text:
Adam hukuklaryny goraýan halkara “Human Rights Watch” guramasy Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçi hem onuň egindeşleri bilen bagly jenaýat etmekde öňe sürülýän gümanlary derňäp başlamaga Ýewropa Bileleşigini çagyrdy.
“Human Rights Watch” guramasy şeýle derňewi ABŞ we ÝB goldamaly diýip, hasap edýär.
Ýewropa Geňeşiniň komissiýasynyň ýakynda çap eden dokladynda 90-njy ýyllaryň ahyrynda “Kosowany azat ediş armiýasyna” baştutanlyk eden Taçi we onuň ýakyn töwereginiň 90-njy ýyllaryň ahyrynda Kosowadaky uruş wagty edilen adam öldürmek, adam ogurlamak we beýleki jenaýatlar üçin jogapkärçilik çekýändigi bellenýärdi.
Olaryň öldürilen serb ýesirleriniň içki organlaryny satandygy barasynda şübheler öňe sürlüpdi. Kosowa häkimiýetleri bu aýyplamalary çürt-kesik inkär edýär.


c: text/html

text:
10-njy aprelde Polşanyň prezidenti Leh Kaçinskini alyp barýan uçar Orsýetiň demirgazygyndaky Smolenski oblastynda heläkçilige uçrady we ýolagçylardan diri galan ýok diýlip, habar berilýär.
Heläk bolanlaryň arasynda Polşanyň Merkezi Bankynyň ýolbaşçysy Slawomir Skrzypek, ýurduň Harby güýçleriniň baş ştabynyň ýolbaşçysy, general Fransiszek Gagor, daşary işler ministriniň orunbasary Andrzeý Kremer bilen birlikde, ýurduň Milli howpsuzlyk edarasynyň başlygy, parlamentiň başlygynyň orunbasary, graždan hukuklary boýunça komissary we üç sany hukukçy hem bar.
Habar agentlikleri "TU-154" kysymly uçar gonmak üçin Smolenski oblastynyň "Sewernyý" aeroportuna golaýlap gelýärkä heläkçilige uçrady we bortundaky 96 adamyň ählisi heläk boldy diýip, habar berýär. Uçarda prezident Leh Kaçinskiniň aýaly Mariýa Kaçinski hem bardy.
Smolenskiniň gubernatory Sergeý Antufiýew uçaryň tokaýdaky agaçlaryň üstüne sürtülip, ýere gaçandygyny we parçalara bölünendigini aýtdy. Wakanyň ýerli wagt bilen 10.52-de bolandygy habar berilýär.
Ikinji jahan urşy dowam edýärkä, 1940-njy ýylyň aprel aýynda Polşanyň müňlerçe harby we graždan liderleri Sowet NKWD-si tarapyndan jezalandyrylyp öldürildi. Heläkçilige uçran ýokary derejeli polýak delegasiýasy “Katyn gyrgynçylygy” diýlip atlandyrylýan şol wakanyň pidalarynyň 70 ýyllyk ýas çäresine barýardy.
Katynda 7-nji aprelde geçirilen ýas çäresine Polşanyň premýer ministri Donlad Tusk we Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin gatnaşdy. Emma Kremliň tankytçysy bolan Kaçinskä bu çäre üçin Moskwadan çakylyk iberilmänsoň, şu günki saparyny ýola goýupdy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň görkezmesi bilen, bu pajygaly wakany derňemek üçin ýörite hökümet komissiýasy döredildi. Komissiýa premýer-ministr Wladimir Putin ýolbaşçylyk edýär.
Dünýä dürli ýurtlarynyň liderleri Polşanyň halkyna duýgudaşlyk bildirýärler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýemende howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýaramazlaşmagy netijesinde Birleşen Ştatlar we Britaniýa bu ýurtdaky öz ilçihanalaryny ýapdylar.
11-nji fewralda Waşington Ýemendäki amerikan ilçihanasynyň işgärleriniň yzyna çagyrylýandygyny mälim edenden birnäçe sagat soň, Britaniýa Sanadaky britan ilçihanasynyň ýapylandygyny habar berdi.
Bu aralykda, Ýemendäki fransuz ilçihanasy hem 13-nji fewralda öz işini togtatjakdygyny habar berip, öz raýatlaryny ýurdy terk etmäge çagyrdy.
Ilçihanalaryň ýapylmagy baradaky çäreler, şaýy musulmanlarynyň “Huthi” atly gozgalaňçy topary Ýemeniň käbir bölekleriniň we hökümetiň kontrollugyny ele salan mahaly bolup geçýär.
“Huthi” atly toparyň gozgalaňçylary sentýabr aýynda Sana şäherini basyp alypdylar we geçen aý olar prezidentiň edarasyny ele saldylar.
Munuň yzýany, Ýemeniň prezidenti Abd-Rabbu Mansur Hadi we onuň hökümeti häkimiýetden çekildi.


text:
Sişenbe güni Ýemeniň günortasyndaky Taiz şäherinde esgerler we eli ýaragly graždan eşigindäki adamlar hökümete garşy protestçilere ýaraglardan ot açdylar.
Şaýatlaryň aýtmagyna görä, bu wakada ençeme adam ýaralanypdyr. Ölenler barada entek maglumat gowuşmady.
Duşenbe güni bu ýurtdaky dörän çaknyşyklarda 19 adamyň öldürlendigi we ýüzlerçe adamyň hem ýaralanandygy habar berilýär.
Çaknyşyklaryň ýurduň Hudaida şäherinde hem dörändigi aýdylýar.
Fewral aýynda Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Salahe garşy protestler başlanany bäri 150 adam öldürildi we müňlerçe adam ýaralandy.


text:
Hepdäniň duşenbe güni Owganystanyň Tahar welaýatynda ýoluň ugrunda goýlan minanyň üstünden baran ulagdaky 5 adam heläk boldy.
Olaryň arasynda Owganystanyň Işkameş etrabynyň häkimi Abdul Eziz, Owganystanyň Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşiniň agzasy Haji Haşim dagy hem bardy diýlip, habar berilýär.
Bu waka resmiler Tahar welaýatynyň merkezi şaheri Talukana barýarkalar ýüz berdi.
Ýerli häkimiýetler bu terror hüjümini talyplaryň gurnandygyny aýdýarlar.
Şeýle hem 13-nji awgustda Işkämeş etrabynyň polisiýa bölüminiň başlygynyň hem ýerli häkimligiň beýleki wekilleriniň barýan maşyn kerwenine hüjüm edildi.
Ýöne hüjümçiliriň ok atyşykdan soň gaçandygy, owgan resmileriniň aman galandygy habar berilýär.
Owganystanyň merkezi hökümeti talyplar bilen gepleşikleri ýola goýmak maksady bilen Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşi döredipdi.
2011-nji ýylyň sentýabr aýynda bu geňeşiň ýolbaşçysy hem Owganystanyň öňki prezidenti Burhanuddin Rabbani özüni parahatçylyk boýunça gepleşiklerde talyplaryň wekili diýip tanyşdyran adam tarapyndan öldürilipdi.


text:
Türkmenistan barada maglumat çap edýän websaýtlar, öz çeşmelerine salgylanyp, türkmen hökümetiniň ozalky wise-premýeri Ýolly Gurbanmyradowyň 55 ýaşynda türmede aradan çykandygyny habar berýärler. Ol 2005-nji ýylda uly möçberde döwlet emlägini ogurlamakda aýyplanypdy.
Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň «Türkmenistanyň hronikasy» websaýtynyň ýazmagyna görä, Ýoully Gurbanmyradowyň jesedi 2-nji dekabrda garyndaşlaryna berlip, 3-nji dekabrda jaýlanypdyr. Aýdylmagyna görä, ol 1-nji dekabrda türmede aradan çykypdyr.
Bu habary, öz çeşmeleri esasynda, oppozisiýanyň «Gündogar» saýty hem tassyklaýar.
Emma, adatça bolşy ýaly, Türkmenistanyň resmi metbugatynda öňki wise-premýeriň ölümi barada hiç bir habar berilmedi.
Azatlyk radiosynyň Aşgabatdaky ynamdar çeşmesi bu habary merhumyň bir garyndaşynyň tassyklandygyny, galyberse, il içinde hem şeýle gürrüňiň bardygyny aýtdy.
«Gündogar» saýty Gurbanmyradowyň 2005-nji ýylyň maýynda, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň mejlisler zalynda tussag edilendigini ýazýar.
Ol uly möçberde döwlet emlägini ogurlamakda, wezipe-borçlaryny hyýanatçylykly peýdalanmakda, köpaýallylykda, şeýle-de daşary ýurtlaryň ýörite gulluklary bilen aragatnaşyk saklamakda aýyplanypdy.
Şol wagt bu täzelik barada daşary ýurt habar serişdelerinde, şol sanda Azatlyk radiosynda hem makala çap edilipdi.
Ýolly Gurbanmyradow tussag edilen mahalynda Ministrler kabinetiniň başlygynyň ýurduň nebit-gaz pudagyna gözegçilik edýän orunbasary, Halkara Saparmyrat Türkmenbaşy fondunyň ýerine ýetiriji direktory, Türkmenistanyň prezidentiniň ýanynda daşary ýurt maýalaryny çekmek baradaky komitetiň direktory bolup işleýärdi.
Gurbanmyradowyň işi boýunça esasy garalawçylar hökmünde şol wagtky baş prokuror Gurbanbibi Atajanowa, milli howpsuzlyk ministri Geldimuhammet Aşyrmuhammedow dagy çykyş edipdi.
Centrasia.ru websaýty şol wagt çap edilen habarlara salgylanyp, resmi derňewiň maglumatlaryna görä, öňki wise-premýeriň, konfiskasiýa edilen 26 million dollarlyk hususy emlägini hasaplamanyňda, 233 million dollar ogurlamakda aýyplanandygyny habar beripdi.
Şol bir wagtda oňa ýapyk gapylaryň arkasynda, adalatly hasaplanylmaýan sudda nähili höküm çykarylandygy, näçe ýyl iş kesilendigi anyk däl.
«Türkmenistanyň hronikasy» websaýty 2013-nji ýylyň iýunynda Ýolly Gurbanmyradowyň S.Nyýazow döwründe aragatnaşyk ministri bolan doganoglany Begli (Bekmyrat) Gurbanmyradowyň hem türmede aradan çykandygyny habar berdi.
Emma bu habar barada resmi maglumat peýda bolmady.
Ýolly Gurbanmyradow 1960-njy ýylda, Aşgabatda doguldy.


text:
26-njy iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Engin Group Cansorcium LTD” türk kompaniýasynyň başlygy Engin Kaleni kabul etdi. Tohumlyk pagtany gaýtadan işlemek boýunça täze pagta arassalaýjy kärhanalaryň gurluşygynda baş potratçy bolup durýan konsorsiumyň ýolbaşçysy milletiň Liderini pudagyň nobatdaky desgasynyň açylmagy bilen gutlady we Türkmenistanyň ykdysadyýeti üçin şeýle wajyp taslamalara gatnaşmaga döredilen mümkinçilik üçin çäksiz hoşallygyny bildirdi.
Gutlag üçin minnetdarlyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow belli türk kompaniýasy bilen köp ýyllyk özara bähbitli netijeli hyzmatdaşlygyň alnyp barylýandygyny belledi. Bu kompaniýa bilen hyzmatdaşlykda ýurdumyzyň dokma senagatyny ösdürmek we önümçilik binýadyny kämilleşdirmek boýunça taslamalaryň köpüsi amala aşyryldy.
Jenap Engin Kale bildirilýän ýokary ynam üçin hoşallyk bildirip, öz ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň mundan beýläk-de türkmen Lideri tarapyndan öňe sürlen, Türkmenistanyň gülläp ösmegine gönükdirilen ägirt uly taslamalary durmuşa geçirmäge öz mynasyp goşandyny goşjakdygyny aýtdy.


text:
Häzir Türkmenistanda nobatdaky harby gulluga çagyryş kampaniýasy dowam edýär. Raýatlaryň hökmany harby gulluk borjy baradaky konstitusiýada berkidilen düzgüniň esasynda, 18 ýaşy dolan erkek kişiler gulluga alynýar.
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçylary bilen söhbetdeş bolýan raýatlar soňky ýyllar Türkmen goşunynda bir topar gowy özgerişligiň bolandygyny aýdýarlar. Ýöne muňa garamazdan, watan goragy babatda entek edilmeli işleriň kändigini aýdýan synçylar hem bar.
50 ýaşly maryly işçi Sülgün Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde ýaş türkmen ýigitleriniň harby gulluga ugradylyşy, şeýle-de olaryň gullukdan soňky ýüzbe-ýüz bolýan meseleleri barada gürrüň berdi.


text:
Gündogar Ukrainada bir ukrain esgeri öldürildi, ýene birnäçesi bolsa ýaralandy diýip, ukrain hökümeti 1-nji maýda aýtdy.
Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistler we Kiýew güýçleri Prawoslaw Pasha baýramynda we Maý baýramçylyklarynda ýaraşyk düzgünlerine eýermek barada ylalaşyga gelipdiler.
Bu ýaraşyk 30-njy aprelde, ýarygijede güýje girýärdi. Ukrainanyň gündogardaky operasiýalarynyň sözçüsi Oleksandr Motuzýanik separatistleriň öten agşam goşun pozisiýalaryny we Donetskiniň eteklerini birnäçe gezek topa tutandyklaryny aýtdy.
Separatistleriň wagyzçysy bolan “Donetsk» habar agentligi hökümet güýçleriniň ýarygijä çenli top atandyklaryny habar berdi.
Iki ýyllyk uruş mahalynda 9300-den gowrak adam öldürildi we taraplar ýaraşygy bozmakda bir-biregi günäleýärler.


text:
ABŞ-nyň Demokratik partiýasynyň prezidentlige kandidaty Hillari Klinton bilen onuň respublikan garşydaşy Donald Tramp 19-njy oktýabrda Las Wegasda özleriniň üçünji we jemleýji çekişmelerine çykyp, Orsýetiň 8-nji noýabrda geçiriljek saýlawlara gatyşmasy diýilýän we ol saýlawlaryň kanuny ýagdaýda geçirilip-geçirilmejegi barada çekişdiler.
Donald Tramp bu saýlawlaryň özüne garşy «galplaşdyryljakdygyny» öňe sürdi.
Azatlyk radiosy bu çekişmäniň käbir pursatlaryny dykgatyňyza hödürleýär.
Orsýetiň Trampa kiber hüjümleri arkaly kömek etmek synanyşygy diýilýän
"Bu Orsýetiň hökümetiniň ýokary derejelerinden, has açygy (Orsýetiň prezidenti Wladimir) Putiniň özünden biziň saýlawlarymyza täsir ýetirmek üçin geldi, muny biziň aňtaw gulluklarymyzyň 17-si tassyk etdi. Şeýle bolansoň, men bu agşamyň iň wajyp meselesi... ahyrynda, Donald Trampyň Orsýetiň bu işi edýändigini boýun almagy we ýazgarmagybolar diýip pikir edýärin» diýip,
Hillari Klinton aýtdy.
Ol munyň Trampyň bu saýlawda Putinden kömek almajakdygyny we Orsýetiň amerikanlaryň garşysyna içalyçylygyny ret etmegini aňlatjakdygyny öňe sürdi.
Donald Tramp öň hem aýdan sözlerini gaýtalap, şeýle diýdi:
"Men Putini tanamok. Ol men hakda gowy zatlary aýtdy. Eger-de biz özara gowy düşünişsek, bu gowy bolar. Eger-de ABŞ we Orsýet özara gowy düşünişse we «Yslam döwleti» toparynyň daşyna geçse, bu gowy bolar.”
Tramp sözüni dowam etdirip, Putiniň Hillari Klintony «hormatlamaýandygyny», ABŞ-nyň prezidentini «sylamaýandygyny» aýtdy we Klintonyň bu kiber hüjümleriniň arkasynda Orsýetiň, Hytaýyň ýa başga biriniň durandygy barada «hiç bir pikiriniň ýokdugyny, onuň hiç wagt Putin bilen duşuşmandygyny» öňe sürdi.
Tramp saýlawlaryň netijesini «doly» kabul edermi
Tramp bu meselä öz wagtynda seretjekdigini we häzir hiç bir zada baş galdyrmaýandygyny aýtdy. Ýöne ol özüniň häzirki görýän zatlarynyň «örän erbetdigini» belledi.
«Ozaly bilen, metbugat örän ýalançy we bozuk... men saýlawçylar bu bolýan zatlary görýändir, bilýändir we biler diýip pikir edýärin. Biz muňa 8-nji noýabrda göz ýetireris» diýip, Tramp aýtdy.
Klinton Trampyň öz peýdasyna bolmadyk ýa başga ugra barýan islendik zatda özüne garşy «galplaşdyrma» bardyr diýip pikir edýändigini we munuň «elhençdigini» aýtdy.
Prezidentlige kandidatlar öz tejribeleri barada hem durup geçdiler.
Klinton: "1980-nji ýyllarda men Arkanzasda mekdepleri reforma etmek ugrunda işleýärdim. Ol biznese başlamak üçin öz kakasyndan $14 million karz aldy. 1990-njy ýyllarda men Pekine gitdim we aýallaryň hukuklary adam hukuklary diýdim. Ol ozalky dünýä gözeli Alicia Machadony kemsitdi, ony «iýýän maşyn» diýip atlandyrdy. Men Ýagdaý otagynda Osama Ben Ladeni jogapkärçilige çekmek üçin geçirilen reýde syn edýän mahalym bolsa, ol «Celebrity Apprentice» telewizion gepleşigine beýemçilik edýärdi."
Tramp: "Men has gowy iş etdim diýip oýlanýaryn... Men ägirt uly kompaniýa gurdum, beýik kompaniýa, dünýäde iň bir beýik emläkleriň jemini, köp milliard dollarlyk kompaniýa gurdym. Men $1 million karzdan başladym. Men munuň bilen ylalaşýaryn. Bu $1 million karz. Emma men fenomenal kompaniýa gurdum. Onsoň, eger biz öz ýurdumyzy meniň kompaniýa dolandyryşym ýaly dolandyryp bilsek, biz özünden örän buýsançly ýurt bolarys. Hatda siz hem muňa buýsanarsyňyz."
Prezidentlige kandidatlar Siriýa konflikti barada hem öz pikirlerini aýtdylar. Klinton, eýranlylaryň we orsýetlileriň graždan urşuna kömek we meçew bermegi dowam etse, Siriýanyň şonça-da uzak terrorçylygyň mesgeni bolup galjakdygyny aýtdy. Şeýle-de ol özüniň Siriýanyň asmanynda uçmak gadaganlygyny girizmek pikirini gaýtalady.
Trump şeýle diýdi: "Bu bolýan zatlaryň köpüsi Hillari Klinton sebäpli.... Hemmeler (Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad) iki, üç ýyl ozal gider öýtdi... Ol Orsýet we Eýran bilen ýaran boldy. Olar Yslam döwleti» toparyny islemeýär, emma olaryň başga bir zatlary hem bar, sebäbi biz gozgalaňçylary goldaýarys. Biz ol gozgalaňçylaryň kimlerdigini bilmeýäris. Biz olara örän köp pul, köp başga zat berýäris....»
Tramp Assadyň erbet adamdygyny, emma gozgalaňçylar ony agdarsa, Assatdan hem erbet adamyň häkimiýet başyna gelmeginiň mümkindigini öňe sürdi.


text:
Russiýada bellenilýän Milli jebislik gününe gabatlap, milletçiler we hökümet tarapdarlary Moskwanyň köçelerinde ýöriş geçirdiler. Milli jebislik güni Kreml tarapyndan mundan 10 ýyl töweregi ozal, Bolşewik Rewolýusiýasynyň ýyl dönümi bellenilýän baýramçylyk çäreleriniň ornuna esaslandyrylypdy.
4-nji noýabrda, esasan, hökümeti goldaýan toparlaryň we häkimiýetdäki syýasy partiýalaryň wekilleri Twerskaýa köçesinden başlap ýöriş geçirdiler. Resmiler bu çärä 80 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny aýtdy.
Ýöriş mahaly köçäniň gyralarynda polisiýanyň köp sanly işgärlerini-de görse bolýardy.
Şeýle-de, şu gün prezident Wladimir Putiniň Kremliň golaýynda beýik şazada Wladimiriň heýkelini açmagyna garaşylýar. Aýdylmagyna görä, ol Kiýew Rusyna 988-nji ýylda ýolbaşçylyk eden döwri gündogardaky slawýanlar prowoslaw hristianlygyny kabul edipdirler.
Milli jebislik güni Putin tarapyndan 2005-nji ýylda esaslandyrylypdy. Ol 1612-nji ýylda ruslaryň polýak güýçlerinden üstün çykmagyny dabaralandyrýar. Indi bolsa baýramçylyk sowet döwri 7-nji noýabrda bellenilen 1917-nji ýylyň Bolşewik rewolýusiýasynyň ýyl dönüminiň ornuny tutdy.
Hökümetiň syýasatyny goldap geçirilen ýörişlerde adamlaryň ellerinde “Russiýa jebisligi” ýa “Biz agzybir bolsak, bizden hiç kim üstün çykmaz” ýaly şygarly plakatlar hem bardy.
Ekspertleriň aýtmagyna görä, adaty adamlaryň arasynda baýramçylygy bellemäge islegliler gaty az. Adamlaryň köpüsiniň işleýän ýerlerinde basyşyň görkezilýändigi sebäpli, hökümet tarapyndan gurnalýan çärelere gatnaşmaly bolýandyklaryna üns çekilýär.
Twerskaýa köçesinde geçirilen ýörişe gatnaşan üç sany özbek migrant işçisiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, geçen ýyldakylardan tapawutlylykda, bu ýyl olara çärä gatnaşandyklary üçin hiç hili töleg edilmändir.


text:
U.Barktabasowyň garşysyna jenaýat işi açylyp, derňew işleriniň başlanandygy habar berilýär. Emma onuň tarapdarlary Barktabasowyň çagyran halk gurultaýynda hökümeti basyp almak niýetiň bolmandygyny aýdýarlar.
“Meken Tu” partiýasynyň lideri U.Barktabasow “adamlary köçä çykaryp, hökümeti güýç bilen basyp almaga synanyşykda we ok-ýaraglary bikanun edinmekde” günälenip, oňa garşy jenaýat işi gozgaldy.
Metbugata ýüzlendiler
Prezident Roza Otunbaýewa, baş prokuror Baýtemir Ibraýew hem-de Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keňeşbek Düýşebaýew U.Barktabasowyň ele salynmagy barada 5-nji awgustda žurnalistler üçin metbugat konferensiýasyny geçirdiler.
Gyrgyz prezidenti R.Otunbaýewa
R.Otunbaýewa ýurduň parlament saýlawlaryny geçirmäge taýýarlyk görülýän döwründe ikinji gezek hökümeti basyp almaga synanyşan U.Barktabasowy ele salmak barada kabul edilen karar dogry ädim boldy diýip hasaplaýar.
Metbugat konferensiýasynda çykyş eden Gyrgyzystanyň prezidenti R.Otunbaýewa adamlaryň arasynda ýaýran dürli howsalaly gep-gürrüňleri ýalana çykaryp, häzir gorkmaga hiç hili esasyň ýokdugyny öňe sürdi.
Ilat arasynda “ýene-de bir rewolýusiýa bolýarmyş” diýen gürrüňiň gezýändigi hakdaky habarlar bar. Bu barada R.Otunbaýewa şeýle diýdi: “Parlament saýlawlarynyň öň ýanynda durus. Saýlaw gowy geçsin. Adamlar saýlawlar nähili geçer diýip, bizden soraýarlar. Biz öz halkymyzyň howpsuzlygyny üpjün ederis”.
R.Otunbaýewa özlerinde U.Barktabasowyň jenaýatçydygy barada anyk maglumatlaryň bardygyny hem aýtdy: “Bäş ýyllap ýurduň daşynda gezdi. Gelip “hökümet meniňki, men oturmaly hökümetde” diýýär. Näme üçin biz oňa hökümeti bermeli? Hökümeti güýç bilen almak hereketlerine biziň şeýle jogap berenimiz dogry diýip hasaplaýaryn”.Aýyplama uly
“Meken Tu” partiýasynyň lideri U.Barktabasow 5-nji awgustda Bişkekde özü we özüniň tarapdarlary tarapyndan gurnalan gurultaýa Yssyk kölden gelýärkä Gyrgyzystanyň ýörite gulluklary tarapyndan ele salyndy.
U.Barktabasowyň adamlaryndan tapylan ýaraglar
Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keňeşbek Düýşebaýewiň sözlerine görä, U.Barktabasow bilen bile 27 adam ele salnypdyr. Olardan awtomatlar, sapançalar hem-de aw tüpeňleri, şeýle-de 200-den gowrak ok-dari, granatlar alnypdyr.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keňeşbek Düýşebaýew gurultaýa gelenlere pul berlendigini, U.Barktabasowa puluň mundan üç gün öň K.Bakyýewiň garyndaşlaryndan gelendigini belledi.
Ozal Gazagystanyň sud organlarynyň korrupsion işlere, ykdysady jenaýatlara gatnaşygy bar diýip, U.Barktabasowyň garşysyna jenaýat işini açandygy aýdyldy. Şonuň üçin hem ol ele salynsa, Gazagystana berilmeginiň mümkindigi aýdylypdy.
U.Barktabasowa 2005-nji ýylda Ak tama girmek üçin eden hereketleri boýunça hem jenýat işi açylan. Emma U.Barktabasowyň tarapdarlary gurultaýda hökümeti basyp almak planlarynyň bolmandygyny aýdýarlar. Olaryň käbirleri U.Barktabasowyň Gazagystanyň graždanydygyna hem ynanmaýarlar. Barktabasowyň tarapdarlary
U.Barktabasowyň özi 4-nji aprelde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda “özüniň halkyň gamyny iýýändigini, halkyň arzuw-niýetlerine üns bermeldigini, şu günki günde halkyň adalatlylyga mätäçdigini” aýdypdy.
U.Barktabasowyň tarapdarlary polisiýa güýçleri bilen, 5-nji awgust
“Meken Tu” partiýasynyň lideri ele salnansoň, bu partiýanyň tarapdarlary öz talaplary ýerine ýetirilýänçä berk durjakdyklaryny aýtdylar. Emma olar nähili hereket etjekdiklerini açyk belli etmediler.
Talas welaýatyndan “Meken Tu”partiýasynyň lideri U.Barktabasowyň tarapdarlarynyň biri Taalaý Şeraliýew häzirki hökümetiň öňki hökümet ýaly demokratiýanyň talaplaryny, adam hukuklaryny bozýandygyny aýtdy.
Şeraliýewiň sözlerine görä, onuň özi we başga-da ýene üç adam Talas welaýatynyň Içeri işler bölümine çagyrylyp: “Siz U.Barktabasowa eýermäň, ol bikanun hereketler edýär” diýen manyda duýduryş alypdyrlar.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň wekilleri bolsa, “Meken Tu” partiýasynyň tarapdarlaryna haýbat atman, olar bilen diňe gürrüň geçirendiklerini Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna mälim etdiler.


text:
Şu ýylyň 17-nji iýulynda Hojanda bolan halk gozgalaňyna 100 ýyl dolýar. Bu tutuş Merkezi Aziýa sebitinde Rus imperiýasyna garşy başlanan köpçülikleýin portestleriň başlangyjy bolupdy.
1916-njy ýylyň 8-nji iýulynda (köne stil boýunça 25-nji iýunda) rus imperatory Nikolaý II Merkezi Aziýanyň ýaşaýjylaryny ikinji jahan urşunyň tyl işlerine, päleçilige çekmek baradaky ýörite karary kabul edipdi. Birinji jahan urşy döwri Rusiýa Britnaniýa we Fransiýa bilen birlikde Antantanyň tarapynda Awstriýa-Wengriýa garşy söweşýärdi.
Merkezi Aziýada ýerli adamlary päleçilige çekmek baradaky karar ýiti garşylanyp, ýaragly protestleriň tutaşmagyna sebäp boldy. Ilkinji bolup bu karara Hojandyň ýaşaýjylary garşy çykdylar.
Eýse, bu döwür şol wagtky Türkmenistanda nähili bolup geçdi? Bu soraga taryhyň gürrüňi gidýän pursadyny içginden yzarlaýan, şeýle-de bu barada ýörite taryhy roman ýazan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew jogap berdi.


text:
Penşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýurduň täze premýer-ministrini belledi. Şol bir wagtyň özünde ýurduň iň uly şäherleriniň birinde eýýäm ikinji gün çaknyşyklar dowam edýär, şeýle-de Siriýanyň meselesi boýunça Eýranda duşuşyk geçirilýär.
Siriýanyň ozalky saglygy saklaýyş ministri Wael al-Halki öňki premýer-ministr Riýad Hijaby çalyşar. Hijab geçen hepde häkimiýeti terk edip, Iordaniýa gaçyp barypdy.
48 ýaşly al-Halkiniň asly Siriýanyň Dera welaýatyndandyr. Mundan 17 aý ozal, bu şäherde prezident Başar al-Assada garşy baş götermeler başlanypdy.
Al-Halki 2000-2004-nji ýyllar aralygynda “Baas” partiýasynyň Dera şäherindäki bölümine ýolbaşçylyk edipdi. Ol 2010-njy ýylda ýurduň saglygy saklaýyş ministri wezipesine bellendi.
Bu aralykda Aleppo şäherinde çaknyşyklaryň dowam edýändigi barada maglumatlar gowuşýar. Çarşenbe güni Siriýanyň döwlet telewideniýesi hökümet güýçleriniň şäheriň Salahadinne etrabyny eýeländikleri barada maglumat berdi. Emma, aktiwistleriň nygtamagyna görä, penşenbe güni ol ýerde çaknyşyklar heniz hem dowam edipdir.
Eýrandaky maslahat
“AFP” habar agentligi “Siriýanyň azat armiýasy” toparynyň ähli wekilleriniň Selahedinne etrabyndan çekilendigi barada maglumat berdi.
Şol bir wagtda, Eýran Tähranda Siriýanyň meselesi boýunça diplomatik duşuşyk geçirýär. Siriýadaky dowam edýän gazaplylygy togtatmagyň ýollaryny maslahat etmek üçin Orsýetiň, Hytaýyň, Pakistanyň, Wenesuelanyň, Merkezi Aziýa döwletleriniň we ençeme Arap ýurtlarynyň wekilleri Tährana ýygnandylar.
Tähran Siriýanyň hökümeti bilen oppozisiýanyň arasynda “ymykly we mazmunly” gepleşikleriň geçirilmelidigini öňe sürdi.
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi çykyş edip, Siriýadaky krizisiň diňe gepleşikleriň üsti bilen çözüljekdigine ynanýandygyny belledi.


text:
Owganystanda geçen aý zamunlyga alnan Germaniýanyň gumanitar işgäri azat edildi.
Germaniýanyň Daşary işler ministrliginiň berýän maglumatyna görä, şahsyýeti köpçülige mälim edilmedik german raýaty häzirki wagt Germaniýanyň Mazar-y Şerifdäki Konsulhanasynda saklanylýar.
Ministlik aprel aýynyň ortalaryna Kunduz welaýatynda alnyp gaçylan german raýatynyň ýagdaýynyň kadaladygyny habar berýär.
Kunduz welaýatynyň häkiminiň metbugat wekiliniň berýän maglumatyna görä, gürrüňi gidýän german raýaty Çarhar Dara etrabynda ýerli howpsuzlyk güýçleri tarapyndan azat edilipdir.
Azat edilen adamyň Halkara hyzmatdaşlyk boýunça German Assosasiýasyna işländigi aýdylýar.
Owgan polisiýasy onuň “Talyban” söweşijileri tarapyndan alnyp gaçylandygyny aýdýar.


text:
Orsýetde işleýän we daşary ýurtlaryň grantlary esasynda maliýeleşdirilýän hökümetden aýry guramalaryň (HAG) öňümizdäki günlerde resmi taýdan “daşary ýurtlaryň agentleri” diýlip atlandyrylmagy we olardan şeýle at bilen hasaba durmagyň talap edilmegi ähtimal.
Orsýetiň häkimiýet başyndaky “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň Döwlet Dumasyna tabşyran täze kanunyň taslamasy daşary ýurtlardan maliýeleşdirilýän we syýasy hereketlere baş goşýan hökümete degişli bolmadyk guramalara degişli.
Kanunyň proýektiniň awtorlarynyň biri Aleksandr Sidýakin Twitterde “Daşary ýurtly agentler, pullaryňyzy taýýarlaň! :)” diýip ýazdy.
Kanun güýje giren badyna 90 günüň dowamynda gaýtadan hasaba durmadyk guramalar 6 aýlyk ýapylar. Şeýle hem guramalar häkimiýetlere her ýarym ýyldan öz maliýe girdeýjileri barada jikme-jik hasabat berip durmaly bolarlar.
Doly hasabat bermedikleriň 1 million rubla çenli jerime tölemeli ediljegi ýa-da 4 ýyl türme tussaglygyna sezewar ediljegi hem aýdylýar.
Sidýakin täze kanunyň hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işiniň üstüni açyp, olary alyp baýran işleriniň hakyky maksatlaryny mälim etmäge mejbur etjegini aýdýar.
Bu kanunyň proýekti adam hukuklaryny goraýjylar tarapyndan berk ýazgaryldy. Olar hökümete degişli bolmadyk guramalaryň häzirki wagtda-da öz maliýe girdeýjileri barada doly maglumat berýändiklerini aýdýarlar.
Maksat näme?
Adam hukuklaryny goraýjylar Kremli raýat toparlaryny abraýdan düşürmäge synanyşmakda aýyplaýarlar we munuň bilen Wladimir Putiniň 12 ýyllyk ýolbaşçylygyna garşy protest çykyşlarynyň badyny saklamaga çalyşýanlygyny aýdýarlar.
“Moskwanyň Helsinki Topary” Orsýetde köpden bäri işleýän we daşary ýurtlardan maliýeleşdirilýän hökümete degişli bolmadyk köne guramalaryň biri. Onuň başlygy Lýudmila Alekseýewa “Bu kanun nejis maksat bilen kabul edilýär” diýýär.
Alekseýewanyň pikirine görä, häkimiýetler bu kanuny taýýarlamak bilen, adaty raýatlaryň arasynda graždan aktiwistleriniň Orsýete basdaş ýurtlaryň bähbitleri üçin işleýän duşmanlardygy barada pikir döretmek isleýär.
Alekseýewa “Moskwanyň Helsinki toparynyň” we beýleki guramalaryň daşary ýurtlaryň grantlaryndan peýdalanyp işlemäge mejbur bolýanlygyny, sebäbi Orsýetde hökümete degişli bolmadyk guramlar üçin maliýe ýardamynyň elýeterli däldigini belleýär.
Şeýle-de kanun proýekti Orsýetiň Adalat ministrliginiň ekstremizmde şübhelenilýän guramalary barlamak boýunça ygtyýarlyklaryny artdyrýar.
Syýasaty öwreniji Mark Urnow täze kanun häkimiýetleriň göwnünden turmadyk islendik guramany abraýdan düşürmek üçin taýýarlandy diýip, pikir edýänligini aýdýar.
Urnow täze kanunda kesgitsizlikleriň köpdügine ünsi çekip, kanunyň taslamasynda guramalaryň girdeýjileriniň mukdarynyň we görnüşleriniň takyklaşdyrylmaýanlygyny belleýär.
Soňky aýlarda Orsýetiň ençeme resmisi ýurduň hökümete degişli bolmadyk guramalarynyň käbirlerini günbatar döwletleriniň adyndan hereket etmekde günäledi.
Käbir synçylar bu täze kanunyň adam hukuklaryny depeleýän ors resmileri babatda ýakynda ABŞ-nyň Senatynda kabul edilen kanuna jogäp hökmünde ädilen ädimdigini çak edýärler.


text:
Türkmen hokkeýçileri Minski şäheriniň “Ratomka” sport toplumynda halkara okuw-türgenleşik çärelerine gatnaşar
15-29-njy noýabr aralygynda türkmen hokkeýçileri Belarus Respublikasynyň paýtagty Minski şäheriniň “Ratomka” sport toplumynda halkara okuw-türgenleşik çärelerine gatnaşar. Biziň ildeşlerimiz 2015-nji ýylda geçiriljek halkara ýaryşlaryna, şol sanda Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrundaky bäsleşige taýýarlyk görmek üçin tejribeli belarus tädimçileriniň ýolbaşçylygynda ussatlygyny artdyrarlar.
Soňky ýyllarda ýurdumyzda sportuň gyşky görnüşleri barha ösdürilýär. Türkmen türgenleri gysga döwrüň içinde hokkeý oýnunyň Türkmenistanda uly geljeginiň bardygyny subut etdiler. Muňa halkara derejesinde gazanylýan üstünlikler hem şaýatlyk edýär.
Sport synçylary hokkeý boýunça türkmen mekdebiniň derejesiniň ýokarydygyny we olaryň ýurdumyzyň daşynda geçirilýän halkara ýaryşlarynda hem üstünlik gazanmaga ukyplydygyny belleýärler. Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrundaky bäsleşiklerden başga-da, ýetginjekler ýygyndy toparymyz geljek ýylyň mart aýynda Belarusuň paýtagty Minskide geçiriljek “Altyn şaýba” halkara ýaryşyna, şeýle hem beýleki halkara ýaryşlarynyň birnäçesine gatnaşar.
Если вы заметили ошибку в тексте, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter


text:
Kosowanyň polisiýasy Siriýadaky we Yrakdaky ekstremistleriň hatarynda söweşmekde güman edilýän yslamçy radikallara garşy geçiren uly göwrümli operasiýasynda 40 adamy tussag etdi.
Polisiýanyň metbugat wekili Baki Kelani özüniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda 11-nji awgustda polisiýanyň Kosowanyň çägindäki 60 territoriýada reýd geçirendigini we operasiýalaryň heniz hem dowam edýändigini aýtdy.
Bu reýdler geçirilen mahaly ýaraglar, ok-däriler we partladyjy serişdeler ele salyndy.
Polisiýanyň bu çäresi henize çenli Kosowada şübheli yslamçy söweşijilerine garşy amala aşyrylan iň uly operasiýa diýlip ynanylýar.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, 100 bilen 200 çemesi aralygynda kosowaly etniki alban Siriýadaky we Yrakdaky ekstremistleriň hataryna goşulypdyr.
Polisiýanyň maglumatynda Yrakda we Siriýada azyndan 16 kosowalynyň öldürilendigi habar berilýär.


text:
Beýik geografik açyşlar
XV-XVI asyrlarda Ýewropa täze söwda ỳollarynyň we ỳurtlaryň açylmagy bilen Afrika we Amerikanyň, Aziỳanyň halklary baknalyk sütemine duçar boldylar.
XVI asyrda Günbatar Ýewropada haryty önümlerine bolan islegiň artmagy Ýewropa bilen Gündogaryň ỳurtlarynyň arasyndaky alyş-çalyşy sazlaşdyrỳan pula bolan islegi hem artdyrdy. Pul baỳlygyň esasy görnişine öwrüldi. Sebäbi altyn we kümüş teňňeleri ulanypdyrlar. Olaryň hem köpüsi söwda arkaly Ýewropadan daşary ỳurtlara çykarylỳardy. Ýewropanyň özünde gymmat bahaly metallar ỳeterlik däldi, olar Afrikany baỳ ỳurt diỳip hasap etdiler, orta ỳer deňziniň ỳakasyndaky şäherlerden ỳweropa. Senegal, Nigeriỳa, Gana, Mali Songam ỳaly baỳ döwletler döredi. Bu ỳurtlaryň şäherleri Yslamyň hem medeni merkezleridi. Olar orta ỳer deňziniň üsti bilen altyn çägäni daşary ỳurda çykardylar. Sowdagärleriň berỳän maglumatlaryna görä Afrikanyň altyn çäge zapasy adatdan daşary köp bolupdyr.
Hytaỳ, Hindistan, Hindi-Hytaỳ, Indoneziỳa baỳ ỳurtlar diỳlip, olara käwagyt Hindistan diỳip at berỳärdirler. . Haỳsy ỳerden ỳupek, oňat haryt getirilỳän bolsa, şoňa Hindistan diỳip düşünipdirler. Haçly ỳörişlerden soň Aziỳa döwletleri bilen söwda ösỳär. Sowda ỳolunda ỳerleşen Italiỳanyň Wenesiỳa we Genua ỳaly şäherleri has ösỳär. Ol ỳerlerden hoşomaỳ ysly, nahara lezzet, tagam berỳän ösümlikler, parfimer önümleri. Hindistan, Arabstandan, gündogaryň altyndan ỳasalan şaỳ-sepleri, Hindi, Hytaỳ ỳüpek matalaryna Ýewropada isleg uly bolỳar. Hindistan, Hytaỳ, Yaponiỳa altyn we beỳleki gymmat daşlara baỳ ỳurt hasaplanypdyr.
Wenesiỳaly sowdagär Marko Polo XIII asyrda Hytaỳ we gündogaryň köp ỳurtlarynda bolup öz ỳatlamalarynda bu ỳerde altynyň çenden aşa kändigi barad maglumat berỳär.
Deňiz ỳollarynyň Hytaỳ we Hindistana açylmagyny döwür talap edipdir. Mongol döwletiniň (imperiỳasyndan) dargamagy we osmanlylaryň basyp alyşlary netijesinde bu döwletler bilen sowda gatnaşyklaryny alyp barmak kyn;aşypdyr. Sonuň üçin täze deňiz ỳollaryny tapmak meselesi ỳuze çykypdyr.
Beỳik geografiki açylyşlara gämi gurluşyndaky üstünlikler hem mümkinçilikleri açypdyr.
Portugallar we Ispanlar has kämilleşen gämileri gurupdyrlar. ỳelkenli gämilerde uzak syỳasatlara gidip bilipdirler.
Ýewropanyň deňizde ỳüzüjileri gündogar bilen edilỳan söwdalardan gelỳäň ummasyz köp girdeỳjileri tutuş öz eline almak üçin Aziỳa ỳurtlary bilen gatnaşyk etmeli bolupdyr. Asyrda Ýewropalylar gözlemek üçin baryp görmedik uzak ỳurtlaryna ekspedisiỳalar gurap başlapdyrlar.
Arap söwdagärleri bilen aragatnaşyk edip Portugallar matematika-geografiỳa, kartany öwreniş bilen tanyşypdyrlar. Olar täze gämileri gurupdyrlar ỳelkenli gämillerinden güỳçli süỳşipdir.
XV-XVII asyrdaky Beỳik geografiki açyşlar Ýewropada ilkinji kapitalyň döräp başlamagy bilen hem baglanyşyklydyr.
Täze söwda ỳollarynyň we ỳurtlarynyň açylmagy, täze açylan ỳurtlaryň talanmagy bu işi has hem tizleşdirỳär. Kapitalizmiň (kolonial sistemasynyň) baknaklyk gurluşynyň hem başyny başlaỳar dünỳä bazaryny ỳüze çykarỳar.
Pirineỳ döwletleri bolan Ispaniỳa we portugaliỳa XII asyrda Araplardan öz ỳerlerini gaỳtaryp alanlaryndan soň, XIV-XV asyrlarda Demirgazyk Afrikada araplar bilen urşy dowam etdirỳarler. Şol sepäpli harby ploty güỳçlendirỳärler.
Umuman alsak Beỳik geografiki açyşlar 3 ugur boỳunça alnyp barylỳar.
1. Afrikanyň Günorta daş- töweregi.
2. Günbatara Atlantik ummanynyň üsti bilen.
3. Demirgazyk Ýewropa Polỳar guşagy arkaly.
Portugallaryň açyşlaryda 3 döwre bölünỳär:
1. Döwrüň (1415-1434) Modeỳra we Azor adalary açylỳar.
2. (1434-1487) bu döwrürde esasan söwda we altynyň gözlegine çykylỳar.
3. (1487-1498) hind ỳapyk basseỳin diỳlen ỳalňyň pikir anyklandy.
- Antoşko Ýa. F. “Ýeriň geografiki öwrenilişiniň taryhy.” MDU, 1962.
- Sewerin N.A.” Ýerli barlagçylar we syỳahatlar.” Uçpedgiz, 1956.
- Oskar Eger. “Bütindünỳä taryhy “ 4 tomlyk. Sankt-Peterburg, 1997.


text:
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso we Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça komissary Günter Öttinger ýewropa ýurtlary üçin tebigy gaz howpsuzlygy bilen bagly saparlaryna penşenbe güni Hazaryň günbataryndaky Azerbaýjandan başladylar.
Bakuwda geçirilen gepleşikden soň Ýewrokomissiýanyň prezidenti Žoze Manuel Barroso we Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýew bilelikdäki Janama gol goýdular. Dokumente laýyklykda, geljekde Azerbaýjan Ýewropa gaz akdyrar, Ýewropa bolsa Azerbaýjana öz bazaryny açar.
Gol çekişlikden soň Barroso şeýle diýdi: “Bu örän uly waka. Bu ylalaşyk Hazaryň gazynyň Ýewropa elýeterlidigini tassyklaýar, "Günorta Koridoryň" ýola goýulmagyna şert döredýär. Bu täze ýol ýewropaly sarp edijileriň we biznesleriň energiýa howpsuzlygyny artdyrar”.
Ýewropa Komissiýasynyň energiýa komissary Günter Öttinger bolsa şeýle diýdi: “Indiki onýyllyklarda gaz importynyň artmagy bilen, bizi gaz bilen üpjün etjek täze ýurtlar gerek bolar, bu mesele boýunça beýleki hyzmatdaşlarymyzyň arasynda Azerbaýjanyň roly juda möhüm”.“Günorta Koridor”
Gol goýlan Jarnama laýyklykda, Ýewropa we Azerbaýjan Ýewropanyň gaz bilen üpjün edilmegi üçin zerur bolan infrastrukturany bilelikde dörederler. “Günorta Koridor” birnäçe gaz geçiriji proýektini öz içine alýar. Olaryň arasyna “Nabukko”, ITGI, “Ak akym” we TAP hem girýär.
ÝB Hazaryň gazyny import etmek üçin “Nabukko” proýektini durmuşa geçirmek ugrunda alada edýär. Şol proýekt üçin Azerbaýjandan we Türkmenistandan gaz almak göz öňünde tutulýar. Ýöne bu ugurda olaryň hiç biri bilen häzire çenli ylalaşyk baglaşylmandy.
“Elbetde, biziň esasy maksadymyz Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň “Günorta Koridor”, şol sanda “Nabukko” proýekti boýunça takyk wadalaryny almak” diýip, Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Hazar regionyna saparyndan öň aýdypdy.
Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli resmileriniň Azerbaýjana sapary ýeňil bolmadyk döwre gabat geldi. Çünki Azerbaýjanyň hökümeti birnäçe aýlap Hazardaky “Şah-Deňiz 2” ýangyç ýatagyndan gaz almagy haýsy şirkete berjekdigini kesgitläp bilmän gelýär.
Germaniýanyň DPA agentliginiň ýazmagyna görä, Ýewropa Bileleşigi energiýa importynda Orsýete elgaramalykdan gutulmak üçin “Şah-Deňiz 2” ýatagyndan gaz almak isleýär. Bu ýatakdan her ýylda 15 milliard kubmetr çemesi gaz almak mümkin diýlip, habar berilýär.Indiki duralga Türkmenistan
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barrosonyň indiki duralgasy Hazaryň gündogaryndaky Türkmenistan bolar. Ol ýerde Barroso Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen syýasy ugurlar we energiýa meseleleri boýunça gepleşik geçirer.
Geçen ýylyň noýabr aýynda Türkmenıstanyň wise-premýeri Baýmyrat Hojamuhammedow Aşgabatdaky forumda çykyş edip, Türkmenistanyň Ýewropa her ýylda 40 milliard kubometr tebigy gaz eksport etmek üçin ýörite infrastrukturany taýýarlaýandygyny mälim edipdi.
“Nabukko” konsorsiumynyň başlygy Raýnhard Mitsçek bolsa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Aşgabadyň “Nabukko” bilen hyzmatdaşlyk etmek niýetine gowy baha berdi. Ol Ýewropanyň iri gaz şirketleri türkmen tarapy bilen gepleşiklere başlan bolmaly diýdi.
Barrosonyň we Öttingeriň bu saparlary “Nabukko” proýekti üçin ähmiýetli diýip, “Nabukko” konsorsiumynyň başlygy Raýnhard Mitsçek Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Çünki “Nabukko” ýaly ägirt uly proýekti amala asyrmak üçin syýasatçylaryň hem goldawy zerur”.
Emma, türkmen diplomatik çeşmesiniň “EUObserver” neşirine
aýtmagyna görä, Türkmenistanyň “Nabukko” proýektine nähili goşuljakdygy barada ÝB-de “täze ideýalar” ýok wagty Bileleşigiň resmilerini Aşgabada barmagy Berdimuhamedowda sorag döredýär.
Şol bir wagtyň özünde-de Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Türkmenistana boljak saparyndan hem “käbir oňyn ösüşlere garaşýandygyny” geçen hepde Germaniýanyň DPA habar agentligine aýtdy, emma bu barada anyk maglumat bermedi.


text:
Türkmenleriň gadymdan gelýän esasy däpleriniň biri hem göreş, ýagny toýda bil tutuşyp, pälwanlykda güýç synanyşmak bolup durýar.
Käbir ýerlerde gurnalýan toý-dabalar göreşsiz geçmeýän bolsa, käbir ýaşaýyş ýerleriniň öz pälwanlary bilen meşhurlyk gazanan mahaly hem az däl.
17-nji we 18-nji sentýabrda Türkiýäniň Hataý diýen ýerinde Bütündünýä göreş bäsleşigi 7-nji gezek gurnaldy we oňa 30-a golaý ýurtdan pälwanlar gatnaşdy.
Emma bu ýylky bäsleşikde dünýä türkmenleriniň pälwanlary, owalkylar ýaly, üstünlikli çykyş edip bilmediler.
Türkmen metbugatynda bolsa, Gyrgyzystanyň Çolpanata diýen ýerinde geçirlen 2-nji halkara çarwalar oýunlaryna gatnaşan türkmenistanly pälwanlaryň üstünlikli çykyş edip, 23 medal bilen dolanyp gelendigi aýdylýar.
Ýogsa-da, häzirki globallaşýan dünýäde dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmen pälwanlary durmuşda we iş ýüzünde nähili problemalar bile ýüzbe-ýüz bolýarlar?
Dünýä türkmenleriniň arasynda gadymdan gelýän pälwançylyk häzirki döwürde nähili dowam edýär? Türkmen pälwanlary ýerli, sebitara we halkara bäsleşiklerinde nähili çykyş edýärler?
Azatlyk radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň bu gezekki sany goňşy ýurtlarda ýaşaýan etniki türkmen pälwanlary bilen söhbetdeşlik esasynda taýýarlandy.


text:
Türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan gelýän günlerde Tährana sapar edip, ýokary derejede duşuşyklar tapgyryny geçirer.
Roýters habar gullugy bu saparyň 7-nji aprele planlaşdyrylandygyny ýazýar.
Eýranly deputatlaryň käbiri, Erdoganyň saudlylaryň ýolbaşçylygynda Ýemendäki pitneçilere garşy guralýan harby operasiýany açyk goldanlygy üçin, bu saparyň ýatyrylmagyna çagyrdy.
Bu iki ýurduň berk ykdysady gatnaşyklary bar, Eýran Türkiýäniň ikinji uly gaz üpjünçisi bolup durýar.
Emma soňky ýyllarda, Siriýadaky raýat urşuny togtatmak bilen bagly dürli garaýyşlar zerarly, iki ýurduň arasyndaky diplomatki gatnaşyklar biraz gowşady.


text:
Türkiýäniň goranmak ministri Fikri Işik anna güni Ankarada Türkiýäniň «Haberturk» telekanaly bilen söhbetdeş bolup, 16-njy iýulda öňi alnan harby agdarylyşyk synanyşygyndan soňky wakalar barada gürrüň berdi.
"Türkiýäniň Ýaragly güýçleriniň jemi 162 agzasy, şol sanda üç sany harby ataşe gaçgaklykda, biz olary gözleýäris» diýip, ol aýtdy.
Ministriň sözlerine görä, gözlenilýän harby ataşeleriň üçüsi hem daşary ýurtda. Olaryň biri Türkiýäniň Bosnia-Herzegowinadaky harby ataşesi, beýleki ikisi bolsa Gresiýada harby ataşelik edýän eken. Emma olar Italiýa gaçypdyr diýip, goranmak ministri aýtdy.
«Şeýle-de biz gaçgaklykdaky generallaryň biriniň daşary ýurda gidendigini bilýäris, emma beýlekiler entek Türkiýede diýip çaklaýarys, elbetde, gaçyp çykýançalar» diýip, Fikri Işik sözüniň üstüni ýetirdi.
Şeýle-de ol, agdarylyşyk synanyşygyndan soň, häzire çenli Türkiýäniň Ýaragly güýçleriniň, şol sanda harby polisiýanyň agzalarynyň 3185-siniň işden boşadylandygyny aýtdy.
«Bularyň jemi sany 3185, bu san 151 generaly we admiraly hem öz içine alýar. Kanunçylyk prosesi dowam etdirilýär. Eger zerur bilinse, bu işden aýyrmalar dowam etdirilip bilner» diýip, Işik aýtdy.
Goranmak ministriniň sözlerine görä, Türkiýäniň Harby-howa güýçlerinden 265 pilot işden çykaryldy.
"Türkiýe Daeşe («Yslam döwleti» jeňçi topary) garşy söweşini aýgytlylyk bilen dowam etdirer. Daeş Birleşen Ştatlara we Orsýete garanda Türkiýä has kän wehim salýar» diýip, Fikri Işik Türkiýäniň bu howpy çyny bilen ýok etmek isleýändigini aýtdy.
Şu sebäpden ol Türkiýäniň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa bilen hyzmatdaşlygynyň arasy bölünmezden dowam etdiriljekdigini belledi.
Şu aralykda Türkiýe BMG-niň adam hukuklary boýunça baş resmisiniň Ankaranyň başa barmadyk agdarylyşyk synanyşygyndan soňky öç almalaryny bes etmelidigi barada aýdan sözlerini hem tankyt etdi.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Tanju Bilgiç 13-nji awgustda BMG-niň resmisiniň aýdan sözleri kabul ederlik däl diýdi.
Şeýle-de Bilgiç resmileriň we professionallaryň arasynda geçirilýän arassalaýyşda adam hukuklarynyň bozulýandygyny ret etdi.
BMG-niň adam hukuklary boýunça baş komissary Zeid Ra'ad Al Hussein şu hepde Ankarany 15-nji iýulda başa barmadyk agdarylyşyk synanşygyndan bäri tussag edilenleriň hukuklaryny hormatlamaga çagyrdy.
Türk häkimiýetleri onlarça müň esgeriň, polisiýa ofiseriniň, sudýalaryň, žurnalistleriň we döwlet gullukçylarynyň işini derňeýär.
Günbatar ýaranlary prezident Rejep Taýyp Erdoganyň döwlet agdarylyşygy synanyşygyny arassalaýyş geçirmek we öz häkimiýetini has berkitmek üçin ulanmagyndan alada edýärler.
Erdogan Türkiýäniň Birleşen Ştatlarda ýaşaýan ruhany Fethulla Güleniň guramasyndan dyndyrmak wadasyny berdi. Ol Güleniň howpsuzlyk güýçleriniň, sudlaryň we hökümet gullukçylarynyň hataryna goşulan eýerijilerini döwleti eýelemek üçin dil düwüşmekde we agdarylyşyk synanyşygynda aýyplady.
Gülen bu aýyplamalary ret edýär.


text:
Ýeltsin 2007-nji ýylda ruslaryň arasynda abraýy pese düşende, aradan çykdy. Emma Orsýetiň ilatynyň arasynda kommunistik režimi dargadan adam hökmünde tanalýan Ýeltsiniň abraýy ýuwaş-ýuwaşdan dikelýäne meňzeýär.
Boris Ýeltsiniň ilkinji heýkelini Moskwada-da dikip bolardy. Emma her halda Ural daglarynyň golaýynda ýerleşýän Ýekaterinburg şäherinde dikilen bu heýkel kommunizm režimi dargaly bäri görnükli syýasatça bagyşlanan ilkinji heýkel boldy.
Bu heýkeliň açylyş dabarasynda çykyş eden Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew Ýeltsiniň öz watanyny söýendigini, onuň örän batyrgaý hem aýgytly adam bolandygyny aýtdy. Emma resmi Kreml Ýeltsini häzirki awtoritar režimiň esasyny döreden adam hökmünde taryplasa-da, dünýäniň dürli künjeginde Ýeltsin Orsýete ilkinji bolup, demokratiýany getiren adam hökmünde tanalýar. Göreşde özüni görkezipdi
Lider hökmünde Boris Ýeltsin ilkinji gezek 1991-nji ýylyň awgust aýynda kommunistik režime wepaly bir topar adam tarapyndan köne režimi dikeltmek üçin edilen synanşygyň garşysyna göreşde özüni görkezdi. Şonda, Orsýetiň taryhynyň möhüm pursatynda, Ýeltsiniň özi tankyň üstüne münüp, ildeşlerini reaksion dildüwşüge garşy çykmaga çagyrdy.
Prezident Boris Ýeltsin Russiýa Federasiýasynyň parlamentiniň öňünde çykyş edýär, 19-njy awgust, 1991-nji ýyl.
Şol, 1991-nji ýylyň, soňunda Sowet Soýuzy dargady, Ýeltsin bolsa Orsýetiň ýolbaşçysy hökmünde öňe saýlandy. Onuň prezidentlik döwründe, tä 1999-njy ýylyň ahyryna çenli, Orsýetde gaty çalt depginler bilen reformalar geçirildi. Ýöne soňabaka Ýeltsiniň başga taraplary hem görnüp başlandy. Arak içip, serhoş bolan Ýeltsiniň Berlinde harby orkestre dirižýorlyk edýän pursatynyň wideoýazgysy dünýa metbugatynda peýda boldy.
Prezidentlik wezipesini ýerine ýetiren döwründe Boris Nikolaýewiçiň bäş gezek infarkty başdan geçirendigi aýdylýar. Prezidentligiň ikinji möhletinde köpçüligiň öňüne çykanda, Ýeltsiň käte zordan aýak üstünde durýardy.
1999-njy ýylyň Täze ýyl baýramçylygynda özüniň wezipesinden çekilýändigini yglan edn Ýeltsin halkyna ýüzlenip, otünç sorady: “Men hemme umydyňyzyň başa barmandygy üçin sizden ötünç soraýaryn. Aňsat ýaly görnen käbir zatlaryň gaty agyr bolandygy üçin bagyşlaň diýesim gelýär”.
Şondan soň orsýetlileriň ýarpysyndan gowragynyň Ýeltsine bolan garaýşy negatiw boldy diýip, pikir soralyşyklary geçirmek bilen meşgullanýan garaşsyz “Lewada” merkeziniň beren maglumatlarynda aýdylýar. Häzir bolsa bu ýagdaý ýuwaş-ýuwaşdan özgerýär diýip, bu merkeziň ýolbaşçysy Lew Gudkow belleýär.
Onuň aýtmagyna görä, häzir orsýetlileriň esasan garyp gatlagyndan 35%-niň Ýeltsiniň şahsyýetine we taryhy roluna bolan garaýyşlary oňaýsyz. Şäher ýerlerinde ýaşaýan bilimli-sowatly adamlaryň Ýeltsin baradaky garaýşlarynyň gowy tarapa özgerýändigini Lew Gudkow nygtaýar.Tankytlaýanlar hem bar
Ýeltsiniň tankytçylary onuň saýlan mirasdüşeri Putiniň şaherdäki elitany dargadyp, awtoritar režimi dikeldendigini aýdýarlar. Ýakynda oppozisiýanyň liderleriniň biri Boris Nemtsow Moskwada protest demonstrasiýasyna gatnaşandygy üçin iki hepde türme tussaglygynda saklandy.
Boris Nemtsow Ýeltsiniň döwri barada şeýle diýýär: “Häzir gitdigiçe köp adam 1990-njy ýyllarda bolan azatlygyň, erkinligiň gadyryny bilip başlady. Şol döwürde ykdysady taýdan gaty agyr bolan hem bolsa, ol döwrüň, Putiniň häzirki rehimsiz döwri bilen deňeşdireniňde, öz romantikasy bardy, adamlarda geljege bolan umyt uludy”.
Boris Nemtsow kommunizmden soňky geçiş döwürde Ýeltsiniň düzen hökümetinde ýaş reformaçylaryň biridi. Ol şol döwürde premýer-ministriň birinji orunbasary wezipesini eýeläp, halk arasynda Ýeltsiniň bolup biljek mirasdüşeri hasaplanýardy.
Nemtsow Putiniň häkimiýeti dolandyrmakda gazanan üstünlikleriniň aňyrsynda nebitiň bahasynyň şol döwürde gymmatlamagynyň ýatandygyna köp ruslaryň düşünmeýändigini aýdýar. Ol: “Ýeltsiniň döwründe bolsa dünýa bazarynda nebitiň bahasy gaty pesdi” diýip belleýär.
2000-nji ýylda häkimiýet başyna gelen Wladimir Putin Ýeltsiniň döwründe geçirilen köp reformalary togtatdy. Şonuň üçin Putiniň ýakyn töweregi Ýeltsiniň döwrüni korrupsiýa hem eden-etdilik bilen baglanşdyrýar. Şeýle propaganda iş ýüzünde Putini, hamana, şol bidüzgünçilikleriň soňuna çykyp, ýurda durnuklylygy hem ösüşi getiren adam hökmünde görkezmek üçin ulanylýar.
“Şeýle ýagdaý saklanyp gelýär. Ol propaganda Putiniň awtoritar režimine kanunylyk hem berklik ätiýaçlylygyny berýär. Ýöne häzir gitdigiçe köp adam Putiniň režiminiň durgunlyga getirýändigine düşünýär” diýip, garaşsyz “Lewada” merkeziniň ýolbaşçysy Lew Gudkow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Prezident Boris Ýeltsin GDA-nyň duşuşygynyň öňüsyrasynda, 30-njy dekabr, 1991-nji ýyl.
Dünýäde Boris Ýeltsin demokratik reformalary öňe süren adam hökmünde tanalsa-da, onuň ýolbaşçylyk eden döwri başa barmadyk birnji çeçen urşy bilen hem taryhda galdy. Şeýle hem Ýeltsiniň döwründe döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagy gümürtik ýagdaýda geçirilip, Kremle ýakyn telekeçileriň bikanun baýamagyna ýol açypdy.
Emma, muňa garamazdan, Ýeltsiniň tarapdarlary Putiniň režiminiň korrumpirlenmegi bilen deňeşdireniňde, Ýeltsiniň döwründäki korrupsiýa ujypsyz bolup görünýär diýen pikiri öňe sürýärler. Boris Nemtsow “Ýeltsin taryha Orsýet demokratiýasynyň esasyny tutujy hökmünde girdi. Onuň taryhdaky bu orny geljekde ykrar ediler” diýýär.
Tankytçylaryň pikiriçe, Boris Ýeltsin özüniň mirasdüşeri hökmünde Putini saýlamak bilen 1991-nji ýylda halka beren wadalaryna dönüklik etdi. Ýeltsiniň öňki ýaranlary bolsa onuň şahsy söhbetdeşlikde Putiniň dolandyrmagynda Orsýetiň awtoritar döwlete öwürlendigine özüniň gaty gynanýandygyny aýdandygyny gürrüň berdiler.


text:
14-nji sentýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow medeniýet we bilim ulgamynyň ýolbaşçylary bilen maslahat geçirdi.
«Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň ýaýradan maglumatlarynda habar bermegine görä, bu maslahat medeniýeti, taryh ylmyny ösdürmek, türkmen halkynyň ruhy gymmatlyklarynyň esasynda täze döwlet we jemgyýetçilik ideologiýasyny kemala getirmek meselelerine bagyşlandy.
Umuman aýdanyňda, prezident Berdimuhammedow türkmen arheologlarynyň Türkmenistanyň uzak geçmişiň dowamynda bolan gadymy siwilizasiýanyň mekanydygyny subut etmelidiklerini, taryhçylaryň bolsa türkmeniň gadymdan gelýän hakyky taryhyny ýazmalydygyny, medeniýet işgärleriniň Türkmenistanyň territoriýasyndaky gadymy ýadygärlikleri dikeltmelidigini, klassyky ýazyjy-şahyrlaryň eserlerini, geçmişde ýaşan türkmen akyldarlarynyň filosofik mirasyny öwrenmelidigini, wagyz etmelidigini, bu işleriň ylmy mekdebi ösdürmegiň möhüm ugrudygyny nygtap geçdi.
«Biziň iň täze taryhymyz täze Galkynyş eýýamynda türkmen döwletiniň ideologiýasynyň kemala gelmeginiň zerurlygyny şertlendirýär. Şonuň üçin hem ýaşaýşyň täze filosofiýasyny döretmek onuň (häzirki türkmen döwletiniň ideologiýasynyň) ileri tutulýan ugruna öwrülmelidir. Şol filosofiýa bolsa taryhyň durmuş, medeni, ruhy tejribesini, milli mirasy Türkmenistanyň häzirki ösüşiniň wezipeleri bilen baglanyşdyrmalydyr. Şunuň bilen baglylykda alymlara, pedagoglara, medeniýet işgärlerine, žurnalistlere möhüm orun degişlidir» diýlip, ýurt baştutanynyň 14-nji sentýabrda geçen maslahatda sözlän sözünde aýdylýar.
«Häzir ähli zada gaýtadan garamagyň we hakyky taryhy we arheologik maglumatlaryň, türkmenleriň geçmişiniň inkär edip bolmajak subutnamalarynyň esasynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň düzüminde döredilen, taryh, arheologiýa institutlarynyň, şeýle hem medeniýet we bilim ulgamynyň beýleki edaralarynyň işini täze derejä çykarmagyň wagty ýetdi. Iň täze taryhyň we häzirki zaman döwlet ideologiýasynyň meselelerini hem ylmy taýdan işläp taýýarlamak möhümdir» diýlip, ýene döwlet baştutanynyň maslahatda sözlän sözünde nygtalýar.
Diýmek, ýene taryh täzeçe ýazyljak. Türkmeniň gadymy taryhy şu günki taryha seplenjek.
Biziň pikirimizçe, taryh her döwürde täzeçe ýazylmaly dälmikä diýýäris. Taryh nesillere bolşy ýaly ýetirilmeli. Türkmenistanda taryhy ýazgylar häli-şindi täzelenýär. Ol sowet hökümeti tarapyndan bir dürli ýazyldy. Soňra Nyýazowyň hökümeti tarapyndan ýene bir dürli ýazyldy. Indi ýene täze döwre laýyk ýazyljak. Beýdip, häli-şindi täzeden ýazylyp durulsa, taryh ýoýulýar. Aslynda, hiç bir hökümet geçmiş taryha goşulmaly däl. Hakyky taryhy taryhçy alymlaryň özi ýazýar. Taryhy ýazyp üýtgedip bolmaýar. Ol bolup geçen hakyky waka, fakt. Hakyky wakalary şol döwrüň taryhçylary ýazyp gidipdirler. Indiki taryhçylara ýazylan zady täzeden ýazmak gerek däl, ol faktlary diňe kitap görnüşinde nesillere ýetirmeli.
Taryhy ýadygärlikleri dikeltmek
Taryhy ýadygärlikleri dikeltmek üçin ilki bilen ol ýadygärligiň taryhyny öwrenmeli. Türkmenistanyň territoriýasyndaky taryhy ýadygärlikler esasan kimdir biriniň mazar jaýy bolan gümmezlerden ybarat. Olar bolsa esasan arap basybalyjylaryna degişli. Ýazgylar gümmezleriň aşagynda ýatanyň arap-pars şahsyýetlerine degişliliginden habar berýär. Esasan hem olar dindarlar — din hadymlary, ýagny, türkmen topragyna yslamy ýaýratmaga gelen adamlar. Mysal üçin türkmenleriň zyýarat diýip barýan gümmezleriniň biri bolan — Seýit Jemal ed-diniň ýadygärligi hakda şulary aýdyp bolar — ýagny, Seýit Jemal ed-din baý, söwdagär adam bolupdyr. Ol öz kakasy ýogalanda, kakasynyň mazarynyň üstüne ullakan gümmez galdyrdýar. «Seýit Jemal ed-diniň ýadygärligi» diýlip atlandyrylýan aramgähde onuň özi däl-de, kakasy ýatyr. Taryhy ýadygärlikler hökmünde beýle ýadygärlikleri dikeltmek islegi — zerurlygy bar bolsa, ol ýadygärlikler dikeldilse-de bolar. Gökdepe galasyny, Nusaý galasyny, Soltan Sanjaryň galasyny, Köneürgençdäki ýadygärlikleri restowrasiýa etse-de bolar.
«Biziň eýýamymyzdan öňki üçünji müňýyllykdan başlap Marguş, Altyndepe, Parfiýa, Köneürgenç we beýlekiler ýaly gadymy türkmen döwletleri kemala gelip başlady» diýlip, ýurduň prezidentiniň maslahatda sözlän sözlerinde nygtalýandygyny «Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň ýaýradan maglumatlarynda aýdylýar.
Diýmek, biziň eramyzdan öňki üçünji müňýyllyk… Bu döwürde «türkmen» diýen söz ýok. «Türkmen» diýen söz, taryhy maglumatlara görä, hatda biziň eramyzyň on bäşinji asyrynda-da gabat gelenok. Taryhy maglumatlara görä, Nusaý şäheri bir döwürde ahemenilere, bir döwürde parfiýalylara, bir döwürde Aleksandr Makedonskä, bir döwürde pars patyşalary bolan — sasanlar patyşalary Bähram Gura, Ýezdegerde, Guştaspa, Eşkanylar (rusça—arşakidler) dinastiýasyna, soňra Eýranyň Horasan welaýatyna degişli bolan.
Umuman alanyňda, dünýäniň ähli ýurtlarynyň-da bolşy ýaly, türkmenleriň häzirki ýaşaýan topragy gadymy döwürde dünýäniň basybalyjylarynyň ençemeleriniň at toýnagynyň torç eden mekanydyr. Muny gadymy döwürde belli bir ýurduňkydy diýip aýdyp bolmaýar. Häzirki Marynyň taryhy-da şeýle. Gadymyýetde «Merw, Marguş, Margiana» diýen ýaly atlandyrylan Mary topragy bir gün sefewileriň gol astynda bolýar, bir gün samanileriň, ýene bir gün ony seljuklar bilen oguzlar alýar, bir gün ilhanylar bilen teýmuriler alýar. Geçmişde Merw hem Horasan welaýatynyň territoriýasyna degişli bolýar. Hatda ol köp pars şalarynyň paýtagty bolýar. Pars patyşalarynyň iň soňky şasy Ýezdeger bin Şähriýar Maryda öldürilýär. Türkmenleriň aňyrsy hasaplanýan seljuklar bilen oguzlar hem ol döwürlerde «Türkmen döwleti» hasaplanmaýar. Olar taýpa hökmünde hereket edýärler.
Köneürgenç hem gadymyýetde Horezm welaýatyna degişli bolup, mamunlara, Horezm şalara, horezm şasyna degişli paýtagt bolýar. Bir günem Köneürgenji araplar basyp alyp, oňa «jorjanj», «jorjaniýe» diýýärler.
«Taryhy bilimiň ýaş nesli watançylyk ruhunda terbiýelemekde we raýatlarymyza taryhy öwretmekde, şeýle hem bütin dünýäde biziň ýurdumyz baradaky taryhy bilimleri wagyz etmekde möhüm orun eýeleýändigini nazara almak bilen, akademiki ylmyň wekilleriniň, orta we ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlarynyň, arhiw we kitaphana işgärleriniň, muzeý işini öwrenijileriň we publisistleriň tagallalaryny birleşdirmek zerurdyr» diýlip, döwlet baştutanynyň maslahatda sözlän sözünde ýene aýdylýar.
Bu zatlary edip bolsa — taryh halka hakykylygy bilen ýetirilse, oňa ýetesi zat ýok. Ýöne hiç bir sözi başga halkdan geçdi diýmegem gadagan edilýän ýurtda şäherleriň öň başga biriniňki bolanlygy hakdaky hakykat ýazdyrylarmyka?!
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň geljekki saýlawlarda prezidentlik üçin bäsleşjek kandidatlar bilen saýlawçylaryň duşuşyklary ýurduň dürli regionlarynda dowam edýär.
Şu gün Ahal welaýatynda Ýarmuhammet Orazgulyýewyň, Balkan welaýatynda Saparmyrat Batyrowyň, Daşoguz welaýatynda Esendurdy Gaýypowyň, Lebap welaýatynda Annageldi Ýazmyradowyň, Mary welaýatynda Gurbanmämmet Mollaniýazowyň öz saýlaw programmalary bilen saýlawçylaryň öňünde çykyş edýändikleri habar berildi.
Türkmenistan 12-nji fewralda geçiriljek prezidentlik saýlawlary üçin jemi sekiz kandidat resmi hasaba alyndy.


text:
Taryhyň dürli döwürlerinde dünýäniň dürli ýerine ýaýran türkmenler bar. Olaryň käbiri bilinýän bolsa, olaryň arasynda bilinmeýänler hem bar. Şu wagt Pakistanda Haripur şäheriniň arassaçylyk işlerine seredýän bir türk firmanyň kömekçi müdüri bolup işleýän, asly Owganystan türkmenlerinden bolan Nurylla Döwletgeldi Pakistana Babyrşa we Mahmut Gaznawy bilen gaty gadymy döwürlerde göçüp gelen türkmenler bilen baglanşykly Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüňler berdi.
Azatlyk Radiosy: Nurulla Döwletgeldi siz Pakistanyň haýsy şäherinde ýaşaýarsyňyz?
Nurulla Döwletgeldi
Nurulla Döwletgeldi:
Men Pakistanyň Haripur şäherinde ýaşaýaryn. Nahur şäheriniň arassaçylygyna seredýän bir türk firmasynda kömekçi müdür bolup işleýärin. Firmamyz şäheriň arassaçylygyna, tämizligine seredýär we şol ugurda hyzmat berýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň şäheriňizde näçeräk Türkmen ýaşaýar?
Nurulla Döwletgeldi:
Pakistanda bizden togsan müň Türkmen ýaşaýan bolsa, şondan on iki müňi biziň şäherimizde ýaşaýar.
Azatlyk Radiosy: Siziň Türkmenleriňiziň ýaşaýşy nähili? Öz Türkmenleriňiziň ýaşaýşyna nähili baha berýäň?
Nurulla Döwletgeldi:
Biziň Türkmenlerimiziň ýaşaýyş ýagdaýy gynansagam dünýä standartlaryndan gaty aşakda.
Azatlyk Radiosy: Siz nirede okap, bilim aldyňyz?
Nurulla Döwletgeldi:
Men Pakistan mekdeplerinde okap, bilim aldym. Soň uniwersitetde edara dolandyrylşygy bölümini okadym.
Azatlyk Radiosy: Pakistanda Türkmenleriň öz mekdepleri barmy? Türkmenlerimiziň okuw ýagdaýlary nähili?
Döwletgeldi pakistanly çagalar bilen
Nurulla Döwletgeldi:
Türkmenler öz oglan-gyzlaryna gadymy Türkmen kitaplaryny okadýarlar. Dillerini we taryhlaryny ýitirmez ýaly Magtymguly ýaly Türkmeniň ägirtleriniň kitaplaryny okadýarlar. Onuň ýany bilen täze döwrebap bilimleri hem okaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Pakistandan daşardaky beýleki dünýä Türkmenleri bilen gatnaşyklaryňyz nähili?
Nurulla Döwletgeldi:
Eyrana gidenimde Eýran Türkmenleri bilen görüşdim. Olaryň ýagdaýlary köp ýagşy ekeni. Pakistanda Babyrşa we Soltan Mahmut Gaznawy bilen gadymy Türkmenler bilen görüşýärin. Emma olar dillerini ýitiripdirler. Ýöne özleriniň Türkmendigini bilýärler. Öz ata-babalarynyň nireden gelendigini bilýärler.
Azatlyk Radiosy: Şol Babyrşa we Mahmut Gaznawy bilen gadymy döwürde Pakistana ornaşan Türkmenler, soňky wagtlarda gelen siziň ýaly Türkmenler bilen gabatlaşan mahaly nähili duýgylary başdan geçirýärler?
Döwletgeldi pakistanly harby bilen
Nurulla Döwletgeldi
: Öz Türkmenleri bilen gürleşenine gaty hoşal bolýarlar. Biz Türkmençe gürlän mahalymyz gulak asyp diňleýärler we Türkmençe gepleýänleri diňlemekligi gaty halaýarlar. Olar Türkmen dilinden başga hemme ýagdaýdan habardar.
Azatlyk Radiosy: Özüňiz şol gadymy Türkmenlere bririnji gezek gabat geleniňizde nähili pikirdir-duýgular döredi?
Nurulla Döwletgeldi:
Olaryň bu ýere nädip gelendigi, näme iş bilen gyzyklanýandyklary derrew mende gyzyklanma döretdi.
Azatlyk Radiosy: Siziň aslyňyz Owganystana, ol ýerdenem Pakistana geçen Türkmenlerden. Şol Owganystandaky we Türkmenistandaky Türkmenler bilen gatnaşygyňyz barmy?
Nurulla Döwletgeldi:
Türkmenistanda, Owganystanda we hut Pakistanyň özünde daýy-ýegenlerimiz bar. Şolar bilen gatnaşyp durus. Türkmenistandan gezmäge gidip-gelip duranlar ýegenlerimizden bar.
Azatlyk Radiosy: “Pakistan mekdeplerinde okadym, Türkmen mekdeplerinde okamadym” diýdiňiz söhbetdeşligimiziň başynda. Munuň sebäbi näme?
Nurulla Döwletgeldi (sagda)
Nurulla Döwletgeldi
: Türkmen mekdepleri täze tehnologiýaly bilimlerden uzak bolansoň olarda okamadym.
Azatlyk Radiosy
: Özüňiz ýaly Pakistanda ýaşap ýören Türkmen ýaşlarynyň bilim derejeleri we durmuşda oýnaýan rollary barada maglumat berseňiz?
Nurulla Döwletgeldi:
Pakistanda ýaşaýan Türkmen ýigitleriniň ýüzden ýetmiş-segsen bölegi okuwsyz. Diňe galan ýüzden otuz bölek okap bilýär. Galanlary güzerany, durmuşy gowy bolmany üçin mejbury ýagdaýda işleýärler. Şol sebäpdenem okuwa gidip bilmeýärler.
Azatlyk Radiosy: Pakistanda töweregiňizde ýaşaýan Türkmenler güzeranyny nähili aýlaýar, nähili işler bilen meşgullanýarlar?
Nurulla Döwletgeldi:
Güzeranlaryny haly dokap, halyçylyk bilen meşgullanmaklyk bilen aýlaýarlar. Pakistan Türkmenleriniň ýüzden togsan bäş bölegi halyçylyk we haly bilen baglanşykly işlerde işleýärler, ynha şeýdip güzeran görýärler.
Azatlyk Radiosy: Dünýä Türkmenlerine aýtsam diýip ýören sözleriň barmy?
Nurulla Döwletgeldi:
Hawa, bar. Dünýäniň niresinde ýaşaýan bolsalar hem öz dillerini we däplerini saklamaklaryny isleýärin.


text:
Şu gün peruwly ýazyjy Mario Wargas Lloza edebiýat boýunça Nobel baýragyna mynasyp boldy.
Şwed akademiýasy 74 ýaşly ýazyja bu baýragyň «häkimiýet gurluşlary babatdaky kartografiýasy, şeýle hem göreşiji şahsyýetleriň, pitnäniň hem-de ýeňlişiň aýdyň obrazlaryny janlandyrandygy üçin berlendigini» aýtdy.
Mario Wargas Lloza «Ahyrzmandaky uruş», «Julia daýza we kinossenariýaçy», «Kasedraldaky söhbet» atly giňden terjime edilen romanlaryň awtorydyr.
Ol 1990-njy ýylda Peruwda prezident saýlawlarynda bäsleşige çykypdy we Alberto Fujimoriden ýeňlipdi.


text:
AIW – adamyň immun ulgamyny şikeslendirýän wirusy aňlatmasynyň gysgaltmasydyr. Bu wirus adam bedeniniň immun ulgamyny weýran edip, onuň kesel ýaýradyjy ýokançlyklara garşy göreşmek ukybynyň ýitirilmegine getirýär we bedende dürli ýokanç keselleriň ýüze çykmagyna şert döredýär. AIW bilen kesellän adama, sagdyn adam üçin howpsuz bolup durýan ýokançlyklar hem örän ýeňil ýokuşyp, keseliň döremegine getirýär.
AIW ýokuşan adamy AIW-ýokançly ýa-da AIW-pozitiw diýip atlandyrýarlar.
Geliň, AIDS (rus. SPID) barada has ýygy ýüze çykýan soraglaryň üstünde durup geçeliň.
AIW nädip ýokuşýar?
Adamyň immun ýetmezçiligine getirýän wirusy diňe adamdan adama ýokuşýar.
AIW ýokuşan adamyň ganynda, dölünde, jyns agzalaryndan bölünip çykýan suwuklyklarynda, ene süýdünde wirus köp mukdarda duş gelýär. Şeýle bolsa-da, keseliň başynda alamatlar ýüze çykman hem biler. Köplenç AIW ýokuşan adam keselländiginden bihabar bolup, töweregindäkiler üçin howpludygyny hem aňmaýar.
AIW sagdyn adamyň bedenine wirus saklaýan ganyň, bölünip çykýan suwuklyklaryň, dölüň, ene süýdüniň üsti bilen geçýär. Ýokuşma esasan bu beden suwuklyklarynyň deridäki we agyz boşlugyndaky şikeslenmeler, jyns agzalary bilen galtaşmasy netijesinde bolup geçýär.
Töwekgellik toparlary.
Häzirki döwre çenli gomoseksual gatnaşyklaryndaky adamlar esasy töwekgellik topary hasaplanýardy. Emma soňky iki-üç ýylyň içinde geçirilen barlaglaryň netijeleri, sanjym arkaly neşe serişdelerini ulanýanlarda we jelepçilik bilen meşgullanýan aýallarda hem AIW-iň ýokuşmasynyň derejesiniň ýokarydygyny görkezdi. Şu toparlara degişli adamlar bilen jyns gatnaşyklarynda bolup, AIW bilen keselleýänleriň derejesi artýar.
AIW ganyň üsti bilen nädip ýokuşýar?
AIW-y ýokuşan adamyň gany sagdyn adamyň ganyna dürli ýollar arkaly düşýär:
1. AIW saklaýan gan goýberilende. Häzirki döwürde näsäglara goýbermäge niýetlenen gan AIW –a degişli antitela öýjüklerine barlanylýar. Emma AIW ýokuşan donoryň (gan tabşyrýanyň) ganynda 3-6 aýyň dowamynda wirusa degişli antitelalaryň ýüze çykmaýandygyny unutmaly däldir. Şeýle ýagdaýlarda gan eýýäm wirus bilen ýokuşan bolýar;
2. Neşe serişdelerini damardan goýbermek üçin bir, umumy iňňe, şpris we beýleki serişdeler ulanylanda;
3. Göwrelilik döwründe ýa-da çaga doglanda, AIW göterýän enäniň gany çagasyna geçende;
4. AIW ýokuşan adamyň döli ýa-da jyns agzalaryndan bölünip çykýan suwuklyklar bilen galtaşylanda. Jyns gatnaşyklarynda prezerwatiw ulanylmadyk ýagdaýynda, AIW sähelçe şikeslenmäniň ýa-da açyk ýaranyň üsti bilen aňsat ýokuşýar;
5. AIW saklaýan ene süýdi bilen emdirilýän çaga
Peşewde, täretde, tüýkülikde, gözýaşlarda we derde AIW örän az mukdarda bolýar we sag adama ýokuşmaýar. Emma olarda gan gatyşygy bar bolsa, AIW ýokuşyp bilýär.
Birek-birek bilen elleşilende, öpüşmede, owkalamada, bir ýorgan-düşek ulanylanda, bir gapdan iýilip-içilende, üsgürmede, asgyrmada, çybyn çakanda we bir hajathana girilende AIW ýokuşmaýar.
AIW ýokuşan adama donor bolmak gadagan. Olara dine bir gany däl-de, eýsem beýleki agzalary, süňk ýiligini we döli tabşyrmak gadagandyr.
AIW ýokuşandan soň nämeler bolup geçýär?
AIW ýokuşan adamy AIDS keseli bilen kesellän hasaplamak bolmaz. AIDS ortaça 10-12 ýyldan döräp bilýär.
Başda adam hiç zady duýman biler. AIW ýokuşandan birnäçe hepde soň, adamda adaty dümewiň alamatlary ýüze çykýar: gyzgynyň ýokarlanmagy, deridäki örgün, limfa düwünleriniň ulalmagy, içgeçme. AIW ýokuşandan ençeme ýyl soň hem adam özüni oňat duýup bilýär. Bu alamatlar keseliň gizlin geçýän tapgyryny düzýär. Emma keseliň bu tapgyrynda bedende hiç bir üýtgeşmeler bolup geçmeýär diýmek bolmaz. Bedene haýsy-da bolsa bir kesel dörediji ýokançlyk (şol sanda AIW) düşende, immun ulgamy oňa garşy hereket edip başlaýar. Ol şol kesel dörediji wirusy ýok etmäge ýa-da ony howpsuzlandyrmaga synanyşýar. Immun ulgamy ýörite antitela bedenjiklerini işläp çykarýar. Antitelalar keseliň sebäpkärini basyp, ony ýok etmäge ýardam berýärler. Ondan başga-da, ganda saklanýan ýörite ak öýjükleri (limfositler) kesel döredijä garşy göreşip başlaýarlar. Gynansak-da, AIW bilen göreşmekde bu hadysalar ýeterlik däl. Immun ulgamy AIW-i ýok edip bilmeýär. AIW bolsa öz gezeginde, ýuwaş-ýuwaşdan immun ulgamyny weýran edýär.
AIW-i ýüze çykarýan barlaglar.
AIW degişli antitelalaryň ganda bardygyny anyklamak üçin geçirilýän barlaga AIW-test diýilýär. AIW saklaýan ganda emele gelen antitelalary diňe ganyň ýörite barlaglary arkaly anyklamak bolýar. Ganda antitelalar bar bolsa, adam AIW ýokuşan ýa-da AIW-seropozitiw hasaplanylýar.
Ýörite barlaglaryň kömegi bilen bedeniň immun ulgamynyň ýagdaýy barada hem maglumat almak bolýar. Ulgamyň sazlaşykly işi üçin T-limfositleriň (CD4 limfositleri) orny uludyr. Adatça olar ganda köp saklanyp, AIW saklaýan näsaglarda olaryň mukdary kem-kemden peselýär. T-limfositleriň mukdaryny kesgitläp, lukman immun ulgamyň näderejede gowşandygy barada maglumat alýar. Ganyň 1ml-de. limfositleriň 200-den az bolmagy AIDS keseliniň döränliginiň alamaty höküminde kabul edlýär.
AIDS name?
Wirus ýuwaş-ýuwaşdan adamyň immun ulgamyny weýran edýär, bedeniň dürli ýokançlyklara garşylyk görkezmek ukybyny peseldýär. Hut şol sebäpli hem, AIW-y ýokuşan adama, sagdyn adama ýokuşmajak keseller aňsatlyk bilen ýokuşýar. Şeýle keselleriň mysaly höküminde pnewmosistaly öýken sowuklamasy, kömelekli ýokançlyklaryň utgaşykly zeperlendirmesi, Kapoşiniň sarkomasy, limfomalar, bedeniň uçukly zeperlenmesi, sitomegalowirusyň beýnini, öýkeni, iýmit-siňdiriş ulgamyny zeperlendirmegi ýaly, sag adamda seýrek duş gelýän keselleri bellemek bolar. Diýmek, immun ulgamynyň işiniň gowşanlygy sebäpli ýokanç keselleriň we howply täze döremeleriň dürli utgaşmasy dörände, AIDS keseliniň ýüze çykandygy barada aýtmak bolar.
AIW garşy bejergi.
Gynansak hem, kesele garşy şu güne çenli has ýokary netijeli derman serişdesi tapylanok.
AIW-i bejermek üçin şu serişdeleriň utgaşmasy ulanylýar:
1. Wirusa, onuň ýaşaýyş döwürlerine, ýaýramazlygyna gönüden-göni täsir edýän serişdeler (wirusa garşy derman serişdeler);
2. Immun ulgamynyň gowşaklygy sebäpli ýokuşan kesellere garşy derman serişdeler;
3. Keselleriň öňüni almak üçin ulanylýan serişdeler.
AIW ýokuşan näsägyň bejergisi AIDS döremezinden has ir başlanýar. Wagtynda bejergä girişilende, näsagyň özüni duýuşy gowulaşýar, beýleki keselleriň ýokuşmagynyň öňi alynýar.
Wirusa garşy serişdeler.
AIW-iň köpelşini haýalladýan derman serişdeleri örän köp. Emma olaryň haýsy hem bolsa biriniň ýekelikde ulanylmagy täsirli bolmaýar. Wirus oňa öwrenişýär we duýgurlygyny ýitirýär. Şol sebäpli hem derman serişdelerini utgaşdyryp ulanmak, wirusyň durnuklylygyny has pese düşürýär. Bejerginiň bu görnüşine wirusa garşy utgaşdyrylan bejergi diýilýär. AIW|AIDS-iň bežergisi üçin ulanylýan wirusa garşy serişdeleriň içinde zidowudin, stawudin, gansiklowir, foskarnet, pitonawir, indinawir, newirapin, nelfinawir dermanlary bellemek bolar.
Häzirki wagtda täze bejeriş usullaryň we derman serişdeleriniň gözlegleri dowam edýär. Geljekde bu wirusa garşy ýokary täsirli derman serişdeleriniň dörediljegine şübhe ýokdur.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Owganystan prezidentlik saýlawlarynyň 7-nji noýabrda geçiriljek ikinji tapgyryna taýýarlyk görýärkä, ýurduň şu çaka çenli parahat hasaplanan demirgazyk böleklerinde howpsuzlygyň gowşaýanlygy we bu ýerde talyplaryň aktiwleşýänligi habar berilýär.
Gunduz welaýatynyň ilatynyň 40%-ni puştunlar emele getirýär, ýerli halkyň uly bir bölegi bolsa täjiklerden, türkmenlerden we özbeklerden ybarat.
Owganystanyň Türkmenistan bilen aradaky serhede golaý böleklerindäki ýagdaý barada owganystanly Abdylla Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Demirgazyk Owganystanyň Gunduz we Baglan welaýatlarynda talyplar ýerleşdi. Şol ýerlerde çeçenistanly we özbegistanly terroristleriň hem bardygy aýdylýar. Owganystanyň Farab welaýatynda hem talyp toparlary köp ýerleşip, Bathyz welaýaty hem talyplaryň gözegçiligindemiş”.
Bathyz welaýaty Türkmenistanyň serhedine golaý ýerde ýerleşýär.
Merkezi Aziýa boýunça analitik we taryh ylymlarynyň doktory Artýom Ulunýan soňky döwürde talyplaryň ýurduň demirgazygyndaky hereketlerini “Talybanyň” ýurduň çägindäki umumy aktiwligi bilen baglanyşdyrdy we ýurtda dowam edýän saýlawlar prosesinde talyplaryň ýurduň içerki syýasy durmuşynda rol oýnamaga çalyşýanlygyny belledi.
Owgan serhedinden Türkmenistana nähili howp abanýar?
Artýom Ulunýan talyplarda Merkezi Aziýa döwletlerine we, hususan-da, Türkmenistana tarap öz hereketlerini ýaýbaňlandyrmak niýetiň bardygyna şübhe bildirýär: “Bu toparyň Owganystanyň we Pakistanyň çäginden daşary hereket etmäge ukypsyzlygyna ynanýaryn. Olar muňa gyzyklanma hem bildirmeýärler. Talyplar diňe taryhy Owganystanyň giňişliginde öz kontrollygyny dikeltmäge ukyply we häzirki wagtda bu hereketiň şol çägiň içinde ýaýbaňlanmagy barada gürrüň gidýär” diýip, A.Ulunýan aýtdy.
Öz nobatynda Merkezi Aziýa boýunça bilermen Sanobar Şermatowa soňky döwürde Owganystandaky dartgynlylygyň güýçlenmegi sebäpli Özbegistanyň we Täjigistanyň käbir problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolup başlanlygyny belledi. Ekspertiň pikirine görä, Owganystana halkara ýükleri aşyrmak bilen bagly kynçylyklardan daşgary, ýaragly toparlaryň Merkezi Aziýada peýda bolmagy bilen bagly wakalar hem köpeldi. Şol bir wagtda-da “Talyban” hereketiniň öz täsirini Merkezi Aziýa ýaýratmak barada yglan etmeýänligini Sanobar Şermatowa hem belledi.
Bilermen Owganystandaky ýagdaýlaryň Türkmenistana ýetirip biljek täsiri barada şeýle diýdi: “Türkmenistan ABŞ we NATO güýçleri bilen ýük aşyrmak boýunça giňişleýin ylalaşyklary baglaşmandy. Diňe ýangyç üpjünçiligi boýunça ylalaşyk bar. Bu-da howa arkaly amala aşyrylýar. Şonuň üçin Owganystandaky dartgynlylyk türkmen-owgan serhedindäki operatiw ýagdaýa täsir ýetirer diýip, pikir etmeýärin. Harby toparlaryň ýa talyplar toparynyň Türkmenistanyň serhedinden geçmeginiň şanslary hem örän pes”.
Sanobar Şermatowanyň pikirine görä, häzirki wagtda türkmen-owgan serhedine abanýan esasy howp neşe gaçakçylygyna bagly bolup galýar.
Türkmenistanyň Owganystan bilen 744 kilometrlik umumy serhedi bar. Türkmenistanyň bu serhedini goramak ukybyna Artýom Ulunýan şeýle baha berýär: “Ýurduň häzirki mümkinçiliklerinden ugur alnanda, ol öz serhedine islendik basyşlara garşy durmaga ukyply. Emma “Talyban” ýa-da şoňa meňzeş haýsy-da bolsa başga bir toparyň Türkmenistana tarap hereket etmejeklerine olaryň ähli ünslerini Owganystanyň içindäki maksatlaryna gönükdirýändikleri hem güwä geçýär. Üstesine talyplar ýurduň daşyna gadam basmaga synanyşan ýagdaýynda bu Ýewro-Atlantik güýçleriniň olara garşy çäreleriniň güýçlenmegine itergi berer. Türkmenistana şeýle ýardamyň beriljegi bolsa şübhesiz” diýip, Merkezi Aziýa boýunça bilermen aýtdy.
Türkmen tarapyna halkara goldawy
2007-nji ýylyň awgust aýynda Türkmenistanyň Owganystan bilen serhedinde ýerleşýän Ymamnazarda ABŞ we BMG tarapyndan maliýeleşdirilen täze Türkmen serhet geçiş nokady açylypdy.
Döwrebap enjamlar bilen gurlan şol serhet geçiş nokady diňe neşe serişdeleriniň dälde, eýsem köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň, adamlaryň we kontrabandanyň bikanun dolanşygyna bökdenç bolar diýlip ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň resmi beýanatynda aýdyldy.
Şol desga üçin ABŞ hökümeti 1.8 million dollar we Birleşen Milletler Guramasy bolsa 650 müň ABŞ dollaryny harç etdi.
“Ymamnazar” serhet geçelgesi Merkezi Aziya sebitinde neşe serişdelere garşy göreş boýunça ABŞ-nyn Merkezi serkerdeliginin strategiýasynyň çäginde Türkmenistanda bina edilen serhet geçelgeleriniň ikinjisi bolupdy.
Şu aýyň 13-ne, türkmen-owgan serhedindäki “Ymamnazar” serhet geçiş nokadynda ÝHHG tarapyndan gurnalan 15 günlik türgenleşdiriş programmasy hem öz işine başlady we muňa Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň 12 sany ofiseri gatnaşýar.
Regiondaky neşe gaçakçylygyna garşy göreş tagallalary esasynda ÝHHG tarapyndan gurnalan bu çäräni, gözegçilik we aňtaw usullary boýunça iki sany halkara eksperti alyp barýar.
Hyzmatdaşlyk boýunça ÝHHG-niň partnýory bolan Ýaponiýa tarapyndan maliýeleşdirilýän bu proýekt iki tapgyrdan ybarat bolup, Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugyndan jemi 24 işgär gatnaşar.


text:
Belarus Orsýetiň gazprom kompaniýasyna bolan bergisiniň ählisini tölänligini we Moskwa Belarusyň üsti bilen Ýewropa akdyrýan gazy boýunça bergisini penşenbe gününe çenli tölemese, bu gazyň kesiljekdigini aýdyp, duýduruş berdi.
Belarusyň premýer-ministriniň orunbasary Uladimer Siýamaşka Minskiniň gaz boýunça bergisi bilen bagly Orsýete 187 million dollar tölenenligini belläp, eger Moskwa bu ýurduň üsti bilen Ýewropa akdyrýan gazynyň tranzit tölegi bilen bagly penşenbe güne çenli 260 million dollar bergisini tölemese, bu gazyň kesiljekdigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde Orsýetiň Gazprom kompaniýasynyň ýolbaşçysy Alekseý Miller çarşenbe güni eden çykyşynda şol günden başlap Belarusa akdyrylýan gazyň 60% azaldyljakdygyny aýtdy.
“Belarusyň üsti bilen Ýewropa akdyrylýan gaz öňküsi ýaly dowam edýär. Rus gazyndan peýdalanýan ýewropaly müşderilerimiz haýsydyr problema bilen ýüzbe-ýüz däl” diýip, Alekseý Miller aýtdy.
Emma Litwanyň gaz kompaniýasy Belarusyň üsti bilen bu ýurda we Orsýetiň Kaliningrad regionyna akdyrylýan gazyň 30% azalanlygyny habar berdi.


text:
Eýranyň öňki prezidenti Akbar Haşemi Rafsanjani özüniň Siriýanyň režimini öz halkyna garşy himiki ýaraglary ulanmakda aýyplandygy barada aýdylýanlary ret etdi.
Rafsanjani şenbe güni öz adyndan ýaýradylan sözleriň esassyzdygyny aýtdy. Ol bu sözleriň günbatar metbugatynda ýalňyş ulanylandygyny we täze intrigalara esas bolandygyny hem sözüne goşdy.
Şeýle-de ol Birleşen Ştatlaryň, himiki ýarag ulandy diýip, Siriýanyň hökümetine garşy harby zarba urmak planlaryny ýazgaryp çykyş etdi.
Duşenbe güni internetde goýlan wideo Rafsanjaniniň geçen hepde Mazandaranda eden çykyşyny görkezýär.
Ol şol çykyşynda "Adamlar öz hökümetleri tarapyndan himiki hüjüme sezewar edilýär, ýene-de amerikan bombasynyň düşmegine garaşmaly" diýýär.
Eýranyň daşary işler ministrligi Rafsanjaniniň hakyky aýdan sözleriniň ýoýulandygyny aýdýar.


text:
Aşgabat şäherinde dörän ençeme täze binalar ýaşaýyş jaýlaryň ýerinde guruldy. Şonda adamlar oturan ýerlerinden mejbury göçürildiler. Ýurtda ägirt uly gurluşyklaryň alnyp barylýan döwründe bu ýagdaý ýurduň beýleki ýerlerinde-de gaýtalanýar. Şu sebäpli ýurduň häkimiýetleri paýtagtyň görküni täzelemeklige gönükdirilen gurluşyk syýasatyny ýöredýärkä, ýerli ýaşaýjylar gurluşyk planlarynyň öz durmuşyna ýetirip biljek täsirinden howatyrlanýarlar.
Şu günler Aşgabadyň ýaşaýjylaryny nämeler aladalandyrýar?
Aşgabadyň ýaşaýjysy we graždan aktiwisti Natalýa Şabuns Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Öz jaýlaryny satmak isleýän adamlar käte satyp bilmeýärler. Sebäbi Aşgabady doly täzeden gurmak boýunça plan bar diýen gürrüňler häzirki wagtda ýaýrap barýar.
9-njy mikroraýonyň ýaşaýjylarynyň 2017-nji ýyla çenli häzirki oturan jaýlaryndan göçüriljekdigi barada maglumatlar bar. Şeýle gürrüňler 30-njy mikroraýonda hem edilýär. Ýakyn wagtda Howdan (Guruhowdan) raýonynda bäş gatly jaýlaryň ýykyljakdygy, adamlara bolsa Mir-7 mikroraýona golaý ýerden jaý berilmeginiň ähtimaldygy barada hem giňden gürrüň edilýär.
Men Mir-2 mikroraýonda ýaşaýaryn. Soňky günlerde bu mikroraýonda ýerleşýän, [ýagny häzirki wagtda] gurulýan Olimpiýa şäherçesiniň garşysyndaky, bäş gatly we hatda dokuz gatly jaýlary ýykmak boýunça planyň bardygy baradaky gürrüňler aladalanmalary hasam güýçlendirdi. Bu şeýle bolsa, akyl-paýhasa ters gelýän bir zat bolardy. Sebäbi hut şu jaýlar tutuş Aşgabat boýunça seýsmiki taýdan iň berk jaýlar hasaplanýar.
Häzirlikçe bu barada diňe il içinde gürrüň edilýär. Aýratynam soňky iki hepdäniň dowamynda adamlar örän aladaly. Bu ýagdaýda öň hyrydarlary köp bolan jaýlar indi satylmaýar.
Men aýdylýan bu zatlaryň durmuşa geçirilmejegine umyt baglaýaryn. Sebäbi abat we berk jaýlary ýykmak akyl-paýhasa hiç bir tarapdan gabat gelmejek zat bolardy. Aşgabatda, ýykylyp täzeden guruljak bolsa, köne, çagşan jaýly ýerler-de köp. Ýykyljak diýlip gürrüňi edilýän mikroraýony bolsa täze diýip atlandyrmak-da mümkin. Arhitekturasy gowy jaýlar üçin 20 ýyl asla hiç zatdyr”.


text:
20-nji iýulda Liwiýanyň kenarynyň golaýynda 21 adamyň, şol sanda erkekleriň we aýallaryň jesetleri gaýykda tapyldy.
Ynsanperwer guramalarynyň aýtmagyna görä, bu ýagdaý adamlaryň Italiýa tarap ýola çykmagyndan birnäçe sagat geçensoň ýüze çykypdyr.
“Serhetsiz lukmanlar” guramasy (MSF) özüniň MS Akuarius gämisiniň Ortaýer deňziniň merkezinde amala aşyran gözegçiliginiň bir birine golaý barýan iki sany gaýyga ýardam bermek üçin baranda 209 adamy, şol sanda 50 çagany halas edendigini aýtdy.
Şeýle-de gurama 22 adamyň adamyň gaýygyň düýbünde dökülen ýangyjyň içinde öli tapylandygyny habar berdi.
Aman galan adamlaryň aglabasy Nigeriýa we Gwineýa ýaly Günbatar Afrika ýurtlaryndan. Olar 22-nji iýulda Sisiliýanyň Trapani portuna alnyp barylar we BMG-niň maglumatyna görä, şu ýyl Italiýa aşan migrantlaryň sanyny 80 müň adama ýetirer.


text:
Ýene bir 16 golly tapgyr: Mundan ozal şu möwsümde 7 tapgyr 16 gol bilen tamamlanypdy. 22-nji tapgyr hem bu sanawa sekizinjilik bolup goşuldy. Tapgyrda geçirelen şunça pökginiň diňe biri 11 metrlik jerime urgusyndandyr.
Meýdanam, utugam öý eýeleriniňki: Şu tapgyr-a şeýle boldy. Bäş duşuşygyň üçüsinde meýdan eýeleri ýeňiş gazandy, biri myhmanlaryň ýeňşi bilen tamamlandy. Bir duşuşykda bolsa hasaby açmak garşydaşlaryň hiç birine-de başartmady.
469 gol: Şu tapgyrdan soň Ýokary liganyň 23-nji möwsüminde derwezelere geçirilen pökgüleriň sany 469-a çykdy.
«Altyn asyr» 2:1 «Merw»
Gollar:
0:1, Toýly Goçnazarow 55’
1:1, Ahmet Ataýew 63’ (11 m.j.u.)
2:1, Şöhrat Söýünow 74’.
Kapitanyň 10-njy goly: Meýdanda «Altyn asyra» başarjaňlyk bilen ýolbaşçylyk edýän kapitan Ahmet Ataýew tapawutlanmakda hem ýoldaşlaryna görelde görkezýär. Şu tapgyrda A.Ataýew möwsümdäki 10-njy goluna adyny ýazdyrdy.
8 onluk dolduryldy: Çempion bolandygyna garamazdan, «Altyn asyryň» bady gowşamaýar. «Aragatnaşykçylar» şu ýeňiş bilen möwsümde gazanan utuklarynyň sanyny 80-e tegelediler.
7 onluk dolduryldy: Indi gürrüň «aragatnaşykçylaryň» diňe şu möwsümde geçiren gollarynyň sany barada barýar. Şu tapgyrdan soňra, «Altyn asyr» garşydaş derwelerden jemi 70 gol geçirip, möwsümde 70 gola ýeten ikinji topar boldy.
«Hazyna» 6:1 «Aşgabat»
Gollar:
1:0, Güýçmyrat Annagulyýew 12’
2:0, Didar Durdyýew 51’
3:0, Didar Durdyýew 56’
4:0, Kemal Gurbanow 60’
4:1, Berdi Şamyradow
5:1, Guwanç Abylow
6:1, Begenç Akmämmedow.
Şamyradow 20-nji goluny geçirdi: Tejribeli hüjümçi Berdi Şamyradow şu tapgyrda möwsümdäki 20-nji goluny geçirdi.
Durdyýew iň netijelileriň bäşliginde: Möwsümde geçiren pökgüleriniň sanyny 18-e çykaran Didar Durdyýew ýylyň iň netijeli futbolçylarynyň sanawynda ilkinji bäşlige girmegi başardy.
«Hazynanyň» ýene bir sepgidi: Şu tapgyrdan soňra «Hazyna» garşydaş derwezelere jemi 52 gol geçirip, möwsümde 50 gol geçiren altynjy topar boldy.
Tapgyryň gollarynyň ýarysyna golaýy: Jemi 7 golly bu duşuşyk iň kän golly duşuşyklaryň bäşligine girdi. Mundan öň 7 golly iki oýun bar. Onuňam biri HTTU-Aşgabat duşuşygydyr. Şol duşuşykda hem «Aşgabat» HTTU-dan 3:4 hasabynda asgyn gelipdi.
«Hazyna» ikinji orunda: Ýagny öz meýdanyňda kän pökgi geçirmekde... Şu tapgyrdan soňra «Hazyna» öz meýdanynda garşydaş derwezelere jemi 37 pökgi geçirdi. Bu bolsa çempionatyň lideri «Altyn asyryň» görkezijisinden hem gowudyr.
«Ahal» 1:3 «Şagadam»
Gollar:
0:1, Hemra Amanmämmedow
0:2, Azat Garajaýew
1:2, Mihail Titow
1:3, Azat Garajaýew.
Ahyrsoňy: Möwsümdäki «Ahal» — «Şagadam» duşuşyklarynyň ikisi hem 1:1 hasabyndaky deňlik bilen tamamlanypdy. Iki deňlikden soň, «Şagadam» ahyrsoňy üstünligi öz eline aldy.
Goragçynyň ikinji goşasy: Tejribeli goragçy Azat Garajaýew şu möwsümde eýýäm ikinji gezek bir oýunda iki gezek tapawutlanýar.
50-den geçdi: Ýagny, möwsümde «Ahalyň» öz derwezesine goýberden gollarynyň sany 51-e çykdy. Indi «Ahal» şu möwsümde 50-den kän gol geçirden dördünji topardyr.
HTTU 1:1 «Energetik»
1:0, Nurýagdy Muhammedow 3’
1:1, Artýom Nikitenko 18’.
Ýene deňlik: HTTU şu möwsümde öz meýdanynda «Energetigi» ýeňip bilmedi. Iki duşuşyk hem deňlik bilen tamamlandy.
10-njy deňlik: Möwsümiň «deňlikçileriniň» biri bolan «Energetik» 10-njy deňligini gazandy.
«Daşoguz» 0:0 «Balkan»
Garaşylan topardan garaşylmadyk netije: «Balkan» şu möwsümde ilkinji gezek «Daşoguz» bilen deňlik hasapda duşuşyk geçirdi.
Iki topar üçin hem täzelik: Bu duşuşyk iki toparyň hem şu ýylky oýunlarynda 0:0 hasabynda tamamlanan ilkinji duşuşykdyr.


text:
Gürjüstanyň premýer-ministri Bidzina Iwanişwili öz ýurdunyň Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna 2014-nji ýylyň ýaz paslynda gol goýmagy planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Iwanişwili bu barada ýekşenbe güni Tallinde Estoniýanyň daşary işler ministri Urmas Paet bilen geçiren duşuşygyndan soň belläp geçdi.
Iwanişwiliniň Estoniýa edýän iki günlük saparynyň gün tertibinde, onuň prezident Toomas Hendrik Ilwes, parlamentiň sözçüsi Ene Ergma, premýer-ministr Andrus Ansip we ykdysadyýet hem-de kommunikasiýa işleri boýunça ministr Ýuhan Parts bilen duşuşmagyna garaşylýar.


text:
Ýaşaýan podýezdimizi süpürip öýe girenime iki sagat hem geçmändi. Işe gitmek üçin çykanymda, podýezden çykalgada ýene polietilen paketden dökülen kagyzlaryň ýaýrap ýatandygyny görüp, ýarym sagat geçiren tämizleýiş işlerimiň biderek bolandygyna göz ýetirdim. Üstesine hem, aşaky gatdaky goňşymyň gapysynyň agzyna uly pakeda salnan öý zibillerini çykaryp goýandygyny görüp has hem lapym keç boldy. Esasy zibil atylýan konteýnerleriň bary-ýogy birnäçe metr daşlykda ýerleşendigine garamazdan, meniň ençeme goňşularymyň öz öý zibillerini daşyna çykaryp goýup, ony birnäçe wagtdan taşlamaklary indi bir adat bolup barýardy. Ýokarky gatdan düşüp barýarkaň, goňşularyň gapysyndaky zir-zibil salnan uly paket haltalar olaryň gapysynyň goragçysy ýaly sömelşip, has hem tomus aýlary ýakymsyz yslaryň çeşmesine we wazzyllaşýan siňekleriň mesgenine öwrülýädiler.
Meniň işdeş ýoldaşym meniň janygyp aýdýan nalyşlarymy diňläp: "Bu dagy nämejik! Meniň ýaşaýan 12 gatly jaýymyň ýokarky gatlaryndan zibilli torbalar zyňlyp, hatda galyndy, aşly çorbalar hem guýulýar" diýip güldi.
Ýaşaýyş jaýlaryň ýanynda zyňylýan öý-hojalyk zibilleri, dynç alynýan seýilgählerde biziň günämiz bilen döreýän zibilli ýygyndylar, gidip barýan maşynyň aýnasyndan ýola zyňylýan hapalar, edaralarda nobata duran adamlaryň bäş ädim aňyrsynda zibil üçin niýetlenen bedrä atman, öz yzlarynda kagyzlary we plastik paketleri, çüýşeleri taşlap gitmegi...
Biziň durmuşymyzdan alnan bu parçalar
Bizde arassaçylyk medeniýeti barmy? Onuň bolmazlygy jemgyýetde umumy medeniýetiň pesliginiň alamaty bolup bilýärmi?
görnüşli soraglaryň ýüze çykmagyna itergi berýär.
Biziň her birimiziň ýaşaýşymyz üçin wajyp mesele babatda pikirleriňizi, teklipleriňizi bilmek umydy bilen, JAHAN.
Teswirlemeler
Since continuous quality improvement of products, considering patients’ affordability and finally achieving physicians and patients’ satisfaction are our most important missions; hence, we do our best to achieve these purposes.
In short, providing opportunities forward a stable development in Pharmaceutical systems, Sina Pishgam Darou Novin tries to supply the distributors in Middle East and Africa with the latest pharmaceutical achievements and pharmaceuticals on one hand; and on the other hand, it tries to supply high quality products to increase public health and hygiene.
The pharmaceuticals supplied by Sina Pishgam Darou Novin include Antibiotics, Dermatology, Epilepsy, Hypertension, Vitamins etc. Considering buyers’ demands, we can supply the required pharmaceuticals and Supplementary Medicines. Meanwhile, in case the registration is compulsory in the Ministry of Health of target country, we will submit the needed documents in this regard.
Sina pishgam darou is an exporter Iranian pharmaceutical company which has exported pharmaceuticals and disposable medical products to many Asian and African countries and we have a complete list of various pharmaceuticals (Iranian & European).
We are looking forward to have business with your company.
Aras Fathi,
Sales Department
Export Sales Manager.
Sina Drug Company
Direct line: (+98) 21 88225236
Fax: (+98) 21 88630178
Company Tel.: (+98) 21 88630175
Cell phone: (+98) 9039654819
(+98) 9189833066
www.sinapishgamdarou.com
Saýtyň okyjysy.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.