan daşary, hasabatda bu regionyň häkimiýetleriniň adam gaçakçylygyna garşy çärelere has ýokary ähmiýet bermelidikleri-de nygtalýar.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça baş komissary Nawi Pilleý bu hasabatyň taýýarlanmagynda Preddnestrowiýa regionynyň häkimiýetleriniň doly hyzmatdaşlyk edendiklerini belläp, muňa öz minnetdarlygyny bildiripdir.