text:
Türkmenistanyň internet ulgamyna birigenine 15 ýyl töweregi wagt geçen-de bolsa, ýurtda elektron neşirlerini döretmek babatda juda yza galynýandygyna göz ýetirmek bolýar.
1996-njy ýylda Türkmenistan ilkinji gezek internet ulgamyna birikdirildi. Şundan soň, ýurduň çäginde birnäçe hususy internet prowaýderleri döräp, hususy internet kafeleri ýüze çykyp ugrapdy. Emma 2000-nji ýylda ýurduň çägindäki ähli internet hyzmatlary «Türkmentelekom» döwlet kärhanasynyň garamagyna berlensoň, internete erkin aralaşmaga çäklendirmeler girizilip başlandy.
2002-nji ýylyň noýabrynda ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň garşysyna “terrorçylykly hereket” amala aşyrylansoň, Türkmenistanda interneti ulanmak babatda ýowuz çäreler girizildi. Raýatlaryň öýlerine internet çekmeklik düýbünden ýatyryldy. 2002-nji ýyla çenli kim öýüne internet çekip ýetişen bolsa, olar iň bir şowly adamlar bolup galdylar.
2002-nji ýyldan soň internet ulgamyna birikmek diňe edara-kärhanalara rugsat edildi. Özi hem edara-kärhanalarda işgärleriň interneti ulanyşy gözegçilik astynda saklanylýardy.
Ilkinji sebäpler
Alty ýyllap hiç bir çäklendirmeler bolmadyk-da bolsa, Türkmenistanda ýek-tük adamlar öýlerine internet çekdirip bilýärdiler. Munuň esasy sebäpleri şol ýyllarda ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň juda gözgyny ýagdaýda bolandygy bilen bagly. Şol döwürler ortaça aýlyklar 50-60 amerikan dollary bolan bolsa, kompýuterleruň bahasy 300-400 amerikan dollary töweregindedi. Köp maşgalalarda kompýuteriň özi elýetmez bir zat hökmündedi. Şonuň üçin internete birikmek hakda gürrüňem ýok, sadaja kompýuter edinmek hem ilatyň aglaba bölegi üçin ýetip bolmaýan arzuwdy.
Ýurduň raýatlarynyň internetden tas düýbünden diýen ýaly peýdalanmaýanlygy sebäpli, Türkmenistanda internet saýtlaryny, neşirlerini döretmek hakda iş alyp barmalydyr hem öýdülmeýärdi.
Ýöne muňa garamazdan, Türkmenistanda bolup geçýän wakalaryň tutuş dünýä elektron neşirleriniň üsti bilen ýetirmegiň zerurlygyna Saparmyrat Nyýazow 2003-nji ýylda göz ýetirdi. Netijede ýurtda bolup geçýän wakalary resmi habar berýän «Altyn asyr.Türkmenistan» saýtynyň işini has-da güýçlendirmek barada S.Nyýazow şol wagtky wise-premýer Gözel Nuralyýewa görkezme beripdi.
«Altyn asyr.Türkmenistan» saýtynda türkmen, rus, iňlis dillerinde habarlar berilýän-de bolsa, onuň esasy agramy rus redaksiýasyna degişli. Bolup geçen wakalar ilkinji nobatda saýtyň rus dilindäki neşirinde goýulýar. Habarlaryň türkmençesiniň juda giç goýulmagynyň sebäbi Türkmenistanda internetden peýdalanýanlaryň düýbünden az bolmagy üçindi. Şonuň üçin TDH-nyň saýty bolan «Altyn asyr. Türkmenistan» saýtynda habarlar ilki bilen rus dilinde berilýär. Sebäbi saýtyň maksady ýurtdaky habarlary daşary ýurtlulara bermekden ybarat. TDH-niň soňky açylan saýtyndaky (tdh.gov.tm) habarlar hem rus dilinde neşir edilýär.
Internet Galkynyş zamanasynda
2007-nji ýylyň başynda prezident saýlawlarynda saýlawçylar bilen duşuşygynda Gurbanguly Berdimuhamedow, eger döwlet baştutanlygyna saýlanan ýagdaýynda, her bir Türkmenistanyň raýatyna internetden peýdalanmaga giň şerti döretjekdigi hakda wada berdi we prezidentlige saýlanandan soň, wadasynda tapyldy.
Berdimuhamedow ýurduň prezidentligine saýlanandan soňra, «Türkmentelekomyň» internet limitleri iki esse arzanladyldy. Raýatlara öýlerine internet çekmeklige ygtyýar berildi. Şol wagtlar Türkmenistanda hereket eden MTS kompaniýasy bolsa ýurduň raýatlaryna mobil internet hyzmatyny girizdi. 2010-njy ýylyň başyndan bolsa «Altyn asyr» öýjükli aragatnaşyk ulgamy 3G internet hyzmatyny girizdi.
Häzirki wagtda Türkmenistanda internet hyzmatyndan peýdalanýanlaryň sany gün geldigiçe artmak bilen. Hususan-da, internet ýaşlaryň arasynda giňden ýaýran.
Ýurtda internetden peýdalanýanlaryň sanynyň artýandygyna garamazdan, Türkmenistanda derekli Web saýtlar döräberenok. Döredilýän saýtlaryň aglabasy bolsa ýurduň ministrliklerine, pudak edaralaryna degişli. Ol saýtlaryň aglabasy yzygiderli ýöredilmeýär, saýtlaryň mazmuny juda garyp. TDH-niň saýtlaryndan başga ýurtda habarlary yzygiderli täzelenip duran saýtlar ýok.
Türkmen saýtlary näme üçin döränok?
Ideologiýanyň başynda oturanlar köpçülikleýin habar beriş serişdesi hökmünde ýurtda elektron neşirlerini ösdürmek, türkmen Web saýtlaryny döretmek hakda pikir etmän, gaýta olar iň bir çykdajysy köp bolan täze gazetdir žurnallary köpeltmek bilen meşgullanýarlar.
Interneti köpçülikleýin habar beriş serişdesi hökmünde peýdalanmagyň zerurlygy barada aladanyň edlimeýänliginiň sebäbini ýokary wezipede oturan ýolbaşçylaryň köpüsiniň kompýuterden düýbünden baş çykarmaýandyklary bilen hem düşündirýärler. Ýerli synçylaryň pikiriçe, hut türkmen ýolbaşçylarynyň köpüsiniň kompýuterden bisowatlygy üçin ýurtda Web saýtlar döredilmeýär. Ýurduň gazet-žurnallarynyň Web saýtlary açylmaýar.
Web saýtlaryň döremeýänliginiň ýene bir sebäbi bolsa Saparmyrat Nyýazow döwründen galan internete bolan ýaramaz garaýşyň ýokary wezipede oturanlaryň aňyndan aýrylmaýanlygyndadyr. Wezipä bellenen ýolbaşçylaryň köpüsi öz edara-kärhanalarynda gol astyndakylara internetden peýdalanmaga erkinlik bermeýärler. Welaýat-etrap häkimlikleri häli-häzirem internet ulgamyna birikdirilmedik.
Wagt ýetmedimi?
Ýaşlaryň internete bolan höwesi erkin türkmen saýtlarynyň ýüze çykmagyna getirip başlady. Özi hem ol saýtlar häzir barmak büküp sanardan kän. «Türkmentelekom» döwlet kärhanasy tarapyndan şahsy saýtlary döretmek isleýänlere bir topar býurokratiki päsgelçilikleriň döredilýändigine garamazdan, ýaşlar daşary ýurt serwislerinden forum saýtlary üçin domeýn alýarlar. Emma ýaşlaryň döredýän bu saýtlarynyň köpüsi höwesjeň häsiýete eýedir. Ol saýtlar belli bir maksada gulluk etmeýärler. Olaryň köpüsi güýmenje häsiýetlidir.
Soňky iki ýylyň dowamynda Türkmenistanda internetden peýdalanýanlaryň sanynyň juda tiz wagtda artmagy ýurtda täze bir maglumat kabul ediji auditoriýanyň döremegine getirdi.
Daşary ýurduň döwlet hem-de hökümet baştutanlarynyň tas ählisinde diýen ýaly özüne degişli Web saýty bar. Kä prezidentler “Twitterde” ýa-da “Livejournal” setinde şahsy sahypalaryny açýarlar. Emma Türkmenistanyň prezidentiniň özüne ýa bolmasa prezident apparatyna degişli ne Web saýty bar, ne-de beýleki sosial saýtlarda şahsy sahypalary. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi hem resmi beýanatlaryny Moskwadaky ilçihanasynyň internet saýty arkaly ýaýradýar.
Umuman, häzirki wagtda Türkmenistanda internet saýtlary ýurduň wakalaryny daşary döwletlere diňe položitel ýagdaýda habar bermek häsiýetinde peýdalanylýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


c: text/html

text:
Žurnalistler Euna Lee bilen Laura Lingiň Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna dolanyp gelmekleriniň yzy bilen Ak Tamda prezident Obama bu iki žurnalistiň Demirgazyk Koreýanyň türmesinden çykarylmagy ugrunda eden aladalary üçin Birleşen Ştatlaryň ozalky prezidenti Bill Klintona hem-de ozalky wise-prezidenti Al Gora minnetdarlyk bildirdi.
Obama öz çykyşynda, hususan-da, şeýle diýdi: «Men prezident Bill Klintona bu iki žurnalistiň azat bolmagyna getiren adaty bolmadyk ynsanperwerlik tagallasy üçin sagbolsun aýtmak isleýärin. Men eýýäm onuň bilen bu barada gürleşdimem. Men bu meselede oňyn netije gazanmak üçin ýadawsyz iş alyp baran wise-prezident Al Gora-da sag bolsun aýtmak isleýärin».
Ýöne amerikan žurnalistlerini Demirgazyk Koreýanyň türmesinden çykarmak ugrundaky aladalar, edil prezident Obamanyň aýdyşy ýaly, tutuşlygyna ynsanperwerlik görnüşindäki iş boldy diýip bolarmy?
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän halkara parahatçylygy boýunça Karnegi Fondunyň wise-prezidenti Tomas Karoters bu amala aşyrylan işi umuman ynsanperwerlik işi diýip hesiýetlendirip, onuň oňyn syýasy netijeleri bermeginiň hem mümkindigini öňe sürýär.
Karoters mundan öň köp ýyllaryň dowamynda Jorj Buşuň administrasiýasynyň Demirgazyk Koreýany izolirlemäge çalşandygyny bellemek bilen bu soňky gumanitar çäräniň Waşington bilen Phenýanyň arasynda käbir dialoglara ýol açmagynyň mümkindigini belledi. Ol Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna beren interwýusynda, soňky onýyllygyň dowamynda Demirgazyk Koreýany burça gabamak işiniň hakykat ýüzünde degerli bir netije bermändigini belledi. “Gaýta, netijede biz bu ýurduň hökümetiniň ugruny tapmak barada kelle döwmeli bolduk. Häzirki bolan waka Demirgazyk Koreýanyň häkimiýetleriniň Amerikanyň Birleşen Ştatlary babatynda çakdanaşa hormatsyz we agressiw syýasat alyp barýan döwrüne gabat geldi”.
Karotersiň pikirine görä, bu waka Demirgazyk Koreýany burça gabamaklygy dowam etdirmekligiň kän bir gowy netije bermejekdigini hem görkezen ýaly boldy.
Ýörite maksat bilen ýollandymy?
Waşingtondaky beýleki bir halkara syýasy barlaglar merkezi bolan «American Enterprise» institutynyň analitigi Nikolas Eberstadt prezident Obamanyň Bill Klintony Demirgazyk Koreýa ýörite maksat bilen ýollan bolmagynyň mümkindigini aradan aýyrmaýar. Hususan-da, ol jenap Klintony Phenýana ýollamak bilen Barak Obamanyň Demirgazyk Koreýanyň «problemalaryny» azaltmak maksadyndan ugur alan bolmagynyň ahmaldygyny aýdýar.
Analitik Nikolas Eberstadtyň pikiriçe, eger Obamanyň administrasiýasy hakykatdanam şeýle maksatdan ugur alan bolsa, onda bu Demirgazyk Koreýa bilen dialoglary ýola goýmakda Waşingtonyň örän inçelik bilen hereket edýändigini aňladar.
Beýleki tarapdan, Bill Klintonyň daşary ýurtlardaky bar bolan abraýyndan peýdalanyp, Barak Obamanyň ony geljekde-de şeýle maksatlar üçin ulanmagynyň mümkindigini öňe sürýän synçylar hem az däl. Bu meselä gezek gelende, Bill Klintonyň aýalynyň hut Hillari Klinton bolmagy, ýagny hanym Klintonyň Bill Klintonyň aýaly hökmünde Birleşen Ştatlaryň häzirki hökümetinde iş alyp barmagy bu meselä nähili tesirini ýetirip bilerkä diýen sowal hem ýüze çykýar.
«American Enterprise» institutynyň analitigi Nikolas Eberstadt bu meselede är-aýalyň bähbitleriniň biri-biriniňkä ters gelip bilmejekdigini aýdýar. Ýöne, beýleki tarapdan, analitik Eberstadt hanym Klintonyň Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary hökmünde abraýyny goramaklygyň hatyrasyna prezident Obama daşarky diplomatiýada Bill Klintonyň hyzmatlaryndan peýdalanmakdan saklansa, munuň has ýerlikli boljakdygyny aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy Täjigistanyň Badagşan welaýatynyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň uprawleniýesiniň başlygy Abdullo Nazarowyň janyna kast edilendigini habar berýär.
Täjik gullugynyň ýerli resmi çeşmelere salgylanyp berýän maglumatyna görä, general Abdullo Nazarow şenbe güni giçlik Daglyk-Badagşan Awtonomiýa oblastynyň Işkoşim raýonynda pyçaklanyp öldürilipdir.
Bu wakanyň bolan wagty onuň ýanynda Milli Howpsuzlyk Komitetiniň “Alfa” toparynyň iki sany ofiseriniň-de bolandygy habar berilýär. Emma ol ofiserleriň häzirki wagt nirededigi barada anyk maglumat alynmady.
General Abdullo Nazarow Sowet Soýuzy ýyllarynda KGB-niň agenti bolup işläpdi. Emma 1991-nji ýylda ol bir ýyl şondan öň Täjigistanyň paýtagty Duşenbede birnäçe güne çeken demonstrasiýada protestçileriň atylyp öldürilmeginde KGB-ni açyk günäkärläp çykyş edipdi.
Özüniň bu aýyplamalaryndan soň Abdullo Nazarow KGB-niň hataryndan çykarylypdy.
Oppozisiýanyň hatarynda boldy
1992-nji ýylda Abdullo Nazarow Birleşen Täjik Oppozisiýa hereketine goşulypdy. Bu hereket ýurduň yslamçy, demokratik we milletçi partiýalaryny öz içine alýardy. Ol partiýalar şol wagtlar Täjigistanyň kommunist ýolbaşçylaryna garşy çykyş edýärdiler.
1992-1997-nji ýyllarda Täjigistanda ýüze çykan graždanlyk urşy ýyllarynda Abdullo Nazarow ýurduň daşynda ýaşady. Ol şol ýyllar özüniň anyk nirede ýaşaýandygyny aýan etmändi.
1997-nji ýylda graždanlyk urşy tamamlanyp, Moskwada Täjigistanyň hökümeti bilen Birleşen Täjik Oppozisiýasy parahatçylyk ylalaşygyna gol çekenden soň, Abdullo Nazarow ýurduň howpsuzlyk gullugyna dolanyp gelipdi.
Ol şonda hökümet wezipelerine bellenilýän kadrlaryň 30 prosentini oppozisiýanyň bellemelidigi barada gelnen ylalaşyk netijesinde özüniň ozalky wezipesine dolanypdy.
Abdullo Nazarow ilki Täjigistanyň Sogd oblastynda Milli Howpsuzlyk Komitetiniň uprawleniýesiniň başlygy wezipesinde, soňra Milli Howpsuzlyk Komitetiniň başlygynyň orunbasary wezipesinde işledi.
Oňa garşy aýyplamalar
2010-njy ýylda ol ýurduň Badagşan oblastynyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň uprawleniýesiniň başlygy wezipesine bellenildi.
Bu wezipä bellenmeginden birnäçe aý soň Gyrgyzystanyň häkimiýetleri ony Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň garyndaşlaryna pena bermekde aýypladylar. Nazarowyň özi bu aýyplamalary ret edipdi.
Ýakynda Täjigistanyň sudy Abdullo Nazarowyň 2010-njy ýylyň awgustynda ýurduň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň tussaghanasyndan köpsanly tussagyň gaçyp çykmagy bilen baglanyşykly waka dahyllydygyny öňe sürüpdi. Ýöne bu aýyplama boýunça oňa garşy resmi jenaýat işiniň gozgalandygy ýa gozgalmandygy belli bolman galýar.


text:
Ukraina 26-njy aprelde Çernobyl ýadro elektrostansiýasynyň partlamagy sebäpli dörän betbagtçylygyň 30-njy ýyl dönümini belleýär.
Dünýäniň iň aýylganç graždan ýadro heläkçiliginiň pidalarynyň hatyrasyna matam dabaralary we beýleki çäreler geçirilýär.
30 ýyl mundan ozal Çernobyl ýadro elektrostansiýasynda bolan partlamanyň netijesinde radioaktiw maddaly howa Ukrainanyň serhetleriniň daşyna Orsýete, Belarusa we demirgazyk Ýewropa ýaýrapdy.
Matam çäresi Çernobyl heläkçiliginde göçürilen işgärleri ýerleşdirmek üçin gurulan Slawutyç şäherçesinde geçiriler.
26-njy aprelde ýadro elektrostansiýasynyň golaýynda geçiriljek matam çäresine Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň gatnaşmagynyň planlaşdyrylýandygy habar berildi.
Kiýewiň kilisesinde-de matam çäresi geçiriler.
Çernobylyň töwereginde radiasiýa derejesi ýokary bolmagynda galýar.
2010-njy ýyldan bäri zeper ýetirilen reaktoryň daşynda ägirt uly gorag gurmak boýunça işler geçirilýär. Goragyň 200 tonna urany öz içinde saklamagy göz öňünde tutulýar.
Zeper ýeten reaktoryň bölekleriniň ýumrulan ýagdaýynda radioaktiw serişdeleriň ýene-de howa ýaýramagyna howatyrlanmalar bildirilýär.


text:
Ýaponiýa “Fukusimo Daiçi” atom stansiýasyndaky reaktorlary sowatmak ugrundaky tagallalaryny artdyrýar.
Harby wertolýotlar we polisiýanyň suw serpijeleri tonnalarça mukdardaky suwy gyzan atom stansiýasyna guýýarlar.
Atom stansiýanyň işgärleri reaktorlaryň sowadyjy ulgamlaryny işletmäge synanyşýarlar.
Radiasiýanyň ýaýramak howpy sebäpli, dünýäniň ençeme ýurtlary öz raýatlaryny Ýaponiýany terk etmäge çagyrýar.
Ýapon polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, geçen hepdäniň anna güni bolan ýer yranma we sunnami sebäpli ölenleriň we ýitenleriň resmi sany 14,500 töweregi bolupdyr.


text:
Gazagystanda ýurduň parlamentiniň aşaky palatasynyň deputatlary prezident Nursoltan Nazarbaýewden parlamenti dargatmagy soradylar. Bu baradaky ýüzlenmä 107 orunlyk parlamentiň 53 deptutaty gol goýdy.
Deputatlar muny ykdysady krizisiň golaýlap gelýän “täze tolkunynyň” öňüsyrasy saýlaw çärelerini geçmegiň zerurdygy bilen düşündirdiler.
Gazagystanda indiki parlament saýlawlary geljek ýylyň awgustynda geçirilmeli.
Gazagystanyň kanunyna görä, prezidentiň parlamentiň aşaky palatysynyň agzalary bilen maslahatlaşyp, deputatlaryň ygtyýarlyklaryny ýatyryp, nobatdan daşary saýlawlary yglan etmäge haky bar.


text:
Gaagada ýerleşýän BMG-niň harby tribunaly uruş jenaýatçylygynda aýyplanan Kosowanyň öňki premýer-ministri Ramuş Haradinaýy aklap höküm çykardy. Onuň bilen bile sud edilýän Idriz Balaý we Lahi Brahimaý hem aklandy.
Olaryň üçüsi hem 1998-1999-njy ýyllarda etniki Alban pitneçileriniň Serbiýadan garaşsyzlyk ugrunda göreşen döwründe serbleri öldürenlikde we gynanlykda aýyplanypdylar. Olaryň üçüsi hem günäni boýun almadylar.
Penşenbe güni çykarylan bu höküm ozalky Ýugoslawiýa boýunça Halkara jenaýat tribunalynda täzeden garalan ilkinji işdir.
Mundan ozal 2008-nji ýylda geçirilen sud prosesinde Gaaganyň sudy Haradinaýy we Balaýy aklamak barada höküm çykarypdy, Brahimaý bolsa günäli tapylyp, alty ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Soňra suduň şikaýatlar geňeşi şaýatlara basyş görkezilenligine salgylanyp, suduň bu kararyny ýatyrypdy.


text:
Gazagystanyň milli puly teňňe, hökümetiň walýuta kursuna degişli resmi çäklendirmeleri ýatyryp alyş-çalyş kursuna erkinlik berýändigini yglan etmeginiň yzysüre, amerikan dollaryna bolan gatnaşygynda öz hümmetiniň 26%-i ýitirdi.
Günüň başynda alyş-çalyş kursy bir amerikan dollaryna 188 teňňe derejesinde bolan bolsa, 20-nji awgustda söwdanyň tamamlanan pursadynda bir amerikan dollary 255 teňňä ýetdi.
Gazagystanyň premýer-ministri Karim Masimow 20-nji awgustda Milli bankyň we hökümetiň täze maliýe syýasatyny gaýragoýulmasyz berjaý edip başlaýandygyny aýtdy.
Karim Masimow bu barada hökümet maslahatynda eden çykyşynda, hususan-da, şeýle diýdi: “Gazagystanyň milli banky we hökümeti 2015-nji ýylyň 20-nji awgustyndan başlap inflýasiýany nyşana almak režimine esaslanýan täze pul-kredit syýasatyny durmuşa geçirip başlamak we walýuta koridoryny ýatyryp, erkin hereket edýän alyş-çalyş kursuna geçmek kararyna geldi”.
Masimow Milli bankyň teňňäniň bazar nyrhynyň kesgitlenmegine gatnaşmajagyny mälim etdi, emma ýurduň maliýe sistemasynyň durnuklylygyna howpuň dörän ýagdaýynda özi üçin “içerki walýuta bazaryna goşulyşmak mümkinçiligini” saklaýandygyny aýtdy.
Şeýle-de Masimow eksportdan gelýän girdejileriň býujet girdejilerine we ýurduň töleg ukybyna ýaramaz täsir ýetirýändigini belledi.
Habar berlişine görä, prezident Nursoltan Nazarbaýew bu “mejbury çäre, emma bizde başga alternatiwa ýok” diýipdir.
Bu kararyň kabul edilmegi Gazagystanyň eksportynyň ýarpysyny emele getirýän nebitiň bahasynyň pese gaçýan wagtyna gabat geldi. 19-njy aprelde çig nebitiň Brent markasynyň bir barreliniň bahasy 47.22 dollara barabar boldy. Geçen hepdede ABŞ-nyň Energiýa informasiýasy boýunça administrasiýasy 2016-njy ýylyň dowamynda nebitiň bahasynyň 60 dollardan arzan boljagyny çak edýändigini aýtdy.
19-njy awgustda Nazarbaýewiň öz ýurdunyň ykdysady syýasatynyň “täze reallyklardan ugur almalydygyny we nebitiň bahasynyň 30-40 dollar aralygynda bolmagyna taýýar bolmaga” çagyrandygy habar berildi.
Gazagystan postsowet giňişliginde iň köp nebit öndürmek boýunça Orsýetden soň ikinji orunda durýar, şeýle-de ol metallary eksport edýär. Ýurduň eksport girdejileriniň derejesi ýanwar we iýul aýlarynyň aralygynda 49% pese gaçdy.
Şeýle-de Gazagystanyň ykdysadyýeti esasy söwda partnýorlary Orsýetiň we Hytaýyň milli pullarynyň hümmetsizlenmeginiň ýaramaz täsirini duýdy.
19-njy awgustda orsýet rublunyň hümmetsizlenmegi hem dowam etdi we soňky aýlardaky iň pes derejä ýetip, amerikan dollary bilen gatnaşykda 1 dollar 66 rubla baryp ýetdi. Pekin geçen hepdede öz milli pulunyň hümmetini peseltdi we Hytaýyň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna degişli howatyrlanmalary güýçlendirdi.


text:
ABŞ Yrakda bolan soňky ganly wakalary ýazgaryp, çykyş etdi.
Duşenbe güni Bagdatda aglaba şaýy musulmanlarynyň ýaşaýan sebitlerinde amala aşyrylan bomba hüjümlerinde 50 töweregi adam ölüpdi.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Ýen Psaki bu wakalary “aýylganç we hopukdyryjy” diýip atlandyrdy.
Hüjümleri aşa dinçi sünni musulmanlarynyň amala aşyrýandygy çaklanylýar. Sünni jemgyýetiniň wekilleri şaýy hökümetini öz hukuklaryny kemsitkmekde aýyplaýarlar.
Aprelden bäri Yrakda hüjümlerde 4 müň 500 adamyň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Şu gün Fransiýanyň Dewille şäherinde dünýäniň ykdysady taýdan ösen 8 döwletiniň liderleriniň gatnaşmagynda iki günlük sammit açyldy.
Bu sammitiň barşynda G-8 toparynyň liderleri Ýakyn Gündogarda demokratiýany ösdürmek hem-de Tunis we Müsür ýaly ýurtlara maliýe ýardamlaryny bermek meseleleri barada maslahat ederler diýlip garaşylýar.
Mundan daşary, ýakynda Halkara walýuta fondunyň başlygy Dominik Straus-Kanyň tussag edilmeginiň we onuň wezipesinden çekilmeginiň yzy bilen, indi bu wezipä kimiň geçip biljekdigi baradaky meseläniň hem bu sammitiň gün tertibinde boljakdygy habar berilýär.


text:
Rus oppozision syýasatçysy Boris Nemtsowyň öldürilmegi bilen baglylykda iki adam tussag edildi.
Federal howpsuzlyk gullugynyň direktory Aleksandr Bortnikow 7-nji martda «Kanal Bire» Anzor Kubaşew bilen Zaur Dadaýewiň bu jenaýaty amala aşyrmakda güman edilip, tussag astyna alnandygyny aýtdy.
Ol güman edilýänleriň kawkaz sebitiniň ýaşaýjylarydygyny hem sözüne goşdy. Bortnikow bu tussag etme barada prezident Wlidmir Putine hem habar berlendigini, derňewiň dowam edýändigini sözüne goşdy.
55 ýaşyndaky Nemtsow, ozalky wise-premýer, Orsýetiň prezidenti Putiniň we Ukraianadaky urşuň berk tankytçysy bolupdy.
Ol 27-nji fewral gijesi Kremliň alkymynda arkasyndan atylyp öldürildi.


text:
Şu gün Gazagystanyň prezidentiniň syýasy maslahatçysy Ýermuhammet Ýertisbaýew prezident Nazarbaýewiň 2012-nji ýylda dördünji möhlete prezident bolmak üçin saýlawlara gatnaşjakdygyna ynanýandygyny aýtdy.
«Roýter» habar agentligine beren interwýusynda ol, hususan-da, Nazarbaýewiň, iň bolmanda, 2020-nji ýyla çenli wezpesinden çekilmek plany ýok diýip hasaplaýandygyny belledi.
70 ýaşly Nursoltan Nazarbaýew Gazagystanyň öz garaşsyzlygyna eýe bolaly bäri, ýagny, 1991-nji ýyldan bäri bu ýurda liderlik edip gelýär. Onuň häzirki prezidentlik möhleti 2012-nji ýylda tamamlanýar.
Ýakynda Gazagystanyň parlamenti oňa «milletiň lideri» diýen statusy we birgiden eldegrilmesizlik hukuklaryny berdi.


text:
ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk agentliginiň we Merkezi aňtaw gullugynyň 29 ýaşly öňki işgäri Edward Snowden ABŞ-nyň barlag programmasy baradaky gizlin maglumatlary habar serişdelerine berendigini boýun aldy.
Edward Snowden öz ýurdunyň jogapkärçiliksiz we her bir amerikan raýatynyň yzyndan gizlin içalyçylyk etjek mehanizmi gurnaýar diýip oýlany üçin şeýle hereket edendigini aýtdy.
Snowdeniň beren maglumatlaryna esaslanyp geçen hepde "Washington Post" we Britaniýanyň “Guardian” gazetlerinde çap edilen maglumatlarda “Verizon” mobil operatory arkaly bolýan telefon gepleşiklere, şeýle-de Facebook we Google ýaly websahypalardaky maglumatlara ABŞ-nyň howpsuzlyk güýçleriniň nähili gözegçilik edendikleri jikme-jik paş edilýär.
Ýekşenbe güni “Guardian”, Snowdeniň öz haýyşy boýunça, onuň adyny köpçülige mälim etdi. Agzalýan habar serişdesinde Snowdeniň Gonkongdan beren interwýusy hem çap edilipdi. Çaklamalara görä, ol şol ýerde galýar.
Merkezi aňtaw gullugy bu barada bir zat diýmekden boýun gaçyrdy. ABŞ-nyň resmileri bolsa Snowdeniň bu hereketlerine howply we jogapkärçiliksiz diýip baha berdiler.


text:
Hepdäniň şenbe güni Türkmenistanyň Mejlisi öz geçiren maslahatynda ýurdiň döwlet býujeti baradaky proýekti tassyklady.
2010-njy ýyl üçin tassyklanan bu döwlet býujetiniň girdeji bölegi 48 milliard 280 million manat, çykdajy bölegi bolsa 49 milliard 780 million manat bolar. Başgaça aýdylanda, dollar görnüşinde Türkmenistanyň döwlet býujetiniň sarp ediljek bölegi 16 milliard dollar töweregi bolar.
Türkmen Döwlet Habarlar gullugy bu döwlet býujetiniň 74 prosentden hem gowragynyň sosial maksatlar üçin harj ediljekdigini habar berýär.
Maglumata görä, şol sosial proýektleriň hatarynda dürli hili ykdysady we sosial ähmiýetli obýektleriň hem 240-a golaýynyň gurluşygy göz öňünde tutulan.
Käbir bilermenler Türkmenistanda «sosial maksatlar üçin» diýlip sarp edilýän pullaryň aglaba ilat üçin peýdasy bolmadyk myhmanhalaryň we edara-kärhanalaryň binalarynyň gurluşyklaryna sarp edilýändigini belläp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Hazar deňzindäki 9-njy we 20-nji bloklarynyň özleşdirilmegine gatnaşdyryljak potensial kompaniýalaryň atlary agzaldy. Olaryň arasynda ABŞ-nyň “Chevron”, “ConocoPhillips”, Hýustonda ýerleşýän “TXOil Ltd” we Abu-Dabide ýerleşýän “Mubadala Oil and Gas” kompaniýalary bar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan degişli edaralara Hazardaky 9-njy we 20-nji deňiz bloklaryny özleşdirmek boýunça amerikan we arap ýangyç läheňleri - “Chevron”, “ConocoPhillips”, “TXOil Ltd” we “Mubadala Oil and Gas” kompaniýalarynyň tekliplerinden ýurt üçin iň amatlysyny saýlamak barada görkezme berildi.
Türkmenistanyň nebit-gaz pudagy boýunça daşary ýurt kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyna degişli döwlet derejesinde berlen görkezmeleriň ýene biri Hazaryň türkmen böleginde haryt paýlanyşygy esasynda alnyp barylýan proýektleriň çäginde daşky gurşawyň ýagdaýyny anyklamak işlerini tizleşdirmek meselesi boldy diýlip, habar berilýär.
Resmi maglumatlara görä, häzirki wagtda Hazar deňziniň Türkmenistana degişli böleginde haryt paýlanyşygy boýunça ylalaşyklar esasynda iş alyp barýan kompaniýalaryň arasynda 23-nji blogy özleşdirýän Germaniýanyň “RWE AG” energiýa kompaniýasy we 21-nji blokda iş alyp barýan Orsýetiň “Itera” kompaniýasy bar.
Prezident G.Berdimuhamedowyň görkezmesinde ylalaşylan Nebitdag giňişligi boýunça haryt paýlanyşygyna degişli girizilmeli goşmaçalary taýýarlamak boýunça Italiýanyň “Eni” kompaniýasy bilen bilelikde alnyp barylýan işleri tizleşdirmek tabşyrygy hem berildi. Bu kompaniýa Türkmenistanda 2008-nji ýyldan bäri iş alyp barýar.
Nämäniň alamaty?
“RosBiznesKonsalting” agentliginiň analitika deparatamentiniň müdiri A.Ýakowlew Türkmenistanyň nebit-gaz önümçiligine amerikan kompaniýalaryny çekmek kararyna halkara energiýa bazarlaryndaky şertlere Aşgabadyň göz ýetirýänliginiň alamaty hökmünde garaýar. Ekspert şol şertleriň köpugurlylyga we bäsdeşlige esaslanýandygyny belleýär.
Türkmenistanyň Hazar deňzindäki energiýa serişdelerini özleşdirmek işlerine gatnaşmak boýunça türkmen tarapy bilen alnyp barylýan gepleşiklere Günbataryň kompaniýalarynyň ençemesi gatnaşýar. Olaryň arasynda ABŞ-nyň “Exxon Mobil”, “Marathon oil”, Britaniýanyň “BP”, Fransiýanyň "TOTAL" we "GDF Suez" kompaniýalarynyň bardgyny “Reuters” agentligi habar berýär.
Türkmenistanyň Hazar deňzindäki 9-njy we 20-nji bloklaryna amerikan nebit-gaz kompaniýalaryny çekmek bilen, energiýa serişdeleriniň özleşdirilmeginde günbatar kompaniýalarynyň sanyny köpeltmek boýunça hereketleri ýurduň öz energiýa bazaryna Orsýetiň ýangyç kompaniýalaryny goýbermezlik maksady bilen baglanyşdyrylýar.
Öwrüm
“Häzirki wagtda türkmen bazaryna aýak basmak aňsat däl, olar Günbatara tarap öwrüldi” diýip, Moskwada ýerleşýän “RosBiznesKonsalting” agentligi ençeme ýyllaryň dowamynda türkmen tarapy bilen gepleşik alyp barýan Orsýetiň “Lukoil” kompaniýasyndaky çeşmesine salgylanyp ýazýar. “Lukoil” Orsýetiň iň uly hususy nebit kompaniýasy bolup durýar.
Geçen ýylyň sentýabr aýynda Hazardaky 21-nji blogy gazanmak boýunça Orsýetiň “Lukoil” kompaniýasynyň tagallalary şowsuz tamamlanypdy. Şeýle hem 2005-nji ýylda “Lukoil” Dubaýda ýerleşýän “Emirates National Oil Co” topary tarapyndan dolandyrylýan Hazardaky “Dragon Oil” kompaniýasyndan aksiýa satyn almakçy bolupdy, emma bu başa barmandy.
Merkezi Aziýa regiony boýunça analitik, Ankaranyň Gazy uniwersitetiniň professory Mehmet Seýfetdiniň pikirine görä, Türkmenistanyň soňky karary ýurduň garaşsyz energiýa syýasatyna eýerýänligini tassyklaýar we Aşgabadyň gaz geçirijileriniň, energiýa pudagynyň hem-de energiýa bazarlarynyň Orsýetden özbaşdaklygyny üpjün etmäge çalyşýanlygyny görkezýär.
“Türkmenistanyň köpugurly we özbaşdak energiýa syýasaty Orsýetiň göwnünden turmaýan hem bolsa, bu prosesiň öňüni almaga ukybynyň çäklidigine göz ýetirýän Moskwa garaşmak pozisiýasyny eýelemäge mejbur bolýar” diýip, Ankaranyň Gazy uniwersitetiniň professory Mehmet Seýfetdin Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde belledi.
Hyzmatdaşlygyň netijeliligi
A.Ýakowlewiň pikirine görä, Türkmenistanyň energiýa pudagyndaky halkara hyzmatdaşlygynyň giňelmeginiň netijeliligi açyk-aýdyňlyga bagly bolar. Bilermen hakyky bäsdeşligiň ykdysady taýdan bähitlidigini belläp, ol energiýa pudagynyň, adatça, ykdysady dildüwşükleriň we korrupsiýanyň gülläp ösýän pudagy bolup durýanlygyna hem ünsi çekdi.
Halkara guramalaryň yzygiderli ýaýradýan hasabatlaryna görä, Türkmenistan adam hukuklaryny gödek depeleýän ýurt bolup galýar. Syýasy, raýat we ykdysady azatlyklaryň derejeleri hem adam hukuklarynyň ýagdaýy barada adam hukuklaryny goraýjy halkara edaralaryň hasabatlarynda Türkmenistan ýyllar boýy iň agyr ýagdaýly ýurtlaryň hatarynda galýar.
Emma käbir synçylar ýurduň syýasy we ykdysady gatnaşyklarynyň giňelmegi, hususanda adam hukuklary, açyk metbugat we kanunyň hökmürowanlygy ýaly meselelere aýratyn üns berýän Günbataryň kompaniýalarynyň ýurda aralaşmagy içerki ýagdaýynyň özgermegine hem ýol açýar diýip, hasap edýärler. Ekspert M.Seýfetdin bu prosesiň wagt talap etjegini hem duýdurýar.
Türkmenistan öz Hazar deňzindäki böleginde takmynan 11 milliard tonna nebit we 5,5 trillion kubometr tebigy gaz baýlyklarynyň bardygyny yglan edýär. Häzirki wagtda Hazaryň türkmen ýalpaklarynda Germaniýanyň “Wintershall”, Kanadanyň "Buried Hill" we Malaýziýanyň "Petronas" kompaniýalary hem öňden bäri iş alyp barýarlar.


text:
Orsýet Türkiýäniň Siriýa garşy harby hereketlerini togtatmak boýunça eden öz talabynyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde ret edilmegine gynanç bildirdi.
Günbatar ýurtlary Türkiýeden serhetýaka giňişliklerde siriýaly kürtleri oka tutmagy bes etmegini talap etmek boýunça Orsýetiň 19-njy fewralda teklip eden rezolýusiýasynyň taslamasyny ret etdiler we Moskwany Siriýada ok atyşygy bes etmek baradaky planlary berjaý etmäge çagyrdylar.
Siriýada ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň 19-njy fewrala bellenen wagt möhleti ýaraşygyň berjaý edilmeginiň ujypsyz alamatlary bilen geçdi.
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow Orsýetiň Siriýanyň Türkiýe bilen serhedindäki dartgynlylygyň güýçlenmegine aladalanma bildirýändigini” aýtdy we Orsýetiň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň gury ýer söweşlerini goldamagyny dowam etdirjekdigini mälim etdi.
Günbatar döwletleri Moskwany BMG-niň araçylygyndaky ýaraşyga garamazdan, Siriýaky gury ýer urşy goldamakda aýyplaýarlar we bu ýagdaýyň dartgynlylygy güýçlendirýändigini aýdýarlar.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Damaska Orsýetden iberilen kämilleşdirilen howa gorag sistemalarynyň birinji tapgyrynyň gelip gowşandygyny aýdýar.
Hizbollanyň eýeçiligindäki "Al-Manar" telewideniýesi Assadyň penşenbe güni efire berilmeli interwýusynda “S-300” raketalarynyň galan böleginiň hem basym gelip ýetjegini aýdandygyny habar berdi.
Şeýle-de Assad indi uruş howasynyň üýtgeýändigini sözüne goşupdyr.
Orsýet özüniň siriýa hökümetine uçara garşy “S-300” raketalaryny bermek baradaky kararyna gorap çykyş etdi. Moskwa bu raketalaryň Siriýa daşary ýurtlardan harby interwensiýa edilmeginiň öňüni almaga kömek etjegini aýdýar.
“S-300” raketa sistemasy uçarlary, ganatly we ballistik raketalary urup ýykyp bilýär. Bu sistemalaryň oturdylan her bir maşyny dört sany raketa konteýnerini göterýär.
Ekspertler “S-300” raketalarynyň ulanylmak ähtimallygy bu konfliktde ýagdaýy üýtgedip biler diýýärler.
Sebitdaki dartgynlylyk
Bu hili raketalaryň getirilmegi Ysraýyl bilen aradaky dartgynylyklary has-da güýçlendirer diýen gorkyny köpeldýär. Ysraýyl geçen aý Hizbolla üçin niýetlenen diýip hasaplanýan ýaraglary ýok etmek üçin Siriýanyň içine howa zarbalaryny urmaga başlapdy.
Siriýanyň gozgalaňçy lideri penşenbe güni irden Hizbollany öz ýurduny “basyp almakda” aýyplady.
General Selim Idris BBS-ä beren interwýusynda Liwanyň şaýy milisiýasynyň 7 müňden gowrak söweşijisiniň Assada ýaranlykda, gozgalaňçylaryň elindäki Kusaýr şäherine garşy hüjüme gatnaşýandygyny aýtdy.
BMG-niň Adam hukuklary geňeşi çarşenbe güni režim güýçleri bilen Hizbolla söweşijileriniň Kusaýrdaky eden-etdilikleri barada aýdylýanlaryň gyssagly derňelmegine çagyrdy.
Birleşen Ştatlar, Türkiýe we Katar tarapyndan goldanan rezolýusiýada bolsa, Siriýada Assady goldaýan daşary ýurt söweşijileriniň saklanmagy ýazgarylýar.
ABŞ Hizbolla Siriýadan çyk diýýär
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti çarşenbe güni Liwanyň Hizbolla milisiýasynyň Siriýa iberen söweşijilerini derhal yzyna çykarmagyna çagyrdy.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Jen Psaki Hizbolllanyň Siriýanyň içine söweşiji ibermeginiň “kabul ederliksiz” we "howpludygyny" aýtdy.
"Biz Hizbollanyň Siriýadaky söweşijilerini derrew yzyna çykarmagyny talap edýäris. Biz soňky günlerde bolan birnäçe serhetaşa howpsuzlyk hadysasy baradaky habarlardan çuňňur alada edýäris. Şeýle-de biz düýn Arsalyň golaýynda liwan goşunynyň barlag nokadyna edilen we üç esgeri öldüren elhenç hüjümi ýazgarýarys" diýip, Psaki aýtdy.
Damaska “S-300” raketalarynyň getirilmegi Birleşen Ştatalar bilen Orsýetiň howandarlygynda Siriýa boýunça parahatçylyk gepleşiklerini geçirmegi has-da kynlaşdyrar öýdülýär.
Özara aýyplamalar
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow çarşenbe güni siriýa oppozisiýasyny, Assadyň syýasy prosesden çykarylmagyny şert edip goýmak bilen, halkara derejesinde teklip edilýän parahatçylyk gepleşikleriniň geçirilmegini kynlaşdyrmaga çalyşmakda aýyplady.
Şu aralykda Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Moallem Başar al-Assadyň pesinden 2014-nji ýyldaky saýlawlara çenli prezident bolup galjagyny we ýene bir möhlete prezident bolmaga synanyşyp biljegini aýtdy.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýokary komissari Nawi Pilleý Ženewada çykyp gürläp, Siriýanyň raýat urşy asuda ilatyň goragyny üpjün etmekde ullakan başarnyksyzlyk görkezdi diýdi.


text:
Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredow özüniň Mongoliýa saparynyň çäklerinde prezident Sahiagiýn Elbegdorž bilen duşuşdy. Bu barada Mongoliýanyň baştutanynyň metbugat gullugy habar berýär.
Duşuşykda prezident iki ýurduň halklarynyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň bardygyny belläp, myhman bilen hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny ösdürmek barada pikir alşyldy.
Taraplar türkmen tebigy gazyny Mongoliýa ibermegiň, mongol ýüň, ýumşak mata we gön önümleriniň, halylarynyň, goýun we sygyr etiniň türkmen bazaryna ýetirilmeginiň we syýahatçylyk ulgamynda aragatnaşyk etmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşmaga ylalaşdylar.
Taraplar ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara toparyny döretmegiň meselelerine garamagy maksadalaýyk hasapladylar.
“Türkmenistanyň wise-premýeri biziň ýurdumyza ilkinji gezek gelýär. Bu biziň üçin taryhy waka” — diýip, Elbegdorž belledi.
Türkmenistan bilen Mongoliýanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylda ýola goýuldy.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň mediasy ýurtda 1 million 200 müň tonna galla hasylynyň döwlet harmanyna tabşyrylandygyny habar berdi.
Munuň özi döwlet tarapyndan bu ýylky planlaşdyrylan 1 million 600 müň tonna hasyldan 400 müň tonna az. Emma, muňa garamazdan, Türkmenistanyň resmi mediasy bu ýylky galla hasyly boýunça planyň üstünlikli berjaý edilmegi üçin mümkinçilikleriň bardygyny öňe sürýär.
Bu wakalaryň fonunda geçen hepde galla hasyly boýunça planlaryny ýerine ýetirmändikleri üçin ýurduň etrap häkimleriniň 13-si wezipesinden boşadyldy.
Mundan daşary, wezipelerini talabalaýyk ýerine ýetirmänlikde aýyplanyp, ýurduň oba hojalyk ministri M.Baýramow bilen “Türkmengallaönümleri” Assosiasiýasynyň başlygy Ý.Aşyrow dygalar-da wezipelerinden çetleşdirildi.


text:
Josef R.Baýden Birleşen Ştatlaryň häzirki wise-prezidenti. Ol 1942-nji ýylda Pensilwaniýa ştatynda doguldy. Onuň kakasy şol wagt biznesmen hökmünde iş alyp barýardy, ejesi öý-hojalykçydy.
Ol ilki Delawer ştatynyň uniwersitetinde okady, soňra-da Sirakýus uniwersitetiniň hukuk fakultetini tamamlady. Onuň ilkinji jemgyýetçilik karýerasy ýerli okrug geňeşiniň agzasy hökmünde başlapdy.
Josef Baýden 29 ýaşynda Birleşen Ştatlaryň Senatyna Delawer ştatyndan senator saýlanmak arkaly, bu ýurtda iň ýaş senatorlaryň biri hökmünde taryha girdi. Ol gaýtadan geçirilen saýlawlaryň yzly-yzyna bäşisinde ýeňiş gazanyp, jemi 36 ýyl senatorlyk etdi.
Ol şu döwrüň içinde daşary işler we kanunçylyk boýunça Komitetleriň işine-de ýolbaşçylyk etdi. Onuň aýaly doktor Jill Baýden kollejiň professory. Josef R.Baýden bilen Jill Baýdeniň kämillik ýaşyna ýeten üç çagasy bar. Şolardan biri Beu Baýden Yrakda gulluk eden harby weteran.


text:
“News of the World” neşiriniň adamlaryň telefon ýazgylaryny bikanun diňlemegi boýunça dörän galmagal sebäpli Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron ýurduň parlamentinde sorag edildi.
Kameron “News of the World” gazetiniň ozalky redaktory Andi Koulsony geçen ýyl näme üçin özüniň aragatnaşyk boýunça baş resmisi edip belländigini düşündirdi.
Koulson şu aýyň başynda “News of the World” gazetiniň telefonlary bikanun diňlemeginden habarly bolandygyndan şübhelenilip, tussag edilipdi.
Häzir çykmasy ýatyrylan “News of the World” gazetiniň ýüzlerçe saýlama alymyň, syýasatçylaryň, žurnalistleriň, merhum britan esgerleriniň we öldürilen ýetginjegiň telefonlaryndaky ses ýazgylaryny bikanun diňleýişi boýunça derňew işleri geçirilýär.


text:
Pakistanyň ozalky prezidenti Perwez Muşarraf anna güni suda özüni tabşyrandan soň, polisiýa edarasyna alnyp gidildi. Onuň polisiýada sorag edilip, sud prosesine çenli ýene azyndan iki gün polisiýanyň tussaghanasynda saklanjakdygy habar berilýär.
Mundan bir gün öň, penşenbe güni Yslamabadyň sudy Perwez Muşarrafyň tussag astyna alynmalydygy barada karar çykarypdy. Emma suduň zalynda Muşarrafyň janpenalary onuň tussag edilmegine ýol bermän, ony zaldan alyp çykypdylar.
Perwez Muşarrafyň aklawçylary onuň tussaglyga alynmagyna garşy şikaýat bilen Ýokary suda ýüz tutjakdyklaryny aýdýarlar.
Soňky ýyllar dört ýyl daşary ýurtlarda bosgunlykda ýaşan 69 ýaşly Perwez Muşaffar ýakynda Pakistana dolanyp barypdy. Ol 11-nji maýda geçiriljek parlament saýlawlaryna gatnaşmaklygy planlaşdyrýar.
Emma Pakistanyň kanun goraýjy organlary oňa ýurda liderlik eden ýyllarynda sudlaryň birnäçe sudýasyny, şol sanda Ýokary suduň sudýasyny-da wezipelerinden bikanun çetleşdirmekde aýyplama bildirýärler.


text:
Koreý ýarym adasynda ýagdaýyň birden ýitileşmegine halkara jemgyýetçiligi alada bildirýär.
Günorta Koreýanyň adalarynyň birini Demirgazyk Koreýanyň oka tutmagyny ABŞ üzül-kesil ýazgardy we agressiw hereketleri bes etmegi Phenýandan talap etdi.
Bu oka tutuşlygy Ýewropa Bileleşigi hem ýazgardy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow: “Kim adany oka tutmagy gurnan bolsa, ol ýazgarylmaga mynasypdyr” diýdi we ýagdaýy köşeşdirmäge çagyrdy.
Hytaý taraplaryň ikisini-de sowukganlylyga we Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy boýunça altytaraplaýyn gepleşikleri dikeltmäge çagyrdy.


text:
Penşenbe güni Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Daglyk Garabag regiony üçin zerur bolan halatynda öz ýurdunyň Azerbaýjan bilen gaýtadan söweşe girmäge-de taýýardygyny aýtdy.
Bu barada Orsýetiň «Eho Moskwy» radiosyna beren interwýusynda Serž Sarkisýan Daglyk Garabagy Azerbaýjanyň eýelän halatynda ol ýerdäki ermeni ilatynyň Azerbaýjan tarapyndan zor bilen göçüriljekdigini aýdyp, şeýle ýagdaýyň öňüni almak üçin Ermenistanyň Daglyk Garabagy goramaga taýýardygyny nygtady.
1990-njy ýyllaryň başynda bu iki ýurduň arasynda bolan uruşdan soň, Daglyk Garabag regiony Ermenistan tarapyndan goldanylýan ermeni separatistik güýçleriniň kontrollygynda galypdy. Şol uruşda jemi 30 müň töweregi adam ölüpdi.


text:
7-nji maýda Aşgabatda Türkmenistanyň halk artisti, meşhur aýdymçy Myrat Sadykow 77 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Sowet häkimiýeti ýyllarynda Myrat Sadykow türkmen we rus dillerinde özüniň ussatlyk bilen ýerine ýetiren aýdymlary bilen giň halk köpçüliginiň söýgüsini gazanmagy başarypdy.
Ol 1970-nji ýyllarda Türkmenistanyň “Güneş” wokal-instrumental ansamblyny ilkinji döredijileriň biri bolupdy we bu ansambla uzak wagtlap çeper ýolbaşçylyk edipdi.
Sowet häkimiýeti ýyllarynda Myrat Sadykow ozalky SSSR-iň dürli respublikalarynda aýdym-saz festiwallaryna we uly konsertlere-de gatnaşyp, doganlyk halklaryň arasynda-da uly meşhurlyk gazanypdy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň häkimiýetleri köpsanly beýleki zehinli döredijilik işgärleri bilen birlikde, Myrat Sadykowyň-da döredijiligine goldaw bermediler we onuň döredijiligi soňky nesilleriň arasynda tanalmady.
Azatlyk Radiosynyň bu gezekki medeni programmasynda dünýädäki kabir medeni täzelikler bilen birlikde Myrat Sadykowyň ömri we döredijiligi barada-da giňişleýin gürrüň edilýär.
Şu medeni programmany diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Köpugurly sport toplumynda kaşaň «Olimpiýa» myhmanhanasy gururldy
450 adama niýetlene dokuz gatly bina ýokary wezipeli adamlara, hormatly myhmanlara we wekilýetlere niýetlenendir. Kaşaň bezelen we ergonomik otelde Ýewropa äheňli nusgawy bezegler Gündogar bezegleri bilen sazlaşykly utgaşýar. Jaýlaryň ýokary hilli düşegi, döwrebap bezeg materiallary, dünýä belli haryt öndürijileriň mebelleri, otaglaryň oňaýly ýerleşdirilmegi we çyra bezegleri, hyzmatlaryň oýlanşykly düzülmegi onuň ýokary derejelidigini görkezýär. Myhmanhanada ýaşalýan kaşaň VIP otaglar, mejlisler we işewür duşuşyklar üçin otaglar, resmi kabul edişlikler we banketler üçin zallar, sport-sagaldyş toplumy, SPA-merkezler, fitnes-salonlar, açyk we ýapyk howdanlar, hammamlar, saunalar, owkalama otaglary göz öňünde tutulan.


text:
Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafini we ýurduň paýtagty Tripolini goramaly harbylar boýun egdiler diýip, Milli geçiş geňeşiniň maglumat ministri Mahmut Şammam “Associated Press” agentligine aýtdy.
Paýtagt Tripoliniň merkezindäki Ýaşyl meýdanda Milli geçiş geňeşiniň baýdagy pasyrdaýar. Käbir ýerde Kaddafiniň tarapdarlary garşylyk görkezseler-de, paýtagt gozgalaňçylaryň kontrollygynda.
Ministriň sözlerine görä, goşun bölümleriniň serkerdesi gozgalaňçylaryň tarapyna geçip, öz esgerlerine ýaragy taşlamak barada buýruk beripdir.
Ýekşenbe güni Tripolide bolan metbugat konferensiýasynda Liwiýa hökümetiniň wekili Mussa Ibragim gozgalaňçylary göni goldamakda NATO-ny aýyplady.
“NATO Tripolini we onuň eteklerini bombalamagy çaltlandyrdy. Şu göni we yzygiderli goldaw netijesinde gozgalaňçylar beýik milletiň parahat paýtagtyna girdi” diýip, Mussa Ibragim aýtdy.
Ibragim iki tarapdan 1,300 töweregi adamyň ölendigini habar berdi. Gozgalaňçylar ölenleriň ýüzlerçedigini aýtsalar-da, anyk san bermeýärler.
Bazar güni agşam Kaddafi soňky gije-gündizde ikinji gezek halka ýüzlenme bilen çykyş edip, olary “öz nebiti we öz topragy üçin” ýaraglanmaga, şäheri “kolonializmiň agentlerinden” arassalamaga çagyrdy.
Liwiýaly gozgalaňçylar Muammar Kaddafiniň iki ogluny - uly ogly Muhammedi we atasynyň ornuny eýelär diýilýän Seýf al-Islamy ele saldylar diýip, Milli geçiş geňeşiniň başlygy Mustafa Adel Jalil “Al-Jazeera” telekanalyna habar berdi.
Suduň öňünde jogap bermegi üçin Seýf al-Islama aýawly çemeleşiljekdigini ol sözüniň üstüne goşdy.
Seýf al-Islamyň ele salnandygyny Halkara jenaýat sudunyň wekili hem tassyklady. Sud ony harby jenaýatlarda aýyplaýar.
Bu aralykda, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama: “Liwiýada Muammar Kaddafiniň režimi çagşamagyň gyrasynda dur” diýdi we mundan beýläk boljak gandöküşlikden gaçmak üçin ony häkimiýetden çekilmäge çagyrdy.
Ýekşenbe güni gije ýaýradylan Obamanyň beýannamasynda Liwiýa halkynyň hukuklaryny goramagyň, bu ýurtda gysga wagtda demokratiýa geçmegiň hatyrasyna ABŞ-nyň öz ýaranlary bilen bilelikde hereket etjekdigi bellenýär.
Dokumentde liwiýaly gozgalaňçylar tarapyndan döredilen Milli geçiş geňeşi bilen ABŞ-nyň hyzmatdaşlyga taýýardydygy hem aýdylýar.


text:
Eýranyň milli puly rialyň dollardaky hümmeti soňky hepdelerde görnetin aşak gaçdy we bu ýagdaý ýurduň ykdysadyýeti baradaky şübheleriň güýçlenmegine getirdi.
Eýranlylaryň arasynda dollara bolan talabyň birden ösmegi bilen tähranly pul söwdagärleriniň käsiniň dollar satmalaryny bes edendigini aýdýarlar.
Ýurduň milli pul birligi bolan rialyň hümmetiniň dollaryň garşysynda birden aşak gaçmagy bilen Eýranyň uzak möhletli ykdysady gelejegi babatdaky şübheler görnetin ýokarlandy.
Geçen hepde halkara sanksiýalarynyň ykdysadyýete ýetiren täsiri astynda rial amerikan dollarynyň garşysynda 13 prosent aşak gaçdy.
Dollara bolan isleg artdy
Bu ýagdaý biznesmenleriň we ýönekeý adamlaryň arasynda dollara bolan islegiň birden ösmegine, pul çalşylýan ýerlerde uzyn nobatlaryň döremegine getirdi. Tähranda pul söwdagärleriniň käsiniň dollar satmalaryny bes edendigi hem aýdylýar.
Häzir Eýranyň Merkezi bankynda bir dollar 10.700 rialdan satylýan bolsa, beýleki alyş-çalyş nokatlarynda bir dollar 10. 900 rialdan satylýar. Merkezi bankyň başlygy Mahmud Bahmani 30-njy sentýabrda rialyň dollardaky hümmetiniň şu hepde «kadaly nyrha», yagny bir dollaryň bahasynyň 10.600 riala dolanyp geljegini aýtdy.
Ol eýranlylary rialy daşary ýurt pullaryna ýa altyna çalyşmaga howlukmazlyga çagyrdy we bankda nagt pul ýetmezçiliginiň ýokdugyny nygtady.
Dollaryň gymmatlamagy gazetlerde kesgin sözbaşylaryň köpelmegine we ýurduň ykdysady ýagdaýy barada dürli çaklamalaryň öňe sürülmegine getirdi.
Pul söwdagäri Mehdi Täjik käbir kärhanalaryň pul durnuksyzlygy sebäpli öz gapylaryny ýapmaga, işlerini togtatmaga mejbur bolandygyny aýdýar: «Pul durnuksyzlygy sebäpli bazar bir hepde ýapyk durdy. Şu sebäpden biz hiç bir söwda edip bilmedik. Söwda nokatlarynyň bir topary bahalar durnuklaşýança, söwdany duruzmaly boldy. Häzir bahalar durnuksyz».
Hökümeti günäleýärler
Söwdagärleriň käsi pul çalşygynyň derejesiniň kadasyzlygy üçin hökümeti günäleýärler. Tähranly Jawad “Roýter” habar agentligine beren gürrüňinde hökümet dollaryň bahasyny bilkastlaýyn gymmatlatdy diýip pikir edýändigini aýtdy: «Amerikan dollarynyň bahasynyň üýtgäp durmagy we pul alyş-çalşygy hökümetiň elindäki zatlar. Hökümet bu ýagdaýy daşary ýurtlar bilen alyş-çalyş bahalaryny ýokarlandyrmak üçin döretdi».
49 ýaşly Amir bolsa “Roýter” habar agentligine beren gürrüňinde rialyň hümmetiniň aşak gaçmagynyň Eýranyň ykdysadyýeti barada bir topar sorag döredendigini aýtdy: «Diňe eýranlylar däl, öz ýurdunyň puly bilen daşary ýurt pulunyň alyş-çalşygynda we ykdysadyýetinde bolýan bular ýaly ýygy üýtgeşmelerde islendik jemgyýet alada galsa gerek».
Eýranyň banklary BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň girizen sanksiýalarynyň nyşanasyna öwrüldi. Birleşen Ştatlaryň Kongresi, Ýewropa Bileleşigi – bularyň hemmesi birleşip, Eýrany ýadro programmasyny togtatmaga yrjak bolýarlar.
Günbatar Eýranyň ýadro programmasyndan maksat atom bombasyny edinmekdir öýdýär, Tähran bolsa bu aýyplamany ret edýär.
Londonly ykdysatçy Mehrdad Emadi dollaryň bahasynyň gymmatlamagynyň sebäbini eýranlylaryň ýurduň ykdysady gelejeginden gorkulary we ynamdar pul gözlemegi bilen düşündirýär.


text:
Aşgabat, 26.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan edebi-çeper kitaplaryň birbada birnäçesi okyjylara ýetirildi.
Olardan biri edebi mirasymyzyň ajaýyp eserleriniň biri bolan Feridetdin Attaryň «Weliler hakda rowaýatlar» eseridir. Bu kitapda halkyň arasynda meşhur şahslar Abu Sagyt Abul Haýyr (Mäne baba), Aby Fazul Hasan Sarahsy, Abu Bekir Şibli, Ybraýym Edhem ýaly welileriň syrly dünýäsinden söhbet açylýar.
Täze çapdan çykan kitaplaryň arasynda türkmen edebiýatynyň görnükli wekilleriniň biri, Türkmenistanyň halk ýazyjysy Durdy Haldurdynyň goşgulary hem-de poemalary ýerleşdirilen kitaby durşuna watançylyk duýgularyna beslenendir. Bu kitapda şahyryň okyjylaryň gyzgyn söýgüsini gazanan «Dostumyň ýadygärligine» atly goşgusy hem bar.
Ýazyjy Goçy Annasähedowyň «Synag ýoly» ady bilen çapdan çykan hekaýalar, ertekiler ýygyndysyndaky eserlerde Watana, ene-ata, mukaddes ojaga, söýgä wepalylyk wasp edilýär.
Zehinli kyssaçylarymyzyň ýene biri Serdar Ataýewiň täze kitaby «Ýaşaýyş yşky» diýlip atlandyrylypdyr. Kitaba ýazyjynyň Horezm şazadasy Jelaletdiniň ata Watany, ene topragy goraýşy hakda taryhy, şeýle-de durmuşy hem-de pelsepewi eserleri girizilipdir.
Şeýle eserleriň ýaşlary watançylyk ruhunda terbiýelemekde, olaryň kämil ynsanlar bolup ýetişmeklerinde mynasyp orny bardyr.


text:
Sişenbe güni Ak Tamyň metbugat wekili Robert Gibbs Eýranyň prezidenti Ahmedinejadyň sentýabrda BMG-niň Baş assambleýasynda prezident Obama bilen gepleşikler geçirmek baradaky teklibini ret etdi.
Gibbsiň sözlerine görä, eger Tähranyň hakyky niýeti bar bolsa, onda Eýranyň bikanun ýadro programmasyny diskussiýa etmäge taýýardygyny Obamanyň adminstrasiýasy mydama aýtdy. Emma şeýle niýet ýok diýip, Gibbs sözüne goşdy.
Golaýda Ahmedinejad döwlet telewidineýesinde eden çykyşynda Obama bilen ýüzbe-ýüz oturyp, medianyň öňünde global meseleleri maslahatlaşmaga taýýardygyny aýtdy.


text:
Siriýanyň hökümet güýçleri Hama şaherinde hökümete garşy demonstrasiýalara çykan protestçilere garşy hüjümlerini artdyrýarlar.
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, şäher oka tutulyp, onuň merkezinde hökümetiň tanklary ýerleşdirilipdir.
Siriýanyň hökümet goşunlarynyň Hama şäherindäki protestçilere garşy amala aşyran hüjümi halkara jemgyýetçiliginde berk ýazgaryldy.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi sişenbe güni Siriýadaky gandöküşlik boýunça maslahatyny dowam etdirdi, ýöne oňa gatnaşyjylar rezolusiýa babatda bir ylalaşyga gelip bilmediler.
Bäş aý mundan ozal Siriýada hökümete garşy protestler başlaly bäri, bu ýerde 1,800-e golaý adamyň heläk bolandygy çaklanýar.


text:
Şu ýylyň aprel aýynyň 14-inе Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň sergiler jaýynda ajaýyp bedewlerimiziň keşpleri suratlandyrylan çeper eserleriň sergi-bäsleşiginiň dabaraly açylyşy boldy. Bäsleşige Diýarymyzyň dürli künjeklerinden suratkeşler, Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň we Türkmen döwlet ýörite çeperçilik mekdebiniň halypa mugallymlary we talyp ýaşlary ahalteke bedewleriniň waspy ýetirilen nakgaşçylyk, heýkeltaraşlyk, haly, gobelen, zergärçilik we keramika işleri bilen gatnaşdylar. Bu işlerde olaryň dürli çeper çözgütlerini, sungat tilsimleriniň ussatlarça ulanylyşyny görmek bolýar.
Sergide bedew gözelligini wasp edýän, şekillendiriş we amaly-haşam sungatyna degişli 600-den gowrak eserler görkezilýär. Olarda ata-babalarymyzyň peýdalanan çeperçilik tilsimleri döredijilikli peýdalanylýar. Bu bolsa häzirki döwürde şekillendiriş we amaly-haşam sungatynda däp-dessurlaryň we täzeçilligiň özboluşly sazlaşygyny ýüze çykarýar. Sergide TDÇA-nyň halypa mugallymlary Saragt Babaýewiň, Polat Mämiýewiň, Parahat Gapançaýewiň, Rahman Rahmanowyň, Berdimyrat Toýçyýewiň, Baýram Nuryýewiň, Oguljennet Mollaýewanyň, Altyn Muhammedowanyň, Aýjemal Çaryýewanyň hem-de talyplar Akmyrat Rozyýewiň, Hanmyrat Hanowyň, Myratmergen Kulyýewiň, Annaly Hallyýewiň, Rustam Kurbanowyň, Ahat Mälikowyň, Maksat Nurmedowyň, Serdar Agaýewiň, Gülara Babaýewanyň işleri öz çeper çözgütleri we kämilligi bilen aýratyn tapawutlanýar.
Sergi-bäsleşikde türkmen bedewleriniň gözelliginiň özboluşly waspy olaryň türkmen halkynyň geçmişinde-de, şu gününde-de, gelejeginde-de aýratyn ornunyň bolandygyna we boljakdygyna güwä geçýär.
Sergide görkezilen işleri biziň fotoreportaž bölümimizde görüp bilersiňiz.
Bäsleşige gatnaşanlaryň ählisine üstünlik arzuw edýäris!


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan prezident Nikolýa Sarkozä ýüzlenip, Fransiýada Osmanly türkleriniň ermenilere garşy genosidi amala aşyrandygynyň inkär edilmegini jenaýat hökmünde kesgitlejek kanuny böwetlemäge çagyrypdyr.
“Anadoly” habar agentliginiň berýän maglumatyna laýyklykda, Erdogan prezident Sarkozä ýollan hatynda “eger-de Fransiýanyň parlamenti bu kanuny makullasa, onda munuň iki ýurduň özara gatnaşyklaryna oňaýsyz täsirini ýetirjekdigini” belläpdir.
Ermenistanyň nygtamagyna görä, Birinji jahan urşy döwründe, Osman imperiýasy dargap başlanda, 1,5 milliona golaý ermeni türkler tarapyndan öldürilipdir.
Türkiýe “genosid” sözüniň ulanylmagyna garşy çykyp, şol döwürde 300 müňden - 500 müň aralygynda ermeniniň, azyndan şonça-da türküň hem ölendigini öňe sürýär.
Fransiýanyň aşaky palatasy bu kanun proýektini 22-nji dekabrda maslahatlaşar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Waşingtonyň Demirgazyk Koreýa garşy täze sanksiýalary girizjekdigini yglan etdi. Ol bu pikirini çarşenbe güni Günorta Koreýanyň resmileri bilen geçiren duşuşygyndan soň aýtdy.
“Biz Demirgazyk Koreýanyň ýaraglary satmagyna, ýaraglary we ýarag öndürmek boýunça ulanyp boljak önümleri edinmegine garşy täze sanksiýalary girizmek boýunça çäre göreris” diýip, Klinton aýtdy.
Klinton we ABŞ-nyň Goranmak sekretary Robert Geýts Günorta Koreýany goldamak maksady bilen Seula sapar etdiler. Bu sapar Demirgazyk Koreýa tarapyndan Seulyň gämisiniň weýran edilmeginiň yzýanyna gabat geldi.
46 adamyň ölümine sebap bolan şol wakanyň Demirgazyk Koreýa tarapyndan amala aşyrylanlygy halkara derejede geçirilen barlaglaryň netijesinde anyklandy. Emma Demirgazyk Koreýa bu aýyplamany ret edýär.
Klinton we Geýts Günorta Koreýanyň daşary işler we goranmak ministrleri bilen duşuşdylar. Gepleşiklerden soň ýaýradylan beýanatda Phenýana ýüzlenilip, şeýle agressiýalara garşy berk çäre görüljekdigi duýduryldy.
Ýekşenbe güni Günorta Koreýanyň deňiz güýçleriniň gatnaşmagynda harby türgenleşik geçiriler.


text:
1-nji noýabrda Türkmenistanda welaýat, etrap we şäher halk maslahatlaryna saýlawlar üçin kandidatlary hasaba almak kampaniýasy başlandy.
Şu ýylyň 5-nji dekabrynda geçiriljek saýlawlar üçin kandidatlary öňe sürmek prosesiniň saýlawlaryň 45 gün öňünden, ýagny oktýabar aýynyň ortalarynda başlananlygy we munuň Türkmenistanyň milli kanunlaryna doly gabat gelýänligi türkmen metbugatynda nygtaldy.
Türkmenistanda 5-nji dekabrda welaýat, etrap we şäher halk maslahatlaryna geçiriljek saýlawlar baradaky resmi maglumatlarda köpçülikleýin habar serişdeleriniň aktiwliginiň milli saýlaw kampaniýasynyň demokratik häsiýetini tassyklaýjy tarapy bolup durýanlygy bellendi.
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýew welaýat, etrap we şäher halk maslahatlaryna saýlawlar üçin 1-nji noýabrda başlanan dalaşgärleri hasaba almak kampaniýasy barada köpçülige berilýän maglumatlaryň esasan ýerli saýlaw komissiýalarynyň düzümine degişlidigini belledi.
Öňki-öňkülik…
O.Hallyýew pagta ýygym kampaniýasynyň gyzgalaňly döwrüne gabat gelen dalaşgärleri hasaba almak işiniň entek doly güýjüne girmänligini belledi, emma ýurduň saýlaw prosesindäki ozalky tejribelerinden tapawutly ýagdaýyň häzirlikçe göze ilmeýänligini aýtdy.
Türkmen metbugatyna görä, welaýat, etrap we şäher halk maslahatlaryna geçiriljek saýlawlar ýurduň saýlaw sistemasynyň halkara standartlaryna gabat gelýänligini görkezer. Emma, Türkmenistanyň saýlaw prosesi babatynda aýdylanda, garaşsyz synçylar demokratik düşünjeleriň ulanylmagyna esas ýok diýip, hasap edýärler.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Sanobar Şermatowa Türkmenistanyň saýlaw tejribeleri we ýakynda parlament saýlawlaryny tamamlan Gyrgyzystandaky ýagdaýlaryň arasynda deňeşdirme geçirdi. Onuň pikiriçe bu ýurtlaryň ikisinde-de demokratiýa ýok, emma olaryň tapawutly taraplary bar.
“Türkmenistan we Gyrgyzystan birek-birekden düýpgöter tapawutlanýan ýurtlar, emma olaryň ikisinde-de demokratiýa ýok. Men Günbatar döwletleriniň ösen demokratik tejribelerini göz öňünde tutup adýaryn. Emma şonda-da ýurtlaryň arasynda uly tapawut bar” diýip, S.Şermatowa aýtdy.
Şübhe bildirilýär
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Sanobar Şermatowanyň aýtmagyna görä, Türkmenistanda bar zat gözegçilik astynda amala aşyrylyp, her bir dalaşgär ýörite barlagdan geçirilensoň ýokarda tassyklanýan bolsa, Gyrgyzystanda dalaşgärler partiýalar tarapyndan hödürlenýär.
Şu günler Aşgabatda “Türkmenistanyň saýlaw sistemasyny we prosesleri berkitmek” boýunça seminar geçirilýär. Merkezi saýlaw komissiýasynyň BMG bilen bilelikdäki proýektiniň çäginde amala aşyrylýan bu çäräniň ýurduň welaýatlarynda hem geçiriljegi ýerli metbugatda habar berildi.
Emma S.Şermatowa şeýle çäreleriň ýurduň demokratiýa tarap öwrülmegine oňly täsir ýetirjegine şübhe bildirdi. Bilermen Türkmenistanda demokratik özgerişlikleriň döräp başlamagy üçin jemgyýetde syýasy aktiwligiň bolmalydygyny nygtady.
“Türkmenistanyň häzirki häkimiýetleriniň demokratiýa üçin ýokardan şert döretjegine düýpden ynanmaýaryn. Eger aşakdan isleg bildirilip, talap edilmese hiç hili özgerişlik bolmaz. Bu öz-özüni dolandyryjy organlaryň düzümine dalaşgärleri hasaba almak meselesine hem degişli” diýip, S.Şermatowa aýtdy.
Saýlawlardan nämä garaşylýar?
Türkmenistanly žurnalist Osman Hallyýewiň sözlerine görä, Türkmenistanda ýerli halk maslahatlaryna saýlawlar üçin dalaşgärleri hasaba almak boýunça geçirilýän çärelere şu günler jemgyýetde örän az gyzyklanma bildirilýär. Üstesine, ýerli ilat ýerli halk maslahatlarynyň ygtyýarlyklaryna we ukybyna ynamsyz garaýarlar.
“Welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň wekillerinden halkyň görýän peýdasy ýok. Olardan hiç zada garaşylanogam. Şonuň üçin adamlarda bu saýlawlara gyzyklanma-da, öz dalaşgärlerini hödürlemek baradaky aktiwligem, tama-da ýok” diýip, O. Hallyýew aýtdy.
Emma Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň maglumatlarynda dekabr aýynda ýerli halk maslahatlaryna boljak saýlawlara şu günki görülýän taýýarlyklaryň açyklygy we alternatiw esasda geçirilýänligi bilen tapawutlanýanlygy bellenildi.
Şeýle-de häzirki saýlaw kampaniýasynyň Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň türkmen jemgyýetini mundan beýläk-de demokratiýalaşdyrmak syýasatynyň maksada laýyk durmuşa geçiriliýänligine “nobatdaky subutnamadygy” habar berildi.


text:
Düýn Hytaý özüniň Parahatçylyk boýunça baýragynyň gowşurylyş dabarasyny geçirdi.
Hytaý bu çäräni Nobel komitetiniň hytaýly dissident Lia Şiabony Parahatçylyk boýunça Nobel baýragy bilen sylaglamagyna jogap hökmünde amala aşydy.
“Konfusiniň Pahatçylyk baýragy” diýlip atlandyrylan bu baýrak Taýwan bilen Hytaýyň özara parahatçylyk gatnaşyklaryny ösdürmek ugrunda eden tagallarlary üçin Taýwanyň oňki wise-prezidenti Lien Çana berilmeli edildi.
Emma, Lien Çanyň edarasynyň aýtmagyna görä, Lieniň bu baýrak barada hiç hili habary ýok, şeýle-de ol munuň bilen baglylykda Pekine barmaga meýil etmeýär.
Hytaý Nobel komitetiniň Parahatyçlyk boýunça baýragy Liu Şiabo bermek barada kabul eden kararyny gahar bilen kabul edipdi.


text:
Eýranda 2009-njy ýylda bolup geçen jedelli prezident saýlawlarynyň yz ýany bilen köpçülikleýin protest hereketleri başlanypdy. Şol wagt hem “Facebook” sosial ulgamy protestçileriň habar hem-de maglumat ýaýratmagynda esasy çeşmä öwrülipdi. Hatda Eýranyň resmileri “Facebook” sosial ulgamyny Yslam respublikasyna garşy “Ýumşak uruşda” ulanylýan bir ýarag hökmünde häsiýetlendiripdiler.
Şeýlelikde häzirki wagtda Eýrandaky ulanyjylar sosial medialardaky websahypalaryna girmek üçin dürli böwetlerden geçmeli bolýarlar. Döredilen şol böwetlere boýun egmedikler režimiň “Facebook” sosial ulgamyny petiklemek üçin edýän synanyşyklaryndan baş alyp çykmak maksady bilen proksi serwerlerden peýdalanýarlar.
Režimiň goldamaýan bu sosial ulgamy ýakynda Eýranyň demirgazyk-günbatarynda bolup geçen tragiki ýertitremede horluk çekenleriň janyny halas ediji gural hökmünde hyzmat etdi. 300-den gowrak adamyň heläk bolmagyna we müňden gowrak adamyň öýsüz galmagyna getiren Azerbaýjan welaýatynyň gündogarynda 11-nji awgustda ýüz beren ýertitremäniň yz ýany “Facebook” ulanyjylar kömege bardylar.
Aglabasy eýranly žurnalistlerden ybarat adamlar şol tebigy apat bilen baglanyşykly ygtybarly habar hem-de maglumat ýygnamak we ýaýratmak maksady bilen "Facebook" sosial ulgamynda ýörite topar döretdiler
.
Garaşsyz žurnalist Sasan Agaý ýaly köp habarçylar maglumat ýygnamak üçin ýertitremeden zyýan çeken şol etrapdyr obalara bardylar. Agaý ýertitremeden bir gün soň ýazan habarynda şeýle diýýär: "Men Warzagandaky iki sany ýer bilen ýegsan bolan obadan geldim. Tährandan getiren ähli zatlarymyz adamlara paýlandy, ýöne ol okeanda bir damja ýaly boldy. Biz bu gün Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetiniň işine syn etdik. Adamlar jesetleri äkidýärdiler, ýaralylary we öýsüzleri bolsa çadyrlarda ýerleşdirýärdiler. (Olaryň ýagdaýlary gowy däldi). Häzirki esasy problema – ilaty içimlik suw hem-de iýmit bilen üpjün etmek".
Başga bir topar
Ýertitreme bilen bagly iş alyp barýan beýleki bir “Facebook” topary hem 140 müň töweregi agzasy bolan "Ayal-Erkek deňdir" topary
bolup, ol öz agzalaryny Eýranyň ähli şäherlerinde gurlan gan tabşyrylýan merkezlere barmaga çagyrýar.
Gan tabşyrylyşyny gören şaýatlaryň berýän maglumatyna görä, çagyryş özüni ödäpdir. Adamlar ýertitremäniň bolan agşamyndan başlap gijäniň ýarsyna çenli boşan gan banklaryny doldurmak üçin nobata durupdyrlar.
"Men Tähranyň gan banklarynyň birinde işleýärin" diýip, Ahmet Duşenbe güni sosial ulgamynda çap eden habarynda ýazypdyr: "Men adamlaryň gan bermek üçin şeýle yhlaslydyklaryny ilkinji gezek gördüm. Mundan ozal hemişe biz adamlary gan bermekleri üçin çagyrardyk, olary bu maksat üçin höweslendirerdik, bu barada bildirişler ýaýradardyk”.
Şeýle hem ýurduň içindäki hem-de daşyndaky “Facebook” ulanyjylar halas bolanlara işjeň kömek etmäge synanyşýarlar. Bu ulanyjylar şeýle krizis ýagdaýynda nämelere zerurlyk duýulýandygy baradaky öz maglumatlaryny başga adamlar hem-de ýertitremäniň täsiri duýulan territoriýa öz islegi boýunça gitmek isleýänler bilen geňeşýärler we paýlaşýarlar.
Sanksiýalar
Şeýle hem daşary ýurtda ýaşaýan onlarça eýranlylar pul ýygnaýarlar. Emma olaryň ýygnan pullarynyň ýurda iberilmegine Eýrana garşy girizilen sanksiýalar böwet bolýar.
13-nji awgustda ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland gumanitar tagallalara goşant goşmak isleýän amirkalylaryň söwda-satyga degişli bolmadyk käbir maliýe serişdelerini Eýrana ibermäge mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy.
Şeýle hem Ýewropa Bileleşiginiň Ynsanperwer kömek hem-de Raýat goragy komissiýasy Eýrana gumanitar kömegini teklip etmäge taýýardygyny bildirdi.
Emma, muňa garamazdan, Eýranyň bank ulgamyna girizilen agyr sanksiýalar sebäpli, adamlar tarapyndan iberilen pullaryň barmaly ýerlerine nädip gowuşjagy häzirlikçe nämälimligine galýar.
Italiýada ýerleşýän Adam hukuklaryny goraýjy aktiwist Amir Raşidi ýygnanan kömek pullaryny Eýrana ugratmaga eden synanyşyklary barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: "Sanksiýalar sebäpli biz indi şol pullary Eýrana äkider ýaly adam tapmaly. Sebäbi Eýrana pul ibermek mümkin däl. Şol adam şu pullary alyp gitmäge we ony Eýrana baryp ýurduň öz puluna çalyşmaga razy bolmaly, ýöne bu aňsat däl".


text:
Amerikan polisiýasy geçen hepdede Ak Tama ok atmakda gümän edilýän adamy ele saldy.
Resmileriň maglumatyna görä, 21 ýaşly Oskar Ortega-Hernandez Pensilwaniýanyň ýerli güýçleri tarapyndan tutulypdyr. Resmiler onuň näme maksat bilen şeýle hereket edendigini aýtmadylar.
Geçen anna güni Ak Tama iki ok atylypdy, hiç kime şikes ýetmändi.
Soňky gezek Ak Tama 1994-nji ýylda ok atylypdy. Şonda Fransisko Martin Duran prezident Bil Klintony öldürmek üçin ýarym-awtomatik ýaragdan 27 gezek ot açypdy. Onda hiç kime zeper ýetmedi. Duran 40 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
“The Wall Street Journal” neşri ABŞ-nyň harbylarynyň indiki dört ýylyň dowamynda daşary ýurtlaryň howa giňişliklerinde sürüjisiz uýçarlary arkaly amala aşyrýan uçuşlarynyň sanyny artdyrmagy planlaşdyrýandygyny habar berdi.
Pentagonyň plany barha köpelýän konflikt zonalarynda aňtaw we zarba urmak mümkinçiliklerini artdyrmak maksadyny öz öňünde goýýar. Gündeki uçuşlaryň häzirki 61 sandan 2019-njy ýyla çenli 90 ýetirmek göz öňünde tutulýar.
Bu çäre Ukrainada, Yrakda, Siriýada, Günorta Hytaý deňzinde we Demirgazyk Afrikada goşmaça gözegçilik etmegi üpjün edip biler.
Şeýle-de Pentagonyň howa zarbalarynyň möçberini artdyrýar.
ABŞ-nyň howa güýçleri häzirki wagtda esasan sürüjisiz uçarlar missiýasyny amala aşyrýar.


text:
German parlamentiniň aşaky öýi penşenbe güni Ýewropanyň maliýe durnuklylyk edarasynyň peýdasyna goldaw sesini berdi. Bu edara Ýewropa Bileleşiginiň adatdan daşary kömek fondy bolup, maliýe kynçylygyna düşen ýurtlara ýardam berýär.
Başda koalision deputatlaryň birnäçesi bu ses berişlige garşy boljaklaryny aýdypdylar. Bu kansler Angela Merkeliň häkimiýetini çynlakaý gowuşgunsyzlyga salar öýdülýärdi.
Emma Merkel ses berişlikde oppozisiýa bil baglamasyz ýeňiş gazandy. Has anygy, 440 milliard ýewrolyk kömek fonduna 523 deputat goldaw bildirdi, 85 deputat bolsa garşy ses berdi, üç deputat saklandy.
Bu çärä indi parlamentiň ýokarky öýünde ses berilmeli.


text:
Ýemeniň paýtagty Sanada bazar güni üç müň töweregi student prezident Aly Abdalla Salehiň iş başyndan gitmegini talap edip, demonstrasiýa geçirdi.
Protest aksiýalary Ibb, Taiz şäherlerinde boldy.
Prezident Saleh oppozision partiýalary ýene-de gepleşiklere çagyrdy. Ol telekeçilere we ýerli syýasatçylara ýüzlenmesinde oppozisiýanyň kanuny talaplarynyň ählisini ara alyp maslahatlaşmaga taýýardygyny aýtdy.
Ýemende hökümete garşy demonstrasiýalar 10 gün bäri yzygiderli dowam edýär.
Mundan öň prezidentiň tarapdarlary bilen oppozisiýanyň çaknyşygynda bäş adam ýaralandy. Bir adamyň öldürilendigi-de habar berilýär. Ýöne IIM bu habary inkär edýär.
32 ýyl bäri häkimiýet başynda oturan Saleh 2014-ňji ýylda boljak prezident saýlawlarynda öz kandidaturasyny goýmajakdygyny aýtdy, emma oppozisiýa bu berilýän sözi ýeterlik hasap etmeýär.


text:
Düýn Eýranyň prezidenti Ahmedinejadyň aýtmagyna görä, Tähranyň urany baýlaşdyrjak 10 sany täze zawodlary gurmak plany BMG-nyň Atom energiýa guramasyna garşy däl.
Eýranyň döwlet telewideniýesiniň internet sahypasyndaky maglumata görä, Ahmedinejad Eýran täze zawodlary gurmak işini dowam eder diýdi. Olaryň bäşisi üçin ýer taýýarlanandygy aýdylýar.
Ahmedinejad öz hökümetiniň täze 10 zawody gurmak kararyna gelendigini noýabryň ahyrlarynda yglan etdi.
Mundan owal BMG-nyň Halkara Atom energiýa edarasy urany baýlaşdyrýan ikinji zawody Eýranyň gurmagyny tankytlady.
Şeýlede düýn Eýran BMG-nyň Atom partlamasynyň zarbaly tolkunlaryny hasaba almaga ukyply täze stansiýasyny Türkmenistanda gurmagyny tankytlady.
Şol stansiýany öz Atom işlerine gözegçilik etmek üçin ulanýanlykda Tähran BMG-ny aýyplady.


text:
Şenbe güni Mýanmara harby häkimiýetiň we oppozisiýanyň wekilleri bilen duşuşmak üçin BMG-niň baş sekretary Ban Ki-munuň apparatynyň ýolbaşçysy Wijaý Nambiar geldi.
Ol oppozisiýa lideri, ýakynda öý tussaglygyndan boşadylan Aung San Su Çi bilen duşuşdy.
Duşuşykdan soň žurnalistler bilen gürrüňde Su Çi ýokary derejeli diplomat bilen gepleşikleriň manyly bolandygyny, ýöne ýurduň öňünde duran köp sanly problemalary çözmek üçin kararalar işläp taýýarlamaga ýeterlik däldigini aýtdy.
Su Çi azat edilenden soň milli ýaraşygyň hatyrasyna harby režim bilen gepleşiklere taýýardygyny aýdypdy.


text:
22 ýaşyndaky amerikaly musulman žurnalisti Nur Taguri “Playboy” atly tanymal erotica žurnalynda esasy myhman bolup, onuň sahabynda suraty berildi. Ýöne onuň suraty žurnalyň adaty kadasyndan tapawutly ýagdaýda düşürülipdir, ýagny onuň ýalaňaç suraty ýok. Adaty eginbaşda, ýagny sport köwüşli we gaýyş penjekde bolupdyr. Ol žurnal üçin beren interwýusynda zenanlary tutanýerli bolmaga çagyrmak isleýändigini aýdypdyr.
Nur Taguriniň asly Liwiýalydyr. Günbatar Wirjinýada ýaşaýan Taguri ol ýerde dürli metbugat guramalarynda – “CBS” radiosynda, “CTV” telekanalynda we “Newsy” wideo-habar ulgamlarynda žurnalistika bilen meşgullanýar. Gepiň gerdişine görä belläp geçsek, ABŞ-nyň bir federal telekanalynda hijap bilen ekrana çykan ilkinji žurnalist hem hut şol 22 ýaşyndaky ýaş habarçy bolupdy.
“Playboy” žurnalynyň redaksiýasy oktýabr aýynda çapdan çykýan sanyny owaldan gelýän kadalary we düzgünleri bozup, jemgyýetde öňe saýlanan we şol sebäpden dürli kynçylyklara döz gelen şahsyýetleri esasy tema hökmünde saýlap almagy göz öňünde tutupdyr.
Bir gyz tutanýerli bolmak üçin näme etmeli?
Žurnalyň sahabynda Taguri özi üçin adaty bolan geýimde çykýar: gaýyş penjek we ak sport (keta) köwüşli. Özüniň aýtmagyna görä, ol gürrüňdeşlikde bir gyzyň tutanýerli bolmagy üçin näme etmelidigi barasynda söz açar.
Žurnalyň şol sanynda bir topar tanymal şahsyýetler bilen bilelikde aktrisa we wäşi Aleksandra Wong, ýazyjy Pol Bitti we balet karýerasyny goýbolsun edip pornobiznes älemine goşulmagy karar eden balerina Stoýa daga hem orun berler.
Nur Taguri Merilend uniwersitetiniň uçurumydyr. Ol “täze” amerikan žurnalistikasynda iň başarjaň ýaşlaryň biri hasaplanýar. Taguri şol bir wagtyň özünde, köpsanly motiwasiýa wideo-rolikleriniň hem awtory hökmünde meşhurlyk gazanandyr. Täze nesliň wekili bolan şeýle ýaş ukybyň Instagram sosial ulgamynyň ýyldyzlarynyň biridigini nygtap oturmaga hajat ýok bolsa gerek.
Taguri dünýä belli “TED” tälim portalynda hem birnäçe söhbetdeşlik geçiripdir. Ol özüniň ähli söhbetdeşliklerinde adamlaryň tapawutly milletinden ýa-da dininden utanmazlyga, olary ýaşyrmaga synanyşmazlyga çagyrypdyr we hemişe näme bolsa bolsun, öz arzuwlaryny amala aşyrmak üçin göreşmegi maslahat beripdir.
Onuň öz esasy arzuwy hijaply telewideniýä çykmak bolupdyr. Ol bu arzuwyna 2012-nji ýylda ýetipdi. Şonda ol “ABC” telekanalynda Amerikanyň taryhynda ilkinji gezek hijaply habarlar gepleşigini alyp barypdy.
Tankytlar hem bar: Musulman gyzy bilen “Playboy” dahyllymy?
Taguriniň aýtmagyna görä, “Playboy” žurnalyna çykmagyny onuň tanyş-bilişleri düýpden oňlamandyr. Köp adam erotika žurnalynyň daşynda musulman zenanyň boljakdygyny eşidip, ör-gökden gelipdir. Taguriniň bu karary sosial ulgamda hem dürli jedelleşiklere sebäp bolupdyr. Ony goldaýanlar bilen birlikde, bir musulmanyň şeýle görnüşdäki žurnala çykmagyny berk ýazgaryp, tankyt edenlerem bolupdyr. Ýöne žurnalistiň gürrüň bermegine görä, ol şeýle negatiw reaksiýalara üns bermezligi ýüregine düwüpdir.
“Playboy” žurnaly 1952-nji ýylda döredilipdi. Geçen asyryň 70-nji ýyllarynda 5-6 million tiraž bilen çap edilipdir. Ýöne soňky döwürlerde žurnalyň tiražy azalyp, 800 müňe çenli pese gaçypdy. “Playboy” internet gadaganlaryna eýerip “Facebook” we “Twitter” ýaly ýörgünli sosial medýa ulgamlaryndan peýdalanmak üçin, golaýda özüniň internet sahypasynda ýalaňaç zenanlaryň suratlaryny indiden beýläk çap etmezlik barasynda karara gelipdir.


text:
Ukrainanyň günbataryndaky taryhy Galitsina regionynda ýerleşýän bu şäher ýurduň iň halanýan arhitektura we medeni hazynalarynyň biri hasaplanýar. Ýöne soňky aýlarda Lwowyň ilaty öz taryhy şäherlerinde peýda bolan ýakymsyz ysdan şikaýat edip başladylar.
Şäherde himiki çökündi ýaly bolup görünýän, çüýrän ýumurtgalaryň we gözegçiliksiz lagym garyndylarynyň ýakymsyz ýiti ysynyň ýaýramagy zerarly, howa özboluşly porsy ysa gabsalýar. Ýakymsyz ysyň gaty erbet ýaýramagy sebäpli, köp ýaşaýjylar ýüzlerine marly maskasyny daňynmaga we çagalardyr demgysma keselli adamlary jaýyň içinde saklamaga başladylar.
Dört çaganyň ejesi Alýona, hapalanan howanyň öz maşgalasyna uzagyndan täsir etmeginden aladalanýandygyny aýdyp, şeýle diýdi:
"Eger bu diňe iki gün dowam eden ýakymsyz ys bolsady, onda bu taýda ýaşamak kyn bolmazdy. Ýöne munuň kadaly ýagdaýa öwrülendigi sebäpli, biz şäher häkiminden bu ýagdaýyň çözgüdini tapmagy haýyş edýäris."
Alýona, ýakymsyz howa bilen bagly protest bildirip, ýaňy-ýakynda Lwow şäher häkimliginiň öňünde ýygnanan kiçeňräk toparyň agzasydy. Şol protest çäresinde demonstrantlar "Biziň dem almaga hak-hukugymyz bar" diýlip ýazylan plakatlary göterip we ýerli hökümetiň herekete geçmegini talap edip, ýoldan geçýän adamlardan gol ýygnadylar.
Gadymdan gelýän mesele
Şäherlerdäki howanyň hili asyrlardan bäri mesele bolup gelyär. Taryhdan mälim bolşy ýaly, 1257-nji ýyllaryň başlarynda Angliýanyň korolewasy Eleanor şäheriň eteginde ýakylýan deňiz kömrüniň ysyndan ýüregi bulanyp, öz Nottingam galasyndaky öýüni terk edip gitmäge mejbur bolupdyr.
Ukrainanyň konstitutiýasy, 1986-njy ýyldaky Çernobyl pajygasynyň ekologiýa uran zarbasyny ykrar edip, ýurduň ekologik "howpsuzlygyny" we "deňagramlylygyny" üpjün etmegi öz boýnuna alypdy. Ýöne tankytçylaryň aýtmaklaryna görä, hökümet ýurduň senagat kärhanalaryna ýeterlik gözegçilik etmändir. Lwow şäheriniň ýaşaýjylary bu problemanyň erbet hem howply ýagdaýy döredendigini aýdýarlar.
Täzelikde geçirilen derňewleriň görkezmegine görä, Lwowyň howasynda ammiak, kükürtli wodorod, metantiol we çüýrän kelemiň ysyna meňzes, haýwanlaryň tezeginde bolýan maddalar bilen bir sanda, birgiden aşa ýiti ysly reňksiz gazlara gabat gelindi.
Porsy şäher senagatyndan döreýär
Derňewlere gatnaşan “Eko-west” barlag toparynyň ýolbaşçysy Leonid Zdeworuk porsy ysyň döremegine Lwow senagatynyň sebäp bolandygyny güman edýär:
"Biz anyk haýsy kompaniýanyň ysyň döremegine sebäp bolýandygyny aýdyp bilmeris. Onuň birnäçe sebäpleri bar, olar hem şäheriň lagym desgalarynyň, kanalizasiýa ulgamlarynyň haýal işlemeginden we şol kompaniýalaryň ýerli tämizleýiş sistemlarynyň ýetmezçilik etmeginden ybaratdyr".
Zdeworuk şäheriň "Ilkinji hususy piwo zawody", "Enzym" hamyrmaýa zawody we ýerli "Žyrokombinaty" ýa-da mesge we doňuz ýagy zawodyndan ybarat birnäçe kärhanany, artykmaç lagymlaryny arassalamazdan, tebigata dökmekde aýyplaýar.
Porsy ysyň gaty erbetleşmegine garamazdan, ylmy-barlag işleri entegem gurnalanok. Lwowyň ýaşaýjylarynyň uly bir bölegi dynç alyş günleri howanyň has hem hapa we zäherli görünýändigini aýdýarlar.
Ýaşaýjylaryň uly bir bölegi, bu problema degerli çözgüt tapmandyklaryny aýdyp, ýerli dolandyryjylary günäkärleýärler.


text:
Yragyň mediasynyň berýän maglumatlaryna görä, şu gün Yragyň ýokary jenaýat sudy öňki daşary işler ministri we premýer-ministriň orunbasary Tarik Azizi ölüm jezasyna höküm edilipdir.
Suduň metbugat edarasynyň aýtmagyna görä, Taryk Aziz yslam partiýalaryny yzarlamakda aýyplanypdyr.
Kanuna görä, suduň karary ýerine ýetirilmezden ozal bu kanuny prezidentiň diwany tassyklamaly.
Taryk Aziz dini boýunça hristian. Ol 1983-nji ýylda Yragyň daşary işler ministri wezipesine bellenildi, 1991-nji ýylda bolsa Yragyň hökümetiniň başlygynyň orunbasary boldy.
Suduň karary bilen Saddam Huseýniň başga-da iki sany ýarany ölüm jezasyna höküm edilipdi. Olar ýurduň öňki içeri işler ministri Saadoun Şaker we Saddam Huseýniň sekretary Abid Hamuddyr.


text:
Meksikada 11 tussag, alty sany hem garawul, jemi 17 adam öldi. Bu waka, tussaglar türmeden gaçmak synanşygynda bolup geçdi. Bu barada Meksikanyň resmileri habar berýär.
Bu gazaplylyk sişenbe güni Gomez Palasio şäherinde ýüz beripdir. Bu barada demirgazykdaky Durango ştatynyň howpsuzlyk resmisi habar berýär.
Maglumatlara görä, tussaglar ýarag alyp, garawullara ok atypdyrlar. Garawullar hem olara gaýtawul beripdirler.
Tussaghananyň tertip-düzgüniniň dikeldilmegi üçin harby güýçlere tabşyryk berilipdir. Bu barada ýurduň resmileri habar berýär.
Meksikada köpçülikleýin türme böwüsmeleri soňky ýyllarda ýygy-ýygydan bolýan waka öwrüldi.


text:
BMG-niň Bosgunlar boýunça ýokary komissarlygy bilen Halkara Migrasiýa guramasynyň gurmaçylygynda, 23-24-nji iýunda Aşgabatda Halkara migrasiýa konferensiýasy geçiriler.
Bu habary «Trend» habar gullugy türkmen hökümetine salgylanyp ýaýratdy.
Golaýda Türkmenistanyň daşary işler ministrliginde bu konferensiýa taýýarlyk duşuşygy boldy. Oňa BMG-niň Bosgunlar boýunça ýokary komissarlygynyň Merkezi Aziýadaky regional kordinatory Bernard Doýle (Bernard Doyle) hem-de Halkara Migrasiýa guramasynyň Merkezi Aziýa kordinatory Dijan Keserowiç (Dejan Keserovich) gatnaşdy diýip, habarda aýdylýar.
Halkara migrasiýa guramasy Merkezi Aziýada 1998-nji ýyldan bäri işleýär, Türkmenistanda bolsa 2005-nji ýyldan bäri hereket edýär.
Biraz öň Türkmenistanyň BMG-niň Bosgunlar edarasy bilen ýurtda raýatlygy ýok adamlaryň sanyny azaltmak boýunça hereket planyny işläp düzendigi habar berildi.
Türkmenistan 2011-nji ýylda üç müňden gowrak raýatlygy ýok adama raýatlyk berdi.


text:
Bilnişi ýaly Türkiýe türkmenistanly zähmet migrantlarynyň iň köp ýurtlarynyň başyny çekýär. Türkiýede işleýän we ýaşaýan türkmenistanly raýatlaryň aglabasynyň hem wizasyz, ýagny birugsat dokumentsiz ýagdaýdadygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosyna gelip gowşan maglumatlara görä, Türkiýede ylaýta-da Stambulyň Atatürk we Sabiha Gökçen adyndaky aeroportlarynda öz ýurduna gidip-gelmekçi bolýan türkmenistanly migrantlara türk resmileri 3 aý soň dolanyp gelmegi maslahat berýärler. Muňa garamazdan, gysga wagtda yzyna dolananlaryň aglabasy diýen ýaly ýurda alynmaýar.
Eýse, indi mundan beýläk şeýle ýagdaýda jerimesini töläp, daşary ýurda gidip yzyna dolanyp Türkiýede iş ýa-da ýaşaýyş rugsadyny almagy planlaşdyrýan türkmenistanly migrantlar nähili çykalga gözlemeli? Türkiýedäki migrantlaryň aglabasynyň Stambuldadygy göz öňünde tutulanda bu täze ýagdaý olaryň durmuşyna nähili täsir ýetirer?
Azatlyk Radiosy, "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky tapgyrynda bu ýagdaý bilen gyzyklanyp, Stambulyň aeroportlarynda ýüze çykan bu meselä kanuny taýdan garamak bilen bir hatarda, munyň dokumentsiz gezip ýören türkmenistanly zähmet migrantlaryna ýetirýän täsirleri barasynda söz açýar.
Bu temadaky gepleşigimize gatnaşmak isleýänler biziň bilen hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen habarlaşyp bilerler. Şeýle-de bu temadaky öz garaýyşlaryňyzy we teklipleriňizi aşakdaky foruma teswir görnüşinde ýazyp bilersiňiz.


text:
Täjigistanyň oppozisiýadaky Sosial demokratik partiýasy özüniň şu aýdaky prezident saýlawyny boýkot etjegini aýdýar.
Anna güni çykan beýanatda partiýa saýlaw kampaniýasynyň baş kanuny bozmak we hökümet guramaçylygyndaky galplaşdyrmalar astynda geçirilýändigini aýtdy.
Bu beýanatda, kandidatlara daşary ýurtlardaky müňlerçe täjik migrantynyň arasyndan gol toplamaga rugsat bermeýär diýlip, Merkezi saýlaw komissiýasy hem tankyt edilýär.
Şeýle-de Saýlaw komissiýasynyň oppozisiýa tarapyndan bir kandidatyň, Oýnihol Bobonazarowanyň öňe sürülmegine ýol bermändigi, ýagny onuň 6-njy noýabrda geçjek saýlawlarda bäsleşmek üçin hasaba alynmagyna päsgelçilik döredilendigi aýdylýar.
Bu benaýatda iş başyndaky prezident bilen bäsleşmeli edilen bäş kandidatyň gowy tanalýan adamlar däldigi, emma olaryň hasaba alynmak üçin zerur bolan gollary ýygnap bilendigi hem bellenilýär.


text:
Kürt söweşijileri ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan howa hüjümleriniň goldawyna daýanyp, 5-nji oktýabrda Siriýanyň serhetýaka Kobane şäheri ugrunda “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy söweşdiler.
Ýekşenbe güni agşam “YD” söweşijileriniň Kobaneniň daşynda strategiki taýdan ähmiýetli depäniň bir bölegini eýeländigi, emma howadan edilen hüjümleriň netijesinde olaryň basyşlarynyň haýallandygy barada habar berildi.
Şäher ugrunda söweş
Kobaneniň ýerli resmisi Idris Nahsen “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň şäherden diňe bir kilometr uzaklykda bolandygy sebäpli, howa hüjümleriniň olaryň öňüni almak üçin netijeli bolmandygyny belledi.
Ol koalisiýanyň we kürt söweşijileriniň arasyndaky koordinasiýanyň ýetmezçiliginden zeýrendi.
Siriýada Adam hukuklaryna gözegçilik boýunça Londonda ýerleşýän gurama kürt aýal söweşijisiniň Kobaneniň gündogarynda “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň pozisiýasynyň golaýynda özüni öldürendigini habar berdi.
Türkiýe bilen serhede golaý ýerde ýerleşýän Kobane “Yslam döwletine” garşy halkara göreşiniň gyzgalaňly ýerine öwrüldi.
ABŞ-nyň Merkezi harby ýolbaşçylygynyň beýannamasyna görä, ABŞ-nyň harbylary Siriýada 4-nji oktýabrda howadan üç sany zarba urupdyr, şol bir wagtyň özünde-de söweş uçarlarynyň, bombalaýjy uçarlaryň we dikuçarlaryň gatnaşmagynda 5-nji oktýabrda “Yslam döwletine” garşy Yrakda alty sany hüjüm edilipdir.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän gurama ýerli çeşmelere salgylanyp, 4-nji oktýabrda bolan söweşlerde azyndan “Yslam döwletiniň” 33 sany söweşijisiniň we şäheriň 23 sany kürt goraýjysynyň wepat bolandygyny aýtdy.
“Yslam döwleti” 16-njy sentýabrda Siriýanyň Türkiýe bilen uly serhedini öz gözegçiligine almak maksady bilen Kobane şäherini basyp almak ugrunda söweşe başlapdy.
Söweşler ýerli ýaşaýjylaryň öz öýlerini terk etmegine sebäp boldy, 186 müňe golaý adamyň Türkiýä gaçyp çykandygy aýdyldy.
Halkara göreşi
Ekstremistik sünni musulman topary bolan “Yslam döwleti” Siriýanyň we Yragyň uly böleklerini basyp aldy we iýun aýynda ol ýerlerde “halyfat” döwletini yglan etdi.
Bu ýaragly topar adamlary köpçülikleýin jezalandyrmak, adam ogurlamak, gynamak we zenanlary gulçulyga salmak ýaly wagşyçylykly hereketleri amala aşyrmakda aýyplanýar.
ABŞ awgust aýynda Yrakda “Yslam döwletine” garşy howadan amala aşyran ilkinji hüjümlerinden soň bu göreş boýunça ýaranlaryň koalisiýasyny döretdi.
Britaniýa we Fransiýa Yrakdaky howa hüjümlerine goşuldy, bäş arap döwleti Bahreýn, Iordaniýa, Katar, Saud Arabystany we Birleşen Arap Emirlikleri Siriýadaky söweşlere gatnaşýarlar.
Türkiýäniň parlamenti bu kampaniýa öz hökümetiniň hem goşulmagyny geçen hepdede makullady, emma harby hereketler boýunça planlar yglan edilmedi.


text:
Londondaky Olimpiýa oýunlarynyň ilkinji güni diplomatik dawa ýüze çykdy. Demirgazyk Koreýanyň aýal futbolçylarynyň Kolumbiýa bilen oýnunyň öňünde komandanyň çykyşy yglan edilende, Demirgazyk Koreýanyň baýdagyna derek Günorta Koreýanyň baýdagy görkezildi.
Bu ýalňyşlyk futbol ýaryşynyň 40 minut yza tesdirilmegine getirdi. 25-nji iýulda bolan bu oýun Demirgazyk Koreýanyň fulbol komandasynyň peýdasyna 2:0 hasap bilen tamamlandy.
Baýdakly dawa
Demirgazyk Koreýanyň komandasy öz oýunçylarynyň wideoýazygysy Günorta Koreýanyň baýdagy bilen bilelikde görkezilensoň, oýun meýdançasyny terk etdiler we çykyş öz ýurdunyň baýdagynyň görkezilmeginde gaýtadan yglan edilensoň, oýna başlamaga razylyk bildirdiler.
Oýunlaryň guramaçylary Demirgazyk Koreýanyň resmilerinden ötünç soradylar we munuň “hakyky ýalňyşlyk” bolanlygyny aýtdylar.
Demirgazyk we Günorta Koreýalar 1950-53-nji ýyllarda bolan we wagtlaýyn ýaraşyk bilen tamamlanan konfliktlerden bäri urşa taýýar ýagdaýda galýarlar.
Hepdäniň çarşenbe güni geçirilen beýleki futbol ýaryşlarynda Beýik Britanýanyň, ABŞ-nyň, Ýaponiýanyň, Braziliýanyň we Şweýsariýanyň aýallar komandalary Täze Zellandiýanyň, Fransiýanyň, Kanadanyň, Kamerunyň we Günorta Afrikanyň komandalaryny utdular.
“Gelşiksiz degişme”
Böküji sportsmen Woula Papahristou Twitterde jynsparaz diýip hasaplanan kommentarini ýazanlygy sebäpli Gresiýanyň Olimpiýa toparyndan çykaryldy.
Hepdäniň çarşenbe güni Gresiýanyň Olimpiýa komiteti Papahristouyň afrikaly immigrantlary ýaňsylaýjy we ultra-sagçy partiýa goldaw beriji mazmunly beýannamasynyň Olimpiadanyň ruhuna ters gelýänligini aýtdy.
Papahristou onuň öz sözi bilen aýdylanda “ýakymsyz we gelşiksiz” degişmesi üçin ötünç sorady.
Papahristou 22-nji iýulda ýazan kommentarilerinde “Günbatar Nil” wirusyny we Gresiýada ýaşaýan afrikalylary agzapdy. Ol şeýle-de Gresiýanyň “Altyn säher” atly ultra-sagçy partiýasyna degişli syýasatçynyň ýurduň premýer-ministriniň immigrasiýa boýunça pozisiýasyny tankyt ediji beýannamasyny gaýtadan çap edipdi.
Erkekleriň arasyndaky futbol ýaryşy 26-njy iýulda başlanýar. Şeýle-de Meksika Günorta Koreýa, Ispaniýa Ýaponiýa, Birleşen Arap Emirlikleri Urugwaý, Gabon Şweýsariýa, Belarus Täze Zelandiýa, Braziliýa Müsür, Beýik Britaniýa bolsa Senegal bilen oýnarlar.
Londondaky Olimpiýa oýunlarynyň resmi açylyş dabarasy anna güni 27-nji iýulda geçiriler.


text:
Aşgabat, 28-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Şu günler Türkmenistanyň futbol boýunça çempiony “Altyn asyr” Antalýada (Türkiýe) okuw-türgenleşik işlerini geçmek bilen Aziýanyň toparlaryň arasyndaky ikinji derejeli kubogy bolan AFK-nyň kubogyna taýýarlyk görýär. 10-njy fewralda Aşgabatda “Al-Sakr” (Ýemen) bilen geçiriljek oýna taýýarlygyň çägindäki ýoldaşlyk duşuşygynda Ýazguly Hojageldiýewiň tälim berýänleri mundan ozalky oýundaky ýaly ýeňişli hasaby saklap bilmediler. Biziň çempionymyz bu gezek Azerbaýjanyň ýokary ligasynda çykyş edýän “Gabala” bilen güýç synanyşdy.
Zaparožýäniň “Metallurgy” bilen geçirilen birinji oýunda (2:2) bolşy ýaly, “Altyn asyr” toparynyň merkezi goragçysy Parahat Jumanazarow ýene-de ilkinji bolup hasaby açdy (27-nji minut). 35-nji minutda “Altyn asyr” toparynyň ýene bir täze oýunçysy, HTTU-nyň düzüminde AFK-nyň prezidentiniň kubogynyň iň netijeli oýunçysynyň baýragyna mynasyp bolan Süleýman Muhadow hasaby 2:0-a ýetirdi. Şondan 5 minut soňra Jawid Guseýnow penaltiden bir gol salyp, arany ýygjamlatdy. Emma aradan bary-ýogy 2 minut geçensoň “Altyn asyryň” kapitany Ahmet Ataýew aratapawudy 2 pökgä ýetirdi.
Arakesmeden soňra Ruslan Fominiň tora salan 2 pökgüsi (54-nji we 63-nji minutlar) “Gabalanyň” futbolçylaryny ýeňilmekden halas etdi.
“Altyn asyr” özüniň soňky ýoldaşlyk duşuşygyny 30-njy ýanwarda Makedoniýanyň klublarynyň biri bilen geçirmegi meýilleşdirýär.


text:
Waşingtonda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň administrasiýasynyň syýasatyna garşy protest aksiýasy geçirilip, oňa onlarça müň adam gatnaşdy.
Miting 47 ýyl mundan öň Martin Lýuter Kingiň jynsy kemsitmelere garşy göreşe bagyşlap, “Mende bir arzuw bar” (“I have a dream”) diýen meşhur sözüni aýdan ýerinde geçirildi.
Respublikan partiýadan ABŞ-laryň wise-prezidentligine öňki kandidat Sara Palin mitingde çykyş edip, aksiýa gatnaşýan adamlary geçen asyryň 60-njy ýyllarynda graždan hukuklary ugrunda göreşen adamlar bilen deňeşdirdi we şeýle diýdi: “Biz käbir adamlaryň isleýşi ýaly Amerikany düýpli özgertmeli däl, biz Amerikany dikeltmeli, onuň şöhratyny galdyrmaly” - diýip, Sara Palin aýtdy.
Graždan aktiwistleriniň ençemesi bu mitingi gurnaýjylary tankytladylar we olaryň konserwatiw syýasy garaýyşlarynyň Martin Lýuter Kingiň goran gymmatlyklaryna garşy gelýändigini bellediler.


text:
Daşoguzly ekolog Andreý Zatokany sud bäş ýyl azatlykdan mahrum etmek barada 29-njy oktýabrda höküm çykarypdy. Ýöne welaýat sudy 6-njy noýabrda bu karary ýatyryp, ony bir müň manat jerime bilen çalşyrdy. Ol çen bilen 350 dollar töweregidir. Şol günüň ertesi aýaly Ýewgeniýa bilen Zatoka Türkmenistany terk etdi.
Türkmenistanda 6-njy noýabrda bolan bir wakany deňi-taýy bolmadyk waka diýip, atlandyrmak bolar. G.Berdimuhamedowyň prezidentliginiň üç ýyly içinde-de, S.Nyýazowyň köp ýyllyk hökümdarlygynda-da munuň ýaly hadysa bolmandy.
Ekolog Andreý Zatokany Daşoguzyň şäher sudy bäş ýyl azatlykdan mahrum etmek barada höküm çykardy. Birnäçe günden soň welaýat sudy Zatokany tussaglykdan boşatdy, jeza hökmünde 1000 manat jerime saldy. Häkimiýet birinji hökümi esassyz tapdy, bu öň bolmadyk ýagdaý, ýöne gudratam däl. Iň esasy hem garaşylmadyk ýagdaý - häkimiýetiň ýalňyşyny, hatasyny gaty çalt düzetmegidir.
Iniňi düýrükdiriji proses
Ekologyň üstünden nädogry sud edilmegi Türkmenistanyň, hut prezidentiň abraýyna zarba urarmy? Şu meseläni häkimiýetler hasaba alýarmyka? Aslyýetinde ýönekeý bir waka bolup geçdi. Ýerli gullukçylar döwlet howpsuzlygynyň merkezi organyndan görkezme almazdan, köne düzgün boýunça iniňi düýrükdiriji proses gurnap, bigünä adama jebir etdiler.
Gepiň gysgasy, Nyýazowyň birwagtky görkezmeleri ýerine ýetirilipdi. Indi welin, beýle hereketler üçin Berdimuhamedow diňe bir adam hukuklaryny goraýan köp sanly halkara guramalara jogap bermeli bolmandy. Bu waka Waşington hem negatiw reaksiýa bildirdi. Bu wakanyň ýaňy garaşylmadyk ýagdaýda uzaklara ýaýrady, ol Türkmenistanyň prezidentiniň hukuk reformalary, “Döwlet - adam üçindir” diýen şygary baradaky tassyklamalaryna, täze galkynyş ugruna ters gelýärdi.
Berdimuhamedowa özünden öňki döwlet baştutanyndan miras galan döwlet apparatynyň dolandyryşynyň köne usullaryny we praktikasyny ulanyp, köneçe hereket edýändigini bu waka ýüze çykarmadymy? “Prezidentiň ýakyn töweregi köne ugurdan yza çekilmezlige, ýurdy güýje daýanyp dolandyrmaga Berdimuhamedowy mejbur etmäge synanyşýar” diýýänler mamlamyka?
Demirgazykdaky paýtagtyň haýyşymy?
Andreý Zatokanyň geň-enaýy ýagdaýda azatlyga çykarylmagy barasynda ýene bir pikir bar, olam onuň Orsýetiň graždanylygy. Orsýet ýolbaşçylarynyň haýyşyny kabul edip, Berdimuhamedow hökümi üýtgetmäge görkezme berendir.
Kremldäki kärdeşleriniň hatyrasyna Berdimuhamedow özüni kemsidiji ýagdaýa salarmy? Iki aradaky gatnaşyklaram gowy atlandyrmak kyn. Hökümiň şeýle üýtgedilmegi türkmen tarapyny oňaýsyz ýagdaýda goýar, muňa Aşgabatda düşünmän duranoklar. Bir haýyşyň yzyndan ýene-de haýyşlar hatarlanybermegi mümkin.
Ýene bir Orsýet graždany Boris Şyhmyradowly meseläni çözmek baradaky haýyş köp garaşdyrmasa gerek. Ony 2002-nji ýylda gözenekden aňry geçiripdiler. Türkmen ýolbaşçylary uzak demirgazykdaky paýtagtdan çykjak haýyşlary ýerine ýetirmäge taýýarmy?
Ähtimal arassalaýyş işleri
Eger häkimiýetiň degişli gatlaklarynda özgerişler başlansa, orslara hyzmat etmek wersiýasy dargap, ýoga çykar. Andreý Zatoka edilen sud bilen bagly Türkmenistanyň prezidenti häkimiýetiň esasy ugurlarynda, onda-da ýörite gulluklar tarapyndan gözegçilik edilýän ugurlarda arassalaýyş işlerine girişmegi mümkin. Bu ýagdaý Berdimuhamedowyň öz apparatyny häzirki reallyklar boýunça işlemäge mejbur etmäge synanyşygynyň yşaraty bolup bilermi?
Şeýle ýagdaýda prezident Nyýazowyň ýakyn kömekçilerini aýryp, tutuş ýolbaşçylygy arassalamaly bolar. Nyýazowyň diktatorlyk režmimini gurnamaga kömek eden, ony saklap galmaga dyrjaşýan güýçlere daýanyp, täze syýasaty teklip edip bolarmy? Şunuň ýaly soraga öz wagtynda Mihail Gorbaçýow jogap bermäge mejbur bolupdy. Ol jemgyýete aç-açanlygy hem Üýtgedip gurmagy teklip edipdi.
Ýene bir pursaty ýada salýar
Zatoka çykarylan hökümiň üýtgedilmegi ýene bir pursaty ýada salýar: M.Gorbaçýow özünden öňki ýolbaşçylaryň kararlaryny ýatyryp, akademik Andreý Saharowy sürgünden boşadypdy. Şu hereketleri bilen Gorbaçýow Brežnewiň apparatynyň garşysyna çykypdy.
G.Berdimuhamedowam Nyýazowyň mejbur ediji sistemasynyň garşysyna baş galdyrarmy? Ol Türkmenistanyň dolandyryş sistemasyny düýpli arassalamak kararyna aýgyt edermi? Reformalar ýolundan Berdimuhamedow uzak ýöräp bilermi? Ol sistema bilen bilelikde gadam urarmy ýa-da ahyrsoňy onuň hars urup görkezýän gyrşylyklaryny syndyrarmy?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
1-nji fewraldan başlap Türkiýede “Daşary ýurtlularyň oturymy we olaryň ýurda gelmekleri baradaky” 5683 nomerli täze kanun güýje girdi. Maglumata görä, bu kanun Türkiýä barýan daşary ýurtly zähmet migrantlary bilen baglanyşykly ýagdaýlary kadalaşdyrmaklygy göz öňünde tutýar.
Türkiýäniň habar serişdeleri bu kanunyň güýje girmeginiň edil öňýany daşary ýurtly zähmet migrantlarynyň köpçülikleýin ýagdaýda bu ýurdy terk edip başlandyklaryny habar berdiler.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistandanam her ýyl müňlerçe raýatlar eklenç gözleginde Türkiýä gidýärler. Emma, şeýle-de bolsa, Türkiýäniň Ankara şäherinde ýaşaýan türkmenistanly ildeşimiz Hoşgeldi täze kanun sebäpli türkmenistanlylaryň Türkiýäni köpçülikleýin terk edýändiklerini görkezýän üýtgeşik bir alamatyň ýokdugyny aýtdy:
—Täze çykan kanunyň türkmenistanlylara nähilidir bir täsir edendigini göremok. Olaryň köpçülikleýin yzlaryna gidýändiklerini görmedim ýa-da eşitmedim mänä entek. Olar üçin kän bir täsir bolmady öýdýän. Belki-de, olar bilýän däldirler özlerine bu kanunyň nähili täsir etjegini.
Türkiýäniň “Hürriýet” gazetiniň ýazmagyna görä, indi, täze kanun boýunça türistik wizasy bolan raýatlara Türkiýede, iň köpünden, 90 gün galmaga mümkinçilik berler. Ol wizanyň möhleti gutarandan soň, yzlaryna dolanan raýatlar, gaýtadan şeýle wizany almak üçin, azyndan 3 aý garaşmaly bolarlar.
Ankaranyň Gazy uniwersitiniň professory, Merkezi Aziýa meseleleri boýunça bilermen Mehmet Seýfuddin Erol zähmet migrantlary bilen baglanyşykly şeýle täze kanunyň kabul edilmegine hakykatdanam zerurlygyň bardygyny aýtdy:
—Bir tarapdan seredeniňde,Türkiýe özüniň daş-töweregindäki ýurtlardan, şol sanda Türkmenistandan hem gelenleriň, kanuny boşlukdan peýdalanyp, Türkiýäniň daşary ýurtly işçileriň jennetine öwrülmegine sebäp boldy. Bu kanuny boşluk bolsa, indi Türkiýäni degişli kararlary kabul etmäge mejbur etdi. Şeýlelikde, bu kabul edilýän kararlar indi geljekde Türkiýä gelýän daşary ýurtly işçileriň sanyny azaldar.
Täze şertler
Türkiýäniň Sosial üpjünçilik ministrliginiň zähmet migrantlary baradaky bölüminiň resmisi Myrat Söneriň aýtmagyna görä, täze kanun Türkiýedäki häzirki daşary ýurtly zähmet migrantlaryna kanuny duruma eýe bolmak we işlemäge rugsat almak üçin täzeden bu Ministrlige arza bermekligi şert edip goýýar.
Onuň aýtmagyna görä, şeýle arza berijiniň Türkiýede azyndan 6 aýlyk güýji bolan wizasy bolmaly we bu baradaky arza 15 günüň dowamynda garalar.
Ministrligiň resmisi Myrat Söner täze kanunyň Türkiýede bikanun ýagdaýda işläp ýören raýatlaryň bu ýurdy haýdan-haý terk etmeklerini talap edýändigini-de belledi. Onuň aýtmagyna görä, indi daşary ýurtlaryň raýatlary Türkiýäniň iş wizasyna eýe bolmak üçin Türkiýedäki haýsydyr bir kompaniýa, edara-kärhana ýa-da iş beriji şahsyýet bilen zähmet şertnamasyny baglaşmaly, şol şertnamanyň esasynda edara-kärhanynyň gönderen çakylygy esasynda-da raýatlar Türkiýäniň ilçihanasyna wiza üçin öz arzalaryny we dokumentlerini tabşyrmaly.
Ýöne, beýleki tarapdan, Ankarada ýaşaýan ildeşimiz Hoşgeldi Türkiýedäki türkmenistanlylylaryň köpüsiniň, onsuzam, tä polisiýa tarapyndan ele salynýançalar bikanun ýagdaýda işleýändiklerini aýdyp, bu kanunyň ol ýerdäki türkmenistanlylara kän bir täsir eder diýip garaşmaýandygyny belledi:
—Täze çykan kanunyň türkmenistanlylara kän bir täsiri bolmaz. Sebäbi, onsuzam, işlemäge rugsatlary bolmasa-da, näçe ýyllap işläp ýören türkmenistanlylar kän bu ýerde. Ozalky ýagdaýda-da, polisiýa ele salanda, olary deportasiýa etmek bilen oňýardy. Indi şu wagtam kän bir üýtgän zat ýok diýip hasaplaýaryn. Şu wagtam polisiýa ele salsa, olary deportasiýa eder. Ýöne ýene-de, barybir, olar bikanun ýagdaýda işlärler.
Ýöne, islendik ýagdaýda-da, käbir synçylar Türkiýäniň kabul eden bu täze kanunyna oňyn ädim hökmünde baha berýärler.


text:
Geçen hepdäniň anna güni Bosniýa-Gersogowinanyň paýtagty Saraýewodaky Amerikan ilçihanasyna garşy amala aşyrylan we “terror hüjümi” diýlip atlandyrylan hüjüm bilen baglanyşykly Balkan regionynyň syýasy we dini liderleri öz aladalaryny mälim etdiler.
30 minut töweregi awtomat ýaragy arkaly edilen bu hüjümiň yzy bilen, ilçihananyň binasy wagtlaýynça ýapyldy.
Saraýewo şäheriniň meri Aliýa Behmen bu hüjüm eden adamyň eli “Kalaşnikow” awtomatly tramwaýdan düşüp, Amerikan ilçihanasyna tarap ok atyp başlandygyny aýdýar. Maglumata görä, bu wakanyň barşynda polisiýa hüjümçiniň aýagyndan atyp, ony tussag edipdir.
Bu hüjümçiniň Serbiýanyň günortasyndaky Nowi Pazar şäheriniň 23 ýaşly ýaşaýjysy Mewlid Ýasarewiçdigi aýdylýar. Onuň eden bu hüjüminde azyndan bir polisiýa işgäriniň ýaralanandygy habar berildi.
Bosniýanyň resmileri Mewlid Ýasarewiçiň yslam dininiň fundamentalist “Wahhabi” akymyna eýerijidigini aýdýarlar. Yslamyň bu akymy Balkan regionyna 1992-1995-nji ýyllaryň Bosniýa urşunda Aljirden, Owganystandan, Kawkazdan we Ýakyn Gündogardan gelen söweşijiler tarapyndan getirilen diýlip hasaplanylýar.
Saud Arabystanda ýörgünli bolan bu dini hereket Owganystandaky we Pakistandaky dürli söweşjeň toparlaryň arasynda giňden goldanylýan dini ideologiýa bolup durýar. Emma Bosniýadaky musulmanlaryň arasynda wahhabizme eýerijiler örän az.
Wideo: Düýbi Saraýewoda ýerleşýän SensSerwis habar agentliginiň internetde ýerleşdiren wideoýazgysynda Bosniýa-Gersogowinanyň paýtagtyndaky ABŞ-nyň ilçihanasyna hüjüm eden Mewlid Ýasarewiç görkezilýär.
Bosniýa-Gersogowinanyň howpsuzlyk ministri Sadik Ahmetowiç habarçylara beren interwýusynda anna güni amala aşyrylan we “terror hüjümi” diýlip at berlen bu hüjüm boýunça häkimiýetleriň özara hyzmatdaşlykly derňew alyp barýandyklaryny aýtdy.
“Saraýewodaky ABŞ-nyň ilçihanasyna garşy amala aşyrylan bu hüjüm terror hüjümidir. Bosniýa-Gersegowinanyň häkimiýetleri bu işi derňemekde Serbiýanyň häkimiýetleri bilen bilelikde öz tagallalaryny koordinirleýärler. Men Bosniýa-Gersegowinanyň Howpsuzlyk ministrliginiň beýleki kanun goraýjy organlar bilen bilelikde bu işi gurnanlary hem-de amala aşyranlary jogapkärçilige çekmek üçin ähli mümkin bolan tagallalary etjekdigine sizi ynandyrýaryn” diýip, Sadik Ahmetowis belledi.
Ýerli resmiler bu hüjümi amala aşyran Mewlid Ýasarewiçiň Serbiýadan Bosniýanyň territoriýasyna 28-nji oktýabrda girendigini aýdýarlar. Emma onuň resmi ýollar arkalymy ýa bikanun ýollar arkaly girendigi heniz anyk bolman galýar.
Maglumata gorä, Mewlid Ýasarewiç 2005-nji ýylda Awstriýada ogurlyk etmekde ele salnyp, Serbiýa deportasiýa edilipdir. Serbiýanyň polisiýasy geçen ýyl ABŞ-nyň Serbiýadaky ilçisiniň we käbir beýleki resmileriň Nowi Pazar şäherine sapar eden wagty Mewlid Ýasarewiçiň ýanynda uly bir pyçak göterendigi üçinem polisiýa tarapyndan wagtlaýynça saklanandygyny mälim etdi.
Saraýewodaky hüjümiň yzy bilen, şenbe güni Serbiýanyň Nowi Pazar we ýene iki sany şäherinde “Wahhabi” sektasyna degişli diýlip güman edilýän azyndan 15 adam tussag astyna alyndy.
2007-nji ýylda Serbiýanyň günortasyndaky Nowi Pazar şäherinde polisiýa yslamçylar tarapyndan ýörite terrorçylary taýýarlaýan lageriň döredilýändiginiň üstüni açandygyny habar beripdi.
Şol maglumatdan soň bu şäher ýurduň häkimiýetleri tarapyndan aýratyn üns merkezine alnypdy. Bu soňky wakalar Balkan regionynda dini ekstremizmiň güýçlenmek howpy baradaky aladalara ýene-de bir gezek ünsi çekdi.