text:
Soňra Transowgan, TOPH (Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan) gaz proýekti barada Owganystanda pikir alşyldy, onuň yzy bilen hem bu proýekte girýän ýurtlar, ýagny Owganystanyň, Pakistanyň, Türkmenistanyň we Hindistanyň degişli ministrleri sentýabr aýynyň üçünji hepdesinde Aşgabatda duşuşdylar. Şol ýygnaga gatnaşan owgan ministri Wahidulla Şahranynyň aýtmagyna görä, turbanyň gurluşyk işleri 2014-nji ýyla çenli tamamlanar.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu aktual mesele barada Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaýyň energiýa, ýurduň ýerasty baýlyklary hem-de gurluşyk boýunça baş maslahatçysy Mohammet Ýusuf Paştun bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Transowgan gaz proýekti barada soňky döwürlerde kän gürrüň edilýär. Eýse proýektiň iş ýüzünde amala aşyrylmagy barada gürrüň edilende, siz häzirki döwürde nähili pikirde? Mohammet Ýusuf Paştun:
Meniň pikirimçe, bu barada köp işler amala aşyryldy. Türkmenistanyň hökümeti soňky döwürlerde bu meselede täze tagallalara başlady. Owganystan şeýle ädime garaşýardy.
Meniň pikirime görä, bu proýekt bilen bagly ýakyn wagtda ýokary derejeli maslahat geçiriler. Proýekte gatnaşýan ýurtlaryň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda geçiriljek bu ýygnagyň geljek 4-5 hepdäniň dowamynda amala aşyrylmagyna garaşylýar.
Bu ýygnak, belki Türkmenistanda geçiriler. Şol ýygnakda şu güne çenli amala aşyrylan işler hakda takyk netijä gelner. Maňa gowşan maglumatlara görä, Owganystanyň ýerasty baylyklary boýunça ministri şol ýygnaga taýyarlyk görüp başlady.
Meniň pikirimçe, ilki bilen Türkmenistanyň gaz baylygynyň möçberi anyklanmaly we şol maglumatyň esasynda biz gaz geçirijiniň gurluşyk işlerine başlamaly. Sebäbi bu ençeme milliard dollary öz içine alýan proýekt. Haçanda şeýle uly proýekti amala aşyrmak barada gürrüň edilende, bu barada deslapky öwreniş işleri geçirilýär. Şunlukda hemmäni gyzyklandyrýan bir sorag – bu proýekt milliardlap maýa goýmaga mynasypmy? Hem-de milliardlap pul çykdajy eder ýaly, şol ýerde ýeterlik gaz barmy? Bu barada anyk netijä gelinmeli. Elbetde, gaza talap bar, bu barada gürrüň ýok.
Ikinji uly mesele bolsa gaz geçirijiniň geçmeli regionynyň howpsuzlygy bilen bagly. Siziň-de bilşiňiz ýaly Owganystanyň Hyrat hem-de Farah welaýatlarynda howpsuzlyk boýunça az-kem problemalarymyz bar. Bu meseläniň hem çözgüdini tapmak zerur. Sebäbi bu proýektiň howpsuzlygy üçin bu uly sorag bolup durýar. Men bu ugurda Owganystanyň hokumetiniň, şol sanda ýurduň şol böleklerinde iş alyp barýan daşary ýurt esgerleriniň, esasan hem Amerikanyň alada edýänligini bilýärin.
Üçünji mesele bolsa, bu turbanyň Pakistanden geçjek bölegi bilen baglydyr. Sebäbi onuň uly bir bölegi Pakistanyň Bulujystan welaýatyndan geçmeli. Bu welaýatyň howpsuzlygy soňky döwürlerde garaşylmadyk derejede ýaramazlaşyp barýar. Onsoň bu mesele hakda hem doly diskussiýa edilmeli. Sebäbi haçanda gaz geçiriniň gurluşyk işi şol welaýata ýetende, oňa päsgelçilik döremez ýaly bu problema çözgüt tapylmaly.
Emma turbany gurmak baradaky syýasat barada gürrüň edilende, meniň pikirimçe, bu proýekte gatnaşýan ýurtlaryň arasynda o diýen ylalaşyksyzlyk ýok. Olaryň ählisi bu proýektiň näderejede möhümdigine göz ýetirýärler. Azatlyk Radiosy: Ýaňy-ýakynda bu gaz geçiriji barada Türkmenistanyň we Pakistanyň ýokary derejeli wekilleriniň arasynda Yslamabatda ýygnak geçirildi. Onuň yz ýany bilen Türkmenistan bilen Owganystanyň wekilleriniň arasynda Kabulda duşuşyk boldy we käbir ylalaşyklara gol goýuldy. Şol duşuşykda gol çekilen dokumentler barada maglumat beräýseňiz? Mohammet Ýusuf Paştun:
Türkmenistan bilen Owganystanyň wekilleriniň arasynda Kabulda gol goýlan dokument gaz geçiriji bilen bagly käbir maddalar boýunça özara düşünişmek memorandumyndan ybaratdyr. Meselem, ýaňky agzap geçen problemalarymdan käbirleri barada şol dokumentde gürrüň edilýär we olara has jikme-jik garalmagy hem-de çözgüt tapylmagy barada gürrüň edilýär. Azatlyk Radiosy: Bu prosesiň şeýle derejede haýal işlemeginiň sebäbi näme? Meselem, bu gazgeçiriji barada 10 ýyldan bäri gürrüň edilýär we siz bolsa düşünişmek ýaly deslapky ylalaşyklara şu wagt gelýärsiňiz? Mohammet Ýusuf Paştun:
Men bu barada diňe öz şahsy pikirimi aýdyp biljek. Ilki bilen-ä men bu proýekt bilen o diýen ýakyndan gyzyklanmadym. Meniň bu wezipä başlanyma ýaňy alty boldy. Hatda eger men Owganystanyň ýerasty baýlyklary boýunça ministr wezipesini eyeleýän bolaýanymda-da, bu proýekt barada o diýen çuňňur maglumat berip bilmezdim, sebäbi bu gaty köp ugurly mesele. Şol sebäpdenem bu proýektiň öňüne böwet bolýan zatlar hakda men diňe öz şahsy pikirimi aýdyp biljek.
Birinjisi, howpsuzlyk, ikinjisi, regionda bolup geçýän wakalar, meselem, Merkezi Aziýadaky meseleler. Eger ýadyňyzda bolsa bu proýekt barada gürrüň edilip başlananda, Özbegistanda hem Täjigistanda uly kynçylyklar bardy. Şeýle-de Owganystanda talybanlar we Pakistanda bolsa bu ýurduň özüne mahsus kynçylyklary ýüze çykdy. Eýranyň roly we tutuş bu meseleler barada amala aşyrylýan diskussiýalar hem wagt aldy.
Biz Eýranyň roluna üns bermän bilmeris. Emma esasy sorag - Eýrany bu prosese nähili gatnaşdyrmaly? Eýranyň bu proseslere gatnaşyp bilmegi üçin aýratyn şertler gerek bolmagy, hatda onuň beýleki partnýor ýurtlaryň orta atýan şertlerini kabul etmezligi-de mümkin. Eýranyň bu ugurda öňe sürýän şertleri biziň we biziň günbatar ýaranlarymyz üçin kabul ederliksiz bolmagy-da ahmal.
Meniň pikirimçe şu mesele geljekde esasy problemalardan biri hökmünde ýüze çykyp biler. Emma, umuman aydylanda, Transowgan gaz proýekti barada gürrüň edilip başlanmagy, bu regionda howpsuzlygyň oranaşyp başlanlygyny aňladýar. Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Owganystan howpsuzlyk nukdaýnazaryndan bu proýektiň amala aşyrylmagyna taýýarmy? Mohammet Ýusuf Paştun:
Şu günki gün taýýar däl. Emma Owganystan Transowgan gaz proýektini gurmak üçin ýörite howpsuzlyk güýçlerini döretmäge hem-de bu ugurda çäreler görmäge taýýar. Azatlyk Radiosy: Bu proýektiň amala aşyrylmagy ugrunda ykdysady kynçylyklar ýokmy? Sebäbi proýekte kim maýa goýar diýlen mesele hakda hem köp gürrüň edildi.Mohammet Ýusuf Paştun:
Bu barada şübhe ýok, ykdysadyýet – problemalardan biri. Emma, dogrymy aýtsam, bu barada meniň doly maglumatym ýok. Sebäbi bu Owganystana o diýen degişli problema däl. Owganystanyň bu proýekte goşant goşup biljek maliýe serişdesi hem ýok. Bu proýektiň çykdajysynyň köpüsi halkara donorlar, meselem, Aziýa Ösüş Banky hem-de Türkmenistan tarapyndan üpjün ediler. Bu, elbetde, proýekte gatnaşýan ähli ýurtlaryň garamagy esasynda tassyklanar. Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde tutuş regiony öz içine alýan problemalaram bar. Meselem, Owganystan bilen Pakistanyň arasynda dowam edýän ynamsyzlyk hem-de Pakistan bilen Hindistanyň arasyndaky düşünişmezlikler. Eger bu proýekt amala aşyryljak bolsa, ilki bilen bu ýurtlaryň arasyndaky problemalara, ynamsyzlyklara hem-de düşünişmezliklere-de çözgüt tapmaly bolmazmy, bu klynçylyklaryn hötdesinden nähili gelip bolar? Mohammet Ýusuf Paştun:
Meniň pikirimçe, agzalýan proýektler iki ugurly rol oýnap biler. Şeýle proýekt ýurtlaryň arasynda ynam döretmäge hem-de regionda howpsuzlygyň emele gelmegine ýol açyp biler.
Haçanda biz ykdysady taýdan biri-birimize garaşly bolsak, şeýle ýagdaýda öz hereketlerimize gaty üns bereris hem-de seresaply ädim äderis. Eger meniň sizi uly ýitgä sezewar edip biljekdigime göz ýetirseňiz, onda siz meniň duşmanym hem bolsaňyz, gaty seresaply hereket etmeli bolarsyňyz. Diýmek, eger biz regiony ykdysady taýdan biri-birine ýakynlaşdyryp, olaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy artdyryp bilsek, bu regionda howpsuzlygy ornaşdyrmaga şol derejede-de peýdaly bolar. Sebäbi biz biri-birimizi durnuksyzlaşdyrmazlyga synanyşarys. Azatlyk Radiosy: Anyk söz bilen aýtsaňyz, siz gazgeçiriji Owganystanyň territoriýasynda haçan gurlup başlar öýdýärsiňiz? Bu hakda öz çakyňyzy aýdyp biljekmi? Mohammet Ýusuf Paştun:
Elbetde, şeýle çaklamany öňe sürmek gaty kyn. Siz ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamadan sorasaňyzam, olam şeýle soraga takyk jogap berip bilmezmikä diýýärin.
Pakistanyň, Owganystanyň, Türkmenistanyň we hatda Hindistanyň hem bu proýektiň näderejede çalt mümkin bolsa, amala aşyrmak isleýänligini bilýärin. Esasy zat bu proýekte kimiň näderejede mätäçligidir.
Owganystan, elbetde, bu proýektiň çalt amala aşyrylmagynyň tarapdary, sebäbi bu gaz geçiriji ýurda girdeji getirer. Pakistan hem ony goldaýar, sebäbi bu ýurt gaza juda mätäç.
Hindistanyň gaza bolan mätäçligi göz öňünde tutulanda, bu proýektiň olar üçin näderejede möhümdigine-de göz ýetirmek kyn däl. Sebäbi bu turbadan akjak gazyň 70-80%-i Hindistana barar.
Şol nukdaýnazardan seredilende, men hyzmatdaşlyk üçin häzirki döwrüň uly mümkinçilik döredýänligini aýdyp biljek. Emma regional ýagdaýlar gaty çylşyrymly.
Eger siz bu proýektiň gurluşyk işlerine haçan başlanmaly diýseňiz, men-ä ertirden başlansyn diýjek. Emma haçan başlap bileris diýlen soraga jogap bersem, bu iş beýleki ähli zatlar üpjün edilen halatynda başlanyp bilner. Meniň pikirimçe, şeýle uly proýektiň howpsuzlyk bilen bagly ugruny Owganystanyň hökümeti öz boýnuna almaly.
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri bolsa, 2011-nji ýyldan başlap şeýle jogapkärçiligi boýnuna almaga taýyn bolar. Şol möhlete bir ýyl bar. Bir ýylyň dowamynda beýleki problemalar hem çözülmeli. Netijede, 2011-nji ýyla çenli Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri regionda ýerleşdirilen halatynda bu proýektiň gurluşyk işleriniň 2011-nji ýylyň aýagynda ýa 2012-nji ýylyň başlarynda başlanmagy mümkin.


c: text/html

text:
Şu gün Wengriýanyň paýtagty Budapeştde on müňlerçe protestçi parlamentde ýurduň dolandyryjy partiýasynyň Konstitusiýa girizen üýtgetmelerine protest bildirip, demonstrasiýa geçirdi.
1-nji ýanwardan güýje giren täze konstitusiýa Wengriýanyň premýer-ministri Wiktor Orbanyň ygtyýarlyklaryny ozalkylardan has artdyrýar. Mundan daşary, ol parlamentiň deputatlarynyň sanyny-da ozalkylardan görnetin azaldýar.
Oppozision protestçiler parlamentde agdyklyk ediji orny eýeleýän “Fidesz” partiýasyny ýurtda diktatorlyk režimini döretmeklige tarap hereket edýänlikde aýyplaýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanda iki raýatlygy bolan adamlar esasan garaşsyzlyk ýyllary içinde Russiýa Federasiýasyndan öz islegleri bilen raýatlyk alan adamlardyr. Käbir çeşmeleriň tassyklamagyna görä, häzir olaryň sany 100 müňden geçýär."Goşa raýatlygyň" taryhy
Türkmenistan iki raýatlyk düzgünini SSSR-e giren döwletleriň arasynda ilkinji bolup 1993-nji ýylyň 23-nji dekabrynda Russiýa Federasiýasynyň şol wagtky prezidenti Boris Ýelsiniň Aşgabada eden sapary wagtynda ýörite baglaşylan şertnama esasynda kabul edipdi. Şol ýylyň 28-nji dekabrynda-da iki raýatlyk ylalaşygy Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan ykrar edildi. Bu ylalaşyk 2003-nji ýylyň 22-nji apreline çenli öz güýjünde galdy.
2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalaryndan soň ýurduň howpsuzlyk meselesi nazarda tutulyp, şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazowyň görkezmesi bilen Türkmenistanyň Mejlisi goşa raýatlyk baradaky şertnamanyň birtaraplaýyn ýatyrylýanlygy hakynda karar kabul edýär. Kremliň şol wagtky ýolbaşçysy Wladimir Putin iki raýatlyk ylalaşygyny Türkmenistanyň birtaraplaýyn ýatyranlygy hakyndaky habary teswirlände Russiýa Federasiýasyna göçüp geljek türkmenistanly raýatlaryň hemmesiniň Russiýa doly gelip bolandygyny aýdýar. Emma Dumanyň deputatlary ol ylalaşygy kanuny ýagdaýda ykrar etmeýär.
Türkmenistanyň iki raýatlyk ylalaşygyny resmi ýagdaýda ýatyrandygyna garamazdan, soňraky ýyllarda Russiýa Federasiýasynyň Aşgabatdaky ilçihanasy Russiýanyň raýatlygyny aljak adamlara rus pasportlaryny berip başlaýar. Käbir maglumatlara görä, 2003-nji ýyldan soň Türkmenistanda Russiýa Federasiýasynyň raýatlygyny alan adamlaryň sany 30 müňden geçýär. Olaryň 70%-e golaýynyň etniki türkmenlerdigi aýdylýar.Migrasiýa gullugy nähili kanunlara salgylanýar?
Migrasiýa gullugynyň işgärleri Aşgabadyň aeroportyndan Moskwa uçýan iki raýatlygy bolan ýolagçylara düşündiriş berenlerinde Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasynyň arasynda 1993-nji ýylyň 23-nji dekabr aýynda baglaşylan ylalaşygy 2003-nji ýylyň 22-nji aprelinde Türkmenistanyň Mejlisiniň ýatyrylanlygy hakyndaky karara salgylanýarlar.
Şol kararda şeýle diýilýär: «Türkmenistanyň “Halkara şertnamalary baglaşmak we ony ýerine ýetirmek, ýatyrmak hakyndaky kanuny esasynda» 2003-nji ýylyň 10-njy aprelinde Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň arasyndaky iki raýatlyk meselelerini kadalaşdyrmak hakynda gol çekilen protokol boýunça Türkmenistanyň Mejlisi karar edýär: Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň arasyndaky iki raýatlyk meselelerini kadalaşdyrmak hakynda 1993-nji ýylyň 23-nji dekabrynda Aşgabatda gol çekilen hem-de 1993-nji ýylyň 28-nji dekabrynda Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan ykrar edilen ylalaşygy ýatyrmaly. Aşgabat şäheri. 2003-nji ýylyň 22-nji apreli. №179-II
»
Şol karar esasynda hem-de Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 7-nji maddasyndaky «Türkmenistanyň öz raýatlygy bar. Raýatlyk kanuna laýyklykda berilýär, saklanylýar we ýitirilýär. Türkmenistanyň raýatyna başga döwletiň raýatlygy ykrar edilmeýär» diýen kanuna salgylanyp, Migrasiýa gullugynyň işgärleri ýolagçylardan haýsyda bolsa bir raýatlygy saýlamagy talap edýärler.
Russiýa Federasiýasynyň Aşgabatdaky ilçihanasy bu mesele boýunça Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine öz notasyny berenligini ilçihana baran raýatlaryna habar berdi.
Türkmenistanda hereket edýän kanuna görä, 1993-nji ýyldan 2003-nji ýylyň 22-nji apreline çenli Russiýa Federasiýasynyň raýatlygyny alan türkmenistanlylara 2012-nji ýylyň 31-nji dekabryna çenli haýsy-da bolsa bir raýatlygy saýlap almak möhleti goýlan. Aktiwlige näme sebäp bolduka?
Ýaňy ýakynda Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde ýurduň içindäki howpsuzlygy güýçlendirmek meselelerine garalyp geçildi. Türkmenistandaky etniki türkmenleriň arasynda Russiýa Federasiýasynyň raýatlarynyň köpelmegi türkmen hökümetini alada goýandyr diýlip, çak edilýär.
Aşgabatly synçy Gurbangeldi Töräýew häzirki gün bu meseläniň türkmen hökümetiniň üns merkezinde durmagyny Gyrgyzystandaky wakalar bilen düşündirýär. "Gyrgyzystanda bolan we bolup geçjek wakalara Russiýa Federasiýasynyň aktiw gatnaşandygyny we gatnaşjakdygyny öňe sürýänler az däl. Eger-de şeýle wakalar ýol alyp gitse, onda Merkezi Aziýanyň käbir döwletleriniň, de facto, hakykat ýüzünde öz syýasy erkinliklerini ýitirmegi ahmal" diýip, ýerli synçy aýdýar.
Töräýewiň aýtmagyna görä, geçen ýyllaryň dowamynda Russiýa Federasiýasynyň Gürjüstanyň regionlary bolan Günorta Osetiýanyň we Abhaziýanyň ýerli ilatyna rus pasportlaryny paýlap, soňra 2008-nji ýylda Gürjüstanda ýüze çykan dartgynly wakalarda
öz raýatlaryny halas etmek tagallalaryny öňe sürüp, garaşsyz döwletiň içki syýasy meselesine goşulyp, onuň 20% territoriýasynyň bölünip aýrylmagyna sebäp bolanlygy entek ýatdan çykarylmady. Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Owganystanyň Içeri işler ministrligi günorta-gündogar Owganystanda janyndan geçen bombaçylaryň hökümet binasyna zabt etmegi netijesinde üç polisiýa ofiseriniň we dört graždanyň öldürilendigini aýdýar.
Janyndan geçen bombaçylar derwezedäki polisiýa işgärini öldürip, Paktika welaýatynyň paýtagty Şaranada Aragatnaşyk müdirliginiň binasyny ele geçiripdirler.
Ministrligiň beýanatynda polisiýanyň bu binanyň daşyny gabandygy we atyşykda iki sany polisiýa ofiseriniň wepat bolandygy aýdylýar.
Ministrligiň sözçüsi gabawyň dört sagada çekendigini we bombaçylaryň ählisiniň öldürilendigini aýtdy. Ýöne graždan ilatdan ölen dört adamyň nähili ýagdaýda öldürilendigi bada-bat belli bolmady.


text:
Şenbe güni BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Orsýet bilen Hytaý Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň wezipesinden çekilmegini talap edýän rezolýusiýanyň kabul edilmegine weto goýdular.
Nýu-Ýorkda geçirilen bu ses berişlikde Howpsuzlyk Geňeşiniň ähli beýleki 13 agzasy, şol sanda Birleşen Ştatlar, Fransiýa we Britaniýa bu rezolýusiýanyň taslamasyny goldap ses berdiler. Ýöne Orsýet bilen Hytaýyň razylygy bolmazdan, rezolýusiýanyň taslamasy kabul edilmeýär.
Rezolýusiýanyň taslamasyna Orsýet bilen Hytaýyň weto goýmagyny Birleşen Milletler Guramasynyň we Günbatar ýurtlaryň resmileri berk tankyt etdiler.
Orsýetiň resmileri täze rezolýusiýanyň Siriýada režim çalşyrylmagyna aýak direýändigini aýdyp, onuň tarapgoý rezolýusiýadygyny öňe sürdi.


text:
Bu ýagdaýy ýiti tankytlap çykyş eden diplomatlardan biri ABŞ-nyň Warşawa konferensiýasyna baran resmi toparynyň başlygy, ilçi Maýkl Gest boldy. Azatlyk Radiosy Maýkl Gest bilen şu waka boýunça ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: ÝHHG-nyň Adam ölçegleri boýunça Warşawada geçen konferensiýasyna türkmen aktiwistlerinden biriniň gatnaşdyrylmagyny nädip gazandyňyz? Maýkl Gest:
ABŞ-nyň Warşawa konferensiýasyna baran resmi toparynyň başlygy, ilçi Maýkl Gest.
Biz hökümete degişli däl iki guramanyň konferensiýa gatnaşmak barada arzasyna jogap berilmändigini öwrenenimizden soňra, bu meselä goşulmaly bolduk. ABŞ-nyñ wekilleri bilen bir hatarda Ýewropa Bileleşigi, Norwegiýa, Kanada, Şweýsariýa we başga-da birnäçe döwlet bu meseläniň çözülmegini gozgadylar.
ÝHHG-niň düzgünnamasyna görä, diňe bir maddanyň esasynda hökümete degişli däl guramalaryň agzalaryna ýygnaga gatnaşmaga rugsat berilmän bilinýär. Bu madda görä, arza beren guramanyň ya-da onuň agzasynyň terrorcylykly wakalara ýa-da kanuny bozujy hereketlere gatnaşygynyň bolmagy onuň ÝHHG-niň konferensiýasyna gatnaşmazlygyna sebäp bolup biler.
Häzirki ýagdaýda, türkmenistanly hökümete degişli däl guramalaryň bu agzalary ençeme ýyllaryň dowamynda ÝHHG-niň konferensiýasyna päsgelçiliksiz gatnaşyp gelýärler. Türkmenistanyň hökümeti hem her ýyl olaryň bu ýygnaklara gatnaşmagyna garşy çykyp gelýär.Azatlyk Radiosy: Bize gowşan habarlara görä, Türkmenistanyň hökümeti iki aktiwistiň ÝHHG-niň konferensiýasyna goýberilmezligini sorap, bu gurama häzir ýolbaşçylyk edýän Gazagystana haýyşnama ugradypdyr. Siz şol haýyşnamany gördüňizmi? Eger gören bolsaňyz, onda başga-da gadagan edilen adamlaryň ady barmy?Maýkl Gest:
Ýok, men ol haýyşnamany görmedim. Ýöne, meniň delegasiýamyň käbir wekilleriniň bu haýyşnamany görendigini anyk bilýärin. Ol ýerde belli adamlaryň atlary bolup biler. Ýöne, bu barada anyk jogap berip biljek däl. Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, şeýle wakanyň ÝHHG-de döremeginiň sebäbi näme bolmagy mümkin ?Maýkl Gest:
Hökman belläp geçmeli bir ýagdaý bar. Şu ýyl ÝHHG-niň edarasyna täze bir döwletiň ýolbaşçylyk edýändigi sebäpli, täze çylşyrymly ýagdaýlar hem döreýär we meseleler wagtyndan has giç çözülýär.
Türkmenistanyň hökümeti öz haýyşnamasynda hiç hili taze fakt goşmandyr. Şol sebäpli, bu mesele häzirkisinden has tiz çözülmelidi.Azatlyk Radiosy: Türkmen aktiwistleriniň bu konferensiýa goýberilmezligine häzir hut Gazagystanyň bu gurma ýolbaşçylyk edýändigi täsir edendir diyip pikir etmek mümkinmi?Maýkl Gest:
Şu ýyl Gazagystan ÝHHG-ä ýolbaşçylyk edýär we ýolbaşçylyk edýän tarap ÝHHG-niň düzgünnamasyndaky hukuklaryň doly ýerine ýetirilmegini üpjün etmeli.
Meniň pikirimçe, ÝHHG-ä ýolbaşçylyk edýän tarap plenar maslahatlaryň barşynda bu meseläni guramanyň Baş sekretarynyň garamagyna we çözmegine geçirdi. Emma, her nähili bolanlygynda-da, ÝHHG-ä ýolbaşçylyk edýän tarap bu ýagdaýa biperwaý bolup bilmeli däl.
Biz şeýle ýagdaýlaryň ÝHHG-niň bu konferensiýasynyň indiki tapgyrynyň geçýän ýeri Wenada we ahyrkysynyň geçýän ýeri Astanada gaýtalanmagynyň öňüni almak ugrunda alada ederis.Azatlyk Radiosy: Türkmenistan döwleti köplenç ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça geçirýän ýygnaklaryna gatnaşmaýar. Siz bu ýagdaýa nähili garaýarsyňyz?Maýkl Gest:
Türkmenistanyň delegasiýasynyň bu konferensiýa gatnaşmaýandygy örän gynandyrjy. Meniň pikirimce, dürli döwletleriň wekilleri bolup pikir alyşmak mümkinçiliklerini tapmak möhüm hasaplanylýar.
Türkmen hökümetiniň ÝHHG-ä meýletin gosulmagy, şol sanda 1991-nji ýylda Moskwada gol goýan ylalaşygyna görä, adam hukuklary baradaky meselelere seredilmegi ýurduň içerki syýasatyna goşulmak hökmünde kabul edilmeli däl.
Bu mesele hemmämiziň bilelikdaki aladamyz bolup durýar we hemmeleriň howpsuzlygyny goramaklygy aňladýar. Türkmenistanyň häzirki yygnaga özüniň gatnaşmazlygy hem-de iki aktiwistiň oňa gatnaşmagyna päsgelçilik döretmegi geň galdyryjy yagday.
Biz Türkmenistan öz garaýşyny üýtgeder diýip umyt edýäris. Şol bir wagtyň özünde-de, biz ÝHHG-niň ýygnaklaryna hökümete degisli bolmadyk guramalaryň gatnaşmak düzgünleriniň berjay edilmegini-de gaty möhüm hasaplaýaris we bu ugurda hereketlerimizi dowam etdireris. Azatlyk Radiosy: Jenap ilçi, Azatlyk Radiosynyň diňleyjilerinden bize köplenç ÝHHG-niň Türkmenistanda jemgyýetçilik, halk köpçüligi bilen işleşmekde ýeterlik iş geçirmeýändigi barada şikaýatlar gelip gowuşýar. Adam hukuklaryny goramaklygy maksat edinýän bu edaranyň gowşaklygy aýdylýar. Siz şu barada näme aýdyp bilersiňiz?Maýkl Gest:
Bu meselede men optimist, sebabi wagt üýtgeýär, adamlar hem üýtgeýärler, ýaş nesil hem üýtgeýär. Men gepleşikleriň üsti bilen, pikir alşyp, öz borçlaryny doly ýerine ýetirmeýän köp döwletlerde gowy netijeleri gazanyp bolar diýen umytda.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden (Joe Biden) Ukrainada geçiriljek prezidentlik saýlawlaryny bulaşdyrmazlyk üçin Moskwa duýduryş berdi.
Buharestde Rumyniýanyň prezidenti Traiýan Basesku (Traian Basescu) bilen geçiren metbugat ýygnagynyň dowamynda Baýden Moskwa garşy girizilen sanksiýarlara “ygrarly bolmalydyklaryny” belledi. Şeýle-de Baýden 25-nji maýdaky Ukrain saýlawlary bulaşdyrylsa, Russiýa garşy has köp sanksiýalaryň girizilmeginiň hem mümkindigini nygtady.
Şeýle-de Baýden NATO-nyň 5-nji maddasynyň üstünde durup geçdi. ABŞ-ly resmi Russiýanyň Rumyniýadan 350 km uzaklykdaky Krymda görkezen agressiýasy, munuň häzir hem gerekdigini äşgär edýär diýdi.
ABŞ-nyň wise-prezidenti Rumyniýanyň Dolanşykdaky içerki önüminiň 2%-ni goranmak pudagyna ýatyrýandygy üçin hem, özüniň minnetdarlygyny bildirdi.
Şeýle-de Baýden öňümizdäki ýyl Rumyniýanyň Deweselu sebitinde raketa hüjüminden goranyş ulgamlaryny açmak boýunça işleriň alnyp barylýandygyny mälim etdi.
Basesku ABŞ-nyň Ukrain krizisine tizara reaksiýa görkezip, sebitde özüniň harby howa güýçlerini ýerleşdirendigi üçin-de sagbolsun aýtdy. Ol munuň “Russiýanyň Sowet Soýuzyny dikeltmek boýunça görkezýän hyjuwyny gowşatjakdygyny” hem sözüne goşdy.
Basesku: "Men ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýdene Ukrainadaky konflikt we Krymyň bikanun anneksiýasyna garşy gyssagly reaksiýa bildirip, howa, deňiz we ýer güýçlerini sebite ugradandygy üçin, sagbolsun aýtdym. Olar indi islendik, hususanda Russiýanyň Sowet Soýuzyny dikeltmek baradaky badyny gowşatmak missiýasyny amala aşyrmaga taýýar".
Krym annesksiýa edilenden soň, NATO Polşada we Rumyniýada AWACS gözegçilik uçarlaryny ýerleşdirdi; Baltik we Gara deňizlerine harby gämilerini ýollady; şeýle-de Polşa, Rumyniýa we Baltik döwletlerine ABŞ-ly esgerleri ornaşdyrdy.
Basesku “Bu ABŞ-nyň öz sözünde durýandygyna güwädir” diýip, belledi.
21-nji maýda Baýden Rumyniýanyň premýer-ministri Wiktor Ponta (Victor Ponta) bilen gepleşik geçirende, Ýewropa integrasiýasynyň nobatdaky tapgyrynda howpsuz, dürli energiýa bazarlarynyň gerekdigini belledi.
Ol: “Biz Russiýanyň özüniň energiýa resurslaryny sebitdäki islendik birine garşy ýarag hökmünde ulanmagynyň öňüni almaly” diýdi.
ABŞ-nyň wise-prezidenti Moldawiýanyň garaşsyzlygyna we döwlet gurluşyna Waşingtonyň goldawyny hem mälim etdi.
Moldawiýa NATO agza Rumyniýa we Ukraina bilen serhetleşýär. 1990-njy ýyllarda onuň Orsýet tarapdary Pridnestrowýe sebiti Kişinewdan bölünip aýrylypdy. Munuň netijesinde eýýäm onlarça ýyl bäri regionda konfliktli ýagdaýlar dowam edýär.
1992-nji ýylda Moldawiýanyň goşunlary Pridnistrowýe bilen gysga wagtlyk urşupdy. Emma rus goşunlary separatistleriň tarapyna geçenden soň, ok atyşyklary bes etmek barada ylalaşyk baglaşylypdy.


text:
Orsýetiň Daşary işler ministrligi Moskwanyň ABŞ-nyň harby gämisiniň Gara deňze girmegine jogap berjekdigini aýtdy, emma takyk bir çäräni agzamady.
ABŞ-nyň “USS Porter” kysymly mina göteriji gämisiniň 6-njy iýunda Gara deňze girendigini ABŞ-nyň harby-deňiz güýçleri habar berdiler.
“Elbetde bu biz tarapyndan öňlanmaz we şübhesiz gaýtargy çärelerine eýe bolar” diýip Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmisi Andreý Kelin aýtdy.
Orsýetiň RIA agentliginiň 10-njy iýunda habar bermegine görä, Kelin ABŞ-nyň uçar göteriji gämilerini Ortaýer deňzinde ýerleşdirmegini hem güýç görkezmek hereketi diýip atlandyrdy we munuň Moskwanyň hem Waşingtonyň arasyndaky gatnaşyklaryň has-da ýaramazlaşmagyna getirip biljekdigini aýdy.
Kelin bu ädimleriň indiki aýda NATO-nyň Polşada geçiriljek sammitiniň öňüsyrasynda dartgynlylygy güýçlendirmeklige gönükdirilendigini belledi.


text:
Penşenbe güni Bagdatda we Yragyň beýleki şäherlerinde adam ýitgisine getiren birnäçe bomba partlamasy ýüz berdi. Resmileriň aýtmaklaryna görä, penşenbe güni biri-biri bilen baglanyşygy bolanlykda güman edilýän birnäçe bomba partlamasynda azyndan 6 adam ölüpdir we 20-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Bagdadyň birnäçe raýonynda ýüz beren partlamalar howpsuzlyk güýçlerine gönükdirilipdir.
Penşenbe güni Kirkuk şäherinde ýüz beren iki ulag partlamasynda azyndan 4 adamyň ölendigi habar berilýär.
Partlamalaryň Yragyň Bakuba we Samarra şäherlerinde-de bolandygy aýdylýar.
2006-2007-nji ýyllardaky sünni-şaýy konfliktleriniň peselendigine garamazdan, Yrakda her gün diýen ýaly partlamalar ýüz berýär.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýuşenkonyň Türkmenistana sapary dowam edýär. Resmi maglumatlarda Ukrainanyň döwlet baştutanynyň 14-nji sentýabrda Türkmenistana başlanan resmi sapary netijesinde ýurtlaryň özara gatnaşyklarynyň çäginiň giňeldilmegine garaşylýanlygy aýdylýar.
Häzirki wagtda Türkmenistan bilen Ukraina arasynda esasan söwda-ykdysady we gurluşyk ugurlardan has giň aragatnaşyk alnyp barylýar. Şol bir wagtda-da taraplar ýangyç-energetika pudagynda, esasanam gaz söwdasynda hyzmatdaşlygy giňeltmäge-de uly gyzyklanma bildirýärler. Aşgabatda boljak türkmen-ukrain gepleşiklerinden nämä garaşylýar?
Aşgabatdaky türkmen-ukrain gepleşikleriniň netijesinde taraplaryň özara hyzmatadaşlygynyň güýçlendirilmegine gönükdirilen möhüm ikitraplaýyn dokumentlere gol çekjegi we bu ýokary derejeli duşuşygyň döwletara dialogyň giňelmegi we berkidilmegi ugrunda möhüm ädim boljagy Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda aýdyldy.
Şeýle-de, taraplaryň döwletara hyzmatdaşlygyň uzak möhletleýin porogrammasyna düzedişleri girizip, aragatnaşyklaryň çägini giňeltmegine garaşylýar, emma gepleşiklerde maslahat ediljek temalar barada öňünden jikme-jik maglumat berilmedi.
Öz nobatynda Ukraina Türkmenistan bilen energiýa proýektlerini we ilkinji nobatda gaz söwdasyny maslahatlaşmaga gyzyklanma bildirýär. Hut şu meseleleri Wiktor Ýuşenkonyň häzirki saparynyň dowamynda gozgamakçydygy soňky aýlarda Ukrainanyň we Orsýetiň metbugatynda çap bolan maglumatlarda habar berlipdi.
Göni gaz söwdasy
Ukriananyň Turkmenistandaky ilçisi Wiktor Maýkonyň sözlerine görä, “Esasy gaz eksport ediji ýurt bolan Türkmenistan we esasy gaz hyrydary Ukriana, bir wagtlar bolşy ýaly, göni gaz söwdasy boýunça gepleşikleri ýola goýup bilerdiler. Bu hem adalatly bolardy, hem logika gabat gelerdi” diýip, ukrain diplomatyna salgylanyp, “Nezawisimaýa gazeta” neşiri ýazdy. Maglumatda 1990-njy ýyllarda Ukrainanyň Türkmenistandan ýylda 35 milliard kubometre çenli gaz satyn alanlygy aýdyldy.
GDA institutynyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň müdiri Andreý Grozin öz wagtynda göni gaz söwdasyny alyp baran Aşgabat bilen Kiýewiň şeýle hyzmatdaşlygyny ýene ýola goýmagynyň teoriýa taýdan mümkindigini belledi, emma iş ýüzünde munuň öňünde ençeme päsgelçilikleriň bardygyny ekspert aýtdy:
“Birinjiden, ýurtlaryň Orsýet Federasiýasynyň gaz geçirijisinden başga ýollary ýok. Ýuşenko bilen Berdimuhamedow arasynda ylalaşyga gelnen ýagdaýynda-da, muny özüne bähbitsiz hasap etse, Orsýet türkmen gazyny öz üstünden geçirmez”.
Andreý Grozin Orsýet bilen Türkmenistan arasynda baglaşylan ylalaşyklaryň hem Türkmenistan bilen Ukraina arasynda göni gaz söwdasynyň dikeldilmegine goşmaça päsgelçilik döredýänligini belledi we häzirki ýagdaýda Türkmenistan bilen Ukraina özara ylalaşyga geläýenlerinde-de meseläniň Orsýet tarapy bilen gepleşiklere direljegini aýtdy.
Energiýa meseleleri boýunça analitik Roman Kupçinskiniň pikirine görä, Türkmenistan bilen Ukraina arasynda göni gaz söwdasynyň ýola goýulmagynyň başa baryp-barmazlyk mümkinçiligi deň. Analitik Kupçinskiý esasy böwediň gaz geçirijileriň Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň kontrollygyna baglydygyny aýtdy we türkmen gazynyň Ukraina üçin bahasynyň-da aýratyn mesele bolup durýanlygyny belledi.
Türkmenistana saparynyň dowamynda Wiktor Ýuşenko Amyrderýanyň üstünden gurlan demirýol köprüsiniň açylyş dabarasyna gatnaşar.
Ukriananyň kompaniýalarynyň gatnaşmagynda gurlan, bahasy 123 million dollarlyk köprüniň gurluşygy çak bilen 10 ýyla çekipdi. Türkmenistan hem tutuş region üçin uly ähmiýete eýe bolan obýektiň gurluşygyndaky bökdençliklere belli bir derejede ýurtlaryň gas söwdasy boýunça özara hasaplaşygy bilen baglanyşykly proýektiň maliýe üpjünçiligindäki kemçilikler sebäp bolupdy.
Ukrainanyň prezidenti Amyderýanyň üstünden geçjek awtomobil köprüsiniň düýbüni tutmak dabarasyna hem gatnaşar.
Türkmen-ukrain gatnaşyklary
Uzak möhletleýin hyzmatdaşlar bolan Türkmenistan bilen Ukrinanyň işleşmegine döwletara, hökümet derejelerinde we edaralar arasynda baglaşylan 120 sany halkara dokumentiň esas döredýänligi resmi maglumatlarda aýdylýar.
TDH gullugynyň maglumatyna görä, bu iki ýurtda, özara ylalaşyk esasynda ilçihanalar açyldy, ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki hökümetara komissiýasy döredildi, senagat we sosial maksatly obýektleriň gurluşygy alnyp barylýar we bilelikdäki kärhanalar döredilýär.
2009-njy ýylyň 1-nji sentýabryna çenli Türkmenistanda Ukrainanyň maliýe serişdeleriniň gatnaşmagynda 24 kärhana we ukrain kompaniýalarynyň gatnaşmagynda 54 sany inwestision proýekt hasaba alyndy. Proýektleriň umumy bahasy bir ýarym milliard dollardan gowrak.
Türkmenistanyň Statistika boýunça Döwlet Komitetiniň maglumatyna görä, şu ýylyň birinji ýarymynda ýurtlaryň özara haryt dolanyşygy 251 million dollardan aşypdyr. Türkmenistan Ukraina nebit önümlerini, oba hojalyk, ýeňil we dokma senagat harytlaryny satýar, Ukrainadan bolsa demir önümlerini, transport serişdelerini we gurallaryny, himiýa senagatynyň önümlerini we gurluşyk materiallaryny satyn alýar.
Andreý Grozin Ukriana bilen gatnalşyklary ösdürmegiň çäginde, Kiýewiň Aşgabat bilen göni gaz söwdasyny dikeltmek ymtylyşyna Turkmenistanyň goldaw bildirmeginiň ähtimallygyny hem aradan aýyrmaýar. Ekspert bu meseläniň Türkmenistan üçin belli bir derejde bähbitlidigini belledi.
“Bir tarapdan dürli alternatiw proýektlere gyzyklanma bildirmek bilen Türkmenistan muny Orsýet bilen sowdalaşmak meselesinde ulanyp biler. Türkmenistan Hytaý we Eýran bilen gaz ylalaşyklaryny baglaşdy, “Nabukko” proýektine goşulmak islegini mälim etdi. Indi bolsa Aşgabat Ukrainanyň inisiatiwalaryny hem goldap biler we şunlukda ol “Gazpromyň” öz şertlerine has ünsli çemeleşmegini gazanmakçy bolýar” diýip, Andreý Grozin aýtdy.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Ýerewandaky býurosyna myhmançylyga baran Ermenistanyň premýer-ministri Tigran Sarkisýan Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugynyň “ýurtdaky problemalary we ýetmezçilikleri ýüze çykarmagyna” ýokary baha berdi we ony Ermenistanyň durmuşynyň “aýrylmaz bölegi” hasaplaýandygyny aýtdy.
Ermenistanyň premýer-ministri Tigran Sarkisýan
“Siz dünýäde giňden ýaýran demokratiýa we adam hukuklary ýaly gymmatlyklary goraýarsyňyz” diýip, Sarkisýan aýtdy. “Siz Ermenistanda bar bolan problemalary ýüze çykarmaga çalyşýarsyňyz, hökümet bu tankytlara jogap bermäge çalyşýar. Bu dialog ýurt üçin örän peýdaly”.
Sarkisýan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugy bolan Azatutýun Radiosyna 7-nji maýda bardy. Şol gün öňki Sowet respublikalarynyň birnäçesinde Radio güni hökmünde bellenilýär.
Ermeni premýeri Sarkisýan Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugynyň gepleşiklerini diňleýändigini aýdyp, ýurtdaky demokratik öňegidişlikleriň bir gün bu radiostansiýa bolan zerurlygyň ýokdugyny aňlatjagyna umyt bildirdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy (RFE/RL) özüniň efire berýän ýurtlarynda demokratiýa we söz azatlygy ymykly ornaşan ýagdaýynda özüniň missiýasyny tamamlaýan radiostansiýa hökmünde tanalýar.
Öňki Sowet respublikalarynyň ençemesinde demokratiýanyň ornaşmagy we käbiriniň NATO we Ýewropa Bileleşigine goşulmagy bilen Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy birnäçe ýerde özüniň missiýasyny soňlapdy. Radiostansiýanyň Wenger gullugynyň işi 1993-nji ýylda, Polýak gullugynyň işi 1997-nji ýylda, Çeh gullugynyň işi bolsa 2002-nji ýylda tamamlandy. Şeýle hem Estoniýa, Latwiýa, Litwa we Slowakiýa efire berilýän gepleşikler 2004-nji ýylda ýatyryldy. Rumyn gullugy bolsa 2008-nji ýylda ýapyldy.60 ýyl
Bu aralykda, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň kommunist Çehoslowakiýa öz gepleşiklerini efire berip başlamagynyň 60 ýyllygy bellenilýän mahaly çehiýaly we slowakiýaly tanymal syýasatçylar we döredijilik işgärleri bu radiostansiýanyň Merkezi we Günorta Ýewropada kommunizmiň syndyrylmagyndaky roluna ýokary baha berdiler.
“Azat Ýewropa Radiosy kommunist režim tarapyndan döredilen informasiýa böwetlerini ýykyp taşlady” diýip, Çehiýanyň premýer-ministri Petr Nekas aýtdy. “Hakykat we Azat Ýewropa Radiosy biziň ýüregimizde hemişe öçmejek ýagty yz bolup galar”.
Slowakiýanyň premýer-ministri Iweta Radikowa bolsa Azat Ýewropa Radiosynyň “adamlaryň öýlerinde kiçijek azatlyk adasyny” döredendigini ýatlady. Slowak premýeri regiondaky korrupsiýa meseleleriniň heniz hem demokratiýa howp abandyrýandygyny belläp, RFE/RL-niň žurnalistik professionallygynyň häzirki günde hem Ýewropada möhüm orna eýedigini aýtdy.
Nekas we Radikowa Azat Ýewropa Radiosynyň Çehiýa Respublikasyndaky we Slowakiýadaky mirasyna bagyşlanan konferensiýada çykyş etdiler. Bu konferensiýa Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy, Karlow uniwersiteti we Çehiýanyň Senaty tarapyndan bilelikde gurnalan çäreleriň biri boldy.Missiýa dowam edýär
Çehiýanyň öňki prezidenti Waslaw Gawel
“Demir perdäniň syrylmagy bilen Azat Ýewropa Radiosyny Pragada garşy alyp bilmegimiz bize örän uly kanagatlanma duýgusyny berdi. Şeýle etmek bilen biz onuň ynamdar işine öz bergimizi berdik” diýip, Çehiýanyň öňki prezidenti Waslaw Gawel öz beýanatynda aýtdy.
“Azat Ýewropa Radiosynyň häzirki postmodern we syýasy taýdan durnuksyz döwürde öz missiýasyny dowam etdirjegine, ýagny adam hukuklaryny, raýat hukuklaryny we adamzat mertebesini gorajagyna umyt bildirýärin” diýip, Gawel radiostansiýanyň işine ynam bildirdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy 1995-nji ýyldan bäri Pragada ýerleşýär. Ondan öň bu radiostansiýa öz gepleşiklerini Germaniýanyň Mýunhen şäherinden efire berýärdi.
Häzirki gün 20 milliona golaý diňleýjisi bolan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň gepleşikleri 28 dilde 21 ýurda efire berilýär. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň wise-prezidenti Jon O’Saliwan: “Biz awtoritar režimlerde, söweş zonalarynda ýa-da terrorizm howpy astynda ýaşaýan hem-de ynamdar habarlara we jedelli sowallar boýunça dürli pikirlere mätäç bolan adamlar üçin zerur gerek. Emma, gynanasagam, biziň işimiz entek tamamlanardan juda ir” diýdi.
Estoniýanyň prezidenti Toomas Hendrik Ilwes
Ýakynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň 60 ýyllygyna bagyşlanyp, Mýunhende geçirilen tegelek stol çäresinde çykyş eden Estoniýanyň prezidenti Toomas Hendrik Ilwes 1990-njy ýyllaryň başynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň auditoriýasy bolan 400 milliona golaý adamyň, 20 ýyl geçensoň, diňe 100 millionynyň açyk jemgyýetde ýaşaýandygyny, galan 300 milliona golaý adamyň maglumat almak hukuklarynyň henize çenli-de häkimiýetler tarapyndan çäklendirilýändigini belledi.


text:
Şenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Müsüriň täze saýlanan prezidenti Muhammad Mürsi bilen duşuşygyndan soň eden çykyşynda Birleşen Ştatlaryň Müsürdäki demokratik geçiş prosesini goldaýandygyny nygtady.
Ol Muhammad Mürsiniň müsürlileriň ähli gatlagynyň prezidenti boljakdygy hem-de aýal-gyzlaryň we dürli azlykdaky toparlaryň hukuklaryny gorajakdygy barada beren wadasyna ýokary baha berýändigini aýtdy.
Mundan daşary, hanym Klinton Müsüriň harbylarynyň ilatyň howpsuzlygyny goramak babatda alyp barýan işlerine-de ýokary baha berdi.
Beýleki tarapdan bolsa, ol Siriýada “harby güýçler öz halkyny gyrýar” diýip, Siriýadaky ýagdaýlary berk ýazgardy.
Özüniň iki günlük saparynyň barşynda Hillari Klinton ýekşenbe güni harbylaryň Ýokary Geňeşiniň başlygy, marşal Husseýn Tantawi bilen-de duşuşyp, özara gepleşik geçirdi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ýurduň gubernatorlarynda öz hususy goşunlaryň bolmajagyny aýtdy. Bu mesele Ukrainanyň häkimiýet başyndaky elitasynyň arasynda dartgynlylygyň güýçlenýän wagtynda gozgaldy.
“Territorial goranyş gönüden-göni kesgitlenen harby ýolbaşçylyk esasynda üpjün ediler we hiç bir ýolbaşçynyň öz hususy goşuny bolmaz”, diýip Poroşenko 23-nji martda harby ýolbaşçylary bilen duşuşygynda aýtdy.
Poroşenko bu çykyşyny ýaragly adamlaryň döwlet eýeçiligindäki Ukrnafta kompaniýasynyň Kiýewdäki edarasyny eýelemeginden bir gün soň etdi.
Ukrainaly kanun çykaryjy Serhiy Leşçenko Ukrnaftanyň edarasyny ele salan adamlaryň gündogar Dnipropetrowsk regionynyň ýolbaşçysy milliarder oligarh Ihor Kolomoýski bilen baglydygyny aýtdy.


text:
Gazagystanyň hökümeti ýurduň Žanaözen şäherinde dekabr aýynda girizilen adatdan daşary ýagdaý düzgünini şu gün ýatyrdy.
Habar agentlikleriniň maglumatynda bu şäherdäki goşmaça howpsuzlyk güýçleriniň şäherden çykarylandygy, ýöne polisiýanyň ýagdaýa henizem berk gözegçilik edýändigi aýdylýar.
Žanaözen şäherindäki adatdan daşary ýagdaý düzgüni dekabr aýynda bu şäherde 16 adamyň ölümine getiren halk çykyşlarynyň yzy bilen girizilipdi.
Žanaözen şäherindäki gyrgynçylyk bilen baglanyşykly ýakynda birnäçe polisiýa ofiserine garşy jenaýat işiniň gozganlandygy habar berildi.


text:
Türkmenistanda 15-nji dekabrda parlament saýlawlary geçiriler. Bu saýlawlar ýurduň taryhynda ilkinji gezek iki partiýanyň dalaşgarleriniň gatnaşmagynda geçirilýär. Göräýmäge, bu iki partiýanyň dalaşgärleri öz saýlaw kampaniýalaryny bäsleşikli esasda geçirmeli.
Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlara görä, ýurtda parlament saýlawlaryna dalaş edýän kandidatlaryň kampaniýalary o diýen göze ilmeýär.
Azatlyk Radiosy parlament saýlawlaryna gatnaşýan dalaşgärleriň saýlaw kampaniýalarynyň Lebapda dowam edişi bilen gyzyklanyp, habarçysy Röwşen Çaryýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ellerde döreýän agyrylar köplenç halatdarda bir taraplaýyn, haýsy hem bolsa bir elde ýüze çykyp durýan ýagdaýdyr. Bu ýagdaýda agyry tutuş elleriň özünde, käwagt haýsy hem bolsa bir böleginde peýda bolýar. Bu bolsa eliň myşsalarynyň aşa dartgynlylygy we uzak wagtlap bir ýagdaýda oňaýsyz şertde işlenilende ýüze çykyp bilýändir.
Şeýle hem köp ýagdaýlarda elleriň ýumşak we süňk dokumalary şikeslenmä sezewar bolagan bolýar. Islendik ýagdaýda yzygiderli barlag-anyklaýyş çärelerini geçirip, agyrynyň sebäbini anyklamak hökmandyr.
ELDE DÖREÝÄN AGYRYLARYŇ SEBÄPLERI
Elde döreýän agyrylar biziň mümkinçiliklerimize ýaramaz täsir edip, hereketlerimiziň çäkli bolmagyna, oňaýsyzlyga getirýär. Elde döreýän agyry alamatlarynyň has köp sebäpleri höküminde:
► Boýun we egin myşsalarynyň ýiti mioziti;
► Oňurgara birikmeleriniň kadaly ýagdaýdan süýşmegi;
► Protruziýa ýa-da boýun-döş oňurgara disklerde inginiň ýüze çykmagy bellenilip bilner.
Bu ýagdaýlar aýratyn hem bir elde tutuş agyry alamatlaryny döredýän sebäplerdir.
Aşakdaky ýagdaýlarda agyry esasan çigin töwereklerinde bolýar we ýokary ýa-da aşak taraplara hem ýaýrap bilýar: boýun, pilçe, döş kapasasyna we ş. m.
→ Pilçe-çigin periartriti;
→ Çigin bognunyň artrozy we artritleri;
→ Çigin bognunyň damarlarynyň zeperlenmegi ýa-da gysylmagy netijesinde gan aýlanşygynyň bozulmagy;
→ Ýürek näsazlyklary.
Agyry alamatlarynyň tirsekde, bilekde, penjede, barmaklarda bolmagynyň sebäpleri:
⇒ Tirsek bognunyň artrozlary we artritler;
⇒ Tirsek bognunyň bursit we epikondilitleri (bognuň bölekleriniň sowuklamagy);
⇒ Goşar sindromy – köplenç sag eliň goşarynda, bilek-tirsek bognuna aşa agram düşmegi netijesinde döreýär. Esasan hem kompýuter bilen köp wagtlap işleýän adamlarda ýüze çykýar;
⇒ Bogunlaryň şikesi;
⇒ Newrologik keselleri we ş. m.
Eldäki agyry bilen birlikde döreýän goşmaça alamatlar:
♦ çişler;
♦ barmaklaryň gurşmagy;
♦ beden gyzgynlygynyň ýokarlanmagy;
♦ myşsalaryň gowşaklygy;
♦ deriniň gyzarmagy.
Elde döreýän agyrylary anyklamak
Adatça ellerde döreýän agyrynyň sebäbini anyklamak aňsat hem düşmeýär. Ilkinji nobatda ýaşaýyş üçin howply bolan ýürek kesellerini, oňurgalaryň şikeslerini, boýun-döş oňurgara ingilerini aradan aýyrmalydyr. Düzgün boýunça bu ýagdaýlary anyklamak üçin rentgen, EKG, kompýuter tomografiýasy ýaly anyklaýyş usullary kömek edip biler.
Goşmaça anyklaýyş usullary bedendäki autoimmun ýagdaýlary we ýokanç-sowuklama hadysalary anyklap biler. Artritleriň, rewmatizmiň barlygy çaklanan halatlarynda ganyň ýörite barlaglaryny geçirmek talaba laýykdyr.
Bejergisi
Ilkinji nobatda agyrynyň sebäbini aradan aýyrmalydyr. Şeýle hem bolsa, güýçli agyrylarda lukmanlar alamatlary nazara alyş bejergä ýüz urmaly bolýarlar – bu agyrsyzlandyryjy, sowuklama alamatlaryny peseldiji we dokumalaryň iýmitlenmesini gowlandyryjy derman serişdeleridir. Owkalama usullarynyň hem oňat peýda berýändigini belläp geçmeklik ýerliklidir.
Elde döreýän agyryda tolkun-urgy bejergisi (TUB).
Tolkun-urgy bejergisiniň ilkinji seansyndan soň zeperlenen ýerde çişler we agyry alamatlary aýrylýar. Doly tapgyrlaýyn bejergisi ötüşen sowuklama hadysasyny we zeperlenen süňk-bogun ýerlerini kadalaşdyrýar. Zeperlenen ýerdäki dokumalarda gan aýlanyş ýeňilleşýär. Tolkun urgy bejergisini şikeslenmeden we operasiýadan soň döreýän agyrylarda hem ulanyp bolar. Uzak wagtlap gipsli ýa-da Ilizarowyň enjamynda bolan ellerde dikeldiş-sagaldyş çäreleri geçirlende hem tolkun-urgy bejergisi gowy netije berýändir. Tolkun-urgy bejergisi sport lukmançylygynda peýdalanylýan has oňaýly usullaryň biridir. Bu usul türgeniň tiz wagtdan kadaly ýagdaýa gelip, täzeden türgenleşige girişmegi üçin amatlydyr.
Elde döreýän agyrylaryň öňüni almak üçin:
► sagdyn fiziki hereketjeňligi saklama;
► bogunlary üşetmekden we sikeslendirmekden ägä bolma;
► zähmet we dynç alyş düzgünleri ýerine ýetirme;
► iýýän iýmitiňize üns bermek WAJYPDYR.
ELLERIŇ GURŞMAKLYGY
Diýseň köp duşýan alamatlaryň biri bolup, bozulma ýa-da kadaly ýagdaýda elleri iýmitlendirýän damarlaryň uzak wagtlap gysylmagy netijesinde döreýän häsiýetdir. Gurşmaklyk beýleki alamatlar bilen utgaşyp gelip, ulgamly näsazlyklar dörän ýagdaýynda howsala döredýändir.
Elleriň gurşmaklygynyň sebäpleri
Eliň duýujylygyna täsir edip, gurşmaklyga getirip biljek sebäplerden aşakdaky ýagdaýlary belläp geçmek bolar:
► Boýun oňurgasynyň osteohondrozy – oňurga ýiliginden çykyp ellere jogap berýän nerw süýümleriniň gysylmagy netijesinde onuň gurşmagy bolup biler. Şeýle gysylma elleri gan bilen üpjün edýän damarlarda hem ýüze çykýändyr.
► Bedeniň oňaýsyz ýagdaýda bolmagy – bu ýagdaýda elleriň damarlarynyň mehaniki gysylmagy netijesinde dokumalaryň gan bilen üpjünçiligi bozulýar we gurşma getirýär. Eger bu ýagdaý uzaga çekse, dokumalaryň ölmegi bilen yzyna gaýtaryp bolmajak çynlakaý bozulmalaryň döremegine sebäp bolup biler.
► Goşar sindromy – belli bir kärde işleýän toparlara häsiýetli bolan bu ýagdaý esasan hem sazandalarda, kompýuter bilen işleşýän adamlarda, suratkeşlerde, sürüjilerde ýüze çykýandyr. Uzak wagtlap goşarlary hereketlendirip işlemeli bolýandyklary üçin eli sazlaýjy nerwiň gysylmagy, ýadamagy bilen baglydyr.
► Gan damarlarynyň geçirijiliginiň bozulmagy – oňurgara ingileriniň ýa-da süňk ösüntgileriniň oňurga arteriýasyny basmagy, gan damarynyň içinde aterosklerotiki ýasmajyklaryň döremegi, gan lagtalarynyň döremegi we başga howply ýagdaýlar.
► Reýno keseli – elleriň gan bilen üpjün edijiligine jogap berýän kiçi gan damarlarynyň hereketleriniň bozulmagydyr. Bu kesel üçin maýda damarlaryň yzygiderli we wagtal-wagtal gysylmagy netijesinde elde gurşmaklygyň we sowuklygyň peýda bolmagy häsiýetlidir.
Näsazlyk ýagdaýlaryny anyklamak
Lukmanyň wezipesi gurşmaklygyň sebäbini anyklamakdyr. Şeýlelik bilen, oňurga-süňk ulgamyndaky näsazlyklary aradan aýyrmak, ýürek-damar kesellerini ýüze çykarmak, hünär bilen bagly döräp biljek ýagdaýlary anyklamak birinji nobatda durýandyr. Reýno keselinde alamatlar iki elde hem birlikde döreýandir, şeýle hem bu kesel nesilleýin geçijidir. Bu keselde gurşmaklyk, deriniň sowamagy, guraklyk we agarmagy bilen bilelikde ýüze çykýandyr. Damarlaryň gysylyp giňäp durmagy netijesinde deriň reňki ak-gyzyl bolup üýtgäp durýandyr.
Oňurgalaryň osteohondrozynda doly we dogry anyklaýyş usullaryň biri rentgen we ýadro-magnit-rezonans skanirlemesidir. Bu usulda onurgara diskleriň ululygyna, bar bolan osteofitlere – süňk ösüntgilerine, oňurgara ingilerine gözegçilik edip bolýar.
Elleriň gurşmagynyň bejergisi
Elleriň gurşmagynyň bejergsiniň esasy maksady dokumalaryň gan bilen üpjünçiligini gowlandyryp, iýmitlenişini dikeltmekdir. Şu jähtden ugur alyp, bejergi bilen esasan ýerli gurşýan bölege täsir etmeklik ýerliklidir:
► Manual (el bilen) täsir etmeklik – ganyň az barýan ýerlerinde gan aýlanşygy gowlandyryp, myşsalary, bogunlary gowşadýar, gysylýan gan we nerw damarlarynyň dartgynlylygyny peseldýär.
► Fizioterapiýa – gurşýan ýerde dokumalaryň iýmitlenmegini gowlaşdyrýar, gyraky gan aýlanşy işjeňleşdirýär. Elektro we fonoforez täsir etmeleri şikeslenen ýere derman serişdeleri ulanmaklyk bilen birlikde bellenilýär. Mikrotolkunly, lazer bilen bejergi, ultrases usullary täsirli bolmak bilen dokumalaryň gan aýlanşygynyň ýokarlanmagyna itergi berýär.
► Bejeriş maşklary – hereket ediş kynçylyklaryny aradan aýyrmak, myşsalary we bogunlary berkitmek üçin netijelidir. Bu usulda ulanylýan işjeň hereketlilik netijesinde gan üpjünçiligi hem kadalaşdyrylýar.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
28-nji dekabrda “Hronika Turkmenistana” neşirine onuň GDA ýurtlarynyň Ýaşlar geňeşi tarapyndan Hormat haty bilen sylaglanandygy barada maglumat gowuşdy. Maglumatda aýdylmagyna görä, olara hormat haty garaşsyz žurnalistikany ösdürmek ugrunda alyp barýan işleri üçin berlipdir.
Hormat haty bilen sylaglananlaryň arasynda "Türkmenistan. Altyn asyr" döwlet saýty hem bar.
“HronikaTurkmenistana“ saýtynyň redaksiýasy özleriniň alyp barýan işine ýokary baha berlip, Hormat haty bilen sylaglanandyklaryna minnetdarlyk bildirdi, ýöne ony kabul edip bilmejekdigini hem aýtdy.
Onuň sebäpleri barada Azatlyk Radiosy adam hukuklaryny goraýjy "Türkmen inisiatiwasy" toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin “Hronika Türkmenistana” neşiri hormat hatyny almakdan ýüz öwürdi?
Farid Tuhbatullin: Birinjiden, bu Hormat haty garaşsyz žurnalistikany ösdürmekde alnyp barylýan işler üçin berilýär diýilýär. Sylaglanýanlaryň arasynda Türkmenistanyň döwlet saýty hem bar. Mälim bolşy ýaly, bu saýt garaşsyz žurnalistikany ösdürmek üçin däl-de, ony ösdürmezlik ugrunda iş alyp barýar. Şeýle saýtlar bilen bizi bir hatarda goýmaklaryny özümize hormatsyzlyk we bizi masgaralamak diýip düşünýäris.
Azatlyk Radiosy: Siziň Hormat hatyny almakdan ýüz öwürmegiňize olar tarapdan nähili reaksiýa boldy?
Farid Tuhbatullin: Men bu maglumaty alan adresime hat ýolladym. Emma olardan hiç hili jogap bolmady. Belki, täze ýyl baýramyndan soň jogap geler.
Azatlyk Radiosy: Hormat hatyna mynasyp bolan beýleki saýtlar barada nähili pikir edýärsiniz?
Farid Tuhbatullin: Hormat hatyna mynasyp diýilýän beýleki saýtlaryň arasynda “Gündogar” neşiri hem bar. Şony men bu sylaga mynasyp diýip bilerin. Emma "Türkmenistan. Altyn asyr" saýtyny we "Türkmenistan.ru" internet gazetini beýle Hormat hatyna mynasyp hasaplamaýaryn. Biz bu saýtlary nähili ölçeglere we nähili prinsiplere görä saýlandyklaryna düşünmedik.


text:
Orsýetde bir polisiýa işgäri Anna Politkowskaýanyň ölümine ilteşikli bolmakda aýyplanyp, 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Anna güni Moskwanyň sudy Dmitriý Pawlýuçenkowy Politkowskaýany yzarlamakda we ony öldüreni ýarag bilen üpjün etmekde günäli tapyldy.
Şeýle-de sud Pawlýuçenkowy Politkowskaýanyň maşgalasyna 3 million rubl ($97,800) jerime tölemeli etdi.
Politkowskaýa Putiniň dolandyryşynda parahorlugy we syýasaty tankytlap taýýarlan materiallary bilen meşhurlyk gazandy. Ol 2006-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda öz öýüniň basgançak meýdançasynda atylyp öldürildi.


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň häkimiýetleri gazak-hytaý serhet ýakasynda otlanan bir barlag punktundan gazagystanly 12 sany serhetçiniň hem-de bir tokaý sakçysynyň jesediniň tapylandygyny habar berdiler.
Bu ýüze çykan ýangynyň we serhetçileriň ölüminiň sebäbi barada häzirlikçe anyk bir garaýyş öňe sürülmeýär.
Adynyň tutulmagyny islemedik hökümet çeşmeleri şol ýerde gulluk alyp barýan üç sany esgerden habar-hatyryň ýokdugyny mälim etdiler.
Gazagystanyň mediasy bu ölen serhetçileriň ýaraglarynyň-da ýitirim bolandygyny habar berýär. Ýurduň Milli howpsuzlyk komiteti bu waka boýunça derňew işleriniň ýola goýlandygyny mälim etdi.


text:
Waşington Siriýadaky täze birleşen oppozision kaolisiýany goldajakdygyny yglan etdi.
Prezident Başar al-Assada garşy durýan birnäçe topar Pars aýlagyna degişli ýurtlaryň Katarda geçirilen gepleşiklerinden soň ýekşenbe güni birleşmek barada ylalaşdy.
Bu täze topar Siriýanyň oppozision we rewolýusion güýçleriniň milli kaolisiýasy diýlip atlandyrylar. Sünni musulman ruhanysy Moaz al-Hatib bu toparyň başlyklygyna saýlandy.
ABŞ-nyň döwlet departamentiniň sözçüsiniň orunbasary Mark Toner ýekşenbe güni bu oppozisiýa toparyny gutlady we Waşingtonyň bu topar bilen bilelikde işleşmäge taýýardygyny aýtdy.
Bu kaolisiýa halkara jemgyýetçiliginiň täze blok döretmek boýunça basyşy esasynda döredildi.
Halkara jemgyýetçiliginiň doly goldawyny alanyndan soň Milli kaolisiýa wagtlaýyn hökümet döretmäge söz berdi.


text:
Britan ýazyjysy we taryhçysy Timoti Garton Aş 16-njy martda Brýusselde bolup, German Marşal fondunyň ýyllyk forumyna gatnaşdy.
Bu forumda Demiragazyk Amerikanyň we Ýewropanyň täsirli syýasy, korparatiw we intellektual liderleri Ýewro-Atlantika meselelelerini ara alyp maslahatlaşýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysy Rikard Jozwiak Timoti Garton Aş bilen Ýewropanyň geljegi barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşiginiň gündogara tarap giňelmek meselesi henizem güýjünde galýarmy?
Garton Aş:
Bu örän möhüm mesele. Strategiki taýdan, Ýewropa Bileleşiginiň geljegi üçin, dünýä ilatynyň we ykdysadyýetiniň paýynyň kemelmegi bilen, şeýle-de ýaramaz demografiýa netijesinde, hususan-da Gündogar Ýewropada, meniň pikirimçe, iki sany uly ýurdy, Türkiýe bilen Ukraianany hem goşmak bilen, bize has giňelmek gerek.
Azatlyk Radiosy: Siz häzir ÝB-niň gündogar goňşularynda Ýewropa Bileleşigi babatda barha güýçlenýän sussypeslige näme diýmekçi?
Garton Aş:
Tango tansyny etmek üçin iki bolmaly, Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigine çynlakaý kandidat bolmagy üçin öz ýoluny arçap bilmegi gerek, emma ol şu wagta çenli muny başarmady. Sebäbi ol ýerde Bügül rewolýusiýasyndan soň bir topar ýagşy niýet boldy, emma olar häzir ýatyşdy.
Timoti Garton Aş
Polşa Ukrainanyň agzalygy üçin uly goldawçy, ýogsa bu gaty kyn wezipe, şeýle bolansoň men munuň bilen ylalaşýan. Onsoň men Ukraina iki tarapda-da oýnamak isleýär we iki tarapdanam tort alyp, tort iýmek isleýär diýip pikir edýärin.
Meniň pikirim şeýle, Ýewropanyň strategiki nukdaý nazaryndan, Hytaý, Hindistan, Günorta Afrika, Brazil ýaly uly güýçleriň döreýän dünýäsinde, Günbatar tutuşlygyna alanyňda azrak güýje eýe boljak. Giňelmek islemek biziň strategiki bähbidimize bolup durýar we şu sebäpden biz giňemek islemeli.
Azatlyk Radiosy: ÝB-niň geljekde Orsýet bilen gatnaşygy nähili bolmaly?
Garton Aş:
Orsýet bir imperiýany ýitirdi, emma entek öz roluny tapmady. Orsýet özüniň näme bolmak isleýändigi barada belli bir karara gelmeli.
Biziň Britaniýada bilmegimize görä, bu biraz wagt alýan mesele. Imperiýa ýitirmek ýeňil zat däl we Orsýet öz imperiýasyny örän gysga wagtda, şol bir wagtda-da örän goldarlykly ýagdaýda, ýagny parahatçylykly ýitirdi, uruşmady.
Haçanda Orsýet özüniň näme bolmak isleýändigi hakynda belli bir karara gelse, ýagny imperiýa bolmak isleýärmi ýa-da bir alternatiw siwilizasiýa, ýa-da Ýewraziýada bir kadaly bir döwlet bolmak isleýär, şuny kesgitlese, biz onuň bilen uzak möhletdäki gatnaşygymyzyň nähili bolmalydygyny kesgitläp bileris. Bu, meniň nukdaý nazarymdan, uzak bolmadyk geljekde, özboluşly gatnaşyklaryň biri bolar.


text:
Orsýetiň täzelikler agentlikleriniň 24-nji martda habar bermegine görä, Orsýetiň ýörite güýçleriniň ofiseri Siriýanyň Palmyra şäheriniň golaýyndaky howa hüjüminde wepat bolupdyr.
“Terrorçylaryň nyşanlaryna göni howa hüjümi amala aşyrylan wagtynda Orsýetiň ýörite güýçleriniň ofiseri wepat boldy” diýip Interfaks agentligi Orsýetiň Hmeimim howa bazasyndaky çeşmesine salgylanyp habar berdi.
TASS we “RIA Novosti” hem bu waka barada habar berdiler. Emma ofiseriň wepat bolan wagty barada takyk maglumat bermediler.
Bu habar Kremliň Siriýada bäş aý bäri amala aşyrýan howa hüjümleriniň dowamynda wepat bolan orsýet harbylarynyň sanyny ýedi adama ýetirdi.
Orsýet ýörite güýçleriniň Siriýada ýerleşýändigini ilkinji gezek 23-nji martda mälim etdi.
Mundan öň Moskwa Siriýadaky çäkli rolunyň Orsýetiň howa bazaryny goramak, Siriýanyň goşunyna maslahat bermek we ýere gaçan uçarlary halas etmek boýunça çäreler bilen çäklenilýändigini aýdypdy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 15-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde Türkmen döwletiniň Baştutanyna Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň alnyp barlyşy barada hasabat berilmek bilen, häzirki wagtda taslamanyň türkmen bölegi boýunça potratçysy – “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserniniň ýöriteleşdirilen ulaglary, enjamlary we turbalary täze energetika ulgamyň gurulýan ýerine getirýändigi, gaz geçirijiniň Türkmenistanyň çäginden geçjek ýerlerini arassalamak işlerini amala aşyrýandygy aýdyldy. Şunuň bilen bir hatarda, taslamany amala aşyrmagyň birinji tapgyrynyň çäklerinde gaz geçirijiniň maddy-enjamlaýyn üpjünçiligi bilen bagly meseleler çözülýär. Hususan-da, turba önümlerini getirmek üçin halkara bäsleşigi geçirildi. Dubaý şäherinde öňbaşçysy “Türkmengaz” döwlet konserni bolup durýan “Galkynyş — TOPH Pipeline Company Limited” ýapyk paýdarlar kompaniýasynyň edara binasyny bellige almak we açmak üçin zerur bolan resminamalary taýýarlamak işleri tamamlaýjy tapgyra gadam basdy.
Mejlisde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow degişli ýolbaşçylara bu iri energetika taslamany has-da ilerletmek hem-de dünýäde iri “Galkynyş” gaz känini özleşdirmegiň üçünji nobatdaky desgalaryny gurmak bilen bagly işleriň depginini çaltlandyrmak babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi. Bu gaz käni täze energetika ulgamyň serişde binýady bolup hyzmat eder.


text:
Albert Eýnşteýniň umumy Otnositellik (lat.: Relatiwlik) teoriýasy grawitasiýanyň giňden ykrar edilýän teoriýasy hasaplanýar. Ýöne fizikler onuň hem öz çäkleriniň bolmalydygyny, bu çäklerden aňyrda üstüniň açylmagyna garaşýan täze teoriýalaryň-da bardygyny bilýärler. Şol sebäpden otnositellik teoriýasy häli-şindi diýen ýaly has agyr şertlerde synalyp görülýär.
Astronomlar bir adatdan daşary goşa ýyldyzyň kömegi bilen bu teoriýany ýene bir gezek synap, onuň dogrudygyny tassykladylar. Bir aşa agyr pulsar bilen ujypsyzja karlik ak ýyldyzdan ybarat bu sistema giňişlik-wagt strukturasyny edil umumy Otnositellik teoriýasynda aýdylyşy ýaly egreldýär. Üstesine-de, bu iki ýyldyzyň kem-kemden ýitirýän energiýasy goýberilýän grawitasion tolkunlar sebäpli kemelmeli energiýanyň mukdaryna doly deň gelýär.
Ýarym million sany Ýer planetasyny gysyp, diametri diňe 20 kilometr bolan bir planetanyň göwrümine sygdyrmak göz öňüne getirmesi kyn zat bolsa gerek. Ýöne bular ýaly şertler ýokary güýç bilen partlan ägirt uly ýyldyzlaryň galyndysy bolan neýtron ýyldyzlarda bolýar.
Öz okunyň daşynda çalt aýlanyp, maýak ýaly kadaly radio signallaryny goýberýändigi üçin pulsar ýyldyzlar diýlip atlandyrylýan bu obýektler takmynan ýarym asyr mundan ozal tapyldy. Neýtron ýyldyzlar alymlara fiziki prosesleri özboluşly şertlerde öwrenmäge mümkinçilik berýär.
Gürrüňi edilýän häzirki neýtron ýyldyz 2007-nji ýylda "Green-Bank" radioteleskopy bilen pulsarlary gözlemek barada alnyp barlan programmanyň dowamynda açylyp, "PSR J0348+0432" diýip atlandyrylan ýyldyz. Ol öz okunyň daşynda sekuntda 25 gezek aýlanýar. Biziň Günümizden iki esse agyr bolan bu ýyldyzyň diametri bary-ýogy 20 kilometr. Günüň diametri bolsa 1.4 million kilometr.
Agyrlyk güýji babatda Eýnşteýniň umumy Otnositellik teoriýasynyň dogrudygyny ýokary derejedäki takyklyk bilen synap görmek üçin ozal ulanylan beýleki pulsarlar bilen deňäniňde-de, "PSR J0348+0432" aşa ekstrem obýekt. Onuň üstündäki dartyş Ýeriňkiden 300 milliard esseden hem ýokary, ortasynda bolsa bir dikeç gandyň ululygyndaky göwrümleriň her birinde gysylan görnüşde bir milliard tonnadan agdyk agramdaky materiýa bar. Bu sanlar şu çaka çenli üsti açylan beýleki neýtron ýyldyzlardakydan tas iki esse ýokary.
Bular ýaly güýçli dartyş meýdanlarynda massada bolýan çaklaňja üýtgeme-de bu obýektiň töweregindäki giňişlik-wagtda giň gerimli özgerişlere getirip bilýär. Kiçijik göwrümde jemlenen aşa uly massa, umumy Otnositellik teoriýasy boýunça giňişiligi egreldýär. Bu hem astronomlara tüýs gerek ýagdaý. Olar bular ýaly bir obýektiň şunça deformirlenen giňişlik-wagt strukturasyndaky hereketlerini ilkinji gezek takyk ölçäpdirler.
Ak karlikler
Pulsaryň hemrasy ak karlik, ýagny göýdük ýyldyzda bolsa, üýtgeşiklik ýok. Ol daşky gurşawyny ýitirip, indi kem-kemden sowap, ömrüni soňlap gelýän ýeňil ýyldyzyň galyndysy.
Ak karlik Günüň radiusyndan (6,96342×108 m = 696.342 km) birneme daş, ýagny 830.000 kilometr aralykdan pulsaryň daşynda aýlanýar. Şol sebäpden bu ownujak ýyldyza aşa ýokary dartyş güýjüne eýe läheňiň daşyndan aýlanyp çykmaga diňe 2,5 sagat wagt gerek bolýar.
Ýerden 7000 ýagtylyk ýylyna deň uzaklykda ýerleşýän bu goşa ýyldyz ulgamy Eýnşteýniň teoriýasynyň örän agyr şertlerde-de öz ýörgünligini ýitirmeýänligini subut etmek üçin bir "kosmos laboratoriýasy" bolup hyzmat etdi diýip, alymlar 2013-nji ýylyň 26-njy aprelinde "Science" ylmy žurnalynda ýazdylar.
"Bu adatdan daşary jübütleriň özi bir täsinlik. Ýöne ol şol bir wagtyň özünde-de fizikanyň düýp teoriýalarynyň biriniň, ýagny umumy Otnositelligiň serhetlerini synap görmek üçin bir özboluşly laboratoriýa" diýip, Germaniýanyň Radioastronomiýa baradaky Maks-Plank institutynyň alymlarynyň ýolbaşçylygynda alnyp barlan barlaga gatnaşan Toronto (Kanada) uniwersitetiniň astronomiýa boýunça professory Marten wan Kerkwijk aýdýar.
Takmynan bir asyr mundan ozal neşir edilen umumy Otnositellik teoriýasynda Eýnşteýn grawitasiýany giňişlik-wagt strukturasynda massa we energiýa tarapyndan döredilýän egrelmäniň netijesi diýip düşündirýär.
Synaglar
Umumy Otnositellik teoriýasy şu wagta çenli edilen ähli synaglardan üstünlikli geçen hem bolsa, kosmosdaky prosesleriň jemine düýpli düşündiriş berip bilenok. Ol fizikanyň 20-nji asyrda ösdürilen beýleki möhüm diregi - kwant teoriýasy bilen-de sazlaşykly däl. Şol sebäpden bu iki teoriýa geljekde açyljak giň gerimli başga bir teoriýanyň bölegine öwrüler diýip çak edilýär. Emma ol teoriýa entek ýok.
Bu giň gerimli teoriýanyň gözleginde fizikler geçmişde dartyş barada ençeme alternatiw teoriýalary işläp düzdüler. Bularda aýdylýan zatlar Albert Eýnşteýniň umumy Otnositellik teoriýasynda aýdylýanlardan tapawutlanýar. Ýöne bu alternatiwleriň käbirindäki aratapawutlary iş ýüzünde görkezip, subut etmek üçin aşa güýçli dartyş meýdanlary gerek. Bulara hem biziň Gün sistemamyzyň çäginde däl-de, pulsarlarda duşulýar.
Ýaňy ölçelen Pulsar "PSR J0348+0432" massasy uly bolansoň, ylmy taýdan öwrenmek üçin bir amatly obýekt, onsoň ol alymlara barlaglary täze sepgitlere ýetirmäge mümkinçilik berýär.
Iki komponentiň arasynyň ýakyn bolmagy sebäpli bu sistema dartyş tolkunlaryny ýaýradýar. Bu hem Otnositellik teoriýasynda öňünden aýdylyşy ýaly, bu komponentleriň arasynyň öňküden hem ýakynlaşmagyna we şonuň bilen baglylykda aýlaw döwrüniň gysgalmagyna getirýär.
Ýöne täze ölçegler bu özboluşly obýekti öwrenmek baradaky tagallalaryň diňe başlangyjy. Öňümizdäki aýlarda "PSR J0348+432" pulsary täze tehnologiýalar bilen gaýtadan barlamak göz öňünde tutulýar. Maksat şu wagta çenli gelnen netijeleri aýyl-saýyl gowulandyrmak, şeýle hem umumy Otnositellik teoriýasyny has ýokary takyklyk bilen synap görmek.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.
Çeşmeler:
http://www.sciencemag.org/content/340/6131/1233232
http://www.mpg.de/7123803/massereichster_neutronenstern?filter_order=LT&research_topic=PA-A_PA-AP
http://www.eso.org/public/news/eso1319/
http://www.sterne-und-weltraum.de/alias/allgemeine-relativitaetstheorie/ein-schwergewicht-fuer-einstein/1192428
http://www.weltderphysik.de/gebiet/astro/news/2013/exotischer-doppelstern-bestaetigt-einstein/
http://www.scinexx.de/wissen-aktuell-16014-2013-04-26.html


text:
Düýbi 13-nji dekabrda tutulan Transowgan gaz proýektiniň çykdajysynyň uly bölegini Türkmenistan üpjün eder. Bu barada Owganystanyň prezidenti Aşref Gani 14-nji dekabrda Kabulda eden çykyşynda aýtdy.
Owganystanyň prezidenti Gani ”Bu proýektiň çykdajysy daşardan üpjün edilmeýär, bu proýekti Türkmenistanyň hökümeti öz mümkinçiligi bilen maliýeleşdirmek kararyna geldi. Elbetde, wagtyň geçmegi bilen halkara hyzmatdaşlar hem bu proýekte goşular diýip umyt edýäris, emma esasy ädimi Türkmenistanyň hökümeti ätdi” diýýär.
Pakistanyň ”The Express Tribune” gazeti 15-nji dekabrda çap eden habarynda bu proýektiň jemi çykdajysynyň 85%-ni Türkmenistanyň, galan bölegini bolsa oňa gatnaşýan beýleki hyzmatdaşlaryň üpjün etjekdigini ýazýar.
10 milliard dollar
Bu proýekt baradaky biraz jikme-jik maglumatda Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani çykdajylaryň galan böleginiň Owganystanyň, Hindistanyň, Pakistanyň hasabyna üpjün ediljekdigini aýtdy.
Onuň sözlerinden ugur alsaň, onda Türkmenistandan beýleki şärikdeş ýurtlaryň her biriniň üstüne proýektiň umumy bahasynyň diňe 5%-inden düşýär. Ol bu çykdajynyň Owganystana degişli böleginiň 3%-ni Aziýa Ösüş bankynyň, galan 2%-ni bolsa Owganystanyň hökümetiniň özüniň tölejekdigini mälim etdi.
Bahasy dürli çaklamalara görä 10 milliard dollara deň boljakdygy aýdylýan bu proýektiň çykdajysynyň özüne degişli 85%-ni Türkmenistan haýsy serişdeleriň hasabyna üpjün etjekdigi barada hiç hili maglumat bermeýär.
Näme sebäpden şeýle karara gelendigi hakda hem Aşgabat halk köpçüligine hiç hili maglumat bermeýär. Emma, gepiň gerdişi gelende, 20 ýyldan bäri gürrüňi gidýän bu proýektiň şu güne çenli durmuşa geçmezliginiň esasy sebäpleriniň biriniň hut maliýe meselesidigini aýtsa bolar.
Böwetler
Ýyllaryň dowamynda bu proýekt bilen ençeme halkara kompaniýalar, şol sanda Argentinanyň Bridas, Fransiýanyň Total ýaly kompaniýalary gyzyklandylar, emma şol gyzyklanmalar dürli sebäplere görä iş ýüzünde başa barman, agzalýan kärhanalar wagtyň geçmegi bilen proýektden bir-birden çekildiler.
Eger başa barsa, her ýylda 33 milliard kubometr gaz akdyrmak planlaşdyrylýan bu geçirijiniň 730 kilometr töweregi Owganystanyň territoriýasyndan geçýär. Onuň geçmeli ugry hem Helment we Gandagar ýaly welaýatlar bolup, olar hem Owganystanyň iň durnuksyz sebitleri hasaplanýar.
Düýbi Londonda ýerleşýän ”Uruş we Parahatçylyk Institutynyň” baş redaktory Jon Makleod Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu proýektiň şu güne çenli edil şu sebäpden maýa goýujylary özüne çekip bilmändigini aýdýar.
Bu gaz geçirijiniň Türkmenistandan, Pakistana çenli gaz akdyryp başlamagy mümkin däl, sebäbi barada aýdylanda, üýtgän zat ýok, mundan ozal oňa näme böwet bolan bolsa, şol böwet henizem aýrylanok. Bu proýektiň öňündäki iň uly böwet howpsuzlyk meselesi, ýagny Owganystandaky nämälimlik we durnuksyzlyk. Bu ýagdaý bolsa maýa goýujylary gorkuzýar, şeýle ýagdaýda zerur maliýe serişdesini diňe hökümetiň özi üpjün edäýmese, [başga çözgüt ýok]” diýip, Makleod nygtaýar.
Çykdajynyň 85%-ni
Dogrudanam, hemmesi edil jenap Makleodyň aýdyşy ýaly boldy. Türkmenistan ahyrsoňy bu proýektiň gurluşygy üçin zerur bolan çykdajynyň 85%-ni özüniň çekjekdigini aýdyp, 13-nji dekabrda gazgeçirijiniň gurluşygyna başlady.
Makleod ýaly synçylaryň pikirlerinden çen tutulsa, geçirijiniň Türkmenistan bölegini gurmak aňsat, emma diňe maýanyň üpjün edilmegi proýektiň Owganystana, galyberse-de Pakistana degişli bölekleriniň päsgelsiz guruljakdygyna kepil geçmeýär.
Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 13-nji dekabrda proýektiň Türkmenistana degişli böleginiň gurluşygyna başlamak üçin geçirilen dabarada eden çykyşynda proýektiň 2019-njy ýylyň dekabr aýynda doly işe giriziljekdigini aýdýar.
Eger Berdimuhamedowyň aýdyşy ýaly, bu proýekt başa baraýsa, ol Türkmenistanyň öz gaz eksportyny köp ugurly etmek boýunça alyp barýan sýyasatynda uly üstünluk bolar.
Owganystan bu gaz tranzitinden her ýylda 400 million dollar gazanmagy maksat edinýär. Energiýa mätäç Hindistan bilen Pakistan bolsa netijede öz ösüp barýan ykdysadyýetlerini goşmaça ýangyç bilen üpjün etmek mümkinçiligine eýe bolarlar.


text:
BMG täze Baş sekretary saýlamaga kömekleşmek üçin ýaşyryn prosese başlady, adatça bu meselede Howpsuzlyk geňeşi we onuň hemişelik agzalary agalyk ederdi.
12-nji aprelde başlanan diňlenişik agza döwletlere ilkinji gezek kandidatlara BMG-niň parahatçylyk esgerleriniň jynsy betniýetliligi ýa-da güýçli döwletlerden edilýän basyşa garşy durmak barada sorag bermek mümkinçiligini döretdi.
Montonegranyň daşary işler ministri Igor Luksiç, ÝUNESKO-nyň baş direktory Irina Bokowa, BMG-niň Bosgunlar edarasynyň ozalky başlygy Antonio Guterres dagy sekiz kandidatyň başyny çekip, Baş assambleýanyň agzalarynyň soraglaryna jogap berdiler.
Beýleki kandidatlar Makedoniýanyň ozalky daşary işler ministri Srgýan Kerim, Horwatiýanyň ozalky daşary işler ministri Wesna Pusiç, Sloweniýanyň ozalky prezidenti Danilo Turk, Moldowanyň ozalky daşary işler ministri Nataliýa Herman dagyny öz içine alýar.


text:
Onlaýn fleş oýunlar
Ýagyş ýgyp duranda – ýorgana dolanyp oturşyňa, Internete girip, mugut onlaýn oýunlar oýnandan gowy zat ýokdyr. GameRain.net size registrlenmezden we hak tölezden oýun ummanyna gark bolup, hezil edip saýlama fleş oýunlaryny oýnamagy hödürleýär. Biziň katalogymyzda ähli islegleri kanagatlandyrýan birnäçe müň oýunlar bardyr, şol sanda aýry-aýry oglanjyklar uçin oýunlar we gyzjagazlar uçin oýunlar . Siz edil göwniňiz isleýän onlaýn fleş oýunlary aňsatlyk bilen tapar ýaly, biz elimizden gelenini etdik.
Müňlerçe mugt onlaýn fleş oýunlar, Oglanjyklar uçin oýunlar: atyşykly oýunlar, uruşjagazlar, ýaryşlar, ýakalaşyklar we başga da oýunlar. Gyzjagazlar uçin oýunlar: geýindirmek, nahar taýarlamak, saç bezemek, makiýaž we başga da hemmeler uçin mugt onlaýn oýunlar. Onlaýn oýunlary oýnanyňyzda siz özüňizi her hili al-ýaşyl reňkli düniäleriň gahrymany hökmünde saýýarsyňyz, içgysmany unudarsyňyz we wagtyňyzy hoş geçirersiňiz. Saýtda registrlenmek hökmän däl we işleýşine täsir etirmeýär. Ähli fleş oýunlar we mümkinçilikler size doly göwrümde el ýeterlidir. Bütin dünýä oýunçylaryna goşulyp, GameRain.net -de mugt onlaýn oýunlary oýnaň!


text:
Birleşen Ştatlaryň harby dokumentlerinden 90 müňden gowragynyň nusgasyny ele alan «WikiLeaks» atly internet saýty bu dokumentleriň Owganystanyň parahat ilatyna garşy uruş jenaýatçylyklarynyň edilendigine şaýatlyk edýändigini aýdýar.
«WikiLeaks» internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj şu gün bu barada Londonda metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda bu maglumatlaryň «The New York Times», «The Guardian» gazetlerine hem-de «Der Şpigel» žurnalyna berlendigini mälim etdi.
Julian Assanj ele salnan bu dokumentlerde Owganystanyň parahat ýaşaýjylarynyň ölümleri bilen bagly resmi hasabat berilmedik wakalar we Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň amala aşyran käbir syrly operasiýalary barada köp faktlaryň bardygyny aýtdy.
Ol bu dokumentlerdäki faktlar esasynda höküm çykarmak meselesiniň indi suduň jogapkärçiligi bolup durýandygyny belledi.
Öz gezeginde NATO, Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Britaniýa we Pakistan bu aýan edilen maglumatlaryň milli howpsuzlyga howp abandyrmagynyň mümkindigini öňe sürmek bilen, bu gizlin maglumatlaryň aýan edilmegini ýazgaryp çykyş etdiler.


text:
Bolgariýanyň içeri işler ministri Swetan Swetanow öz ýurdunyň Rumyniýa bilen bilelikde kanuny bozany üçin Fransiýadan çykaryljak syganlaryň getirilmegi üçin tagalla etjekdigini aýtdy.
Fransuz hökümeti çarşenbe güni üç aýyň dowamynda bikanun ýurtda bolýan sygan toparlarynyň ählisini çykarjakdygyny duýdurdy.
Hökümetiň bu ädimini fransuz oppozisionerleri we adam hukuklaryny goraýjylary “ksenofobiýa” we “rasizm” diýip atlandyrdylar.
Şol bir wagtda-da fransuz hökümeti Rumyniýanyň häkimiýetlerini sosial durmuşa syganlaryň girişmesi boýunça alan borçlaryny ýerine ýetirmäge ukypsyzlykda aýyplady.
Öz tarapyndan Rumyniýanyň premýer- ministri Emil Bok Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň syganlar bilen bagly bilelikdäki borçlarynyň bardygyny belledi.
Onuň sözlerine görä, syganlar uly kemsidilmä sezewar edilýär.


text:
Ýakynda Orsýete göçüp baran 40 ýaşly Sähetmyrat özüniň Türkmenistany terk etmeginiň esasy sebäbini 16 ýaşly ogluna ýokary okuw jaýynda bilim almaga mümkinçilik döretmek isländigi bilen düşündirdi.
Sähetmyrat ýaly, ýagdaý bolan halatynda, çagalarynyň bilimli bolmagynyň hatyrasyna daşary ýurtlara göçmäge taýýar Türkmenistanyň raýatlarynyň sany barmak basyp sanardan köp.
25-nji maýda Türkmenistanyň mekdeplerinde ýaňlanan soňky jaň orta mekdepleri gutaran 100 müňe golaý uçurymyň köpüsiniň ene-atalaryny alada goýýar. Sebäbi ýylda mekdepleri gutarýan 100 müňe golaý uçurymdan diňe sanlyjasy üçin Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda orun döredilen.
Ýurtda 20-den gowrak ýokary okuw jaýynyň bardygyna garamazdan, olara bir ýylda diňe 5-6 müň student kabul edilýär. Ýene 3-4 müň uçuruma döwlet programmalary boýunça daşary ýurtlarda okamaga mümkinçilik döredilýär.
Bu dörän ýagdaý bolsa soňky 10 ýylyň dowamynda 1 milliona golaý oglan-gyzyň Türkmenistanda ýokary okuw jaýlarynda okuwyny dowam etdirmek mümkinçiliginden mahrum edilendigini aňladýar.
1970-nji ýyllardan hem pes
Käbir synçylaryň pikirine görä, Türkmenistanyň bilim pudagy Nyýazowyň döwründe dargadylansoň, henize çenli özüni dürsemän gelýär.
Adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň Türkmenistanyň bilim pudagynyň ýagdaýy baradaky hasabatynda berilýän maglumatlara görä, Nyýazowyň ýurdy dolandyran soňky 2006-njy ýylynda Türkmenistanyň 16 sany ýokary okuw jaýyna 3 müňden gowrak student okuwa alnypdyr. Jemi şol döwürde ýurduň ýokary okuw jaýlarynda okan studentleriň sany 13 müňe barabar diýlip, bu hasabatda aýdylýar.
Häzir häkimiýetler her ýyl 10 müňe golaý okuwça ýokary okuw jaýlaryna girmäge mümkinçilik döretdiler. Ýöne sowet döwrüniň statistikasyna göz aýlasak, 1970-nji ýyllarda Türkmenistanda diňe 6 sany ýokary okuw jaýynyň bolandygyna garamazdan, her ýyl olara 6.5 müňe golaý student okuwa alynýardy.
Häzir ýurtda ilatyň sanynyň birnäçe essse artandygyna we ýokary okuw jaýlarynyň sanynyň-da köpelendigine garamazdan, olarada 1970-nji ýyllardakylara garanyňda 3-4 esse az adama okamak mümkinçiligi berilýär.
Näme sebäpden beýle?
Bu ýagdaýy ykdysatçy Annadurdy Hajyýew ýokary okuw jaýlarynda sowatly mugallymlaryň ýetmezçilik edýändigi bilen düşündirip, bilim pudagynyň işini ugrukdyrmak üçin ilki bilen mugallymlar kadrlaryna köp üns bermelidigini aýdýar.
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew bilim pudagyndaky bu ýagdaýyň ýurduň ykdysadyýetine gaty ýaramaz täsir edýändigini aýdýar. Ýagny, bilermeniň pikiriçe, ýokary okuw jaýlaryndaky orunlaryň çäkli bolmagy ýurtda kadrlar problemasynyň ýitileşmegine getirýär.
Şeýle kynçylygyň bardygyny ýurduň prezidentiniň özi hem birnäçe gezek boýun aldy. Gurbanguly Berdimuhamedow geçen 3 aýyň dowamynda geçirilen hökümet maslahatlarynda eden çykyşlarynda ýurduň bäş welaýatynyň häkimlerini tankytlap, maksatnamalary amala aşyrmak meselesiniň gijikdirilýändigine ünsi çekdi.
Türkmenistanyň prezidenti şeýle kynçylyklaryň ýüze çykmagynda beýleki sebäpler bilen bir hatarada kadrlar ýetmezçiligini hem agzady.
Kanun bar, emma…
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýewiň pikiriçe, ýokary okuw jaýlarynda studentler üçin döredilen orunlaryň gaty çäkli bolmagy bilim pudagynda korrupsiýanyň-da gülläp ösmegine getirýär. Bilermen bu kynçylygy hususy ýokary okuw jaýlarynyň açylmagyna ýol berip, çözüp boljakdygyny aýdýar.
Ýöne, Türkmenistanda hususy okuw jaýlarynyň açylmagyna ýol berýän kanunyň geçen ýylyň güýzünde kabul edilendigine garamazdan, ýurtda açylan ýa-da açylmaga taýýarlyk görülýan ýokary okuw jaýy barada häzirlikçe maglumat ýok.
Ýurduň ýokary okuw jaýlarynda orunlaryň çäkli bolmagyna, Türkmenistanyň bilim pudagyndaky kynçylyklara garamazdan, ilat köpçüligi çagalaryna ýokary bilim bermäge synanyşýar.
Şol sebäpli hem onlarça müň ýaş türkmenistanlylar öz hasaplaryna okuwlaryny dowam etdirmek üçin daşary ýurtlara gidýärler. Olardan käbirleri bolsa, gaýdyp Türkmenistana dolanyp hem barmaýarlar.


text:
Ýakynda, 3-5-nji mart aralygynda Aşgabatdaky Şekillendiriş sungaty muzeýinde 8-nji mart baýrmaçylygy mynasybetli geçen “Güller zenan kalby ýaly ajaýyp” atly gülleriň sergisinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Sankt-Peterburgyň simwoly bolan Pýotr birinjiniň ýadygärligine
kybapdaş at üstündäki heýkeli köpçülige görkezildi. Bu heýkele "Arkadag" diýen at berildi.
Bu ýagdaý nämäni aňladýar? Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir “Jane's Information Group” syýasy barlaglar edarasynyň GDA we Gündogar Ýewropa boýunça analitigi Lilit Geworgýan
bilen bu barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ilkinji heýkeli halk köpçüligine görkezildi. Ol Aşgabatda geçirilýän gül sergisinde goýuldy. Bu waka Berdimuhamedowyň ikinji gezek prezidentlige saylanmagynyň yz ýanyna gabat geldi. Eýsem bu nämäni aňladýar?
Lilit Geworgýan:
2006-nji ýylda, Saparmyrat Nyýazowyň ölüminden soň, Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçende ýurdy awtoritar düzgün bilen dolandyrmak we şahsyýet kultyny ýaýbaňlandyrmak usulyndan el çekiler diýen umyt döräpdi. Bu umytlaryň döremegine, belli bir derejede, Berdimuhamedowyň äden ädimleri sebäp bolupdy. Emma ol hiç haçan ýurtda lideriň güýç-gudratly bolmalydygy hem-de onuň diňe lider däl, ýurduň atasy bolmalydygy baraky konsepsiýany goýbolsun etmedi.
Ýurtda aşa awtoritar düzgünden belli bir derejede ýüz öwrülen hem bolsa, umuman aýdylanda, şol konsepsiýa dowam edýär. Bu heýkelden ozal hem dürli edaralara Berdimuhamedowyň kakasynyň we atasynyň atlarynyň dakylanlygyna şaýat bolduk.
Berdimuhamedowyň suratlary hökümet edaralaryndan başlap, keselhanalardyr, çagalar baglaryna çenli her ýerde asylgy dur. Oňa gahraman diýlen sylaglaram gowşuryldy. Olaryň ählisine täze şahsyýet kultyny döretmek äheňinde ädilen ädimler diýse bolar.
Azatlyk Radiosy: Berdimuhamedowyň heýkeliniň peýda bolmagy, onuň maşgala agzalarynyň atlarynyň dürli edaralara dakylmagy ýaly wakalar Nyýazowyň häkimiýet başyna geçmeginden soň ädilen ädimler bilen deňeşdirilende, näme aýdyp bolar?
Lilit Geworgýan:
Elbetde, ol ikisiniň arasynda meňzeşlikler bar. Emma, şol bir wagtyň özünde-de, tapawutlyklaram bar. Meselem, Nyýazow bilen deňeşdirilende, Berdimuhamedow daşary sýyasatda aktiw iş alyp barýar. Nyýazow bolsa ýurdy dünýäden üzňeleşdiripdi.
Berdimuhamedow hem ýurtda öz şahsyýet kultyny döretmäge synanyşýar, emma ol Nyýazowyň derejesine baryp ýeter öýdemok. Ýagny, ol kitap ýazyp, ony okuw jaýlaryna hökmäny sapak hökmünde girizer diýip, çak edemok.
Daşary sýyasat barada aýdylanda hem Berdimuhamedow energiýa esaslanýan aktiw sýyasatyny dowam etdirer. Nyýazow bilen deňeşdirilende, Berdimuhamedow Eýran, Günbatar we Orsýet bilen deňagramly sýyasat alyp baryp, daşary ýurtlar bilen belli bir derejede pragmatik aragatnaşygy dowam etdirýär.
Azatlyk Radiosy: Şahsyýet kuly barada gürrüň etdiňiz, ýakynda peýda bolan şeýle heýkelleriň dowamy geler diýip çak edýärsiňizmi?
Lilit Geworgýan:
Bu barada çaklama etmek juda kyn. Sebäbi ýurt henizem hem juda ýapyk. Emma Berdimuhamedowyň Nyýazowyňky ýaly öňdengörüji liderlik häsiýeti hem o diýen ýok.
Meniň pikirimçe, Nyýazow türkmenleri belli bir çarçuwanyň içinde suratlandyryp, ol türkmen durmuşynyň şol çarçuwadaky surata gabat gelmegi üçin kitap ýazmak kararyna gelipdi diýlen pikir bar. Men Berdimuhamedow şol derejä baryp ýeter diýip biljek däl.
Meniň pikirimçe, Berdimuhamedow özüni ýurduň ýeke-täk lideri hökmünde tanatmagy dowam etdirer. Ol indiki ugrukdyrylan saýlawlarda hem alan sesleriniň görkezijisini Nyýazowyňka has ýakynlaşdyrmaga çalşar.
Aýtjak bolýan zadym, Berdimuhamedow özüni Nyýazow ýaly öňdengörüji lider hasaplanok. Şol bir wagtyň özünde-de, ol ýurdy talabalaýyk dolandyrmak üçin realist bolmagyň zerurdygyna göz ýetirýär. Belki şonuň üçindir, daşary ýurt diplomlary ykrar edilip başlandy. Emma, şol bir wagtyň özünde-de, ol özüni güýçli lider hökmünde görkezmek üçin mundan beýläk hem serasaply ýagdaýda şeýle ädimleri ätmegi dowam etdirer.


text:
Şu hepde ýaşlaryň arasynda agyr atletika boýunça Wenesuelada geçýän dünýä çempionatynda türkmenistanly ştangaçy Daniýar Ismailow bürünç medala mynasyp boldy.
Ol 69 kilograma çenli agramlyk kategoriýada ştangany itekläp götermekde 145 kilogramy göterdi. Bu agramlyk katogoriýada dünýäniň 21 ýurdundan 26 sany ştangaçy özara bäsleşdi.
Türkmenabat şäherinde tälim alýan Daniýar Ismailow mundan üç ýyl ozal, 17 ýaşynda Daşkentde ýaşlaryň arasynda geçen Aziýa çempionatynda-da ştanga götermekligiň iki görnüşi boýunça-da bürünç medala mynasyp bolupdy.
Geçen ýyl Malaýziýada geçen dünýä ýaryşynda bolsa, ol ştangany siltäp götermekde kümüş medala, ýaryşyň umumy jemi boýunça bolsa bürünç medala mynasyp boldy.


text:
Moskwada Orsýetiň öňki nebit magnaty Mihail Hodorkowskini goldap geçirilen demonstrasiýada 10-a golaý aktiwist tussag edildi.
Demonstrasiýa “Ýukos” kompaniýasynyň öňki başlygy Hodorkowskiniň 48 ýaşynyň dolmagyna gabatlanyp geçirildi.
Ýekşenbe güni Moskwanyň Köne Arbat köçesinde 50 töweregi aktiwist ýöriş geçiripdi. Hodokowskiniň goldawyna Sankt-Peterburg şäherinde hem demonstrasiýa geçirildi.
Mihail Hodorkowskiý 2003-nji ýylda korrupsiýada aýyplanyp, tussag edilenden bäri türme tussaglygynda saklanylýar. Ol özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýär.


text:
9-njy awgustda Azerbaýjanyň we Orsýetiň prezidentleri Soçi şäherinde duşuşyp, Daglyk-Garabag meselesi boýunça gepleşik geçirdiler.
Prezident Ylham Aliýew Azerbaýjanyň Daglyk-Garabag bilen bagly konfliktiň asuda ýol bilen çözülmeginiň tarapdarydygyny mälim etdi.
Şeýle hem prezident Aliýew Orsýetiň araçylyk etmeginde Ermenistan bilen geçirilen gepleşikleriň iki tarapyň hem pozisiýasynyň ýakynlaşmagyna täsir edendigini belledi.
Daglyk-Garabag konflikti bilen bagly mundan öňki gepleşikler iýun aýynyň ahyrynda Kazan şäherinde geçirilipdi. Emma bu gepleşiklerde konflikti asuda ýol bilen çözmek ugrundaky esasy prinsipler boýunça ylalaşyga gelinmedi.


text:
Türkmenistanda adamlaryň arasynda edilýän iriräk söwda işleriniň, şahsy biznes gatnaşyklarynyň, umuman, iş ýüzünde amerikan dollarynda amala aşyrylýandygy, manatda bolsa resmileşdirilýändigi aýdylýar.
Ýurt içinden berilýän maglumatlara görä, manadyň hümmetiniň saklanjagyna bolan ynamsyzlyk adamlary şunuň ýaly ätiýaçylylyk çärelerini görmäge ýa-da satjak zatlaryny saklamaga mejbur edýär.
Emma soňky aýlarda, dollaryň resmi söwdasynyň çäklendirilmegi bilen, dollar söwdasy «gara bazara», gizlin edilmeli işe öwrüldi.
Eýsem bu ýagdaý adamlaryň arasyndaky biznes, söwda gatnaşyklaryna nähili täsir ýetirdi.
Azatlyk radiosy bu soragy aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi. Bu söhbeti diňläp, öz tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Halkara jemgyýetçiligi Gaza garşy Ysraýylyň dowam etdirýän gabawyny ýatyrmagy we Gazanyň gaýtadan dikeldilişi barada ýeterlik alada etmänligi sebäpli uly şowsuzlyga sezawar boldy.
Bu aýyplama 16 sany hukuk goraýjy gurama tarapyndan orta atyldy.
Şol raportda aýratynam Ysraýyl diňe bir näçe adamyň edýän hereketi zerarly Gazany gabawda saklap tutuş ilaty köllektiwleýin jezalandyrýar, bu halkara kanunlaryny aýak asty etmekdir diýilýär.
Ysraýyl tarapyndan geçirilen üç hedelik operasiýanyň ýanwar aýynda tamamlanmagyndan bäri, gurluşuk matariýallaryny alyp barýan diňe 41 sany ýuk maşynyna Gaza barmaga rugsat edildi diýlip şol beýanatda aýdylýar.


text:
7-nji iýulda partlama bolan Aşgabadyň golaýyndaky Abadan şäherinde dikeldiş işleri başlandy.
Wakadan soňky ilkinji hereketleriň planyny ýörite döredilen hökümet komissiýasy işläp düzdi.
Häkimiýetler öňküleri ýaly ok-däri däl-de, pirotehnikanyň partlandygyny, jebir çekenleriň we uly weýrançylyklaryň ýokdugyny tassyklaýarlar.
Pidalaryň 200 töweregidigini adam hukuklaryny goraýjylar žurnalistlere habar berdi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi köpçülikleýin habar serişdeleriniň ygtybarsyz maglumatlary ulanýandygyny öne sürdi.


text:
Dogry iýmitlenme ter we ýokary hilli önümleri dükanlardan ýa-da bazarlardan alyp gaýdan pursadymyzdan başlanýar. Azyk önümlerini saýlamak we olary uzak möhlet ter saklamak örän ähmiýetlidir. Esasan hem yssy günlerde!
Her bir önümiň saklanylyş möhleti bolýar. Elbetde muňa üns bermek gerek.
Tomusda uly adamlar zähmet rugsadynda, okuwçylar we talyplar tomusky dynç alyşda bolýarlar. Şäherliler yssy günleri öýlerinde geçirmän, köplenç tebigat gözelliklerini synlamaga, dynç almaga salkyn saýaly, akar suwly ýerlere gidýärler. Uzak wagt dynç almak niýeti bilen öýden çykylanda, iýmit önümleri hem alynýar. Elektroenergiýa ýok ýerinde iýmit zaýalanmaz ýaly, olary dogry saklamaly. Sowadyjylar heniz oýlanylyp tapylmanka hem ata-babalarymyz iýmiti zaýalaman saklamagy başarypdyrlar. Ilki bilen sowadjynyň ýok ýagdaýynda käbir önümleriň maýyl we yssy howada saklanylyşy barada gürrüň edeli.
Süýt
Süýdi uzagrak saklamak üçin ony banka guýup, sowuk suwda goýmaly. Soňra bankanyň agzyna mata ýapmaly we onuň uçlaryny suwa batyryp goýmaly. Matadaky suw buga öwrülip, bankadaky pes temperaturany saklar. Şonuň üçin süýt iň yssy gün hem zaýalanmaz. Suwuň içindäki bankaňyzy şemal çekýän ýerde goýsaňyz, has gowy bolar.
Şöhlat önümleri we et
Ete duz çalyşdyrsaňyz, ol uzak wagt zaýalanmaz. 1-2 gün eti sowadyjysyz saklajak bolsaňyz, onuň üstüne çig süýt guýup goýuň. Et süňksüz bolsa, has gowy saklanylýar. Towugyň hem içini arassalap goýmaly. Şöhlatlar we et önümleri yssa durumsyz bolýarlar. Şonuň üçin iýip bolanyňyzdan soň, kesilen ýerine ýumurtganyň agyny, käşir ýa-da limon şiresini çalmaly we folga dolamaly. Kakadylan şöhlat beýleki şöhlatlardan uzagrak saklanylýar. Sowadyjy ýok bolsa, kakadylan şöhlady duzly ergine batyryp goýuň.
Mesge ýagy we peýnir
Mesge ýagyny eretmän saklamak üçin, ony takmynan 150-200 gr. agramly bölejiklere bölüň. Şol bölejikleri arassa ak kagyza dolap, sowuk duzly suwda goýuň. Bir gije-gündiziň dowamynda suwy azyndan bir gezek täzelemeli.
Peýniri hem sowadyjysyz saklap bolýar. Ony aýna banka salyp, üstünden sowuk suwly tarelka goýmaly. Şeýle hem peýniri çalaja duzly suwa öllenen zygyrdan mata bölegine dolap saklap bolar.
Ýumurtga
Uzak wagt saklamak niýetiňiz bar bolsa, täzeje ýumurtgalary saýlap alyň. Sowadyjysyz saklamak üçin, her bir ýumurtganyň daşyna ýumurtganyň agyny ýa-da ýag çalmaly. Soňra her bir ýumurtgany aýratyn kagyza dolamaly we sebetde goýmaly. Sebedi gün düşmez ýaly ýerde gizlemeli. Ýene-de bir usul: ýumurtgalary 1-2 sekund gaýnan suwa, soňra derrew sowuk suwa salmaly. Daşy guransoň, ýumurtgalary gury banka salmaly. Gaýnadylan ýumurtga bolsa 1 hepdä golaý zaýalanman durýar.
Balyk
Balyk ynjyk azyk. Ol örän tiz zaýalanýar. Emma munuň hem çözgüdi bar. Balygy arassalap, iri duz sepişdiriň. Soňra süýjümtik sirkede (uksusda) öllenilen arassa mata bölegine dolaň (0,5 l. sirkä 1-2 çaý çemçesi şeker garmaly).
Indi bolsa azyk önümleriň saklanylyş möhletlerine üns bereli.
Kelem – 8 gün; Süýt (bişirilen, sowadyjyda) – 4 gün.
Gatyk (sowadyjyda) – 2 gün.
Däneli konserwalar (sowadyjyda) – 8 gün.
Açyk balyk konserwa bankalary (sowadyjyda) – 1 gün. Balygy hökman başga gaba geçirmeli!
Maýonez (ýapyk gapda, 5-8 Сº) – 1,5 aý.
Mesge ýagy (sowadyjyda ýapyk gapda ýa-da folgada) – 6-14 gün.
Makaron önümleri – 1 ýyla golaý.
Margarin ýagy (ýapyk gapda) – 21-24 gün.
Sary ýag (holodilnikde, ýapyk gapda) – 6-10 aý.
Goýaldylan süýt (başga gaba geçirilen) – 2-3 gün.
Un – 4 aý.
Ter bakja önümleri (sowadyjynyň ýörite bölüminde, görnüşine baglylykda) – 1-7 gün.
Doňdurylan balyk (doňduryjyda – 18 C°) – 14-21 gün.
Kakadylan balyk (alýuminiý folgada) – 2 gün;
Bişirilen balyk (sowadyjyda) – 1 gün.
Şeker – 8 ýyla çenli.
Gaýmak (sowadyjyda) – 2 gün.
Mikroorganizmler sowadyjynyň içinde hem hereketini dowam edýärler. Sowadyjy salkyn we garaňky gurşawy üpjün edýär, emma önümleri dogry gaplamak özümize bagly bolýar. Şonuň üçin iýmitiň saklanylyş möhletine üns bermek zerurdyr. Sowadyjyny "urlup" dykylan ýaly etmek hem zyýanly. Onuň içindäki sowuk howanyň aýlanyşy haýallaýar we sowadyjynyň temperaturasy ýokarlanýar. Netijede, iýmit önümleri sowadyjyda bolsa-da, tiz zaýalanýar. Önümleriň syrçaly, gapakly ýa-da ýörite gaplarda saklanylmagy hem olaryň zaýalanmazlygyny üpjün edýär. Her bir önüm aýry gapda saklanylmaly!
Sowadyjynyň temperaturasy beýgelmez ýaly, gyzgyn nahary sowatman onuň içine salmaly däldir. Ol beýleki önümleriň zaýalanmagyna eltýär.
Iýmitiň saklanylyş möhleti onuň görnüşine we düzümindäki suwa bagly bolýar. Önüm näçe çygly bolsa, şonça-da az saklanylýar. Ondaky biohimiki we beýleki prosessler tizleşýär. Doňdurylan önümlerdäki suw buz görnüşinde bolany sebäpli, olar zaýalanmaýarlar.
Ýene-de bir bellemeli zat: sowadyjynyň özi hem önümlerdäki çyglygy "alýar" we olaryň guramagyna, solmagyna eltýär. Mysal üçin, hyýary we limony sowadyja salyp goýsaňyz, soňra olara gözegçilik etmeseňiz, olar guraýar. Ýa-da şöhlady, wetçinany kesişdirilen görnüşde açyk gapda goýsaňyz, olar kakap galýar. Şeýle ýagdaýlar ýüze çykmaz ýaly, azyk önümleri sowadyja salmazdan öň dogry gaplamaly.
Dükandan, bazardan has köp azyk önümlerini satyn alsak, biz olaryň hem uzak saklanylmagyny isleýäris. Şu maksat bilen biz sowadyjynyň doňduryjysyny ulanýarys.
Doňdurylan önüm gowy saklanar ýaly, doňdurmazdan öň ony oňat arassalamaly, bölüşdirmeli. Mallardan alnan önümleri sowuk suw bilen ýuwmaly, ösümllikden bolan önümleriň üstünden gaýnan suw guýmaly. Artykmaç zatlary aýyrmaly (etiň süňküni, towugyň iç-goşlaryny), soňra guratmaly we kiçiräk böleklere bölmeli. Şeýle edilse, gerek bolan wagty önüm tiz ereýär we önümiň hemmesini eretmeli bolmaýar.
Dondurylandan soň, önümde ýokumlylyk gymmaty galar ýaly, ony diňe 1 gezek doňduryň. Dogrusy, düzümi köp suwly önümler ähli gymmatly maddalaryny ýitirýärler. Mysal üçin, hyýar, pomidor, sogan, süýt, gaýmak, ýumşak peýnir we şuňa meňzeşler. Ýumurtgalar bolsa pes temperaturadan ýarylýarlar.
Kakadylan balygy doňduryjyda uzak wagt saklap bolýar.
Taýýar tagamlary hem doňduryjyda saklamaly bolýar, ýöne olara duz, burç we beýleki ýörite garyndylary garmaly däl. Doňduryja saljak önümleriňiziň daşyna dolaýan we geýdirýän zatlaryňyz suwa durnukly, yssyz we jebis ýapylýan bolmaly. Ähli ulanýan gaplaryňyz gapakly bolmaly. Önümleri gowy edip kagyza dolasaňyz hem bolar. Şeýle edilse, olaryň durky, reňki üýtgemez, olara buz ýygnanmaz. Suwuklygy doňdurmak isleseňiz, ýokary temperaturada galybyny üýtgetmeýän we ýarylmaýan çüýşeleri we gaplary ulanyň.
Ýene-de bir ähmiýetli duýduryş: doňduryja täze önüm salanyňyzda, onuň öň doňdurylan önümler bilen galtaşmazlygyna üns beriň!
Käte sowadyjymyzda ýakymsyz ys peýda bolýar. Onuň içinde duran ähli zatlary ýeke-ýekeden ysgaşdyryp görsek-de, näme sebäpli bu ysyň döränini bilmeýäris. Sowadyjynyň içini boşadyp, ony arassalamaly. Ýakymsyz ys şonda-da aýrylmasa, ýa-da ol ýene-de peýda bolar öýtseňiz, ysy aýyrmak üçin şulardan peýdalanyň:
- Arassalanan düýp soganyň ýarysy.
- Tüwi däneleri.
- Biraz suw garylan nahar sodasy.
- Bölüşdirilen, gapjagazlara salnan limon.
- Her ýerde bir bölegi goýulan gara çörek.
- Reýhan, narpyz ýaly ter otlary.
- Apelsiniň gabygy (terligine).
- Arçanyň baldajygy.
- Limon şiresine batyrylan mata bölegi.
- Agzy açyk banka salnan täze üwelen köfe.
- Naşatyr spirti (polkalaryny we gapdallaryny süpürmek üçin ergin: 1 nahar çemçesi spirt + 1 litr suw)
Sowajydaky ýakymsyz ysy diňe onuň içindäki iýmit däl-de, eýsem ondaky suw akýan ýollaryň hapalanmagy hem döredip biler. Ony pagta bilen arassalamaly.
Sowadyjydaky önümlere ýakymsyz ys çykmaz ýaly, käbir önümleri aýry-aýry polkalarda, biri-birinden daşrak goýmaly. Şeýle hem täze önümleri sowadyjyda ýerleşdireniňizde, öňküleri öňe, elýeter ýere süýşüriň. Şeýle edilende, olar zaýalanyp galman, iýiler.
Haýsy önümleri bir-birine golaý saklamaly däl?
- Peýnir – ir-iýmişler, bakja önümler.
- Kakadylan önümler – peýnirler.
- Büzmeçler – ir-iýmişler, bakja önümler.
- Ýer almasy, käşir, kelem – ir-iýmişler.
- Sitruslar – bananlar.
- Balyk – işdä açarlar, çörek, üzüm.
Sagdyn iýmitlenmek üçin, dükanlardan we bazarlardan satyn alýan önümleriňiziň saklanyş möhletine üns beriň, öz sowadyjyňyzda hem oňa hemişe gözegçilik edip duruň.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
BMG Yragyň hökümet güýçleri bilen «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň arasynda barýan söweşler netijesinde Anbar welaýatynyň 90 müňden gowrak ilatynyň ýaşaýan ýerinden bosandygyny aýdýar.
Lise Grande, BMG-niň Yrakdaky ynsanperwerçilik kordinatory 19-njy aprelde “bu ýerdäki ýagdaý agyr» diýdi we diňe gyssagly ynsanperwerçilik kömekleriniň adamlaryň janyny halas edip biljegini aýtdy.
Ol müňlerçe adamyň öýlerinden gyssagly we diňe iň zerur zatlarynyň bir bölegini alyp gaçandyklaryny we olara ilkinji nobatda azyk, suw, pena kömeginiň berilmelidigini aýtdy.


text:
Ukrainanyň parlamenti 2016-njy ýyl üçin býujeti kabul etdi we Halkara Maliýe Fondunyň Kiýewe karz bermek üçin talap edýän şertlerini berjaý etdi.
Kanun çykaryjylar salgyt reformalaryny geçirmek we salgytlary artdyrmak boýunça çäreleriniň ençemesini, şol sanda iş berijileriň salgytlaryny azaltmak, hususy girdejilerden salgytlary sazlaşdyrmak we temmäkä, alkogola hem ýangyja salgytlary artdyrmak çärelerini kabul etdiler.
Reformalar uly gapma-garşylyklary döredipdi. Köp deputat güýçli ykdysady çökgünlikde zordan gün görýän ukrainler üçin salgytlary artdyrmagyň adalatly däldigini aýdypdy.
Halkara Maliýe Fondy 17.5 milliard dollarlyk maliýe kömeginiň üçünji böleginiň çäginde Kiýewe 1.7 milliard dollaryň berilmeginden ozal býujetiň kabul edilmeginiň zerurdygyny aýdypdy.


text:
Ban Ki Mun Aşgabatda geçirilen metbugat konferensiýasynda Türkmenistanyň häkimiýetlerini adam hukuklary boýunça halkara ylalaşyklaryna laýyklykda türkmen hökümetiniň boýun alan ähli borçlaryny ýerine ýetirmäge çagyrdy.
Şeýle-de myhman öz çykyşynda adam hukuklary meselesinde BMG-niň Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny nygtady.
Düýbi Bolgariýadaky adam hukuklary boýunça türkmen Helsinki toparynyň başlygy Täjigül Begmedowanyň pikirine görä, Türkmenistandaky ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaý halkara guramalaryny alada goýýar: “Türkmen prezidenti her çykyşynda bu problema barasynda aýdýar we wadalar berýar. Emma wadalardan soňky ädim ädilenok. Esasy iş – real reformalary geçirmekdir”.
Begmedowa ýene-de bir wajyp meseläni agzap geçdi: “Bu öňki režime dogry baha bermekdir. Emma şu mahala çenli türkmen prezidenti Nyýazowyň režimini berk tankyt etmedi. Şeýle tankyt bolmansoň, ýerli çinownikler öz eden-etdiliklerini dowam etdirýärler”.Gyrgyzystanda piket gurnaldy
BMG-niň Baş sekretary Türkmenistandan soň Gyrgyzystana bardy. Ban Ki Munuň sözlerine görä, Gyrgyzystandan ýakynda gowşan habarlar graždan aktiwistleriniň howpsuzlygyny üpjün etmekde alada döredýär.
Bu hakda Gyrgyzystanyň adam hukuklaryny goraýjy “Kylym şami” gurmasynyň başlygy Aziza Abdurasulowa öz pikirini şeýle beýan etdi: “Soňky üç ýylyň dowamynda Gyrgyzystanda öňegidişlik däl, eýsem yza gaýdyşlyk dowam edýär. Gyrgyzystanda söz azatlygy ýok. Žurnalistleri urup-ýençýärler, öldürýärler, garaşsyz gazetleri ýapýarlar, närazylygyňy bildirip, erkin çykyş etmäge mümkinçilikler çäklendirilen, türmelerde gynamalar dowam edýär.”
Gyrgyzystanly adam hukularyny goraýjylaryň bir topary Ban Ki Mun bilen duşuşmak maksady bilen hökümetiň alyp barýan syýasatyna öz närazylyklaryny bildirip, pikete çykdylar.
Protestçiler Ban Ki Munuň özi bilen bolmasa-da, onuň Merkezi Aziýa missiýasy boýunça masalahatçysy bilen duşuşyp bildiler. Şonda olar Gyrgyzystanyň hökümet ýolbaşçylaryny BMG-niň çäginde boýun alan borçlaryny berjaý etmäge çagyrmagyny Ban Ki Mundan haýyş edip, hat gowşurdylar. Aralyň guramagy
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun Gyrgyzystandan soň Özbegistana geldi. Ol Nukus şäherinde boldy hem Aral kölüniň üstünden dikuçarly aýlandy. Aralyň guramagyny Ban Ki Mun “Ýer togalagynyň iň betbagçylykly ekologik problemalarynyň biri” diýip atlandyrdy.
Garagalpagystandaky “Araly we Amyderýany goramak boýunça” jemgyýetiň başlygy Ýusup Kamalow häzir Aral deňzi bilen bagly möhüm iki problemanyň bardygyny aýtdy. “Birinjisi, Aralyň guramagy bolsa, ikinjisi, şol zerarly regionyň ekologiýasyna hem-de adamlaryň saglygyna ýetýän tasir.”
Kamalow BMG-niň resmisi Aral problemasy bilen ýakyndan tanşyp, bu problemanyň öňüni almak üçin maddy kömek berer diýip garaşýandygyn aýtdy. Onuň pikirine görä, eger-de regionyň prezidentleri jemlenip, bu problemany masalahatlaşyp, karar kabul etseler, problemanyň azajyk bolsa-da, öňüni almak bolardy.
“Bu ýerde çözülmejek mesele ýok. Möhümi suwdan öndümli peýdalanmak we suwy köp talap edýän ösümlikleri azrak ekmekden ybaratdyr” diýip, garagalpagystanly ekolog Kamolow aýtdy.
Eksperler adam hukuklary we Aral problemasynyň Merkezi Aziýa respublikalary üçin mohüm problemalar bolup durýandygyn aýdýarlar. Şonuň üçin BMG-niň Baş sekretary bu meselelere aýratyn üns berýär.
Özbegistanly syýasaty öwreniji Isgender Hudaýbergenowyň pikirine görä, bu meseleler barada gürrüň etmäge regionyň prezidentleriniň taýýar ýa-da taýýar däldigi möhüm bolup durýar.
Onuň pikirine görä, Ban Ki Munun saparyndan uly bir zada garaşmaly dal. Ol diňe rekomendasiýa berip bilýär. Rekomendasiýalary berjaý etmek ýurduň baştutanlaryna baglydyr.


text:
Sişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky maslahatyny geçirdi. Maslahatda şu ýylyň 7 aýynyň dowamynda ýurduň harby we hukuk tertibini goraýjy guramalarynda edilen işleriň jemi we kadrlar meselesine seredildi.
Prezident birnäçe çinownikleri wezipesinden boşatdy. Emma maslahatda olaryň nähili sebäplere görä wezipeden boşadylandygy barada hiç zat aýdylmady.
Podpolkownik Meretgeldi Berdiýew Döwlet gümrük gullugynyň başlygy wezipesinden boşadyldy. Podpolkownik Jepbar Akyýew hem goranmak ministriniň orunbasary wezipesinden boşadylyp, şol ministrligiň Graždan goranyş we halas ediş işleri boýunça baş edarasynyň başlygy wezipesine bellendi. Şeýle-de Harby institutyň rektory, maýor Ýusup Muhammetgulyýew, Milli howpsuzlyk institutynyň rektory Annamuhammet Hanow wezipelerinden boşadyldylar.
Resmileriň wezipesinden çetleşdirilmeginiň sebäpleri barada hiç zat aýdylmady. Ýokary wezipeli işgärleri wezipesinden boşatmak, emma onuň işden boşadymagynyň anyk sebäplerini halk köpçüligine düşündirmezlik öňki perzidentiň döwründen bäri dowam edip gelýär.
Türkmenistanda köplenç emeldarlar işden boşadylanda onuň diňe bir sebäp bilen, ýagny öz wezipe borçlaryny talaba laýyk ýerine ýetirmändigi üçin boşadylandygy yglan edilýär. Emma boşadylmagyň aňyrsynda ýolbaşçynyň sistema sygdyrylmandygy ýa-da beýleki sebäpleriň bolmagy mümkin diýip, Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow aýdýar.
“Beýle ýagdaýlary aýan etmek ýapyk hem totalitar sistema uçin kabul ederlikli däl. Şonun üçin sistema anyk bolmadyk formulirowka bilen adamy işden çykarýar. Ýurtda kadrlar çalşygy geçirilende-de şeýle nogsanlara ýol berilýär” diýip, Nurmämmedow belleýär.
Köne tejribe
Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň 2-nji sekretary bolup işlän, Türkmenistanyň öňki suw-hojalygy ministri Aleksandr Dodonow hem bu tejribäniň Sowet-partiýa sistemasyndan bäri dowam edip gelýändigini aýdýar: “Ýokary wezipeli emeldarlary, sebäplerini halk köpçüligine düşündirmezden, wezipesinden boşatmak, bu öňden dowam edip gelýän tejribe. Sowet sistemasy totalitar režime esaslanýar. Öňden emeldarlaryň eden işleri we goýberen kemçilikleri barada halk köpçüliginiň bilmegi hökman däl diýlip hasaplanýardy. Işden boşadylan emeldarlar aradan biraz wagt geçip-geçmän, başga jogapkär wezipelere bellenýärdi. Nyýazow söwet döwrüniň terbiýesini alan adam. Häzirki prezident hem onuň tejribesini dowam etdirýär”.
Soňra Dodonow şeýle diýýär: “Eger-de beýle wakalar doly halk köpçüligine ýetirilse, il arasynda dürli sowallar ýüze çykýar. Sowallara jogap berip, düşündirmäge synanyşandan ony aýtmazlyk iň oňaýly wariant”.
“Emeldary, sebäbini düşündirmezden, wezipesinden boşatmak – bu onuň özi barada anyk informasiýa berilmek hukukygynyň bozulmagydyr” diýip, graždan aktiwisti Nurberdi Nurmammedow aýdýar. Ol soňra-da: “Munuň netijesinde adamyň özi barada ýaýradylýan informasiýanyň obýektiw bolmagyna bar bolan hukugy bozulýar. Jemgyýet hem açyk we dogruçyl maglumaty alyp bilmän, döwlet işlerinden çetleşdirilýär. Halkyň döwlet häkimiýetiniň ýeke-täk gözbaşy bolmalydygy baradaky norma, Konstitusiýada ýazylan ähmiýetsiz söze öwrülýär” diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Prezident Berdimuhamedow öz işe bellän çinowniklerini edil Nyýazow ýaly telewizorda masgaralap durmasa-da, olary tiz-tizden çalyşýar we berk käýinç hem duýduryş berýär. Onuň häkimiýet başyna geçeli bäri çalşyran resmileriniň we beren käýinçleriniň, duýduryşlarynyň sany, onuň öz işe bellän kadrlaryndan kanagatlanmaýandygyny görkezýär. Bu prezidentin işe bellän adamlarynyň işe ukypsyzlygy, olarda ýeterlik bilim-tejribäniň ýokdugy bilen bagly bolmagy mümkin diýip, synçylar belleýärler.