text:
Täjik häkimiýetleriniň hijabyň geýilmegine garşy görýän çäreleri netije bermekden-ä geçen, gaýta ilata ýaramaz täsir edýäne meňzeýar. Soňky wagtlar bu ýurtda hijap geýýän aýallaryň sanynyň artmagy bilen bir hatarada, Duşenbäniň köçelerinde bürenjekden hem has konserwatiw nikap geýýän zenanlary köp görmek bolýar.
18 ýaşly Fatimanyň nikap geýip başlanyna bir ýyldan hem gowrak wagt geçipdir. Üstüni başdan-aýak ýapyp, diňe gözlerini açyk galdyrýan ýaş gyz yslam dinini öwrenip, nikap geýmek kararyna gelendigini Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
“Köçede adamlar maňa seredýärler, kämahal maňa “Nindzýa” diýýänler hem tapylýar. Emma bu zatlar maňa täsir etmeýär. Gaýta meniň dini ynanjymy berkidýär”diýip täjigistanly Fatima belleýär.
“Häkimiýetler çylşyrymly ýagdaýa düşdüler”
Soňky bir ýylyň dowamynda Täjigistanyň paýtagtynda ýigrimi ýaşap-ýaşamadyk nikaply ýaş täjik gyzlaryna ýygy-ýygydan duşmak bolýar. 2007-nji ýylda hijabyň geýilmegine bölekleýin gadagançylyk girizilse-de, ol netije bermedi. Ýogsa, häzir döwlet edaralarynda, käbir jemgyýetçilik guramalarynda we dükanlarda işleýän täjik zenanlaryna hatda ýaglyk daňynmak hem gadagan edilen.
Hijabyň daşary ýurtlardan getirilen geýimdigi aýdylyp, bu egin-eşige gadagançylyk girizilende, ony ýerine ýetirmedik gyzlar täjik mekdeplerinden we uniwersitetlerinden kowuldylar.
Täjigistanyň Hojent şäherinde orta mekdebiň mugallymy bolup işleýän Suraýo Nabiýewa täjik häkimiýetleriniň has çylşyrymly ýagdaýa düşendiklerini aýdýar. Ol “Biz hijaby aşa konserwatiw diýip hasaplaýardyk. Indi nikap çykansoň, hijap aram egin-eşik ýaly bolup görünýär” diýýär.
Täjigistanyň ilatynyň köpüsi nikabyň arap medeniýetinden gelendigini aýdýarlar. Dindarlar Merkezi Aziýada sünni musulmançylygynyň hanapy mezhebine eýerilýändigini we yslamyň bu ýolunyň-da aýallaryň öz ýüzlerini ýapmagyny talap etmeýändigini tassyklaýarlar.
Fatima atly ýaş gyz nikap geýip başlaly bäri dürli kemsitmelere sezewar edilýandigini, köçede özüni wahhaby diýip atlandyrýanlaryň az däldigini aýdýar. Wahhaby diýip bolsa Merkezi Aziýa ýurtlarynda aşa dinçi adamlary atlandyrýarlar.
“Kanuna çapraz gelýär...”
Aýallaryň hak-hukuklary hem maşgala baradaky meseleleri bilen iş salyşýan täjigistanly ýurist Bagtyýor Nasrulloýew hijabyň gadagan edilmeginiň kanunçylyk aspektleri barada şeýle diýýär: “Bu gadagançylyk Täjigistanyň konstitusiýasynyň iki maddasyny bozýar. Birinjiden, konstitusiýa boýunça her täjik raýaty öz saýlan dinine ynanmaga hakly. Ikinjiden bolsa, her täjik raýatynyň bilim almaga hak-hukugy bar. Hijap geýýän gyzlary okuwdan çetleşdirmek täjik kanunlaryna çapraz gelýär”.
Üç ýyl mundan ozal Täjigistanyň Bilim ministrligi mekdeplere hem ýokary okuw jaýlaryna hijaby gadagan edip başlanda, käbir bilermenler bu çärelere garşylyk döräp, onuň ters netije berip biljekdigini öňünden duýdurypdylar.
Ýurist Nasrulloýew nikaply aýallaryň sanynyň artmagyny hijaba girizilen gadagançylyk bilen bagly diýip hasaplamaýandygyny, emma gadagançylyk ideýasynyň örän ýerliksiz teklipdigini aýdýar.
Hijaba girizilen gadagançylykdan bäri geçen üç ýylyň içinde uniwersitetlere giren käbir täjik gyzlary hijap geýmegini bes etdiler. Emma öz dini ynançlary sebäpli hijap geýmekden dänmedikleriň bolsa onlarçasy mekdeplerden we ýokary okuw jaýlaryndan kowuldylar.
Bu ýagdaý hukuk goraýjy aktiwistleriň hem dindarlaryň arasynda nägileligiň döremegine getirdi. Emma şeýle-de bolsa, 26-njy aprelde Täjigistanyň Döwlet uniwersittiniň 4-nji kurs studenti Ganjina Şarifowa hem hijap meselesi bilen bagly okuwdan çykaryldy.
“Men uniwersitetiň binasynda hijabymy geýmän, gadagançylygy berjaý edip geldim. Men uniwersitetden çykan halatymda hijabymy geýýärdim. Ýöne men umumy ýaşaýyş jaýyna barýarkam, biziň dekanymyz hijap geýenimi gördi. Şondan soňam meni okuwdan çykardylar” diýip, hijap üçin uniwersitetiň 4-nji kursundan çykarylan Ganjina Şarifowa aýtdy.
Tarapdarlar we garşylar
Häzirlikçe nikaby esasan paýtagtyň ýaşaýjylary geýýärler. Emma Hojent şaheriniň orta mekdebinde mugallym bolup işleýän Nabiýewa bu eşigiň öz ýaşaýan şäherine hem ýakyn wagtda ýetjekdigine ynanýandygyny aýdýar.
“Men nikaby halamaýaryn, meniň maşgalamda we joralarymyň arasynda nikap geýýän ýok. Ýöne nikap biziň gündelik durmuşymyza ornaşyp barýar, ony hiç kime togtatmak başartmajaga meňzeýar” diýip, Nabiýewa aladaly belledi.
Bu mesele bilen bagly dürli pikirler öňe sürülýar. Ýöne Täjigistanda yslamyň ýaşlara ýetirýän täsiriniň artýandygy göz-görtele.
Täjigistanyň obalarynda mollalar we bike mollalar, ýagny, aýal mollalar iň hormatlanýan adamlar hasaplanýarlar.
Ene-atalaryň köpüsi iň bolmanda hepdede bir gezek çagalaryny mollalara iberip, olara Gurhany, yslam dininde öňe sürülýan gymmatlyklary öwretmäge çalyşýarlar.


c: text/html

text:
Döwlet eýeçiligindäki “Türkmendöwlethabarlary” gullugy ahat-teke atlaryna bagyşlap, ýörite internet sahypasyny
döretdi.
Bu saýt döredilende "Türkmen atlary" döwlet birleşigi bilen türkmen DIM-niň geňeş-goldawynyň hem alnandygy habar berilýär.
Täze saýtda türkmen atlary bilen bilelikde ýurduň prezidenti hem uly orun tutýar. Ýagny, täze döredilen internet saýtynyň başynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň portreti, ahal-teke atlary barada aýdan sözleri, kitaplarynyň suratlary ýerleşdirilipdir.
Mundanam başga, saýtyň surat galareýasynda prezidentiň dürli eşikleri geýip, at üstünde düşen suratlary ýerleşdirilipdir.
Synçylar Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soň, garaşsyzlyk ýyllarynda öňe sürlen at kultunyň täzeden, has giň gerimde ösdürilip başlanandygyny aýdýarlar.
Eýsem Türkmenistandaky at kultunyň arkasynda nämeler bar? Bu ýagdaý ýurtda atçylygyň ösmegine nähili täsir ýetirýär?
Azatlyk Radiosy bu barada aşgabatly ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owganystanyň günortasyndaky Jalalabad şäherinde “Talyban” hereketiniň bäş söweşijisi polisiýanyň jaý toplumyna girmäge synanyşan mahaly öldürildi. Bu hüjümiň başynda janyndan geçen söweşijileriň biri bombaly ulag bilen binanyň girelgesine hüjüm etdi.
Owgan resmileriniň berýän maglumatyna görä, bombaly ulagyň partlamagy netijesinde dokuz owgan polisiýasy ýaralandy.
Nangarhar welaýat polisiýasynyň başlygy Fazal Ahmad Şirzadyň aýtmagyna görä, polisiýa ofiserleri janyndan geçen hüjümçiden başga hem dört söweşijini atyp öldüripdirler we bir sanysyny tussag edipdirler.
Şirzad 1-nji iýunda edilen bu hüjümde polisiýa söweşijilerden “AK-47” kysymly tüpeňleri, reaktiw granatomýotlary we el granatlaryny ele saldy diýýär.
Üç ýarym sagat çemesi dowam eden bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.


text:
Tailand bilen Hytaý Twitteriň jedelli täze senzura syýasatyny oňat garşyladylar.
Tailandyň tehnologiýa ministri Anudit Nakorntap duşenbe güni Twitteriň täze syýasatyny “konstruktiw” ösüş diýip, ony “sosial mediany ulanmak bilen esasy hukuklaryň bozulmazlygyny kepillendirmek üçin hökümetler bilen hyzmatdaşlyk edýänlikde” öwdi.
Tailand berk senzura kanunlaryny güýje girizip, taý patyşalygyna dil ýetirdi diýip pikir edilýän websaýtlary böwetleýär.
Hytaýda hem döwlet tarapyndan dolandyrylýan “Global Times” gazeti duşenbe güni özüniň bir baş makalasynda täze düzgünleri gutlady. Ol makalada: “Hatda internetde hem, erkinligi özleriniň esasy satyş argumenti edinen ýurtlarda hem çäksiz erkinlik mümkin däl” diýilýär.
Düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz Reportýorlar” topary internete güýçli senzura girizýänligi üçin Hytaýy internetiň ganym duşmany diýip atlandyrýar.
Öten hepde Twitter milli kanunlary bozmagy ahmal diýlip hasaplanýan mazmunly zatlar barada, haýsy ýurt hakda hem bolsa, şol ýurda mahsus senzuralara ýol berjekdigini aýtdy. Düýbi San-Fransiskoda ýerleşýän bu kompaniýanyň bildirmegine görä, ol söz erkinligine başgaça garaýan bazarlara girýänligi üçin syýasatyny üýtgetmeli bolupdyr. Täze syýasat boýunça hökümetler özleriniň bikanun hasaplaýan çelgileriniň öňüniň bökdelmegini sorasalar, Twitter bu haýyşy ýerine ýetirýär.
Belli ýurtlarda Google, eBaý we Facebook hem şular ýaly sistemalary ulanýarlar. Ýöne Twitteriň bu plany demokratiýanyň aktiwistlerini gaharlandyrdy. Olar bu täze syýasat Twitteriň awtoritar, repressiw ýurtlarda erkin pikir platformasy hökmünde oýnaýan roluna zyýan ýetirer diýip gorky edýärler.
Arap dünýäsindäki aktiwistler öz protestleri barada aýtjak zatlaryny ile ýetirmek, käbir halatlarda hem üýşmeleňlerini koordinirlemek üçin Twitter we beýleki sosial mediadan peýdalanypdylar.
“Serhetsiz Reporýorlar” Twitteriň bu kararyna “Internet giňişligindäki söz azatlygy hakda gürrüň gidýänligi üçin, bu bir gowy habar däl" diýdi.
Kolumbiýa Hukuk mekdebiniň professory Tim Wuyň “Nýu-Ýork Taýms" gazetine aýtmagyna görä, bu özgerişleriň Twitteriň syýasy gural hökmünde halka berýän peýdasyna zyýan ýetirmegi mümkin.
Amerikada ýaşaýan alym, söz azatlygynyň tarapdary Zeýnep Tüfekçi bolsa "Twitteriň plany aşa gowy syýasat. Ol söz azatlygynyň tarapyny çalýanlara peýdaly bolar" diýen pikirde. Tüfekçiniň aýtmagyna görä, Twitteri ulanýanlar öz hasaplaryndaky ýurduň adyny çalşyrmak bilen, aýtjak zatlaryny aýdyp bilýärler.
Tanymal ors blokçysy Ilýa Warlamow bolsa: “Twitter senzuradan geçirerden tiz” diýýär.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan duşenbe güni Bütindünýä Energiýa kongresinde eden çykyşynda TANAP proektiniň geljekde türkmen gazyny hem öz içine alyp biljekdigini aýtdy.
Ol «Mawy akym» proektiniň amala aşyrylandygyny, Baku-Tbilisi-Jeýhan geçirijisiniň gurlandygyny, häzir bolsa TANAP-yň gurulýandygyny, onuň Transadriatik gaz geçirijisi bilen birikdiriljekdigini, ýagny Hazar sebitiniň gazyny Ýewropa ýetirjekdigini nygtady.
Emma muňa garamazdan, TANAP-yň direktorlar geňeşiniň başlygy Saltuk Düzýol sişenbe güni TASS habar gullugyna transanatoliý geçirijisine türkmen gazynyň goşulmagy diňe iberilýän gazyň möçberini köpeltmek barada resmi karar kabul edileninden soň mümkin diýipdir. Şeýle-de ol Türkmenistanyň TANAP-a goşulmagynyň diňe teoretiki häsiýetlidigini belläpdir.
Şol bir wagtda synçylaryň käbiri, hususan-da Türkmenistanyň ozalky nebit-gaz ministri Nazar Söýünow resmi Aşgabadyň öz mümkinçiliklerinden wagtynda we netijeli peýdalanyp bilmeýändigini öňe sürýär.
Türkmen ekspertiniň pikirine görä, eger-de netijeli gepleşikler alnyp barylsa, ozal Orsýet bilen Türkmenistanyň arasynda bar bolan gaz geçirijini ulanyp, Orsýete türkmen gazyny berip, şol möçberdäki rus gazyny Ýewropa aşyrmak arkaly, gaz çalyşmak arkaly gaz satyp bolardy.
Nazar Söýünowyň pikirine görä, birinji wariantda Türkmenistan Orsýete gaz berýär, Orsýet bolsa şol möçberdäki gazy türk akymy arkaly Ýewropa iberýär, şeýle-de Orsýet bu gazy Ýewropada haýsy bahadan ýerlese, alan türkmen gazyna hem şol ýagdaýda pul töleýär, Türkiýe, Azerbaýjan we Orsýet öz territoriýalaryndan gaz geçirmek barada gepleşýär.
Eksport türkmen gazyny Ýewropa çykarmagyň ikinji mümkin ýoluny Eýrana çekilen geçirijide görýär.
«1979-njy ýylda Eýranda häkimiýet başynda Homeýni gelende, ol Töwriziň üstünden Azerbaýjana iberilýän gazy kesdi. Şu sebäpli biz Körpejeden Eýrana 140 km uzynlykda geçiriji gurduk. Bu geçiriji Eýrandan Azerbaýjana we Ermenistana gelýän geçirijä birikmelidi. Hazaryň durumy kesgitlenmänsoň, biz bu geçirijini ulanyp, Eýranyň, Azerbaýjanyň, Gürjüstanyň we Türkiýäniň üstünden gaz ibermek üçin ulanyp bilýäris» diýip, ozalky nebit-gaz ministri aýdýar.
Mundan öň türkmen gazynyň Hazar deňziniň üstünden Ýewropa aşyrylmak mümkinçiligi bilen baglylykda, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň Kaspi deňzindäki dawaly ýataklary babatda ylalaşyga gelip, muňa derek türkmen gazyny azeri geçirijisiniň üsti bilen Ýewropa aşyrmak mümkinçiligi baradaky pikirler hem aýdylypdy.
Emma Nazar Söýünow bu meselede hem amatly çykalganyň bardygyny aýdýar, ýagny Orsýet, Gazagystan we Türkmenistan tarapyndan Kaspini ykdysady zonalara bölmek baradaky protokoly reanimasiýa etmeli, şonda Eýranyň Hazary deň bölüşmek talaby aradan aýrylýar diýýär.
"Bu ýerde Orsýetiň hem bähbidi bar, ýagny Hazaryň durumyny kesgitlemek meselesi hem ýerinden gozganýar we şu usulda Türkmenistan öz gazyny Ýewropa iberip biler" diýip, türkmen eksperti Söýünow Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow anna güni Owganystanyň nebit we magdan serişdeleri ministri Dawud Şah Sabanyň baştutanlygynda Aşgabada gelen delegasiýa bilen duşuşdy.
Duşuşyk mahalynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň birnäçe möhüm meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy, şol sanda ýangyç-energetika pudagyndaky meseleler, TOPH proektini durmuş ýüzünde amala aşyrmagyň gürrüňi edildi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Mundan başga, iki ýurduň gyzyklanýan kompaniýalarynyň arasynda oba hojalygy, maldarçylyk, tebigaty goramak we beýleki ugurlar boýunça hyzmatdaşlyga goltgy bermek barada maslahat edildi diýip, TDH 18-nji sentýabrda habar berdi.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri owgan paýtagtyna garaşylmadyk sapar bilen gelip-gideninden gysga wagt soň Kabulyň diplomatik töwereklerinde azyndan iki bombanyň partlandygy eşidildi. Pidalar hakynda maglumat berilmedi.
9-njy aprelde bolan partlamalar wagtynda tüpeň sesleri hem eşidildi.
Bu partlamalaryň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady. Emma ozal «Talyban» pitneçileri şäherdäki resmi we daşary ýurt nyşanalaryna hüjüm edipdiler.
Kerri prezident Aşraf Gani bilen bilelikde gurnan metbugat ýygnagynda «talybany» hökümet bilen göni parahatçylyk gepleşiklerini gaýtadan başlamaga çagyrdy.


text:
Türkmen häkimiýetleri ýurtda köppartiýalylyk şertleriniň döredilendigini, raýatlaryň öz syýasy hukuklaryna eýe bolmagy, syýasy partiýalary döretmegi üçin ähli mümkinçiligiň bardygyny aýdýarlar.
Türkmen metbugaty prezident G.Berdimuhamedowyň golaýda ýurduň dolandyryjy partiýasyna agzalygyny togtatmagynyň, Demokratik partiýanyň ýolbaşçylygyny öz üstünden aýyrmagynyň daşary ýurt metbugatynda hem uly gyzyklanma bilen habar berlendigini ýazýar.
Mälim bolşy ýaly, prezident bu kararyny ýurtdaky ähli syýasy toparlara deň mümkinçilik döretmek niýeti bilen düşündirdi hem-de hökümetde uly wezipe eýeleýän ýolbaşçylaryň ol ýa-da beýleki partiýada durmak meselesinde oýlanmalydygyny ýaňzytdy.
Käbir synçylar bu täzeligi ýurtda uzak wagt saklanan birpartiýalylyk sistemasyndan köppartiýalylyk sistemasyna geçmegiň oňyn bir alamaty, belki-de has çynyrgap başlamagy hökmüňde häsiýetlendirýär.
Olaryň pikirine görä, syýasy partiýalar hakyndaky kanunyň kabul edilmegi, Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň döredilmegi, soňky waka bu ugurda nähilidir bir janlanma hereketiniň alamatlary bolup görünýär.
Eger syýasy taýdan aktiw raýatlar ýeterlik tagalla etseler, adamlar gorkudan çyksa, bu ýumşama ýurtda syýasy işjeňligiň ýaýbaňlanmagyna getirip biler diýen pikiri öňe sürýänler hem bar.
Emma bu pikir bilen ylalaşmaýanlar hem bar. Olar ýurtda ykdysady azatlyk çäkli, kanuny esasda eklenmek, baýamak, öz işiňi açmak mümkinçilikleri az we köp zat döwletiň elinde diýýärler.
Munuň üstesine, başga pikirli, tankydy garaýyşly adamlaryň işden kowlan, türmelere, ruhy hassahana basylan we metbugatda näletlenen günleri entek hiç kimiň ýadyndan çykanok, adamlar iş ýüzünde üýtgän zat görmeýärler diýýänler-de bar.
Eýsem Türkmenistanda syýasy azatlyk şertleri giňeýärmi ýa-da ýagdaýlar öňküligine galýar?
Bu baradaky söhbete Aşgabatdan ýerli synçylar, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmet, publisist Amanmyrat Bugaýew, Şwesiýadan ýazyjy Akmuhammet Welsapar gatnaşýar.
Söhbeti diňläp, pikirleriňizi aýtmagyňyza garaşýarys.


text:
ABŞ-nyň Merkezi Aňtaw agentligi (CIA) geçen hepdede Parižde terrorçy hüjümi amala aşyrandygyny aýdýan “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň başga hüjümleri planlaşdyrýan bolmagynyň ähtimaldygyny duýdurdy.
Jon Brennan 16-njy noýabrda Waşingtonda eden çykyşynda potensial hüjümleriň öňüni almak işiniň kyn bolup biljekdigini, sebäbi Ýewropanyň aňtaw we howpsuzlyk agentlikleri üçin Siriýada we Yrakda söweşip, öýlerine dolanyp baran ýüzlerçe ekstremisti gözläp tapmagynyň örän kyndygyny belledi.
ABŞ-nyň we Ýewropanyň aňtaw gulluklary “Yslam döwleti” toparynyň Pariždäki hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alyp eden beýannamasyny tassyklamadylar, emma Brennan bu hüjümleriň, şeýle-de 31-nji oktýabrda Müsürde orsýet uçarynyň ýere gaçyrylmagynyň yslamçy toparyň “alamatlaryny görkezýändigini” belledi.


text:
Penşenbe güni Ýemende protestçiler ýurduň polisiýasy we hökümetiň tarapdarlary bilen çaknyşdylar.
Bu ýurtda eýýäm yzly-yzyna ýedi gün bäri prezidentiň häkimiýetden gitmegi talap edilip, protestler geçirilýär.
Penşenbe güni irden paýtagt Sanaada ýaraglanan hökümet tarapdarlary protestçileriň kiçi toparynyň üstüne hüjüm etdi.
Ýurduň beýleki künjeklerinde-de, şol sanda port şäheri Adende hem çaknyşyklaryň bolandygy habar berilýär. Bu çaknyşyklarda onlarça adama şikes ýetipdir.
Demonstrantlar ýurda 32 ýyl bäri prezidentlik edýän Ali Abdullah Salehiň häkimiýetden gitmegini talap edýärler.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow Daşoguz welaýatyna eden saparynyň dowamynda Türkmenistanyň Gahrymany merhum Sadulla Rozmetowyň 40-na, ýagny belli gününe gatnaşdy.
Sadulla Rozmetow uzaga çeken agyr keselden soň, 20-nji ýanwarda 90 ýaşynyň içinde aradan çykypdy.
Sadulla Rozmetowa Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow tarapyndan Türkmenistanyň Gahrymany diýen iň ýokary at berlipdi we onuň ýolbaşçylyk edýän daýhan birleşigine onuň ady dakylypdy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Sadulla Rozmetow Türkmenistanyň Gahrymany diýen iň ýokary atdan başga-da, Türkmenistanyň Hormatly il ýaşulusy diýen at bilen, «Garaşsyzlyk», «Prezidentiň ýyldyzy», III derejeli «Altyn Asyr» ordenleri we başga-da birnäçe döwlet sylaglary bilen sylaglanypdy.


text:
Türkiýaniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Stambulyň merkezindäki seýilgähde hökümete garşy çykyş edýän protestçilere ýüzlenip, “soňky duýduryş” bilen çykyş etdi.
Penşenbe güni telewideniýede eden çykyşynda Erdogan Stambulyň Gezi seýilgähindäki protest çärelerine polisiýanyň mundan beýläk geçirimlilik etmejekdigini aýtdy.
Stambulyň parkyndaky protestler mundan iki hepde ozal jedelli gurluşyk proýektine garşy nägilelikler netijesinde başlapdy.
Polisiýanyň protestçilere berk garşylyk görkezmegi bilen bolsa, demonstrasiýalar Erdoganyň awtoritar durşuna we Yslam gymmatlyklaryna daýanýan hökümetine garşy görülip-eşidilmedik protestlere ýazdy.
Polisiýa bilen protestçileriň arasyndaky bolan çaknyşyklarda, häzire çenli, dört adam ölüp, 5 müňden gowragy hem ýaralandy.
Penşenbe güni Türkiýäniň häkimiýet başyndaky partiýanyň, Stambulyň Gezi seýilgähini özgertmek plany boýunça referendum geçirmegi teklip edendigine garamazdan, protestçiler Taksim meýdanyndan yza çekilmediler.


text:
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň halkyna
Mähriban halkym!
Eziz watandaşlar!
Sizi halkara ähmiýetli taryhy waka — Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Bu beýik hem-de şanly sene mynasybetli ýokary derejede geçirilýän baýramçylyk çäreleriniň mähriban halkymyzyň kalbynda asuda we abadan durmuşa, täzelenişe we döredijilige, ynsanperwerlige hem-de dost-doganlyga ajaýyp guwanç we buýsanç duýgularyny döretjekdigine berk ynanýaryn!
1995-nji ýylyň 12-nji dekabry türkmen halkynyň durmuşynda uly ähmiýete eýe bolan örän möhüm seneleriň biridir. Mundan ýigrimi ýyl ozal Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan taryhy Rezolýusiýanyň kabul edilmegi bilen Türkmenistan hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna eýe boldy. Bu şanly sene mynasybetli şu ýyl ýurdumyzda Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edildi. Türkmen bitaraplygyna bagyşlanyp, döwletimizde we daşary ýurtlarda halkara derejesinde dürli çäreler geçirildi. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 69-njy mejlisinde «Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy» hakyndaky Rezolýusiýanyň gaýtadan kabul edilmegi, şeýle hem hemişelik Bitaraplygymyzyň 20 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli Aşgabat şäherinde geçirilýän halkara maslahata dünýäniň onlarça döwletinden ýokary derejeli wekiliýetleriň gatnaşmagy hem parahatçylyk söýüjilik syýasatymyzyň dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilýändiginiň aýdyň nyşanydyr.
Eziz watandaşlar!
Bitaraplyk — bu biziň bütin dünýäde parahatçylygy ündeýän, halklary dost-doganlyga, agzybirlige çagyrýan hem-de ynsanperwerligi wagyz edýän ýörelgelerimizi dünýä ýaýýan taglymatdyr. Bitaraplyk taglymaty mähriban Watanymyzyň beýik geljeginiň şanyna döredýän we gurýan merdana, bagtyýar halkymyza ýeňişleri gazanmaga ruhy güýç berýär hem-de halklaryň arasynda parahatçylygyň we ösüşiň bähbidine hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagyna, özara düşünişmäge we ynanyşmaga oňyn täsir edýär.
Türkmenistan hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň ýörelgelerine elmydama ygrarlydyr. Ýurdumyz bitaraplygyň, parahatçylyk söýüjiligiň, hoşniýetli goňşuçylygyň öz daşary syýasatynyň özeni bolandygyny we şeýle bolmagynda galýandygyny iş ýüzünde hemişe subut edip gelýär. Türkmenistan dünýä döwletleri, abraýly halkara guramalary bilen hoşniýetli gatnaşyklary ýola goýmak, aýratyn-da, halkara hyzmatdaşlygynyň täze, netijeli ýollaryny we ugurlaryny kemala getirmek boýunça uly tejribe toplady hem-de parahatçylygyň merkezine öwrüldi. Häzirki döwürde biziň ýurdumyz Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropa Bileleşigi, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Goşulyşmazlyk Hereketi, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly abraýly halkara guramalary, Ýuwaş umman we Aziýa sebitleri, Orta we Ýakyn Gündogar, Ýewropa we Amerika ýurtlary bilen dürli ugurlarda — syýasatda, ykdysadyýetde, medeniýetde alnyp barylýan gatnaşyklary has-da pugtalandyrmaga aýratyn ähmiýet berýär. Biziň döwletimiziň halkara söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek, howanyň üýtgemegi netijesinde ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek bilen bagly teklipleri, daşky gurşawy goramak, energetika howpsuzlygyny üpjün etmek, halkara ulag geçelgelerini döretmek boýunça başlangyçlary dünýäde giň goldawa eýe bolýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan dünýäniň ykdysady giňişligine ynamly goşulýar. Bu ugurda häzirki zamanyň iň uly taslamalary bolan Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisi, Gazagystan —Türkmenistan — Eýran halkara demir ýoly parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna hem-de durnukly ösüşiň gazanylmagyna ýardam berýär. Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda gurluşygyna badalga berilýän Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisi hem sanlyja ýyllardan sebitiň ykdysady ösüşine, dost-doganlyk gatnaşyklaryna täze, kuwwatly itergi berer, abadançylygy we ynsanperwerligi pugtalandyrar.
Biz bütin dünýäde parahatçylyga esaslanýan, dostlukly we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ösmegine ýardam bermek bilen birlikde, halkymyzyň asuda, abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda hem giň gerimli özgertmeleri üstünlikli durmuşa geçirýäris. Eziz Diýarymyzyň obalary, şäherçeleri, etraplardaky şäherleri we etrap merkezleri abadanlaşdyrylýar. Ýokary hilli, ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaý toplumlary bina edilýär, täze senagat toplumlary döredilýär. Alnyp barylýan bu tutumly işler beýik maksada — baky Bitarap Watanymyzyň durnukly ykdysady ösüşine, mähriban halkymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagyna gönükdirilendir.
Mähriban halkym!
Eziz watandaşlar!
Sizi Türkmenistanyň milli baýramy — hemişelik Bitaraplygymyzyň 20 ýyllyk şanly baýramy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Size berk jan saglyk, asuda we abadan durmuş, egsilmez bagt hem-de eziz Watanymyzyň ösüşleriň has ýokary belentliklerine ýetmegi ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Goý, Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimiziň Ýer ýüzündäki at-abraýy, şan-şöhraty has-da belende galsyn!
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow duşenbe güni üç günlük sapar bilen Ukraina barýar. Tebigy gaz meselesi gepleşikleriň esasy temasy bolar.
Iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygy berkitmek boýunça birnäçe ylalaşyga gol goýmak üçin, Berdimuhamedowyň öz ukrain kärdeşi Wiktor Ýanukowiç bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Esasy mesele Ukrainanyň Türkmenistandan tebigy gazy satyn almagy bolup durýar. Geçen ýyl Wiktor Ýanukowiç Türkmenistana eden saparynda bu meseläni maslahat edipdi.
Häzir Ukraina Orsýetden 1000 kub metr gazy 416 amerikan dollaryndan satyn alýar. Şol bir wagtda, ukrain resmileri 1000 kub metr türkmen gazyny 200 amerikan dollaryndan satyn almaga umyt baglaýarlar. Ýöne bu iki ýurduň tranzit ýoly diňe Orsýetiň üstünden geçýär.
Berdimuhamedowyň bu sapary türkmen lideriniň soňky onýyllykda Ukraina edýän ilkinji sapary bolup durýar.


text:
Şu gün Müsürde geçirilýän açyk parlament saýlawlarynda “Musulman doganlygy” yslamçy partiýanyň ýeňiş gazanmak mümkinçiligi ýokary hasaplanylýar.
Üç tapgyrdan ybarat boljak we ýanwar aýynda tamamlanmaly bu saýlawlaryň ilkinji tapgyrynda parlametiň aşaky palatasy – Milli Assambleýa saýlanjak deputatlaryň sanowy belli bolar.
Parlamentiň ýokarky palatasyna saýlanjak deputatlaryň atlary bolsa mart aýynda belli bolmaly.
Parlamentiň iki palatasyna hem deputatlar saýlanansoň, Müsürde ýurduň täze konstitusiýasynyň proýekti taýýarlanmaly.
Parlament tarapyndan taýýarlanjak konstitusiýanyň proýekti boýunça ähliumumy referendumyň geçirilmegine garaşylýar.
Harbylar tarapyndan ýurduň dolandyrylmagyna garşy şu aýda geçirilýän protestlerde azyndan 40 adamyň heläk bolandygy habar berilýär.


text:
Gazagystanyň Mangystau welaýatynda “Karajanbasmunaý” nebit kompaniýasynyň işçileriniň proteste çykmaklaryna sebäp bolan kärdeşler arkalaşygynyň öňki lideri Natalýa Sokolowa 10-njy martda möhletinden öň şertli tussaglykdan azat edildi.
Geçen ýylyň awgust aýynda gazagystanly nebitçileriň hukugyny goraýjy aktiwist, adwokat Nataliýa Sokolowa suduň çykaran kararyna laýyklykda, alty ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Aktiwist zenan özüniň duýdansyz azat edilmegini aklawçylarynyň ýurduň Baş prokuraturasyna şikaýat etmegi bilen düşündürdi:
—Şu ýylyň fewral aýynda meniň aklawçylarym ýurduň Baş prokuraturasyna protest berdiler. 6-njy martda bolsa Ýokary suduň karary çykaryldy. Şol täze karar esasynda 6 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegim baradaky karar üýtgedildi-de, maňa 3 ýyl şertli iş kesildi. Şol 3 ýylyň dowamynda maňa jemgyýetçilik işleri bilen meşgullanmak gadagan edilýär. Şu özgerişilikler esasynda men 7-nji martda azatlyga göýberildim.
Şol bir wagtda-da aktiwist zenan özüni aklaýan kararyň sud tarapyndan kabul edilmändigini gürrüň berdi.
Gazagystanyň “Alga” partiýasynyň ýolbaşçysy, häzir tussaglykda saklanýan Wladimir Kozlowyň aýaly, özi hem syýasy aktiwist Aliýa Turusbekowa Natalýa Sokolowanyň azat edilmeginiň sebäplerini Gazagystanda kanunlaryň işlemän, hemme meseleleriň diňe bir adamyň görkezmesi bilen çözülýändigi bilen düşündürdi:
—Häzir halkara jemgyýetçiligi, hususan-da, Ýewropa Parlamenti tarapyndan Gazagystana basyş görkezilýär. Şu hepdede Strasburgda Gazagystan bilen bagly rezolýusiýa kabul edilmeli. “Ak Orda” bolsa öz abraýy barada alada edýär.
Şeýle hem Turusbekowa Sokolowanyň gysga wagtyň içinde azat edilmeginiň häkimiýet başyndakylar üçin Strasburgda kabul ediljek rezolýusiýanyň näderejede möhümdigine şaýatlyk edýändigini Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna gürrüň berdi. Ol, amnistiýa yglan edilensoň hem, hukuk goraýjy aktiwist Ýewgeniy Žowtisiň ýene 15 günläp türmeden boşadylmandygyny, emma Natalýa Sokolowanyň diňe 3 günüň içinde azat edilendigini nygtady.
Žanaözen wakalary
Geçen ýylyň maý aýynda tussag edilen nebitçileriň ýuristi Natalýa Sokolowa gazak türmesinde 9 aýlap oturdy. Ol “sosial bulagaýçylyga meçew bermekde” hem ýygnakdyr-mitingleriň geçirilmeginiň tertip-düzgünini bozanlykda aýyplanypdy.
Käri boýunça ýurist, kärdeşler arkalaşygynyň öňki lideri Natalýa Sokolowa gazak kanunlaryna görä, nebitçilere tölenýän aýlyklaryň bolmalysyndan birnäçe esse azdygyny aýdyp, bu meseläni nebitçilere düşündiripdi.
Özleriniň aýlyk haklarynyň kanuna görä ýokarlandyrylmagyny talap eden nebitçileriň protesti ýedi aý dowam edip, ol geçen ýylyň dekabr aýynda gandöküşikli çaknyşyk bilen tamamlandy.
Gazak opozisiýasynyň liderleriniň biri, syýasatçy Žasaral Kuanyşalin Sokolowanyň azat edilmegini hoşallyk bilen garşy alyp, muňa gazak häkimiýetlerine görkezilen halkara basyşyň täsir edendigini belledi. Şol bir wagtda-da syýasatçy ýurduň içinde bolup geçýän wakalaryň hem Sokolowanyň gysga wagtda azat edilmegine täsirini ýetirendigini çaklaýar. Ol “Sokolowanyň azat edilmegi üçin Žanaözen wakasy bolmalymydy?” diýen sowaly orta atdy.
Geçen ýylyň awgust aýynda Sokolowa garşy sud seljerişligi geçirilende, gazagystanly nebitçiler Natalýa Sokolowanyň tussaglykdan boşadylmagyny talap edip, piket geçiripdiler. Olar ellerinde "Nataliýa Sokolowa azat edilsin!", "Gazak nebitçileri gullar däl!" diýen ýazgyly plakatlary göteripdiler.
Şonda müňleçe nebitçi ýurdy dolandyrýan “Nur Otan” partiýasynyň hataryndan çykypdy.
Žanaözen wakasy bilen bagly Gazagystanda onlarça adam hut Sokolowa bildirilen aýyplamalar esasynda, ýagny “sosial bulagaýçylyga meçew bermekde” aýyplanyp, tussag edildiler.
Ýurduň içindäki hem daşyndaky synçylaryň köpüsi beýleki aktiwistleriň hem Natalýa Sokolowa ýaly çalt azat edilmegine bil baglaýarlar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň beren maglumatyna görä, 11-nji aprelde Türkmenistanyň hökümet bölümleriniň, ylmy institutlarynyň we raýat jemgyýeti guramalarynyň 28 agzasy Waşingtona gidýär.
Olar “Açyk dünýä” atly alyş-çalyş programmasynyň çäklerinde Waşingtona sapar edýärler.
ABŞ-nyň görnükli liderleri bilen türkmenistanly tanymal raýatlaryň arasynda özara duýgudaşlygy hem hyzmatdaşlygy berkitmek maksady bilen ýola goýlan “Açyk dünýä” programmasy 2008-nji ýyldan işläp başlady. Bu programmanyň çäklerinde her ýylda ýaş raýat we hökümet spesialistleri Türkmenistandan Amerika ýollaýar.
Şu ýylky maksatnama gatnaşýanlar on günüň dowamynda telekeçilik baradaky kanunlar, bilim, elektron hökümeti, jemgyýetçilik we hususy hyzmatdaşlyk boýunça işleşmek üçin Amerikanyň birnäçe ştatyna sapar ederler.


text:
Dünýä söwda guramasyna girýän 159 agza ýurduň wekilleri global derejede söwdany ösdürmek barada ylalaşdylar.
Indoneziýanyň Bali adasynda geçirilen gepleşikleriň netijesinde tassyklanan bu ylalaşyk Dünýä söwda guramasynyň 1995-nji ýylda döredileli bäri ähli agzalary tarapyndan goldanan ilkinji ylalaşyk boldy.
Dünýä söwda guramasynyň ýolbaşçysy Roberto Azawedo guramanyň ilkinji gezek hakyky netije gazanandygy aýtdy.
Bu dokument arkaly ähli döwletler gümrük düzgünlerini ýeňilleşdirmek arkaly söwdany ösdürmek borjuny öz üstüne alýarlar.
Habar agentlikleriniň ykdysadyýetçilere salgylanyp berýän maglumatlaryna görä, täze ylalaşyk dünýä ykdysadyýetiniň bir trillion dollarlyk ösüş gazanmagyna itergi berip biler.


text:
Orsýetiň pasportyna eýe türkmen raýatlarynyň Türkmenistandan çykmagy we gaýdyp gelmegi bilen bagly kynçylyklar iýul aýynyň başyndan bäri ýene aktual. Bu ýagdaý türkmen-ors goşa raýatlygy meselesine gaýtadan köpçüligiň ünsüni çekdi.
Ors pasportlaryna eýe bolan türkmen raýatlary Türkmenistandan gaýtmakda kynçylyk çekýärler. Şu aýyň başyndan bäri Türkmenistanyň serhedinden goýberilmedik ýa uçara salynmadyk 12-40 adam aralygyndaky sanlar garaşsyz metbugatlarda peýda boldy.
“Örän çynlakaý mesele”
Türkmenistanyň “Rus jemgyýetiniň” öňki başlygy Anatoliý Fomin Türkmenistandaky Orsýetiň raýatlaryna basyşlaryň yzygiderli dowam edýänligini, olaryň Orsýetiň raýatlygyndan ýüz öwürmegini türkmen häkmiýetleriniň “resmi bolmadyk ýagdaýda” talap edýänligini öňe sürýär.
Orsýetiň Aşgabatdaky ilçihanasynyň geňeşçi ilçisi Alekseý Deminiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Türkmenistanda ýaşaýan Orsýetiň raýatlarynyň serhetden geçmegine degişli düzgünler “örän çynlakaý mesele” bolup durýar we bu mesele dogrusynda Orsýetiň we Türkmenistanyň DIM-leriniň arasynda gepleşikler gidýär.
Resmi wekiliň sözlerine görä, Orsýet meseläniň öz raýatlary üçin amatly çözülmegine gyzyklanma bildirýär we problemanyň kanuny nukdaýnazardan çözgüdine gönükdirilen ikitaraplaýyn konsultasiýalaryň geçirilmegine garaşýar.
Orsýetiň raýatlarynyň Türkmenistandan çykmagy boýunça düzgünleriň anyk bolmazlygy Orsýetiň graždanlygyny 2003-nji ýyldan soň alan türkmen raýatlaryna degişli. Bu maglumaty Orsýetiň Türkmenistandaky we Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanalary tassykladylar.
Orsýetiň graždanlygyna 2003-nji ýylyň 22-nji iýunyna çenli eýe bolan türkmen raýatlarynyň Türkmenistandan ors pasporty esasynda çykmaga haklarynyň bardygyny Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasy Azatlyk Radiosyna mälim etdi.
Türkmen tarapy
Häzirki wagtda Türkmenistan goşa raýatlygy ykrar etmeýär. Türkmen DIM-niň 12-nji iýulda ýaýradan beýanatyna görä, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 7-nji maddasyna laýyklykda, Türkmenistanyň raýatlarynyň başga döwletiň raýatlygy ykrar edilmeýär.
Türkmen DIM-niň beýanatyna görä, Türkmenistanyň raýatlarynyň ýurduň serhedinden geçişi “Migrasiýa baradaky” we “Türkmenistana barmak we ýurtdan çykmak düzgüni boýunça” milli kanunlar esasynda amala aşyrylýar.
Daşary ýurtly raýatlar Türkmenistana diňe wiza bilen baryp bilýärler. Emma daşary ýurt raýatlarynyň, hususan-da Orsýetiň raýatlarynyň Türkmenistandan çykmagyna degişli düzgünler resmi beýanatda takyklaşdyrylmady.
Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, daşary ýurt raýatlary Türkmenistandan baran ýurdunyň wizasy esasynda çykmaga borçly.
Emma Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň wekili Alekseý Demin aslyýetinde Orsýete barmagy üçin Orsýetiň raýatlaryna wiza berilmeginiň mümkin däldigini belledi. Emma ol gepleşikler netijesinde belli bir karara gelinýänçä anyk bir zat aýdyp bomajagyny ýene bir gezek nygtady.
Goşa raýatlyk
Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky goşa raýatlyk düzgüni iki ýurduň ilkinji prezidentleri Saparmyrat Nyýazow bilen Boris Ýeltsiniň arasynda 1993-nji ýylyň dekabr aýynda Aşgabatda gol çekilen ylalaşyk esasynda girizilipdi.
Soňra Saparmyrat Nyýazowyň görkezmesi bilen 2003-nji ýylyň 22-nji aprelinde Türkmenistanyň Mejlisi goşa raýatlyk baradaky türkmen-ors şertnamasynyň birtaraplaýyn ýatyrylýanlygy hakynda karar kabul edipdi. Emma häzir hem Orsýet Tükmenistanyň raýatlaryna Orsýetiň raýatlygyny bermek işini dowam etdirýär.
Goşa raýatlyk Orsýetiň kanunlarynda ykrar edilýär. Orsýetiň raýatlarynyň başga ýurduň hem raýaty bolup biljekdigi bu ýurduň Baş kanunynyň 62-nji maddasynda we 2002-nji ýylyň 31-nji maýynda kabul edilen “Orsýet Federasiýasynyň raýatlygy baradaky” federal kanunyň 6-njy maddasynda göz öňünde tutulýar.
Türkmenistandan çykmakda kynçylyk çekýänleriň arasynda diňe türkmen paspotyna eýe raýatlar hem az däl. Öň Bişkekde okan we soň Türkiýäniň ýokary okuw jaýlaryna geçen studentleriň hem ýurtdan çykmakda kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýanlygy habar berilýär.
Anatoliý Fominiň pikirine görä, bu ýagdaý Türkmenistanyň “gara sanawynyň” güýjünde galmagyna bagly. “Ýurtdan çykmagy gadagan edilen adamlaryň sanawynyň şu günki güne çenli güýjünde galýanlygyny serhetçileriň özleri hem açyk tassyklaýarlar” diýip, Anatoliý Fomin aýdýar.


text:
Azerbaýjanyň sudy tussaglykdaky derňewçi zurnalist we AÝ/AR-nyň habarçysy Hadija Ismaýilowanyň deslapky tussaglyk möhletini uzaltdy.
14-nji maýda Bakuwyň sudy Ismaýilowanyň deslaky tussaglyk möhletiniň ýene-de üç aýa çenli uzaldylandygy barada karar çykardy.
Derňewçi raportlary esasynda Azerbaýjanyň hökümet resmileriniň arasyndaky korrupsiýanyň üstüni açan Ismaýilowa geçen ýylyň 5-nji dekabrynda tussag edilip, ol ilki bada bir adamy öz janyna kast etmäge öjükdirmekde aýyplanypdy.
Soňra bu aýyplamalary ýöňkän adam öz şikaýatyny yza çekmäge synanyşdy, emma prokurorlar bu talabyň jogaby barada köpçülige maglumat bermediler.
Ismaýilowa garşy fewral aýynda täze aýyplamalar ýöňkeldi. Şol aýyplamalaryň arasynda salgyt galplyklary, bikanun biznes işjeňliligi we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak ýaly aýyplamalar bar.
Ismaýilowa özüne garşy ýöňkelýän aýyplamalary ret edip, olaryň syýasy maksatlydygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň karary bilen, Türkmenistanyň territoriýasynda amala aşyrylýan iri maýa goýum proýektlerine has berk gözegçilik ediler diýen maglumaty türkmenistan.ru internet gazeti ýaýratdy.
14-nji iýulda gol çekilen karara laýyklykda, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we Ösuş Ministrligine, eýeçiligiň görnüşine garamazdan önümçilige degişli bolan hem bolmadyk gurluşyklaryň sanawyny düzüp, olaryň hasabyna gözegçilik etmek tabşyrylýar.
Bu karara görä, bahasy 10 million manatdan ýokary bolan hemme gurluşyklar baradaky maglumatlar, aýda bir gezek Türkmenistanyň Ykdysadyýet we Ösuş Ministrligine tabşyrylmaly edilipdir.
Türkmenistanyň Ykdysadyyýet we Ösüş Ministrligi bolsa öz nobatynda bu maglumatlary Ministerler Kabinetine tabşyrar diýlip maglumatda aýdylýar.


text:
Bakuwyň sudy Hatyja Ismailowanyň aklawçylarynyň diňlenişige gatnaşmandygyna we onuň sud işini gyssanmaç geçirmezlik baradaky çagyryşyna ähmiýet bermän, 11-nji awgustda bu derňeýji žurnalist baradaky prosesi dowam etdirdi.
Azatlyk Radiosynyň žurnalisti nebite baý Azerbaýjanda hökümet resmileri tarapyndan edilýän korrupsiýanyň üstüni açanlygy üçin ençeme sylaga mynasyp bolan Ismailowa pul iýenlikde, salgyt tölemekde aldawa ýüz uranlykda, şeýle hem güýç-gudratdan galp peýdalananlykda aýyplanyp sud edilýär. Ýöne onuň aýtmagyna görä, bildirilýän bu aýyplamalaryň syýasy sebäbi bar.
Ismailowanyň aklawçylarynyň käbiriniň 11-nji awgustdaky diňlenişige gatnaşmanlygy kazynyň olar "çäre görler" diýip, duýduryş bermegine sebäp boldy.
“Sud höküm çykarmaga gyssanýar”
Ismailowa bolsa, aklawçylar bu diňlenişige özleriniň şol bir wagtda geçýän beýleki proseslere barmalydyklary sebäpli gatnaşyp bilmejekdiklerini kaza öňünden aýtdylar diýip, protest bildirdi.
Ol şeýle hem suduň höküm çykarmaga gyssanýandygyny çaklap, hepdäniň içinde her gün geçirilýän diňlenişik netijesinde özüniň daşarda iki sagat maşk etmäge mümkinçiliginiň bolmandygyny, ýogsa muňa özüniň kanuny taýdan hakynyň bardygyny aýtdy.
Prezident Ylham Aliýew bilen onuň maşgala agzalarynyň maliýe işleri barada giňden maglumat beren Ismailowa öten dekabrda tussag edildi. Onuň sud prosesi iýul aýynda bolan deslapky diňlenişikden soň 7-nji awgustda başlandy.
Sud zaly
Suduň zaly her gün diýen ýaly märekeli bolýar. Şol sebäpden Ismailowa kaza zalyň bu prosese ýa-da öz işine hiç hili dahyly ýok adamlardan doludygyny aýtdy.
Kazy Ramela Allahwerdiýewa hem bu adamlar sud işine gatnaşýanlar ýa-da diplomatik missiýalaryň wekilleri diýip jogap berdi. Ol garaşsyz žurnalistlere we Ismailowanyň tarapdarlaryna, şol sanda oppozisiýanyň prezidentlige öňki dalaşgäri Jamil Hasanla hem zala girmäge ýol bermedi.
"Hatyja bigünä, ol derrew boşadylmaly" diýip, Hasanly daşarda Ismailowanyny goldaýanlara aýtdy.
“Bir tanyş adam hem ýok”
Ismailowanyň ejesi Elmira Ismailowa 11-nji awgustda diňlenişige gatnaşmaga ýol berildi. Ol bir arakesmede daşary çykanda, suduň zalynda bir tanyş adamynyň-da gözüne ilmändigini aýtdy.
Diňlenişige gatnaşan Elmira Ismailowa bilen aklawçylaryň biri bolan Jawad Jawadowyň bellemegine görä, görkezme beren şaýatlaryň hiç biri bildirilýän aýyplamalarda Ismailowany garalamandyr.
Ismailowa ilki öňki kärdeşi Tural Mustafaýewi öz janyna kast etmäge synanyşmaga iterenlikde aýyplanypdy. Beýleki aýyplamalar onuň üstüne soňra goşuldy.
Iýul aýynda bolan deslapky diňlenişikde Mustafaýew kanuny goraýan güýçler tarapyndan özüne edilen basyş netijesinde Ismailowany "garalandygyny" aýtdy. Ýöne bu aýyplamany sanawdan çykarmak barada edilen goranyş hereketleri ret edildi.
Adam hukuklaryny goraýan guramalar
39 ýaşly Hatyja Ismailowa Azerbaýjanda tussag edilen onlarça aktiwistiň, žurnalistleriň we hökümete tankydy garaýanlaryň iň tanymaly. Halkara hukuk toparlarynyň garaýşyça, bu adamlaryň tussag edilmegi öňki sowet respublikasynda başgaça pikirlenýänleri dymdyrmak üçin edilýän synanyşyklaryň biri.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen beýleki günbatar döwletleri Ismailowanyň boşadylmagyna çagyrdylar. Günä geçiş guramasy Amnesty International ony "wyždan ýesiri" diýip atlandyrdy. Žurnalistleri goramak komiteti bolsa, oňa bildirilýän aýyplamalary žurnalistik işleri üçin ondan öç almak diýip häsiýetlendirdi.
10-njy awgustda Human Rights Watch guramasy Adatdan daşary işjeňlik sylagy bolan Alison Des Forges baýragyny 2015-nji ýylda alanyň Ismailowadygyny jar etdi.
29-njy iýulda Birleşen Ştatlaryň Milli Metbugat Kluby Ismailowany metbugat erkinligi baradaky iň ýokary Jon Abuçen baýragy bilen sylaglady.
Maý aýynda hem ol amerikan PEN merkeziniň metbugat erkinligi baradaky iň abraýly sylagyna mynasyp boldy.


text:
Geçen hepde Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler partiýasy döredildi
. 21-nji awgustda Aşgabatda geçirilen gurultaýda partiýanyň düzgünnamasy kabul edildi we Merkezi geňeşiniň başlygy saýlandy.
Türkmenistanda resmi taýdan ikinji syýasy partiýanyň döredilmegi dürli-dürli garaýyşlar bilen garşylandy
. Bir tarapdan, bu demokratiýa tarap ädim diýlip häsiýetlendirilen bolsa, başga bir tarapdan, täze partiýanyň ýurduň syýasatynda möhüm rol oýnamajakdygy bellenilýär.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Halkara “IHS Global Insight” ykdysady ylmy-barlaglar merkeziniň spesialisti, Merkezi Aziýa boýunça ekspert Lilit Geworgýan bilen söhbetdeş bolup, Türkmenistanda ýakynda döredilen telekeçiler we senagatçylar partiýasy barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Lilit, beýleki soraglara geçmezden ozal, Türkmenistanda ikinji partiýanyň döredilmegi baradaky habaryň sizde galdyran täsiri barada gürrüň berseňiz?
Lilit Geworgýan:
Eger-de ýalňyşmaýan bolsam, Türkmenistanyň hökümeti mundan 1-1,5 ýyl töweregi wagt ozal ýurtda başga-da partiýalaryň döredilmeginiň mümkindigi barada dil ýarypdy. Meniň şahsy pikirime görä, partiýanyň döredilmegi üçin şunça wagtyň gerek bolmagy birneme geňräk.
Garaz, men muňa häkimiýetleriň başda durmagynda gurnalan bir syýasy oýun hökmünde garaýaryn. Täze döredilen ikinji partiýanyň ýurtda alnyp barylýan syýasatyň belli bir ugurlaryna garşy çykyp, oppozisiýada durmajagyny anyk aýdyp biljek. Şeýle-de bu partiýanyň esaslandyrylmagy bilen, Türkmenistanyň syýasy durmuşynda bir zat üýtgär diýip aýdyp biljek däl.
Azatlyk Radiosy: Lilit, ýaňy siz munuň “gurnalan syýasy oýundygyny” aýtdyňyz. Siz bu barada has anygrak gürrüň edip bilersiňizmi?
Halkara “IHS Global Insight” ykdysady ylmy-barlaglar merkeziniň spesialisti Lilit Geworgýan
Lilit Geworgýan:
“Syýasy oýun” diýmegimiň sebabi şu, ýagny häkimiýetler ikinji paritýany esaslandyrmak bilen, kommunistik döwürden galan birpartiýaly sistemany aradan aýyrmakçydyklaryny äşgär etjek boldular.
Resmiler Türkmenistanda indi döwebap, häzirki döwrüň talaplaryna gabat gelýän syýasy we ykdysady gurluşlaryň ornaşdyrylyp başlanýandygyny görkezjek bolýarlar. Iň esasy nygtalýan zat hem bularyň ählisiniň prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatynyň esasynda edilýändigi aýdylýar.
Ýöne bu häkimiýetleriň “ýurtda başga pikirlere hem orun berilýär” diýmeklerine mümkinçilik döretmek üçin edildi. “Oýun” diýenimde hem men şuny göz öňünde tutdum.
Azatlyk Radiosy: Lilit, gürrüňini edýän syýasy partiýamyz ýurt garaşsyzlygyny alandan 20 ýyl töweregi soň döredildi. Herniçik-de bolsa, uzagyndan bu ýurdy demokratiýa getirip bilmezmi?
Lilit Geworgýan:
Garaz, gepiň keltesi, ýurtda öňki syýasy sistema dowam edýär. Dogrymy aýtsam, bu partiýa esaslandyrylanda ýurdy demokratiýalaşdyraly diýen pikir bilen döredilendir diýip çak edemok. Sebäbi, ýaňky aýdyşym ýaly, bu häkimiýetleriň gurnan bir syýasy oýny boldy.
Bu partiýanyň döredilmeginiň ähmiýetini diňe bir usul bilen ölçese bolar, ol hem onuň ýurduň syýasy durmuşyna ýetirjek täsiridir. Meniň çakymça-da, şol täsir asla ýok diýerlik derejede pes bolar.
Türkmenistanda graždan jemgyýetiniň ýagdaýy, has dogrusy, onuň ýokdugy nazara alnanda, demokratiýa tarap ýoluň has uzyn we uzak boljakdygyny çaklaýaryn.
Ýöne, hawa, ähli zadyň üstünden atanak hem çekip bolmaz. Ikinji partiýanyň döredilmegi belli bir derejede käbir üýtgeşmelere sebäp bolup biler. Garaz, öňegidişlik taýdan seredilende, men bu hereketiň simwoliki tarapdan gowy işdigini aýdyp biljek.
Azatlyk Radiosy: Täze döredilen syýasy partiýa "telekeçileriň we senagatçylaryň partiýasy” diýlip atlandyrylýar. Telekeçiler diýlende aglaba orta synp, ýagny ýurduň syýasatyna belli bir derejede täsir etmeli adamlar göz öňüne gelýär. Ýagny, ýurduň alyp barýan syýasaty belli bir derejede şol adamlaryň girdejisine hem täsirini ýetirýär. Eger-de şu matlapdan seredilse, onda partiýa has aktiw hereket edip bilmezmi?
Lilit Geworgýan:
Bu soraga jogap bermek üçin, geliň, Gazagystanyň ýagdaýyna seredip göreliň. Elbetde, bu iki ýurduň ýagdaýy biri-biriniňkiden tapawutly, ýöne ýurduň parlamentiniň düzümine giren ikinji partiýa hem telekeçileriň bähbitlerini araýan partiýady.
Ýagny, telekeçiniň bähbidi diýenimizde, biz kimi göz öňünde tutýandygymyzy seljermeli. Bu özbaşyna, bazaryň ähli töwekgelliklerini boýun alyp biznes edýän bir adammy ýa-da, tersine, ýurduň syýasatyna bil baglap iş alyp barýan hökümet telekeçisimi?
Biz biznes gatlagynyň bahbidini araýan bir partiýa diýenimizde, gaty habardar bolmaly. Sebäbi ol hakykatdan hem biznesmenleriň bähbitlerini nazara alyp, parahorlugyň aradan aýrylmagy, telekiçilige döredilýän şertleriň gowulandyrylmagy, býurokratiýanyň azaldylmagy ýaly meseleleri gozgap bilýän bir guramamy?
Ýöne partiýanyň düzümindäki telekeçiler şol bir wagtda hökümetiň kürsüsini eýeleýän bolsa ýa-da olaryň resmi häkimiýetler bilen haýsydyr bir ilteşigi bar bolsa, onda bu partiýanyň hakyky biznese ýetirip biljek oňaýly täsiri barada bir zat aýtmak kyn. Garaz, munuň oňaýly täsiri bolmaz hem diýip bolar. Belki-de, bu adamlaryň täze döredilen syýasy gurluşy ulanyp, özleriniň şahsy işleriniň gowulanmagy ugrunda hem hereket etmegi mümkin.
Bu partiýanyň sözüň doly manysynda bir syýasy güýç bolmagy üçin, Türkmenistanda we ýurduň syýasatynda juda köp zatlar üýtgemeli. Men munuň hatda 10 ýylda amala aşjakdygyna-da ynanamok, ýöne, belki-de, has köp wagtyň geçmegi bilen, bu hakyky syýasy partiýanyň döremegine esas bolup biler.


text:
BMG-niň Bütindünýä saglyk topary tarapyndan 18-nji martda çap edilen hasabatda bellenişine görä, Gazagystanda her 100 müň adamdan 129-nyň bu kesele ýoluganlygy mälim edilip, Gyrgyzystanda bu sanyň 121 we Täjigistanda 100 müň adamdan 230 adama barabardygy aýdylýar.
Bütindünýä Saglyk Guramasynyň inçekesele garşy göreş boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Dr. Mario Rawiglione bu barada Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkmenistanda inçekesel barada gürrüň edilende, ýagdaýyň beýleki goňşy ýurtlar bilen deňeşdirilende ganymatdygyny aýtdy: “Türkmenistanda 100 müň adamdan bu kesele ýoluganlaryň sany diňe 68 adamdyr. Özbegistanda bolsa bu san 113 adama barabar”.
Ady agzalýan wekiliň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýa barada gürrüň edilende, ilatyň saglygyna inçekeseliň däri-dermanlara uýgunlaşan görnüşi uly howp salýar.
BMG-niň Bütindünýä Saglyk topary tarapyndan 18-nji martda çap edilen hasabatda Merkezi Aziýanyň we Orsýetiň käbir ýerlerinde bu keseliň aşa köp ýaýranlygy bellenilýär. Raportda aýdylyşyna görä, şol regionlar inçekeseliň däri-dermanlara uýgunlaşan görnüşine ýolugan adamlaryň sany boýunça dünýäde birinji orunda durýar. Ýagdaý agyr
Inçekekesel barada gürrüň edilende, “Serhetsiz lukmanlar” topary hem Türkmenistandaky ýagdaýlara ünsi çekip, bu keseliň däri-dermanlara uýgunlaşan görnüşiniň ýurtda aşa ýaýranlygyny agzalan gurama ýakynda habar beripdi.
“Serhetsiz lukmanlar” toparynyň ýolbaşçylaryndan Frank Dorner Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda bu kesel barada Türkmenistanyň resmi çeşmeleri tarapyndan berilýän maglumatlara seredilende hem onuň häzirki döwürde ýurda näderejede howp salýandygyna göz ýetirip bolar diýýär: “Türkmenistanda inçekesele ýoluganlygy anyklanan kesellileriň 20 prosentiniň onuň ötüşen görnüşine uçranlygy ýüze çykaryldy. Şunlukda bu kesele ýolugan bäş adamdan biri şeýle agyr hassalyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar”.
Dorner sözünini dowam etdirip, “Bu gaty alada galarlykly ýagdaýdyr. Şol adamlar gaýra goýulmazdan bejerilmeli. Bejerişiň gijä galdyrylmagy diňe inçekesele ýolugan adamlara däl, tutuş ýurda hem howp salar” diýdi.
“Serhetsiz lukmanlar” topary Türkmenistanda inçekesele garşy göreş alyp barýan esasy guramalardan biridir. Bu gurama bu keseliň däri-dermanlara uýgunlaşan görnüşine garşy göreşmek boýunça proýekt taýýarlap, mundan birnäçe wagt öň türkmen hökümetine tabşyrypdy.
Dorneriň aýtmagyna görä, uzak wagtlap garaşsalar-da, olara bu barada iş alyp barmaga rugsat berilmänsoň, ”Serhetsiz lukmanlar” topary 2009-njy ýylyň dekabar aýynda Türkmenistanda alyp barýan işlerini togtatmaga mejbur bolupdyrlar.
BMG-niň wekiliniň aýtmagyna görä, bu kesele ýolugan adamlaryň gijä galman lukmana ýüz tutmagy zerurdyr. Sebäbi keseliň netijeli bejerilmegi onuň öz wagtynda anyklanmagyna gös-göni bagly.Nähili anyklap bolar?
“Inçekeseliň ýokuşanlygyny nähili anyklap bolar?” diýlen soraga BMG-niň Bütindünýä Saglyk edarasynyň inçekesele garşy göreş boýuinça bölüminiň ýolbaşçysy Dr.Mario şeýle diýip, jogap berdi: “Bu kesele ýolugan adamlar, umuman, köp üsgürýärler. Haçanda inçekesele uçran hassalar üsgürse, olaryň üsgülewügi bilen inçekeseliň mikroblary ýaýraýar. Şeýle mikroblaryň naharhanada ýa köpçüligiň uýşen beýleki ýerlerinde ýayramak howpy az. Sebäbi bu mikrob uzak wagtlap howada saklanmaýar”.
Emma dr. Marionyň aýtmagyna görä, bu kesele ýolugan adam bilen ýakyn aragatnaşygy bolanlar gaty serasap bolmaly, sebäbi şeýle hassalyga uçran adamlaryň bu mikroby, meselem, ýanýoldaşyna ýokuşdyrmagy mümkin. Görülmeli çäreler
Bu keseliň nähili öňüni alyp bolar diýlen sorag barada gürrüň edilende, elbetde, bu ugurda ýurtda ýeterlik saglyk merkezleriniň bolmaklygy we olaryň ýeterlik enjamlar bilen üpjün edilmeginiň zerurdygy aýdylýar.
“Şonuň bilen bilelikde ilaty bu kesel we onuň howpy bilen tanyşdyrmaklyk hem zerur” diýip, BMG-niň wekili Dr.Mario Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Dr.Mario aýratynam obalarda ýaşaýan adamlaryň arasynda düşündiriş işleriniň geçirilmeginiň zerurdygyny belläp, bu barada diňe Türkmenistanda däl, dünýäniň ähli ýerinde alada edilmeli diýdi.
BMG-niň Bütindünýä Saglyk toparynyň hasabatynda bellenişine görä, inçekesele ýolugan adamlar wagtynda bejerilmedik halatynda kesel ötüşip, däri-dermanlara uýgunlaşan görnüşine geçýär.
Şol raportda aýratynam dünýäniň käbir regionlarynda bu kesele uçran adamlaryň 1/4 böleginiň ýagdaýynyň häzirki döwürde bejerip bolmajak derejä ýetenligi aýdylýar.


text:
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Halkara sudy Kosowanyň 2008-nji ýylda birtaraplaýyn ýagdaýda öz garaşsyzlygyny yglan etmegine kanuny hereket hökmünde baha berip, karar çykardy.
Halkara sudunyň prezidenti Hisaşi Owada Kosowanyň öz garaşsyzlygyny birtaraplaýyn ýagdaýda yglan etmesiniň halkara kanunçylygyna garşy gelmeýändigini aýtdy.
Şeýle hem, ol Kosowanyň bu hereketiniň Birleşen Milletler guramasynyň Kosowany BMG-niň wagtlaýyn dolandyryşy astyna almak barada 1999-njy ýylda kabul eden rezolýusiýasyna-da garşy gelmeýändigini öňe sürdi.
Halkara sudy bu meselä Serbiýanyň hökümetiniň şikaýaty esasynda garady.


text:
ABŞ Azerbaýjanyň häkimiýetleriniň birnäçe aktiwisti türmeden boşatmak kararyny gutlap, Bakuwy beýleki aktiwistleri hem boşatmaga çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň 19-njy martdaky prez-relizinde entek Azerbaýjanyň türmelerinde öz raýat işjeňligi üçin tussag oturan adamyň kändigi aýdylýar.
Türmedäki hukuk aktiwistleriniň arasynda Leýla Ýunus we onuň adamsy, derňewçi žurnalist Hatyja Ysmaýylowa, hukukçy aklawçy Intigam Alyýew, ýaşlar aktiwisti Rasul Jafarow dagy hem bar.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew Nowruz baýramyna gabat, 18-nji martda 100 tussagyň günäsini geçdi.
Türmeden boşanlaryň arasynda Orhan Eýýubzade, Basir Suleýmanly, Anar Kasymly ýaly belli aktiwistler hem bar.


text:
Ýewropa Bileleşigi soňky günler howply «E-coli» wirusynyň ýaýramagy bilen bagly oba-hojalyk sektorynda çekilen ýitgileriň öwezini dolmak üçin Ýewropanyň fermer hojalyklaryna azyndan 150 million ýewro maliýe kompensasiýasyny bermekligiň planlaşdyrylýandygyny mälim etdi.
Bu meselä bagyşlanylyp düýn Bileleşigiň oba-hojalyk ministrleriniň Lýuksemburgda geçiren maslahatynyň yzy bilen eden çykyşynda Ýewropa Bileleşiginiň Oba-hojalyk boýunça komissary Dasian Siolos fermerler üçin ýene goşmaça kompensasiýalaryň-da göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.
Gök önümlerden ýaýrady diýlip hasaplanylýan «E-coli» wirusyndan soňky günler Ýewropada jemi 22 adam öldi.


text:
Orsýetiň oppozision we adam hukuklary aktiwistleri şu gün giçlik Moskwada, Sankt-Peterburgda we beýleki bir topar şäherde yzygider, rugsat edilmedik protestlere ýygnanmagy planlaşdyrýarlar.
Rus aktiwistleri rus Konstitusiýasynyň 31-nji maddasyna, ýygnanyşmak azatlygynyň kepilligine ünsi çekmek üçin, her aýyň 31-ne protest gurnamakçy bolýarlar.
Häkimiýetler demonstrasiýa geçirmäge rugsat bermekden yzygider boýun gaçyrýarlar.
Aktiwistler protest geçirmek üçin rugsatyň gerek däldigini, sebäbi Konstiutusiýanyň özlerine şeýle hukugy berýändigini aýdýarlar.
Emma polisiýa olaryň protestlerini başlanmanka dargydýar.


text:
Russiýanyň Ýekaterinburg şäherindäki zenan internetdäki ukrain milletçi toparlaryna goşulansoň, rus resmileri ony internetde ekstremizmi öjükdirmekde güman edip, derňäp başladylar.
Ýekaterina Wologžaninowanyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, rus derňewçileri oňa “Wkontakte” sosial ulgamyndaky “Rus sagçy sektory” we “Ukrain halkynyň goranmak” hereketi ýaly toparlara goşulansoň, şübhe astyna düşendigini habar beripdirler.
Şeýle-de, Wologžaninowa özüniň internetde prezident Wladimir Putiniň ýahtasyny, Ukrainadaky Ýewromaýdan protestlerini we gündogar Ukrainadaky konflikt barada geçirilen ukrain telegepleşigini görkezýän wideo ýazgylary çap edendigini sözüniň üstüne goşdy.
Wologžaninowanyň sözlerine görä, 12-nji dekabrda polisiýa onuň ýaşaýan jaýynda gözleg işlerini geçirip, onuň kompýuterini, planşetini, fotoapparatyny ele salypdyr.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň döwletleriniň Belarusdaky ilçileri Minske dolanyp başladylar. Bu döwletleriň ilçileri awtoritar prezident Aleksandr Lukaşenkonyň režiminiň adam hukuklarynyň ýagdaýyna protest bildirip, fewral aýynda Belarusy terk edipdiler.
Estoniýanyň, Çehiýa Respublikasynyň we Şwesiýanyň ilçileriniň aýtmaklaryna görä, olar şu hepdede Belarusa dolanmaklygy planlaşdyrýarlar.
Režimiň resmilerine gönükdiren ÝB-niň täze sanksiýalarynyň girizilmegi bilen, Belarusyň hökümeti hem iki sany ýewropaly ilçiniň Minski terk etmegini sorady.
Şondan soň ÝB-niň ähli 27 döwleti özleriniň Belarusdaky ilçilerini yzyna çagyrdy.
Ozalky prezidentlige kandidat Andreý Sannikowyň we onuň kömekçisi Dmitriý Bandarenkanyň 15-nji aprelde azatlyga göýberilmegi bilen, ilçiler yzlaryna dolanmaga başladylar.
2010-njy ýylyň ahyrynda Belarusda geçirilen prezident saýlawlarynda galplyklara ýol berildi diýilip geçirilen köpçülikleýin protestlerde türmä salnan ähli syýasy tussaglaryň azatlyga goýberilmegi üçin Ýewropa Bileleşigi Belarusyň režimine basyş edip gelýär.


text:
Geljekki saýlawlarda Gurbanguly Berdimuhamedowdan başga Türkmenistanyň prezidentligine kandidat hökmünde üç adam hödürlendi. Olaryň biri Daşoguz welaýat häkiminiň oba hojalygy boýunça orunbasary Rejep Bazarow, ikinjisi Türkmenistanyň Deňiz we derýa transporty döwlet gullugynyň başlygynyň orunbasary Rozygeldi Rozygulyýew we üjünjisi-de Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň häkimi Myratgeldi Jumageldiýew.
Bu kandidatlar Türkmenistanyň Oba-hojalygy uniwersitetinde oba-hojalyk bileleşikleriniň we pudak işgärleriniň bilelikdäki maslahatynda hödürlendi. Dalaşgärleriň hödürlenmegi saýlaw kampaniýasynyň möhüm tapgyrydyr.
Türkmenistanyň hökümeti 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda boljak prezidentlik saýlawlary açyk we adalatly bolar, şeýle-de demokratiýanyň kadalaryna laýyk geçiriler diýip, wada beripdi. Emma Türkmenistandaky şertler bir partiýaly syýasy-jemgyýetçilik gurluşy, saýlaw kampaniýasynyň gurnalyşy, ýurtda giňden tanalmaýan şahslaryň dalaşgär hökmünde hödürlenmegi bilen halkara derejesinde ykrar edilen saýlaw düzgünlerinden tapawutlanýar.
Garaşsyz synçylar bu ýagdaýda ilatyň erk-isleginiň mälim edilmegine we saýlawlaryň bäsleşlikli geçirilmegine mümkinçilik görmeýärler we häzirki saýlaw kampaniýasynyň 2007-nji ýylyň prezidentlik saýlawlaryny ýada salýanlygyny aýdýarlar. Şonda alty dalaşgäriň gatnaşmagynda geçirilen saýlawlarda Gurbanguly Berdimuhamedowyň 90 prosente golaý ses toplanlygy resmi derejede yglan edilipdi.
Köppartiýalylyk ýok
Londonda ýerleşýän “Uruş we parahatçylyk maglumatlary institutynyň” Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Jon MakLoudyň pikirine görä, häzirki ýagdaýda hem diňe bir kandidatyň ýeňiş gazanjagyna garaşmak mümkin. Jon MakLoud prezident Berdimuhamedowyň şu ýyl köppartiýalylyga ýol açmak we saýlawlara ýurduň daşyndaky oppozisiýany gatnaşdyrmak barada beren wadalarynda tapylmanlygyny belleýär:
Ýurduň içinde syýasy oppozisiýanyň, graždan jemgyýetçiliginiň we erkin metbugatyň bolmazlygy özgerişe tarap hiç hili mümkinçilik galdyrmaýar.
—Ýurduň içinde syýasy oppozisiýanyň, graždan jemgyýetçiliginiň we erkin metbugatyň bolmazlygy özgerişe tarap hiç hili mümkinçilik galdyrmaýar. Içerki oppozisiýanyň, graždan jemgyýetçiligi we garaşsyz media ýaly şertleriň ýoklugynda hiç zadyň üýtgemejegi mese-mälim görnüp dur.
Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozision toparlar prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmak isleglerini yglan edýärler. Şu ýylyň iýul aýynda prezident Berdimuhamedow oppozisiýanyň saýlawlara deňhukukly gatnaşmagyna şert döretjegini aýdansoň, hususan-da “Watan” atly syýasy-jemgyýetçilik hereketi we “Respublika” partiýasy türkmen hökümetine ýüzlenseler-de, hiç hili jogap almadylar.
Oppozision “Watan” hereketiniň lideri Hudaýberdi Orazow oppozisiýa gatnaşdyrylmasa, saýlawlaryň bäsleşikli bolup bilmejegini aýdýar:
—Eger oppozisiýa gatnaşanda, onda ýurduň daşyndaky adamlaram, ýurduň içindäki adamlaram, oppozisiýa girmeýän adamlaram gatnaşyp bilerdiler. Şonda bu ýurduň içinde saýlawlaryň, dogrudanam, erkin geçýändigini görkezerdi. Häzirki syýasy ýagdaýda bäsdeşlige şert döremegi üçin özgerişlige ýa ýolbaşçylar derejesinde isleg döremeli ýa-da bu halk tarapyndan talap edilmeli. Özgeriş ýokardanam gelip biler, aşakdanam başlanyp biler. Emma nireden bolsa-da, gelmeli.
Postsowet döwletlerindäki tejribe
Gazagystanly bilermen, “Jemgyýetçilik problemalary boýunça analiz merkeziniň” müdiri Miruet Mahmudowa syýasy bäsdeşlige ýol bermezlik usulynyň postsowet döwletleriň köpüsinde saklanyp galýan häzirki syýasy gurluşyň binýadydygyny aýdýar:
Häzirki döwlet baştutanlary özlerine bäsdeş bolup biljek mynasyp adamyň ýoklugy barada halkda emeli ýol bilen pikir döretmäge çalyşýarlar.
—Şeýdip, häzirki döwlet baştutanlary özlerine bäsdeş bolup biljek mynasyp adamyň ýoklugy barada halkda emeli ýol bilen pikir döretmäge çalyşýarlar. Emma bu ýagdaý postsowet ýurtlarynda halka we döwlete ýolbaşçylyk etmäge mynasyp şahslaryň ýokdugyny aňlatmaýar. Türkmenistanda hem, Gazagystanda hem ýurda, halka ýolbaşçylyk etmek üçin mynasyp kandidatlar az däl diýip, pikir edýärin.
Miruet Mahmudowa syýasy-jemgyýetçilik taýdan ösüşiň ähmiýetini hem nygtaýar:
—Emma şeýle ösüşe ýol berilmedik ýagdaýynda häkimiýet çalşygy açyk-aýdyň we bäsleşikli saýlawlar netijesinde däl-de, köşk agdarylyşygy netijesinde bolýar. Biziň ýurtlarymyzda häkimiýet çalşygy erkin, açyk we adalatly saýlawlar netijesinde däl-de, haýsy-da bolsa bir köşk agdarylyşygy netijesinde amala aşyrylar.
Dalaşgärleriň erkinlik we deňhukuklylyk esasynda hödürlenmegine, saýlaw prosesiniň açyk-aýdyňlyk, agitasiýa azatlygy we ähli kandidatlar üçin deň şertleriň esasynda amala aşyrylmagyna “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary baradaky” döwlet kanunynda kepil geçilýär.
Dalaşgärleri hödürlemek işi saýlawlara 30 gün galanda tamamlanmaly.


text:
Gazagystanda media haklaryny goraýan “Adyl Söz” topary, ýurtda söz azatlygy bilen bagly meselelere gözegçilik etmegini togtadýandygyny aýtdy.
Guramanyň başlygy Tamara Kaleýewanyň çarşenbe güni aýtmagyna görä, bu netijä maliýe kynçylyklary sebäpli gelnipdir. Kaleýewanyň aýtmagyna görä, mundan beýläk onuň toparynyň her aý 10 müňe golaý dollary harçlamaga gurby çatmaýar.
Hökümete degişli bolmadyk bu gurama Gazagystanda 1999-njy ýyldan bäri iş alyp barýardy. Kaleýewa toparyň ýakyn günleriň içinde täzeden işine başlap biljekdigine umyt edýändigini aýtdy. Geçmişde bu topary Jorj Sorosa degişli “Açyk jemgyýetiň diregi” fondy maliýeleşdirýärdi.


text:
Türkmenistanda 1-nji awgustdan başlap ýokary okuw jaýlaryna girjek ýaşlar üçin giriş synaglaryny tabşyrmak möwsümi başlady.
Umuman, ýaşlar Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna ýa-da daşary ýurtlaryň uniwersitetlerine giriş synagyny tabşyranda dürli tejribeleri başdan geçirýärler. Olaryň arasynda talyplaryň dokumentlerini ýygnamak we tabşyrmak, synaglara taýýarlyk görmek, synagda öz nobatyňa garaşyp oturmak ýaly bir giden mysallar bar.
Türkmenistanyň ýa-da daşary ýurduň ýokary okuw jaýynda okaýan ýa bolmasa-da haýsy-da bolsa bir sebäplere görä okuwa ýerleşip bilmedik ýaşlar - siziň giriş synagyny tabşyrmak tejribäňiz nähili boldy? Şol döwürde nämeleri başdan geçirdiňiz?
Öz başdan geçirmeleriňizi ýa-da bu mesele baradaky pikirleriňizi, garaýyşlaryňyzy ähli ýaşlar bilen paýlaşyň.


text:
Bu altmyşynjy ýyllaryň ortalaryndan başlanypdy. Ol paýtagtda bolýan uly sport dabaralarynyň baýdak göterijisidi. Onuň döşündäki keseligine asylan lentada dürli medallar lowurdaşýardy. Medallar uly ýeňişlerden habar berýärdi.
Baýdak göterip barýan Marat Nyýazowdy.
Geljege bolan ynam
Belli sport ussady Marat Nyýazow 1933-nji ýylyň 28-nji sentýabrynda Aşgabat şäherinde dünýä inipdir. Ol şahyr Ata Nyýazowyň ogly bolmaly.
Ata Nyýazowyň türkmen edebiýatynyň taryhynda öz orny bar. Ol ilkinji iri proza eserini dörediji hem Ýazyjylaryň Bütinsoýuz 1-nji gurultaýyna gatnaşyjy hökmünde bellidir.
Şol döwürlerde durmuş örän dartgynly bolupdyr. Şeýle-de bolsa, sowatly-bilimli adamlarda geljege bolan ynam güýçli möwç urupdyr. Ata Nyýazow diňe täze eser ýazmak ýa ýazylany redaktirlemek bilen çäklenmän, dünýä edebiýatyndan A.S. Puşkiniň, A. Nowaýynyň, K. Lahutiniň eserlerini türkmen diline terjime edipdir. Şol döwrüň intelligensiýasy dünýä medeniýetini özleşdirmäge çalşypdyr we öz nesliniň dünýä belli göreşijiler derejesinde ösüp-ýetişmegini isläpdir. Belki, şeýle maksat bilen dünýä inen ogluna Marat diýen at goýýar. Oglunyň fransuz rewolýusioneri Marat ýaly gaýduwsyz hem göreşiji bolmagyny islän bolsa gerek.
Marat 10 ýaşyndaka, A. Nyýazow ukrain topragynda barýan söweşlerde wepat bolupdyr. Marat ýetimligine garamazdan gowy bilim alyp, Moskwanyň I.M. Gubkin adyndaky nebit-himiýa we gaz senagaty institutyna okuwa girmegi başarypdyr.
Ol institutda okaýan döwründe atyjylyk sporty bilen çynlakaý gyzyklanyp, student wagtynda ilkinji ýeňiş medalyny döşünden dakmagy başarýar.
Barlyşyksyz göreş
“Göreşde ataň hem bolsa ýyk” diýen söz bar, Marat ýaryşa çykyp başlanyndan, şol ýörelgä eýerdi. Sebäbi bäsdeş köpdi hem olar biri-birinden ezberdi.
Beýleki bir tarapdan, göreş ýaşynyň örän gysgadygyny bilýärdi.
Atyjylyk sporty boýunça ol 7 gezek dünýäniň çempiony bolup, 13 gezek kümüş hem bürünç medallary eýeledi. Şol wagtyň özünde Ýewropanyň 3 gezek çempiony boldy. Bu beýik derejäni SSSR-de 14 gezek gazandy. Ýaryşlar dowamynda Dünýä rekordyny 9, Ýewropanyň rekordyny 11, SSSR-iň rekordyny hem 13 gezek täzeläp bildi.
Bular, elbetde, maglumat üçin getirilen sanlar. Hakykatda her ýeňiş üçin, ömründen bir bölegini sarp edendigi belli. Sebäbi her gezek nyşanany nazara alanyňda, ummasyz güçýli erke hem aýratyn bir pursada eýe bolmak gerek diýýärler.
Ol muňa hötde gelen bolmaly, her ýaryşda baýragy goşa-goşadan alyp bildi. Oňa hem bäsdeşlerini ýeňmek, hem rekordy täzelemek başartdy.
1960-njy ýylda Rimde geçen Olimpia oýunlarynda atyjylyk sporty boýunça Marat Nyýazow küşüş medala eýe boldy. Bu geçen asyrda türkmenleriň arasynda gazanylan iň beýik hem ýeke-täk ýokary sylagdyr.
Türgenlik
Ol uly göreşden galansoň, ýaşlary türgenleşdirmek işine başlady. Bu örän kyn hem aşa agyr işdi.
Atyjylyk sporty köp çykdajy talap edýän ugur. Onuň üçin aýratyn türgenleşik meýdançasy gerek. Atmak üçin göni urup bilýän kämil tüpeň zerur hem her günki türgenleşikde ok zaýalamaly bolýar. Bu zatlar pul hem ýörite alada talap edýär. Şonuň üçin Marada özi ýaly şägirt ýetişdirmek kyn düşdi.
“Ýüzden ýüwrük çykar, müňden tulpar” diýipdirler. Şol tulpary müňleriň arasyndan seçmek gerekdi.
SSSR dargap, Türkmenistan Garaşsyz döwlet bolanda, onuň hünärine örän kembaha garadylar. “Biz Bitarap ýurt, bize atyjy nämä gerek, mergen nämä gerek” diýdiler. Ol daşary ýurtlara gitdi hem öz hünärini ýaşlara öwretdi. Ahyrynda ýene Watana dolandy. Sebäbi ýurtda ýaşamaly möhletiniň ýakynlaşýandygyny ýüregi syzýardy.
Öz-özüňi tapmak
Ýurtda ýeke galan döwründe, ol belli kino režisýory Kerim Annanowyň gözüne ildi.
Kerim öz kakasy, belli aktýor Baba Annanowyň döreden “Güýz” hekaýasy esasynda gysga ölçegdäki çeper filmi surata düşürmek isleýärdi. Oňa ýalňyz galan ýaşuly Gulja aganyň roluny oýnara adam gerekdi. Bu rola Marat Nyýazow diýseň laýyk geldi. Köp ýaýdanjaňlykdan soň, ahyrynda Marat aga surata düşmäge razylyk berdi.
“Ussadyň büresi hem bihal bolmaýar” diýilýäni çyn ekeni. Ol bu rola hötde gelmegi başardy. Şeýdip, ömrüniň ahyrky bölegini bir gojanyň keşbinde janlandyryp bildi.
Kinolyk işler tamamlanyp, gözden geçirmeler birýüzli boldy. Şol döwürde, 2009-njy ýylyň 8-nji aprelinde Marat Nyýazow Aşgabatda aradan çykdy.
Ol soňky, has ýaş nesliň hyýalynda “Güýz” filmindäki şekili bilen galdy.
Uly nesliň hyýalynda bolsa türkmen sportunyň baýdagyny parladyp barýan göreşiji hökmünde ýaşaýar.
Geçen asyryň ikinji ýarymynda Marat Nyýazow ýaşlaryň buýsanjy bolupdy. Megerem, ol häzirem şol buýsanja eýe.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Makalada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Gündogar Ukrainadaky ýagdaý iki ýyllap dowam edýän konfliktden soň “üýtgäp durmagynda galýar we adam hukuklaryna uly täsir ýetirýär” diýip BMG-niň täze hasabatynda aýdylýar.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça Baş komissarynyň edarasynyň 3-nji iýunda ýaýradan Ukraina boýunça täze hasabaty ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň adam hukuklary boýunça kömekçisi Iwan Simonowiçiň Ukraina eden ýedi günlük saparynyň yzýanyna gabat geldi. Ol krizisiň “tamamlanmakdan entek daşdadygyny” duýdurdy.
BMG-niň hasabatynda 2.7 million adamyň ýaragly toparlaryň gözegçiligindäki giňişliklerde ýaşaýandygy bellendi we olaryň söz azatlygynyň, bileleşmek we birleşmek hukuklarynyň çäklendirilýändigi, şeýle-de ýaşaýyş şertleriniň agyrdygy aýdylýar.
Hasabatda regiondaky konflikt zerarly 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri wepat bolan adamlaryň sany 9371 adam, ýaralananlaryň sany 21532 adam diýlip görkezildi.


text:
1991-nji ýylda döredilen “Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasyna” Türkmenistanyň prezidenti baştutanlyk edýär. Bu gurama 2007-nji ýyldan bäri Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda hereket edýär.
Berdimuhamedow Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasynyň 14-nji maslahatynyň gün tertibini kesgitläp, onuň “il-ýurt bähbidi üçin orän möhüm meseleleri maslahatlaşmakdan” ybaratdygyny aýtdy.
Tükmenistanyň prezidentiniň türkmen telewideniýesinde görkezilen bu çykyşy esasan Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20-nji ýyl dönümine, taryhyna we “Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasynyň” halky jebisleşdirmek ugrundaky ähmiýetine bagyşlandy.
Resmi maglumatlara görä, guramanyň maslahatyna Türkmenistanyň hökümetiniň agzalary, milli jemgyýetçilik guramalarynyň agzalary, guramanyň welaýatlardaky we daşary ýurtlardaky bölümleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Guramanyň taryhy aýratynlygy
Şu ýylyň maý aýynda 20 ýyllygyny bellän, döwletiň garamagyndaky bu guramanyň öz wagtynda jemgyýetçilik bileleşiginiň ýerine döredilenligini käbir türkmenistanly synçylar aýdýarlar.
Türkmenistanyň içinde hereket edýän “Agzybirlik” halk hereketiniň lideri Nurberdi Nurmämmedow
Türkmenistanyň içinde hereket edýän “Agzybirlik” halk hereketiniň lideri Nurberdi Nurmämmedow
“Agzybirligiň” “Dünýä Türkmenleriniň Ligasy” atly guramany döretmek baradaky 20 ýyl mundan öňki inisiatiwasy hakda gürrüň berdi:
—1991-nji ýylyň ýazyna çenli “Dünýä Türkmenleriniň Ligasyny” döretmek ideýasy bilen gyzyklanýan adamlar Orsýetiň Stawropol ülkesinde, Täjigistanyň Jyllyköl raýonynda ýaşaýan türkmenler, Germaniýada we Şwesiýada eýranly türkmenler aýry-aýry toparlar görnüşinde jemlenipdi. Şeýle işiň “Agzybirlik” ýaly döwlete degişli bolmadyk syýasy-jemgyýetçilik guramanyň garamagynda bolmagy Saparmyrat Nyýazowy biynjalyk edýärdi. Şu işi “Agzybirlige” etdirmezlik üçin 1991-nji ýylyň maý aýynda ol “Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasy” adyny göterýän guramany döretdi.
Gumanitar hyzmatdaşlygyň derejesi
Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasynyň maslahatynda sözlän sözünde Berdimuhamedow Türkmenistanyň daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen hyzmatdaşlygynyň “many-mazmun taýdan gün-günden baýlaşýanlygyny” belledi. Muňa garamazdan daşary ýurtlarda hereket edýän türkmen guramalary ençeme meseleleriň çözülmän galýanlygyny aýdýarlar.
Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasynyň öňki agzasy, Germaniýada ýaşaýan türkmen aktiwisti Ýusup Kor
Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasynyň öňki agzasy, Germaniýada ýaşaýan türkmen aktiwisti Ýusup Kor
daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň Türkmenistana barmagyna degişli kynçylyklary we türkmen hökümetiniň daşary ýurtlardaky türkmenler bilen hyzmatdaşlygynyň häsiýetiniň kesgitsizligi ýaly problemalara ünsi çekdi:
—Türkmen medeniýeti we medeni gatnaşygy nähili bolup biler? Türkmenistan şol meselede daşary ýurtlardaky türkmenlere nähili kömek berip bilýär? Türkmenistan muňa hiç hili üns bermedi.
Türkmen hökümeti bilen gatnaşyk
Türkmen hökümetiniň daşary ýurtlardaky türkmenler bilen hyzmatdaşlygynyň häzirki derejesi Orsýetdäki käbir tükmen guramalaryny hem kanagatlandyrmaýar.
Şu ýylyň fewral aýynda Orsýetde döredilen we ýakynda resmi derejede hasaba alnan “Orsýetli Türkmenleriň Kongresi” atly umumyorsýet jemgyýetçilik guramasy türkmenleriň Orsýetiň 40-dan gowrak regionynda hereket edýän toparlaryny öz içine alýar.
Guramanyň ýolbaşçylarynyň biri Wasiliý Kriworotenko
“Kongresiň” türkmen hakimiýetleri bilen hyzmatdaşlygy ýola goýmak boýunça edýän tagallalarynyň jogapsyz galýanlygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy:
—Biz ençeme gezek Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine we Moskwadaky ilçihanasyna ýüzlenipdik. Indi bizde hödürleýän tekliplerimizi Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň üsti bilen türkmen hökümetine ýetirmekden başga çäre galmady. Biziň tekliplerimiz gumanitar hyzmatdaşlyga degişli bolup, türkmen-ors gatnaşyklaryna, Ikinji jahan urşuna bagyşlanan proýektlerden, konkurslardan, neşirýat işlerinden we Orsýetde Magtymguly Pyragynyň ýadygärligini dikmek ýaly medeni çärelerden ybarat.
Türkmen hökümetiniň türkmen diasporalary bilen medeni gatnaşyklaryny ösdürmegine owgan türkmenleri hem umyt baglaýarlar. Owganystanyň Milli mejlisiniň ýokarky öýüniň serhetler, tire-taýpalar we bosgunlar boýunça komissiýasynyň başlygy senator Hajybaý Myrat Türkmenistanyň hökümetiniň owgan türkmenleri üçin Saglyk merkezini we mekdep gurmak ýaly çärelerini makullady, emma ol medeni hyzmatdaşlygyň hem ösdüriljegine umyt baglady.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda Dünýä Türkmenleriniň Gumanitar Assosiasiýasynyň unikal bir guramadygy nygtalýar we dünýäniň 14 ýurdunda onuň 27 bölüminiň iş alyp barýanlygy habar berilýär.


text:
Türkmenistanyň we Polşanyň arasynda konsullyk meseleleri boýunça ikitaraplaýyn geňeşmeleri geçirildi
2016-njy ýylyň 15-nji dekabrynda Tütkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Türkmenistanyň we Polşa Respublikasynyň daşary syýasat edaralarynyň konsullyk gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň derejesinde konsullyk meseleleri boýunça ikitaraplaýyn geňeşmeleri geçirildi. Polşa tarapyna Polşanyň DIM-niň Konsullyk departamentiniň direktorynyň orunbasary Miroslaw Stawski ýolbaşçylyk etdi.
Geňeşmeleriň çarçuwasynda gatnaşyjylar Türkmenistanyň we Polşa Respublikasynyň arasynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýy we mümkinçilikleri barada pikirleri alyşdylar. Taraplar şeýle hem iki ýurda degişli konsullyk meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar we iki döwletiň konsullyk gulluklarynyň ugry boýunça özaragatnaşyklary ösdürmek boýunça pikirleri alyşdylar.
Duşuşyga gatnaşyjylar geljekde özaragatnaşyklary giňeltmek we işiň öňdebaryjy tejribelerini öwrenmek üçin iki ýurduň daşary syýasat edaralarynyň konsullyk meseleleri boýunça ikitaraplaýyn geňeşmelerini yzygiderli geçirmegiň ähmiýetini bellediler.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Goranmak Sekretary Robert Geýts, harby serişdeleriň çaklidigini, emma muňa garamazdan Waşingtonuň Owganystana goşmaça harby ibermeginiň mümkindigini aýtdy.
Ol Waşingtonda geçiren metbugat ýygnagynda, Owganystanda harby çäreleriň güýçlendirilmegi üçin Amerikanyň şol ýurtda ýerleşýän güýçleriniň komandiri General Stanleý Mak Kristala zerur bolan serişdeleri soramagy maslahat berenligini aýtdy.
Mälim bolşuna görä, prezident Obama bir eýýäm Owganystana 21 müň goşmaça harby iberjekdigini yglan edipdi. Şunlukda şu ýylyň ahyryna çenli bu ýurtdaky amerikan esgerleriniň sany 68 müňe ýeter.
Yrakda 132 000 Amerikaly harby ýerleşýär.


text:
Penşenbe güni Täjigistanyň günortasyndaky Şurobod raýonynda ýüz beren zamun alnyşyk wakasynda üç sany owgan raýaty bilen bir täjik raýaty heläk boldy.
Täjigistanyň ýerli çeşmeleri penşenbe güni giçlik bu ýurduň günorta serhet ýakasyndaky Dehi Kozi obasyna eli ýaragly üç sany owgan raýatynyň gelip, dört ýerli ýaşaýjyny zamun alandyklaryny we olary Owganystana alyp gitmäge synanyşandyklaryny aýdýarlar.
Maglumata görä, bu wakada owgan raýatlary bilen zamun alnanlaryň arasynda ýüze çykan çaknyşykda bu üç owgan raýaty we bir ýerli täjik raýaty ölüpdir.
Täjigistanyň Milli howpsuzlyk boýunça Döwlet Komitetiniň resmisi bu bolan wakany tassyklady, emma wakanyň jikme-jikligi barada maglumat bermekden saklandy.


text:
Birleşen Ştatlarda garaýagyz ýaragsyz ýetginjegi atyp öldüren akýagyz polisiýa ofiserini jezalandyrmazlyk barada Ýokary žuriniň çykaran kararyna garşy gahar-gazaplar dowam edýän mahaly, birnäçe demonstrant Sent-Louis şäher häkimliginiň binasyna girdi.
Polisiýa Darren Wilsonyň sud diňlenişigi döwründe birnäçe protestçiniň tusag edilendigini mälim etdi. Wilson awgust aýynda Ferguson şäheriniň golaýynda 18 ýaşyndaky Maýkl Brauny atyp öldüripdi.
Sent-Louis şäher häkimliginiň jaýyna 100-den gowrak goşmaça polisiýa ofiserleri çagyryldy we bina resmiler tarapyndan gulplanyldy.
Missouri ştatynyň gubernatory Jeý Nikson (Jay Nixon) Ferguson şäherinde we onuň töwereginde Milli gwardiýanyň 2 müň 200-den gowrak esgerini ýerleşdirdi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Wetnam urşunyň ordenleri bilen sylaglanan iki weterany öňümizdäki günlerde öz Ministrler Kabinetine wezipä bellejege meňzeýär. Bularyň biri demokratik senator Jon Kerri. Ol Döwlet sekretary bolmaly. Beýlekisi hem goranmak ministri diýip göz öňünde tutulan, öňki respublikan senator Çak Heýgel.
Bularyň ikisi-de dünýägaraýşy 40 ýyl mundan ozal uruş meýdanynda taplanan adamlar. Bular, dogrudanam, wezipä hödürlenip, oňlansalar, onda olaryň uruşda edinen tejribeleriniň Amerikanyň geljekki dört ýylda ýöretjek syýasatyna täsir etmegine garaşylýar.
Senata 30 ýyla golaý hyzmat eden 69 ýaşly Jon Kerri senatyň Daşary gatnaşyklar baradaky güýçli komitetiniň başlygy. Aýdylyşyna görä, Obamanyň ileri tutýan kandidaty Amerikanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Suzan Raýs çete çekileninden soň Ak Tamyň sanawynda iň ýokary orny eýeleýän Jon Kerri.
Heýgel hem 12 ýyllap işlänsoň, 2008-nji ýylda senatdan çetleşdi. Respublikan partiýanyň özbaşdak pikirli agzasy bolup, prezident Jorj Buşuň Yrak we Owganystan baradaky uruş syýasatyny ýiti tankytlamagy partiýanyň käbir agzalarynyň Heýgelden ýüz öwürmegine getirdi.
Jon Kerri öz agraslygy, diplomatik dartgynlylygy köşeşdirmek başarnygy bilen giňden tanalýan adam. Ol bu işi ukybyny Osama bin Laden öldürileninden soň Pakistanda görkezdi. Owgan prezidenti Hamid Karzaý bilen berk gatnaşyk gurup, bu işe-de, ýagny berk şahsy gatnaşyga-da ukyplydygyny görkezdi. Ony Kongresdäki partiýalaryň ikisi-de goldaýarlar.
Kerri bilen Heýgeliň ikisiniň-de syýasy garaýyşlaryny taplan olaryň Wetnamda edinen uruş tejribeleri. Bularyň ikisi-de harby hereketler barada duýduryş berip, diplomatiýanyň tarapyny çalyp geldiler.
Kerri Wetnamdan geleninden soň urşa garşy aktiwist boldy. Ol 1971-nji ýylda Senatyň kometetiniň bir diňlenişiginde görkezme berende, Amerikanyň harby strategiýasyny ýiti tankytlady.
Ol şonda şeýle diýdi: "Wetnam hakda, kommunizme garşy mistiki uruş barada aýdylanda, biziň gaharymyz iliňkiden artyk gelene meňzeýär. Biziň gören adamlarymyzyň köpüsi kommunizm bilen demokratiýanyň ara tapawudyny-da bilmeýärdiler. Olar depelerinde dikuçarlar uçmazdan, napalmly bombalar bilen obalary ýakylmazdan, ýurtlary weýran edilmezden, öz şaly meýdanlarynda işlemek isleýärdiler. Olaryň bu uruşda ähli islegi, aýratyn-da keseki Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan islegleri – olaryň özlerini öz gününe goýmagydy".
66 ýaşly Heýgel hem urşuň berk tankytçysy. Ol üstümizdäki ýyl bir radio söhbetdeşliginde: "Arap bahary öz hökümetini saýlamakda halkyň erkin bolmalydygyny görkezýär" diýdi.
"Köp ýyllap Birleşen Ştatlar bilen onuň ýaranlary 'demokratiýadan we erkinlikden howpsuz deňlik' diýen ýoly has köp ileri tutdular. Ýöne ýene bir gezek gaýtalaýaryn, bu [ýurduň] öz içinden dömüp çykmaly. Amerika demokratiýany, öz islegini olaryň üstüne ýükläp bilmez. Orsýet muny Owganystanda tejribe edindi. Biz iki sany gaty harajatly urşa girdik. Bu bize ýene bir sapak boldy. Biz Wetnamda synanyşdyk. Bu netije bermedi. Nähili-de bolsa, gelmeli kararlaryna adamlaryň özi gelmeli. Şol sebäpden biz hemişe dogry tarapda bolmaly, bu şahsyýet we azatlyk" diýip, Heýgel nygtady.


text:
Azerbaýjanyň oppozisiýasynyň “Halk fronty partiýasynyň” başlygynyň orunbasary Fuad Gahramanli geçen aýda paýtagtyň eteginde geçirilen adam pidaly howpsuzlyk çäresi bilen baglanyşykda Bakuda tussag edildi.
8-nji dekabrda agşam Bakunyň Nasimi etrabynyň sudy Gahramanlini deslapky tussaglyga höküm etmek barada karar çykardy.
Gahramanliniň aklawçysy Fahraddin Mehdiýew öz müşderisiniň köpçüligiň öňünde hökümet agdarylyşygyna çagyrmak we etnik, dini hem sosial ýigrenji tutaşdyrmak bilen bagly aýyplamalar esasynda suda çekilendigini aýtdy.
Mehdiýew Gahramanliniň tussag edilmeginiň onuň Facebookdaky öz sahypasynda ýakynda Nardaran obasynda dini ekstremistler bolmakda güman edilýänlere garşy geçirilen howpsuzlyk çäreleri barada maglumat çap etmegi bilen bagly bolandygyny aýtdy. 26-njy dekabrda geçirilen howpsuzlyk çärelerinde ýedi adam, şol sanda iki polisiýa ofiseri öldürilipdi.
Gahramanli özüniň bigünädigini aýdýar.


text:
Türkmenistanda her ýyl pagta ýygym möwsümi gyzgalaňly geçýär. Bu diňe daýhanlar üçin däl, tutuş ýurt, esasanam döwlet edaralarynda, kärhanalarda işleýän adamlary hem öz içine dolap alýar. Mary şäheriniň ýaşaýjysy 50 ýaşlaryndaky Sülgün hem şolaryň biri.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeşlikde Sülgün özüniň pagta ýygymyna äkidilen raýatlardan biridigini aýdyp, meýdanlarda başdan geçiren wakalary, pagta ýygymyna gatnaşmak islemeýän adamlaryň ýüzbe-ýüz bolýan ýagdaýlary hakda gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Pagta ýygym möwsüminiň başlanmagy bilen Türkmenistanda, esasan hem Mary, Lebap, Daşoguz welaýatlarynda edara-kärhanalaryň işgärleri pagta ýygymyna mejbury çekilýärler diýen maglumatlar bar. Siz dürli kärhanalaryň işgärleriniň şeýle mejbury işe çekilişi barada näme aýdyp bilersiňiz?
Sülgün: Ol-a, hakykatdanam, şeýle. Gitseň-ä gideniň, gitmeseňem 50 müň manat gündeligine töläýmeli. Birem hepdäňe 3 gün düşýär, 150 müň manat bermeli. Bolmasa-da seni işden boşadýarlar. Köne puldan 150 müň manat bolýar-da şol. Hawa, günüňe 50 müň manatdan tutýarlar. Täzäň hasabyna 10 manatdan bolýar-da.
Azatlyk Radiosy: Şu pagta ýygymyna ugratmaklyk haýsy wagtdan başlanýar?
Sülgün: Waýeý..., awgustyň 25-den başlanýar-da. Hiç hili otpuska-da ýok, şol iki aýyň içinde, hiç hili bolniçnyý zadam bolanok, jogabam bolanok şol iki aýda, diňe pagta gitmeli. Han-a ýolbaşçylaryň diýýän zady. [Ýöne] ol pagtany eken ýygmalydyr-a.
Azatlyk Radiosy: Siz bu işe işgärler iki aý çekilýär diýdiňiz, awgustyň aýagyna pagat ýygymyna ugradylyp başlansa, soňky iki aý, noýabr, dekabr aýlary işgärlere azar berlenokmy?
Sülgün: Noýabryňam başlaryna altynjybazar [günleri] gitmeli, gidýärler. Şolar ýalak erbet ýagyn zat ýagsa, onsoň ara salyp galýarlar. Bolmasa, sen gidäýmeli.
Azatlyk Radiosy: Eger gitmedik ýagdaýyňda, özüňe derek adam tutup ugradyp bolýarmy?
Sülgün: Özüň galyp bolýar, onsoň ýöne işe çykaýmaly hawa. Ine, medikler-zatlar işe çykaýmaly, ýeriňe adam ugradýaň, özüňem çykmaly.
Azatlyk Radiosy: Ýeriňe adam ugratman, özüň giden halatyňda, ýatymlaýyn gitmelimi ýa-da ulag zat bilen gatnadýarlarmy?
Sülgün: Ýatymlaýynam gidýäsiň, gündeligem gidýäsiň, altynjy-bazar [günlerine] düşse, altynjy-bazaram gidýäň-dä. Altynjy-bazaram gitmeli, soň 10 günden 10 gündenem ýazylýar-da onda-da gitmeli. Ýatymlaýynam bar-da, 10 gün 15 gün ýatymlaýynam bar.
Azatlyk Radiosy: Onsoň baran ýeriňizde nähilek şertler bolýar?
Sülgün: Aý, baran ýeriňde hiç hili şert ýogam. Ýatak jaý zat – hiç hili olar ýaly ýok. Ýokarsy zady açyk, barýaň, girýäň, ýatan krugyňa girýäň ýa-da bir mekdebiň içine salýarlar. Hiç hili şert ýok o taýda. Ýöne sen nalaç gitmeli-dä. Gitmelimi- gitmeli ýerine gitmeli bolýaň-da. Başga alajyň ýok seniň. Ýa sen işiňden arza ýazyp, çykaýmaly ýa-da sen gitmeli. Sen ýatymlyk gideniňde-de 800 müň manat 900 müň manat puluňy beräýmeli sen. 15 gün ýatymlygyňa 850 müň manat 900 müň manat pul tutýa-da. Özüň gitmän ýagdaýyňda-da şonuň ýaly tutýarlar. Onsoň nätjek-dä, nalaç gitmeli bolýaň-da. Ýa gitmeli ýa-da şeýdip aýlygyňdan bermeli bolýaň-da.
Azatlyk Radisoy: Ine, baran ýeriňizde ýygan pagtaňyza nähilek tölenýär?
Sülgün: Tölenýär, kilogramyňa 1000 manatdan berýärler ony.
Azatlyk Radiosy: Şony ýygan badyňa dessine berýärlermi?
Sülgün: Hawa, ýygan badyňa on-a berýärler, potratçylar kän saklanok. On-a berýärler.
Azatlyk Radiosy: Işgärlerden şular ýaly pul ýygnamak olaryň maşgala býujetine nähili agram salýar?
Sülgün: Waý, gaty agram salýar-a, bildirip dur-a! Biz ýalak ýeke bolup işleýänlere dagy gaty bildirýär-ä! Men, ynha, hepdäme 150 müň manat zyňyp duranymda nirä gidýär ol? Onsoň meniň aýlygymda gaty gowy bildirýär-ä ol zatlar. Maňa onsoň maşgala býujetime gaty agram salýarlar. Men 50 ýaşdan geçemsoň, indi ol zatlar maňa-da agyr degýär-dä. Nädeýin?!
Azatlyk Radiosy: Işgärleriň arasynda ýaş çagalysy bolýandyr, ýarawsyzy bolýandyr ýa bolmasa siziň ýaly ýaşy ýokary adamlar bolýandyr, şolara bir ýeňillik berlenokmy?
Sülgün: Hökman ugradylýar, hiç hili ýeňillik ýok olara. Çagalylaram çagasyny goýýar, çykýar gidýärler. Aý indi birine goýýandyrlar-da ýa sadikda ýa-da ýerine adam ugradýandyrlar. Ol zatlar olary gyzyklandyranok, pagta döwrümi, pagta möwsümimi - möwsümi! Ol zatlar gyzyklandyranok ýolbaşçylary, hem pagta gitmelimi - gitmeli! Bolmasa-da, şol bermeli 10 manadyňy beräýmeli.
Azatlyk Radiosy: Şular ýaly pagta ýygymyna mejbury ugradylmagyna halk nähili garaýar? Ynha, şu edara-kärhananyň işgärleriniň özleri şuňa nähili garaýarlar?
Sülgün: Bärde işgärler sesini çykarman gezip ýörler-dä.
Azatlyk Radiosy: Mysal üçin, şular ýaly ýagdaýlara çydaman, işden arza berip çykýan, işini taşlaýan tapylýarmy?
Sülgün: Aý, ýok. Nätsin, her kim şoňa görä bolup gezip ýör. Gidýär-gelýär, nätsin? Ýok, edil ony edýän-ä ýok, iş taşlap, zat edip. Sebäbi her kim güni üçin gitmeli, etmeli, näme etsin?
Azatlyk Radiosy: Prezidentiň adyna ýa mejlisiň adyna halk bolup, köpçülik bolup bir arza-şikaýat edilenokmy?
Sülgün: Arza-şikaýat edilýändir, ýöne edil ýüze çykýan däldir ýa-da çekinýändirler. Ýöne çekinýär halk, halk, hakykatdanam, çekinýär. Ýöne gorkýaram. Arza-şikaýat eden ýagdaýyňda derrew yzarlap, seni işden boşadýarlar. Onsoň halk çekinýär.
Azatlyk Radiosy: Indi şu pagta ýygmaga ähli edara-kärhanalaryň işgärlerini mejbur edýärlermi ýa-da belli-belli edara-kärhanalaryň işgärleri borçly edilýärmi?
Sülgün: Edil şu ýyla ähli edaralar diýen ýaly borçlandyryldy. Edil şu ýyla, ynha, institut-zatlaram, bizdäki Energetika institutymyzyň tehniki işgärleri gitdiler şu ýyla. Şu ýyla gidildi. Çagalar bagynyň terbiýeçileri gitdi. Onsoň, ynha, bolnisalardaky şepagat uýalaram gitdiler. Gidäýmeli. Mekdeplerde-de tehniki işgärler gidýändir, ýöne okuwçylara, mugallymlara azar berlenok. Ýöne tehniki işgärler gitdi. Mekdep işgärleri ep-esli wagt bäri pagta ýygymyna gidenok. Şolara galdy näme bolsa-da.


text:
Uzak wagtlap Türkmenistanyň daşyna goýberilmedik abraýly atşynas Geldi Kärizow ýaňy-ýakynda Orsýete baransoň, munuň yzysüre “The Long Riders' Guild”, ýagny uzak aralyga at çapýanlaryň birleşigi atly halkara atçylyk guramasynyň müdiri Kuçullaine O’Relly (CuChullaine O'Reilly) “Türkmen atlary döwlet bileleşiginiň” müdiri Ýazgeldi Annaýewe hat bilen ýüzlendi.
Men Size 7-nji sentýabrda hat ýazyp, Sizden ýardam sorapdym. Siziň “Türkmen atlary döwlet bileleşiginiň” müdiri hökmünde ýurduň prezidentiniň kararyna belli bir täsir ýetirip, türkmen çapyksuwary Geldi Kärizowyň boşadylmagyna ýardam berip biljegiňize umyt baglapdym diýip Kuçullaine O’Relly Ýazgeldi Annaýewiň adyna ýazan hatynda aýdýar we öz hatyny şeýle dowam etdirýär: ”Bir hepdeden soň Gildiýa öz agzamyza Tükrmenistandan gaýtmaga rugsat edilip, onuň özi üçin howpsuz bolan Moskwa barandygy habar berildi. Men size [bu işde] Gildiýa ýardam bereniňiz üçin minnetdarlyk bildirýärin”.
“The Long Riders' Guild” atly halkara atçylyk guramasynyň müdiri Kuçullaine O’Relly “Türkmen atlary döwlet bileleşiginiň” ýolbaşçysy Ýazgeldi Annaýewe ýazan hatynda ýene-de şeýle diýýär: ”Emma gynansak-da, Kärizowyň gyzynyň we aýalynyň doganynyň öý tussaglygynda galmagy we olaryň Türkmenistandan çykmaga bolan kanuny hukuklarynyň inkär edilmegi bilen bagly ýagdaý begenjimize kölege salýar. Agzalan şahslaryň Türkmenistandan çykmagyna hiç hili kanuny gadagançylygyň ýoklugy sebäpli men BMG-niň, daşary ýurt ilçihanalarynyň we adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň ençemesiniň olaryň hukuklary ugrundaky göreşi dowam etdirjekdigine ynanýaryn”.
“Türkmen atlary döwlet bileleşiginiň” öňki ýolbaşçysy, “The Long Rider’s Guild” atly halkara atçylyk guramasynyň agzasy Geldi Kärizowa, geçen ýylyň aýagyndan bäri Türkmenistandan daşary çykmak boýunça eden ençeme synanyşyklaryndan soň, birdenkä Orsýete gitmäge rusgat berlip, ol 14-nji sentýabrda Moskwa bardy.
Emma Geldi Kärizowyň 14 ýaşly gyzy Sofiýa we aýalynyň dogany Ýelena Serebrýanik Türkmenistandan goýberilmediler. Geldi Kärizowyň ogly Dawudyň olaryň galmagynyň kakasynyň saglygyny bejerip, Türkmenistana dolanmagy üçin goýlan şert bolandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi: “Şu sapar çagyranlarynda kakam Milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary bilen gürrüňdeş bolupdyr. Oňa bolýar, Geldi Kärizow, siziň saglyk bilen bagly problemaňyz bar, siz bu barada mydama aýdyp ýörsüňiz, biz muny mydama eşidip gelýäris, şonuň üçin şu sapar biz size gitmäge rugsat bereris, emma siziň gyzyňyz we aýalyňyzyň dogany [bu taýda] galmaly bolarlar, siz aýalyňyz bilen yzyňyza gaýdyp geliň, [galanyny] soň göreris diýipdiler”.
Geldi Kärizowyň gyzy Sofiýa we aýalynyň dogany Ýelena Serebrýanik Orsýetiň raýatlary.
Abraýly halkara guramalarynyň ençemesi, şol sanda “The Long Riders’ Guild” guramasy bäş ýyldan gowrak wagtyny türme tussaglygynda geçiren Geldi Kärizowyň hal-ýagdaýynyň
agyrlygyny alada edip, onuň daşary ýurtlarda saglygyny bertmek üçin Türkmenistandan goýberilmegini sorap türkmen häkimiýetlerine ençeme gezek çagyryş edipdiler.
Geldi Kärizow Beýik Britaniýanyň ”Patyşalyk geografiýa” jemgyýetiniň kärdeşliginiň we dünýäniň ilkinji atşynaslyk barlaglary assosiasiýasy bolan halkara “Long Riders' Guild” guramasynyň ilkinji türkmenistanly agzasydyr.
Kärizow dünýäniň alymlary, atşynaslary we seýisleri tarapyndan Ahal-Teke atlarynyň bilermeni hökmünde ykrar edilýär.
Geldi Kärizowy goldamak boýunça halkara kampaniýa alnyp barylýar, şol sanda Angliýada “Geldi” atly internet saýty döredildi.


text:
Haýsydyr bir gowy filme tomaşa edilende, ondaky rollary ýerine ýetiren aktýorlar uzak wagtlap tomaşaçynyň ýadynda galýar. “Pylan kinodaky pylanyň roly” diylip ýatlanýar. Ýöne, aýdaly, şol filmi goýan režissýory, ssenarisini ýazanlary känbir ýatlabermeýärler.
Bagşylara saz çalyp berýan sazandalar, gyjakçylar hakda-da şeýle pikirleri aýtmak mümkin, olaryň hyzmaty köplenç nazardan daşda galýar. Gürrüňim belli sazanda, meşhur bagşy Magtymguly Garlynyň gyjakçysy Sapar Beki hakda. Radioda berilýän bildirişlerde, biz ussat bagşynyň adyny yzygider eşitsek-de, “oňa sazandalyk edýän Sapar Beki” diýlip aýdylmaýar. Bu ýyl şol ussat sazandanyň doglan gününe 115 ýyl dolýar.
Sapar Beki ussat sazanda bolup ýaşap geçdi. Magtymguly Garly eli ýiti, sesi aşa çeküwli bagşydy. Onuň aýdymlarynyň içi dürli öwüşginlerden doludy. Beýle ussady gyjak bilen kowmak aýratyn ussatlygy talap edýärdi. Bu iňňän agyr işe diňe Sapar Beki hötde gelip bilipdir. Munuň daşyndan, ol ussatlar örän beýik adamlar bolup, il-güni hormatlap, halka hyzmat edip bilipdir. Ussat bagşynyň hem belli sazandanyň geçen asyryň ortalarynda Garagalpagystandaky türkmen obalaryna gelşini ýaşulular guwanç bilen ýatlaýarlar.
Bu barada ýerli il ýasulusy Sadylla Taganmyradow bilen gürrüňdeş boldum. Sadylla aga belli gyjakçy Sapar Beki hakda, onuň ogly Orazmuhammet hakda şeýle zatlary gürrüň berdi:
- Men Turkmenistan döwletine 1949-njy ýylda barypdym. Şol döwürden başlap, türkmen sungaty, türkmen edebiýaty bilen içgin gyzyklanyp geldim. Atly-atly bagşylar bilen duşuşdym, Magtymguly Garlyýew, onuň gyjakçysy Sapar Beki ýaly ynsanlar bilen tanyş boldum. Yz ýanyndanam Sapar Bekiniň ogly Orazmuhammet bilen tanyşdym. Onuň bilen bile okadym.
Sapar aga hakda aytjak bolsam, mende gürrüň gaty kän. Ol gaty ajaýyp ynsan, sungatyň hakyky eýesidi. Beýik ynsanlar hakda gürrüň etmek ýeňilem däl, ýöne eşideniňi, bileniňi aýtmagam zerur gerek. Magtymguly Garlynyň beýik gyjakçysy Sapar Beki gyjagy bilbil ýaly saýradýan adamlaryň biridi. Ogly Orazmuhammet onuň öňki aýalyndan bolup, ýaş eneden galypdy. Sazanda ony hemişe ýanyna alyp, gowy terbiýe beripdir. Orazmuhammet Saparow bilen uniwersitetde bir döwürde okadym. Ol taryhçy, men edebiyatçydym. Şol döwürden bäri gatnaşygymyz dowam edip gelýar. Soň ol şol uniwersitetde kafedra müdiri bolup işledi, taryh ylymlarynyň kandidaty boldy. Atasy Sapar Beki hakda ýatlamalar ýazdy, bu ýatlamalar okyjylar tarapyndan gowy garşylandy.
Magtymguly Garly bilen Sapar gyjakçy Garagalpagystanyň Dörtgül etrabynda ýaşaýan türkmenleriň toýlaryna ýygy-ýygydan gelýardiler. Biziň halkymyz olary gowy görýardi, aýdymlaryny höwes bilen diňleýärdi. Ýeri gelende aýtsam, şol ynsanlar hakda Türkmenistanda ýatlamalar, hatyrlamalar ýazylsa, olaryň ady ýatlanyp dursa gowy boljak. Sebäbi türkmen halky olara guwanmaga, olar bilen buýsanmaga doly hakly. Meniň pikirimçe, türkmen sungatyny ösdürmekde Sapar Bekiniň hyzmaty gaty uly bolmaly. Magtymguly Garlynyň meşhur bagşy bolup, külli türkmene tanalmagynda onuň uly hyzmaty bar diýip hasaplaýaryn.
Magtymguly Garly aradan çykansoň, Sapar Beki ýeke galdy. Egindeşinden aýrylan sazanda bagşynyň ussatlyk ýoluny dowam etdirdi. Beýleki birnäçe ýaş bagşylara sazandarlyk etdi, olaryň orta çykyp gitmegi üçin jan çekdi. Mysal üçin, garagalpagystanly tanymal bagşy Kulum Ilmetowa sazandarlyk edip, onuň Turkmenistanda-da tanalmagyna sebäp boldy. Ömrüniň galan bölegini saza-sungata bagyşlady.
Sapar Beki ýaly belli ynsanlaryň atlary ebedileşdirilse, olaryň atlary Türkmenistanda mynasyp ýerlere dakylsa, uly nesil uçinem, ýas nesil uçinem nusga bolardy.
Magtymguly Garly we Sapar Beki barada aýdylanlardan
Türkmenistanyň halk artisti Sahy Jepbarow:
– Magtymguly aga öz edýän işiniň, aýdym-sazyň öz ugrunyň ussadydy. Magtymguly agadan köp zatlary öwrendik. 38-nji ýylda bagşylaryň 1-nji slýoty – maslahaty boldy. Şonda Magtymguly aga halkymyzyň at gazanan artisti adyny berdiler. Magtymguly aga bagşylykdan başga-da, dili bal ýaly süýji adamdy. Magtymguly agany halklarymyzyň hemme ýerinde artykmaç gowy görerdiler, hatyrasyny gowy saklardylar. Biz öz içimizde-de Magtymguly agany gowy hatyralardyk. Ýaňky aýdylyşy ýaly, Saparam, bu gyjakçy diýilýänem bagşy diýilýäniň ýary boldugy.
Taryh ylymlarynyň doktory Orazmuhammet Saparow:
– Magtymguly aga ýaşka bäş sany bagşydan, olaryň ýanynda gije-gündiz bolup, tälim alypdyr. Soň Kaka etrabyndan Hywa baryp, meniň kakam bilen sataşypdyr. Ondan hem hywa bagşylarynyň heňlerini öwrenipdir. Ýöne Magtymguly aga öwrenýän heňlerini şol durşuna alaýman, olary öz döredijilik laboratoriýasyndan geçiripdir, olary özşçe işläpdir, timarlapdyr, çeperçilik taýdan täze derejä galdyrypdyr. “Şägirt halypadan ozdurmasa, kär ýiter” diýip, köneler örän jaý aýdypdyrlar. Ynha, “Algaç”, “Yňdarma” ýaly aýdymlar daşoguzly Nazar Baganyň heňleri. Bu aýdymlary şoňa meňzedip, bagşy Baýry Baýramow aýdýar. Emma Magtymguly aganyň bu aýdymlary aýdyşy has tapawutlydyr.
Ony kakamdan başga gyjakçylar onuň öz göwnündäki ýaly edip kowup bilmezdiler. Kä wagtlar bir sebäp bilen kakam bolmadyk wagty toýlarda onuň ýanynda Berdibaý gyjakçy, Pirnazar gyjakçy, Oraz gyjakçy dagy saz çalardy. Emma bulardan onuň özem, diňleýän märeke-de kanagatlanmazdy. Adamlar: “Aý, Sapar gyjakçy bolmasa, bagşynyňky boljak däl eken-ow” diýşerdiler.
Bagşa düşünýän adamlar sazyň aýdymda nähili rolunyň bardygyny gowy bilýärler. Saz bagşa edil guşa ganatlarynyň hyzmat edişi ýaly hyzmat etmelidir. Bir gezek Türkmen döwlet filormoniýasyna baranymda, komandirowaka iberiljek brigadanyň konsert programmasyny gözden geçirip oturan ekenler. Şonda haýsydyr bir bagşynyň gyjakçysyna uly halypa Sahy Jepbarow: “Inim, bagşy aşakdan tutup gygyranda gyjakdan bir ses isleýär. Eger bagşynyň şol garaşýan sesi bolman, gyjakdan başga bir ses çykaýsa, bagşynyň böwründen edil pyçak urlan ýaly bolýar. Şonuň üçin perdäni ediljek laýyk ýerinden basmaly” diýip, maslahat berip oturanyna gabat geldim. Şonda oturanlaryň hemmesi muny makullaýardy. Soň ol öz merhum gyjakçysy Çary Gurbanowy ýatlap, “men-ä Çary ýaly, Magtymguly halypanam Sapar ýaly kowan gyjakçy bolan däldir” diýdi.
Saz sungaty örän inçe bolýar. Her sazandanyň özüne mahsus perde basyş we kirişden ses alyş aýratynlygy bar. Şonuň üçin bagşy kowýan sazandadyr gyjakçy diňe bir bagşynyň basýan perdelerini yzarlamak bilen durman, eýsem onuň sesini we sazyny bezemelidir, timarlamalydyr. Onuň sesini basman, onuň içine siňip, onuň owazlylygyna hem-de şirinligine ýardam bermelidir. Bularyň hem üstesine sazandadyr gyjakçy aýdymyň içini gözel we nepis nagyşlar bilen bezemelidir. Ine, bular bagşy kowýan sazandany saýlaýan zatlardyr. Şeýle bolansoň, ussat bagşylar sazandadan örän talapedijilikli bolýarlar. Şonuň üçin olara ýiti we çeper sazandalar ýoldaş bolup bilýär. Magtymguly aganyň tüýs ýüreginden turany üçin bolsa gerek, 20-nji ýyllardan başlap, ýagny ol Hywa baranyndan, 5-6 aýdan soň tä ömrüniň ahyryna çenli meniň kakam onuň bilen ýoldaş boldy, oňa sazandalyk etdi.
Jeýhun Türkmen garagalpagystanly žurnalist.


text:
Türkiýäniň howa giňişlikleri Ysraýylyň uçarlary üçin ýapyk diýen gadaganlyga ýolagçy gatnawlary girmeýär diýip, türk hökümetiniň wekili aýtdy. Onuň sözlerine görä, bu ýerde gürrüň harby uçarlar barada barýar.
Mundan öň Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Ysraýyl üçin Türkiýäniň howa giňişlikleriniň ýapykdygyny yglan edipdi hem bu ýagdaýyň Gaza sektorynyň kenarynda ýakynda bolan waka bilen baglydygyny belläpdi.
Türkiýe öňünden duýdurmazdan Polşa ysraýyl habylaryny alyp barýan uçary öz howa giňişligine goýbermedi diýip, Ysraýylyň köpçülikleýin habar serişdeleri habar berdi.


text:
Düýn Wenada BMG-niň Atom energiýasy boýunça agentliginiň iki günlük maslahaty öz işine başlady. Maslahatyň baş temasy Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly.
8 ýyllyk barlaglardan, gözegçiliklerden soň hem Atom agentligi Eýranyň ýadro programmasynyň hakyky ugruny anyklap bilmedi.
Tähran öz programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini tassyklaýar. Halkara jemgyýetçiligi bolsa Eýranyň gizlin ýadro ýaraglarynyň üstünde işleýän bolmagynyň mümkindiginden howatyrlanýar.
6-7-nji dekabrda Ženewada Eýran bilen dünýä döwletleriniň altysy, ýagny, Beýik Britaniýa, Hytaý, Orsýet, ABŞ, Fransiýa we Germaniýa arasynda Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşikleriň täze tapgyry geçiriler.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko goňşy Polşany iki ýurduň arasyndaky serheti täzeden çekmek üçin özüni häkimiýetden agdarmagy planlaşdyrmakda aýyplady.
Lukaşenko parlamentde çykyş edip, Warşawa serheti belarus paýtagty Minskä tarap 250 km gündogara süýşürmek isleýär diýdi.
Lukaşenko ozal hem Polşa bilen Germaniýany özüni agdarmak planynda aýyplapdy, bu iki ýurt onuň aýdýanlaryny ret edýär.
Biraz öň Lukaşenko Ýewropa Bileleşiginiň syýahat gadaganlygy barada söz açyp, özüniň “10 ýyl wiza çäklendirmesi astynda ýaşandygyny, emma bu gadaganlyklara garmazdan sag-amandygyny” aýtdy.