text:
Türkmenistanyň ministrlikleri we pudak edaralary tarapyndan ýurtda professional mekdepleriň esasynda orta-professional okuw jaýlary dörediler. Bu täzelik prezident G.Berdimuhamedowyň 25-nji iýunda gol çeken permanynda göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanda orta-professional okuw jaýlaryny döretmek barada permana laýyklykda, Türkmenistanyň ministrlikleri we pudak edaralary Bilim ministrligi bilen ylalaşyp, bir aýyň dowamynda öz garamagyndaky orta-professional okuw jaýlaryny döretmek barada düzgünnamalaryny taýýarlap, tassyklamaga, şeýle-de öz okuw programmalaryny taýýarlamaga borçly edildiler.
Hünärleriň aýratynlyklaryna görä, orta-professional okuw jaýlarynyň okuwçylaryna iki we iki ýarym ýyllyk okuw programmalary boýunça bilim berler. Okuw 2010-njy we 2011-nji okuw ýylynda başlanar. Pudak kärhanalarynda tejribe alyş praktikasy geçiriler.
Türkmenistanyň we Orsýetiň bilim pudagynda işlän Anatoliý Fomin Türkmenistanda orta-professional okuw jaýlarynyň döredilmegine öňden bäri uly zerurlygyň bardygyny nygtaýar.
Anatoliý Fomin bu çäräniň kadrlaryň uly ýetmezçiligini başdan geçirýän Türkmenistan üçin dürli ugurlardan işçi hünärmenleri taýýrlamaga, ýaşlar üçin bolsa hünär almaga we iş ukybyny artdyrmaga mümkinçilik döredýänligini belleýär.
Fomin işçi hünärmenleriň ýetmezçiliginiň häzirki wagtda köp ýurtlarda, şol sanda Orsýetde hem duýulýanlygyny aýdýar. Onuň sözlerine görä, Sowet döwründe Türkmenistanyň özünde her orta mekdebiň paýyna çak bilen bir orta professional mekdep düşýärdi we diňe Aşgabatda azyndan 36 sany şeýle mekdep işleýärdi.
Anatoliý Fominiň pikirine görä, indi açyljak professional mekdepleriň ýurduň halk hojalygy üçin iň zerur ugurlardan iş alyp barmagy möhüm.
Täze plan
Türkmenistanyň prezidentiniň permanyna görä, Daşoguz welaýatynyň häkimligine öz garamagyndaky, ýöne ýapylýan agrobiznes mekdebiniň binalary we emlägi Türkmenistanyň Oba-hojalyk ministrliginiň ýanyndaky Oba-hojalyk institutyna tabşyryldy.
Şeýle-de, bu permana laýyklykda, Türkmenistanyň gurluşyk ministrliginiň ýanyndaky we ýapylan 3-nji professional mekdebiniň esasynda Aşgabadyň gurluşyk boýunça orta-professional uçilişesi dörediler.
Ýurduň welaýatlaryndaky pudak edaralarynyň ýanyndaky beýleki başlangyç hünärmentçillik mekdepleriniň ýene ençemesi ýapylyp, olaryň esasynda pudaklaýyn orta-professional okuw jaýlary dörediler.
Türkmenistanda orta-professional mekdepleri 90-njy ýyllaryň ortalarynda ýapylypdy. Sowet Soýuzy dargansoň, orta-hünärmentçilik mekdepleriniň işi bäş ýylyň dowamynda “Senet” atly bileleşik tarapyndan utgaşdyrylypdy, emma soň dargadylypdy.
Türkmenistanly žurnalist Aşyrguly Baýryýew şondan bäri Türkmenistanda şu çaka çenli pudak edaralarynyň ýanynda işlän dokuz aýlyk başlangyç hünärmentçilik mekdepleriniň bolandygyny we indi olaryň ýerinde dörediljek 2-2,5 ýyllyk orta-professional uçilişeleriň statusynyň kesgitsiz görünýänligini öňe sürýär.
Baýryýewiň sözlerine görä, ozalky ýyllarda orta-professional bilimini beren tehnikumlar dört ýyl okadypdy, 2-3 ýyllyk PTU, ýagny professional tehniki uçilişeleri bolsa orta bilimi berip, işçi hünärlerini öwredýärdi emma hünärmenlik derejesini bermeýärdi.
Regiondaky tejribeler
Özbegistan Merkezi Aziýada orta-professional bilime iň kop maýa ýatyrýan döwlet. Özbegistanda bilim pudagyna döwlet býujetiniň 50%-niň sarp edilýänligini ýurduň käbir hökümet resmileri tassyklaýarlar.
Käbir maglumatlara görä, Özbegistanda bir ýarym müňe golaý orta-professional okuw jaýlary bar we olarda bir million 300 müňden gowrak adam okaýar. Emma bilermenler garaşsyzlyk ýyllarynda Özbegistanyň orta-professional bilim, ýagny kollejler sistemasynyň korrupsiýanyň ojagyna öwrülenligini aýdýarlar.
Özbegistanyň Halk bilim ministrliginiň ozalky inspektory Umyt Babamatow kollejler üçin binalaryň gurluşygyna we olaryň maddy-tehniki üpjünçiligine ummasyz maliýe serişdeleriniň sarp edilýänligini gürrüň berip, ýurduň orta-professional okuw jaýlaryny ösdürmek we maliýe taýdan üpjün etmek boýunça çäreleriň orta mekdeplere zeper ýetirenligini aýdýar.
Umyt Babamatowyň sözlerine görä, häzirki wagtda Özbegistanda orta-hünärmentçilik mekdepleriň boş durmagy seýrek däl. Sebäbi esasan Daşkendiň hünärmentçilik mekdeplerinde okamaga isleg ýokary. Regionlardaky orta-hünärmenlik mekdepleri bolsa käte ýerli orta mekdepleriniň 8-nji klasdan soň ýapylmagynyň hasabyna okuwçylar bilen üpjün edilýär.
Umyt Babamatowyň pikiriçe, hökümet tarapyndan esasy üns korrupsiýanyň gülläp ösmegine giň mümkinçilik berýän gurluşyk we maddy-tehniki üpjünçilik ugurlaryna berilýär, orta hünärmentçilik mekdepleriniň berýän bilimine ýeterlik ähmiýet berilmeýänligi esasy problema bolup durýar.
Türkmenistanyň prezidentiniň Türkmenistanda orta-professional okuw jaýlaryny döretmek boýunça permanyna laýyklykda, milli kanunlara üýtgetmeler giriziler.


c: text/html

text:
Ukrainanyň içeri işler ministri žurnalist Wasil Klementewiň geçen aýda ýitirim bolmagy onuň derňew žurnalizmi bilen bagly bolup görünýär diýdi.
Içeri işler ministri Anatoliý Mohilow ozal Klementewiň ýitmeginde howpsuzlyk güýçleriniň eli bardyr öýdülýändigini aýdypdy.
67 ýaşly Klementew Harkow şäherinde çykýan hepdelik gazetiň redaktorydy we korrupsiýa barada köp ýazýardy.
Polisiýa Klementewiň ýitirim bolmagy bilen derňew işini açdy. Ol 11-nji awgustdan bäri tapylmaýar we bu ýagdaý halkara metbugat hukuklary toparlarynda uly alada döretdi.
Olar prezident Wiktor Ýanukowiç fewral aýynda işe başlaly bäri Ukrainada metbugat azatlygy ýagdaýynyň ýaramazlaşýandygyny we habar serişdelerine basyşyň artýandygyny aýdýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Russiýanyň “Eho Moskwy” atly döwlet kontrollugyndaky radio stansiýasy öz işgärleriniň sosial ulgamlarynda özlerini alyp baryşlary barada düzgünnamanyň taslamasyny taýýarlaýandygyny habar berdi. Bu çäre agzalýan radionyň žurnalistiniň Twitter sosial ulgamynda çap eden dawaly haty barada radionyň işgärlerine basyş edilenden soň amala aşyrylýar.
“Eho Moskwynyň” žurnalisti Lesýa Rýabetsewa 24-nji noýabrda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda düzgünnamanyň taslamasyny gözden geçirýändigini tassyklady.
Şeýle-de, Rýabetsewa şeýle çäreleriň “Gazprom Medianyň” beýleki metbugat serişdelerinde işleýän žurnalistleri üçin hem giriziljekdigini belledi.
6-njy noýabrda “Gazprom Medianyň” ýolbaşçysy Mihail Lesin “Eho Moskwy” radiosynyň işgäri Aleksandr Plýuşşewiň işden kowulmagy barada tabşyryk beripdi. Bu çäre žurnalist Plýuşşew Kremliň administrasiýasynyň başlygy Sergeý Iwanowyň ogly Aleksandr Iwanowyň aradan çykandygy barada Twitter sosial ulgamynda maglumat çap etmeginiň yzýany amala aşyrylypdy.


text:
ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Türkiýede harbylar döwründen galan Baş kanuna üýtgetme girizmek baradaky referendumyň netijelerini gutladylar. Referendumyň gutarnykly netijeleri duşenbe güni bildiriler diýlip garaşylýar.
Referenduma ses bermäge hukukly ilatyň 77 prosenti gatnaşdy. Teklip edilen düzedişleri oňlap ses berenler 58 prosent töweregi diýilýär.
Premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan netijeleri gutlap: “Ýeňiş gazanan türk demokratiýasy” diýdi. Ol: “Referendumdan ‘HAWA’ diýip çykan netije halkyň demokratiýany küýsemeginiň netijesi. “Adalat we Galkynyş” partiýasy tarapyndan men muňa ýütgetme we demokratik prosesiň tutuş ýurtda goldanylmagy diýip garaýaryn” diýýär.
Oppozision partiýalar bolsa: “Erdogan bilen onuň yslamçylyga esaslanýan “Adalat we Galkynyş” partiýasy şeýdip, häkimiýete ýapyşyp, ýurdy däp boýunça ýöreýän dünýewilik ýolundan çykarmaga synanyşýar” diýýärler.
Ak Tam prezident Barak Obamanyň Erdogana jaň edip, referendumyň netijeleri bilen gutlandygyny aýtdy. Ýewropa Bileleşiginiň Giňeme baradaky komissary Ştefan Fýule hem öz beýanatynda: “Referendum dogry ugra tarap ädilen ädim” diýdi. Ol soňra-da: “Ýöne söz erkinligi we din erkinligi ýaly esasy hukuklarda entek edilmedik reformalaryň edilmegi-de zerur” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Germaniýanyň Daşary işler ministri Guido Westewelle referendumda gazanylan üstünligi gutlady. Ol: “Baş kanunyň reformirlenmegi Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agzalyk baradaky arzasynyň geljegi üçin gaty möhümdi” diýdi.
Häzirki Konstitusiýa 30 ýyl mundan ozal, 1980-nji ýylyň 12-sentýabrynda häkimiýeti ele alan harbylar tarapyndan işlenilip düzülipdi.
Erdogan: “Bu sene indi oňaýly bir sene bolup galar” diýýär: “12-nji sentýabr türk demokratiýasynda bir öwrülişik nokady bolup, taryha girer. Şonuň üçin siz hemişe ýatlanarsyňyz, biz hemişe ýatlanarys. 12-nji sentýabr, döwlet agdarylyşygy bilen garalanan bu sene, bu referendum, demokratiýa ugrunda ädilen bu ädim we oňaýsyzlykdan dynmak bilen ýalkymly sahypa öwrüldi”.
Baş kanun üçin göz öňünde tutulan düzedişlerden maksat Türkiýäni Ýewropa Bileleşigi bilen bir sapaga düzmek. Düzedişleriň özenini emele getirýän özgerişler – Türkiýäniň dünýewi syýasy düzgüniniň bir diregi hasaplanýan sud sistemasyny reformirlemek. Referendumda teklip edilen üýtgetmeleriň esasynda ýurduň dünýewi döwletdigini kepillendirýän goşunyň täsiri çäklendirilýär.


text:
23-nji fewralda Aşgabatda “Türkmenistan-Ýewropa Bileleşigi” bilelikdäki komitetiň nobatdaky 11-nji maslahaty boldy. Onda häzirki hereket edýän we işlenip düzülýän proýektdir programmalaryň kontekstinde Türkmenistan bilen ÝB-niň arasyndaky netijeli hyzmatdaşlygyň ýagdaýyna we ony ösdürmegiň perspektiwalaryna seredildi diýip, TDH habar berýär.
Mundan beýläkki hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary hökmünde söwda, inwestisiýalar, bilim, transport, aragatnaşyk, ykdysadyýetiň hususy sektoryny ösdürmek we beýlekiler bellendi.
Türkmenistanda geçirilýän demokratik özgerişleriň çäginde hukuk ugrundan hyzmatdaşlygy giňeltmegiň möhümdigi nygtaldy diýlip, TDH gullugynyň teswirlemesinde bellenýär.


text:
Içgili dabaralar we gelşiksiz hereketler Olimpiýa oýunlarynda aslynda bolmaly zat däl. Ýöne, öz gezeginde, şeýle hereketleriň-de Olimpiýa oýunlarynda ýatdan çykmajak pursatlara sebäp bolýan wagty bar.
Içgi gadaganlygy
Ors hökümeti maý aýynda Londondaky ýaryşlaryň dowamynda rus komandasynyň alkogolly içgi içmeginiň gadagan ediljekdigini mälim edipdi. Bu düzgün diňe türgenlere däl-de, olaryň ýany bilen gidýän delegasiýa agzalaryna hem degişli.
Moskwa bu kararyň sebäbi barada dil ýarmaýar. Rus komandasy iki ýyl mundan ozal Wankuwerde geçirilen Gyşky Olimpiýa oýunlarynda Orsýetiň raýatlaryny örän gynandyrypdy. Şol ýaryşda komanda, 50 bolsa gowy bolardy diýip umyt edilýän medallardan diňe 14-isini alyp bilipdi.
Habar berlişine görä, komanda ol ýerde gözdençykgynç oturlyşyk gurnapdyr. Bir gün agşam bolsa, olar ýasama benzin nasosynda myhmanlara arakdyr wiski hem hödürläpdirler.
Bular Olimpiýa oýunlarynda edilmeli zatlar däl. Ýöne alkogolly içgiler Londondaky Olimpiýa oýunlarynyň öňüsyrasynda gürrüňi edilýän erbet nysaklaryň diňe biri däl. Olaryň arasyna gelşiksiz görnüşlerde surata düşmek hem girýär.
Gözilginç surat we beýleki hokgalar
Şu aý Awstraliýanyň Olimpiýa Komiteti özleriniň iň ökde iki ýüzüjisine temmi berip, olaryň ýaryş gutaran badyna öýlerine dolanmagyny a buýrdy. “Näme üçin?” diýmegiňiz mümkin.
Ýakynda ýüzüjiler Nik Darsi we Kenrik Monk ellerindäki kuwwatly ýaraglary bulaýlap düşen suratlaryny Facebook sosial ulgamynda ýerleşdiripdirler. Resmileriň aýtmagyna görä, garagol oglanyň sypaty türgenleriň ile görkezmeli göreldesi däl.
Türgenleriň Oýunlarda ýyllar boýy edip gelen sportdan daşary hereketleriniň jemini jemleseň, onda ol etmişler kiçiräk Olimpiýa oýunlaryny döretmäge ýeterlik bolardy.
Eýranyň dzýudoçysy Araş Miresmaili 2004-nji ýylda çykyş etmeli gününden öňki gije iýermenlik edip, artykmaç agramy üçin oýundan çetleşdirilipdi. Özüniň aýtmagyna göra, bu onuň Eýranyň döwlet hökmünde ykrar etmeýän ýurdunyň wekili, ysraýylly bäsdeşi bilen ýaryşmaly edilmeginiň garşysyna görkezen protestidi.
Bu waka polşaly syrykly böküji Wladislaw Kozakiýewiçi hem ýada salýar. Kozakiýewiçiň 1980-nji ýylda Moskwada geçirilen Olimpiýa oýunlarynda sowet böküjisi Konstantin Wolkowyň janköýerlerine eli bilen eden gelşiksiz yşaraty ony tas altyn medalyndan mahrum edipdi.
Karam oýun
Sowet Soýuzynyň gylyçlaşmak, ýagny fehtowaniýe boýunça ýyldyzy Boris Onişenko 1976-njy ýylda Monerealda geçirilen Olimpiýa oýunlarynda britaniýaly bäsdeşine gylyjyny degirmän, bal gazanmagy başaryp, märekäni haýran galdyrdy.
Soňra sudýalar onuň gylyjyna basylanda elektron bal sistemasyna bal goşýan ýörite düwmäniň bardygyny ýüze çykardylar. Şondan soň Onişenko we beýleki sowet sportsmenleri ýaryşdan çykaryldy.
Dermana, kuwwatlandyryja daýanmak
Olimpiýa oýunlaryna gatnaşýan sportsmenleriň beýleki bir oňaýsyz hereketi bolsa, güýç beriji dermanlary ulanmak we baýrak gowşurylýan döwri nägilelik bildirmek ýaly hereketleri hem öz içine alýar.
1998-nji ýylda Ýaponiýanyň Nagan şäherinde geçirilen Gyşky Olimpiýa oýunlarynda kanadaly Ross Rebaglýati taryhda ilkinji bolup, erkekleriň arasyndaky snowbord, ýagny garyň üstünde taýakda durup typmak ýaryşynda altyn medal gazandy. Emma bir sagat soňra, ganynda marihuananyň barlygy ýüze çykarylandan soň, ol medalyndan mahrum edildi.
Wagtyň geçmegi bilen Rebaglýati altyn medalyny gaýtaryp aldy, sebäbi ol wagt, Olimpiýa oýunlarynyň düzgünlerine görä, marihuanany ulanmak gadagan däldi.
Şwed göreşijisi Ara Abrahamian 2008-nji ýylda Pekinde geçirilen tomus oýunlarynda boýnuna ýaňyja dakylan bürünç medalyny ýere taşlap, ýakasyny tanatdy. Italiýaly bäsdeşinden ýeňlenini boýun alman, protest hökmünde eden hereketi onuň Olimpiýa komiteti tarapyndan gyrakladylmagyna getirdi.
Bu agzalanlar ýaryşda ýeňlenleriň iň belli mysallary däl.1998-nji ýylda ABŞ-nyň erkekler hokkeý komandasy Nagan şäherinde ýerleşýän sportsmenler şäherçesindäki otaglaryny hapalapdylar. Sebäbi olar, yzygiderli utulup, dowam edýän oýunlardan çykarylypdylar.
Garaşylmadygam bolsa, bu wakalar Olimpiýa oýunlarynyň taryhynda öz yzlaryny galdyrdylar. Dünýäniň garaşýan ylham beriji pursatlary bolmasa-da, bu wakalar bolmadyk bolsa, agzalýan ýaryşlary doly göz öňüne getirip bolmaz.


text:
Aşgabadyň “Mir bazarynda” söwda-satyk işleri bilen meşgullanýan käbir söwdagärler, özleriniň mundan beýläk bazarda diňe ýerli harytlary we önümleri satyp biljekdigini aýdýarlar.
Häzirki wagtda abatlaýyş işleri sebäpli “Mir bazary” geçen ýylyň sentýabr aýynyň 1-den bäri ýapyklygyna galýar. Maglumata görä, bazar administrasiýasy bu ýerde dükanlary bar bolan söwdagärlere, bazar açylanda olaryň bazarda diňe ýerli harytlary satyp biljekdigini aýdypdyr.
Şu günler, dilden berlen bu duýduryşyň bazarda söwdasyny dowam etdirmek isleýän söwdagärleri alada goýandygy habar berilýär.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, “Mir bazarynyň” golaýynda ýaşaýan ýerli ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Halkara gatnaşyklary we halkara kanunlary ugrundan bilim alýan 60 türkmen studenti Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň türgenleşiklerine gatnaşdy. Olaryň Türkmenistanyň dünýä bilen gatnaşyklarynyň ösdürilmegine ýardam berjegine umyt bildirilýär.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň okuwçylary öz mugallymlary bilen bilelikde ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasynyň türgenleşiklerinden geçdi.
ÝHHG 19-njy sentýabrda ýaýradan beýannamasynda studentler toparynyň guramanyň taryhy, baş ýörelgeleri, gymmatlyklary, şeýle-de howpsuzlyk borçnamalary we olaryň durmuşa geçirilmegi ugrundan sapak alandygy barada habar berildi.
ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň proýektiniň koordinatory Kristofer Hornek (Christopher Hornek) türkmen diplomatlarynyň “geljekde Türkmenistanyň halkara guramalaryna has giň gatnaşmagy boýunça tagallalara” goşant goşmagyna özüniň umyt baglaýandygyny aýtdy.
Türkmenistan 2006-njy ýylda prezident Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagyndan soň üzňeligi azaltmak boýunça wagtal-wagtal ädim ädýär.


text:
Şu ýylyň 10-njy iýulyndan başlap daşary ýurda gitmek isleýän türkmenistanlylar diňe täze daşary ýurt - biometriki - pasporty arkaly ýurtdan çykyp bilerler. Köne pasportlaryň deregine biomteriki pasportlaryň ulanylyp başlanmagy, täze pasportyny edinmedik daşary ýurtdaky türkmenistanlylara hem öz täsirini ýetirýäne meňzeýär.
Adynyň agzalmagyny islemedik Türkiýede bilim alýan türkmenistanly bir talyp:
Türkiýäniň Içeri işler ministrligi meni 'köne pasportym' bilen diňe 10-njy iýula çenli möhlet bilen hasaba alyp bilýändigini aýtdy. Mundan soňraky möhlete hasaba durmak üçin diňe täze - biometriki pasportyň gerekdigini aýtdylar. Men indi Türkmenistana gidip şu [daşary ýurt] pasportyny alyp, yzyma dolanmaly boljak. Meniň günüme düşen köp sanly beýleki türkmenistanly talyplar hem bar.
Türkiýede okaýan Bahar atly başga bir türkmen talybynyň berýän gürrüňlerini diňlemek üçin, aşaky düwmä basyň:
Stambulyň aeroportynda "Türkmenhowaýollary" kassasynda 10-njy iýuldan başlap, köne pasportlar bilen Türkmenistandan çykmak we oňa gitmek üçin biletleriň satylmajakdygy duýdurylyp, ýazgy goýulypdyr:
"Türkmenhowaýollary". Stambulyň aeroporty. 5-nji iýul, 2013 ý.
"Türkmenhowaýollary". Stambulyň aeroporty. 5-nji iýul, 2013 ý.
Türkiýäniň syýahatçylyk kompaniýalarynyň biriniň websahypasynda ýerleşdirilen bildirişde hem bu habar tassyklanýar:
Men köne pasport bilen bilet alyp bolmaýandygy barada, mundan öň, hiç ýerde maglumat eşitmändim... Meniň bu ýerde [Türkiýede] mydamalyk işlemek niýetim ýok. Şunlukda men ýene-de 6-7 aý işläp, pul jerimesini töläp, yzyma - Türkmenistana dolanyp täze pasporty almakçy
Türkiýädäki türkmenistanly talyplar bilen bir hatarda, Türkmenistandan gelen müňlerçe migrantyň hem Türkiýede zähmet çekýändigi aýdylýar. Biometriki pasport meselesi olaryň durmuşyna-da öz täsirini ýetirýär. Özüni Gül diýip tanadan türkmenistanly zähmet migranty şeýle diýýär:
.
Dörän ýagdaýlar bilen bagly Azatlyk Radiosynyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhanyň berýän maglumatlaryny diňlemek üçin, aşaky düwmä basyň.
Türkiýede işleýän türkmenistanly migrant işçileriň biri Selbi täze talaplar barada şeýle gürrüň berýär:
"Türkmenhowaýollary" gullugynyň Aşgabatdaky edarasynda hem 10-njy iýuldan soň, daşary ýurt biletleriniň diňe täze biometriki pasportlary bilen satyljakdygy barada maglumat berilýär.
Azatlyk Radiosy bu meseläni yzarlamagy, şeýle-de goşmaça maglumatlary çap etmegi dowam eder.
Eger-de siziň hem bu mesele boýunça aýtjak-diýjek zadyňyz, başdan geçiren tejribäňiz bar bolsa, onda olar bilen aşaky teswir bölüminde paýlaşyp bilersiňiz.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary täzeden gurnamak boýunça alyp baran işleriniň üstünlikli bolandygyny aýdýarlar.
Bilelikde berlen metbugat konferensiýasynda ýolbaşçylaryň ikisi-de ýadro ýaraglaryna kontrollyk baradaky “START” şertnamasy, şeýle hem şübheli atom programmasy sebäpli Eýranyň garşysyna girizilen sanksiýalary goldamakda özara hyzmatdaşlygy aýratyn belläp geçdiler.
Medwedew: “Bu tagallalar indi öz miwesini berip ugrady” diýdi. Soňra-da sözüniň üstüni ýetirdi: “Biz iki ýurduň arasynda özara ynamy güýçlendirmek, dostlugymyzyň binasyny berk tutmak üçin soňky wagtlarda gowy ädimler ätdik. Men öz ýaşaýan dünýämizi belli bir derejede howpsuzlandyrdyk diýsem, öte geçdigim bolmaz”.
Howpsuzlyk, adam hukuklary we ykdysadyýet
Howpsuzlyk meselesinde öňegidişlik bolan hem bolsa, täze gatnaşyklaryň Orsýetde adam hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmakda welin, beren netijesi ýok. Aktiwistleriň hem iki ýurtda-da tankytlaýany şol. Olar: “Strategik ugurda öňegidişlik üçin adam hukuklary meselesi bassyr-ýussur edildi” diýýärler.
Söwda babatynda bolsa, Medwedew Obamanyň Orsýetiň Bütindünýä Söwda Guramasyna girmegini doly goldajakdygyny aýtmagy bilen uly üstünlik gazandy. Moskwa bu babatda köp wagtdan bäri Birleşen Ştatlaryň goldawyna garaşyp gelýär. Obama: “Orsýetiň bu gurama agza bolmagy onuň global ykdysadyýete integrirlenmegini güýçlendirer” diýdi.
Rus prezidentiniň söwda ugrunda gazanan üstünligi ýeke bu däl. Birleşen Ştatlaryň kompýuter ägirdi “Sisco systems” hem täze tehnologiýany güýçlendirmekde Orsýete kömek üçin bu ýurtda geljek 10 ýylda bir milliard dollar maýa goýmagy wada etdi.
Prezident Obama Moskwa bilen Waşingtonyň arasynda köp ugurlarda hyzmatdaşlyk edilýänligini, ýöne ylalaşmazlyklaryň hem ýok däldigini boýun aldy. Ol bu dogruda Gürjüstany, Günorta Osetiýany we Abhazystan dawasyny mysal getirdi. Obama bu ylalaşmazlyklar hakda özleriniň açyk we ak ýürekden gürleşip, öz pikirlerini aýdandyklaryny bildirdi.
“Iki ýurduň arasynda käbir meseleler, mysal üçin, Gürjüstan barada ylalaşmazlyklar häzirem dowam edýär. Biz bu tapawutlar hakda hem ak ýürekden gürleşdik. Ýöne öz ylalaşýan ugurlarymyzda öňe gitmek bilen gatnaşygymyzy täzeden ýola goýmagy başardyk. Bu hem regional hem-de global howpsuzlyk üçin bähbitli” diýip, Obama nygtady.
Gyrgyzystandaky ýagdaýlar
Gyrgyzystanda durnuklylygyň ornaşmagy iki ýurduň hem bähbidine. Sebäbi Orsýet bu ýurt bilen göni serhetdeş, Birleşen Ştatlaryň hem ol ýerde strategik taýdan gaty möhüm bazasy bar. Bu ýerde hem iki ýolbaşçy öz diplomatik we gumanitar kömek baradaky tagallalaryny utgaşykly alyp barmak hakda ylalaşandyklaryny aýtdylar.
Gyrgyzystanda etniki çaknyşyklarda takmynan 2000 adamynyň heläk bolup, 400 müň töweregi agamyň hem öý-öwzaryndan aýrylandygy aýdylýar. Medwedew özüniň bu ýerde syýasy ýagdaý kontrollykdan çykar diýip, gorky edýändigini bildirdi.
“Biziň umydymyz – saýlawlar güýçli, häzirki problemalary çözmäge ukyply hökümetiň düzülmegine getirmeli. Şeýle bolmasa, Gyrgyzystanyň pese düşüp, territorial taýdan bölünmegi mümkin. Biz bu şertlerde radikallar häkimiýet başyna geler diýip, iňkis edýäris. Eger şeýle bolaýsa, onda biz Gyrgyzystanda-da häzir başga regionlarda çözmäge synanyşýan problemalarymyz bilen ýüzbe-ýüz bolarys. Meniň aýtjak bolýanym – Owganystan” diýip, Medwedew öz ünjüsini beýan etdi.


text:
ABŞ-nyň ýokary derejeli harby admiraly Maýk Mullen Barak Obamanyň Owganystandaky ýaranlyk güýçleriniň ýolbaşçysyny çalyşmak baradaky kararyny goldaýandygyny aýtdy.
Admiral öňde gaty köp işleriň bardygyny aýdyp, Obamanyň Owganystandaky strategiýasynyň dowam etdiriljekdigine ynam bildirdi.
NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen hem amerikan generaly MakKristalyň wezipesinden çetleşdirilmeginiň Owganystanda ýöredilýän strategiýa täsirini ýetirmejekdigini aýtdy.
23-nji iýunda Brýusselde NATO-nyň baş edarasynda eden çykyşynda Fog Rasmussen general MakKristala NATO gulluk edip, Owganystandaky halkara güýçleriniň missiýasyny ýerine ýetirmek ugrunda eden tagallalary üçin sag bolsun aýtdy.
Fog Rasmussen generalyň goldan strategiýasynyň amala aşyrylmagynyň dowam etdirjekdiklerini nygtady.
23-nji iýunda general MakKristal metbugatda eden çykyşlarynda amerikan resmileriniň adresine tankydy bellikler aýdandygy üçin wezipesinden boşadyldy. Onuň ornuna öň ABŞ-nyň Yrakdaky missiýasyna ýolbaşçylyk eden general Deýwid Petreus bellenildi.


text:
Hazar deňziniň türkmen kenarlarynyň golaýynda Azerbaýjanyň “Güneşli” nebit ýatagynda bolan ýangynda wepat bolan nebitçileriň ýene biriniň jesedi tapyldy, diýip habar agentlikleriniň maglumatlarynda aýdylýar.
“Trend” agentliginiň Azerbaýjanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligine salgylanyp, 3-nji ýanwarda habar bermegine görä, gözleg-halas ediş işleriniň netijesinde “Kursor” atly gämi azeri nebitçisiniň jesedini tapypdyr. Ministrlik tapylan jesediň egin-eşiginde “Azneft” ýazgysynyň bardygyny belleýär.
Şeýle-de, bu wakadan bir gün soň, ýagny 4-nji ýanwarda Azerbaýjanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligi Hazar deňziniň türkmen kenarlarynda tapylan azeri nebitçileriniň jesetlerini Bakuwa getirmek üçin Türkmenistana uçar ugradylandygyny mälim etdi.
Ýatladyp geçsek, 2015-nji ýylyň 27-nji dekabrynda hem, Hazar deňziniň türkmen kenaryndan 60 kilometr uzaklykda “Berkarar” atly gämi bir azeri nebitçisiniň jesedini tapypdy. Şonda Türkmenistanyň “Baýan” gämisine habar berilip, erkek adamyň jesedi Türkmenbaşy portuna eltildi, ýanyndaky pasportyň esasynda onuň Azerbaýjanyň SOCAR kompaniýasynyň işgäri Iman Gasymowdygy anyklandy.
Azerbaýjanyň Hazar deňzindäki “Güneşli” ýatagynyň 10-njy platformasynda gazgeçiriji turbanyň sandan çykmagynyň netijesinde 2015-nji ýylyň 4-nji dekabrynda ýangynyň dörändigi habar berilipdi.
Şol wakanyň bolan mahaly howa şertleriniň ýaramazlygy sebäpli halas ediş işleri agyrlaşdyrdy. Şonda 33 adamyň halas edilendigi, ýedi adamyň jesediniň tapylandygy we olaryň şahsyýetiniň anyklanandygy, ýene 23 adamyň gözlenýändigi habar berilipdi.
Şu ýylyň 5-nji dekabrynda Azerbaýjanyň premýer-ministri Artur Rasi-zadeniň ýolbaşçylygynda döwlet komissiýasy döredildi. Bu komissiýanyň öňünde halas ediş işlerini we dereksiz ýitenleri gözlemek işleri tizleşdirmek, hadysanyň sebäplerini anyklamak we onuň netijelerini aradan aýyrmak boýunça işleri geçirmek maksady goýuldy.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ýurduň gündogarynda orsýetçi separatistlere garşy alnyp barylýan urşuň günde 5 million dollara durýandygyny we munuň ýurduň ösüşi bilen baglanyşykda hasaba alynmalydygyny aýtdy. Poroşenko bu barada BMG-niň sammitinde 27-nji sentýabrda eden çykyşynda aýtdy.
Poroşenko 2014-nji ýylyň başlanan urşuň ýetiren zeperiniň Ukrainanyň “ykdysady mümkinçilikleriniň bäşden bir bölegine barabardygyny” belledi.
Poroşenko Ukrainanyň gündogarynda Orsýet tarapyndan goldanýan gozgalaňçylaryň müňlerçe adam üçin “garyplygyň täze bir görnüşini, duýdansyz bir garyplygy döredendigini” aýtdy.
Onuň bu çykyşy Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň 10 ýylyň dowamynda BMG-niň Baş Assambleýasyna ilkinji gezek gelmeginiň öňüsyrasynda edildi. Kreml Putiniň öz çykyşynda Ýakyn Gündogarda ekstremizme garşy göreşe ünsüni gönükdirjekdigini habar berdi.
TASS agentligi Poroşenkonyň çykyşynyň dowamynda Orsýetiň resmi toparynyň birinden başga ähli agzasynyň protest hökmünde maslahaty terk edendigini habar berdi.


text:
Regionyň sosial-durmuş şertlerini özgertmek programmasynyň çäklerinde Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň dagda ýerleşýän Çendir obasyna tarap 22 kilometr gaz turbasy çekildi.
Çendir obasyny gazlaşdyrmak balkanly gazçylaryň alyp barýan uly işiniň diňe bir bölegidir.
Balkanabat şäheriniň ýüzlerçe ýaşaýjysy hususy jaý gurmak üçin mellek ýerini aldylar. Gazçylar şol ýere-de gaz çekdiler. Eýýäm 30 hojalyk gazly boldy.
Balkanly gazçylar şu wagta çenli 1,025 kilometr gaz turbasyny geçirdi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.


text:
Her ýylyň 24-nji martynda bütin dünýäniň ýüzünde inçekesele garşy göreş güni bellenilýär. Bu sene bilen bagly Türkmenistanyň mediasynda hem ýerli lukmanlar çykyş edýärler. Öz çykyşlarynda lukmanlar bu kesele garşy göreşde ýurtda düýpli çäreleriň alnyp barylýandygy barada aýdýarlar.
Ýurduň ideologiýasy tarapyndan inçekesel babatda ähli işleriň göwnejaý alnyp barylýandygy öňe sürülse-de, Türkmenistanda ynsan üçin juda howply bolan bu kesele garşy göreş çärelerine harsal garalýana meňzeýär.
2003-nji ýylyň ahyrynda bir milliona golaý ilaty bolan Aşgabatda inçekesel hassahanasynyň ýapylyp, onuň Ahal welaýatynyň Kaka etrabyndaky Duşak şäherçesine göçürilmegi inçekeseliň paýtagtda juda köp ýaýramagyna getirdi. Sebäbi paýtagtdan 200 kilometr daşlykda ýerleşýän Duşak şäherçesine gidip bejerilmekden Aşgabadyň köp ýaşaýjylary ýüz öwürdiler.
Näme üçin?
Munuň birinji sebäbi hassahananyň ýerleşýän ýeriniň juda uzakda bolmagy, ikinji sebäbi bolsa ol ýerde bejerginiň göwne makul bolmazlygydyr. Duşak şäherçesine iberilen paýtagtly hassalar ol ýerde uzak eglänmän, yzyna gaýdyp gelýärler. Netijede bolsa olaryň keseli ötüşip, organizmlerinde antibiotiklere has durnukly inçekesel bakteriýalarynyň döremegine sebäp bolýar. Şeýle hassalar daş-töwerege juda howp salýarlar.
Geçen ýylyň 1-nji sentýabrynda paýtagtyň eteginde ýerleşýän Çoganly posýologynda ýurduň prezidentiniň gatnaşmagynda ýokanç keselleri merkezleri müdirýeti açylypdy. Şol hassahanalar toplumynda 60 orunlyk Inçekeseli bejeriş we öňüni alyş merkezi hem işe girizildi.
Paýtagtda ýaýraýan inçekesele garşy göreşde täze açylan merkeziň uly ýardam etjegine köpler umyt baglapdylar. Emma hassahanalar toplumynyň açylyş dabarasynda ýurt baştutanynyň beren görkezmesi lukmanlary juda kyn ýagdaýa saldy. Prezident täze açylan Inçekeseli bejeriş we öňüni alyş merkezine açyk görnüşdäki inçekesellileriň getirilmeli däldigini lukmanlara tabşyrdy. Açyk inçekeselli hassalar diňe Duşak şäherçesindäki hassahanada bejergi almaly diýip, döwlet baştutany görkezme beripdi.
DOTS
2003-nji ýyldan bäri inçekesele garşy Türkmenistanda Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň işläp düzen DOTS programmasy boýunça işlenilýär. DOTS (Directly Observed Treatment Strategy) — bu Ambulatoriýa terapiýasynyň tizleşdirilen kursy diýmekdir. DOTS programmasy hassalary bejermekde kän serişdäni talap etmeýär. Inçekeseliň açyk görnüşi bilen kesellän hassalar iki aý hassahanada ýatyrylyp, intensiw bejergi alýarlar. Şondan soň olar dört aýlap maşgala lukmanynyň gözegçiliginde bejergilerini dowam etdirýärler.
Açyk görnüşdäki inçekeselli hassalar, prezidentiň görkezmesine laýyklykda, diňe Duşak şäherçesine gidip bejergi almaly. Olaryň keseli ýapyk görnüşe geçensoň bolsa, maşgala lukmanynyň gözegçiliginde öz öýünde bejergi almaly. DOTS programmasyna laýyklykda ýapyk görnüşindäki inçekesellileriň hassahana ýerleşdirilmeginiň zerurlygy ýok.
Ine, şunuň ýaly bulaşyk ýagdaýlar täze açylan Inçekeseli bejeriş we öňüni alyş merkeziniň lukmanlaryny kyn ýagdaýa salýar. Olar hassahana nähili hassalary ýerleşdirmelidigi baradaky meseläni çözmekde juda kösenýärler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Mun Liwiýadaky konfliktiň netijesinde parahat ilatyň arasyndan ýitgileriň köpelýändigi baradaky habarlara özüniň aladasyny bildirdi. Bu maglumata NATO-nyň howa hüjümleri netijesinde öldürildi diýilýän parahat ýaşaýjylar baradaky maglumatlar hem girýär.
Pan Gi Mun belli bir tarapyň adyny tutmazdan, çaknyşyklarda “juda seresap” bolmaga çagyrdy. Ol ilki başda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi tarapyndan tassyklanan, Liwiýa boýunça geçirilýän harby-howa kampaniýasynyň tarapdary bolupdy.
Emma BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň käbir agzalary, şol sanda Orsýet, Hytaý, Braziliýa, Hindistan we Günorta Afrika Muammar Kaddafiniň režimini nyşana alýan bu operasiýany tankytlaýar. Olaryň bellemegine görä, NATO-nyň alyp barýan harby hereketleri BMG-niň Rezolýusiýasynyň çäginden çykýar.
Özniň beýanatynda Pan harby çäreleriň Liwiýa krizisi boýunça çözgüt bolup bilmejekdigini, “atyşygy bes etjek syýasy prosesiň Liwiýada parahatçylygy we howpsuzlygy ornaşdyrmagyň ýeke-täk ýoludygyny” aýtdy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň şu gün Brýusselde başlanan sammitinde ilkinji nobatda Bileleşigiň başyndan sowulman gelýän ykdysady kynçylyklar barada gürrüň ediler. Ýöne Eýran meselesine hem serediler.
Jedelli ýadro programmasy sebäpli Eýranyň garşysyna girizilen täze sanksiýalary Ýewropa ýolbabşçylarynyň oňlamagyna garaşylýar.
Olar şeýle hem dokumentde Tähranyň urany ýaňy 20 prosent baýlaşdyrmagy öwrenendigini aýtmagynyň “Eýran atom ýaragyny öndürmäge synanyşýar” diýen aladany artdyrandygyny bellärler.
Täze sanksiýalaryň toplumynda Eýranyň söwda, maliýe sektory, banklary we transport baglanyşyklary nyşana alynýar. Ozal hemişe edişi ýaly, Ýewropa Bileleşigi özüniň meseläniň diplomatik ýollar bilen çözülmegini ileri tutýandygyny aýdýar.
Beýannamada Bileleşigiň daşary syýasat boýunça ýokary wekili Katerin Aştonyň Tähran bilen dialogy täzeden dowam etdirmäge taýyndygy bellenilýär.
Ýöne sammitiň esasy bölegi ykdysadyýet barada. Sebäbi häzir ýewro zonasynda nämälimlik ýitileşip, karz alýan pullaryna ýokary prosent tölemeli bolýan ýurtlaryň sany gitdigiçe artýar.
Indiki uly synag Ispaniýa
Ýewro zonasynyň öňki gaýgysy Gresiýady. Şol sebäpden Bileleşik öten aý halas ediş üçin 750 milliard ýewro taýynlamak barada ylalaşdy.
Indi bolsa ýewro zonasynyň geçmeli indiki uly synagy Ispaniýa boljaga meňzeýär. Bu ýurduň banklary hem hökümeti halkara kredit bazaryndan pul karz almakda kynçlyk çekýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylary aladalary köşeşdirmäge synanyşýarlar. Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 16-njy iýunda Brýusselde: “Madrid tarpyndan ýola goýlan reforma we çykdajylary azaltmak baradaky çäreler ýurdy krizisden çykarmaga ýeterlik” diýdi.
“Meniň pikirimçe biz ilki Ispaniýanyň geçen birnäçe hepdelikde eden işlerine seretmeli. Ol berk ykdysady reforma planyny ýola goýdy, býujet ýagdaýy gowulanyp gelýär. Ispan kabineti struktura reformalaryny, iş bazary reformalaryny ýola goýdy. Meniň pikirimçe, biziň işimiz tutan dogry ýolunda ilerlemegi üçin Ispaniýany ruhlandyrmak bolmaly” diýip, Merkel aýtdy.
Ýewropanyň ýolbaşçylary we Brýusseldäki ýokary derejeli resmiler bazarlary Ýewropanyň ykdysadyýeti gowşak ýurtlaryny çökermäge synanyşýanlykda aýyplamagy üstümizdäki hepde hem dowam etdirdiler.
Diňe Gresiýa bilen Ispaniýa däl
Häzir kredit bazarynda kynçylyk çekýän ýeke Gresiýa bilen Ispaniýa däl. Kredit aljak bolsalar, Portugaliýa, Italiýa, Irlandiýa, Belgiýa we hatda Fransiýadan-da ýokary üste soralýar.
Munuň sebäbi-de agzalan ýurtaryň bergileriniň gaty ýokarydygy. Ýewropa Bileleşigindäki ýurtlaryň aglabasyna bergilerini tölemek üçin kredit gerek.
Ýewro zonasynyň daşary işler ministrleriniň 16-ny öz içine alýan ýewro toparynyň başlygy Lýuksemburgyň premýerministri Jean-Klaude Ýunker: “Bazarlar Bileleşigiň Ispaniýany goldamak üçin girizen çärelerine dykgat etmeli” diýdi.
“Men Ispaniýa biziň ornadan çärlerlerimizden peýdalanmaly bolar diýip, pikir edemok. Ispaniýa barada beýle alada etmäge delil ýok” diýip, Ýunker aýtdy.


text:
Eýranyň habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, Eýranyň Günbatar Azerbeýjan welaýatyna degişli we ilat sany 180 müň töweregi bolan Hoý şäherçesiniň prokurory atylyp öldürildi.
IRNA habar agentliginiň howpsuzlyk güýçleriniň ýolbaşçylaryna salgylanyp beren maglumatynda, ady agzalýan ýolbaşçy Wali Haji Golizadanyň düýn giçlik öýüniň öňünde atylyp öldürilenligi aýdylýar.
Günbatar Eýranyň ýaşaýjylarynyň köpüsi azeri we kürtlerden ybaratdyr.
Bu waka Tähranda bir uniwersitet mugallymynyň öldürilmeginiň yzýanyna gabat geldi.


text:
Sişenbe güni Çehiýanyň polisiýasy paýtagt Pragada gürjüstanly guramaçylykly jenaýat toparynyň başlygyny we onuň ýerli toparyny tussag etdi.
Çehiýanyň polisiýa resmileri gürjüstanly jenaýat toparynyň 46 ýaşly lideriniň “Kutaisi jenaýat topary” diýlip atlandyrylýan toparyň agzasy diýlip hasaplanylýandygyny aýdýarlar. Ýöne häzirlikçe tussag edilen bu guramaçylykly jenaýat toparynyň lideriniň ady aýan edilmeýär.
Şu hepde Ýewropa Bileleşiginiň birnäçe ýurdunda geçirilen operasiýalarda “Kutaisi jenaýat toparynyň” agzalary diýlip güman edilýän 32 adam tussag edildi.
Bu tussag edilenlerden käbirlerine reket etmek, adamlaryň janyna kast edişlikleri gurnamak we bikanun pul ýuwmak ýaly jenaýatçylyklarda aýyplamalar bildirilýär.


text:
Müsür bilen Eýran arasyndaky 2,400 kilometr çemesi ýol beýle uzak aralyk däl welin, ýöne geçen 30 ýyllykda Halid Islambuliniň kölegesi bu iki ýurduň arasyndaky geografik bölünişigi ulaltdy.
Bu yslamçy goşun işgäri 1981-nji ýylda Müsüriň prezidenti Anwar Sadaty Ysraýyl bilen “Camp David” parahatçylyk ylalaşygyna gol çekişeni üçin öldürdi. Şeýlelikde Halid Islambuli Kair bilen Tähranyň arasyndaky syýasy we ideologik bölünişigiň simwolyna öwrüldi.
Ýöne indi Islambuliniň ruhy zym-zyýat boljaga meňzeýär.
Ysraýyl bilen Birleşen Ştatlaryň bähbitlerine urulýan urgy bolmagy mümkin bolsa-da, Müsür özüniň Tähran bilen gatnaşyklaryny täzeden ýola goýmaga taýýardygyny bildirdi. Fewral aýynda agdarylan öňki prezident Hosni Mubarek bolsa, Eýranyň yslam režimine ganym duşman hökmünde garardy.
Müsüriň täze daşary işler ministri Nabil Al-Arabi 30-njy martda özüniň Eýran bilen “gatnaşyklary giňeltmegi” umyt edýändigini aýtdy.
Tähran hem muny gyzgyn garşylap, Daşary işler ministrligi 1979-njy ýylda gatnaşyklaryň kesilmeginden bärde özüniň Kair üçin ilkinji ilçisini bellemäge taýýarlyk görýändigini bildirdi.
Ysraýylda ýerleşýän Ýakyn Gündogaryň ykdysady we syýasy analiz kompaniýasynyň eýranly kommentatory Meir Jawedanferiň pikiriçe, Eýranyň Müsürde ilçihanasynyň bolmagynyň özi hem Ysraýyl üçin bir gowy zat däl.
“Regionda her bir ýurduň, aýratyn-da, Ysraýyl bilen serhetdeş bir ýurduň Eýran bilen gatnaşygynyň bolmagy Ysraýyl üçin gowy zat däl. Eýranyň bu ýerde bir düşelgesiniň bolmagy Ysraýyl üçin alada alamaty. Sebäbi, Ysraýyl hökümetiniň garaýşyça, olaryň öz täsirlerinden peýdalanyp, halky Ysraýyla garşy ruhlandyrmaklary mümkin. Ýa-da bu ýurduň territoriýasyny Ysraýyla garşy maglumat toplamak üçin ulanmaklary mümkin. Eýranyň atom desgalaryna hüjüm edilse, bu territoriýadan Ysraýyla hüjüm üçin peýdalanmaklary-da mümkin” diýip, Jawedanfer aýdýar.
Kimiň bähbidine?
Käbir analizçileriň pikiriçe bolsa, Eýran bilen Müsüriň arasyndaky täze ýaranlykdan gorky esassyz. Kairde ýerleşýän Regional we strategik barlaglar merkeziniň direktory Mustafa al-Labbad: “Eýran bilen täze sahypanyň açylmagy Müsüriň beýleki gatnaşyklaryna, ylaýta-da Eýranyň niýetine şübheli garaýan Saud Arabystany ýaly döwletler bilen bolan gatnaşyklaryna zyýan ýetirmez” diýýär.
“Iki ýurduň syýasy sistemasy bütinleý tapawutly. Müsür Günbataryň saýawanynyň aşagynda, Eýran bolsa beýle däl. Yrak we Pars aýlagynda-da Eýran bilen Müsüriň milli bähbitleri gapma-gaşylykly. Bu bolaýsa, bir strategik ýaranlyk däl-de, adaty gatnaşyk bolar. Strategik ýaranlyk üçin iki tarapdan-da köp zatlar gerek. Men ýagdaýlar strategik ýaranlyga ýol berer öýdemok” diýip, Labbad aýdýar.
Labbadyň garaýşyça, Müsüriň “Camp David” ýaraşyk ylalaşygyna baglylygynda, Günbatar bilen bolan gatnaşygynda hem üýtgän zat bolmaz.
“Ysraýyl bilen Müsüriň arasyndaky gatnaşyga zyýan ýeter diýip, pikir edemok. Müsürde “Camp David” ylalaşygyny hiç kim sorag astyna alanok. Ysraýyl bilen dartgynlygyň hem bolmagyny Müsürde hiç kim islänok. Hatda “Musulman Doganlar” hem Müsüriň indiki parlamentinde köplük orny eýeleseler-de, bu ylalaşyga garşy çykyp bilmezler. Olar asyl bu işi etmek islemeýärem” diýip, Labbad belleýär.
Ýöne nähili çäklenmeler bolsa-da, bu gatnaşykdan peýda görjek Eýran.
“Iki ýurduň görjek peýda we zyýanyna seredip göreliň. Müsür bilen gatnaşykdan Eýranyň görjek peýdasy we çekjek zyýany näme, Müsüriň Eýran bilen gatnaşykdan görjek peýdasy we çekjek zyýany näme? Mundan peýda görjek Eýran. Sebäbi ol, ylaýta-da şu wagt, regionda üzňelikde otyr. Müsür bilen gatnaşygyny gowulandyrmak Eýran üçin möhüm wagta gabat gelýär. Regionda güýjüni görkezmegi barada aýdanyňda, Kairde ilçihanaly bolup, harby gämilerini Sues kanalyndan ýola salmak regionda güýjüni güjeňlemegi üçin Tährana kömek bolar” diýip, Jawedanfer belleýär.


text:
Düýn Owganystanyň demirgazygynda ýoluň gyrasyna ýerleşdirilen bombanyň partlamagy netijesinde bu ýurduň polisiýa güýçleriniň 7 agzasynyň heläk bolup, olardan biriniň ýaralananlygy habar berilýär.
Bu wakany Owganystanyň Lagman welaýatynyň häkiminiň orunbasary Şems-ul-Rahman Şems hem tassyklady. Partlamanyň jogapkärçiligini Talyplar boýun aldylar.
Owganystanyň demirgazygynda ýerleşýän Gunduz welaýatynda bolsa howpsuzlyk güýçleriniň merkezine hüjüm eden talyplardan üçüsiniň öldürilenligini owgan wekilleri habar berýärler.


text:
Duşenbe güni Hamasyň gurulmagynyň 22 ýyllygy bellenildi. Elleri ýaşyl baýdakly müňlerçe adam Gazanyň merkezi Katiba meýdanynda şagalaň etdi. Ýolbaşçylar hem bu wakany adatdan daşary waka öwürmekligi wada etdiler.
Ysraýyl öten ýyl Gaza hüjüm edeli bäri entek beýle uly dabara bolmandy. Şol sebäpden hem bu waka “Hüjümden soň Hamas halkyň gözünden düşdi, ol indi halk tarapyndan öňküsi ýaly goldanylanok” diýen “myş-myşlary” ýalana çykarmak üçin Hamasyň ýolbaşçylaryna gowy pursat bolup durýardy.
Aýdym-sazyň arasyndan guramanyň bir sözçüsiniň, onuň tarapdarlarynyň sesi eşidildi: “Gudraty güýçli Allanyň adyndan kasam edýärin, azatlyk ugrunda söweşmegi dowam etdirerin”.
Hamas 1987-nji ýylda guruldy. Ýöne onuň halkara derejesinde at almagyna sebäp bolan Palestinanyň 2000-nji ýylda başlanan ikinji intifadasynda alyp baran gazaply hereketleri boldy. Bu hereketler, aýratyn-da söweşijileriň özlerini partlatmak arkaly Ysraýylda ýüzlerçe adamy öldürmegi bilen baglanyşykly.
Hamasyň ençeme tussagy, şol sanda 2006-njy ýylyň iýunyndan bäri bendilikde saklanylýan ysraýylly esger Gilad Şalidi hem boşatmagyna garaşylýar. Onuň deregine Ysraýyl ýüzlerçe palestinaly tussagy boşatmakçy. Ýöne Hamasyň ýolbaşçylary bu barada gepleşikler entek tamamlananok diýip, bu mümkinçiligi gowşatdylar.
Gilad Şalidiň boşadylmagy barada taraplar arasynda köp gepleşikler geçdi. Ysraýyl ýeke-täk esger üçin aşa köp palestinaly bendini boşatdy diýen ada galmajak bolýar. Dogrudanam, aýdylyşyna görä, Ysraýyl tarapyndan boşadyljak diýilýänleriň arasynda Palestinada ozal at alan adamlar bar.
Aram palestinlylar hem Hamasyň tussaglary boşatmakda gazanan üstünliginiň Fatahyň ýolbaşçysy Prezident Mahmud Abbasa zyýan ýetirmeginden gorkýarlar.


text:
Hytaý maşgalalara diňe bir çagaly bolmaga rugsat berýän syýasatyny formal taýdan gowşatdy.
Şenbe güni makullanan täze syýasata görä, enäniň ýa atanyň biri öz maşgalasynda ýeke çaga bolan ýagdaýynda olara ikinji çaga dogmaga rugsat beriler. Ozalky düzgüne görä, ikinji çaga edinmek üçin hem ene hem-de ata öz maşgalalarynda ýeke çaga bolmalydy.
Milli halk kongressiniň kanun çykaryjylary tarapyndan makullanan bu karar ýurduň 1980-nji ýylda kabul edilen çäklendiriji çaga syýasatyny gowşatmak boýunça ilkinji ädim boldy.
Hytaýyň kommunist häkimiýetleriniň alyp baran bu syýasaty ýurtda batly depginde ösen ilat sanyny çäklendirmek maksadyna gönükdirilipdi. Emma bu syýasatyň netijeleri soňky döwürde Hytaýyň barha garrap barýan ilatyny ykdysady taýdan goldamaga ukybyna şübhe bildirilmegine sebäp boldy. Hytaý dünýäniň iň köp ilatly ýurdy. Hytaýyň ilat sany 1.35 milliard diýilip kesgitlenýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzyň sport merkezlerinde türgenleşik geçdi
10.01.2017
Döwlet Baştutanymyzyň bu gezekki türgenleşikleri hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen yglan edilen Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynyň ilkinji günlerine gabat gelýändiginiň aýratyn manysy bar. Mälim bolşy ýaly, 2017-nji ýylyň möhüm wakalarynyň birine öwrüljek halkara sport baýramçylygy bolan Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna galan 250 günüň hasaby başlandy. Bu şanly waka halkara ýaryşlar mynasybetli yglan edilen atly ýörişiň Lebap welaýatynyň çägindäki birinji gününe gabat geldi. Ol ýurdumyzyň ähli künjeklerini gurşap almak bilen, Aziada — 2017-niň açylyş gününde Aşgabatdaky Olimpiýa şäherjiginiň baş meýdançasynda tamamlanar.
Ir bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda ýokary netijeli sportuň we Olimpiýa hereketiniň mundan beýläk-de işjeň ösdürilmegine, Türkmenistanyň sport ýurdy hökmündäki halkara abraýynyň berkemegine gönükdirilen bu ägirt uly taslamanyň geçirilýän ýeri bolan paýtagtymyzyň günorta künjegine geldi. Orta Aziýada iri Olimpiýa toplumy Halkara Olimpiýa komitetiniň we Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň degişli talaplaryna hem-de ölçeglerine laýyk gelýän desgalaryň 30-dan gowragyny özünde jemleýär. Ýeri gelende aýtsak, olaryň köpüsi ulanmaga tabşyryldy. Bu ýerde basketbol, milli göreş, jiu-jitsu we sportuň beýleki görnüşleri boýunça halkara synag ýaryşlary geçirildi. Ýakyn wagtda bu ýerde kikboksing boýunça ýaryşlary geçirmeklik meýilleşdirildi.
Olimpiýa şäherjiginde hormatly Prezidentimizi Mejlisiň Başlygy, wise-premýerler, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylary garşyladylar. Bu ýere ýygnananlar bilen mähirli görşüp, döwlet Baştutanymyz toplumyň sport desgalaryna bardy we ol ýerde egindeşleri bilen sportuň birnäçe görnüşleri boýunça türgenleşikleri gurady.
Sagdyn durmuş ýörelgeleriniň işjeň tarapdary we ony wagyz ediji bolmak bilen, hormatly Prezidentimiz türkmenistanlylara, ilkinji nobatda bolsa, ýaşlara şahsy görelde görkezýär hem-de adamlaryň saglygy we abadançylygy baradaky aladany döwlet syýasatynyň möhüm ugruna öwürdi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, sport — munuň özi güýjüň, sagdynlygyň, sazlaşygyň we döredijiligiň belentliklerine tarap ruhy galkynyşyň utgaşmagydyr. Yzygiderli türgenleşik adamda zähmetsöýerlik, pugta erk we maksada okgunlylyk ýaly zerur häsiýetleri kemala getirýär. Hut şonuň üçin hem ýurdumyzda sport ulgamyna höwesekleriň sany barha artýar we onuň jemgyýetdäki orny pugtalanýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň Hormat ordeniniň, adaty Fudokan-Şotokan karate-donyň (WTFSKF) Bütindünýä federasiýasynyň 10-njy danynyň (karatede we dzýudoda kämillik derejesi) eýesiniň Hormat diplomynyň gowşurylmagy döwlet Baştutanymyzyň dünýäniň sport hereketiniň öňünde bitiren hyzmatlarynyň ykrarnamasynyň, bedenterbiýäniň hem-de sportuň wagyz edilmeginde, hakykatdan-da, bahasyna ýetip bolmajak goşandynyň aýdyň subutnamasyna öwrüldi.
Mälim bolşy ýaly, döwletimiz köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini we ýokary netijeli sporty has-da ösdürmäge uly maýa goýumlaryny gönükdirýär. “Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011—2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynda”, “Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynda” hem-de “2011—2020-nji ýyllarda Türkmenistanda sporty we bedenterbiýäni goldamak hem-de ösdürmek boýunça Milli maksatnamada” kesgitlenen wezipelere laýyklykda, ýurdumyzyň hemme sebitlerinde halkara ölçeglere kybap gelýän stadionlar, bedenterbiýe-sagaldyş toplumlary eýýäm gurlup, ulanmaga tabşyryldy we gurulmagy dowam edýär.
Şeýle hem bina edilýän bilim we mekdebe çenli edaralaryň ählisinde döwrebap sport enjamlary bolan sport zallarynyň, sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmak üçin meýdançalaryň, suwda ýüzülýän howuzlaryň göz öňünde tutulýandygyny bellemek gerek. Gökderede hem-de «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda ýerleşen çagalar sagaldyş merkezlerinde işjeň dynç almak üçin zerur şertler döredilýär. Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda bütin ýylyň dowamynda dürli sport çäreleri geçirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” şygary astynda ýurdumyzda her ýylda sport ýaryşlaryny geçirmäge, köpçülikleýin bedenterbiýe-sport hereketini ösdürmäge kuwwatly itergi berildi. Oňa mekdep okuwçylary we talyplar, ministrlikleriň hem-de pudak edaralarynyň işgärleri, dürli pudaklaryň zähmetkeşleri işjeň gatnaşýar.
Türkmenistanyň giň halkara hyzmatdaşlygy ugur edinýän döredijilikli syýasaty tutuş dünýä bileleşiginiň goldawyna eýe boldy. 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek hakynda Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň çözgüdi munuň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Bu waka türkmen halkynyň ýürek buýsanjyna öwrüldi. Çünki biziň ýurdumyz, Merkezi Aziýa sebitinde ilkinji bolup, bu abraýly sport ýaryşlaryny kabul etmek hukugyna eýe boldy. Şonuň üçin-de, Aziada taýýarlyk görmek ýokary depginler bilen barýar. Aziada — 2017-ni guramak meseleleri hemişe döwlet Baştutanymyzyň üns merkezinde durýar. Hormatly Prezidentimiz bu iri ýaryşlara taýýarlyk görmek meselelerine möhüm ähmiýet berýär. Şeýle derejedäki ýaryşlar Türkmenistanda ilkinji gezek geçiriler. Garaşylyşy ýaly, oňa 62 ýurtdan, şol sanda Okeaniýadan 5 müňden gowrak türgen gatnaşar, olar sportuň 21 görnüşi boýunça medallar ugrundaky bäsleşiklere gatnaşarlar.
Aziada — 2017-ä taýýarlyk meseleleri Watanymyzyň dünýäniň sport giňişligindäki abraýynyň ýokarlanmagy babatynda bolşy ýaly, ýurdumyzda bedenterbiýäniň we sportuň wagyz edilmegi, sport hereketine tutuş ilatyň, aýratyn-da, ýaşlaryň işjeň çekilmegi babatynda aýratyn ähmiýet berýän hormatly Prezidentimiziň hemişelik üns merkezinde durýar.
Ozal habar berlişi ýaly, paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginde iri halkara ýaryşlary we sport bäsleşiklerini geçirmek üçin zerur şertleriň ählisi göz öňünde tutuldy. Şeýle hem Aziada — 2017-niň ýaryşlary tamamlanandan soň, bu iri toplumyň sport desgalary türkmen türgenleri we milli Olimpiýa hereketiniň agzalary üçin köpugurly türgenleşik binýadyna öwrüler. Şeýle hem bu ýerde sportuň dürli görnüşleri boýunça ýokary derejeli türgenleri, ýygyndy toparlary taýýarlamaga mümkinçilik dörär.
Olimpiýa şäherjiginiň sport zalynda türgenleşmek bilen, döwlet Baştutanymyz sportuň dürli görnüşleri boýunça yzygiderli çemeleşmeleriň oňyn netijesi bolan ýokary fiziki taýýarlygyny görkezdi. Egindeşleri bilen bolan söhbetdeşligiň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýerde oturdylan enjamlaryň aýratynlyklaryna ünsi çekip, olaryň hersiniň adam bedenine edýän täsiri barada gürrüň berdi. Bu enjamlar ynsanyň tutuş bedeniniň berkemegine oňat täsir edýär.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, sport bilen yzygiderli meşgullanmak saglygyňy berkitmek bilen bir hatarda, adamyň syratlylygyny, çeýeligini ýokarlandyrýar. Iň esasy bolsa, adamyň beden gurluşyny, saglyk ýagdaýyny we fiziki taýýarlygyny göz öňünde tutup ýerine ýetirilýän maşklar has-da peýdalydyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy. Sport enjamlaryny peýdalanmak arkaly ýerine ýetirilýän maşklar örän netijeli bolmalydyr we olaryň anyk täsiri duýulmalydyr. Bu bolsa sport enjamlarynda meşgullanmaga girişmezden öňürti, beden agzalaryňy yzygiderli maşklara, agyrlyklara ýuwaş-ýuwaşdan öwrenişdirmelidigini alamatlandyrýar. Dogry dem almak hem-de hereketleriň sazlaşygy möhüm ähmiýete eýedir. Şeýle hem her bir adamyň şahsy aýratynlygy nazara alnyp, türgenleşigiň maksatnamasy düzülmelidir.
Döwlet Baştutanymyz türgenleşik enjamlarynda maşklar toplumynyň ýerine ýetirilişini görkezdi, şeýle maşklar beden bogunlaryny, aýak damarlaryny we beýlekileri berkidýär. Gimnastika şary ýaly sport enjamy hem oňurganyň berkemegi üçin örän netijelidir.
Şunda ýurdumyzyň ähli künjeklerinde gurlan sport we şypahana-sagaldyş toplumlarynyň enjamlaşdyrylyşynyň ýokary derejesini, olarda ähli zerur şertleriň döredilendigini bellemek gerek, munuň özi sport ulgamynyň ösdürilmegine gönükdirilen ägirt uly işleriň amala aşyrylýandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Bu işler ilatyň saglygyny berkitmek, türkmen türgenleriniň döwrebap türgenleşikleriniň üpjün edilmegi babatynda uly ähmiýete eýedir, ýokary sport netijelerini gazanmakda oňa uly orun degişlidir.
Soňra döwlet Baştutanymyz bouling oýny oýnalýan zala bardy. Ýurdumyzda sportuň bu görnüşi, aýratyn-da, ýaşlaryň arasynda uly meşhurlyga eýe bolýar. Bu özboluşly oýnuň maksady şarlaryň kömegi bilen mümkin boldugyça keglleriň köp sanlysyny ýykmakdyr. Ýönekeý ýaly bolup görünse-de, bouling oýny belli bir başarnygy, ünslüligi, ýokary beden taýýarlygyny, mergenligi talap edýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bouling oýnunda hem ýokary ussatlyk derejesini görkezdi.
2014-nji ýylda Türkmenistanda Bouling federasiýasynyň döredilendigini bellemelidiris. Sportuň beýleki görnüşleri bilen bir hatarda, bouling şu ýyl Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär.
Soňra wise-premýerler hem-de harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary toparlara bölünip woleýbol oýnadylar. Döwlet Baştutanymyz ilkinji pökgini oýna girizip, ýaryşlara badalga berdi. Bu ýerde küşt we tennis boýunça ýaryşlar hem guraldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sport zalyndan çykyp, Olimpiýa şäherjiginiň çäklerinde geçirilýän işler bilen tanyşdy. Döwlet Baştutanymyz sport toplumyny synlamak bilen, ýurdumyzyň dürli sebitlerinde gurulýan sport desgalarynyň hem Olimpiýa şäherjiginde gurnalýan enjamlardan pes bolmadyk häzirki zaman abzallary bilen enjamlaşdyrylmalydygyna ünsi çekdi.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna köp wagtyň galmandygyny belläp, hormatly Prezidentimiz bu örän iri halkara ýaryşlara ykjam taýýarlyk görmegiň, Aziada — 2017-niň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegiň hem-de geçirmegiň möhümdigini ýene bir gezek nygtady.
“Aşgabat — 2017” taslamasynyň durmuşa geçirilmegi, gürrüňsiz suratda, Türkmenistanyň halkara abraýyny belende göterer, sebäbi şeýle iri möçberli ýaryşlar köpugurly halkara hyzmatdaşlygy gönüden-göni işjeňleşdirmäge, dostluk we işewürlik gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga, sebitde we dünýäde özara ynam hem-de düşünişmek ýagdaýyny emele getirmäge ýardam berýär, şeýle hem milli ykdysadyýetiň, medeni durmuşyň hem-de syýahatçylyk ulgamynyň ösdürilmegini höweslendirýär. Şunuň bilen baglylykda, biziň ýurdumyzyň beýleki döwletlere oňyn görelde görkezýändigini bellemek möhümdir.
Muňa sagdyn durmuş ýörelgesini, bedenterbiýäni we sporty ösdürmek we wagyz etmek boýunça amala aşyrylýan üstünlikli işler hem aýdyň şaýatlyk edýär. Ýurdumyzda bedenterbiýe-sagaldyş hem-de sport işleri bu syýasatyň oňyn netijelerini doly görkezýär — munuň özi döwletiň we jemgyýetiň, hormatly Prezidentimiziň we halkymyzyň birleşen tagallalarynyň sazlaşygydyr. Halkymyz saglygyň öňde goýlan maksatlara ýetmegiň iň netijeli usulydygyna aýdyň we anyk düşünýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Olimpiýa şäherjiginden paýtagtymyzyň demirgazyk bölegine, Içeri işler ministrliginiň Awtosport merkeziniň ýerleşýän ýerine ugrady.
Soňky ýyllarda Türkmenistanda köpýyllyk däplere eýe bolan sportuň görnüşleri bilen birlikde, onuň beýleki görnüşleri, şol sanda awto we motosport hem okgunly ösýär. Munuň üçin ähli zerur şertler döredilýär. Degişli maddy-enjamlaýyn binýadyň pugtalandyrylmagy, ýokary tizlikli sport maşynlarynyň parkynyň üstüniň döwrebap ulaglar bilen ýetirilmegi ýaşlary sportuň bu gyzykly we özüne çekiji görnüşlerine işjeň çekmäge, türgenleriň hem-de olaryň tälimçileriniň ussatlygyny ýokarlandyrmaga ýardam edýär.
Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýetginjeklik ýyllaryndan awtomobil sporty bilen meşgullanyp, özüni ýokary derejeli awtosürüji hökmünde görkezdi, awtomobil ýaryşlaryna gatnaşyp, ençeme gezek ajaýyp netijeleri bilen, ynamly ýeňiş gazandy. Ine, şu gün hem döwlet Baştutanymyz Awtosport merkeziniň bäsleşik ýodajygynda sport awtomobilinde birnäçe öwrüm etdi. Hormatly Prezidentimiz ýoly ýokary tizlikde geçip, sport ulagyny sürmekde ajaýyp ussatlyk görkezdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pikirine görä, awto hem-de motosport adama öz başarnyklaryny açyp görkezmek üçin ajaýyp mümkinçilikleri berýär. Sportuň bu görnüşleri adamyň saglygynyň umumy ýagdaýyna oňyn täsir edýär. Birnäçe görnüşleri özüne birleşdirýän awto we motosport dürli ýaşdaky adamlary özüne çekýär hem-de olaryň hemişe sagdyn bolmagyna mümkinçilik berýär. Türgenler tejribe toplamak bilen, awtomobil we motosiklet sportunyň ol ýa-da beýleki görnüşlerinde öz güýçlerini synap bilerler. Sporty syýahatçylyk pudagyny ösdürmek üçin giňden peýdalanmagyň mümkindigini bellemek gerek, bu ulgam özbaşdak ugry emele getirýär.
Şu gün Aziada — 2017-ä bagyşlanyp geçirilen köpçülikleýin sport çäreleri hormatly Prezidentimiziň döredijilikli syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgesini berkarar etmek şol syýasatyň möhüm ugry bolup durýar. Döwlet Baştutanymyzyň bu çärelere gatnaşmagy olaryň ähmiýetini has-da artdyrdy. Hormatly Prezidentimiz sagdyn durmuş ýörelgesiniň işjeň wagyzçysy bolmak bilen çäklenmän, eýsem, ajaýyp türgendir.
Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň bütin dünýäde Türkmenistanyň abraýynyň barha artmagyna, ýurdumyzda köpçülikleýin sporty mundan beýläk-de ösdürmäge ýardam etjekdigi şübhesizdir. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen yglan edilen Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynyň ruhuna laýyk gelýär. Bu ýyl ahalteke bady bilen ösüşiň täze belentliklerine tarap okgunly barýan eziz Watanymyzyň häzirki taryhyna täze aýdyň sahypalary ýazmalydyr.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Çarşenbe güni Demirgazyk Koreýa bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky geçirilýän harby gepleşikler bozuldy.
Seulyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, iki ýurduň arasyndaky dartgynlylygy aradan aýyrmagy maksat edinen bu gepleşikleri Demirgazyk Koreýanyň serkerdeleri terk edipdir.
Harby resmiler iki yurduň arasynda geçirilmegi planlaşdyrylýan ýokary derejeli duşuşygyň gün tertibi boýunça dil tapyşyp bilmändirler.
"Demirgazyk tarapy biziň öz pozisiýamyzda berk durmagymyzy tankytlady, şeýle-de olar Çeonan harby gämi wakasy we Ýeonpýeong adalaryna ot açylmagy barada öz pikirlerini aýdyp, duşuşyk ýerini terk etdiler” diýip, Günortda Koreýanyň polkownigi Moon Sang-kýun aýtdy.
Moon Sang-kýun bu gepleşiklerde Günortda Koreýanyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk etdi.
Bu gepleşikler Demirgazyk Koreýanyň Günortda Koreýanyň adalaryny oka tutmagyndan soň geçirilýän ilkinji şeýle duşuşykdy.


text:
“Waşington Post” gazeti Owganystanda geçirilen prezidentlik saýlawlary bilen bagly BMG-niň taýýarlan gizlin maglumatyna salgylanyp bu ses berlişikde yglan edilen netije bilen hakyky ýagdaýyň arasynda uly tapawudyň bardygynyň aýdylýanlygyny habar berýär.
Ady agzalýan gazet BMG-niň şol maglumatyna salgylanyp çap eden habarynda, käbir etraplarda saýlawlara gatnaşanlygy aýdylan adamlaryň sany bilen ses bermäge baranlaryň arasyndaky tapawudyň 100 müňden hem köpdüginiň aýdylýanlygyny mälim edýär.
Meselem, Owganystanyň resmi çeşmelerine görä, Paktika welaýatynda 212 müň töweregi adam ses berlişige gatnaşypdyr. Olaryň köpüsi prezident Karzaýa sesini beripdirler.
Emma BMG-niň çaklamasyna görä, şol ýerde diňe 35 müň töweregi raýat saýlawlara gatnaşypdyr.
Bu baradaky habar BMG-niň Owganystan boýunça ýörite wekili Kai Eidanyň orunbasary –Peter Galbraityň- wezipesinden boşadylmagy baradaky wakanyň yz ýanyna gabat geldi.
Ol Owganystanda awgust aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda aşa galplyklara ýol berilenligini aýdyp çykyş edýärdi.


text:
Täjigistanda taksi sürüjisine hüjüm etmekde we onuň ulagyny ogurlamakda güman edilýän orsýetli ofiser tussag edildi.
Täjik paýtagty Duşenbäniň polisiýasynyň 19-njy fewralda Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, Russiýanyň Duşenbäniň golaýyndaky harby bazasynda işleýän leýtenant Denis Borisenko 24-nji ýanwarda ýerli taksi sürüjisi Dilşod Huşowy agyr urup-ýençmekde güman edilýär.
Täjik derňewçileri Borisenkonyň Huşowa hüjüm edip, soňra onuň ulagyny alyp giden mahaly, onuň içgilidigini aýdýar. Borisenkonyň sürýän ulagy başga bir ulag bilen çaknyşan mahaly, ol wakanyň bolan ýerinde tussag edilýär.
Täjigistanda awgust aýynda iki taksi sürüjisini öldürmekde aýyplanýan iki rus ofiseri özleriniň sud edilmegine garaşýarlar.
Täjigistanyň aýry-aýrylykdaky üç sebitinde takmynan 7 müň rus esgeri işleýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa hasabat berlişi ýaly, şu ýylyň ýedi aýynda Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende haryt dolanyşygynyň umumy möçberiniň ösüş depgini 114,4 göterime barabar boldy. Şol sanda bölek satuw haryt dolanyşygynyň ösüş depgini 106,3 göterime, lomaý haryt dolanyşygynyň ösüş depgini bolsa 118,8 göterime deň boldy.
Şu ýylyň ýedi aýynyň dowamynda Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasy boýunça 146 birža söwdasy geçirildi. Şol döwürde jemi bahasy 35 milliard 182,4 million manada deň bolan 12 müň 659 şertnama hasaba alyndy.
Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy boýunça ýanwar-iýul aýlarynda ýerine ýetirilen hyzmatlaryň ösüş depgini 106,7 göterime barabar boldy. Ýedi aýyň dowamynda 15 sergi we 14 maslahat geçirildi.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň kärhanalary boýunça geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 2015-nji ýylyň ýanwar-iýul aýlarynda senagat önümleriniň öndürilişi 14,3 göterim, oba hojalyk önümleriniň öndürilişi 19,2 göterim artdy. Ýerine ýetirilen gurluşyk – gurnama işleriniň ösüş depgini 101 göterim üpjün edildi. Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça umumy söwda - haryt dolanyşygynyň ösüş depgini 124 göterime, ýerine ýetirilen hyzmatlaryň ösüş depgini bolsa 130,6 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Prezidenti hasabaty diňläp, ýurdumyzyň eksport kuwwatyndan netijeli peýdalanmak we önüm öndürijileriniň önümlerini dünýä bazarlarynda ilerletmek maksady bilen, toplumlaýyn çäreleriň görülmeginiň wajypdygyny nygtady. Döwlet Baştutany işjeň gatnaşyklaryň ösýän häzirki döwründe hususy ulgamyň ornuny ýokarlandyrmagyň ileri tutulýan wezipeleriň biridigini belledi. Häzirki wagtda bu ulgam milli ykdysadyýetimiziň okgunly ösýän pudagydyr. Milletiň Lideri söwda we telekeçilik ulgamyny ösdürmek baradaky döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň möhümdigine ünsi çekip, bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Şeýle hem Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen wekiliýetiniň abraýly ykdysady forumlaryň biri bolan Izmir halkara ýarmarkasyna gatnaşmagy barada durup geçip, bu çäräniň ýurdumyzyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýalaryny çekmäge, daşary ýurtlaryň kärhanalary bilen netijeli işjeň gatnaşyklary ýola goýmaga, bilelikdäki önümçilikleri guramaga, söwdany ösdürmäge ýardam etmelidigini nygtady. Milli bölümimiziň Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda gazanan üstünliklerini, ýurdumyzyň taryhy-medeni mirasyny, baý eksport we serişdeler kuwwatyny doly açyp görkezmelidigini belläp, degişli ýolbaşçylara bu foruma taýýarlyk görmek boýunça işleri talabalaýyk guramagy tabşyrdy.


text:
Sport ugrundan asly türkmenistanly şahsyýetleriň birnäçesi, şol sanda futbol trenerleri Waleriý Nepomnýaşiý we Gurban Berdiýew şu günki gün futbol boýunça halkara derejede tanalýan adamlar.
Türkmen futbolynyň geçmişde nähili aýratynlyklary bardy? Türkmenistanda futbolyň düýnki we şu günki ýagdaýlary, şertleri näderejede tapawutlanýar?
Azatlyk Radiosy 1970-nji ýyllaryň aýagynda Aşgabadyň FŞM futbol mekdebiniň müdiri bolan we yz ýany Sport ussatlarynyň respublikan mekdebinde işlän Anatoliý Fomin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň öz futbol mekdebi barmy, ýogsa-da öň barmydy?
Anatoliý Fomin: Türkmenistanda futbol mekdebi bardy we ol häzirkisinden has gowudy. Türkmenistanyň ýaşlar futbol mekdebi, meselem, 1970-nji ýyllaryň aýagynda Sowet Soýuzy boýunça 78 mekdebiň arasynda dördünji ýeri eýeläpdi. Soň olimpiýa rezerwi diýlen derejä eýe bolupdy. Çagalaryň we ýaşlaryň futbol mekdebi bizde ösen derejededi. Her bir welaýatda her bir şäherde çagalaryň birnäçe sport mekdebi bardy. Futbol wagyz edilýärdi. Ulylaryn futboly uly ösüşe eýe bolmadyk hem bolsa, çagalaryňky ösüpdi. Meniň pikirimçe, bu ýerde tebigy aýratynlyklar hem bar, günorta ýurtlaryň ýaşaýjylary topy örän gowy oýnaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Anatoliý Petrowiç, siziň pikiriňize görä, netijeli futbol mekdebi nähili bolmaly? Futboly ösdürmek üçin näme zerur?
Anatoliý Fomin: Iň esasy zat, oňa döwlet derejesinde ähmiýet berilmeli. Mekdeplerde sport üçin şertleriň, çagalar üçin sport mekdepleriniň döredilmegi, kadaly işlemegi üçin ýeterlik pul goýbermeli. Futbolçylaryň ýaryşlara gatnaşmagy üçin şert döretmeli. Sebäbi sportçylar näçe türgenleşseler-de, eger olar resmi ýaryşlara gatnaşmasalar, ösüş bolmaýar.
Türkmenistanyň şertlerinde sportçylaryň ýygy-ýygydan ýurduň daşyna çykmagy zerur. Sebäbi Türkmenistan kiçi ýurt bolansoň, diňe welaýatlaryň derejesinde ýaryşmak we käwagt ýurduň içinde ýaryş geçirmegi ýeterlikli däl. Şonuň üçin halkara ýaryşlara gatnaşmak we daşary ýurtlara gidip bäsleşmek ösüşiň zerur şerti. Sportçylar bir ýerde otursa, ösüp bilmeýär. Çaga futbolyny ösdürmeli çagalary 8 ýaşdan sporta alyp başlamaly. Sport mekdepleriniň sanyny artdyrmaly. Bu çäreleriň netijesi diňe bir sport taýdan ösüş gazanmak bilen çäklenmeýär, munuň terbiýeçilik we watanperwerlik üçin hem uly ähmiýeti bar.
Azatlyk Radiosy: Futbolyň halk arasyndaky meşhurlygy sportyň bu görnüşiniň ösüşine täsir edip bilýärmi?
Anatoliý Fomin: Men bir mysal getireýin, Sowet Soýuzynyň ýygyndysy 1960-njy ýyllaryň başynda Braziliýa baranda, beýik sowet futbol ussady Sergeý Salnikow Kopakabana plýažynda top oýnap, dürli maşklary ussatlyk bilen ýerine ýetirende, onuň daşynda garap duran ýerli oglanjyklar hem şol maşklary gaýtalap, uly ussatlyk bilen ýerine ýetiripdirler. Bu bolsa ady belli futbolçynyň uly ýaşda toplan tejribeleriniň Braziliýanyň köçedäki çagalary üçin çagalykdan bellidigini görkezýär.
Türkmen çagalary hem zehinli. Olara şu günki gün islän wagtynda arkaýyn baryp futbol oýnamak üçin meýdançalar bolmaly, gyzgyn çägede aýakýalaňaç futbol oýnap bolmaýar, çaglara aýakgap gerek. Emma maňa mälim bolşuna görä, şu günki gün Türkmenistanda futbol bilen meşgullanýan çagalaryň üpjünçiligi doly ene-atalaryň üstüne düşýär. Çagalar ýaryşlara gitjek bolanlarynda-da ene-atalara agram düşýär. Geçmişde bolsa çagalaryň sport syýahatlary sport mekdepleriniň hasabyna amala aşyrylýardy. Bäsdeşliklere dürli ýaşly çagalar gatnaşýardy.


text:
Gazagystanda ýer reformalaryna garşy geçirilen köpçülikleýin protestlere gatnaşan iki adamyň sud diňlenişigi soňa goýuldy.
19-njy oktýabrda Gazagystanyň günbataryndaky Atyrau şäheriniň sudy tussaglaryň biri Maks Bokaýew saglyk ýagdaýy sebäpli sud zalyna gelip bilmänsoň, sud diňlenişigini takyk kesgitlenmedik güne geçirdi.
Bokaýewe we Talgat Aýana garşy geçirilýän sud diňlenişigine 12-nji oktýabrda başlanypdy. Bu iki tussag köpçülikde agzalalygy öjükdirmekde, galp maglumatlary bilkastlaýyn paýlamakda we köpçülikleýin üýşmeleňleri bikanun guramalaşdyrmakda aýyplanýar.
Bokaýew we Aýan şu ýylyň 24-nji aprelinde Atyrau şäheriniň merkezinde müňlerçe adam oba-hojalyk ýerleriniň hususylaşdyrylmagy we olaryň daşary ýurtlylara kireýine berilmegi baradaky kanuna garşy protest geçiren mahaly tussag edilipdiler.


text:
Проект Альтернативные Новости Туркменистана существует с февраля 2010 года. Его авторы — неравнодушные граждане Туркменистана, которые хотят видеть свою Родину процветающей и комфортной для жизни всего населения.
Главный редактор проекта Руслан Мятиев
Цели
В первую очередь, мы хотим поднять уровень жизни близких нам людей. На наш взгляд, со всеми богатствами Туркменистана граждане страны могли бы жить в гораздо лучших условиях: наши родители могли бы получать высококвалифицированное медицинское обслуживание у себя в стране, наши братья и сестры могли бы на основе своих знаний поступать в местные высшие учебные заведения и получать качественное образование. Мы хотим, чтобы люди имели доступ к чистой питьевой воде, ездили по нормальным дорогам, трудились и зарабатывали достойные деньги. Беспрепятственно ездить по своей стране, жить и работать в любом из ее уголков, свободно выезжать за пределы страны и возвращаться назад – это наше священное право.
Методы
Эти цели мы намереваемся добиться посредством обмена информацией с читателями внутри страны. Именно фактами мы хотим бороться с коррупцией, некомпетентностью, безразличием и произволом чиновников, решать каждодневные проблемы жителей городов и поселков, добиваться справедливости и достойного отношения к личности. О проблемах не напишут местные туркменские средства массовой информации, хотя говорить правду не является преступлением. Мы хотим, чтобы наша информация доходила до руководителей страны, а те, в свою очередь, делали правильные выводы и принимали соответствующие решения. Мы желаем помочь государству, чтобы государство на самом деле было для человека.
Вы с нами?
Если вам есть, что сказать и чем поделиться — пишите нам, присылайте свои фотографии, и мы обязательно изучим вашу проблему. В целях соблюдения журналистской этики и исходя из принципов объективности, все присылаемые читателями факты до публикации проходят проверку у разных источников.
Biziň proýektimiz 2010-njy ýylyň fewral aýyndan bäri alynyp barylýar. Onuň awtorlary ähli halkyň ýaşamak üçin ýokary amatlyklary bolan we gülläp ösýän Watanyny görmek isleýan biperwaý bolmadyk Türkmenistanyň raýatlary.
Proýektiň baş redaktory Ruslan Mätiýew
Maksatlar
Biz ata-watanymyzyň gülläp ösmegini, bize ýakyn bolan ýürekdeşlerimiziň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyny isleýaris. Biziň pikirimizçe, Türkmenistanyň baýlyklary bilen ilatymyz mundan hem has oňat şertlerde ýaşamagy, biziň ene-atalarymyz öz ýurdunda ökde hünärli lukmançylyk hyzmatlaryndan peýdalanmagy, yaş nesliň Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna öz zehini esasynda okuwa girip, ajaýyp bilim almagy üçin ähli mümkinçilikler bar. Biz adamlar üçin arassa agyz suwuň elýeterli bolmagyny, olaryň kadaly we düzuw ýollardan peýdalanmagyny, öz zähmetine mynasyp pul gazanmagyny isleýaris. Öz ýurdumyzyň çäginde erkin gezmek, onuň islendik künjeklerinde päsgelçiliksiz ýaşamak we işlemek, onuň daşyna erkin çykmak we ýzyňa dolanyp gaýtmak biziň mizemez hakymyzdyr.
Usullar
Öňde goýlan maksatlary biz okajylarymyz bilen maglumat we habar alyşmak arkaly gazanmakçy. Biz anyk faktlar bilen parahorluga, emeldarlaryň körzehinligine we biperwaýlygyna, olaryň eden-etdiligine garşy göreş alyp barmak, şäherlerde we obalarda ýaşaýanlaryň gündeki problemalaryny çözmäge kömek bermek, adalatlylygy gazanmaklygy we ynsan mertebesine hormat goýulmagyny isleýas. Hakykaty aýtmak jenaýat etmek bolmasa-da, türkmen habar serişdeleri problemalar barada dymýarlar. Bizde çap edilen maglumaty ýurt ýolbaşçylarynyň dykgatyna ýetirmek, olar tarapyndan gozgalan meseleler boýunça degişli kararlaryň kabul edilmegini gazanmaklyk biziň ýene bir islegimiz. Döwletiň adam üçin bolmagyny hakykat ýüzünde gazanmak islegi bilen biz döwlete goldaw bermäge höwesli.
Siz biziň bilenmi?
Eger sizde aýtmana ýa-da biz bilen paýlaşmana habaryňyz bar bolsa, onda bize ýazyň, suratlaryňyzy göýberiň. Biz hökman siziň gozgan meseläňizi içgin öwreneris. Bize iberen faktlarynyň ählisi çap edilmezden öň jurnalistik etikasynynyň talaplaryna we obýektiwlik prinsiplerine laýyklykda bizde bar bolan beýleki dürli çeşmeler boýunça barlanylar.


text:
Çekimli sesler sap owazdan emele gelýär, emma çekimsiz sesler sap owazdan emele gelmeýärler. Çekimsiz sesler galmagaldan ýa-da galmagal bilen owazyň gatnaşmagyndan emele gelýärler. Türkmen dilinde 21 sany çekimsiz ses bar.
Türkmen diliniň çekimsizleri iki uly topara bölünýär:
Açyk çekimsizler: b, d, g, j, ž, l, m, n, ň, r, w, ý, z.
Açyk çekimsizler owaz bilen galmagalyň gatyşmasyndan emele gelýärler.
Dymyk çekimsizler: ç, f, h, k, p, s, ş, t.
Dymyk çekimsizler sap galmagaldan emele gelýärler.
Dymyk k, p, t, ç çekimsizleriniň her biriniň öz açyk taýy bar: k → g, p → b, t → d, ç → j.
Soňlarynda dymyk k, p, t, ç çekimsizleri bolan köp bogunly we çekimlisi uzyn aýdylýan bir bogunly sözlere çekimli ses bilen başlanýan goşulma ýa-da -rak, -räk, -ýar, -ýär goşulanda, şol dymyk çekimsizler degişli açyk g, b, d, j çekimsizlerine öwrülýärler.
gurçuk - gurçugy, jorap - joraby, kitap - kitaby, agaç - agajy.
Çekimlisi gysga aýdylýan bir bogunly sözleriň soňundaky dymyk k, p, t, ç sesleri degişli goşulmalar goşulsa-da, açyk g, b, d, j seslerine öwrülmeýärler.
kak - kakyň, top - topuň, it - itiň.
Et, git, aýt, gaýt, gurp, zarp, enç, sanç, harç, pent, bent, gant, yşk, köşk ýaly az-owlak sözler bu kadadan çykarylýar.
Soňy -at, -et, -ýat seslerine gutaran arap, eýran dillerinden geçen köp bogunly sözleriň soňuna ses bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, olaryň soňundaky t sesi açyk d sesine öwrülmän ýazylýar.
jemagat - jemagatyň, syýasat - syýasatyň, syýahat - syýahatyň, millet - milleti, minnet - minneti, hökümet - hökümeti, medeniýet - medeniýeti, sungat - sungaty, edebiýat - edebiýaty.


text:
Owgan resmileriniň aýtmaklaryna görä, gozgalaňçylardygy güman edilýänler günortadaky iki obanyň birine sapar edýän hökümet delegasiýasyna ot açanda bir esger ölüpdir. 11-nji martda şol obalarda amerikan esgeri asuda ilatdan 16 adamy atyp öldüripdi.
Kandagar welaýatynyň polisiýasynyň ofiseri, general Abdul Razakyň sözlerine görä, 13-nji martda öldürilen esger Balandi obasyna sapar edýän hökümet delegasiýasynyň howpsuzlygyny üpjün etmäge gatnaşýan eken. Ol başga-da bir esgeriň we harby prokuroryň ýaralanandygyny aýdýar.
Düzüminde prezident Hamid Karzaýyň iki dogany we ýokary derejeli resmiler bolan hökümet delegasiýasy amerikan esgeriniň elinden ölenleriň jynazasyna gatnaşdy.
Prezidentiň doganlarynyň biri Kaýum Karzaýyň sözlerine görä, delegasiýa howpsuz ýagdaýda Kandagar şäherine dolanypdyr.
Prezident Karzaý 11-nji martda Kandagarda öldürilenleriň arasynda 9 çagadyny we 3 aýalyň hem bardygyny aýdýar.
13-nji martda ýüzlerçe studentler Jelalabad şäherinde ýöriş geçirdiler we amerikan esgeriniň asuda ýaşaýjylary öldürmegine protest bildirdiler.


text:
Sişenbe güni Owganystanda ýurduň prezidenti Hamid Karzaýyň inisi Kandagar welaýatynda atylyp öldürildi.
Ahmad Wali Karzaý Kandagaryň welaýat geňeşiniň başlygydy.
Bu hüjüm barada Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý şeýle diýdi: “Siziň ähliňiziň eýýäm eşidişiňiz ýaly, meniň inim Ahmad Wali Karzaý öz öýünde şehit boldy. Bu owgan halkynyň durmuşy. Muňa meňzeş heläkçilikler her bir owgan öýünde ýüze çykdy. Biz beýle ýagdaýlaryň soňunyň geljekdigine ynanýarys. Nesip bolsa, ýurtda asudalyk we howpsuzlyk bolar. Mundan soň, hiç bir owgan maşgasy täzeden şeýle agyry we jepa bilen ýüzbe-ýüz bolmaz”.
Hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne aldy.
Ahmad Wali Karzaý Owganystanyň iň kuwwatly hökümet resmileriniň biri hasaplanýardy. Ol korrupsiýa işlerine dahyllylykda hem aýyplanýardy.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani Hyrat welaýatynyň ýokary derejeli resmileriniň birnäçesini wezipesinden boşatdy.
Gani 27-nji dekabrda Hyrada sapara baryp, metbugat ýygnagynda öz işden boşadan resmileri barada habar berdi.
Habarda aýdylmagyna görä, welaýat prokuraturasynyň, nebit we energiýa edarasynyň, gümrük departamentiniň, bilim bölüminiň ýolbaşçylary işden boşadylypdyr.
Gani baş prokurordan beýlekileriň ählisiniň korrupsiýa aýyplamasy bilen ýüzbe-ýüz boljagyny aýtdy.
Şeýle-de Gani Hyradyň 12 etrabynyň ählisiniň polisiýa başlyklaryny işden boşatdy.


text:
Orsýet we Hytaý Demirgazyk Koreýany ballistik raketa synaglaryny bes etmäge we gepleşiklere dolanmaga ündediler.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow we Hytaýyň daşary işler ministri Wang Ýi bu beýannama bilen 11-nji martda Moskwada geçiren gepleşikleriniň yzýany çykyş etdiler.
Bu duşuşykdan bir gün öň Demirgazyk Koreýa gysga aralyga urýan iki raketasyny deňize atmak bilen BMG garşy çykyş etdi.
Lawrow Moskwanyň Phenýanyň özüni alyp baryşy “jogapkärçiliksiz” diýip hasap edýändigini belledi.
Gysga uzaklyga niýetlenen köp sanly raketa eýe bolan Phenýan uzak aralyga ýetýän raketalary, şeýle-de kontinent ara raketalary döretmegiň üstünde iş alyp barýar.
11-nji martda irden Demirgazyk Koreýanyň resmi mediasy lider Kim Ýong Unyň ballistik raketa synagyna syn edendigini we ýurduň ýadro ýaragy bilen hüjüm etmek ukybyny artdyrmak üçin has köp synaglary geçirmegi tabşyrandygyny habar berdi.


text:
Owganystanyň Hazara azlygynyň müňlerçe wekili Kabulda toplanyp, gurulmagy planlaşdyrylýan gymmatbaha elektrik geçirijisiniň ugrunyň üýtgedilmegini talap edýän wagtynda partladylan goşa bombanyň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” atly jeňçi topar öz üstüne aldy.
Bu hüjümde azyndan 80 adam öldi, başga-da 231 sanysy bolsa ýaralandy diýip, Saglyk ministrliginiň resmisi aýtdy.
Bu taslamanyň durmuşa geçmek mümkinçilikleri barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady maglumat taýýarlady.


text:
29-njy iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy.
Russiýanyň Lideri Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy doglan güni bilen mähirli we tüýs ýürekden gutlap, döwlet Baştutanyna berk jan saglyk, abadançylyk hem-de ýokary döwlet wezipesinde alyp barýan uly möçberli işlerinde täze üstünlikleri arzuw etdi.
Milletiň Lideri gutlaglar we arzuwlar üçin minnetdarlyk bildirip, netijelilik, deňhukuklylyk we özara bähbitli hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanan däbe öwrülen dostlukly döwletara gatnaşyklarynyň ýokary derejesini kanagatlanmak bilen belledi.
Iki döwletiň Baştutanlary dürli ugurlar boýunça netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de giňeltmek üçin strategiki häsiýete hem-de köp ýyllyk tejribä we uly kuwwata eýe bolan türkmen-rus hyzmatdaşlygynyň esasy ugurlary boýunça pikir alyşdylar. Bu babatda sebitleriň derejesindäki ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň, şeýle hem türkmen-rus aragatnaşyklarynyň esasyny düzýän gumanitar ulgamda özara gatnaşyklaryň netijeliligi bellenildi. Şunda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Wladimir Putin iki ýurduň arasyndaky ysnyşykly, däbe öwrülen, ylym-bilim we medeni hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek barada pikirlerini beýan etdiler.
Söhbetdeşligiň barşynda taraplar özara gyzyklanma döredýän käbir sebit we halkara meseleleri boýunça pikir alyşdylar. Şunuň bilen baglylykda, dünýäde parahatçylygy, howpsuzlygy we abadançylygy üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň hem-de Russiýanyň abraýly halkara guramalarynyň, ozaly bilen BMG-niň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlyga ygrarlydygy tassyklanyldy.
Milletiň Lideri pursatdan peýdalanyp, russiýaly kärdeşini Türkmenistana sapar bilen gelmäge, şeýle hem ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygyna bagyşlanyp, şu ýylyň dekabrynda Aşgabatda geçiriljek Halkara maslahatyna gatnaşmaga çagyrdy.
Telefon söhbetdeşliginiň ahyrynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Wladimir Putin däbe öwrülen döwletara gatnaşyklarynyň täze mazmun bilen baýlaşdyrylyp, mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler hem-de Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň halklaryna iň gowy arzuwlaryny beýan etdiler.
Telefon söhbetdeşligi Russiýa tarapynyň başlangyjy bilen geçirildi.


text:
Astrahanda KTŽ-niň wise-prezidenti Kanat Alpysbaýewiň, Türkmenistanyň demir ýol ulaglary ministriniň orunbasary Begenç Geldiýewiň we Eýran demir ýollarynyň wise-prezidenti Huseýn Aşuri Gazagystan — Türkmenistan — Eýran täze demir ýoluny ulanmaga degişli meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar. Bu barada “HK “KTŽ” AJ-niň metbugat gullugy habar berýär.
Duşuşygyň barşynda täze ýol boýunça üç ýurduň çäginden tizlikli konteýner hyzmatlaryny guramaga degişli meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Hytaýdan Gazagystanyň, Türkmenistanyň we Eýranyň çäklerinden üstaşyr Türkiýä ýük daşalmagy, Hindistana, Pakistana, şeýle hem Pars aýlagy ýurtlaryna ýük geçirilmegi we beýleki taslamalara, hem-de bäsdeşlige ukyply nyrhlary kesgitlemek ýaly meselelere garaldy.
Duşuşygyň netijeleri boýunça garalan meseleleri amala aşyrmak babatdaky teklipleri özünde jemleýän degişli resminamalara gol çekildi.


text:
12-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýatyna iş saparyny amala aşyryp, Derweze etrabynda täze kuwwatly gazturbinaly elektrik bekediniň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
... Milli lybasdaky gyzlar döwlet Baştutanymyza gül desselerini gowşurýarlar. Hormatly Prezidentimiz “General Elektriс Power & Water” amerikan kompaniýasynyň Ýewropa, Ýakyn Gündogar we Afrika ýurtlary boýunça ýolbaşçysy Rikardo Kordoba, şeýle hem “Çalyk Holding” kompaniýasynyň dolandyryjylar toparynyň geňeşiniň başlygy Ahmet Çalyk (Türkiýe) bilen gazturbinaly elektrik bekedine barýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlaryň el çarpyşmagy bilen dabaraly ýagdaýda toý bagyny kesýär we gazturbinaly elektrik bekediniň dolandyryş merkezine barýar.
Dolandyryş merkeziniň hünärmenleriniň habar bermeklerine görä, 32 gektar meýdanda ýerleşen täze desgaa häzirkizaman tehnologiýa enjamlarynyň tutuş toplumyndan ybaratdyr. Olaryň hatarynda her biriniň kuwwaty 126,1 megawatta golaý bolan ABŞ-nyň dünýä belli köpugurly senagat läheňi “General Elektriс” kompaniýasynyň önümi bolan GE 9E dört sany kuwwatly gazturbinaly desgasyny aýratyn bellemek gerek. Bu häzirkizaman desgalarynyň işe girizilmegi bir gije-gündizde 12 million kilowat/sagat elektrik energiýasyny öndürmäge mümkinçilik berer, ol elektrik energiýasyny kiçi elektrik beketlerine paýlamaga ýardam eder.
Elektrik bekediniň hünärmeni milli Liderimize täze desganyň tehniki görkezijileri barada habar bermek bilen, çylşyrymly tehnologiýa işleriniň netijesinde gaz paýlaýjy beketde tebigy gazyň zerur derejä ýetirilmegi bilen arassalaýjy filtlerleriň üstünden geçirilip, ýakyjy kamera geçrilýändigini we olary örän ýokary derejedäki gyzgynlyga eýe bolan garyndynyň herekete getirýändigini gürrüň berdi. Turbinalaryň aýlanyş kuwwaty olara birikdirilen generatorlar arkaly tok elektrik energiýasyna öwrülýär. “General Elektriс” amerikan kompaniýasynyň hünärmenleri tarapyndan işlenip taýýarlanylan gaz turbinalarynyň işleýiş tehnologiýasy häzirki wagta iň netijeli, howpsuz we ekologiýa taýdan arassa hasap edilýär.
Munuň özi daşky gurşawy goramakda örän uyl ösüşdir we zyýanly galyndylarynyň möçberini azaltmak üçin peýdalanýylýan suwy hem-de tebigy gazy tygşytlamaga mümkinçilik berýär.
Elektrik bekediniň işleýiş ygtybarlylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen, onuň ätiýaçlyk, dizel ýangyjynda işlmegi hem göz öňünde tutulandyr. Munuň üçin energiýa toplumynyň çäklerinde her biriniň kuwwaty 1263 kilowat/sagada deň bolan dizel generatorlarynyň 4-si oturdyldy, dizel ýangyjyny ýeterlik mukdarda ätiýaçlykda saklamak üçin uly göwrümli gaplar bina edildi.
Elektrik bekediniň baş binasy barada aýdylanda bolsa, bu ýerde dolandyryş işgärleriniň otaglary, şeýle hem elektrik bekedi dolandyrylýan esasy desga ýerleşýär we ol iň häzirkizaman kompýuter ulgamlary hem-de Italiýadan, Belgiýadan, Gollandiýadan, Türkiýeden, Çehiýadan we beýleki ýurtlardan dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynyň öndüren dürli tehniki serişdeler bilen enjamlaşdyrylandyr. Ol bekediň hünärmenlerine gazturbinaly enjamlarynyň we paýlaýjy gurnamalaryň sazlaşykly işine gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär, paýlaýjy abzallar dürli kuwwatlykdaky elektrik energiýasyny ibermäge, şeýle hem arassalanan we gyzdyrylan tebgy gazy gaz turbina enjamlaryna bölüp berýän bekedi dolandyrmaga mümkinçilik berýär.
Täze elektrik bekediniň taslamasynyň çäklerinde işgärler üçin umumyýaşaýyş jaýy, ýangyna garşy göreş gullugy üçin bina, ammar we beýleki kömekçi binalar guruldy. Edara binasynda iş otaglarynyň 16-sy ýerleşdirildi, işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen okuw geçmek üçin 50 orunlyk synp otagy, mejlisler zaly, naharhana bar.
Döwlet Baştutanymyz dabaraly ýagdaýda düwmäni basyp, täze elektrik bekedini işe girizýär. Şeýlelikde, täze elektrik bekedinde işlenip çykarylýan elektrik energiýasy Türkmenistanyň umumy energetika ulgamyna goşulýar. Derwezedäki gazturbinaly elektrik bekediniň işe girizilmegi diňe bir paýtagtymyza elektrik energiýasyny ibermegi artdyrmak, okgunly ösýän Aşgabat şäheriniň energiýa ulgamynyň bökdençsiz işlemegi üçin goşmaça kepillikleri üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem, tutuş welaýaty köp ýyllaryň dowamynda elektrik energiýasy bilen ygtybarly üpjün etmäge mümkinçilik berer, türkmen elektrik energiýasynyň eksport möçberlerini ep-esli artdyrar.
Bu elektrik bekedi türkmen paýtagtyny elektrik energiýasy bilen üpjünçiligi has-da gowulandyrmak boýunça toplumlaýyn taslamany dumuşa geçirmek maksady bilen Aşgabadyň töwereginde döredilýän täze energetika halkasynyň möhüm bölegi bolup durýar. Paýtagtymyzyň ähli etraplarynda dürli kuwwatlykdaky onlarça kiçi elektrik beketleri, ýüzlerçe elektrik paýlaýjy enjamlar oturdylar, birnäçe ýüz kilometr uzynlykda elektrik geçirijileri çekiler. Köçeleri yşyklandyrmak üçin kiçi transformator beketleri gurlar. Ähli ýaşaýyş jaýlarynda diýen ýaly paýlaýjy enjamlar çalşylar we olaryň ýerine elektrik geçirijileri çekiler. Şeýlelikde, öz möçberleri boýunça ägirt uly bolan bu taslamanyň durmuşa geçirilmegi bilen Aşgabadyň tutuş elektrik üpjünçiligi doly täzelener.
Döwlet Baştutanymyz mejlisler zalyna geçýär, bu ýerde pudaklaýyn edaralaryň wekilleri, elektrik stansiýalarynyň işgärleri, daşary ýurt işewürleri ýygnandylar.
Hormatly Prezidentimiz dabara gatnaşyjylar bilen duşuşykda ýurdumyzyň elektrik energiýasyna bolan zerurlyklaryny ygtybarly hem-de bökdençsiz üpjün etmek maksady bilen, 2013-nji ýylyň 12-nji iýulynda “Çalyk Enerji Sanaýi ve Tijaret A.Ş.” türk kompaniýasy tarapyndan Ahal welaýatynyň Derweze etrabynda kuwwaty 504,4 megawat bolan elektrik stansiýasyny gurluşygy baradaky Karara gol çekilendigini aýtdy.
Elektrik stansiýasy 32 gektar meýdany eýeleýär diýip aýtmak bilen, türkmen Lideri, onuň gurluşygyny mundan beýläk-de giňeltmek maksady bilen ýene-de bu ýerde şonuň ýaly meýdanyň zerur bolan düzümleri hem-de elektrik geçiriji ulgamlary gurmak üçin bölünip berlendigini belledi. Bu taslamaynň durmuşa geçirilmegi netijesinde ýüzlerçe täze iş orunlary dörediler.
Derweze elektrik stansiýasynyň işe girizilmegi bilen ýurdumyzda hereket edýän elektrik stansiýalaryň sany 12-ä ýetiriler, olarda 47 turbina bolup, turbinalaryň 30-sy gaz bilen, 14-si bug bilen we 3-si suw bilen işleýärler hem-de şu gün açylan täze desga taslama kuwwatyna çykandan soňra ýurdumyzyň jemi energetika kuwwaty 5178,6 megawatta deňdir.
Soňra “Çalyk Holding” kompaniýalar toparynyň dolandyryjlar geňeşiniň başlygy Ahmet Çalyk we “General Elektriс Rower & Water” amerikan kompaniýasynyň Ýewropa, Ýakyn Gündogar we Afrika ýurtlary boýunça ýolbaşçysy Rikardo Kordoba döwlet Baştutanymyzy Derweze etrabynda milli ykdysadyýetimiz üçin strategiki ähmiýet eýe bolan desganyň – kuwwaty 504,4 megawatlyk gaz turbinaly elektrik stansiýasynyň üstünlikli işe girizilmegi bilen gutladylar.
Şanly waka mynasybetli döwlet Baştutanymyz Hormatly myhmanlaryň kitabynda ýadygärlik ýazgysyny galdyrdy.


text:
Özbegistanda zenan aýdymçylaryň sahna geýimleriniň görnüşini çäklendirýän karar taýýarlanypdyr. Karara görä, aýdymçylaryň “oňaýsyz” lybasda sahna çykmagy gadagan edilýär.
Bu gadagançylygy “Zenanlar guramasy”, Medeniýet we magaryf jemgyýetçilik birligi we “Özbeknawo” estrada birleşigi taýýarlapdyr.
Karar häzirki wagtda welaýatlaryň medeniýet merkezlerine iberilipdir. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Özbek gullygy habar berýär.
Konsert guramaçysy Rawşan Holmirzaýewiň aýtmagyna görä, “Örän çynlakaý kadalar talap edilýär. Gyşarnyksyz berjaý edilmeli diýilýän kada görä, kebzesi, ýagyrnysy we aýagy açyk geýimler geýmek, geýimde haýsam bolsa bir seksual elementiň bolmagy düýbünden gadagan. Häzirki wagtda welaýatyň medeniýet we magaryf merkezinde aýdymçy gyzlar bilen gürrüňdeşlikler geçirilýär. Olara düşündirilişine görä, ýarym-ýalaňaç ýagdaýda sahna çykmak ‘milli mentalitete ters gelýär’”.
Kakaryň kabul edilmegi
Ol karar aýdymçy Lola Ýuldaşewanyň Daşkent konsertlerinden soň kabul edilipdir. Aýdymçy zenan ýagyrnysy biline çenli açyk we aýaklary durşy bilen görnüp duran gyzyl geýimde sahna çykypdyr.
Konsertden soň aýdymçyny “Özbeknawo” edarasyna çagyryp, resmi ýagdaýda duýduryş beripdirler. Dress kod kadalaryny kesgitleýän kararda aýdylyşyna görä, geljekde şeýle ýagdaýlaryň gaýtalanmazlygy üçin aýdymçylar konsertden owal ýörite barlagçylar topary tarapyndan synagdan geçirilmelidir.
Mundan başga-da olaryň sahna geýimlerine we özüni alyp baryşlaryna baha berilmelidir.
Rawşan Holmirzaýew şeýle diýýär: “Anna güni iberilen kararda başga artistleriň hem sahna ýarym-ýalaňaç ýagdaýda çykmagynyň öňüniň alynmagy talap edilýär”.
Meşhur eginbaşlaryň awtory, 31 ýaşyndaky suratkeş Zulfiýa Sulton bolsa şeýle diýýär: “Döredijilik azatlygy diýlen bir düşünje bar. Şonuň üçinem artistleriň eginbaşlarynyň görnüşlerini çäklendirmeklik dogry däl. Elbetde, şou-biznes işgäriniň sahna obrazy bilen kitaphanaçynyň ýa-da yslam kolležiniň talybynyň geými deň bolmaz”.


text:
Orsýetiň baş harby ýolbaşçysy 15-nji sentýabrda Türkiýä sapar edip Siriýadaky ýagdaýy maslahat etdi.
Türkiýäniň döwlet gözegçiligindäki Anadoly agentliginiň maglumatyna görä, Orsýetiň ýaragly güýçleriniň baş ştabynyň general Waleriý Gerasimow we Türkiýäniň generaly Hulusi Akar Türkiýäniň goşunynyň Ankaradaky baş edarasynda duşuşdylar.
Orsýetiň Goranmak ministrligi gepleşikleriň iki harby ýolbaşçynyň “Siriýadaky häzirki ýagdaý barada we ok atyşygyň bes edilmegini berjaý etmek boýunça zerur çäreler barada pikirlerini mälim etmäge” mümkinçilik berendigini aýtdy.
Ministrlik Gerasimowyň we Akaryň “Iki ýurduň harbylarynyň arasyndaky dialogy we hyzmatdaşlygy mundan beýläk ösdürmäge isleglerini” ýene tassyklandyklaryny belledi.
Orsýet we ABŞ 12-nji sentýabrda Siriýada güýje giren ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşykda araçylyk etdiler. Ylalaşyga laýyklykda hökümet güýçleriniň we ABŞ tarapyndan goldanýan oppozisiýanyň arasyndaky söweşler togtadylmaly.
Geçen ýylyň noýabr aýynda Türkiýe Siriýa bilen serhedinde Orsýetiň harby uçaryny urup gaçyrmagynyň yzýany Moskwa we Ankara ýedi aýlap aragatnaşyk saklamadylar. Ýurtlaryň arasy iýul aýynda Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşyk synanyşygyndan soň dikelip başlandy.


text:
ABŞ Eýran bilen ýadro ylalaşygynyň detallaryny öz içine alýan BMG-niň rezolýusiýasynyň taslamasyny taýýarlaýar we ony BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň 15-nji iýulda geçiriljek maslahatynda öňe sürer, diýip diplomatlar aýdýarlar.
ABŞ-nyň ilçisi Samantha Power ylalaşygyň esasy ugurlaryny geňeşiň agzalaryna mälim eder.
Rezolýusiýa Howpsuzlyk Geňeşiniň sanksiýalarynyň häzirki çäklerini üýtgeder, Wenadaky gepleşiklerde gelnen çäklendirmeler hasaba alnar, diýip Power aýtdy.
Rezolýusiýanyň BMG-niň gadagançylyk girizmäge ygtyýarly agzalary, ýagny Wenadaky gepleşiklere gatnaşan ýurtlaryň arasynda Britaniýanyň, Fransiýanyň, Hytaýyň, Orsýetiň we ABŞ-nyň wekilleri tarapyndan makullandy.
14-nji iýulda irden prezident Barak Obama Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu bilen telefon arkaly gepleşip, ABŞ-nyň Ysraýylyň howpsuzlygyna goldawyny bildirdi.
Ak Tamyň maglumatyna görä, Eýran boýunça ylalaşygyň “Eýranyň terrorizmi goldamagyna we Ysraýyla howp salmagyna bolan aladalanmalary gowşatmaýandygyny” Obamanyň Netanýahu aýdypdyr. Netanýahu Eýranyň ýadro programmasy boýunça ylalaşygy “ýaramaz ýalňyşlyk diýip atlandyrdy”.


text:
Daşary ýurtlarda okaýan we Türkmenistanyň raýaty bolan jemi 150 töweregi studente 2009-njy ýylyň awgust aýyndan bäri öz okuwlaryny dowam etdirmek üçin ýurtdan çykmaga rugsat berilmän gelýär. Bu maglumaty “Frans Press” habar agentligi 6-njy dekabrda ýaýratdy.
Şol talyplardan azyndan 65-si hem ABŞ tarapyndan maliýeleşdirilýän ýokary okuw jaýynda dürli programmalar boýunça okaýan studentlerdir.
Netijede bu mesele şol okuwçylar bilen bir hatarda Amerikanyň ýolbaşçylaryny hem birahat edýär. Bu mesele barada Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň jemgyýetçilik bilen aragatnaşyk we medeniýet bölüminiň ýolbaşçysy William Stewens bilen Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistany terk etmäge rugsat edilmedik studentler bilen bagly sizde nähili täzelik bar?
William Stewens: Biziň maglumatymyza görä, şol studentler henizem ýurdy terk edip bilmän gelýärler. Elbetde, biz Bişkekde ýerleşýän Amerikan Uniwersitetiniň okuwçylary barada gürrüň edýäris.
Azatlyk Radiosy: Ilkibaşda şol studentlere Gyrgyzystana gitmäge näme üçin rugsat edilmändi? Siz bu barada ýolbaşçylar bilen duşuşan bolmaly, olar size näme jogap beripdiler?
William Stewens: Öň hem yzygiderli belläp geçişim ýaly, biziň bu baradaky soraglarymyza resmi taýdan hiç haçan jogap berilmedi. Olaryň ýurdy terk etmegine rugsat edilmezliginiň sebäpleri barada hiç hili düşündiriş berilmedi.
Biziň düşünişimize görä, Türkmenistanyň hökümeti şol studentlere daşary ýurtlara çykmaga rugsat edilmeýänligi baradaky wakany ykrar etmeýär. Emma haçan-da olar ýurdy terk etmek üçin aeroporta baranlarynda, şol studentlere atlarynyň daşary ýurtlara sapar etmegi gadagan edilen adamlaryň sanawyndadygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy: Bişkekde okaýan şol studentlere Gyrgyzystana gitmäge rugsat edilmänsoň, olaryň Bolgariýada ýerleşýän Amerikan Uniwersitetine ugradylmagy barada pikir orta atylypdy, bu pikir nireden peýda boldy?
William Stewens: Bu biziň Aşgabatdaky ilçihanamyz hemem döwlet departamenti tarapyndan orta atylan inisiatiwady. Sebäbi Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylary şol studentleriň Bolgariýada ýerleşýän Amerikan Uniwersitetine ugradylan ýagdaýynda, olara ýurdy terk etmäge rugsat ediljekdigini aýdypdylar.
Bu mesele ençeme ýerde we dürli derejedäki Türkmen ýolbaşçylary bilen geçirilen duşuşyklarda orta atyldy.
Azatlyk Radiosy: Şol studentler Bolgariýa gitmekçi bolanlarynda, näme diýildi, olara näme üçin ýurtdan çykmaga rugsat edilmedi?
William Stewens: Bolgariýa gitmek isleseler, hiç hili päsgelçiligiň döredilmejegini aýdypdylar.
Azatlyk Radiosy: Onda näme boldy, olar näme üçin Bolgariýa gidip bilmediler?
William Stewens: Men onuň sebäbini bilemok.
Azatlyk Radiosy: Siz bu ugurda hökümet ýolbaşçylary bilen gepleşikler geçiren bolmaly?
William Stewens: Öň hem aýdyşym ýaly, bize bu barada hiç haçan resmi taýdan jogap berilmedi. Olaryň näme üçin ýurtdan çykmagyna rugsat edilmänligi barada bize hiç hili düşündiriş berilmedi.
Azatlyk Radiosy: Habarlardan mälim bolşuna görä, Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillary Klinton hem Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Nýu Ýorkda bolan duşuşygynda bu meseläni gozgapdyr. Bu gepleşikden hiç hili netije çykmadymy?
William Stewens: Men studentler bilen bagly bu meseläniň türkmen ýolbaşçylarynyň öňünde dürli duşuşyklarda goýlanlygy barada beren maglumatymda şol duşuşyga-da salgylanypdym. Şol duşuşyklarda gürrüňi edilýän Türkmen studentleriniň Bolgariýa iberilmegi barada hiç hili kynçylygyň döremejekdigini aýdyp, bizi ynandyrypdylar.
Elbetde, bu duşuşyk Bişkekdäki uniwersitetiň studentleriniň Bolgariýa gitmäge synanyşmagyndan birnäçe hepde öň geçirilipdi. Olar Bolgariýa gitmek üçin aeroporta baranlarynda welin, olara ýurtdan çykmaga rugsat edilmedi.
Azatlyk Radiosy: Jenap William, onda Bişkekde okuwlaryny dowam etdirmäge rugsat edilmedik şol studentlere mundan beýläk näme garaşýar?
William Stewens: Türkmen-Amerikan stipendiýa programmasyna degişli studentleriň sany 65 töweregidir. Bu döwlet departamenti tarapyndan maliýeleşdirilen programma. Bu programmanyň çäginde olara Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň stilinde dört ýyl ýokary bilim almaga mümkinçilik berilýär. Olara Türkmenistandan çykmaga rugsat edilmänligine garamazdan, biz şol studentleriň ýokary okuwlaryny tamamlamagy üçin olara her hili kömek bermäge taýýar.
Şol studentleriň Türkmenistanda öz ýokary okuwlaryny tamamlamagy üçin dürli mümkinçilikleri öwrenýäris we bu ugurda iş alyp barýarys.
Azatlyk Radiosy: Şol mümkinçilikler nämelerden ybarat? Bu barada maglumat berip biljekmi?
William Stewens: Bu barada öwrenilýän proýektlerden iň gowusy belki gaýybana ýa-da internet arkaly geçiriljek sapaklar bolup biler. Elbetde, muňa garamazdan, biz şol studentleriň Bolgariýa baryp, öz ýokary okuwlaryny tamamlamaga rugsat edilmegi üçin tagallalarymyzy dowam etdireris.
Azatlyk Radiosy: Bize gowuşýan maglumatlarda aýdylyşyna görä, şol studentlerden käbirleri özleri bilen bagly meseläni amerikan wekilleriniň, ýagny Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň işgärleriniň ýatdan çykaranlygyny aýdýarlar. Bu barada siz näme diýmekçi?
William Stewens: Öň hem aýdyşym ýaly, biz bu meseläni türkmen hökümetiniň wekilleriniň öňünde ençeme ýerde we ençeme gezek gozgadyk hem-de biz bu baradaky aladalarymyzy dowam etdireris.
Meniň özüm şol studentleriň onlarçasy bilen duşuşdym we olaryň ene-atalary bilen pikir alyşdym. Biz şol studentleriň okuwlaryny tamamlamagy üçin elimizden gelen kömegi etmäge taýýar.
Azatlyk Radiosy: Alyş-çalyş programmalaryňyz boýunça mundan beýläk nähili iş alyp barmagy planlaşdyrýarsyňyz. Sebäbi bu häzirki döwürde uly kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýan ýaly görünýär?
William Stewens: Häzirki döwürde biz şeýle kynçylyk bilen ilkinji gezek ýüzbe-ýüz bolduk.
Alyş-çalyş programmalarymyzyň beýleki proýektleri boýunça alnyp barylýan işlerde hiç hili päsgelçilige duş gelmedik, olar bilen bagly işler kadaly dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Ýurtdan çykmaga rugsat edilmegine we öz ýokary okuwlaryny tamamlamagyna mümkinçilik berlerine garaşyp oturan şol studentlere siz nähili maslahat bermekçi? Olar näme etsinler?
William Stewens: Haçan-da men olar bilen duşuşanymda, bu ugurda edilýän işler we täzelikler barada olara doly maglumat berýärin. Biziň gürrüňini edýän gaýybana okuw programmamyzy ýanwar aýyndan başlamagy planlaşdyrýarys.
Azatlyk Radiosy: Siz bu meseläni Türkmen ýolbaşçylarynyň öňünde goýanlygyňyzy we mundan beýläk-de bu işi dowam etdirjekdigiňizi ençeme gezek gaýtaladyňyz. Bu gepleşiklerden anyk bir netijä garaşyp bolarmy?
William Stewens: Bu diplomatik ugurdan geçirilýän gepleşiklerdir. Şeýle duşuşyklarda käbir halatlarda takyk netije gazanylýar we käbir halatlarda-da gazanylanok, onsoň gepleşikleri dowam etdirmeli bolýar. Bu diplomatiýanyň özenidir.