text:
Brusellýoz
Bruselloz (lat. brucellosis) – zoonoz (haýwanlaryň üsti bilen geçýän) ýokançly kesel bolup, süňkleriň, myşsalaryň, nerw we jynsy ulgamyň şikeslenmegi bilen geçýändir hem-de bedeniň umumy zäherlenmegi bilen häsiýetlendirilýändir.
Brusellozy döredijiler togalak ýa-da taýajyk görnüşli brusellalar bolup, olaryň esasan 6 görnüşi bellidir. Adamda keselçiligi döretmekde, ownuk şahly mallarda brusellozy dörediji – Brusella melitasis ýokançlygynyň orny uludyr. Ol keseliň agyr görnüşini döredip, onuň giňden ýaýramagyna sebäp bolup bilýandir.
Brusellozyň iri şahly mallaryň (B. abortus) we doňuzlaryň (B. suis) brusellalary bilen döredilmegi, keseliň onçakly bir ýaýramagyna getirýän däldir we olar ýeňil görnüşde geçýändir.
Bruselloza halk arasynda "mal keseli" hem diýilýär, sebäbi bu ýokançlygy ownuk we iri şahly mallar, doňuzlar, gaty seýrek ýagdaýda bolsa sugunlar, düýeler, itler we pişikler ýaýradyp, keseliň köpelme çeşmesi bolup bilerler. Mallarda kesel düwünçegiň düşmegi, seýrek ýagdaýlarda ýatgynyň, süýt mäzleriniň, ýumurtgajygyň sowuklamagy, bogunlaryň we olary birleşdiriji dokumalaryň zeperlenmegi ýaly alamatlar bilen ýüze çykyp biler. Mallarda kesel gizlin dörnüşde, hiç hili alamatsyz hem geçip bilýändir, ýöne olar köp ýyllaryň dowamynda bruselloz göterip gezýändirler. Süýdüň, peşewiň, nejesatyň, düşen düwünçegiň we onuň ýan suwlarynyň, ýatgydan bölünip çykmalaryň üsti bilen brusellalar ýataga, topraga, iým galyndylaryna we başga zatlara düşüp bilerler.
Adamyň bedenine brusellalar dem alyş we iýmit siňdiriş agzalaryň nemli bardasynyň üsti bilen, şonuň ýaly-da şikeslenen deri (deri soýuklary, ýaralary, dyrçanaklar) arkaly düşüp biler. Adama bruselloz keselli maldan alnan çig süýt we ondan taýynlanan önümleri (mesge, dorog, peýnir) kabul edende ýokuşyp bilýändir. Ýokuşma deri we ýüňi täzeden işleme bilen bagly önümçilikde, şonuň ýaly-da keselli mallara ideg edilende, olaryň bölünip çykmalary bilen hapalanan zatlaryň üsti bilen hem bolup biler. Köplenç bu kesel bilen sygyr sagyjylar, çopanlar, weterinar gullugynyň işgärlari we zootehnikler keselleýärler.
Bruselloz keseline ýolugan adam ony başgalara ýokuşdyryp bilmeýär.
Bruselloz bilen kesellän aýallarda sag çagalar dogulýandyr. Kesel islendik ýaşda duş gelýändir, ýöne ol 20-50 ýaş aralygynda has ýygy duş gelýär.
Bruselloz bilen keselçilik ýaz-tomus aýlarynda ýokarlanýar. Bu bolsa şol möwsümde maldarçylaryň mallary köpeltme, gyrkym işlerini alyp baryp, keselli mallar bilen iş salyşýanlygy bilen düşündirilýär. Hususy hojalykda mal saklaýanlaryň arasynda hem keselçilik ýokarydyr.
Keseliň inkubasion döwri 1-3 hepdeden birnäçe aýlara dowam edip bilýändir. Näsagyň bedeniniň gyzgyny 39 C˚ - 40 C˚ galyp, ol 3-7 gün saklanýandyr. Gyzdyrma üşütme we güýçli derleme bilen utgaşýandyr. Bu kesel üçin mahsus we ir ýüze çykýan alamatlaryň biri hem köpsanly ownuk limfa düwünleriň ulalmagydyr. Olar ýumşak bolup, agyrmaýarlar.
Keseliň ýokuşmagy dem alyş ýollary arkaly bolup geçende badam görnüşli mäziň, damagyň, bronhlaryň sowuklamagynyň alamatlary ýüze çykýandyr. Seýrek ýagdaýda öýken sowuklamasy duş gelýär. Näsaglaryň işdäsi pes bolup, agyzlary guraýar, olary teşnelik we içiň gatamagy biynjalyk edýär. Brusellozda bagryň ulalmagy, käwagtlar dalagyň ulalmagy ýüze çykýar. Näsagy myşsalarda, süňklerde, bogunlarda (artalgiýa) döreýän agyrylar biynjalyk edýär. Ol agyrylar soňundan döreýän zeperlenmeleriň alamatydyr. Bedeniň deriasty gatlagynda fibrozitler – gaty we agyryly emele gelmeler döreýär.
Bu kliniki alamatlar aýrylyp hem bilýär, ýöne köp halatlarda keseliň güýjemegi bolup geçip, ýiti gaýtalanýan brusellozyň alamatlary döreýändir. Gyzdyrma tutgaýlary täzeden döräp, 3-6 güne çenli dowam edýär. Gyzdyrma döwründen soň, ol 1-2 aý näsagy biynjalyk etmeýär. Tutgaýlar wagty gyzdyrma 3-7 güne çenli dowam edip, gyzgyn örän ýokary galyp, näsagda tolgunma, keýpiköklük ýagdaýy, ukysyzlyk bolup biler. Gyzdyrmasyz döwürde myşsa gowşaklygy, hereketsizlik, el- aýaklarda agyrylar we sanjylamalar biynjalyk edýändir.
Gyzdyrma döwri bilen deňeşdirlende, gyzdyrmasyz döwürde näsagyň ýagdaýy has hem ýaramaz bolup biler.
Kesel başlanandan 6 aýdan soň, ýiti gaýtalanýan bruselloz dowamly işjeň görnüşe geçýändir.
Bu döwri ýerli zeperlenmeleriň ýüze çykmagy häsiýetlendirýär. Bedeniň gyzgyny 37,5 C˚ - 37,8 C˚ çenli galýar, ýöne köplenç gyzgyn galman hem biler.
Kesel dürli alamatlar utgaşmasy bilen ýüze çykyp, dürli agzalaryň we ulgamlaryň şikeslenmegi bolup biler. Köplenç myşsalaryň, baglaýjy dokumalaryň, bogunlaryň daşky gatlagynyň sowuklamagy görnüşinde direg-hereketlendiriji ulgamyň zeperlenmegi bolup geçýändir.
Birnäçe, esasan hem uly bogunlaryň zeperlenmegi ýüze çykýar. Bruselloz netijesinde köpsanly bogunlaryň sowuklamagy birnäçe hepde, hatda aýlar hem dowam edip biler. Oňurgada, esasan hem bil-türre böleginde güýçli agyrylar, hereketleriň çäkliligini döredýän üýtgemeler ýüze çykyp biler.
Bruselloz nerw ulgamyna hem täsir edip, nerw topbajyklaryň, beýniniň daşky gatlagynyň, görüş we eşidiş nerwiniň sowuklamagyna getirýändir. Erkeklerde we aýallarda jyns agzalaryň sowuklamagy ýüze çykýar. Aýallarda köplenç çaga düwünçegiň düşmegi, wagtyndan öň dogrum ýagdaýlary döreýändir. Erkeklerde jynsy gowşaklyk, aýallarda bolsa, aýbaşy bozulmalary, önelgesizlik duş gelip biler. Uzak wagt dowam edýän gowşaklyk (asteniki sindrom) ruhy gamgynlylyk, huşuň bulaşmagy ýaly ruhy nähoşluk (psihoz) ýagdaýlaryny döredip biler. Köplenç bu ýagdaýlaryň gaýtalanmagy bolup biler.
Çagalarda bruselloz edil uly adamlarda geçişi ýaly geçýändir. Çagalaryň limfa, nerw, ýürek-damar, iýmit siňdiriş ulgamy bruselloz ýokançlygyna has duýgurdyr. Olarda hem iýmit siňdiriş ulgamyň bozulmagy, içege sowuklamalary, bogunlaryň töweregindäki dokumalaryň zeperlenmegi, köpsanly örgünler ýaly alamatlar bolup biler. Ýöne çagalarda bogunlaryň dowamly sowuklamasy we hereketsizlenmegi örän seýrek duş gelýärdir.
Keseli anyklamak üçin ganyň bakteriologiki barlagy, sünk ýiliginiň we düwünleriň punksiýasy (agzany deşip barlag üçin çig mal almak) ýaly çäreler ulanylýar. Anyklaýyş çärelerinde Raýtyň, Haddsonyň, Kumbsuň reaksiýalary ýaly serologiki usullar hem giňden ulanylýar. Soňky ýyllarda immunoferment seljermesi giňden ulanylyp başlady. Süňkleriň we bogunlaryň, oňurganyň şikeslenme derejesi rentgen barlagy arkaly anyklanylýar.
Ýiti brusellozda we dowamly brusellozyň ýitileşme ýagdaýynda näsaglar keselhana ýerleşdirilýändir. Brusellozyň bejergisi keseliň görnüşine görä bellenilýändir.
Ýiti döwründe adaty antibiotikler (tetrasiklin, doksisiklin, rifampisin, lewomisetin, seýrek ýagdaýlarda streptomisin) berilýär. Bejergi 10-12 gün dowam edýändir. Ondan başga-da, antigistamin, rahatlandyryjy serişdeler, C we B toparyň witaminleri ulanylýar. Nerw ulgamynyň we köpsanly bogunlaryň zeperlenmesinde kortikosteroid serişdeleri (prednizalon, deksametazon) antibiotikler bilen utgaşmada bellenilýär. Bejergide 4-aminohinolin hatarynyň serişdeleri (delagil ýa-da hlorohin) we indometasin, brufen, ibubrufen hem ulanylýar.
Bogunlaryň zeperlenmeginde fizioemleri (UWÇ bejergi, ultramelewşe şöhleler, elektrofarez, ultrases usullary) giňden ulanylýar. Näsag sanator-kurort bejergisine, keseliň ýiti döwri geçenden 3 aýdan az bolmadyk wagtdan soň ugradylýandyr. Suw, palçyk ýaly tebigy faktorlar, esasan, brusellozyň bedende galdyran zeperlenmesiniň bejergisi üçin ulanylýar.
Brusellozyň wagtynda we doly bejerilmegi sagalma getirip biler. Ýöne direg-dikeldiş ulgamynyň zeperlenmegi zähmete ukyplylyk ýagdaýyny juda peseldip bilýändir.
Brusellozyň öňüni almak weterinar-sanitar, lukmançylyk we hojalyk çäreler toplumy öz içine alýar:
- Mallaryň arasynda bruselloz bilen keselçiligi ýok etmek;
- Iýmit önümlerini (süýdi gaýnatmak ýa-da pasterizasiýa geçmek) we maldarçylyk önümleri zyýansyzlandyrmak;
- Mallar we maldarçylyk önümleri bilen iş salyşýan işgärlere bruselloza garşy öňüni alyş sanjymlary etmek;
- Maldarçylyk bilen meşgullanýan adamlar ýörite gorag egin-eşikleri geýip, zyýansyzlandyryjy serişdeleri ulanyp bilmelidirler.
Ýürek, böwrek keselli, inçekeselli, guryagyryly adamlara, ýetginjeklere, göwrelilere mallara seretmek rugsat berilmeýär. Ilatyň arasynda wagyz-nesihat işlerini geçirmek hem bruselloz bilen keselçiligi peseldip biler.


c: text/html

text:
Federasiýa
Döwlet gurluşynyň bir görnüşidir. Federasiýanyň (latynça soýuz, birleşik) aýratynlygy onuň belli bir derejede özbaşdaklykdan peýdalanýan respublikalardan, ştatlardan durmagydyr. Federasiýanyň bölekleriniň öz kanun çykaryjy edaralary, hökümetleri, konstitusiýalary we başga alamatlary bolýar. Salgyt meselesinde, içki meseleleri we başga käbir meselelerde federasiýanyň böleklerine köp hukuklar berilýär. Federasiýany bitewi sosial ykdysady meýdan, bitewi pul ulgamy, federal raýatlyk, federal konstitusiýa, federal häkimiýetiň we dolandyryşyň edaralary birleşdirýär. Ỷöne federasiýanyň subýektleriniň (respublikanyň, ştatlaryň) raýatlygy bardyr. Federasiýa bilen onuň subýektleriniň arasyndaky gatnaşyk federal konstitusiýa we federal kanunlar tarpyndan kadalaşdyrylýar. ABŞ, GFR, Russiýa we ş.m. döwletlerde federatiw döwlet gurluşy bar.
Çeşme: P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.
Federasiýa gollanma.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gara girdap
Umumy otnositellik teoriýasynda, gara girdap älem giňişliginiň dartyş meýdançasy örän güýçli bolan sebitidir. Hiç bir zat, şol sanda ýagtylyk hem onuň dartyş güýjünden gaçyp bilmeýär. Gara girdabyň ýeke ugurly ýüzi bar bolup, oňa tekiz gözýetim diýilýär, ol ýeriň içine obýektler düşüp bilýär, emma welin ondan ýekeje zat hem çykyp bilmeýär. Oňa "gara" diýilmeginiň sebäbi hem, ol özüne gelip degen ähli ýagtylygy sorup alýar we hiç hili yzyna gaýtarmaýar. Gara girdabyň bu aýratynlygy edil termodinamikadaky kämil gara jisim ýalydyr.


text:
2015-nji ýylyň ýanwar aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň dekabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň noýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň oktýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň sentýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň awgust aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň iýul aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň iýun aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň maý aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň aprel aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň mart aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň fewral aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň ýanwar aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň dekabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň noýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň oktýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň sentýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň awgust aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň iýul aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň iýun aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň maý aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň aprel aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň mart aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň fewral aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň ýanwar aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň dekabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň noýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň oktýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň sentýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň awgust aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň iýul aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň iýun aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň maý aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
Arhiw:
Türkmenistan boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy
Aşgabat şäheri boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy


text:
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin 1799-njy ýylyň 6-njy iýunynda Moskwada eneden dogulýar. Ol çagalykda maşgalasynda terbiýelenýär, soňra 1811-1817-nji ýyllarda Sarskoýeselo liseyinde okaýar. Şol döwürde ol 130 goşgy ýazýar.
Şahyr özüniň goşgularyny ilkinji gezek 1814-nji ýylda «Ýewropanyň habarlary» žurnalynda çap etdirýär. 1820-nji ýylda bolsa «Ruslan we Lýudmila» poemasyny ýazýar. Bu poema şahyra meşhurlyk getirýär. Şondan soň ol iň tanymal şahyr hökmünde görülýär.
Puşkin Russiýanyň günorta etraplaryna aýlanýar. Onuň Kawkazda. Kişinýewde, Odessada, Krymda bolmagy döredijiliginiň gülläp ösyän döwrüne gabat gelýär. Ol şonda 100-e golaý goşgy, dört poema, «Ýewgeniý Onegin» poema-romanynyň birinji we ikinji baplaryny ýazyar. Soňra 1824-nji ýylda ene-atasynyň Pskowdaky mülküne gelýär. Ol ýer häzir Mihaýlowsk diýlip tanalýar. Bu ýerde-de ol özüniň 100-e golaý eserini döredýär. 1826-njy ýylda Moskwa dolanyp gelensoň, onuň galamynyň astyndan çykan eserler okyjylary aňk etmegini dowam edýär. Puşkiniň 1830-njy ýyldan soňky döredijiliginde kyssa eserleri agdyklyk edýär. Şahyr 1837-nji ýylda duelde aradan çykýar. Puşkiniň miras goýup giden eserleriniň tas hemmesi diýen ýaly ene dilimize terjime edilip, dürli ýyllarda çap bolup çykdy.
Çeşme[üýtget]
- “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№1.2011)


text:
Şolom-Aleýhem
Şolom-Aleýhem
(1859-1916)
Dünýä belli ýewreý ýazyjysy, idiş dilindäki edebiýatynyň kerwenbaşysy Şolom-Aleýhem (hakyky ady – Solomon Naumowiç Rabinowiç) 1859-njy ýylda Russiýa imperiýasynyň Pereýaslaw şäherçesinde dünýä inýär. Oglanjyk 13 ýaşyndaka ejesi dünýeden ötýär. 15 ýaşynda ol «Robinzon Kruzo» romanyny okap, onuň ýewreý görnüşini döretmek küýüne düşýär we ýazyjy bolmak kararyna gelýär. 1876-njy ýylda mekdebi tamamlanyndan soňra Şolom-Aleýhem birentek kärlerde işläp görýär. Üstesine-de, idiş dilinde birnäçe žurnal esaslandyryp, olarda ýaş ýazyjylar bilen bilelikde öz eserlerini hem çap etdirýär. Ýazyjy bütin dünýäde syýahat edip, häli-şindi adamlaryň öňünde çykyş edip ýöreni üçin bahym bütin dünýä meşhur bolýar. Tankytçylar ýazyjyny «ýewreýleriň Mark Tweni» diýip atlandyrypdyrlar. Mark Twen bolsa özüne «amerikanlaryň Şolom-Aleýhemi» diýer eken.
1891-nji ýyldan başlap Şolom-Aleýhem Odessada ýaşaýar, emma 1905-nji ýylda maşgalasy bilen Şweýsariýa, soňra-da Germaniýa göçmeli bolýar. Bu döwürlerde ol agyr kesele duçar bolýar, şonda-da döredijilik işini goýman, edebiýat üçin gije-gündiz zähmet çekýär. Hut şu döwürlerde onuň «Süýtçi Tewýe», «Uly utuş», «Motl oglanjyk», «Mariýenbad» ýaly ajaýyp eserleri, hekaýalar ýygyndylary döredilýär. Ömrüniň ahyrynda ýazyjy ABŞ-nyň Nýu-Ýork şäherinde ýaşaýar, şol ýerde-de inçekesel sebäpli 1916-njy ýylda dünýeden ötýär.


text:
Gawaý adalary
Gawaý adalary: Okeaniýanyň dg-da ýerleşmek bilen 100-çe ownuk adalardan ybaratdyr. Bu adalar Ýewropalylar tarapyndan ilkinji gezek 1555 ý. Açylypdy. Ýöne ol ikinji 1778 ýylda Ýewropalylara ýene-de mälim bolýar. Birinji gezek bu ýere ispanlar barýar we soň ýadyndan çykarýar. Ikinji gezek Jeýms – Kuk tarapyndan açylýar. XVIII asyryň 70-nji ýyllaryndan başlap Gawaý adalary özleşdirilip başlanýar. 1778 ý ol ýerde 300 müň çemesi adam bar eken. Soň ol ýerde adam sany gitdigiçe koloniýa syýasaty netijesinde azalýar. Häzirki wagtda ýerli ilatyň wekilleri metiňler bilen birlikde ilatyň 10% düzýärler. Her bir ilatyň öz metiňleri bar. Sebäbi ýerli ilatyň göçüp gelen ilaty bilen gatyşmagynda emele gelen ilat metiň hasaplanýar.


text:
Submitted by biomurgaply on 30 October, 2006 - 18:31. Hemme gurrunler bu yerde!
Men bir kitapda okapdym.Yaman gowy pikir.
Magtymguly Pyragy turkmening ing beyik shahyry, alymy. Yone onung hem Mengli atly soygulusu bar eken diyilyar, goshgylarynda bar. Indi pikir edip gorung,shol dowurler bir obadash gyzyng hakda goshgy yazyarsyng.Ozuna uly alym,weli, Azady ahunyng ogly. Shuwagt hem bir shahyr bir obadash gyzy hakda goshgy yazsa gidip depip gaydarlar:) Onsong bu komunistlering toslan zady bolup bilermi? Ya da Magtymguly Mengli adyny lakap gornushunde ulanyarmyka?
‹ Ekzamenler Türkmen gelin -gyzlary we olaryn daşary yurtlardaky masgaraçylykly hereketleri! ›
» 88 reads
Comment viewing options
Select your preferred way to display the comments and click "Save settings" to activate your changes.
any
Submitted by JanPolat on 30 October, 2006 - 18:46.
Her hili zat bolup biler.Yone bu dowurde eger mena bir obada yaşayan gonşymyn gyzy hakynda şygyr yazsam onda adyny bermen :)
» reply
Menem shu zatlar hakynda
Submitted by Bayram on 30 October, 2006 - 19:46.
Menem shu zatlar hakynda oylandym. Eger birini halanam bolsa Mengli daldir hakyky ady. Ay yone oba oba bolya, hazir alyp gitdiler zat diyip adyny uytgedip yazsa-da belli bolardy. Onson beyle abrayly adam Mengli diyip bagyryp yatsa abray galarmy? Esasanam durmusha chykan bir ayal barada? Eger durmusha chykmanka yazan bolsa ene-atasy Magtymgula bermezdimi gyzyny? Butun turkmenin ichinde ady-abrayi bar...
Garaz, shu yerde edebiyatchylaryn "iki Magtymguly bolupdyr" diyen teoriyasy has manyly gelyar. Biri soygi hakynda yene hakynda yazip yoren...
» reply
Magtymguly'nin gadry bugunki
Submitted by badboy on 30 October, 2006 - 20:28.
Magtymguly'nin gadry bugunki yali bilinilenokdi ol vagtlar,kop beyik adamin durmyshynda bolushy yali...
Onsonam Menli adynyn Allah'a refer etdigini one suren teoriya eshitdim...shu nahili gelya size???? Logichnomy ya-da ol sozleri Yaradan'a yakishtiranizokmi ??
» reply
a men esitdim Muhammet
Submitted by atamyrat on 30 October, 2006 - 20:35.
a men esitdim Muhammet (s.a.v) pygambere diyyar diyip. Sebabi ol hem "Menli" eken.
yone bir oglan bilen alyp gosgilarini gozden gecirdik, has kop gyzyn gurruni gidyane menzeyar. Isleseniz iberip bileris gosgylari...
Yenede esitdim, ol gosgylary ozi yazmadi diyip....
» reply
Gyza yuzlenilyan
Submitted by atamyrat on 30 October, 2006 - 20:54.
Gyza yuzlenilyan yeri;
Quote:
İlleri bar diňli-diňli,
Sowuk suwly, ter öleňli,
İli – gökleň, ady – Meňli,
Näzli dildardan aýryldym.
AÝRYLDYM gosgydan alynan.
» reply
Birinjidena, hakykatdanam
Submitted by Bayram on 31 October, 2006 - 01:56.
Birinjidena, hakykatdanam Menli diyip gyza yuzlenya. Ikinjidenem, abrayly adam bolan Magtymguly shol dowrem! Kakasy ahun bolup otyrka, ozi gidip Buharada okap gelen adam hokmunde abrayly adam. Ondan bashga-da molla bolupdyr oz yashayan yerinde, chagalara sapak beripdir. Goshgularyny kitap edip chap eden adam dal, kop bolegi halkyn anynda galypdyr, adamlar yat tutupdyrlar. Goshgularyny yat tutan bolsalar sheyle azap bilen, Kemine shahyr oz dowrunde "Magtymguly gallany orup gitdi, bize dine yzyndan galanjany choplemek galya" diyen bolsa elbetde bu yonekey abray dalde hakykyn ilin soygusine mynasyp bolandygyny anladya.
PS + Goshgularyndan Chowdur Han bilen gowy gorushendigem belli bolya
» reply
Janym bolaa:) Menin Kerim
Submitted by serdar01 on 31 October, 2006 - 09:54.
Janym bolaa:)
Menin Kerim agany dile getirip yzyndanam Magtymgulyny gatirmekdi, biyomurgap goryan velin ikimizinem yuregimiz denirak urayar oydyan:) sen derrow temany acyan:)
Diymek kop adamlarda su pikir bar hatta Turkmenbasy hem bir gurruninde Magtymgula degip gecdi,
Men gepi uzatjakdal gysgaja pikirimi yazjak galanyny adamlaryn ozi pikir edip gorsun;
Magtymguly diyip bir sahsiyet bolupdurmu?
Yeri dine iki sany kitaby galypdyrmy, beylekiler yanypmysyn, 3. kitaby yada 5. kitaby yanman galip bilmandirmi?
suna menzes soraglar kop aslynda yone menin pikirim,
Magtymguly(hakyky ady kimem bolsa) yali bir sahsyyet sahyr bolandyr, sebabi oran yerlikli gosgular kop we bu sahsiyet gaty uly ruhy baylygy eye bolan adam bolmali, Ony 5 atly gelip alyp gidyar we s.m.
Ol dereje yetmek ansat dal, ol ruhy baylygyn uly mertebelerinin biri, YONE
Ol mertebedaki adam bir gyzy sypatlandyrmaz, Menlini asygy diyip olup yatmaz.
Bu bir duzulen bir duzmece...
sag bolun.
PS:Turkmenbasy ka wagtlar halkyna gizli habar ugradyar govja dinleseniz dusunersiniz onyn in uly habary onyn kitaplary icinde govja zatlar oran kop.
» reply
serdar01 wrote: Ony 5 atly
Submitted by atamyrat on 31 October, 2006 - 10:51.
serdar01 wrote:
Ony 5 atly gelip alyp gidyar we s.m.
Ol dereje yetmek ansat dal, ol ruhy baylygyn uly mertebelerinin biri,
Asakdaky gosgy bu sozleri goldasa gerek;
“TURGUL !” DIÝDILER
(Düýş)
Bir gije ýatyrdym tünüň ýarynda,
Bir tört atly gelip: “Turgul !” diýdiler.
“Habar biýrmiz saňa pursat jaýynda,
Şol ýerde ärler bar, görgül” diýdiler.
Nazarym ýetişgeç şol tört merdana,
Köňlüm joşa geldi, başym gerdana,
Şol wagtda bar idi iki diwana:
“Durma, oglan, anda bargyl !” diýdiler.
Şol iki diwana tutdy golumdan,
Alyban gitdiler durgan ýerimden.
Bir yşarat boldy anyň birinden:
“Seýranda baryban durgul !” diýdiler.
Olturypdyk, geldi iki pirzada,
Gözünden ýaş akar, dili dogada,
“Hüw, hak !” diýip çykdy alty pyýada,
“Adam indi geler, görgül !” diýdiler.
Bir tört atly geldi, bary sebzebaz,
Asalary ýaşyl, aty teblebaz.
“Mejlis halkasyny gurmaň beýle az,
Adam köpdür, ulug gurgul !”diýdiler.
Daşdan çykdy, altmyş atly gördüler,
“Muhammet !” diýip, tamam garşy ýördüler,
Saglyk-salamatlyk bir-bir sordular,
“Durmaň, ulug jaýa ýörgül !” diýdiler.
Bir atyň ardyna meni berdiler,
Seýranda şol jaýa baryp durdular,
Tamam olturdylar, mejlis gurdular,
“Oglan-maňa-ara girgil!” diýdiler.
“Alydyr” diýdiler, tutdy destimden,
Borýa düşegimi aldy astymdan.
Men bilmedim, bir zat guýdy üstümden,
“Ýolugan döwrandyr, sürgül!” diýdiler.
Haýdardan soradym barça atba-at:
“Hazreti pygamber oldur, bolma ýat,
Ol Selim hojadyr, ol Baba zürýat,
Ol Weýsel Karadyr, bilgil!” diýdiler.
“Ol Bahaweddindir, ol hem bir ärdir,-
Biri Zeňňi Baba ol-da namdardyr,
Ol söýenşip duran tört çaryýardyr,
Maksadyň ne bolsa aýgyl!” diýdiler.
Şol wagytda duran iki şeýhi-şap,
“Bu oglana pata beriň – diýdi – sap –
Ýüz ýigrimi tört müň enbiýa, eshap,
Barysy şolardyr, bilgil!” diýdiler.
Resululla aýdy: “Ýa, Şahymerdan,
Eýa, Selim hoja, ýa, Baba Selman,
Ebubekir-Sytdyk, ýa, Omar, Osman,
Bu gulnuň maksadyn bergil!” diýdiler.
Selim, Baba Selman buýurdy merde,
Pyýalany tutup, saldylar derde,
Gitdi akyl huşum, ýatdym şol ýerde
“Arşda, ferşde ne bar, görgül!” diýdiler.
Ýel boldum, ýügirdim ýeriň damarna,
Nazarym tokundy Arşyň kemerne,
“Jebrut äleminde Jelil syryna –
Gelip, özüň garap götgül!” diýdiler.
Näge hyýal etsem, ele getirdim,
Kaýda baksam, aňa nazar ýetirdim,
Bu hal ile men parahat ýatyrdym,
Ýüzüme tüýkürip: “Tur gul!” diýdiler.
Resululla aýdy: “Eshaplar, ýörüň,
Oglany uzadyň, bir pata beriň,-
Buýurdy tört atla, eltip tabşyryň,
Getirgen jaýyňda goýgul!” diýdiler.
Turup, Magtymguly gözün açypdyr,
Serine ne köýler gelip geçipdir,
Hyra ner dek ak köpükler saçypdyr,
“Oglan, Alla ýaryň bargyl, bargyl!” diýdiler.
Magtymguly Pyragy,
» reply
Seredin, Magtymgulyn
Submitted by Unnamed (not verified) on 31 October, 2006 - 21:51.
Seredin, Magtymgulyn goshgulary dilden dile gechip gelen bolsa, shol sozler uytgan daldirmika?! mumkin aslynda Mengli daldir?!
» reply
dogrydanam bas atly nireden
Submitted by serdar01 on 1 November, 2006 - 08:01.
dogrydanam bas atly nireden cykday, dort caryarlary yazyardy,
Asyl menin diymek isleyan zadym, Hristiyanlaryn bible'larini utgedisleri yali bu ajayip kitap hem utgedilipdir.
sag bolun.
PS: bu bir pikir...
» reply
Onyn agzap gechmedik zady
Submitted by badboy on 3 November, 2006 - 12:51.
Onyn agzap gechmedik zady yokla,on men bu goshgyny okamda Veysel Karani'ni,Zenni baba'ni zady tanamanim uchin kan uns hem bermandir,Magtymguly barsyndan habarly ekenda,hatda duysh bolsada Pygamber'imiz(s.a.v) bilen gorshen bolsa olam asryn in beyik adamlarindan bolmali!!!


text:
Ýasama akyl
Ýasama Akyl (Iňlisçe: Artificial Intelligence, Türkçe: Yapay zekâ) - kompýuter ylymynyň bir bölegi bolup, awtomatlara akylly şekilde pikirlenmegi we özüni alyp barmagy öwretmek isleýän ylymdyr. Diller arasy terjime, ses tanamak, ýüz tanamak, el ýazgylary tanamak ýaly işler mysal bolup biler. Widýo oýunlarynda hem giňden ulanylýar, meselem küşt programmalary ýada meňzeşleri.
Taryhy[üýtget]
cette langue est nulle
ÝA Filosofiyasy[üýtget]
je prefere le tagalog casse dedi a dennis et aux filles a cote
Turing synagy[üýtget]
Je sais que tu lis sa Elsa ;) Awtomatlaryň akyllylygyny ölçemek üçin Turing synagy atly eksperiment geçirilýär. Bir otagda kompýuteriň başynda adam oturýar we 2 kişi bilen diňe ýazgy arkaly gürleşip bilýär.CHATBITE Olaryň biri adam, biri bolsa awtomat, ýöne haýsynyň haýsydygyny bilenok. Ol adam olaryň ikisinede sorag soraýar we jogaplaryny gözden geçirýär. Islän soragyny soramaga haky bar we ahyrynda, kimiň-kimdigini biljek bolmaly.
Egerde söhbetdeşlik dowamynda awtomat özüniň adamdan tapawudyny görkezmese, ol awtomadyň synagdan geçdigi bolýar, ýagny adamyňky derejede ýeterlik akyly bar.


text:
Abaý Kunanbaýew
Abaý Kunanbaýew (1845-1904) - Meşhur gazak şahyry, aň-bilim ýaýradyjysy, jemgyýet işgäri, Çokan Welihanowyň, Ibraý Altynsarynyň öňde baryjy demokratik pikirlerini ösdüriji, gazak edebiýatynyň düýbüni tutujy. Ol Semeýde Ahmet Ryza mollanyň medresesinde okaýar we şol bir wagtda ýerli rus mekdebine-de gatnaýar. Rus syýasy sürgün edilenleriň kömegi bilen rus dilini, öňde baryjy rus edebiýatyny öwrenýär. Rus şahyrlarnyň goşgularyny, rewolýusion-demokratik pikirlerini gazak zähmetkeşleriniň arasynda propagandirleýär. Şeýle ýol bilen rus ýazyjy-şahyrlarynyň eserlerini gazak obalaryna ýaýradypdyr. Gündogaryň köp edebi eserlerini (Şanama, Leýli-Mejnun, Görogly we ş.m.) dil üsti bilen halk köpçüligine ýetiripdir. Ol ajaýyp eserler döredipdir. Onuň käbir liriki goşgulary saza-da geçirilipdir. Abaý Kunanbaýewiň eserleri diňe 1909-njy ýylda ilkinji gezek Sankt-Peterburgda neşir edilipdir. Onuň eserleri dürli dillerde çap edildi. Abaý Kunanbaýew gazak we beýleki sowet halklarynda köp okalýan ýazyjy-şahyrlardan biri bolupdyr. Gazak ýazyjysy M. O. Auezow bolsa Abaý Kunanbaýewiň döredijiligini ebedileşdirmek maksady bilen onuň durmuşyna degişli 2 tomdan ybarat "Abaýyň ýoly" romanyny (1956) ýazdy. Ol roman köp dillere, onuň "Abaý" atlandyrylan 1-nji kitaby bolsa türkmen diline terjime edildi.


text:
Guduzlama
Guduzlama keseli (lat. rabies) adamzada gadymy zamanlardan bäri bellidir. Ol kesel barada maglumatlar gadymy hindi, müsür golýazmalarynda hem ýazylandyr. Guduzlama – ýiti ýokançly kesel bolup, ol merkezi nerw ulgamyna zeper ýetme bilen häsiýetlendirilýär. Kesel döredýän wirusy, tebigatda käbir ýabany haýwanlar, ýarganatlar özünde saklaýarlar. Köplenç halatlarda keseli eýesiz itler, pişikler hem-de möjekler, tilkiler ýaýradýarlar. Haýwanlaryň tüýküligi diňe bir kesel wagtynda däl-de, inkubasion döwürde hem (kesel ýokuşyp, birinji alamaty ýüze çykýança geçýän wagt) ýokançlydyr. Adama bu kesel haýwanlaryň dişlemegi we wirusyň ýokuşmagy hetijesinde ýüze çykýar. Keseliň näsag adamdan adama ýokuşýan halatlary örän seýrekdir. Dişlenmeden soň, wirus nerw süýümleriniň ugry bilen merkezi nerw ulgamyna ýetýär we beýniniň zeperlenmegine (ensefalit) getirýändir. Beýnide diňe şu kesele mahsus bolan, “guduzlama düwünjikleri“ we onuň öýjüklerinde emele gelýän Negriniň öýjükleri döreýär. Keseliň inkubasion döwri 10 günden 1 ýyla çenli uzalyp bilýär. Köplenç dişlemeden soň, kesel 12-99 günde ýüze çykýar. Haýwanyň bedende dişlän ýeriniň we ýaranyň çuňlygynyň ahmiýeti uludyr. Kelläniň, döşüň we elleriň çuň ýaralary köp halatlarda guduzlama keseline getirip biler. Guduzlama keseliň geçişini 3 döwre bölýärler:
- Irki alamatlar döwri. Näsag howsalaly, keýpsiz, gorkuly bolýar, ukysy bozulýar. Käwagtlar sebäpsiz şadyýanlyk, soň tukatlyk bilen çalşyp bilýär. Dişlenen ýarada agyrylar, sanjamalar bolup biler. 1-3 günden soň kesel indiki döwre geçýär.
- Tolgunma döwri. Bu döwürde näsagda keseliň esasy alamatlary – suwdan gorkma häsiýeti ýüze çykýar. Suwuň guýulyan sesi, suwly gabyň görnüşi bokurdak myşsalaryň tutgaýyna getirip, ol dem alyş myşsalaryna ýaýraýar. Netijede, dem almanyň wagtlaýyn saklanmagy bolup geçip, soňundan ol göwräniň myşsalarynyň agyryly tutgaýyna geçmegi bilen çalyşýar. Näsag gysgadan, sojap dem alýar. Şuňa meňzeş agyryly tutgaýlar derä sowuk howa akymy düşende hem ýüze çykýar. Tutgaýlaryň dowamlylygy birnäçe sekunt bolsa hem, ol näsaga uly ezýet berip, gorky duýgusyny döredýer. Tutgaýlaryň arasynda näsag gaty derleýär, halsyz bolýar. Şu döwrüň dowamynda ol ýuwdynyp bilmeýär, agzyndan hemişe tüýkülik gelýär. Näsaglar gaty gaharjaň bolup, samraýarlar ýa-da gulagyna ses eşidilip, gözüne bir zat görünýän ýaly bolup biler. Näsagyň ujydyndan üznüksiz tohum suwuklygyň akmagy bolup geçýär. Göreçleri giňäp, gorky duýgusy güýjeýär. Suwdan we howadan gorkma alamatlary güýjäp, soňky tutgaýlar has agyryly we dowamly bolýar. Bedeniň gyzgyny galýar. 2-3 günden gyzgynyň ýokarlanmagy bilen tolgunma döwri ysmaz döwrüne geçýär.
- Ysmaz döwri. Bu döwürde suwdan we howadan gorkma alamatlary kem-kemden peselip, aýrylyp gidýär. Ýüzüň, eliň, aýagyň,göwräniň myşsalarynyň ysmaz ýagdaýy ýüze çykýar. Bu ýagdaý hem güýjäp, ýüregiň we dem alyş merkeziniň ysmazlygy netijesinde 15-20 sagatdan näsag aradan çykýar.
Guduzlama keseli hemişe ýokarda beýan edilýän ýagdaý ýaly geçmeýär. Köplenç kesel tolgunma döwründen başlap biler. Käwagtlar ysmaz döwri bolman hem bilýär. Köplenç ysmaz ýagdaýy dişlenen ýerden başlap biler. Çagalarda guduzlama keseli dowamlylygyň gysgalygy bilen häsiýetlendirilýär. Çagalaryň 10%-i keseliň 1-nji gününde aradan çykýarlar. Keseliň bejergisi ýokdyr. Keseliň alamatlary ýüze çykandan soň, näsagy halas edip bolmaýar. Näsagy asuda, garaňky otagda ýatyrmalydyr. Dişlenen ýarany sabynly suw bilen ýuwmalydyr. Ýarany himiki serişdeler bilen işlemek, oňa hirurgiki tikin goýmak maslahat berilmeýär. Lukmanlaryň gözegçiliginde, bejergiler tutgaýyň öňüni almaga, ýürek we dem alyş merkeziniň işini tijendirmäge gönükdirilen bolmalydyr. Guduzlama keseliň öňüni almakda ýeke-täk, degerli çäre – bu öňüni alyş sanjymlary geçirmekdir. Guduzlama garşy öňüni alyş sanjymlary, guduzlan ýa-da şoňa güman edilýän haýwanlar tarapyndan dişlenen hemme ýagdaýlarda geçirilýär. Keselli haýwanlaryň tüýküligi degen zatlar bilen ýaralanan adamlar hem şu topara girýändir. Öňüni alyş sanjymlaryň geçiriliş tertibi we näsaglara gözegçilik aýratynlyklary Saglygy Goraýyş Ministrligiň Düzgünnamasynda beýan edilendir. Dişlenen näsaglar rabiolog lukmanyň gözegçiliginde durýarlar. Dişlän haýwan (eger ol belli bolsa) 14 gün weterinar lukmanyň gözegçiliginde saklanýar. Sanjym alynýan wagty alkogol içgileri kabul etmekden, beýleki öňüni alyş sanjymlary almakdan saklanmalydyr. Aýratyn ýagdaýlarda, dişlenen adamlara bürmä garşy sanjym geçirmek rugsat berilýär. Guduzlama garşy sanjym edilende birnäçe gaýraüzülmeler ýüze çykyp biler:
- Sanjym edilen ýeriň gyzarmagy, gatamagy bolup biler. Ol alamatlar birnäçe günden geçýär.
- Şok ýagdaýyň ýüze çykmagy – sanjymdan birnäçe minut soň, ýüzüň gyzarmagy, çişmegi, kelle agyry, baş aýlanma, huşdan gitme ýüze çykýar. Bu ýagdaý 5 minuda çenli dowam edip biler. Sanjym alynýan döwürde näsag ýygy-ýygydan lukmanyň gözegçiligini geçmelidir.
Aşakdaky ýagdaýlarda sanjym alýan, dişlenen adam keselhana ýerleşdirilmelidir:
- Bedeniň köp ýerinden dişlenen, oba ýaşaýjysy;
- Sanjymy gaýtadan alýanlar;
- Göwreliler;
- Nerw ulgamynyň kesellerinden we allergiki täsirlerden ejir çekýänler;
- Soňky iki aýyň içinde başga öňüni alyş sanjymlary alan adamlar.
Guduzlama keseline garşy işi medisina we weterinar gulluklary bilelikde alyp barmalydyrlar. Weterinar gullugyň işi, haýwanlaryň sanyny kadalaşdyrmaga, kesel haýwanlary ýok etmäge, öýde saklanýan haýwanlara öňüni alyş sanjymlary geçjirmäge gönükdirilen bolmalydyr.


text:
Stratosfera
11-55 km aralykda ýerleşip, munda howa örän seýrek bolýar we temperatura az üýtgeýänligi bilen (mydama – 500 C) tapawutlanýar. Temperaturanyň üýtgemän saklanmagy ozon gazynyň köp mukdary we onuň ultramelewşe şöhleleri siňdirmekligi bilen baglanyşyklydyr. Temperatura 40-60 km beýiklikde – 150 C çenli artýar. Stratosferada suw buglary düýbünden diýen ýaly ýokdur. Şonuň üçin bu gatlakda bulutlar we atmosfera ygallary emele gelmeýärler. Ýakyn wagtlarda hem stratosfera hereketsiz gatlak hasaplanýardy. Soňky meteorologik raketalaryň maglumatlary munda howanyň işjeň hereketiniň bardygyny ýüze çykardy. Bu hadysalardan başga munda meteorlaryň süýnmekligi, dury reňkli bultlaryň (perlamutr) döremekligi bolup geçýär. Olar köplenç 20-25 km belentlik aralygynda ýerleşip, buz kristallaryndan durýarlar.


text:
Wirusly gepatitler
Wirusly gepatitler (lat. Hepatitis viruses) – dürli wiruslaryň täsiri bilen döreýän, köp duş gelyän we adam üçin howply infeksion keselleriň toparydyr. Olar bagryň öýjüklerine täsir edip, onuň işine zeper ýetirýärler. Wirusly gepatitleriň dürli görnüşleri, gepatitleriň has ýaýran alamaty esasynda, “sarylama“ diýip hem atlandyrylýar. Sarylamanyň epidemiýalary barada entek b.e. öň V asyrda Gippokrat hem beýan edip geçipdir. Keseliň alamatlary belli bolsada, gepatitleri dörediji wiruslar diňe geçen asyryň ortasynda açyldy. Keseli dörediji wiruslar, şoňa göräde, olaryň döredyän gepatitleriniň görnüşleri harplar bilen (A, B, C, D, E we başgalar) aňladylýar. Gepatitiň A wirusy, gepatitiň A görnüşini, B wirus gepatitiň B görnüşini döretjekligi düşnüklidir. Şonuň ýaly-da, her harpyň aňyrsynda belli bir özbaşdak wirusyň we özbaşdak keseliň ýatanlygyny ýatdan çykarmaly däldir. Ol keseller ilatyň arasynda ýaýraýyş ýoly, inkubasion döwrüniň möhleti, keseliň geçiş aýratynlyklary, gaýraüzülmeleri bilen özara tapawutlanýandyr. Ondan başga-da, gepatitler aýry kesel görnüşinde duş gelmän, aýry-aýry keselleriň alamaty görnüşinde hem ýüze çykýar. Gepatitler, ýagny bagryň sowuklamasy, gyzylja, garamyk, uçuk ýokançlygy, infeksion mononukleaz, AIDS keselleriniň geçişinde hem ýüze çykyp biler. Ondan başga-da, alkogolyň täsiri netijesinde bagryň zeperlenmegi – toksiki gepatitler ýüze çykýar. Wirusly gepatitleriň aýry görnüşleriniň üstünde durup geçeliň.
Gepatit A (Botkiniň keseli) – ýüze çykma sebäbi boýunça ýerli sanitar-gigiýeniki ýagdaýlara bagly bolan, iň köp ýaýran görnüşidir. Esasan hem gigiýena düzgünleri berjaý edilmeýän ýagdaýlarda ýa-da agyz suwunyň hiliniň pesligi netijesinde ýüze çykýar. Bu wirus hemme adama ýokuşyp biler. Geçirilen kesele uzak, bütün ömrüniň dowamynda saklanýan bedeniň durnuklylygy emele gelýär. 14 ýaşa çenli çagalar, ululara garanyňda, 3 esse köp keselleýändir. Ýaýraýyş ýolunyň suw bilen baglylygyny göz öňüne tutup, ýokuşma ähtimallygynyň içilen suwuň mukdaryna baglydygyny bellemelidir. Gepatitiň A wirusy bilen keselçilik tomsuň ahyryna we güýzüň başyna ýokarlanýandyr. Tomus suw köp içildigiçe, ýokuşma ýagdaýy hem köp ýüze çykýar. Inkubasion möhleti (keseliň ýokuşyp, birinji alamatlary ýüze çykýança geçýän wagty) 4-6 hepde aralygy bolany üçin, güýz aýlary keselçilik has ýokarlanýandyr. Gepatit A bedeniň gyzgynynyň galmagy bilen başlanýar. Köp alamaty boýunça ýiti respirator keselini ýada salýandyr. 2-4 günden näsagyň peşewi goňrymtyl reňkde bolup,piwo içgisine ýa-da goýy demlenen çaýa meňzeşdir. Täreti bolsa reňksiz bolýar. Sarylama alamaty ýüze çykandan soň, näsagyň ýagdaýy gowulaşýar. Keseliň uzaklygy 1 hepdeden 1,5-2 aýa çenli dowam edip, keselden soň dikeldiş döwri 6 aýa golaý wagty öz içine alýandyr. Wirusly gepatitleriň içinde, A görnüşi has ýeňil bolup, agyr gaýraüzülmelere getirýän däldir we käwagt bejergisiz hem öz-özünden geçip gidýändir. Bejergi keselhanada geçirilmelidir. Bejergi näsaga dynçlyk berme (düşekde ýatmaly), ýörüte berhiz tutma we gepatoprotektorlary (bagryň öýjüklerini goraýjy dermanlary) ulanma yaly çäreleri öz içine alýandyr. Çagalara waksinasiýa geçirmek maslahat berilýär. Esasy öňüni alyş çäreleri sanitar-gigiýena düzgünleri berjaý etmäge syrygýandyr. (Elleri ýuwmak, gök önümleri ýuwup iýmek, arassa agyz suwy bilen üpçünçilik.)
Gepatit E – hemme alamaty we ýokuşma ýoly boýunça gepatit A görnüşe meňzeşdir. Yssy howaly, ýaramaz agyz suwly ýerlerde ýüze çykýar. Bejergi geçirlende sagalma çalt bolup geçýär. Ýöne başga gepatitlerden tapawutlylykda, E gepatitiň agyr görnüşi diňe bagra dälde, böwrege hem zeper ýetirýändir. Gepatit E, göwreliligiň soňky aýlarynda, ene bilen çaga üçin howply bolup, gaýraüzülmelere getirip biler. E gepatitiň öňüni alyş çäreleri A gepatite meňzeşdir.
Gepatit B – bagryň zeperlenmesine getirýän, howply görnüşidir. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň bellemegine görä, dünýäde B wirusy 1 mlrd. adam göterip, ýylda 500 mln.adam bu kesel bilen keselläp, 2 mln. adamdan gowragy bolsa ölýändir. Gepatit B ýokuşmagy ganyň we gan serişdeleriniň üsti bilen, jynsy gatnaşygy arkaly bolup biler. Wirus eneden çaga hem ýokuşýandyr. Ýokuşma üçin ganyň bir damjasy hem ýeterlikdir. Şonuň üçin hem, kosmetiki çäreler geçirlende, gulak deşilende, derä ýörite suratlar çekilende (tatuirowka) ýokuşma bolup biler. Esasy ýokuşma getirýän ýollaryň içinde bolsa, medisina çäreleri birinji ýerde durýandyr – sanjymlar, operasiýa geçirmek, gan goýbermek we başgalar. Inkubasion döwri has uzakdyr, 2 aýdan 6 aýa çenli. Gepatit B hem, edil gepatit A ýaly, bedeniň gyzgynynyň ýokarlanmagy, umumy ysgynsyzlyk, bogunda agyry, ýürek bulanma, gaýtarma ýaly alamatlar bilen başlanýar. Peşewiň garalmagy, täretiň agarmagy, deride örgüniň ýüze çykmagy, bagryň, dalagyň ulalmagy bolup biler. Gepatit B keselde sarylama alamaty kän bolmaýar. Näsaglaryň 10%-de, geçirilen ýiti gepatit dowamly gepatite, soňundn bolsa bagryň sirrozyna getirip bilýändir. Gepatit B bilen kesellän adamlaryň 5-10%-i bu wirusy göteriji we ýaýradyjy bolup durýandyrlar. Gepatit B hem, edil E görnüş ýaly, göwreliler üçin howply bolup, düýpli gaýraüzülmelere getirip biler. B gepatitde bejeriş çäreleri keseliň geçişi, onuň gaýraüzülmelerine baglydyr. Bejergi geçirlende immun serişdeleri, gormonlar, antibiotikler, gepatoprotektorlar ulanylýar. B gepatitiň öňüni almak üçin waksinasiýa geçirilýär. Esasan kombiofox, enažeriks B, euwaks waksinalary ulanylýar. Waksinalary ulanmak tertibi şeýle – birinji waksinasiýadan soň, 1 aýdan, ikinji waksinasiýa geçirilýär.Ikinji waksinasiýadan 5 aý geçenden soň, üçünji waksinasiýany geçiryärler. 1 ml. waksina, gola, myşsa goýberilýär. Bedeniň bu kesele bolan durnuklylygy 8-10 ýyla çenli, käwagt bütün ömre hem saklanýar. Gepatit B garşy öňüni alyş sanjymlary çagalara hem ýörite bellenilen tertipde – doglandan soň, 2, 3, 4 aýlarda geçirilýär.
Gepatit C (Posttransfuzion gepatit) – wirusly gepatitleriň içinde iň howplysydyr. Ýaş adamlarda has hem köp duş gelýär. Gepatit C, esasan, gan goýberme ýa-da sterilizasiýa geçmedik şpisler arkaly geçýär. Şonuň üçin oňa şeýle at berilýär. Seýrek ýagdaýlarda jyns gatnaşygy arkaly geçip biler. Wirus göwreli eneden çaga hem geçip bilýär. Gepatit C bilen näsaglanlaryň 70-80%-de kesel dowamly görnüşe geçýändir. Dowamly gepatit bagryň sirroz keseliniň we howply täze döremeleriň ýüze çykma ýagdaýyny ýokarlandyrýandyr. Gepatit C bilen başga gepatitler utgaşanda näsagyň ýagdaýy erbetleşip, gaýraüzülmeleri köpelip, ölümçilige hem getirip biler. Gepatit C garşy entek öňüni alyş waksina ýok. Häzirki wagtda alymlar bu ugurda iş alyp barýarlar. Bejergi gepatoprotektorlary, wirusa garşy dermanlary ulanmakdan ybaratdyr. Wirusa garşy dermanlardan interferon we ribawiron ulanylýar. Bejergini gepatolog lukmany, laborator barlaglaryň gözegçiligi astynda, tapgyrlaýyn geçirýändir.
Gepatit D ýa-da delta gepatiti – beýleki wirusly gepatitlerden tapawutlylykda, D wirusy adamyň bedeninde özbaşdak köpelip bilenok. Köpelmek üçin oňa „ wirus kömekçi“ gerek bolýar. Şol kömekçi bolup, oňa wirus gepatiti B "hyzmat edýär“. Şonuň üçin Delta-gepatitine özbaşdak kesel höküminde dälde, gepatit B keseliniň geçişini beterleşdirýän kesel höküminde seretmelidir. Keseliň geçişi B gepatite meňzeşdir, ýöne oňa mahsus gaýraüzülmeler has ýygy we agyr ýagdaýda ýüze çykýandyr.
Gepatit G – öz geçişi we alamaty boýunça C wirusly gepatite meňzeşdir. Ýöne ol C gepatiti ýaly howply däldir. Bagryň howply döremeleri we sirrozy döretme G gepatit üçin mahsus däldir. Ýöne C we G gepatitleriň utgaşmagy netijesinde gaýraüzülmeler döräp biler. Wirusly gepatitleriň hemme görnüşi häzirki wagtda takyk anyklanylyar we irki möhletde başlanan bejergi esasynda sagalmany gazanyp bolýandyr.
Ýöne gepatitleriň bejergisi üç faktora baglydyr:
- Wiruslaryň işjeňligine;
- Bedeniň öz göreşmek ukybyna;
- Lukmanyň maslahatyny we bejergini takyk ýerine ýetirmeklige.
Ýokarda belläp geçişimiz ýaly, gepatitleriň bejergisi – berhiz tutma, gepatoprotektorlary, gormonlary, wiruslara garşy dermanlary, umumy gurplandyryjy dermanlary ulanmakdan durýandyr. Berhiz barada aýratyn durup geçesimiz gelýär. Wirusly gepatitleriň ýeňil derejesiniň bejergisinde berhiz tutma birinji orunda durýandyr:
- Berhiz ýeňil özleşýän önümlerden düzülen bolmalydyr. Ýagly önümleri bütünleý kabul etmeli däldir;
- Berhiziň dowamlylygy 6 aýdan az bolmaly däldir. Berhiziň tamamlanýan wagtyny lukman degişli barlagdan soň kesgitleýär;
- Az-azdan, ýygy-ýygy iýiň;
- Önümler ýeňil özleşer ýaly, mümkin boldugyndan ownadyp iýiň;
- Gowrulan naharlary iýmäň. Diňe gaýnan, buga bişen önümleri iýiň.
Näsag üçin gadagandyr:
- Gazlandyrylan içgiler;
- Ýiti işdäaçarlar, marinadlar, duzlanan, kakadylan önümler, ketçup, maýonez;
- Kömelek, kofe, kakao, şokolad;
- Sakgyçlar;
- Doňdurma.
Keseliň ýiti döwründe – köpräk içmeli (5% glýukoza, süýjüli çaý ýa-da bally çaý, şipownikli çaý, guradylan ir-iýmişlerden taýynlanan kompot). Süýji ir-iýmişler ownadylan görnüşde berilse gowy bolar. Garpyz hem peýdalydyr. Näsagyň ýagdaýy gowulaşandan soň, suwda bişirlen şüle, kisel, ir-iýmişleriň şiresini bermek bolýandyr. Sarylama alamaty aýrylandan soň, etiň we balygyň ýagsyz görnüşini, ýagsyz towuk, buglanan alma, ýagsyz çorbany bermek maslahat berilýär. Nähili doly, gymmat dermanlar bilen bejergi alnan hem bolsa, şol bejergini bir tarelka gowrulan kartoşka ýa-da duzly kömelekler puja çykaryp biler. Bejergi keselhana şertlerinde, gepatolog lukmanyň gözegçiliginde alynmalydyr.


text:
MP3 playerimi yitirenime epesli wagt boldy. Uniwersitetde birine çildirdim öytyan:) Mundan öngem biri bardy weli onam TMe gidemde aeroportdaky gadyrdanlar sumkamy açyp alypdyrlar:) (Şuny hem şikayat etmeli hökman yokaryk)
Onsong name aydym dinlemesenem bolanok, tazesinem alyp bolanok, shonyn uchin köp kişinin mp3ine türkmençe aydymlar yükleyan, şeydip dinleyan.
Yöne ünsimi çeken zat köp kişi bizin aydymlarymyzy halayar. Kawagt baryan weli Palwanyng aydymlaryny dinlap yörler:)
Hol günem gazak we tatar(ikisem russoficirovanni:), gazakça tatarça kan dinlanoklar) kursdaşlarymyng kompyna yüklap gaytdym. Olaram gaty halapdyr, bolyn türkmençe dinlalin diyip durlar düyn barsam:)
Birem bir wagt Maehring aydymy yany chykan wagty kompyutere yüklap goyupdym. Onsong bir türk bizar etyadi şony açyp, özüm dinlamok ol dinleyadi, onson pozmaly boldym.
PS:Palwanyn taze albomy chykypdyr, Nokat diyen aydym gowy eken,dinlap görün.
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- gowherka 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"


text:
Isa Pygamber
Isa (Isus Hristos) hristiýaň dini maglumatyna görä, hristiýaň dininiň düýbüni tutujy. Injilde aýdylýan rowaýatlara görä, Isa pynhan iş etmedik gyz Maryýadan (Merýemden) täsin ýol bilen doglanmyş. Palistinada dini wagyz nesihat ýöredip her hili gudrat görkezenmiş. Pomtiý Pylatyn hakymlyk edem ýyllarynda Isa hajyn ýüzüne çüýlenenmiş, emma üçüleňji gün direlip asmaňa gaýýp bolanmysh. Hristian taglymatyna görä Isa ýerde ikinji gezek peýda boljak we ähli janly-jansyz jemendelerin başyna kyýamat inderip, kasini jennete, kasini dowzaha iberjekmiş, şondan soň takwalaryň munýillyk salygy höküm sürjekmiş.
Isa musulmanlaryň arasynda hem pygamberiň biri hasaplanýar. Gurhanda aýdylşyna görä Isa palçykdan guş ýasap oňa jan berip korun gözüni açyp, ölüleri direldip bilýärmiş. Onuň adyna Türkmen klassiki şahyrlarynyň eserlerinde hem duş gelmek bolýar. Isanyň adyna aýdylýan gudratlar hem, onuň dogmagyna ölmegine direlmegine degişli ahlawatlar hem Towratyn köp sanly awtorlarynyň we redaktorlarynyň dini taslamalaryndan başga zat däldir.


text:
Bagration
BAGRATION Pýotr Iwanowiç [1765—12(24). IH. 1812] —knýaz, rus serkerdesi, 1812 ý-yň Wat. ur-nyň gahry-many. Gen. B. Kizlýar ş-inde gadymy gruzin knýazlary-nyň ieslinden bolan polkownik maşg-synda dogulýar. Ol 1787—91 ý-larda rus-türk urşuna, 1793—94 ý-lar-da Polşa kampaniýasyna gatnaşýar. Ol 1799 ý-da A. B. Suworowyň Italiýa we Şweýňariýa eden ýörişlerinde gen-maýor çininde awangardda komandirlik edip, äh-li uly söweşlerde tapawutlanýar. 1805—07 ý-larda Fraissiýa b-n bolan uruşlarda rus goşunynyň arer-gardyna baştutanlyk edýär we Şengrabeiiň, Preýsiş--Eýlauwyň, Fridlandyň ýanyndaky söweşlerde tapawut-lanýar. 1808—09 ý-laryň rus-şwed uruşlaryna gatna-şyp, 1809 ý-yň baharyida Aland adalaryny eelän diw, komandirlik edýär. 1806-12 ý-laryň rus-türk urşun-da B. 1809 ý-yň iýulyidai 1810 ý-yň martyna çenli Moldawiýa goşunypa komandirlik edýär. B. 1811 ý-yň awg-yndan Podolsk goşunynyň, 1812 ý-yň martyndai II Gb. goşunyiyn komanduýuşisi bolup, 1812 ý-yň Wat, ur-nda ussatlyk b-n söweşip, şol goşunlary güýç taý-dan agdyklyk edýän duşman goşunlarynyň zarbasynyň astyndan alyp çykýar we Smolenskiniň etegindäki I Gb. goşunlary b-n birikdirýär. Borodino söweşinde rus goşunlarynyň çep ganatyna komandirlik edip, uly ba-tyrlyk gärkezýär we agyr ýaralanyp aradan çykýar.


text:
Astronomiýa
Astronomiýa (grekçe astron (ἄσtpov), "ýyldyz" we nomos (vόuoς), "kanun" sözlerinden) asman jisimlerini, meselem ýyldyzlary, planetalary, kometalary hem-de galaktikalary öwrenýän ylymdyr. Ol ewolýusiýa, fizika, himiýa, meteorologiýa hem-de asman jisimleriniň hereketleri bilen, şeýle hem älem-jahanyň emele gelişi we ösüşi bilen gyzyklanýar.
Astronomiýa iň bir gadymy ylymlaryň biri bolup durýar. Irki siwilizasiýalaryň astronomlary gijeki asmanyň metodik gözegçiliklerini amala aşyrypdyrlar. Teleskopyň oýlanyp tapylmagyndan soňra astronomiýa häzirkizaman ylym derejesine ösüp ýetipdir. Taryhy nukdaýnazardan, astronomiýa astrometriýa, astronawigasiýa, gözegçilik astronomiýasy, kalendar düzmek, hatda astrologiýa ýaly dürli ugurlary öz içine alan bolsa, häzirki döwürde professional astronomiýa astrofizika ylmy bilen manydaş hasap edilýär.


text:
Jeýms Joýs
Jeýms Joýs
(1882-1941)
Irlandiýanyň beýik ýazyjysy, XX asyryň iň täsirli ýazyjylarynyň biri Jeýms Joýs 1882-nji ýylda, Dublin şäherinde dünýä indi. Maşgalasynyň agyr ýagdaýyna garamazdan, Jeýms örän gowy bilim alypdyr. 1902-nji ýylda ol Dublin uniwersitetini tamamlapdyr. 1900-nji ýylda, Dubliniň «Iki hepdelik maglumatlar» gazetinde Joýsyň ilkinji eseri, Ibseniň «Biz, ölenler, oýananymyzda» atly pýesasyna bagyşlanan esse çap edildi. Şol wagtlar hem Joýs liriki goşgylar ýazyp başlapdyr. 1916-nji ýyldan başlap ýazyjy «Little review» atly amerikan žurnalynda çykyş edýär. 20 ýaşynda Joýs Pariža göçýär. Ol ýerde žurnalist, mugallym we başga-da birnäçe kärlerde işläp görýär. 1914-nji ýylda Joýsyň 15 hekaýadan ybarat «Dublinliler» kitaby neşir edildi. Birinji Jahan urşunyň öňýany ýazyjy Sürihe göçýär, şol ýerde hem «Suratkeşiň ýaşlyk portreti» romanyny tamamlaýar. Bu eser 1916-nji ýylda aýratyn kitap bolup çykýar. Joýsyň ikinji we iň belli «Uliss» romany ilkinji gezek Parižde, 1922-nji ýylda çap edildi. Täze, eksperimental usulda ýazylan bu agyr eser XX asyryň iň naýbaşy eserleriniň biri hasaplanylýar. Bu eserinden soň ýazyjy bütindünýä meşhurlygyny gazanýar. Emma 1939-njy ýylda çap edilen iň soňky romany – «Finneganyň ýasy» okyjylaryň tamasyny ödemeýär.
Ýazyjynyň bu eseri biziň döwrümizde-de edebiýatçy alymlaryň arasynda gyzgyn jedeller döredýär.
Ömrüniň soňunda batyl bolan ýazyjy keseli sebäpli gaty bir öndümli işläp bilmändir. Ikinji Jahan urşy başlananyndan soň Joýs Fransiýadan Sürihe göçüp, şol ýerde hem 1941-nji ýylda dünýäden ötýär.


text:
Muhammet al-Idrisi
Abu Abdyllah Muhammet ibn Muhammet aş-Şerif al-Idrisi (1100-65) - arap geografy we syýahatçysy.
Ömri[üýtget]
Ol Seutda (Ispaniýada) doglyp, Kordowada okapdyr. Portugaliýa, Fransiýa, Angliýa, Kiçi Aziýa syýahat edip gelensoň, 1138 ýylynda Palermo göçüp, Sisiliýa koroly Rožer II-niň (1130-54) köşgünde bolupdyr. Onyň tabşyrygy bilen geografiýa boýunça iş ýazypdyr. Ol ömrüniň ahyrynda Seuta gaýdyp gelip, şol ýerde aradan çykypdyr.
Eden işleri we Eserleri[üýtget]
Awtor taryhy geografiýa we taryh boýunça gymmatly çeşme bolan "Welaýatlara syýahat edip ireniň güýmenjesi" ("Nuzhat al-muştak fi-htirak al-afak") diýen eser ýazypdyr. Ol eser Ýewropanyň, Afrikanyň we Aziýanyň käbir halklary barada gyzykly maglumatlar berýär. Awtor ýer ýüzüni 7 yklyma, her bir yklymy 10 bölege bölüp, her bir bölegiň kartasyny taýýarlapdyr. Onuň işiniň Afrika, Pireneý ýarym adasyna, Sisiliýa, Italiýa, Fransiýa, Şotlandiýa, Irlandiýa, Germaniýanyň welaýatlaryna, Balkan ýarym adasyna bagyşlap ýazylan bölegi has gymmatlydyr. Ol Aziýa baradaky materiallaryny ýazanda, özünden öňki alymlaryň işlerinden peýdalanypdyr. Onuň II ýygyndysy "Seýil-sapa bagy" ("Raud al-üns ba nuzhat an-nafs") bolup, ondan diňe käbir bölekler saklanyp galypdyr.


text:
Dilber Dogan - Bela Belayi Yaratti & Aglama Yar 41 MB
Dilber Dogan - Aglama Yar Aglama
Dilber Dogan - Arguvanlim
Dilber Dogan - Eze Gurban
Dilber Dogan - Fikrim Sacimi Agartti Bela Belayi Yaratti
Dilber Dogan - Gardas
Dilber Dogan - Günün Birinde
Dilber Dogan - Halaya Gel
Dilber Dogan - Imranlim Bir Yanda
Dilber Dogan - Sen Unuttun Amma Ben Unutmadim
Dilber Dogan - Yürekte Kalsin
Dilber Dogan - Beybaba 41 MB
Dilber Dogan - Aman Daglar
Dilber Dogan - Beybaba
Dilber Dogan - Col Beni
Dilber Dogan - Eyvah
Dilber Dogan - Gulum Vardir
Dilber Dogan - Insan Oglu
Dilber Dogan - Kirmizi Gul
Dilber Dogan - Nerdesin
Dilber Dogan - Neyleyim
Dilber Dogan - Yalansin Dunya
DilberDogan - Beybaba over
Dilber Dogan - Can Pazari 44 MB
Dilber Dogan - Can Pazari
Dilber Dogan - Fukaralanmis
Dilber Dogan - Gucum Kalmadi
Dilber Dogan - Gulyuzlu Dostum
Dilber Dogan - Keyfo Agam
Dilber Dogan - Nokta Ben Olam
Dilber Dogan - Pazar Basi
Dilber Dogan - Potpori
Dilber Dogan - Sevda
Dilber Dogan - Tomofine Uymamis
Dilber Dogan - Zindan Gibi
DilberDogan - Can Pazari cover
Dilber Dogan - Dil Yarasi 48 MB
Dilber Dogan - Armut Agaci (Uh)
Dilber Dogan - Benmiyim Haksiz
Dilber Dogan - Bu Nasil Hisim(Uh)
Dilber Dogan - Burasi Capkin Dolu
Dilber Dogan - Canim Erenler
Dilber Dogan - Dem Dem
Dilber Dogan - Dil Yarasi
Dilber Dogan - Gel Beri(Gardas)
Dilber Dogan - Gelseler Ne Olur
Dilber Dogan - Kadere Derdimi(Uh)
Dilber Dogan - Ölem Bacim(Uh)
Dilber Dogan - Yüz Cevirme
DilberDogan - Dil Yarasi cover
Dilber Dogan - Doktor Emmi 50 MB
Dilber Dogan - Camsihina Vardim
Dilber Dogan - Ciktim Yücesine
Dilber Dogan - Divane Gönül
Dilber Dogan - Doktor Emmi
Dilber Dogan - Dönen Dönsün
Dilber Dogan - Erenlere Es Olaydim
Dilber Dogan - Garip
Dilber Dogan - Hal Deli Gönül
Dilber Dogan - Hay Allahin Zalimi
Dilber Dogan - Karga Geciyor Karga
Dilber Dogan - Kömür Gözlüm(U.H)
Dilber Dogan - Meyhaneci
Dilber Dogan - Sultanim Ali
DilberDogan - Doktor Emmi. cover
Dilber Dogan - Hey Erenler 45 MB
Dilber Dogan - Amman
Dilber Dogan - Bukulmezdi Bilegim
Dilber Dogan - Caresizim
Dilber Dogan - Doktor
Dilber Dogan - Ezen Ezene
Dilber Dogan - Goc Oldu
Dilber Dogan - Halaya Gel
Dilber Dogan - Hey Erenler
Dilber Dogan - Igde Cicegi
Dilber Dogan - Komur Gozlum
DilberDogan - Hey Erenler cover
Dilber Dogan - Muhtar 53 MB
Dilber Dogan - Bibir Çiçek
Dilber Dogan - Deniz Dalgalandi (U.H)
Dilber Dogan - Gardiyan (U.H)
Dilber Dogan - Hapishane Ranzalari
Dilber Dogan - Haydar
Dilber Dogan - Kervanci
Dilber Dogan - Muhtar
Dilber Dogan - Sana Nasihatim Var(U.H)
Dilber Dogan - Ummana Dalmaya Geldim
Dilber Dogan - Vur Vur Dünyasi
Dilber Dogan - Yarin Mendilini (U.H)
Dilber Dogan - Yeter_by_SevdaTreni
DilberDogan - Muhtar cover
Dilber Dogan - Suçlu 40 MB
Dilber Dogan - Dost Senin Elinden
Dilber Dogan - Gönlümden
Dilber Dogan - Hey Dost
Dilber Dogan - Hey Erenler
Dilber Dogan - Incinirmi
Dilber Dogan - Nedir Çektigim
Dilber Dogan - Nursela
Dilber Dogan - Sahte Dost
Dilber Dogan - Sefan Kalmis
Dilber Dogan - Suçlu
Dilber Dogan - Turnalar (U.H)
Dilber Dogan - Yiyelim Içelim
DilberDogan - Suçlu cover


text:
Plagiat
Haýsydyr bir ýerden alynan pikirleri çeşme görkezmezden ulanmakdyr. Başgaça aýdanymyzda başga biriniň pikirini özüňki ýaly edip görkezmekdir. Başga biriniň eserinden bölek alyp ulansa bolar, ýöne çeşme görkezmek hökmanydyr. Çeşme görkezilmedik ýagdaýynda plagiat bolýar we akademiki jenaýat hasaplanýar.
Plagiatyň käbir görnüşleri:
- Bir pikiri çeşme görkezmezden ulanmak
- Ulanylan sitatany goşa dyrnak içinde ýazmazlyk we çeşme görkezmezlik
Plagiat bilkastlaýyn ýa-da tötänleýin edilip biliner.
"Ýer jisimleri özüne çekýär" ýa-da "II jahan urşy 1945-nji ýylda gutardy" ýaly sözlemleri goşa dyrnak içinde ýazmazlyk plagiat hasap edilmeýär. Sebäbi köp kişi tarapyndan bilinýän zatlary ýazan adam pikiri ilkinji orta atan adam ýaly görünmeýär. Şuňa meňzeş hemme kişi tarapyndan bilinýän zatlary we hakykatlary ýazan ýagdaýyňda çeşme görkezmezlik plagiat hasap edilmeýär.


text:
dil
Wikisözlük saýtyndan
At[üýtget]
- [1] (anatomiýa) Agyz boşlugynda ýerleşen tagam biliş organy.
- [2] (sagat) Öz okunda aýlanyp, wagt, güýç we ş.m. görkeziji uzynja ýasy demir;
- [3] (jaň) Urup ses çykarmak üçyn uzynja ýogyn demir.
- [4] Pikirlenmäniň işleýiş netijelerini belleýän we adamlaryň aragatnaşyk serişdesi bolan sesleriň we sözlük-grammatik serişdeleriň ulgamy.
- [5] Gepleýiş ukyby, sözleýiş başarjaňlygy.
- [6] Umumy halk sözlük-grammatik ulgamyna esaslanýan söz döredijiligindäki gepleýiş serişdeleriniň jemi.
- [7] Gerekli maglumatlary almak mümkin bolan ýesir.


text:
Gorag statusy
Planetalar[üýtget]
- Ýer — ru:Земля
- Ýupiter — ru:Юпитер
- Mars — ru:Марс
- Merkuriý — ru:Меркурий
- Neptun — ru:Нептун
- Saturn — ru:Сатурн
- Uran (planeta) — ru:Уран (планета)
- Wenera — ru:Венера
Biologik görnüşiň gorag statusy — görnüşiň häzirki wagtdaky saklanyşynyň we geljekde saklanyp galmak ähtimallygynyň görkezijisi. Gorag statusyna baha berlende köp faktorlara üns berilýär: görnüşiň diňe bir galan sanyna däl-de, eýsem wagtyň geçmegi bilen populýasiýanyň sanynyň jemi köpelmegi ýa-da azalmagy, seleksiýanyň üstünlikli bolmagy, mälim howplar we ş.m. göz öňünde tutulýar.
Global ulgamlar[üýtget]
Gorag statuslarynyň reýtingli iň meşhur sanawy Tebigaty goramagyň halkara bileleşiginiň (TGHB) Gyzyl kitaby bolup durýar. Ol sanawda, hem ýokaryda görkezilen ýörelgeleriň esasynda, hem-de her bir görnüşiň öz aýratynlyklary göz öňünde tutulyp kesgitlenen dokuz sany gorag kategoriýasy bar:
- Ýitip gidenler (iňl. Extinct, EX)
- Ýabany tebigatda ýitip gidenler (iňl. Extinct in the Wild, EW)
- Ýiti howp astyndakylar (iňl. Critically Endangered, CR)
- Howp astyndakylar (iňl. Endangered, EN)
- Ynjyk ýagdaýdakylar (iňl. Vulnerable, VU)
- Goramak boýunça tagallalara baglylar (iňl. Conservation Dependent, CD)
- Ynjyk ýagdaýa ýakynlar (iňl. Near Threatened, NT)
- Iň pes howp astyndakylar (iňl. Least Concern, LC)
- Ýeterlik maglumaty ýok (iňl. Data Deficient, DD)
- Howpuna baha berilmedikler (iňl. Not Evaluated, NE)


text:
Romen Gari
Romen Gari
(1914-1980)
Romen Gari (hakyky ady – Roman Kasew) XX asyr fransuz edebiýatynyň iň meşhur ýazyjylarynyň biridir. Ol Russiýa imperiýasynyň Wilno şäherinde (häzirki Wilnýus, Litwa), söwdagär bilen aktrisanyň maşgalasynda dünýä inipdir. 1928-nji ýylda ol ejesi bilen Fransiýa, Nissa şäherine göçüpdir. Roman Eks-an-Prowans şäherinde we Parižde hukuk hünärini öwrenipdir. Ýaşlyk ýyllary ol uçarman bolmagy arzuw edipdir, bu ugurdan ýörite okapdyr. Ikinji Jahan urşy başlanyndan soň Roman Beýik Britaniýa göçmeli bolýar, bu ýerde Şarl De Gollyň goşunyna goşulyp, Ýewropadaky we Afrikadaky birnäçe söweşlere gatnaşýar. Uruşdan soň Fransiýa dolanyp, ilçihana işe girýär.
1945-nji ýylda ol Romen Gari ady bilen ilkinji nowellasyny çap etdirýär, derrew hem meşhurlyk gazanýar. Ýazyjy yzly-yzyna roman döredýär, olaryň hersini hem okyjylar örän gyzgyn garşylaýarlar. «Günüň reňki»(1952), «Asmanyň köki»(1956), «Säher wadasy»(1960), «Çingiz Haimiň tansy»(1967), «Hoş gal, Gari Kuper!»(1969), «Ak it»(1970), «Gamly masgarabazlar»(1979), «Batbörekler»(1980) romanlary ähli ýaşdaky okyjylary özüne bendi etdiler. Mundan ötri ýazyjy «Bütin ömür öňümizde»(1975), «Pseudo»(1976) we «Süleýman şanyň gorkusy»(1979) romanlaryny çap etdirip, Emil Ažar lakamy bilen hem uly şöhrat gazandy. Ol ýene birnäçe lakam ulanyp, birentek eserler çap etdiripdir. Ýokarda agzanlarymyz olardan iň meşhurlarydyr. Bu lakamlaryň üsti bilen ýazyjy fransuz edebiýatynyň taryhynda hiç kimiň başarmadyk zadyny edipdir – Gonkur baýragyna iki gezek mynasyp bolupdyr (bu baýrak ýazyjylara diňe bir gezek berilýär). Birinjisini 1956-njy ýylda – Romen Gari ady bilen «Asmanyň köki» romany üçin, ikinjisini hem 1975-nji ýylda – Emil Ažar ady bilen «Bütin ömür öňümizde» romany üçin mynasyp görlüpdir. Okyjylar ýazyja ynanyp, Emil Ažar Romen Gariniň ýegenidir öýdüpdirler.
Romen Gari döwrüň iň bir möhüm meselelerini aýny wagtynda duýup, gozgap we olaryň hakyky realistik çözgütlerini orta atyp, zaman bilen aýakdaş gidip bilýändigini subut eden ýazyjydyr. Onuň döredijiligini başga bir ýazyjynyň döredijiligi bilen garyşdyrjak gümanyň ýok. Ýazyjynyň ähli eserleri özüniň labyzlylygy, ýeňil okalyşy hem-de galdyrýan täsiri bilen okyjynyň ýüreginde aýrylmaz yz galdyrýar.
Ýazyjy 1980-nji ýylda, Parižde aradan çykypdyr.


text:
Indoneziýa Kommunistik Partiýasy
INDONEZIÝA KOMMUNISTIK PARTIÝASY (IKP; Partai Komunis INDONESIA)-1920 ýýlyn 23 maýýnda esaslandyrylýar. 1920 ýýlda Kominterne girýär. Kominternin kömegi netijesinde partiýa çepli gysharmanyn ýol beren ýalnyshlyklaryndan kem-kemden saplanyp, marksistik-leniňçilik teoriýany rewolişiýöň strategiýany we taktikany ozleshdirip bashlaýar. Indoneziýa halkynyň milli-azatlyk göreşhiňde OKP-nyň roly güýçlenýär. IKP 1926-27 ýýllarda halkyň golland kolonizatorlaryna garshy eden gozgalanyna ýolbashçylyk edýär. Gozgalanyň ýeňilmegi bilen IKP-e hem uly zarba we ol gadagan edilýär. 1935 ýýlda IKP-nyň ýolbashçylaryndan biri bolan M. Mussonyn inisiatiwasy boýunça Ýawa adalarynda gizlin kommunistik gurama döredilýär. Bu gurama IKP-ni täzeden dikeltmegiň özeni bolýar. Ýaponiýa okkupasyýasy döwründe (1942-45) IKP gizlinlikde hereket edip, milli-azatlyk rewoluşyýasyna (1945 ýýlyn awgusty) ishennir gatnashýar we ýurtda täsirli sýýasy güýje öwrülýär. Indoneziýanyn garashsyz respublikasy diýlip yglan edilmegi bilen IKP-nyň wekilleri ýurdyň ähli ýolbashçy organlaryna girýärler. MK-nyň Sýýasy býurosynyň çleni A. Sharifuddin goranmak ministry (1945-47) we primiýer-minister (1947) bolýar. 1948 ýýlda bolan partiýa konferensiýasy Ishçiler we Sosialistik partiýalaryň KP bilen birleshmegi barada karar Kabul edýär. 1948 ýýlda Madiun shaherinin sebitiňde (Gd.Ýawa) bolan gan döküşhikli wakalar IKP-a uly zýýan ýetirýär. IKP-nyň ençeme görnükli ýolbashçylary, shol sanda Musso, Sharifuddan heläk bolýar. Emma eýýäm 1951 ýýla çenli IKP özüni tijemegi basharýar. D.I.aýdytyň bashtutanlygynda partiýanyn täze ýolbashçylary saýlaňýarlar. Partiýa ýene-de bashlaýar. IKP=in 5 gurultaýý (1954) köpçülikleýin partiýany we ýeke-tak milli fronty döretmek sýýasatyny öne sürýär. IKP 1955 ýýldaky parlament saýlawlarynda 6.mln, 1958 ýýlyn saýlawlarynda 8mln-dan gowrak ses alýar. 60-njy ýýllaryn ortalarynda IKP kapytalistik ýurtlarynyň in uly kompartiýasynyn öwrülýär. (shol wagt onuň çelenleriniň we çlenligine kandydatlarynyň sany 3,5mln-a ýetýärdi.) we ýurduň ençeme jemgyýetçilik guramalary IKP-nyň ýolbashçylarynda hereket edýär. Emma IKP-nyň ýolbashçylary maoizmin k9onsepsiýalarynyn täsirine dushup, özleriniň ozalky, marksistik-leniňçilik ýörelgelerinden dashlashyp bashalýar. Olar Indoneziýanynn prezdenti Sukarnonyn hakyndaky, ýagny prezdentin ýeke-tak diktaturasynyň güýçlenmegi barasyndaky konsepsiýanyn doly goldaýarlar, sheýle hem oolar partiýanyn sýýasatyny prezdentin hereketine we sýýasatyna uýgunlashdyrmaga çalyshýarlar IKP-nyň adatdan dashary 7 gurultaýý Sukarnonyn sýýasy programmasyny ( ) partiýanyn ikinji programmasy diýip jar edýär. Dashary sýýasat barada IKP-nyň ýolbashçylary Sukarnonyn -Pekin döretmek baradaky ideýasyny halklaryň azat edijilik göreşhiňde ýurtlarynyň aýratyn roly hakyndaky maoistik konsepsiýasy goldadylar we Aziýa-Afrika ýurtlarynyň üzňelikdäki üznüklikdäki guramalaryny döretmek taktikasynyň durmuşha geçirilmegine ýardam etdiler. 1964-65 ýýllarda Indoneziýanyn ykdysady ýagdaýýnyn ýaramazlashmagyndan köpçüligin nägileliginiň artmagynyň peýdalanylyp, içerki reaksiýa aýaga galyp bashlaýar. Munda esasy roll gury ýer goshunlarynyn komandowaniýesi oýnaýardy, sýýasy häkimýeti basyp almak üçin çepçi ofiserler dilduwsjik guraýarlar (1965), bu reaksiýon harby hereket 30-njy sentýabr diýen ady alýar. IKP-nyň ýolbashçylarynyn kiçijik topary bu hereketi goldamagy karar edýär. Emma bu barada partiýanyn MK-syna habar berilmeýär. 30-njy sentýabr koshk pitnesine öwrülip, ony halkyň giň köpçüligi goldamady, ýurtda gan döküşhikli terror ýaýbaňlaňdy. IKP-nyň we çepli jemgyýetçilik guramalarynyň ýüzlerçe mun çleni (aýdit, Lukman, Hoto, Sudisman, Hoho we b) heläk boldular. 1966 ýýlyn martyňda IKP gadagan edildi. Muňa garamazdan, çün podpolede ishleýän kommunistik toparlar IKP-ni Marksizm-leňinizm esasynda gaýtadan dikeltmek, maoçylardan arany açmak ugrunda çykysh edýärler. Podpolede, rewoluşyýanyn dogry ýola (1967), komunistik hereketiniň wajyp atly marksistik -leniňçilik dashary ýurtlarda partiýanyn marksistik-leniňçilik güýçlerini jebisleshdirmek hem-de IKP-nyň halklara komunistik hereketi bilen aragatnaşhygy dikeldip ösdürmek barada uly ish alyp barýar. IKP-nyň delegaşyýalary komunistik we ishçiler partiýalaryň Halkara Maslahalaryň dokumentlerini goldadylar.
Edebiýat[üýtget]
- D.N.Kratkaýa istoriýa Kominiçişkiý partii Indoneziýa. M 1956
- Ýurýew A. Ýü. Indoneziýa posle sobytiý 1965 goda. M 1973


text:
Garamyk (kesel)
Garamyk keseli (lat. Varicella, grek. AveuoBλoYιά) — giňden ýaýaran ýokanç keseldir. Bu kesel gaty bir howply bolmasa-da, çagany wagtlaýyn birahat edip bilýär. Garamyk keseliniň döremegine endama täsir edýän wiruslar sebäp bolýar. Olar howa-damja ýollary arkaly bir adamdan başga bir adama aňsatlyk bilen geçip bilýärler. Şäheriň bir ýerinde peýda bolan garamyk aňsatlyk bilen şäheriň beýleki ýerine geçip bilýär. Olar edil bir ýerden başga ýere ýel bilen geçen ýaly hereket edýärler. Garamyk keseliniň "ojaklary" hemişe bellidir. Olara esasan-da çagalar baglary ýa-da mekdepler degişlidir. Sebäbi bu ýerlerde çagalar köpçülikleýin keselleýärler. Garamyk keseliniň wirusy edil ýapyşgyç ýalydyr. Ýapyk, ýelejiredilmeýän otaglarda bu wirusyň ýokmak howpy has-da artýandyr. Bu wirusy hat-da bir binada ýaşaýan adamlar hem biri-birine ýokuşdyryp bilýändirler. Käwagt garamagyň hiç bir alamaty bolmadyk, emma gurşaýjy demrewden ejir çekýän uly ýaşly adamlar bu keseli çaga ýokuşdyryp bilýärler. Sebäbi garamyk wirusy öň onuň bilen kesellän adamyň oňurga ýiliginde "uklap" galýar. Adamyň durmuşynda haýsydyr bir ruhy urgynyň bolan ýagdaýynda ýa-da organizmiň kesele garşy durnuklylygy peselende, bu "uklap" ýatan wirus oýanýar-da, uly ýaşly adamlarda gurşaýjy demrewiň döremegine sebäp bolýar. Bu adamlar esasan-da bäbekleri garamyk keseline uçradyp bilýär. Sebäbi eneler öz balalaryny garamyk keseli bilen kesellän çagalardan gorasalar-da, gurşaýjy demrewli adamy öz balasyna arkaýyn ýakynlaşdyrýarlar. Olar bu keseliň öz balalary üçin näderejede howpludygyna düşünmeýärler.
Garamagy hemmeler çykarýarlar[üýtget]
Çagalar bagynda garamygyň bardygyny eşidip, howsala düşmäň. Çaga garamagy ir çykaryp, dynany kem däldir. Türkmenlerde çaga garamyk çykaranda, "gutly bolsun!" diýýändirler. Sebäbi bu kesel kämillik ýaşyna ýeten adamlarda ýüze çykanda has agyr geçýär. Öňki döwürlerde kimdir biriniň çagasynyň garamyk çykaranyny eşidenlerinde, eneler özleriniň ýaşajyk çagalaryny alyp, şol öýde myhman alynmaklarynyň sorapdyrlar. Sebäbi olar çagalarynyň şu "hökmany" diýen ýaly keseli näçe ir geçirseler, şonça-da gowudygyny bilýän ekenler. Garamyk çykaran çaga keseliň inkubasion döwrüniň ilkinji 2 gününde we garamygyň örgüni örenden soň 5 günläp ýokançly bolýandyr. Ýöne köp halatlarda bu keseliň inkubasion döwri 2 hepdä çenli hem dowam edip bilýär.
Örgün — garamagyň esasy alamaty[üýtget]
Garamygyň esasy alamaty bolan örgün-düwürtikler ululy-kiçi görnüşde endamyň ähli ýerlerinde bolup bilýärler. Örgün örüp başlandan çaganyň gyzgyny ýokarlanyp, 38-39 С ýetýär (ýöne käbir çagalaryň gyzdyrmazlygy hem mümkindir). Çaga ysgynsyz bolup, azary artyp başlaýar, işdäsi kemelýär. Ýöne bu ýagdaý uzaga çekmeýär. Örgün ilkibada öçügsi gülgüne reňkde bolýar. Soňabaka bu tegmiller içi dury suwuklykly gabarçaklara öwrülýärler. Gabarçagyň töweregindäki deri gyzarýar. Iki günden bu gabarçaklaryň içindäki dury suwuklyk bulanyp, gabarçaklaryň üstki gatlajygy ýygrylyp, goýy goňur reňkdäki kesmeklere öwrülýär. Bu kesmejikler 1-3 hepdäniň dowamynda aýrylýar. Çaganyň teninde şol bir wagty özünde tegmiller-de, gabarçaklar-da, kesmejikler-de bolup bilýär. Örgüniň her täze "tolkunyndan" öň çaganyň ýagdaýynyň erbetleşmegi bu keseliň aýratynlygydyr.
Deriniň gijemegi – garamagyň alamaty[üýtget]
Garamyk çykaran çaganyň iň uly kynçylyklarynyň biri-de emele gelen kesmejikleriň gijemegidir. Çaga näçe kiçi bolsa, şonça-da oňa kesmejikleri gaşamaly däldigini düşündirmek kyn bolýar. Ýöne her nähili bolsa-da, çaganyň bu kesmejikleri gaşamagyna ýol bermejek bolmaly. Sebäbi kesmejikleriň gopup, ýaranyň bakteriýalar bilen infisirlenmegi ahmal. (Garamyk çykaran çaganyň kesele garşy durmak ukybynyň gaty peselýändigi hökman ýadyňyzda bolsun!) Ýaralara bakteriýalaryň düşüp, olaryň azan ýagdaýynda deride yz galmagy mümkin. Şoňa görä-de, çagalara bu kesmejikleri gaşamaly däldigini düşündirjek bolmaly. Gelejekki owadanlygy barada alada edýän gyzjagazlar bu gürrüňlere has-da düşbüje bolýandyrlar. Oglanlar babatda bu mesläni çözmek aňsat bolmasa-da, hökman synanyşmalydyr. Garamyk çykaran çaga barada edilýän şepagat aladalary:
- Çaganyň dyrnaklary örän gysga alynmalydyr. Sebäbi dyrnaklar ýarajyklara hapanyň düşmegine sebäp bolýar. Dyrnaklaryň aşagynda müňlerçe mikroblar "mesgen" tutup bilýändirler. Eger çaga gaty kiçi bolsa, oňa nah matadan tikilen ellikleri geýdiriň.
- Çaganyň içki geýimlerini günde çalşyryň. Olar hökmany ýagdaýda nah bolmalydyr. Garamyk çykaran çaga köneräk içki eşikler geýdirilse has-da oňat. Sebäbi ýuwlup könelen nah eşikler derini gyjyndyrmaýar.
- Çaganyň düşek daşlyklary babatda hem şeýledir. Olar ýumşajyk nah matadan tikilen bolmalydyr.
- Otagyň howasynyň gaty gyzgyn bolmagyna, çaganyň derlemegine ýol bermäň. Sebäbi gyzgyn howa we deri gijelewügi güýçlendirýärler.
- Garamyk çykaran çaga üçin iň esasy bejergi Siziň söýgiňizdir. Onuň ünsüni sowýan, şähdini açýan gyzykly oýunlary oýnamak peýdalydyr.
- Emele gelýän gabarçaklara ýa 1-2%-li permanganat kaliniň gowşak erginini, ýa 1-2%-li göwherli ýaşylyň spirtdäki erginini, ýa fukarsiniň erginini, ýa-da 0,05%-li riwanol erginini çalyň. Bu gabarçaklaryň guramagyna ýardam eder.
- Eger garamyk çykaran çaganyň agyz boşlugynda-da gabarçaklar dörän bolsa, onuň agyz boşlugyny furasiliniň gowşak ergini bilen çaýkaň.
- Eger çaganyň derisi güýçli gijeýän bolsa, lukmana ýüz tutuň. Lukman gerekli derman serişdelerini bellär.
- Çaganyň organizmini berkidýän witaminleri hem ýatdan çykarmaň. Ol garamyk keseliniň aňsat geçmegine ýardam berer.
Garamyk keseli bilen çagalykda keselläniň has oňatdygyny ýene-de bir gezek size ýatladýarys. Sebäbi uly ýaşly adamlarda bu kesel örän agyr geçýändir.


text:
Gazagystan
Gazagystan - Merkezi Aziýada ýerleşýän döwlet. Onuň umumy meýdany 2.717.300 inedördül kilometre barabardyr. Döwlet dili – gazak dili. Prezidenti – Nursultan Nazarbaýew. Hökümet başlygy – Karim Masimow. Ilaty – 16 milliondan gowrak adam. Paýtagty – Astana.
Gazagystan tutýan meýdany boýunça dünýäde dokuzynjy orunda durýar. Gazagystan Türkmenistan, Russiýa Federasiýasy, Özbegistan, Gyrgyzystan we Hytaý Halk Respublikasy bilen araçäkleşýär. Şeýle hem ýurduň günorta-günbataryny Hazar deňzi, günortasyny bolsa Aral köli ýuwýar. Iri şäherleri: Astana, Almaty, Garaganda, Çimkent, Semeý, Akmolla, Aktau we ş.m.
1991-nji ýylda garaşsyzlygyny gazanan Gazagystanda nebitiň, demriň, altynyň, gurşunyň we uranyň baý gorlary bar. Gazagystan tebigy baýlyklary we geografiki ýerleşişi babatda uly ähmiýete eýe ýurt. Gazagystan ykdysady taýdan çalt depginler bilen ösýär. Häzir Gazagystanda orta hasap bilen 3 müňe golaý daşary ýurt kompaniýasy iş alyp barýar. Häzirki döwre çenli ýurtda özleşdirilen daşary ýurt maýa goýumlarynyň umumy bahasy 8 milliard dollara barabar boldy. Bu görkeziji garaşsyzlygyny gazananyna bary-ýogy 18 ýyl dolan ýaş döwlet üçin uly üstünlik hasaplanýar.
Gazagystanda işleýän ABŞ-nyň we Beýik Britaniýanyň kompaniýalary nebitgaz we dag magdany senagatynda işleýär. Türk kompaniýalary bolsa söwda, telekomunikasiýa, myhmanhana dolandyryjylygy, dokma we hyzmat sektorynda iş alyp barýarlar. Türk gurluşyk kompaniýalary Gazagystanda alyp barýan gurluşyk taslamalarynyň umumy bahasy 2 milliard dollardan geçýär.
Döwlet dili: Ýurduň konstitusiýasyna laýyklykda, ýurduň döwlet dili gazak dilidir. Ýurtda rus dili hem giňden ulanylýar. Ýurduň ilatynyň agramly bölegi şäherde ýaşaýar. Şäherleri we olaryň ilatynyň sany: Almaty (Gazagystanyň öňki paýtagty, 1,3 million ilaty bar.) Garaganda (600 müň), Çimkent (400 müň), Pawlodar (350 müň), Yst-Kamenogorsk (350 müň), Semipalatinsk (330 müň), Taraz (Jambul, 310 müň) we beýlekiler.
Döwlet gurluşy[üýtget]
Gazagystan – prezident respublikasydyr. Häzirki konstitusiýa 1995-nji ýylyň 30-njy awgustynda kabul edildi we 1998-nji ýylda oňa birnäçe üýtgetmeler girizildi. Döwlet baştutany – prezident. Ol ýurduň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryny kesgitleýär, ýurduň hökümetiniň ähli organlarynyň işine gözegçilik edýär. Mundan başga-da, ýurduň prezidentiniň köp ygtyýarlyklary bar. Ýurduň ýokary kanun çykaryjy organy – parlament. Ol iki palatadan: Senat we Mejlisden durýar. Senatyň ygtyýarlyk möhleti 6 ýyl. Onuň düzüminiň ýarysy her 3 ýyldan täzeden saýlanýar. Senatyň düzüminde 47 deputat bar. Olaryň 7-si prezident tarapyndan saýlanýar. Mejlisiň düzüminde bolsa 77 deputat bar. Olar ählihalk saýlawlary esasynda 5 ýyllyk möhlete saýlanylýar. Gazagystanyň parlamenti konstitusiýa üýtgetmeler girizýär (prezidentiň teklibi boýunça), döwlet büjetini, hökümetiň hasabatyny we maksatnamasyny tassyklaýar, kanun kabul edýär, halkara ylalaşyklaryny tassyklaýar. Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýeti – premýer-ministriň ýolbaşçylygyndaky hökümet alyp barýar.
Daşary syýasaty[üýtget]
Gazagystan Birleşen Milletler Guramasynyň, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň, Ýewropa Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, NATO-nyň „Parahatçylyk üçin hyzmatdaşlyk“ maksatnamasynyň, Bütindünýä Söwda Guramasynyň agzasydyr. Şeýle hem Gazagystan Nebiti eksportirleýän ýurtlaryň guramasyna (OPEK) synçy hökmünde gatnaşýar.
Ykdysadyýeti[üýtget]
Gazagystanyň ykdysadyýeti çalt depginlerde ösýär. Ýurduň halk hojalygynda dag magdany senagaty öňdäki orunda durýar. Oba hojalygynyň ösdürilmegine hem uly ähmiýet berilýär. Gazagystan ykdysady taýdan bäş bölege bölünýär. Ýurduň demirgazyk böleginde däne hojalygy, daş kömri we demir magdanlarynyň çykarylmagy, maşyngurluşyk, nebit önümleriniň önümçiligi we energetika pudagy has ösen. Gündogar böleginde reňkli metallurgiýa, energetika, maşyngurluşyk we tokaý hojalygynda ösüş gazanyldy. Gazagystanyň günbatary iri nebitgaz çykarylýan sebit hasaplanýar. Ýurduň merkezi bölegindäki halk hojalygynyň esasy pudaklary – gara we reňkli metallurgiýa, maşyngurluşyk we maldarçylyk. Gazagystanyň günortasynda pagta, şaly, bugdaý, dürli bakja we gök önümler, miweli agaçlar, üzüm ýetişdirilýär. Günorta böleginde ýeňil we azyk senagaty hem-de balyk hojalygy ösendir.


text:
Aleksandr Graýam Bell
Aleksandr Greýam Bell telefony oýlap tapypdyr. Ol Şotlandiýanyň Edinburg şäherinde dogulýar. Soňlugy bilen Belliň maşgalasy Kanada, soňra hem ABŞ göçüp gelýär. Bell bilimi boýunça inžener - elektrik hem fizik hem bolmandyr. Ol aýdym – saz we suhanwerlik sungaty mugallymy bolup işläpdir.
Aleksandr Bell 1893-nji ýylda gepleýiş synasynyň fiziologiýasy boýunça Boston uniwersitetiniň professory bolýar. Ol akustikany, adamyň gürleýşiniň fizikasyny dykgatly öwrenýär, ondan soň ses yrgyldylaryny ugradýan enjamda tejribe geçip başlaýar. Şeýlelikde, ol kem-kemden telefony döretmek taglymyna ýakynlaşyp başlaýar. Ol eger-de elektrik togunyň yrgyldylaryny döredip bolsa, dürli sesleri geçirmäge mümkinçilik dörejekdigine ynanypdyr.
Basym Bell öz iş ugruny üýtgedýär we bir wagtyň özünde birnäçe tekst ugradyp boljak telegraf döretmegiň üstünde işläp başlaýar. Telegraf döretmek boýunça alyp barýan işlerinde ýüze çykan tötänlik ony ýene-de telefony oýlap tapmaga alyp baran hadysanyň üstüni açmaga kömek edýär.
Bir gezek Belliň kömekçisi geçiriji enjamdan plastinkany çykarypdyr. Şonda kabul ediji enjamda Bell şygyrdy eşidipdir. Belli bolşuna görä, plastinka elektrik zynjyryna utgaşyp soňam açylan eken. Bell bu ýagdaýa örän ünsli çemeleşipdir. Birnäçe günden soňra sesi gataltmak üçin signal berýän buýnuzdan, deprek deriden we uly bolmadyk membranadan ybarat ilkinji telefon enjamy döredilipdir. Bu enjam ähli telefon enjamlarynyň başlangyjy bolupdyr. Şeýlelikde, 1876-njy ýylyň 10-njy martynda Bostonda (ABŞ) ilkinji telefon gepleşigi Aleksandr Greýam Bell we onuň kömekçisi Tomas Uotsonyň arasynda geçirilipdir. Ilkinji öý telefony ine şunuň ýaly oýlanyp tapylypdyr.
Muňa garamazdan A.G. Belle we dürli ýurtlardaky inženerlere, telefon aragatnaşygy häzirki görnüşine eýe bolýança, onuň üstünde ýene-de köp işlemeli bolupdyrlar.


text:
Allo
Her gün birnäçe gezek ulanýan ALO sözümiz nirden gelip çykypdyr?! Köpümiziñ bilşimiz ýaly telefony ilkinji oýlap tapan adam Alexander Graham Bell. Bu adam telefony oýlap tapandan soñra ilki bilen söýgülisiniñ öýüne telefon çekipdir. Söýgülisi gözel gyzyñ adyna Alessandara Lolita Oswaldo diýer ekenler. Graham Bell ussahanasyna jañ gelende, telefony her gezek söýgülisiniñ adyny tutup"Alessandra Lolita Oswaldo" diýip alar eken. Sebäbi diñe söýgülisinden jañ gelýärdi, başga hiç ýerde telefon ýokdy. Graham Bell telofony ýaýratmak üçin gije gündiz ussahanasynda işleýär eken. Soñ soñlar söýgülisinden jañ gelse adyny gysgaldyp "Ale Lol Os" diýip telefona jogap beryar eken. Günleriñ geçmegi bilen Graham Bell özüni telefona berip wagtynyñ köp bölegini ussahanasynda geçirýar eken. Işiñ köplügi we wagtynyñ azlygy sebäpli söýgülsiniñ adyny has hem gysgaldyp diñe baş harplary aýdypdyr - ALO. Graham Bell özuni telefona berip ony ýaýratmagyñ üstünde işläp söýgülisi bilen wagt geçirmeýanligi üçin Alessandra Lolita Oswaldo Graham Belli terkedipdir. Telefon bütün şähere ýaýrapdyr. Graham Bell söýgülisine köp garaşypdyr. Her gezek telefon jyrlanda jañ etýän söýgülisidir öýdüp ALO diýip telefony alýar eken. Graham Belliñ hormatyna bütün şäher ALO sözüni ulanyp başlapdyrlar we şeýle dowam edip shu günümize ýetip gelipdir.


text:
Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günleriniň açylyş dabarasy boldy
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisi geçirildi
Stambulda Türkmenistanyň Halkara maýa goýum maslahaty geçýär
Türkmenistanyň Prezidenti Türkiýe Respublikasyna resmi saparyny tamamlady
Türkmenistanyň BMG-niň agzalygyna kabul edilmeginiň 23 ýyllygyna bagyşlanan maslahat geçirildi
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkiýe Respublikasyna resmi sapary başlandy
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ynamy berkitmegiň çäreleriniň agza-ýurtlarynyň tehniki toparlarynyň mejlisi geçirildi
“Merkezi Aziýadaky we Owganystandaky parahatçylygyň we durnuklylygyň meseleleri: Bitarap Türkmenistanyň garaýşy” atly sebitleýin maslahaty açyldy
Ankarada Türkmenistan bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda syýasy geňeşmeler geçirildi
Ženewada Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli duşuşyk geçirildi
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynda watançylyk, zähmetsöýerlik we ýagşylyk ýörelgelerine ygrarlylyk düşünjelerine bagyşlanan maslahat geçirildi
Türkmenistanyň Prezidenti Eýranyň ýol we şäher gurluşyk ministrini kabul etdi
Türkmen-awstriýa bilelikdäki toparynyň nobatdaky mejlisi geçirildi
Aşgabatda türkmen-eýran işewürlik maslahaty geçirildi
Türkmenistanyň we Gyrgyz Respublikasynyň arasynda syýasy geňeşmeler geçirildi
Türkmenistanyň Prezidenti Gyrgyz Respublikasynyň daşary işler ministrini kabul etdi
Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-rumyn bilelikdäki Hökümetara toparynyň mejlisi geçirildi
Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň önümleriniň sergisi açyldy
- Türkmenistanyň raýatlarynyň Türkmenistana gelmeginiň we ondan gitmeginiň tertibi
- Daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistana gelmeginiň we ondan gitmeginiň tertibi
- Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak
- Daşary ýurt döwletlerine gidýän Türkmenistanyň raýatlarynyň şol döwletlerde berjaý etmeli düzgünleriniň tertibi hem-de adam söwdasynyň pidalaryndan ägä bolmak barada
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy Türkmenistanyň migrasiýa ulgamyny düzgünleşdirmek, migrasiýa babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, Türkmenistanyň migrasiýa meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän döwlet dolandyryş gullugy bolup durýar.
Ol Türkmenistanyň Prezidentiniň 2003-nji ýylyň 21-nji fewralynda çykaran 6133 belgili karary esasynda Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugy ady bilen döredildi. Gulluga Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlarynyň giriş-çykyşyny hasaba almak, olaryň ýurduň çäginde bolýan salgylary boýunça hasabatyny ýöretmek, olara Türkmenistana gelmek-gitmek üçin wiza, ýaşamak üçin ygtyýarnama, ýurduň çäginde işlemäge rugsatnama resmileşdirmek ýaly wezipeler ýüklenildi.
Gulluk 2004-nji ýyldan başlap türkmen raýatlarynyň ýurduň Döwlet serhedinden giriş-çykyşyny hasaba almak, 2005-nji ýyldan başlap, Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek, Türkmenistanyň raýatlygyna dikeltmek, Türkmenistanyň raýatlygyndan çykmak boýunça resminamalary kabul etmek we olary taýýarlamak, Türkmenistanyň raýatlaryna daşary ýurda hemişelik ýaşamaga göçüp gitmek üçin rugsatnamalary resmileşdirmek bilen bagly işleri hem ýerine ýetirmäge başlady.
2008-nji ýylyň 17-nji aprelinde Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugynyň ady Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy diýlip üýtgedildi. 2008-nji ýylyň iýulyndan başlap, Gulluga ýene bir täze wezipe: Türkmenistanyň raýatlaryna biometrik maglumatly pasport resmileşdirmek wezipesi ýüklenildi.


text:
Balkanabat
Balkanabat, (Önki ady Nebitdag) bir şäher Türkmenistan'da. Balkan welayatynyn merkezi. Ilaty takmynan 130000 münden köpürak. Aşgabat'a 450 km, Türkmenbaşy'a 150 km uzaklykda. Uly Balkan dagynyn eteginde.
Taryhy[üýtget]
Balkanabadyn taryhy ilkinji gezek 1933 yylyna baryar. Şol wagt, Balkanabat Trans-Kaspi Demiryolynda bir duralga hökmünde döredildi. Obalardan we daşarydan ilatyn göçüp gelmegi bilen, sonra Balkanabat şaher yglan edildi.
Ykdysadyyet - Senagat[üýtget]
Balkanabat hazirki döwürde nebit we tebigy gaz öndürmede senagat merkezidir.
Sport - Durmuş - Bilim[üýtget]
Şäherdäki sport topary:
Şäherdäki bilim ojaklary:
1 sany ýokary okuw mekdebi:
- Türkmen politehniki instituty (Aşgabatda hem bölümleri bar)
20 sany orta mekdep: (olardan 1i türk, 1i gazak, 2si rus garyşyk we galany doly türkmen)


text:
2011-nji ýylyň ezber türgenleri kesgitlendi
15.01.2012
Olar geçen ýylda öz üstünlikleri bilen halkara derejelerindäki sport ýaryşlarynda Türkmenistanyň abraýyny belende göterdiler. Bu abraýly sanawda ilki bilen agyr atletikaçylar Ümürbek Bazarbaýewiň, Daniýar Ismaýilowyň we Tolkunbek Hudaýbergenowyň atlary görkezilýär. Mälim bolşy ýaly, Parižde geçirilen dünýä çempionatynda türkmen agyr atletikaçylarynyň topary ýurdumyzyň sport taryhynda ilkinji gezek 2012-nji ýylda Londonda geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga üç ýollanma gazandy. Ö. Bazarbaýew bolsa şol ýaryşda 62 kilograma çenli agramda çykyş edýänleriň arasynda iň güýçli türgenleriň bäsligine girdi. Dünýä çempionatyna ilkinji gezek gatnaşan 19 ýaşly Türkmenabatdan D. Ismaýilow üçün hem 2011-nji ýyl örän şowly boldy, ol ýetginjekleriň arasynda Pinangede (Malaýziýa) geçirilen dünýä çempionatynda bürünç medala mynasyp boldy.
Bu türgenlerden başga-da, iň ökdeleriň hataryna Arslan Oraşýew (grek-rim göreşi), Hojamuhammet Toýçyýew (agyr atletika), Kyýas Esenow, Amanaly Ataýew (ikisi-de grek-rim göreşi), Nursähet Pazzyýew (boks), Gülnar Haýytbaýewa (dzýudo), Guwanç Atabaýew, Döwletmyrat Sapargeldiýew, Ihtiýer Mätkerimow, Seýitjan Mirzoýew (dördüsi-de agyr atletika), Şameret Hallyýew, Çary Çaryýew (ikisi-de kikboksing), Tirkeş Aýazow we Ýagşymyrat Annamyradow (ikisi-de guşakly göreş) hem girdi.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
Şükranalyk baýramçylygy
Bu baýramçylyk ABŞ-da bütin ýurt baýramçylygy bolup hemmeler bu gün işden boşadylýar we maşgalalary bilen baýramçylygy belleýärler. Bu baýramyň taryhy 1600 ýyllara degişli bolup, ýewropadan Amerika gelen "mesihileriň" durmuşynda bolup geçen ajaýyp gudratlar ýagny açlyk gelen wagtynda Hudaýyň gudraty bilen berilen bolçulygyň netijesinde we Amerikan "indeýleriniň" olara eden kömegi bilen dostlugyň netijesinde giden halkyň açlykdan halas bolandygy mynasybetli bellenip başlanypdyr! Gelip 1863 ýylda bolsa prezidetn Abraham Linkoln tarapynda bütin ýurt baýramçylygy diýilip bellenipdir!
Hudaýa iman eden maşgalalarda bu baýramçylyk ähli zadyň eýesi, ähli bereketleriň çeşmesi we adamzadyň ýaşaýşynyň eýesi bolan Ýaradan we ähli zady gudratly ygtyýary bilen saklaýan Hudaýa şükranalyk bildirmek bilen esaslanýar!
Bularyň üstesine-de, biziň minnetdar bolmaly bolan ata-enemiz, dogan-garyndaşlarymyz, il-günümiz, dost-ýarymyz, söýgülimiz ýada söýgüli aýalymyz we balalarymyz üçin hem minnetdarlyk aýdýarys!


text:
At çapyşygynyň ýazky möwsüminiň ikinji güni
14.04.2013
Möwsümiň ikinji güni çapyşyklara başlanmazdan öňürti toplumyň öňündäki meýdançada dürli medeni-sport çäreleri, sergileri guraldy. Joşgunly ýaňlanan aýdym-sazyň owazy astynda türkmen sportunyň dürli görnüşlerine wekliçilik edýän türgenler futbol, woleýbol, gylyçlaşmak, küşt, karatä boýunça görkezme çykyşlary bilen öz başarnyklaryny görkezdiler. Sportuň milli görnüşleri bolan ýaglyga towusmak, göreş boýunça bäsleşikler has-da gyzykly boldy. Toý-baýramlarymyzyň bezegi bolan ýaşulularymyz bolsa aýdym-saz diňläp, özaralarynda söhbet guraýarlar. Meýdançanyň ýene bir ýerinde bolsa dürli azyk önümleriniň, gelin-gyzlaryň uz barmaklaryndan çykan milli el işleriniň sergileri guraldy.
Soňra at çapyşyklaryna başlandy. Çapyşyklaryň şu gün jemi 12 çapyşyk geçirildi. Atlar 1200, 1400, 1800, 2000, 2400 metr aralyklarda öz ýyndamlyklaryny görkezdiler. Ýaryşlara dördünji topardan çykan üç ýaşar atlar, üçünji topardan çykan üç ýaşar atlar, dört we uly ýaşar atlar gatnaşdyryldy.
Çapyşyklaryň hemmesem biri-birinden gyzykly boldy. Birinji çapyşyga 1200 metr aralyga dördünji topardaky uly ýaşar atlaryň 13-si goşuldy. Şonda Türkmenistanyň Prezidentiniň ahalteke atçylyk toplumyndan Kesearkaç diýen dor at pellehana birinji bolup geldi. Onuň görkezen wagty 1 minut 23,3 sekunda deň boldy.
Ikinji çapyşyk özüne çekiji boldy. Onuň bu aýratynlygy ýaryşa goşulan 13 atyň içinden bellenen 1200 metr aralygy 1 minut 21,9 sekuntda geçmegi başaran Türkmenistanyň Prezidentiniň ahalteke atçylyk toplumynyň Gaýrat diýen dor atynyň bäsdeşlerinden arany açyp gelmeginden ybarat boldy.
Üçünji çapyşykda dördünji topardan çykan üç ýaşar atlaryň arasyndaky bäsleşigiň örän dartgynlylygy we çekeleşikli bolandygyny bellemek gerek. Bedewleriň ýyndamlylygy biri-birinden peslär ýaly däl. Janköýerleriň şowhunyndan göýä bat alýan ýaly bolup ýaryşa goşulan nur kamatly görkana ahalteke bedewleriniň aýak uruşlary has-da batlandy. Olaryň haýsynyň ýeňiji boljakdygyny aýtmak çetindi. Netijede, Ýeňiş diýen at pellehanadan ilkinji bolup geçip, ýeňiji bolmagy başardy. Onuň görkezen wagty 1 minut 24,0 sekunt boldy.
Dördünji çapyşyk hem şowhunly boldy. Ol hem 1200 metr aralyga goşulan 13 sany bedewiň ýyndamlylygyny görkezişinden döredi. Şonda Göwher diýen gara dor at beýlekilerden turuwbaşdan öňe saýlanyp, 1 minut 22,6 sekunt wagtyň içinde pellehana ilkinji bolup gelmegi başardy..
Bäşinji çapyşyk hem örän dartgynlylygy bilen ünsi çekdi. Muňa pellehana tas deňeçer diýen ýaly bolup gelen ilkinji üç atyň görkezen wagtlary-da güwä geçýär. Bu çapyşygyň ýeňijisi bolan Perhat diýen gara at bu aralygy 1 minut 24,4 sekuntda geçmegit başardy.
Ýazky möwsümiň ikinji gününiň 11-nji çapyşygy barada-da durlup geçilse ýerlikli bolar. Bu ýaryşda dört we uly ýaşar atlar 2400 metr aralyga güýç synanyşdylar. Bedewleriň çydamlylygyny we ýyndamlygyny saýhallan bu çapyşykda bäsdeşlerinden arany ep-esli açyp, pellehanadan ilkinji bolup Dorsekil II diýen dor at geçdi. Ol 2400 metr aralygy 2 minut 46,4 sekuntda geçmegi başardy.
Umuman, ýazky at çapyşyk möwsüminiň ikinji gününde geçirilen bedew bäsleşikleriniň ählisi-de dartgynly boldy. Janköýerler çapyşyklara uly höwes bilen tomaşa etdiler. Ýetip gelýän Türkmen bedewiniň baýramyna ajaýyp öwüşgin çaýýan şeýle çapyşyklar bolsa biziň toý baýramlarymyzyň bezegidir.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
Söýgi dünýäň ýaraşygy, söýgi dünýäň gelşigidir,
Dünýäni süýüp ýaşamak saňa başdan kada bolsun.
Unutmagyn bahar- ýazyň owsun atyp gelşini-de
Bir gözüň sahrada düzde, bir gözüňem bagda bolsun.
Ýatdan salma ýaşyl ýazda gyzyl gülleň açylşyny,
Güwni mydam ýaz kişiden gaýgy-gussaň gaçyşyny
Bizi beren tebigatyň bizi dertden açyşyny,
Bir gözüň derýa- deňizde, bir gözüňem dagda bolsun.
Söý gözelleň- gözelini, mähri bolsa doýma ýokdur,
Bir gezek elde göterseň, soňra goldan goýma ýokdur
Dünýäň durky bir ýar bilen gülüşmek hem oýnamakdyr,
Diliňde ýagşy söz, hoş söz hem eliňde bada bolsun.
Emlägi hiç egsilmezmiş özi däl-de köňli baýyň,
Kem etmegin saz söhbetiň, gülki-henek, oýun-bazyň,
Ili ýygnap tutanda toý, eçilgin sen elde baryň,
Tapanyňy ortada goý, ýakynyňa ýada bolsun.
Toý toý bolar, her kim geler, ýaman gelsin ýagşy gelsin,
Dost- ýardan öň, hossardan öň, kyýamatlyk goňşy gelsin.
Aýdym sazyň kem bolmasyn, hoş owazly bagşy gelsin,
Toýa gelen mähelläniň bir gulagy toýda bolsun
Bir toý tutup başlan bolsaň, indi toýuň gürär barar,
Arabaňy ýola salsaň, haýal-u-tiz ýörär barar
Dünýäniň dowamy çaga öz- özünden dorar barar
Bir eliň arlykda bolsa, bir eliň bal, ýagda bolsun.
Sözi sözden seçip, şahyr, ile goýgun iň şirinni,
Sözüň ile ýetmän galar oňarmasaň gelşirimni,
Ýüp deý iýşip, düwüp, towlap, berk salgyn sen çilşirimni,
Pikirleriň çylşyrymly, setirleriň sada bolsun!
Atamyrat Atabaýew
Ses berilşik ýok.
Halanan (16)


text:
Giýaseddin sähnä
Eýranyň at gazanan woleýbolçylaryndan biri bolan Giýaseddin Sähnä 1963-nji ýylda Türkmensähranyň Akgala şäherinde dünýa geldi.
Eýranyň milli woleýbol topary ýygyndysynda oýnan Giýaseddin Bonýad Şehit atly topar bilen 1989-nji ýylda Asia woleýbol oýunlarynda iň gowy sportsmen hökmünde saýpanypdy.
Kümmet Gowuzyň Neopan atly topary bilen birlikde Bank Melli we Bargh toparynda da oýnan Giýaseddin sähnä Gülistan welaýatynyn woleýbol toparyniň tälimçisi hökmünde Gilan welaýatyndan öz ulagy bilen Türkmensähra gaýdyýarka ulagy ýandy.
Ulagyň içindäki Türkmensähranyň at gazanan tälimçisi Hoşgeldi sähnä bilen Eýranyň ýaşlar milli woleýbol topary ýygyndysynda oýanaýan Mekaýil Ýolma-da aradan çykdy.
Giýaseddin sähnä 2004-nji ýylyň maý aýynda aradan çykan mahaly 41 ýaşyndady.


text:
Soñky 7-8 ýyldan bäri asla täze düshürilýän türkmen kinolaryna gabat gelemogaý, mümkin 10 ýylam boldumyka diýän ýekeje kinofilm surata düshürmeýänine?... Men asla göremok soñky döwür, ony diýseñ öñki döwrüñ kinolaram ýat boldy bize. Shu wagtam aýatda diri ahyryn köp rejissorlarymyz. Goñshy döwletlere garanyñda kino sungaty boýunça biz gaty yza galýas. Goñshy Eýran, Türk, Azerbaýjan, Özbek ýaly döwletleriñ kinolary Oskara dalash etse, biziñkiler ýekeje kino çykaranoklara. Iñ bolmanda goñshy Özbegistanyñ telewideniýesini görüñ, men käte olañ kinolaryny gyzyklanyp görýän (EKSPESS 53 gradus) her gün öz kinolaryndan azyndan 2-3 sanysyny goýberýär. Goñshy Owgan kanallaryny görüñ, öz döreden manyly, gyzykly kinolaryny günde berip dur. Nämüçin bizde kino döretmegä beýlede dursun, öñki kinolaram goýberenoklara...
Ýagshy aýdaly "Aýgytly ädim" "Ykbal" ýaly kinolar bu wagtky döwre gabat gelenok diýeli, onda nämüçin "Jadyly hünji" "Küshtçi" "Ýeñiýoluk" "Kakam gaýdyp gelmedi" aý garaz sanasañ sogaby bar diýleni, shol kinolar TV ýaýlymlarda görkeziberilenok. Täze kinolarymyz haçan surata alnyp bashlanarka, giden taryhy medeniýetimizden söz açýan kinolar, shu wagtky döwrüñ durmushyndan alnan kinolar haçan çykarka. Ölmäkäm birje kinonyñ surata alnyp telewideniýe goýberilenini görsem armansyz ölerin. Kino sungaty dälmi ilki bilen, dünýägaraýshyñy, gözýetimiñi giñeldýän. Taryhymyz hakda söz açýan kinolar asla ýok. Bize hindileñ söýýän-köýýän kinolary nämä derkar, gerek bolsa magazin doly. Iñ bolmanda görkezýän kinolyrynam oñly terjime etselerda, diñe bir adam terjime edip hezil edýär. Aslynda kinostudiýa barmaý ýurdumyzda, ýa olam ýapyldymyka. Heý kino çykarmanam bir oñup bolarmy, geljekki ýashlarmyz özge halklañ kinosyny görsün, medeniýetini öwrensin, soñ näme bolup ýetisher. Pikir edenoklarmyka, aý borda...
Ses berilşik ýok.
Halanan (23)


text:
Könelerimiz “Yhlas, azap üstünlige, rysgal-döwlete, at-abraýa eltýän ýoldur” diýipdir. Her bir işde egeläň eýesi, küreniň söýesi bolmak üçin owwaly yhlas, azaphonlyk gerek eken.
Bir sapar ýatkeşlik ýaýlasy ýaýlymly meşhur Çuwal bagşydan ýaş şägirtleriniň biri “Halypa, nädeňde halkyň ýüreginde orun alyp bolýar?” diýip sorapdyr. Onda bu sowala türkmeniň saýrak bilbili sadadan düşnükli jogap beripdir: “Gije-de eliň dutarly ýatyp turmaly. Çorek iýeniňde-de bir eliň dutaryň sapynda bolmaly. Azap çekmeli, azap…”
Mary etraplarynda Öde akgaň şägirdi ady bilen tanalýan Sadyk Berdiýew çagalygyndan aýdym-saz äleminiň halal ýoluna baş goşan bagşy. Heniz ol önüp-ösen obasy bolan Ýolöten etrabyndaky “Ýaşlyk” daýhan birleşigindäki orta mekdebiň 1-nji klasyna okuwa gatnap ugran mahaly ýakymly ýag ýasaw sesi bilen türkmen aýdym-sazynyň seleňli sütüni Gurt Ýakubyň nazaryna ilmäni başarypdy. “Bagşy hakyky bagşy boljak bolsa, bokurdagy düwmeli bolmaly. Islendik owazy bokurdagynda gaýnadyp bilmeli. Muňa Allatagalla şol peşgeşi beripdir” diýen halypa bagşy Sadygy tä 5-nji klasa barýança öz ýanyndan örletdi.
Beýik halypanyň ussatlyk mekdebinde taplanyp ugran bagşy oglanjyk halypasy dünýesini täzelänsoň, bu ugurda tä syrçasy synmaz sungat suwy berlen bolýança meşhur halypa Ödenyýaz Nobatyň ýanynda boldy. Beýik halypanyň: “Küti-küti demirem äheňňiriň elinde alowly otda taplanýandyr, guşgunyňy syrdap, yhlas ediberseň, anzawur ýaly ýigit bolup ýetişersiň” diýen sözlerini ozüne pent eden ýaş bagşy aýdym-saz äleminde kem-kemden adygyp ugrady.
Şunlukda, beýik halypasynyň her bir aýdan sözüne eýerip, kämillik käsesi doldy. Diňe bir Mary etrabynda däl, ol türkmen topragynyň niresinde aýdym aýtsa-da, degresi daýaly bolup, töwereginiň egelesi egsilmedi. Ýaş bagşy oglanyň şiresi şirin aýdymlaryndan telwasly kalplar joşa ýetdi. Ol aýdymlar ot ýaly alowly, waharman ýaly gylawlydy.
Diýarymyzda ýaş bagşylaryň arasynda guralýan bäsleşiklerde hemişe ýeňiş gazanmagy, milli teleýaýlymda yzygiderli çykyş edip durmagy Sadyk bagşynyň diňe bir Diýarymyzda däl, onuň çäklerinden daşarda-da tanalmagyna getirdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallasy bilen gözel ilimizde berkarar bolan Beýik Galkynyşlar we çuňňur özgertmeler zamanasy durmuşyň beýleki ugurlary bilen bir hatarda ýurdumyzyň sungat, medeniýet ugrunda hem düýpgöter ilerlemegine giň ýollary açdy. Şeýlelikde, Diýarymyzyň zehinli bagşy-sazandalaryna diňe bir öz ilinde däl, dünýäniň dürli ýerlerinde geçirilýän aýdym-saz bäsleşiklerine, toý-dabaralara gatnaşmaga hem giň mümkinçilikler döredi.
Ine, öňräk, has anygy iýul aýynyň başlarynda doganlyk Türkiýe döwletiniň Bursa şäherinde 4-nji sapar “Uluslararasy. Aşyklar ve Şairler şöleni” ady bilen türki halkly döwletleriniň arasynda bagşy-sazandalaryň hem-de aýdyjy ozanlaryň halkara ýaryşy geçirildi. 4 600 000 ilatly Bursa şäheriniň şäher häkimliginiň gurnan bu halkara ýaryşyna Azerbaýjan, Özbegistan, Gazagystan, Eýran, Yrak, Siriýa, Germaniýa ýaly 18 döwletden 108 sany bagşy hem ozan gatnaşdy. Ýaryşa gatnaşanlaryň hemmesi ol ülkelerde ýaşaýan türkmen we türk doganlarymyz bolmak bilen türkmen dutary ýa-da baglama, ýagny, gabarasy uly dutar çalyp aýdym aýtmak bilen öz aralarynda bäsleşdiler. Bu hatyraly ýaryşa gatnaşmak bagşy Sadyk Berdiýewe hem miýesser etdi.
Giň döwlet, men diýen bagşy-sazandalaryň üýşen bu ýaryşynda gaty özüňe göwnüň ýetmese, orta çykaýmak aňsat iş däldi. Şonuň üçin Sadyk bu ýaryşa yhlas bilen taýýarlanmaly boldy. Ýaryş güni çykyş etmek nobaty gelende bolsa, biline üstünden asyr geçen tirme guşagyny orap Babagammardyr Aşyk Aýdyň pir yhlasy, Görogly beg hyjuwy bilen kükräp-kükräp, derýa kibi joşa-joşa, deňiz kibi daşa-daşa orta çykdy. Çykybam, Ýunus Emräniň sözlerine “Salam bolsun” we “Gör, yşk meni neýledi?” diýen aýdymlaryny aýtdy.
Ýaryşa ýygnanan mähelle onuň aýdymlaryny rahat oturybilmän, ör turup garşylady. Şonda Türkiýäniň TRT teleýaýlymynyň halk döredijilik bölüminiň başlygy, Gurt Ýakubyň ýolundan aýdym aýdýan eli dutarly türk ýigidi Irfan beý gözi ýaşly mähellä yüzlenip:
- Arkadaşlar, mundan zyýat aýdym bolmaz, bu gözel aýdymlar bäsleşigi tamam kyldy - diýdi.
Adamlar onuň sözüni alyp göterdiler. Şunlukda, bu halkara ýaryşda Sadyk bagşy Baş baýraga mynasyp bolup, 18 döwletiň içinde türkmeniň belent adyny arşa göterdi
Bu halkara bäsleşiginiň ýeňijisi bagşy Sadyk Berdiýew häzirki günlerde “Maryazotönüm” birleşiginde medeni işleri gurnaýjy bolup işleýär.
Sadygyň özi eýýäm halypalyga ýetişen bagşy. Meselem, onuň ýetişdiren şägirdi, Türkmen milli konserwatoriýanyň talyby Merjen Allaberdiýewa Ýolöten etrabynda, Mary welaýatynda ýaş bagşy oglan-gyzlaryň arasynda geçirilen bäsleşikleriň ýeňijisi boldular.
8 sany dessany, ençeme söhbetli rowaýatlary ýat bilýän, bir aýdymy iki gaýtalaman birki gün aýdym aýtmany başarýan ýag ýasaw sesli, bokurdagy düwmeli, göwni serçemenli sähra ýaly bagşy Sadyk Berdiýew aýdym-saz äleminiň ak ýolunda çapyp barýan ak ata meňzeýär.
Alyslardaky menziller ony myrada çagyrýar.
Atamyrat Şaguly,
žurnalist