text:
Soňky birnäçe waka Türkmenistanyň güýç ulanyjy edaralarynyň işini daşary ýurtlarda has-da aktiwleşdirendigine şaýatlyk edýär.
ÝHHG-niň Warşawada geçen ýyllyk konferensiýasyna bosgunlykda döredilen Respublikan oppozision partiýanyň lideri Nurmuhammet Hanamow we “Watan” syýasy-jemgyýetçilik hereketiniň başlygynyň orunbasary Annadurdy Hajyýew goýberilmedi. Konferensiýanyň üçünji güni amerikan we beýleki ýurtlaryň deleasiýalarynyň gapdaldan bildiren protestleriniň netijesinde A.Hajyew konferensiýa goýberildi.
Warşawadaky konferensiýa üçünji gatnaşmaly adam- adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň baştutany Farid Tuhbatullindi. Konferensiýanyň birinji güni beýleki kärdeşlerini goýbermändiklerini eşidip, ol Warşawa gitmegi goýbolsun etdi.
Hüjüm plany
Şol aralykda fiziki taýdan ar alynjakdygy bilen Tuhbatullina haýbat atylýandygyny halkara metbugaty habar berýär. Tuhbatulliniň tassyklamasyna görä, haýbatyň Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginden çykýandygy baradaky maglumat emigrasiýa çeşmelerinden gelip gowşupdyr.
Şol çeşmeleriň örän ynamdardygyny Farid Tuhbatullin nygtaýar. Şol maglumaty alansoň Tuhbatullin ähli faktlary neşir etmezden ozal, olary barlatmak üçin Awstriýanyň häkimiýetlerine tabşyrmak kararyna geldi. Ýöne iki gün geçenden soň, 11-nji oktýabrda türkmen ýörite gulluklarynyň özüne hüjüm etmegi planlaşdyrýandygy barasynda başga bir çeşmeden tassyklama alýar.
Şondan soň Tuhbatullin bu maglumaty özüne garşy taýýarlanýan ar alşa garşy halkara protestleriniň döremegine getirer diýen umyt bilen Halkara köpçülikleýin habar serişdelerine ýetirmek kararyna gelýär.
Abanýan howp barada maglumat beren çeşmelere görä, türkmen agentleri hüjümi awtomobil çaknyşygy ýa-da birdenkä ýüreginden tutan, infarkt ýaly görnüşde amala aşyrmaly. 28-nji sentýabrda Tuhbatulliniň K+ telekanalyna interwýu berip, adam hukuklary meselesinde türkmen hökümetini tankytlamagy muňa sebäpleriň biri bolmagy mümkin.
Interwýuny birnäçe gezek görkezdiler. Näbelli hakerleriň hüjümi netijesinde geçen hepde “Türkmen inisiatiwasynyň” Web saýtynyň işlemändigini-de Tuhbatullin habar berdi. Türkmenistanda internetiň hereket edýän meýdanyna saýtyny çykarmagyň ýoluny üýtgetmäge “Türkmen inisiatiwasy” mejbur boldy.
Daşary ýurtlarda ýaşaýan oppozision aktiwistleriň garşysyna türkmen ýörite gulluklarynyň şunuň ýaly aktiwlik görkezmegi birinji gezek bolýan ýagdaý däl. Bosgunlykdaky oppozisiýa wekilleriniň garşysyna Saparmyrat Nyýazow döwründe-de ençeme gezek aw gurnalypdy.
Çapraz gelýär
Farid Tuhbatulliniň K+ telekanalyna beren ýekeje interwýusy türkmen häkimiýetlerinde nädip şunuň ýaly güýçli reaksiýa döredip bildikä? Şol kampaniýa hat-da prezidentiň özem çekildi.
Hut şol günler Gurbanguly Berdimuhamedow Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 19 ýyllygy mynasybetli howpsuzlyk organlaryna gutlag haty bilen ýüzlendi. Hat diňe bir umumy gutlag hem baýramçylyk arzuwlary bilen çäklenmedi. Prezident güýç ulanyjylary türkmen jemgyýetiniň agzybirligini we raýdaşlygyny bozmaga synanyşyk üçin demokratik döwlete “töhmet atýanlara” garşy barlyşyksyz göreş alyp barmaga çagyrdy.
Ýörite gulluklara şunuň ýaly operatiw çagyryş-ýol görkezmeler, ugur salgy bermeler prezidentiň özüniň we türkmen döwletiniň ideologiýa maşynynyň beýleki programmalaýyn çykyşlaryna çapraz gelýär. Ol ozaly bilen tükeniksiz reklama edilýän “açyk gapylar syýasatyna” we syýasy partiýalar döretmäge çenli baryp ýetýän ýurduň içki durmuşyny liberallaşdyrmak, açyklaşdyrmak barada berilýän wadalara degişli.
Şunuň ýaly ideýalar ýurduň içinde käbir umytlary oýarsa, daşary ýurtlarda Türkmenistan daşarky dünýä üçin açylar dien tamany döredýär. Başgaça pikir ýöredýänlerden ar almak bilen bagly dörän haýbatlar şol umytlary puja çykarýar, ony amala aşmakdan alyslara taşlaýar. Assarly umytlaryň hakykylygyna kim ynanar?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Pakistanyň Karaçi şäherinde ýer süýşmesiniň netijesinde üç wagtlaýyn jaýyň ýumrulmagy zerarly azyndan 13 adam, şol sanda birnäçe çaga wepat boldy.
Polisiýa 13-nji oktýabrda irden bolan hadysada daşly palçygyň depeden inip, Karaçide ýaşaýyş jaýlara zarba urandygyny habar berdi. Wepat bolanlaryň we ýaralananlaryň arasynda aýallar we çagalar bar.
Döwlet telewideniýesiniň habar bermegine görä, premýer-ministr Nawaz Şarif hadysa bilen baglylykda gynanç bildiripdir we pidalaryň maşgalalaryna kömek bermegi häkimiýetlere tabşyrypdyr.
Karaçi Pakistanyň iň uly şäheri we bu ýerde ýaşaýan garyp işçileriň köpüsi ujypsyz wagtlaýyn jaýlarda ýaşaýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rusparaz separatistleriň lideri Donetsk regionynda ukrain esgerlerini gabawa alandyklaryny we, eger-de boýun bolmasalar, onda gabawdakylaryň hemmesini gyrjakdyklaryny habar berdiler.
Russiýanyň “Ria Nowosti” habar gullugynyň Aleksandr Zaharçenkonyň sözlerine salgylanyp berýän maglumatyna görä, ukrain harbylary Debaltsewe sebitiniň golaýynda gabawa düşüpdirler. Gündogar Ukrainada geçen ýylyň aprel aýyndan bäri dowam edýän konfliktde 5 müň 100 töweregi adam öldürildi.
Maglumata görä, 30-njy ýanwarda Zaharçenko “eger-de ukrain esgelerleri ýaraglaryny tabşyrsalar, olara rehim-şepagat ediljekdigini” aýdypdyr.
Bu baradaky talap 30-njy ýanwarda Belarusyň paýtagty Minskde separatistleriň, Ukrainanyň, Russiýanyň we ÝHHG-niň wekilleriniň geçirmeli gepleşikleriniň nobatdaky tapgyryna gabat geldi.
Soňky wagtda jeňçiler öňegidişlikleri gazanmagy başardylar. ABŞ muny geçen sentýabrda Minskde gelnen ok atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşyklaryň bozulmagy we “Russiýanyň howandarlygyndaky agressiýa” diýip atlandyrdy.
Zaharçenko 23-nji ýanwarda çykyş edip, Donetsk welaýatynyň daşky çäklerine çenli harby hereketi dowam etdirjekdigini aýdyp, separatistleriň mundan öň Kiýew bilen gol çekişen "ok atyşyklary bes etmek boýunça özara ylalaşyga" ygrarly bolup galýandygyny sorag astynda goýdy.
24-nji ýanwarda Azow deňziniň kenaryndaky Mariopul şäherinde raketa hüjümi netijesinde azyndan 30 adamyň öldürilmegi bilen, günbatar hökümetleriniň separatistlere we Russiýa garşy tankydyny artdyrdy. Kiýew we NATO Moskwanyň separatistleri esger we ýarag bilen üpjün edýändigini öňe sürýärler.
29-njy ýanwarda Ýewropa Bileleşigi – gündogar Ukrainadaky konflikt sebäpli – Russiýa we rusparaz separatistlere girizilen sanksiýlary sentýabra çenli uzaltmak baradaky karary kabul etdi. Bileleşigiň resmileri bu ugurdan goşmaça çäreleri görmek barada hem maslahat etdiler.
Ukrain harbylary 30-njy ýanwarda hem agyr söweşleriň dowam edýändigini habar berýärler.
Ukrain harbylarynyň metbugat wekili Wladyslaw Seleznýow: “Soňky 24 sagadyň içinde Ukraina özüniň bäş esgerini ýitirdi. Harbylaryň hataryndan mundan başga-da ýene 24 adam ýaralandy” diýdi.
Ukrain harbylarynyň ýaýradan beýanatynda Debaltsewede rusparaz separatistleriniň “grad” kysymly raketa ulgamlaryny, artilleriýa toplaryny ulanandyklary aýdylýar. Beýanatda ukrain goşunlarynyň öz pozisiýalaryny saklaýandygy we duşmana degişli gaýtawul berýändigi aýdylýar.
Zaharçenkonyň eden çykyşy bilen baglylykda, Kiýewden häzire çenli hiç hili kommentariýa gelmedi.


text:
Ýakyn Gündogarda we Demirgazyk Afrikada ýerleşýän ýurtlarda dowam edýän gozgalaňlar we rewolýusiýalar postsowet ýurtlaryna, esasan hem Merkezi Aziýa täsirini ýetirermi diýen sorag Günbatar ýurtlarynda yzygiderli gaýtalanýar.
Bu soraga bagş edilen şeýle ýygnaklaryň biri hem 11-nji aprel agşamy Waşingtonda ýerleşýän “Johns Hopkins” uniwersitetinde geçirildi. Bu çärede region boýunça ençeme ekspert çykyş etdi. Olardan biri-de ABŞ-nyň Ukrainadaky öňki ilçisi Jon Herbst bolup, ol Merkezi Aziýa bilen Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrikada ýerleşýän ýurtlaryň arasyndaky meňzeşlikler barada gürrüň etdi.
“Arap älemi ýaly Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň serhet liniýalary hem regiondan juda uzakda ýerleşýän güýçler tarapyndan kesgitlenip, olaryň ählisi emeli serhet liniýalary bolup durýarlar” diýip, Herbst belledi.
Emma, onuň pikiriçe, Merkezi Aziýa bilen deňeşdirilende, Ýakyn Gündogarda ýerleşýän ýurtlaryň medeni taýdan biri-birine bolan serhetaşyr täsiri has güýçli: “Meselem, Ýakyn Gündogarda ýerleşýän “Al-Jazeera” telekanal arkaly Tunisde bolan bir wakany aňsatlyk bilen regionyň beýleki ujunda ýerleşýän ýaşaýjynyň okap, seretmäge mümkinçiligi bar. Merkezi Aziýada şeýle habar serişdesi ýok”.
Hökümete garşy protestçiler protest mahalynda plakat galdyrýarlar. Onuň ýüzünde: "Rewolýusiýa telewideniýede efire berildi, sag bol "Al-Jazeera" diýlip ýazylan, Kair, 2011-nji ýylyň 11-nji fewraly.
“Täsiri duýulýar”
Ýygnakda esasan hem Ýakyn Gündogar bilen deňeşdirilende Merkezi Aziýada-da Internete bolan senzuranyň hem güýçlüdigi aýdyldy. Emma ýygnakda çykyş eden beýleki ekspert, Saýlawlar sistemasy boýunça Halkara fonduň Ýewropa we Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Antoni Boýer bolsa, muňa garamazdan, arap ýurtlarynda bolup geçýän wakalaryň belli bir derejede Merkezi Aziýada we Kawkazda ýerleşýän ýurtlaryň käbirlerine täsirini eýýäm ýetirip başlanlygyny öňe sürdi.
Amerikan synçysy Boýeriň pikiriçe, Ýakyn Gündogarda bolup geçýän wakalaryň regiona ýetirýän täsirine Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň ýolbaşçylarynyň syýasy reformalary yglan etmegi ýaly wakalardan göz ýetirmek mümkin: “Meselem, Täjigistan we Azerbaýjan ýaly ýurtlarda hökümet käbir wadalary berip başlady. Azerbaýjanda korrupsiýa garşy göreş boýunça komissiýanyň dörediljekdigi yglan edildi. Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahman elektrik togy baradaky krizisiň sebäplerini ilata düşündirmäge synanyşyp gelýär”.
Boýer: “Bu diňe Ýakyn Gündogardaky wakalaryň halka ýetiräýmegi mümkin täsiriniň öňüni almak bilen çäklenmän, öz ýurtlarynda dowam edýän problemalary hem özleriniň çözmäge synanyşýanlygyny halka görkezmäge çalyşmakdan ybarat” diýdi.
Synçy Boýer aýratynam Täjigistan barada sözlän sözünde, hökümetiň hatda Ýakyn Gündogarda dowam edýän wakalar başlamazdan hem ozal, şol regionlarda bilim alýan täjik studentlerini yzyna çagyryp başlanlygyny belledi. Onuň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýada ýerleşýän beýleki ýurtlar hem Ýakyn Gündogarda bolup geçýän wakalara üns berýärler, emma umuman aýdylanda, bu häzire çenli olar üçin gaty uzakda bolup geçýän wakalardan biri. Informasiýa çäkli
Duşuşyga gatnaşan beýleki ekspertlerden biri Sebastian Peýros Türkmenistan barada berlen soraga, dürli sebäplere görä, Müsürdäki ýaly ýagdaýlaryň bu ýurtda gaýtalanmagynyň mümkin däldigini aýtdy: “Bu ýurt juda ýapyk we üzňelikde saklanýar. Halkyň alternatiw informasiýa elýetrligi juda çäkli. Halkyň hökümetden juda nägiledigine garamazdan, men şeýle wakalaryň, uly demonstrasiýalaryň Türkmenistanda boljakdygyna ynanmaýaryn”.
Ýygnaga gatnaşanlardan biri hem ABŞ-nyň Türkiýedäki we Azerbaýjandaky öňki ilçisi Roz Wilson. Ol Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň Ýakyn Gündogardaky wakalara başgaça garaýşynyň bardygyny aýtdy.
Wilsonyň pikiriçe, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň baştutanlary agzalan wakalaryň ilki Owganystana we Pakistana täsir edip, soňra-da bu howpuň şol ýurtlar arkaly öz üstlerine abanmagyndan howatyr edýärler.


text:
Soňky wagtlar syýasy arenada kem-kem güýçlenýän garşylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolup başlan Ýuriý Lužkow üçin geçen hepdäniň anna güni görkezilen dokumental film uly bir syýasy urgy hökmünde alamatlandy.
Döwlet eýeçiligindäki telekanalda görkezilen bu filmde Moskwanyň meri Ýuriý Lužkow döwlet emläginden hyýanatçylykly peýdalanmak we wezipesini talabalaýyk berjaý etmezlik ýaly işlerde aýyplanyldy.
Telewizion programmalaryň in bir tomaşa edilýän wagty NTW döwlet telewideniýesinde görkezilen bu film emri güýçli Ýuriý Lužkowa garşy edilen görlüp-eşidilmedik media hüjümi boldy.
Bu waka indi 1992-nji ýyldan bäri Orsýetiň paýtagtyna merlik edip gelýän Lužkowyň geljek ýylyň iýunynda nobatdaky wezipe möhleti tamamlanmanka, ony wezipesinden gidermek üçin görülýän bir çäre hökmünde kabul edildi.
Film kepka papak geýmegi halaýan Lužkowyň bu endigine ýanalyp «Kepkaly işler» diýlip atlandyrylypdyr. Onda diňe bir Lužkowa garşy däl, eýsem onuň biznesmen aýaly Ýelena Baturina garşy hem uly gerimde edilen korrupsiýa aýyplamalary bildirilýär.
Korrupsiýa aýyplamalary
Tankytçylar indi köp wagtlardan bäri Ýuriý Lužkowy özüne maliýe bähbitleri getiräýjek kompaniýalary tenderlerde ýeňiji edip, olaryň öz aýaly Baturinanyň «Inteko» gurluşyk kompaniýasy bilen ylalaşyk baglaşmaklaryna ýardam edip gelýänlikde tankytlap gelýärler.
«Forbes» žurnaly Ýelena Baturinany dünýäde iň baý biznesmen aýallaryň arasynda üçünji orunda goýýar we onuň maliýe emläginiň tas 3 milliard dollara golaýdygyny, ýagny, 2.9 milliard dollardygyny tassyklaýar.
Telewideniýede görkezilen dokumental film tomusky ýangynlaryň iň bir ýaramaz döwründe, Moskwanyň goýy tüsse bilen gaplanyp alnan günlerinde Ýuriý Lužkowyň şäherden daşarlara gezmäge gidendigini aýdyp, muny tankytlaýar we diňe bir beýle tankyt bilen hem çäklenmeýär.
Bu programmada çykyş eden žurnalist: «Moskwanyň tüssesine gaýdyp gelmek bilen, Lužkow öňi bilen näme etdi? Ol ýardam bermek üçin, kime elini uzatdy? Eýsem, ol nädip maýyplara 105 million rubl, bal arylary üçin bolsa 256 million rubl goýberip bilýär» diýip, kinaýaly sorag goýýar.
Käbir synçylar 73 ýaşly Ýuriý Lužkowyň birgiden geň-taň pişeleriniň hatarynda onuň bal arylaryny saklap, bal tutmak pişesiniň hem bardygyny belleýärler.
Putiniň ýakyn dosty
Şu çaka çenli Lužkow Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň ýakyn dosty hökmünde tanalyp gelinýär. Ýöne prezident Dmitriý Medwedew bilen onuň gatnaşyklary welin, gitdigiçe ýaramazlaşýana meňzeýär.
Geçen hepde Ýuriý Lužkow öz ýazan makalasynda ýurduň jemgyýetinde adamlaryň keýpiniň «agyrdygyny» belläp, prezident Medwedewiň Himki tokaýlygynyň üstünden geçmeli transport ýol gurluşyk proýektini togtatmagyny hem tankytlady.
Onuň bu makalasynyň yzy bilen öz adynyň tutulmagyny islemedik Kremle degişli bir çeşme Orsýetiň habar agentligine beren maglumatynda Moskwanyň käbir resmileriniň Putin bilen Medwedewiň arasyna çöp atmaga synanyşýandyklaryny we beýle synanyşyklaryň jezasyz goýulmajakdygyny aýtdy.
Lužkowa garşy basyşlara geçen hepde Kremliň esasy ideologçysy Wladislaw Surkow hem goşulan ýaly boldy. Ol öz çykyşynda regional ýolbaşçylaryň 70 ýaşdan garry adamlar bolmaly däldiklerini öňe sürdi.
Käbir synçylar Lužkow bilen baglanyşykly soňky wakalaryň Dmitriý Medwedew bilen Wladimir Putiniň arasynda dörän towlardan habar berýän bir alamat bolmagynyň hem mümkindigini öňe sürýärler.
Her nähili bolanlygynda-da, edil häzir Moskwanyň meri Ýuriý Lužkow öz wezipesinden meýletinlik bilen çekiljek adama meňzänok. Hepdäniň anna güni habarçylar ondan häzirki wezipe möhleti tamamlanýança wezipesinde galmakçymy ýa däldigi barada soranlarynda, ol öz wezpesinde galmazlyk üçin hiç hili sebäbiň ýokdugyny nygtady.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 12-nji aprelde Türkmenbaşyda täze aeroport bilen bir hatarda, käbir beýleki binalaryň açylyş dabarasyna gatnaşanlygy habar berilýär.
Associated Press habar agentligi şol gurluşyklaryň açylyşynyň 12-nji aprelde bolanlygyny we bu desgalaryň gurulmagyna azyndan 600 million dollar çykdajy edilenligini habar berýär.
Berdimuhamedow açylyş dabarasynda eden çykyşynda bu aeroportyň işe girizilmegi bilen Türkmenbaşynyň Ýewropa bilen Aziýanyň arasynda geçelge merkezine öwrüljekdigini belledi.
Bu dabara sebäpli ýygnanan ýerli ýaşulular we ýurduň beýleki ýerlerinden gelen aksakgallar prezidente halk üçin gurýan binalary üçin alkyş aýtdylar. Prezident olaryň alkyşyny kabul edip, bu işleri halk üçin edýändigini aýtdy.
Türkmenistan Hazaryň kenarynda gurulýan “Awaza” zonasynyň döredilmegi üçin jemi 7 milliard amerikan dollaryna barabar çykdajy eder.


text:
Anna güni Owganystanyň hökümet resmileri ýurduň Lagman welaýatynda Aýal-gyzlar meselesi boýunça ministrligiň welaýat bölüminiň direktory Hanifa Safiniň we onuň äriniň öldürilendigini habar berdiler.
Ýerli polisiýa bu wakada Hanifa Safiniň münüp barýan maşynyna ýörite mina berkidilip, partlama amala aşyrylandyr diýlip çaklanylýandygyny aýtdy.
Lagman welaýatynyň paýtagty Mehtarlam şäherinde amala aşyrylan bu hüjümde Hanifa Safiniň ýaş gyzy-da ýaralanypdyr. Bu hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Türkmenistanda bileleşikleri, mitingleri, demonstrasiýalary we beýleki köpçülikleýin çäreleri geçirmek boýunça kanun çap edildi. 28-nji fewralda kabul edilen kanun 2015-nji ýylyň 1-nji iýulyndan güýje girer.
Resmi maglumatlarda bu kanunyň Türkmenistanyň raýatlarynyň parahatçylylykly ýygnanyşmak, duşuşyklary, mitingleri, demonstrasiýalary we beýleki köpçülikleýin çäreleri geçirmek hukugyny üpjün edýänligi we şeýle çäreler geçirilen wagtynda jemgyýetçilik howpsuzlygynyň üpjün edilmegine gönükdirilýändigi bellenilýär.
Kanunda köpçülikleýin çäre, miting, demonstrasiýa, köçe ýörişi, piket ýaly ýygnanyşyklaryň nämedigi we haýsy tertipde geçirilmelidigi barada düşündiriş berilýär we olary geçirmek üçin göz öňünde tutulan düzgünnamalar, tertip-düzgünler, şertler, geçirilmeli ýerler kesgitlenilýär.
Şertler we düzgünler
Täze kanuna görä, köpçülikleýin çäreler Türkmenistanyň raýatlarynyň, syýasy partiýalaryň, beýleki jemgyýetçilik we dini guramalaryň inisiatiwasy bilen geçirilip bilinýär. Bu çäreler, şol sanda transport serişdeleriniň ulanylmagynda, duşuşyk, miting, demonstrasiýa, köçe ýörişi, piket görnüşinde ýa-da bu görnüşleriň utgaşdyrylmagynda geçirilýän açyk, parahatçylykly we her bir graždanine elýeterli bolan çärelerdir.
Köpçülikleýin çäräniň maksady pikirleriň açyk beýan edilmegine we formalaşmagyna, şeýle-de ýurduň syýasy, ykdysady, medeni we beýleki durmuşynyň dürli meseleleri we daşary syýasata degişli meseleler boýunça talaplaryň öňe sürülmegine gönükdirilýär diýlip, kanunda aýdylýar.
Türkmenistanda bileleşikleri döretmek, mitingleri, demonstrasiýalary we beýleki köpçülikleýin çäreleri geçirmek boýunça kanunda rugsat berilýän çäreleriň kanunçylygyň esasynda, şol sanda Türkmenistanyň Baş kanunynyň we ýurduň beýleki kanunlarynyň berjaý edilmeginde geçirilmelidigi aýdylýar. Köpçülikleýin çärä meýletin gatnaşmagy, adamlaryň we raýatlaryň hukuklarynyň hem azatlyklarynyň berjaý edilmegi we olara hormat goýulmagy talap edilýär.
Häkimiýetler habarly bolmaly
Köpçülikleýin ýygnanyşyklaryň we çäreleriň guramaçylygyna degişli düzgünlere görä, köpçülikleýin çäräni geçirmek üçin ýerli ýerine ýetiriji organa habar bermeli. Diňe bir adamyň gatnaşmagynda piketleri häkimiýetlerden rugsatsyz geçirmegi kanun rugsat edýär.
Guramaçylar geçiriljek çäräniň maksady, takyk ýeri, başlanjak we gutarjak wagty, gatnaşjak adamlaryň sany, jogapkär adamlaryň atlary, familiýalary, adresleri we telefonlary barada doly maglumat bermäge borçly. Guramaçylar arza bilen häkimiýetlere geçiriljek çäreden minimum 10 we maksimum 15 gün öňünden ýüz tutmaly.
Wagty we ýeri
Kanunda köpçülikleýin çäreleriň häkimiýetler tarapyndan rugsat berlen ýerde we kesgitlenen wagtda geçirilmelidigi aýdylýar. Kanunda ir sagat ýediden agşam sagat ona çenli wagt aralygy göz öňünde tutulýar.
Geçirilmeli ýerlere degişli çäklendirmelere görä, Türkmenistanyň prezidentiniň, Mejlisiň, Ministrler kabinetiniň we tele-radio döwlet organynyň edara jaýlaryndan 200 metrden ýakyn.
ýerde çäre geçirmek gadagan, döwlet dolanyşygyna, diplomatik wekilhanalaryna, harby, kanuny goraýjy edaralara we transport, suw, energiýa, bilim, saglygy saklaýyş ýaly jemgyýetçilik obýektlere 50 metr ýakyn ýerde geçirmek hem gadagan.
Şol bir wagtda-da kanun guramaçylara öz çärelerini, hususan-da, köpçülikleýin habar serişdeleri arkaly, şeýle-de listowkalary ýaýratmak we plakatlary taýýarlamak ýaly hereketler arkaly öňünden agitasiýa etmäge rugsat berýär.
Köpçülikleýin çäre geçirýänler isleg bildirýänlerden kanun esasynda meýletin pul toplamak, öz talaplaryna we raýatlaryň beýleki ýüzlenmelerine gol ýygnamak ýaly hereketleri amala aşyrmaga hem hakly.


text:
"Yslam döwletiniň" söweşijileriniň Siriýanyň ok astyndaky Kobani şäherini eýelemek barada edýän haýbaty bilen baglylykda Türkiýäniň ýaragly güýçleri ok atar aralykdan daşda durýan hem bolsalar, islendik pursatda wakalara goşulyşmaga taýýarlyk derejesinde galýarlar.
Türkiýäniň serhetde ýerleşdirilen gury ýer goşunlary we tanklary Kobaniden birnäçe ýüz metr golaýda, depelerde eýelän öz pozisiýalaryndan gozganmaýarlar.
Türkiýe, esasan, kürtleriň ýaşaýan şäheriniň söweşijileriň eline düşmegine ýol bermejegini aýdan hem bolsa, öz aýdanlaryny harby hereketler bilen tassyklamakda kyn mesele bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Eger Türkiýe hereket edip başlasa, “Yslam döwletiniň” ekstremistleriniň gahar-gazabyna duçar bolmak we gury ýer söweşlere çekilmek töwekgelçiliginiň astyna düşer. Emma Ankara goşun salmasa, Türkiýäniň etnik kürtleri bilen dartgynlylygyň tutaşmak töwekgelçiligine duçar bolup, Kürdüstanyň işçiler partiýasy PKK atly harby topar bilen ýaňy ýola goýlan gatnaşyklaryna zeper ýetirip biler.
Uly nyşan
Eger Türkiýe Kobanide “Yslam döwletine” garşy harby söweşlere gury ýer çäreleri ýa-da howadan bombalamak arkaly goşulyşsa, jyhadçylaryň nyşanyna öwrülip biler.
Bilermenler, “Yslam döwletiniň” yslam halyfatyny döretmek bilen bagly territorial ambisiýalary hasaba alnanda, onuň Türkiýe üçin hakyky howpy döredýändigini aýdýarlar.
Stambully bilermen Gareth Jenkins Ankaranyň Siriýanyň içerki işlerine goşulyşmagynyň, Türkiýäniň içinde terrorçlylyk hüjümleriniň ähtimallygyny artdyrjakdygyny aýdýar.
“Türkiýäniň içinde “Yslam döwletiniň” özi ýa-da onuň tarapdarlary tarapyndan terrorçylykly hüjümleriň howpy artar” diýip, Jenkins belleýär.
Ynamyň gaçmagy
Jenkinsiň aýtmagyna görä, eger Türkiýe öz ýaragly güýçlerini Siriýanyň prezidenti Başar al Assadyň Siriýadaky iň ganym duşmany “Yslam döwletine” garşy gönükdirse, onuň regiondaky abraýyny ýitirmek töwekgelçiligi döreýär. Ankara regionyň täsirli güýji hökmünde Siriýada Assadyň režiminiň çalyşmagynyň tarapynda çykyş edýär.
Kürtler bilen gapma-garşylyk
Eger Türkiýe Kobanide “Yslam döwletine” garşy harby çärelere girişmese, ýurduň etnik kürtleri bilen gapma-garşylygy tutaşdyrmagy mümkin.
Nägilelikler eýýäm başlandy. Türkiýäniň hereketsizligi sebäpli gahar-gazaply çykyşlar 7-nji oktýabrda ýurduň günorta-gündogarynda kürtleriň köplük bolup ýaşaýan regionlarynda başlandy.
Kürt diasporalary Ýewropada hem protest aksiýalaryny geçirdiler.
Jenkins kürtleriň Türkiýäniň hereketsizliginden nägileliginiň uzaga çekjegini çak edýär we Ankaranyň bu kararynyň kürtleriň serhetden geçip, söweşe gatnaşmagyna päsgel berýändigini we bu milli azlygy özünden hasam daşlaşdyrýandygyny belledi.
Parahatlyk prosesiniň soňy
Bilermenler Türkiýäniň Kobanidäki hereketleriniň Ankaranyň we ýurtda gadagan edilen PKK, ýagny Kürdüstanyň işçiler partiýasy atly toparyň arasyndaky gowşak parahatçylyk prosesine zeper ýetirip biljegini aýdýarlar. PKK toparynyň tussaglykdaky lideri Abdylla Ojalan kürtleriň Kobanidäki gyrgynçylygynyň Ankara bilen parahatlyk prosesine zeper ýetirjegini geçen hepdede duýdurdy. Ankaranyň kürtlere has giň awtonomiýa berilmegini talap edýän PKK bilen gepleşikleri 30 ýyllap dowam eden we 40 müň adamyň ölümine sebäp bolan gozgalaňlaryň soňuna çykmak maksadyny göz öňünde tutupdy.
Yrak Kürdüstany bilen gatnaşyklaryň bozulmagy
Şeýle-de bilermenler Ankaranyň kürtleriň Yrakdaky regional hökümeti bilen gatnaşyklarynyň bozulmak howpunyň hem bardygyny belleýärler. Yragyň Kürt awtonom regiony Ankaranyň regionda esasy söwda partnýoryna we ýaranyna öwrüldi.
Jenkinsiň bellemegine görä, awgust aýynda “Yslam döwletiniň” söweşijileri Yragyň demirgazygynda kürtleriň ýaşaýan giňişliklerini basyp alanda, kürtleriň özlerine harby we ynsanperwer kömegini bermek barada eden çagyryşlaryna Ankaranyň gulak asmazlygy Türkiýäniň we Yragyň Kürdüstan regionynyň arasyndaky gatnaşyklara eýýäm zeper ýetirdi.
Halkara tankyt
Türkiýäniň içindäki basyşlardan daşgary Ankaranyň Kobani şäherine girmegi üçin halkara derejesinde hem basyş edilýär. Jenkisiň sözlerine görä, Ankara hereketsizligi bilen halkara ynamynyň hem uly bölegini ýitirdi.


text:
Uran gazyp almakda dünýä liderligini saklaýan Gazagystan soňky bir ýylda uran önümçiligi boýunça rekord netijäni görkezdi.
Gazagystanyň “Kazatomprom” döwlet kompaniýasynyň penşenbe güni ýaýradan resmi maglumatynda 2012-nji ýylda bu ýurduň 20 müň 900 tonna uran öndürendigi aýdylýar.
2011-nji ýylda Gazagystan 19 müň 400 tonna uran öndüripdi. “Kazatomprom” kompaniýasynyň ýazmagyna görä, geçen ýylky görkeziji Gazagystanyň öndüren uranynyň tutuş dünýä boýunça öndürilen uranyň 37 prosentini ybarat edýändigini aňladýar.
Gazagystan öz öndürýän uranyny esasan Hytaý, Günorta Koreýa, Ýaponiýa we Hindistan ýaly ýurtlara satýar. Soňky wagtlar bu ýurduň uran magdanyna Günbatar ýurtlar-da gyzyklanma bildirip başladylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton çarşenbe güni öňünden yglan edilmedik sapar bilen Owganystana geldi. Onuň penşenbe güni prezident Hamid Karzaý, ýurduň beýleki ýolbaşçylary, şeýle-de graždan jemgyýetiniň wekilleri bilen duşuşýandygy aýdylýar.
Klintonyň saparynyň maksady Owganystanyň öz içinde barlyşyk prosesine goltgy bermek. Aram talyplar bilen ýaraşyk boýunça komissiýa baştutanlyk eden Owganystanyň öňki prezidenti Burhaneddin Rabbaniniň geçen aý öldürilmegi barlyşyk prosesine juda uly zarba bolupdy.
Klinton owgan ýolbaşçylary bilen howpsuzlyk baradaky ylalaşygy hem maslahatlaşar.


text:
Umuman alanyňda, şu tapgyryň duşuşyklary bilen 23-nji milli çempionatymyzyň üçünji aýlawy tamamlanýar, ýöne 22-nji tapgyryň we «Hazyna» futbol toparynyň soňky duşuşyklarynyň möhletiniň süýşürilendigini hem ýene bir ýola ýatladýarys.
HTTU — «Hazyna»
Duşuşygyň senesi üýtgedildi.
«Balkan» — «Merw»
Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aly Gurbanynyň şägeirtleri iki tapgyr bäri ýeňiş gazanyp gelýän hem bolsa, şu möwsümde topar «Merw» bilen geçiren duşuşyklarynda görnetin artykmaçlyk gazanýar diýsek ýalňyş bolar. Çünki birinji aýlawda Balkanabatda geçirilen duşuşykda «Merw» 1:2 hasabynda öňe-de geçipdi, ýöne soňky minutlarda goragçy Mekan Saparowyň derwezä gönükdiren iki dürs urgusy ýer eýelerine ýeňşi getirdi. Ikinji aýlawda «Merwiň» meýdanynda geçirilen duşuşyk bolsa 1:1 hasabynda deňlik bilen tamamlandy. Şeýle-de bolsa, «Balkan» mundan iki-üç möwsüm öň öz meýdanynda «Merwi» 7:0 hasabynda ýeňip bilýändigini hem görkezipdi. Şu duşuşykda hem artykmaçlyk ýer eýeleriniň tarapynda bolsa gerek.
Duşuşygyň netijeleri näme berer?! Elbetde, ýaryş tertibiniň öňdebaryjysyndan — «Altyn asyrdan» 15 utuk yzda barýan hem bolsa, «Balkana» öňňüýylky üstünligini gaýtalap, çempionaty kümüş medal bilen tamamlamaga mümkinçilik bar. Şu duşuşykda gazanyljak ýeňiş «Balkanyň» şol mümkinçiligini saklap galar ýa-da artdyrar. «Merw» bolsa ýeňiş gazanan ýa-da deňlik bilen oýnap bilen ýagdaýynda 6-njy orun ugrundaky göreşde HTTU-dan birnäçe ädim öňe geçip biler.
Şu möwsümde geçirilen «Balkan» — «Merw» duşuşyklarynda Mekan Saparowdan başga iki gezek tapawutlanan futbolçy ýok.
«Aşgabat» — «Şagadam»
Soňky tapgyrlaryň şowsuz topary bolan «Şagadama» ýene bir kyn synag garaşýar. «Aşgabat» bolsa geçen tapgyrda «Ahalyň» derwezesine 5 gol geçirip, janköýerlerini nobatdaky ýeňişlere ruhlandyrdy. Ýöne gollara höwesjeň toparyň öz goragyny hem berk saklamagy gerek. Eger bu gezek hem öz derwezäňe 3 pökgi goýbertjek bolsaň, «kenarlylar» kän bir «sylap» durmaz.
Iki toparyň Ýokary ligadaky güýji enteg-ä deňeçer ýagdaýda — Aşgabatda bolan duşuşykda «Aşgabat», Türkmenbaşy şäherinde bolan duşuşykda-da «Şagadam» ýeňiş gazandy. «Paýtagtlylaryň» geçen tapgyrdaky uly ýeňişden ruhlanandygyny ýa-da «Şagadamyň» iki utulyşdan netije çykarandygyny oýun görkezer. Ýöne bir zat mälim, şu wagtda çenli bu iki topar ýary tertibiniň 4-nji orny üçin göreşdi. Şu wagt «Aşgabat» bir ädim öňde. Şu duşuşykda:
— «Aşgabat» «Ahalyň» yzyndan ýetip, üçünji orna geçmäge;
— «Şagadam» «Aşagabadyň» elinden 4-nji orny almaga ýykgyn eder. Umuman, netijesi köp zady çözüp biljek duşuşyk.
Şu möwsümde «Aşgabat» — «Şagadam» duşuşyklarynda derwezelere 4 pökgi girizildi. Ýöne enteg-ä 2 gezek tapawutlanyp bilen futbolçy ýok.
«Energetik» — «Altyn asyr»
Tapgyryň ikinji gününde çempionatyň soňky orunlardaky toparlar öňdebaryjylary kabul eder. Şolaryň biri hem «Energetik» — «Altyn asyr» duşuşygydyr. Çempionlygyň bosagasyna gelen «aragatnaşykçylaryň» bu duşuşykda hem ýeňiş gazanjakdygyna ynanyp bolar. Şu çempionatda ýekeje duşuşykda asgyn gelen «Altyn asyr» «Energetigi» 2 aýlawda-da uly hasap bilen ýeňdi. Umuman, çempionatda «Energetik» «aragatnaşykçylaryň» 8 goluna Kerim Hojaberdiýewiň ýekeje goly bilen jogap berip bildiler.
Eger Balkanabatdaky duşuşykda «Merw» «Balkany» azda-kände saklap bilse, «Altyn asyram» garaşylşy ýaly, ýeňiş gazansa, «aragatnaşykçylar» doly çempion diýmäge-de hakymyz bar. Galan 10 oýunda azyndan 17 utuk bilen öňe saýlanan «Altyn asyry» ozup geçmek toparlaryň hiç birine-de başartmasa gerek.
Şeýle-de bolsa «Energetigiň» öz meýdanynda «Ahal», «Balkan», HTTU ýaly toparlary saklap bilendigini size ýene bir gezek ýatlatmak isleýäris.
«Daşoguz» — «Ahal»
Iki tapgyrdan bäri ýeňiş ýüzüni görmedik «Ahal» ahyrsoňky bu duşuşygyň esasy faworiti. Futbolçylar sazlaşykly oýun gurup bilseler, topara ikinji orna geçmäge-de, iň netijeli hüjümçileriň ýaryşynda öňdebaryjylara juda ýakyn gelen Altymyrat Annadurdyýewe köpräk tapawutlanmaga-da mümkinçilik bar.
Şu ýylky «Daşoguz» — «Ahal» duşuşyklaryna het-trikleriň duşuşyklary diýip bileris. Birinji aýlawda Daşoguz şäherinde geçirilen duşuşykda Mämmedaly Karadanow, ikinji aýlawda Aşgabatda Begli Meredow 3 gezek tapawutlanyp bilipdi. Belki bu gezek kimdir biri şeýle ýokary netijäni görkezip biler.
Ýa-da «Daşoguzyň» nähilidir bir keramat görkezäýmegem ahmal. Çünki «Ahal» soňky iki tapgyrdan utulyşdan soň ynamsyz oýnap biler...


text:
Pakistan häkimiýetleriniň habar bermegine görä, ýurduň günorta-günbatarynda ýerleşýän Baluçistan welaýatynyň polisiýasynyň ýolbaşçysy janyndan geçen awtomobil sürüjisiniň amala aşyran bomba partlamasynyň pidasy bolmagyň bäri ýanyndan gaýdypdyr.
Resmileriň aýtmagyna görä, welaýatyň paýtagty Kwetta şäherinde ýekşenbe güni amala aşyrylan bu partlamada alty adam heläk bolup, ýene-de 40 adam ýaralanypdyr.
Polisiýa işgärleri derňewçi-general Muştak Suheranyň öýüne giren pursaty onuň rezidensiýasynyň daşynda bombanyň partlandygyny we oňa hiç hili zeperiň ýetmändigini gürrüň berýärler.
Maglumatlara görä, wakada alty adam heläk bolupdyr: olardan ikisi polisiýa işgäri, üçüsi harby esger we biri-de ýoldan geçip barýan ötegçi bolup çykypdyr.
Habar berlişine laýyklykda, bombanyň partlan ýerinde çuňňur oý emele gelipdir we bomba partlamasynyň sesi tutuş şähere ýaň salypdyr.
Häzire çenli bu partlamanyň jogapkärçiligini boýun alan bolmady. Owganystandyr Eýran bilen araçäkde ýerleşýän Baluçistanda ozal yslamçy söweşijiler, buluç milletli seperatistler, sünni dini ekstremistler ýaly toparlar şeýle hüjümleri geçiripdiler.


text:
5-nji iýunda Aşgabadyň “Teke bazaryndaky” ýolagçy awtoterminaldan Türkmenbaşy şäherine tarap ilkinji awtobus ugrady. Şol terminalyň işgäriniň aýtmagyna görä, şol gün awtobus diňe bir ýolagçy bilen ýola çykypdyr.
Terminalyň işgäriniň sözlerinden çen tutsaň, onda munuň sebäbi adamlaryň şeýle gatnaw marşrutynyň ýola goýlanlygyndan bihabarlygy bolmaly. Aýdylyşyna görä, bu marşrutyň açylandygy baradaky habaryň bildirişi diňe 4-nji iýunda “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetinde ors dilinde çap edilen habar bilen çäklenilipdir.
Bu ugur boýunça transport gatnawy tomus aýlarynda hasam möhüm, sebäbi dynç almaga gidýan adamlaryň uly bir bölegi Hazaryň kenaryna gidýärler. Tomus aýlarynda bu ugra uçar hem otly biletlerini tapmak bolsa gaty kyn.
Maglumat ýetmezçiligi
Hökümet tarapyndan hödürlenýän täze hyzmatlar ýa-da geçirilýän çäreler barada ilat köpçüligine maglumat bermekde goýberilýän kemçilikler diňe bir Aşgabat-Tarkmenbaşy-Aşgabat täze awtobus gatnawynyň açylyşy bilen bagly bolan säwlik däl.
Ýurtda geçirilýän sport ýaryşlarynda hem şuňa meňzeş ýagdaýlar göze ilýär. Häzir ýurtda futbol boýunça milli çempionatyň duşuşyklary geçirilýär. Emma Aşgabatda geçirilýän futbol duşuşyklarynyň nirede we haçan geçirilýändigi barada köpçülik ýerlerinde bildirişler ýok.
Diňe paýtagtyň Köpetdag stadionynyň derwezesinde şol stadionda geçiriljek duşuşyk barada bildiriş asylýar. Şeýle-de ýaryşlaryň geçiriljek ýerleri we wagty barada hem telekanallarda bildiriş äheňinde berilýän maglumatlara duş gelmek kyn.
Futbol oýunlaryna az sanly tomaşaçylar gelýär
“Sowet döwründe köpçülik ýerlerinde sport ýaryşlarynyň ýörite afişalary asylýardy. Olarda ýaryşyň geçirilýän ýeri we wagty görkezilýärdi. Bu bolsa şol ýaryşlara tomaşa etmäge barýan adamlaryň sanyny köpeldýärdi” diýip, paýtagtly futbol janköýeri, 52 ýaşly Bekmyrat aýdýar.
Ýeri gelende aýtsak, häzirki döwürde dowam edýän futbol boýunça milli çempionatyň duşuşyklaryna barýan tomaşaçylaryň sanynyň azlygynyň bir sebäbini oýunlaryň reklamasynyň ýetmeýänliginden görýänler hem bar.
Beýleki çäreler
Bu hili ýagdaý ýurtda geçirilýän medeni çäreler babatynda hem gabat gelýär. Geçen ýyldan bäri ýurduň teatrlarynyň we kinoteatrlarynyň repertuarlary hem gazetlerde çap edilenok. Ýogsam, öň bu hili bildirişler her hepdede merkezi gazetlerde çap edilýärdi.
Netijede, mahabat işiniň ýeterlik bolmandygy sebäpli, 5-nji iýunda açylan Aşgabat-Türkmenbaşy-Aşgabat awtobus marşruty ýaly täzelikler ýa-da dürli çäreler barada paýtagtlylar köplenç halatda biri-birinden eşidişip, habarly bolýarlar.
Il içinde bu ýagdaýa gürrüňler, kähalatda bolsa “myş-myşlar” diýlip at berilýär. Şol bir wagtyň özünde Türkmenistanda daşary ýurtlarda giňden ýayran, köçelere bildiriş tagtalaryny asmak ýaly usullara hem o diýen köp duş gelinmeýär. Döwlet eýeçiligindäki telekanallarda, gazetdir, beýleki metbugat serişdelerinde hem reklama aheňli bildirişler örän az.
Awtobus duralgasyna ýelmenen bildiriş
Emma şol bir wagtyň özünde-de soňky döwürlerde awtobus duralgalarynda reklama mazmunly käbir bildirişler hem peýda bolup başlady. Munuň ýaly bildirişler köplenç halatda degişli edaralardan birugsat asylýar.
Şeýle ýagdaýda Aşgabadyň awtoterminalynyň işgärleri Aşgabat-Türkmenbaşy-Aşgabat marşrutynyň açylandygy baradaky maglumatyň halk arasynda bu habaryň dilden dile ýaýrap, halk köpçüligine ýetmegine garaşýarlar.


text:
Özbek prezidenti Yslam Karimowyň Türkmenistana edýän saparynyň çäginde gürrüňi edilmeli temalaryň biriniň howpsuzlyk meselesi boljakdygy habar berilipdi.
Howpsuzlyk meselesi diýlende, Owganystanyň Türkmenistan we Özbegistan araçäginiň eteginde hereket edýän “Özbegistanyň yslam hereketi” atly toparyň ady agzalýar. Bu topar Türkmenistana we Özbegistana howp abandyrýandygyny käbir synçylar belleýärler.
Eýsem, bu topar gürrüňi edýän sebitde nähili işler alyp barýar?
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Owganystanyň öňki deputaty we syýasy bilermen Serdar Rahmanogly bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanda bir polisiýa ofiseri we söweşiji diýlip güman edilýän üç adam öldürildi.
Russiýanyň Terrorçylyga garşy milli gullugynyň 7-nji iýulda beren maglumatyna görä, 6-njy iýulda Dagystanyň merkezi Untsukul etrabynyň Maýdanowskaýa obasynyň golaýynda ýörite operasiýalar başladylypdyr.
Häzirki wagt hem dowam edýän bu ýörite operasiýalarda başga-da üç polisiýa ofiseri ýaralandy.
Dagystan we Russiýanyň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regionyndaky beýleki respublikalar yslamçy ekstremizm we guramaçylykly jenaýatlar bilen ilteşikli ýowuzlyklardan birnäçe ýyl bäri ejir çekip gelýär. Şol ýowuzlyklarda onlarça adam öldürildi we ýaralandy.


text:
Rus we ukrain prezidentleri gündogar Ukrainadaky krizis barada göni gepleşik geçirdi, emma bu ýerde hiç bir anyk netije gazanylmadyga meňzeýär.
Wladimir Putin we Petro Poroşenko 26-njy awgustda, Minskide ikiçäk iki sagat gepleşdi. Bu gepleşik Ýewropa Bileleşiginiň resmileri, Belarusyň we Gazagystanyň prezidentleri bilen giňişleýin gepleşiklerden soň boldy.
Poroşenko taraplaryň ählisiniň Kiýew tarapyndan teklip edilen teklipleri goldandygyny, indi munuň basym ukrain güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň arasyndaky söweşi soňlamak boýunça bir planyň esasy boljagyny aýtdy.
Aýratynlykda, Putin Orsýetiň, eger başlansa, parahatçylyk prosesini goldamak üçin ähli zady etjegini, emma pitneçiler bilen atyşygy kesmegiň şertlerini kesgitlemegiň Kiýewe baglydygyny aýtdy.
Ukraina we Günbatar Orsýeti separatistleri goldamakda we olary ýarag bilen üpjün etmekde aýyplaýar, emma Moskwa muny ret edýär.


text:
Rafael Nadal we Serena Wilýams Madrid Masters atly tennis bäsleşiginde birinjiligi alyp, ýaryşy tamamladylar. Nadal Stanislaw Wawrinka-dan 6-2, 6-4 hasap bilen üstün çykyp, Madridde gumak meýdanda geçirilen ýaryşda indi üçünji gezek öz titulyna mynasypdygyny subut etdi.
Bu orun Nadalyň sport karýerasynda 55-nji, gumak meýdançada bolsa 40-njy ýeňişi boldy. Bu hem onuň gumak meýdançada geçirilýän ýaryşlaryň gürrüňsiz häzirki döwürdäki şasydygyny aýtmaga esas berýär.
Serena Wilýams bolsa zenanlaryň arasynda geçirilýän ýaryşda orsýetli tennis oýunçysy Mariýa Şarapowany 6-1, 6-4 hasabynda ýeňip, dünýäniň birinji raketkasy titulyny özünde saklap galmagy başardy.
Wilýams häzirki döwürde tennis boýunça dünýäde ikinji zenan hasaplanylýan Mariýa Şarapowadan 2004-nji ýyldan bäri bir gezegem ýeňlenok.


text:
Ukrainanyň parlamenti şu gün Timoşenkonyň hökümetine garşy ynamsyzlyk boýunça hödürlenen teklibi tassyklap, Timoşenkony we onuň käbinetini wezipesinden çekilmäge mejbur etdi.
Ukrainanyň 450 agzadan ybarat parlamentinde 243 deputat bu teklibi goldap çykyş etdi.
Bu teklip Wiktor Ýanukowiç tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän “Regionlar partiýasy” tarapyndan hödürlenipdi.
Geçen aý geçirilen saýlawlaryň ikinji tapgyrynda Ýanukowiç Timoşenkony ýeňipdi.
Ttäze koalision hökümeti gurmak üçin “Regionlar partiýasynyň” 30 gün möhleti bar.
Eger şol möhletiň dowamynda “Regionlar partiýasy” hökümet gurmagy başarmasa, prezident Ýanukowiçiň parlamenti dargadyp, parlament saýlawlarynyň gaýtadan geçirilmegini yglan etmäge hukugy bar.


text:
Bu gezekki «Adam hukuklary» programmamyzda «Serhetsiz lukmanlar» guramasynyň Türkmenistanyň saglyk pudagy barada çap eden hasabaty türkmen raýatlarynyň saglygyna seretdirmek, maglumat almak hukugy, gyrgyz wakalaryndan alynmaly hukuk, kanunçylyk sapaklary barada gürrüň edýäris.
Balkanly graždan aktiwisti Gurbandurdy Durdygulyýewiň pasport problemasy barada söhbetdeşligi diňlänleriň bolsa bize öz pikirlerini, belliklerini ibermegini haýyş edýäris.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistanyň çyzykly şertli belgiler boýunça milli guramasy "GSI" halkara guramasynyň agzalygyna kabul edildi we Türkmenistana çyzykly şertli belgi berildi.
Bu barada anna güni geçen hökümet maslahatynda aýdyldy.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, Türkmenistanyň bu gurama agzalyga kabul edilmegine "Global standart" belgisini berýän halkara sistemanyň 111 döwletden ybarat agzalarynyň Awstraliýanyň paýtagtynda geçirilen maslahatynda seredilipdir.
Guramanyň kararyna görä, Türkmenistanyň önümleri 483 belgisinden başlanýan sanlar bilen belleniler.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” topary dünýäde ölüm jezasyny bermegiň azalýandygyny, ýöne heniz hem her ýyl müňlerçe adamyň jezalandyrylyp öldürilýändigini aýdýar.
Ölüm jezasy esasan Aziýa hem Orta Gündogar ýurtlarynda köp ulanylýar.
“Amnesty International” guramasynyň täze hasabaty, Hytaýy almanyňda, 2010-njy ýylda azyndan 527 adamyň jezalandyrylyp öldürilendigini aýdýar. 2009-njy ýylda 714 adamyň jezalandyrylyp öldürilendigi aýdylypdy.
Hasabatda Hytaýyň 2010-njy ýylda müňlerçe adamy jezalandyryp öldürendigi, ýöne bu ýurduň ölüm jezasynyň ulanyşyny ýaşryn saklaýandygyny aýdýar.
Eýranda azyndan 252, Demirgazyk Koreýada pesinden 60, Ýemen 53, Birleşen Ştatlarda 46, Saud Arabystanynda azyndan 27 adam jezalandyrylyp öldürildi.
Şeýle-de hasabatda ölüm jezasynyň 2010-njy ýylda Ýewropa hem dolanyp gelendigi, Belarusda 2 adama ölüm jezasynyň berlendigi aýdylýar.


text:
BMG-niň Atom Energiýasy boýunça edarasy we Eýran anna güni – 8-nji iýunda özara gepleşikler geçirerler. Bu aralykda Halkara Atom Energiýasy Gullugy (HAEG) Eýranyň Parçin harby bazasynda alnyp barylýan işleri derňemek üçin, rugsat almak ugrunda tagalla edýär.
HAEG-iň başlygy Ýukiýa Amano Tährana ýüzlenip, özleriniň Parçin sebitine baramaklary üçin, şertleri döretmäge çagyryş etdi. Parçin sebitinde ýadro ýaragyny döretmek ugrunda işleriň alnyp barylýandygy çaklanylýar.
Eýran aýyplamalary inkär edýär.
Halkara Atom Energiýasy Gullugy duşenbe güni Wenada ýapyk gapylaryň aňyrsynda ýygnaga başlady. Çaklamara görä, maslahatda Eýranyň atom programmasy üns merkezinde bolar.


text:
Azerbaýjanyň Daglyk-Garabag regionynyň häkimiýetleri Azeri güýçleri tarapyndan iki esgeriniň atylyp öldürilendigini habar berýärler.
Ykrar edilmedik respublikanyň Goranmak ministrligi 31-nji iýulda Azerbaýjanyň ýaragly güýçleriniň regionyň demirgazyk bölegindäki Daglyk-Garabag güýçlerine hüjüm edendigini we iki esgeri öldürendigini mälim etdi.
Bu aralykda, Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi özüniň 31-nji iýulda beren maglumatynda soňky 24 sagadyň dowamynda ermeni güýçleriniň ok atyşygy bes etmek baradaky karary 96 gezek bozandygyny aýdýar.
1990-njy ýyllaryň başynda bolan uruş döwründe Ermenistan tarapyndan goldanylýan separatistler Daglyk-Garabag sebitini Azerbaýjandan öz ellerine geçirmegi başarypdylar. Mundan soň, Baku bilen Ýerewanyň arasyndaky dartgynlylyklar dowam edip gelýär.
Şu ýylyň başyndan bäri bolan ok atyşyklarda iki tarapdan hem takmynan 20 esger heläk boldy.
Daglyk-Garabag sebitiniň garaşsyzlygy dünýäniň hiç bir ýurdy tarapyndan ykrar edilmedi.


text: Meýletinçiler topary Mikolaýiw günorta portunyň golaýyndaky harby bazada ukrain goşuny üçin mergenleri taýýarlamaga hökümetiň rugsadyna we maliýe goldawyna eýe boldy. Şertler amatlylyk taýdan gowşak: käbir ýaraglaryň ýaşy olary ulanýanlaryň ýaşyndan has geçen, olary ulanmak boýunça düzgünler 1970-nji ýyllara degişli. Emma guramaçylar gündogar Ukrainada orsýetçi separatistler bilen täze söweşleriň başlanan ýagdaýynda mergenleriň has ýokary taýýarlyk derejesinde boljagyna umyt baglaýarlar. (Lewko Stek, AÝ/AR-nyň Ukrain gullugy)


text:
Meksikada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň deslapky resmi netijelerine görä, Guramaçylykly rewolýusiýon partiýasynyň (PRI) wekili Enrikie Pena Nieto sesleriň 38% töweregini alyp, ýeňiş gazanypdyr.
Mundan soň Guramaçylykly rewolýusiýon partiýasynyň ýene-de täzeden, 12 ýyldan soň häkimiýet başyna gelmegine ýol açylmagy mümkin. Bu partiýa mundan ozal ýurdy ýeke-täk partiýa bolup, 70 ýyl töweregi dolandyrypdy.
Ses berlişigiň deslapky netijeleri yglan edilenden soň, Nieto şeýle çykyş etdi: “Men Meksikanyň ilatynyň maňa beren bu ygtyýarlygyny uly höwes, uly borç bilen öz üstüme alýaryn. Soňky üç aýyň dowamynda syýasatçylar we dalaşgärler tas her gün diýen ýaly çykyş edipdi. Emma 1-nji iýulda halk çykyş etdi. Olar muny açyk-aýdyň beýan etdiler. Olar mümkinçilik üçin ses berdiler”.
Deslapky maglumatlara görä, çepçi Andres Manuel Lopez Obrador sesleriň 31%-ni, ýurduň başyndaky Milli hereket partiýasynyň (PAN) wekili Josefina Vazkuez Mota sesleriň 25%-ni alypdyrlar.
Meksikanyň 112 millionluk ilatynyň 47%-e golaýy garyplykda ýaşaýar.


text:
NATO-nyň başlygy ýaranlygyň Orsýet bilen Ýewropada raketa garşy gorag sistemasyny gurmak mümkinçiligi barada gepleşiklere başlandygyny aýdýar.
Anders Fog Rasmussen Sofiýada bu baradaky ilkinji maslahatyň NATO-Orsýet geňeşinde çarşenbe güni bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol iki tarapyň bu barada şu wagtdan NATO-nyň noýabrda Lissabonda geçjek sammitine çenli maslahat etjegini aýtdy.
Sammitde NATO agzalarynyň ýaranlygyň 28 agzasynyň hemmesini Eýran ýaly döwletleriň raketalaryndan gorajak sistemany gurmak kararyna gelmegine garaşylýar.


text:
Kabul Banky bilen dörän dawalar boýunça taýýarlanan garaşsyz hasabata görä, 900 million töweregi dollar Owganystanyň daşyna çykarylypdyr.
Halkara donorlary tarapyndan maliýeleşdirilen ykdysady barlaglaryň netijesinde belli bolşuna görä, pul serişdeleri karz bermek görnüşinde berlip, olar soňundan bankyň ýolbaşçylarynyň, olaryň maşgala agzalarynyň, dostlarynyň daşary ýurtdaky hasaplaryna geçirilipdir.
Hasabatda nygtalmagyna görä, gürrüňi gidýän bu bank karzlary diňe 19 adama we kompaniýa berilipdir.
Bu bank karzlaryndan bähbit görenleriň arasynda prezident Hamid Karzaýyň dogany Mahmud hem bar. Ol öz gezeginde, bu aýyplamalary iňkär edýär.


text:
Pentagon YD toparynyň jeňçileriniň ABŞ-nyň we koalisiýa güýçleriniň yrak goşunlaryna tälim berýän bazasyndan uzak bolmadyk bir şäheri ele geçirendigini tassyk etdi.
Penatogoyň sözçüsi al-Bagdady şäheriniň ýan berendigini we munuň YD tarapyndan soňky aýlarda ele geçirilen ilkinji täze ýer bolandygyny aýtdy.
Al-Bagdadiniň synmagy YD jeňçileriniň golaýdaky al-Asad howa bazasyna janyndan geçenleriň hüjümini gurnan wagtyna gabat geldi.
Pentagon 13-nji fewralda Anbar welaýatyndaky howa bazasyna hüjüm eden YD jeňçileriniň birnäçesiniň öldürilendigini aýtdy. Hüjümde yrak we amerikan esgerleriniň hiç birine zeper ýetmändir.


text:
Dünýä çempionaty: haýsy materikden näçe topar gatnaşýar?
Şu wagtky düzgüne görä, Futbol boýunça dünýä çempionatyna 32 milli ýygyndy gatnaşdyrylýar. Şolaryň arasynda ýer eýeleri hem bar. Dünýä çempionaty näçe döwletde geçirilýän bolsa (mysal üçin, 2014-nji ýyldaky çempionat Polşada we Ukrainada geçirildi) ýer eýeleri üçin şonça hem ýer aýrylýar. Tä 2006-njy ýyldaky çempionata çenli öňki çempionyň nobatdaky çempionata awtomatiki usulda gatnaşmagy däp bolup gelýärdi. Soňra bu däp aradan aýryldy. Ýer eýelerinden başga ähli milli ýygyndylar dünýä birinjiligine gatnaşmak üçin saýlama tapgyrlardan geçmeli boldular.
Dünýä çempionatyndan öň her bir yklymda saýlama tapgyrlaryň duşuşyklary geçirilýär. Ahyrky netijede iň güýçlüler dünýä çempionatyna gatnaşmaga hukuk gazanýar. Ýöne dünýä çempionatyna gatnaşýan döwletleriň sany yklymlara görä deň däl. Biz muny 2010-njy ýylda Günorta Afrika Respublikasynda geçirilen dünýä çempionatynyň mysalynda görkezmek isleýäris. Çünki ähli dünýä çempionatlarynda, esasan, şu sanlar saklanylýar.
- Dünýä kubogy – 2010-a
- UEFA-dan (Ýewropa) 13 milli ýygyndy;
- CAF-dan (Afrika) 5 milli ýygyndy we ýer eýesi GAR;
- AFC-dan (Aziýa) 4 milli ýygyndy;
- AFC we OFC (Okeaniýa) pley-of duşuşygyndan 1 milli ýygyndy;
- CONMEBOL-dan (Günorta Amerika) 4 milli ýygyndy;
- CONCACAF-dan (Demirgazyk we Orta Amerikadan) 3 milli ýygyndy;
- CONMEBOL bilen CONCACAF-yň pleý-ofyndan 1 milli ýygyndy gatnaşdy.
Aziýa boýunça saýlama tapgyr
Aziýa sebiti boýunça saýlama duşuşyklar jemi 4 tapgyrdan ybaratdyr.
Birinji tapgyrda FIFA-nyň reýtinginde has aşakdaky orunlary eýeleýän 12 milli ýygyndy öz aralarynda duşuşdy. Duşuşyklaryň bijeleri 2015-nji ýylyň 10-njy fewralynda Malaýziýanyň paýtagty Kuala Lumpur şäherinde çekildi.
Birinji tapgyryň duşuşyklary 12-nji we 17-nji martda geçirildi. Olarda ýeňiji bolan 6 milli ýygyndy Aziýa boýunça saýlama ýaryşyň ikinji tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazandy. Şeýlelikde Hindistanyň, Ýemeniň, Gündogar Timoryň, Kambojiýanyň, Taýwanyň we Butan döwletiniň milli ýygyndylary ikinji tapgyra çykdylar.
Ikinji tapgyra jemi 40 sany milli ýygyndy gatnaşýar (AFC reýtinginiň 1-34-nji orunlary we birinji tapgyryň 6 sany ýeňijisi). Olar 5-5-den jemi 8 toparça bölünip ýaryşýarlar. Ähli toparçalarda birinji orny eýelän milli ýygyndylaryň ählisi we ikinji orunlary eýelän ýygyndylaryň içinden iň gowy 4 topar 3-nji tapgyra geçiriler. Ýeri gelende aýtsak, şu 12 milli ýygyndy 2019-njy ýylda Birleşen Arap Emirliklerinde geçiriljek Aziýa çempionatyna gönümel gatnaşmaga-da hukuk gazanar.
Şeýlelikde häzirki wagtda dowam edýän ikinji tapgyryň duşuşyklarynyň netijesinde jemi 24 milli ýygyndy Aziýa Kubogynyň saýlama ýaryşynyň 3-nji tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazanýar. Ol hem öz aralarynda 4-4-den 6 toparça bölünip ýaryşy dowam etdirerler.
FIFA-nyň aprel aýyndaky reýtingine görä, şol mahal 159-njy orny eýelän Türkmenistanyň milli ýygyndysy ikinji tapgyryň saýlama duşuşyklaryna 3-nji torbadan goşuldy. Ýeri gelende aýtsak, AFC reýtindinde 17 — 24-nji orunlary eýeleýän milli ýygyndylar 3-nji torbany emele getirdi. «D» toparçada Eýranyň, Hindistanyň, Omanyň we Guamyň milli ýygyndylary bilen güýç synanyşýan milli ýygyndymyz toparçada geçiren iki duşuşygyndan so, 1 utuk toplap, 4-nji orunda barýar. Türkmenistanyň geçen we öňdäki duşuşyklaryna teswir bermezden öňürti toparçadaky eýelenen orunlaryň berýän mümkinçiliklerine garap geçeliň:
Toparçada 1-nji orny eýelän milli ýygyndy ýokarda-da aýdyşymyz ýaly, Dünýä çempionatynyň saýlama ýaryşlarynyň üçünji tapgyryna çykmaga hukuk gazanar we Aziýa Kubogyna gönümel gatnaşyp biler.
Toparçada 2-nji orny eýelän milli ýygyndy Dünýä çempionatynyň saýlama ýaryşlarynyň üçünji tapgyryna çykmaga hukuk gazanar. Olaryň içinde iň gowy netije görkezen iki milli ýygyndy Aziýa Kubogyna gönümel ýollanma alyp bilýär. Toparçada ikinji orna mynasyp beýleki 6 milli ýygyndy bolsa Aziýa Kubogynyň üçünji saýlama tapgyryna gatnaşmaly bolar.
Toparçada 3-nji orny eýelän milli ýygyndy Aziýa Kubogynyň üçünji saýlama tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazanar.
Toparçada 4-nji orny eýelän 8 milli ýygyndynyň iň gowy netije görkezen 4-si Aziýa Kubogynyň üçünji saýlama tapgyryna gönümel gatnaşmaga hukuk gazanyp biler. Galan 4 milli ýygyndy bolsa şol tapgyra gatnaşmak üçin pleý-of duşuşyklaryny geçirmeli bolar.
Toparçada 5-nji orny eýelän milli ýygyndy Aziýa Kubogynyň üçünji saýlama tapgyryna gatnaşmak üçin pley-of duşuşyklaryny geçirmeli.
Milli ýygyndymyz ilkinji duşuşygynda Guamdan üstün çykyp, Eýranyň yýygndysy bilen hem deň oýnap bilen bolsa, häzir 4 utuk bilen toparçada ikinji orunda bolmaga mümkinçilik alardy. Ýöne edil häzirlikçe yzda galan iki duşuşykdan soň, milli ýygyndymyzyň 1 utugy bar we ol toparçada 4-nji orny eýeleýär.
Edil häzirki ýagdaýda toparçalarda 4-nji orny eýeleýän milli ýygyndylaryň içinde diňe Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň 1 utugy bar. 4-nji orundaky beýleki ýygyndylar entek utuk alanok. Bu bolsa türkmen futbolçylaryna Aziýa Kubogynyň üçünji saýlama tapgyryna gönümel gatnaşmaga hukuk berýär.
Ýurdumyzyň milli ýygyndysynyň öňdäki duşuşyklaryna hem gysgaça nazar aýlalyň!
03.09.2015 ý. — Oman-Türkmenistan
08.10.2015 ý. — Türkmenistan-Hindistan
13.10.2015 ý. — Türkmenistan-Guam
12.11.2015 ý. — Eýran-Türkmenistan
17.11.2015 ý. — Türkmenistan-Oman
29.03.2016 ý. — Türkmenistan-Hindistan.
Duşuşyklar barada öňünden bir zat aýtmak kyn. Çünki ýaryş başmanka, toparçada iň asgyn milli ýygyndy hasaplanylýan Guam häzir 6 utuk bilen 1-nji basgançakda barýar. Aziýanyň birinjisi Eýranyň ýygyndysy bolsa garaşylmadyk ýagdaýda ildeşlerimiz bilen deňlik hasapda oýnap, utuk ýitirdiler. Ýöne bir zady aýdyp bileris. Ildeşlerimize, bolmanda, toparçada üçünji orny eýelemek mümkinçiligi bar. Eger şu başartsa, ildeşlerimiz Dünýä çempionatynyň nobatdaky saýlama tapgyryna gatnaşmaga hukugy ýitirseler-de Aziýa birinjiligi ugrundaky ýaryşy dowam etdirip bilýärler. Ýöne biz ildeşlerimizden has gowy netijelere garaşýarys. Milli ýygyndymyz oýuna yhlas edilende we taýýarlyk gowy bolanda Eýran ýaly milli ýygynda garşy mynasyp oýun görkezip biljekdigini subut etdi.
Geliň, onda türkmen futbolçylaryna bu jogapkäçilikli ýaryşlarda üstünlik arzuw edeliň we olary goldalyň!
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Sport habarlaryny we täzeliklerini biziň toparymyzda yzarlap bilersiňiz! Sizem goşuluň we paýlaşyň!!!


text:
Owganystanyň paýtagty Kabuldaky gymmatbaha Serena myhmanhanasynda bolan ok atyşykda parahat ilatdan azyndan dokuz adam, şol sanda dört aýal we iki çaga öldi.
Heläk bolanlaryň arasynda dört daşary ýurtly, ýagny Kanadanyň, Täze Zelandiýanyň, Hindistanyň we Pakistanyň raýatlary bar.
Fransiýanyň “AFP” habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, gürrüňi edilýän gullugyň Kabuldaky habarçysy Sardar Ahmad, onuň aýaly we üç çagasynyň ikisi heläk bolupdyr.
Bu wakada ýaragly dört adamyň ählisi owgan howpsuzlyk güýçleri bilen bolan ok atyşykda öldürildi.
Güýçli goraglar bilen berkidilen Serena myhmanhanasy Birleşen Milletler Guramasynyň işgärleri tarapyndan ulanylýar we ýakynda ol söweşijiler tarapyndan nyşana alnypdy.
Owganystanda 5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryny bulaşdyrmaga wada beren “Talyban” hereketi bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Oppozisiýadaky Yslam partiýasynyň lideri, şol bir wagtda Täjigistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň agzasy tussag edildi.
Jamoliddin Mahmudow 1-nji martdaky parlament saýlawlarynyň öňünden bikanun ýarag saklamakda güman edilýär.
Milli howpsuzlyk komiteti 11-nji fewralda Yslamçy gaýtadan döreýiş partiýasynyň liderleriniň biri bolan Jamoliddin Mahmudowyň Duşenbede tussag edilendigini aýtdy.
Beýanatda Mahmudowyň partiýadaş ýoldaşyna iki sany Makarow pistoletini berip, olary meniň üçin sakla diýendigi aýdylýar.


text:
Siriýaly aktiwistler we hökümete tarapdar media Siriýa hökümetiniň kontrollygyndaky territoriýalarda bolan ençeme partlamalarda 140-dan gowrak adamyň ölendigini habar berýärler.
21-nji fewralda amala aşyrylan bu hüjümler Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Siriýadaky konfliktde bölekleýin parahatçylygy gazanmak ugrunda Orsýet bilen “deslapky ylalaşyga” gelinendigini aýdan mahalyna habar geldi.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň Adam hukuklary boýunça synçy toparyň habar bermegine görä, Homs şäheriniň merkezinde amala aşyrylan bombaly iki ulag partlamasynda aglabasy parahat ilatdan ybarat azyndan 59 adam heläk boldy.
Partlamalar Al-Zahra etrabynda amala aşyrylyp, bu sebitiň ilatynyň aglabasy prezident Başar al-Assadyň Alawite mezhebine degişlidir. Siriýa hökümeti Homs şäherine doly diýen ýaly kontrollyk edýär.
Bu partlamalardan birnäçe sagat soň, Damaskyň etegindäki şaýy territoriýalaryna azyndan üç hüjüm edildi. Döwlet telewideniýesi azyndan 87 adamyň ölendigini we başga-da 200 çemesiniň ýaralanandygyny habar berdi.
“Yslam döwleti” Homsdaky we Damaskdaky partlamalaryň öz topary tarapyndan amala aşyrylandygyny öňe sürýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 20-nji oktýabrda geçirilen mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň sarp edijilerini elektrik energiýasy bilen ygtybarly we bökdençsiz üpjün etmek, türkmen elektrik energiýasynyň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak, şeýle hem “Türkmenistanyň elektrik energetikasy pudagyny ösdürmegiň 2013—2020-nji ýyllar üçin Konsepsiýasyny” ýerine ýetirmek maksady bilen, degişli Karara gol gekdi. Resminama laýyklykda, Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynda Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň “Türkmenenergo” döwlet elektroenergetika korporasiýasyna degişli kuwwatlylygy 432 MWt bolan gaz turbinaly elektrik stansiýasy gutlar. Onuň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak üçin korporasiýa Ýaponiýanyň “Sumitomo Corporation” kompaniýasy bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Serdarabat etrabynda gaz turbinaly elektrik stansiýasy gurlar
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Aşgabat, 19.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni bu gün ýurduň ähli künjeklerinde giňden bellenilýär. Bitewüligi we parahatçylyk söýüjiligi alamatlandyrýan bu baýram mynasybetli geçirilýän dabaralar beýik gelejegine tarap uly ynam, aýgytly gadamlar bilen barýan türkmenistanlylarda eziz Watanymyza bolan çäksiz buýsanç we guwanç duýgularyny döredýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şanly sene mynasybetli watandaşlaryny gutlady. Döwlet Baştutany Gutlagynda Gözel we ajaýyp tebigatymyzyň ýaşyl reňkini özüne siňdiren Döwlet baýdagymyzyň güni aýratyn ähmiýetli şanly senedir — milli jebisligimizi, agzybirligimizi hem-de Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyza bolan wepalylygymyzy, söýgimizi hem-de çuňňur hormatymyzy dabaralandyrýan baýramdyr diýip belledi.
Döwlet baýdagymyzyň gadyr-gymmatyny has-da ýokarlandyrmak, nesilleri watançylyk we belent ahlaklylyk ruhunda terbiýelemek maksady bilen, paýtagtymyz Aşgabat şäherinde belent sütünli Baş baýdak meýdançasyny döretdik. Bu bolsa her bir türkmenistanlynyň ata Watanymyza buýsanjyny, ýaşyl Tugumyza guwanjyny, il-günümize sylag-hormatyny has-da artdyrar.
Goý, dillerimiziň senasyna, göwünlerimiziň buýsanjyna öwrülen eziz Watanymyz Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň Döwlet baýdagy asuda asmanda baky parlap dursun!


text:
MTS - Internet
Biziň ulgamymyzda internetden peýdalanmak üçin, müşdere “MTS-Internet” hyzmatyny birikdirmek we öz GPRS/EDGE goldawly telefonyny we kompýuteri sazlamak zerurdyr.
Öýjükil telefon arkaly Internete elýeterlik alyň!
«GPRS-Internetiň» kömegi bilen Siz:
- Global ulgamda tutuş dünýä boýunça syýahat edip
- Elektron poçtany iberip we kabul edip
- Sosial ulgamda dostlaryňyz we kärdeşleriňiz bilen habarlaşyp
- Soňky habarlardan habarly bolup bilersiňiz.
“MTS-Internet” hyzmatyny birikdirmek – Tölegsiz
Hyzmaty USSD-menýunyň kömegi bilen, *123#2#JAŇ aýlap, soňra “GPRS-Internet” we “Vklyuchit” saýlap birikdirmek bolýar.
Hyzmatyň sazlamalaryny görmek üçin *123#JAŇ aýlamaly we "Nastroiki Internet/MMS” saýlamaly.


text:
30-njy sentýabrda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow täze açyljak altynjy kanalda dünýä derejesinde, şeýle hem daşary ýurtlarda geçirilýän sport ýaryşlarydyr gepleşikleri görkezmek boýunça meseläniň üstünde işlemegi Türkmen telewideniýesiniň Baş müdirliginiň başlygy Şadurdy Alowowa tabşyrdy.
Prezident Alowowa daşary ýurtlardan alnyp görkeziljek sport ýaryşlarydyr gepleşikleriniň awtorlyk hukugynyň saklanylmalydygyny berk tabşyrdy.
Berdimuhamedowyň ýurduň başyna gelmegi bilen Türkmenistanda sporta uly inwestisiýalar edilip başlandy. Hususan-da, geçen ýyl bahasy 2 milliard dollara barabar "Olimpiýa" şäherçesiniň gurluşygyna başlandy. Mundan başga-da, ýurduň paýtagtynda hem-de welaýat merkezlerinde, etraplarda ýaşlar üçin birnäçe sport mekdepleri guruldy.
Aziýanyň Olimpiýa geňeşi tarapyndan 2017-nji ýylda Aşgabatda üsti ýapyk binalarda we söweş sungatlary boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek barada karar kabul edilensoň, Türkmenistanda sporta has-da uly üns berlip başlandy. Býujet edaralarynda işleýänler bolsa özleriniň işden boş günlerinde sport çärelerine mejbury gatnaşmaly bolýandyklaryny aýdýarlar.
Ilkinji sport kanaly
Döwletiň sporta şeýle derejede üns berýändigini nazarda tutsaň, onda ýurtda sporta degişli aýratyn telekanalyň bolmagy kada laýyk hasaplanýar. Türkmenistanda häzir jemi bäş sany telekanal bar. Olaryň ählisi döwletiň garamagynda. Täze dörediljek altynjy kanal bolsa ilkinji sport telekanaly bolar. Bu kanal ýakynda ulanylmaga beriljek “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkezinde ýerleşer.
Ýurduň çäginde geçirilýän ownukly-irili sport ýaryşlary, esasan, "Ýaşlyk" telekanaly arkaly görkezilýär. Ýöne ol sport ýaryşlarynyň ählisi göni efirde gitmän, diňe ýazgyda berilýär.
Türkmenistanda geçirilýän sport ýaryşlaryndan başga, "Ýaşlyk" telekanaly halkara derejesindäki wajyp saýylýan sport ýaryşlaryny hem alyp görkezýär. Emma ol ýaryşlar, daşary ýurt telekanallarynyň translýasiýasyny awtorlyk hukugyny bozmak arkaly alnyp görkezilýär.
Awtorlyk hukugyny saklamak aňsat düşermi?
Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, täze açyljak sport kanalynda prezidentiň tabşyryşy ýaly, awtorlyk hukugyny saklamak telewideniýäniň ýolbaşçylaryna aňsat düşmese gerek. Sebäbi dünýä derejesinde geçirilýän uly sport ýaryşlary, ýagny futbol boýunça dünýä çempionaty, olimpiýa oýunlary ýaly ýaryşlaryň telegörkezilişiniň bahasy millionlarça ýewrodan geçýär.
Diňe býujet tarapyndan maliýeleşdiriljek bu sport kanalyna döwlet tarapyndan millionlarça ýewro möçberde serişdäniň goýberiljekdigine şübhe bilen garaýanlar az däl. Altynjy telekanalyň daşary ýurtlardan sport gepleşikleridir ýaryşlarynyň ikinji, üçünji derejedäkilerini satyn almagy mümkin. Bu bolsa, täze sport kanalynyň auditoriýasyna ep-esli derejede öz täsirini ýetirer. Sebäbi dünýä we halkara derejelerinde geçirilýän sport ýaryşlaryny göni efirde çanak antennalary arkaly görmäge türkmenistanly tomaşaçylaryň mümkinçilikleri bar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Ukrainanyň Krym regionynda geçirilen dawaly referendum bilen baglylykda duşenbe güni Orsýete garşy käbir sanksiýalary yglan etdiler.
Orsýete tarapdar saýlaw resmileri tarapyndan duşenbe güni yglan edilen sanlarda referenduma gatnaşan ses berijileriň 96.8% Krymyň Orsýete goşulmagyny goldandygy aýdylýar. Mundan öň 82% diýen sanlar peýda bolupdy.
ÝB-niň daşary işler ministrleri duşenbe güni Brusselde Orsýete garşy bank hasaplarynyň doňdurylmagyna we wiza degişli sanksiýalary maslahat edýärler. ABŞ-nyň hem sanksiýalar bilen bagly beýannamasyna duşenbe güni garaşylýar.
Sanksiýalar gün tertibinde
ÝB-niň daşary işler ministrleriniň arasynda maslahat edilýän we AÝ/AR elýeterli bolan dokumentiň taslamasynda ýekşenbe günki referendum “bikanun” diýilip atlandyrylýar we berk tankyt edilip, onuň netijeleriniň kabul edilmeýändigi aýdylýar. Dokumentde şu ýylyň iýun aýynda Ýewropa Bileleşiginiň we Orsýetiň arasynda Soçide geçirilmegi planlaşdyrylan sammitiň ýatyrylýandygy we ÝB-niň 21-nji martda Brusselde Kiýewiň täze hökümeti bilen Assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekiljekdigi aýdyldy.
Şeýle-de, dokumentde “Ukrainanyň görkezýän garşylygy” makullanýar we Orsýete krizisi güýçlendirmezlige hem-de öz goşunlaryny “krizisden öňki sanlara we çäklere çenli azaltmaga ündew edilýär.
Brusseldäki çäreler bilen bir wagtda Krymyň parlament delegasiýasy Krymyň Orsýete goşulmagy barada resmi taýdan ýüz tutmak üçin duşenbe güni Moskwa sapar edýär.
Orsýetiň Döwlet Dumasynyň spikeriniň orunbasary Sergeý Newerowyň Orsýetiň parlamentiniň aşaky öýüniň Krymyň Orsýete goşulmagyna rugsat berýän kanuny “örän ýakyn geljekde” kabul etjekdigini aýtdy, diýip “Interfaks” agentligi habar berdi.
Netijeleriň kabul edilişi
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine Krymdaky referendumyň halkara jemgyýetçiligi tarapyndan hiç wagtda ykrar edilmejegini aýtdy we Waşingtonyň hem onuň Ýewropdaky ýaranlarynyň Ukrainanyň garaşsyzlygyny depelemegi sebäpli Orsýete garşy “goşmaça” çäreleri görmäge taýýardygyny mälim etdi.
Kremliň aýtmagyna görä, Putin Obama bilen ýekşenbe güni geçiren telefon gepleşiginde referendumyň kanuny bolandygyny aýdypdyr.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň Brusselde geçirýän duşuşygynyň öňüsyrasynda Daniýanyň daşary işler ministri Frans Timmermans sanksiýalaryň işe girizmegini diňe Orsýetiň özüniň öňüni alyp biljekdigini belledi: “Orsýetiň şu çaka çenli özüni alyp baryşynyň düýpden ýol bererlikli däldigi görnüp dur. Men sanksiýalardan saklanmak üçin elimden geleni ederdim, sebäbi sanksiýalar girizilende mundan her kim ejir çeker. Emma diňe orsýetliler olaryň öňüni alyp bilerler”.
Britaniýanyň daşary işler ministri William Hague Krymdaky ses berişligi demokratiýanyň “üstünden gülmek” diýip atlandyrdy. Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius referendumyň “Orsýetiň okkupasion goşunlarynyň howpy astynda” geçirilmegini ýazgardy.
Ukrainanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Oleksandr Turçynow referendumyň netijelerini “Kremliň öz goşunlaryny ibermegini delillendirmek üçin öňünden planlaşdyrandygyny” aýtdy.
Krymyň regional paýtagty Simferepolda ýekşenbe güni gije şatlykly toparlar referendumyň netijelerini dabaraladylar.
Krymyň Orsýete tarapdar lideri Sergeý Aksýonow olary “gahrymançylyk” üçin gutlady: “Biz muny bilelikde etdik. Size we siziň gahrymançylygyňyz, goldawyňyz üçin minnetdar. Orsýetiň, orsýet halkynyň we prezidentiň goldawy üçin minnetdar. Hiç kim biziň ýeňşimizi elimizden alyp bilmez. Biz Orsýete barýarys, hemmäňizi gutlaýaryn”.
Düzgün bozuldymy?
Krymdaky referendum boýunça komissiýanyň ýolbaşçysy Myhaýlo Malyşew öz edarasyna düzgün bozmalar boýunça resmi şikaýatlaryň gowuşmandygyny aýtdy. Emma Fransiýanyň “Frans Pres Agentligi” öz žurnalistleriniň we beýlekileriň Sewastopolda we Simferopolda ses berişlik nokatlaryna barmagynyň öňünde böwet döredilendigini aýtdy.
Daşary ýurtly synçylar gatnaşdylar, emma ÝHHG ses berişlige gözegçilik etmejegini, sebäbi Ukrainanyň milli hökümeti tarapyndan resmi çakylygyň bolmandygyny aýtdy.
Krymyň etnik tatarlarynyň arasynda köp adamyň we Kiýewe tarapdar ukrainleriň bu ses berişligi boýkot etmegine garaşylypdy.


text:
Tomusky dynç alyş möwsüminiň başlanmagy bilen, daşary ýurtlarda okaýan ýa-da işleýän türkmenistanlylaryň aglabasy yzyna – Türkmenistana dolanýarlar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan ildeşlerimiziň käbiriniň aýtmagyna görä, olar Aşgabadyň aeroportunda düşen pursatlary Milli Howpsuzlyk Gullugy (MHM) tarapyndan soraga çekilipdirler. Käbirler öz öýlerine dolanandan hem soň sorag üçin MHM-e çagyrylandygyny aýdýarlar.
Şol duşuşyklarda esasanam olaryň daşary ýurtlarda näme edýändigi, kimler bilen duşuşyp, kimler bilen oturup-turýandygy, gündelik durmuşynda nähili zatlar bilen gyzyklanýandygy, hatda nähili websahypalara girýändigi ýaly maglumatlar bilen gyzyklanylýar.
Eýse, bu ugurda siz nähili tejribeleri başdan geçirdiňiz? Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri gepleşiginiň nobatdaky tapgyrynda şu temadan gürrüň ediler. Sizi hem aşakdaky forumda öz pikiriňizi galdyrmaga çagyrýarys.
Eger pikiriňizi programma gatnaşyp beýän etmekçi bolsaňyz, biziň bilen habarlaşyň, salgymyz: hat@azatradio.org


text:
CNN.com atly internet sahypasynyň ýazmagyna görä, amerikan gylyç sportçusy Ibtihaj Muhammad häzire çenli Olimpiada medalyny gazanmandyr, ýöne ol indi taryh ýazmaga başlapdyr.
30 ýaşyndaky Ibtihaj Muhammad 2016-njy ýylda Rio-de-Žaneýroda geçiriljek Olimpiada oýunlaryna hyjaply gatnaşjak ilkinji amerikan sportçusy bolar.
Golaýda başdan geçiren birnäçe güni Ibtihaj Muhammad diýen aýal üçin möhüm öwrülişik pursady boldy. Geçen hepde Afinyda geçirilen ýaryşda gazanan üstünlikleri onuň ABŞ-nyň Olimpiada toparyna goşulmagyna sebäp boldy. Munuň bilen bir hatarda, prezident Barak Obama hem çarşenbe güni Baltimor metjidinde eden çykyşynda ony ýörite mahabatlandyrdy.
"Öýe gyzyl medal bilen dolangyn..."
Obama çykyş edýän mahaly ol zenan sportçynyň ýörite hormaty kabul etmegi üçin ýerinden turmagyny haýyş etdi. Onsoň hemmeleriň onuň hormatyna el çarpmagyny haýyş etdi we onuň göwnüni götermek üçin şeýle ýagşy sözleri aýtdy: "Öýe gyzyl medal bilen dolangyn..."
Prezident Obama agzalýan çykyşyndan öň musulman toplumlarynyň birnäçesiniň baştutany bilen tegelek stoluň başynda yslamyň ýagdaýy we yslamofobiýa, ýagny yslam dinine çydamsyzlyk görkezilmek problemasy barasynda gürrüňdeşlik geçirdi. Dini toparlaryň baştutanlarynyň arasynda şol sportçy zenan Ibtihaj Muhammad hem bar ekeni.
Nädogry garaýyşlar üýtgemese...
"Häzirki döwürde biziň ýurdumyzda ýaşaýan hemme musulmanlar-da kyn, ýöne musulman zenanlar üçin has hem kyndyr. Biz edil häzir gaty möhüm öwrülişik pursadyny başdan geçirýäris. Hemme ýagdaý hasam bulaşyp biler" diýip, sportçy Ibtihaj Muhammad CNN-e beren interwýusynda aýdýar.
Ol musulmanlara garşy nädogry garaýyşlar üýtgemese, "Chapel Hill" ýaly ýerlerde bolan terrorçylykly wakalaryň has köp gaýtalanjakdygyny nygtaýar. Hut munuň özüni gaty ynjalyksyzlandyrýandygyny aýdýar.
2015-nji ýylyň fewral aýynda bolup geçen ol wakada üç sany musulman student goňşulary tarapyndan atlylyp öldürilipdir.
Gaty köp amerikalylar bolsa munuň ýigrenç döretmek üçin bilkastlaýyn edilen jenaýatdygyny aýdýarlar.


text:
Dünýäniň iň uly howa gämisi ilkinji uçuşyny amala aşyrdy. Uzynlygy 92 metr bolan gibrid "Airlander 10" kysymly howa gämisi 15 minudyň dowamynda 600 metr belentlige göterilipdir. 6 kilometr belentlikden uçup bilýän howa gämisi, 80 tonna golaý ýük daşamaga we sagatda 150 kilometr çaltlykda uçmaga ukyplydyr.
Howa gämisi üçin Britaniýanyň “Haybrid Eyr Vikls” firmasy 25 million funta çykdaýjy edipdir. Bu uçary ilkinji bolup ABŞ-nyň goşuny almaga isleg bildiripdir.
Bu howa gämisinden gözegçilik maksatlaryna peýdalanjakdygy çak edilýär we munyň üçin onuň adaty uçarlardan has az ýangyç sarp etjekdigi aýdylýar.
Emma harbylar, maksatnamanyň maliýeleşdirilmeginiň tamamlanmagy sebäpli ony graždan awiasiýasyna utgaşykly ýagdaýa getirmegi ýüregine düwüpdirler. Maliýe serişdeleri bolsa, indi jemgyýetlerden we şahsy maýadarlardan gelmäge başlapdyr.
Howa gämisi düzlüge, sähra, buzly ýere we suwuň üstüne arkaýyn gonup bilýär. Adaty uçarlaryň aglabasy diýen ýaly şeýle aýratyn ukyba eýe däldir. Mundan başga-da, howa gämisi uçarmanlar bilen 5 gün, uçarmansyz özbaşyna bolsa 2 hepde asmanda galyp bilýär.
"Airlander 10" kysymly täze howa gämisi, barylmagy gaty kyn ýerlere ynsanperwer ýardamlaryň eltilmegi üçin diýseň amatlydyr.
Eger synaglar üstünlikli netije berse, onda firma 2018-nji ýyla çenli ýene 12 sany şeýle howa gämisini öndürmegi göz öňünde tutýar.


text:
Moskwanyň aşa milletçi toparlarynyň Orsýetiň kawkazly musulman wekillerine garşy hereketlere geçmäge eden çagyryşlaryndan howatyrlanyp, häzir Moskwanyň polisiýasy hüşgärligiň ýokarlandyrylan ýagdaýynda işleýär.
“Bikanun migrasiýa garşy hereket” atly guramanyň agzalary Moskwanyň ähli zenanlaryny we çagalaryny öýde galmaga, şeýle-de ähli erkeklere ýaraglanyp, çarşenbe güni ýygnanmaga çagyryş edipdir.
Internetda ýaýradylan maglumatlara görä, çarşenbe güni Moskwanyň “Kiewskiý” otly duralgasynda demirgazyk kawkazlylaryň ýaragly toparlary bilen ýerli aşa milletçileriň çaknyşygy bolmagy mümkin diýlip garaşylýar.
Şu aý Moskwanyň “Spartak” futbol komandasynyň bir janköýeriniň öldürilmegi Moskwada etniki çaknyşyklara sebäp boldy.


text:
Ýekşenbe güni habar agentlikleri Owganystanyň aňtaw gullugynyň bir ofiseriniň iki sany amerikan ofiserini öldürenlikde aýyplanyp, gözlenýändigini habar berdiler.
NATO-nyň koalision güýçleriniň düzüminde işleýän bu iki amerikan ofiseri hepdäniň şenbe güni Kabulda Owganystanyň Içeri işler ministrligine baranlarynda atylyp öldürilipdiler.
Adynyň tutulmagyny islemedik owgan resmileri bu hüjümde Içeri işler ministrliginiň aňtaw bölüminiň bir ofiseriniň aýyplanýandygyny mälim edipdirler.
Maglumata görä, şol hüjümiň yzy bilen, bu owgan ofiseri gözden sumat bolupdyr.


text:
Konstitusiýa we Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününden öň türkmen delegasiýasy Eýran Yslam respublikasynyň Gülüstan welaýatyna, Döwletmämmet Azady bilen Magtymguly Pyragynyň guburlarna zyýarata ugrady.
Delegasiýanyň wekilleri 15-nji maýda Balkan welaýatynyň Serdar şäherinde duz-çörek, aýdym-saz bilen garşy alnypdyr.
Türkmen metbugaty bu delegasiýanyň hataryna medeniýet, sungat, ylym we bilim wekilleriniň, ýaşulularyň girýändigini, olaryň 16-njy maýda Aktokaýa, Magtymguly Pyragy bilen onuü kakasy Döwletmämmet Azadynyň guburlaryna zyýarata barjagyny ýazýar.


text:
Rumynyýada 800 müň çemesi mugallym, saglyk işgäri we beýleki jemgyetçilik pudaklarynyň işgärleri duşenbe güni iş taşlady.
Profsoýuzlar topary, döwlet işgärleriniň ýaranlygy hökümeti aýlyklar baradaky kanun barada gaýtadan gepleşmäge çagyrýar.
Hökümet sentýabrda Halkara Walýuta Fondy bilen ylalaşyp, býudjet harçlaryny azaltmak üçin täze çäreleri girizdi. Bu ylalaşyk netijesinde Rumyniýa 17 milliard dollar karz berildi.
Profsoýuz bileleşikleri 7-nji oktýabrda paýtagt Buharestde ýygnanyşyk geçirmegi planlaşdyrýarlar.


text:
Ilýa Ponomarýow Orsýetiň Döwlet Dumasynyň köp bolmadyk oppozision agzalarynyň biri. Nowosibirskyň wekili bolan çepçi liberal Ponomarew Dumanyň 2014-nji ýylyň mart aýynda Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegine garşy ses beren ýeke-täk agzasydy.
2014-nji ýylyň awgust aýynda Orsýetiň sudynyň karary bilen Ponomarýowa döwlet serhedini kesip geçmek gadagan edildi we bu Moskwanyň daşyndaky "Skolkowo" innowasion merkeziniň maliýeleşdirilmegine degişli meseleler bilen baglanyşdyryldy.
Bu kakaryň Ponomarýowyň ýuduň daşynda bolan wgatynda yglan edilmegi sebäpli ol häzir Orsýete kanun taýdan baryp bilmeýän kanunçykaryjy bolup, täsin ýagdaýda galýar.
Derňew edaralary Ponomarýowy Orsýetiň innowasiýalarynyň ösüşine gönükdirilen leksiýalary okamak we ylmy barlaglary geçirmek üçin "Skolkowo" fondundan 750 müň amerikan dollary möçberde pul almkda aýyplaýarlar. Derňewçiler Ponomarýowyň agzalan işleri alyp barmandygyny aýtdylar, emma deputatyň özi muny ret edýär.
Netijede "Skolkowonyň" suda eden şikaýaty belli bir derejede kanagatlandyryldy. Ponomarýow 2,7 million dollar möçberinde pul tölemäge borçly edildi.
Bu töleg Ponomarýowyň deputat aýlygyndan bölekleýin saklanýar. 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda Ponomarýow ABŞ-da bolýandygyny aýtdy: “Esasy sebäp – meniň hasaplarym tussag edildi, serhetden geçmegim gadagan edildi, ýagny, men fiziki taýdan dolanyp bilmeýärin”. Bergi maý aýynda gutarnykly üzlüşýär we birnäçe gün mundan ozal Ponomarýow serhet açylan badyna Orsýete dolanmak niýetini mälim etdi, munuň yzýany Baş prokuraturanyň täze inisiatiwasy barada mälim edildi.
7-nji aprelde Döwlet Dumanyň deputatlary Ponomarýowy deputatlyk eldegrilmezliginden mahrum etmek barada ses berdiler we prokuraturanyň Skolkowo bilen baglylykda jenaýat işiniň gozgalmagyna ýol açdylar. Ponomarýowyň ýarym ýyl bäri işe gatnaman aýlyk almagy, deputatlaryň göwnünden turmaýar. Emma onuň deputatlyk statusynyň kanun taýdan ýatyrylmandygy sebäpli Duma öz agzasyny aýlykdan mahrum edip bilmeýär.
Ilýa Ponomarýow AÝ/AR bilen ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatyndan telefon arkaly söhbetdeş boldy.
AÝ/AR: Ilýa, Dumanyň sizi deputatlyk eldegrilmezliginden mahrum etmek karary bilen baglylykda sizde başga plan barmy?
Ilýa Ponomarýow: Iş ýüzünde, şeýle karar köp bir zady üýtgedip bilmeýär. Deputat eldegrizmezliginden mahrum etmek näme? Bu Baş prokuratura we Derňew komitetine maňa garşy jenaýat işini gozgamaga we derňewleri geçirmäge rugsatdyr. Meniň ýagdaýymyň we hereketlerimiň häsiýeti nukdaý nazaryndan bu hiç zady üýtgetmeýär diýen ýaly. Goý, derňesinler, bu olaryň hukugy. Meni has aladalandyrýan zat sudyň çykaran karary, maý aýynda onuň güýjüniň gutarmagyna umyt baglaýaryn. Federal pristawlaryň, meniň serhetden geçmegimi çäklendirýän karary bar. Ol “Skolkowo” fondunyň öňündäki bergim barada olaryň özleriniň oýlap tapanlarynyň esasynda – emma jenaýat däl-de, graždan prosesiň çäginde - kabul edildi.
AÝ/AR: Geliň, jenaýat işi gozgalyp, sizi gözläp başladylar diýip çak edeli. Siziň tizden-tiz Orsýetiň sud sistemasynyň öňünde jogap bermek kararyna gelendigiňizi çak etsek. Şiziň ýagdaýyňyzdaky şeýle adamy ýurda hatda goýbermän hem bilýärler, şeýlemi?
Ilýa Ponomarýow: Meniň ýagdaýym has gyzykly. Döwlet Dumanyň deputaty, “A” kategoriýaly deputaty Orsýete goýbermeýärler. Bu haýsy-da bolsa derňew astyndaky birini agtarmakdan has gyzykly. Emma, men derňew işlerini geçirmek üçin olar düzgünden çykyp, sud işgärleriniň girizen gadagançylygyny ýatyrarlar, diýip pikir edýärin.
AÝ/AR: Siz özüňize garşy jenaýat işiniň gozgalan ýagdaýynda Orsýete barmakçy bolýarsyňyzmy?
Ilýa Ponomarýow: Men maý aýyna çenli gürrüň etmäge esas ýok, diýip hasap edýärin. Sebäbi, sebäbi suduň çäklendirmesi bar. Soň bolsa, göreris. Jenaýat işiniň gidişine görä, hereket ederin. Meniň pikirimçe, olar meniň aljyramagymy gazanmak üçin howp döretmäge synanyşarlar, emma hakyky ýagdaýlar döredilmez. Emma men ýalňyşýan bolmagym-da mümkin – belki, olar meni hakykatdanam basmak isleýändir. Eger şeýle kararlar kabul edilse, ýa-da olaryň kabul edilme howpy dörese, elbetde, meniň meýletin türmä gitmek niýetim ýok. Men şeýle hereketiň paýhasly bolup biljegini hasap etmeýärin.
AÝ/AR: Näme sebäpden Siz syýasy gaçybatalga sorap, haýsy-da bolsa bir günbatar ýurduna ýüzlenmediňiz?
Ilýa Ponomarýow: Hiç bir sebäpden muny etmerin. Men syýasy emigrant bolmakçy däl. Men bu ýere öz islegim bilen gelmändim. Olar meniň iş saparda bolmagyma bilgeşleýin garaşdylar – meniň üçin serhedi ýapmak üçin. Men – Orsýetiň raýaty, Nowosibirskyň deputaty we mundan beýläk-de bolmakçy bolýaryn. Men olar üçin şeýle lezzet bermerin: başga ýerden pena, graždanlyk sorap, deputat wezipämden el çekmerin.
AÝ/AR: Siz öz daşyňyzdaky kynçylyklara nädip düşünýärsiňiz? Bireýýäm möhleti geçen, diýip hasap edýän işleriňiz näme sebäpden ýene janlandy?
Ilýa Ponomarýow: Meniň pikirimçe, prezidentiň administrasiýasynyň graždan we güýç bölekleriniň arasyndaky göreş möwjedi. Bu göreşe bir taradan FSB, GRU we beýleki güýç edaralary gatnaşýar, başga bir tarapdan – administrasiýanyň “graždan’ işgärleri Wladislaw Surkow we beýlekiler. Bu iş administrasiýanyň “graždan” bölegi barada kompromat gözlemek üçin çykarylýar. Hiç bolmanda iň başynda “Skolkowo” işi hut şunuň esasynda gozgalypdy. Meniň adym gykylaklamak üçin amatly esas berýärdi. Belki-de has ýönekeý düşündiriş hem bardyr: men 10 gün mundan ozal aktiw aýdyp başladym, maýda sud işgärleriniň girizen gadagançylygynyň möhletiniň dolmagyndan soň, Orsýete dolanýandygym barada. Belki, Kremlde kimdir-biri muny eşidip, prokuratura: “Geliň, onuň gelmezligi üçin bir zatlary oýlap tapyň” diýendir.
AÝ/AR: Olara sizi ýurda goýberip, soň türmä basmak has aňsat bolmazmydy?
Ilýa Ponomarýow: Türmä basmak – meni syýasy şehide öwürmeklik bolýar. Alekseý Nawalnyý bilen bagly wakadan soň, meniň pikirimçe olar bu ýoluň dogry däldigine, ýalňyşdygyna, munuň syýasatçylary diňe mahabatlandyrýandygyna göz ýetiren bolmaly. Orsýetiň elitasy mydama “görer gözden uzakda – başymyz rahat!” diýen pähime daýanýarlar. Olar daşary ýurtlarda adamyň islen zadyny edip bilýändigini, sebäbi munuň ýurduň içindäki ýagdaýa örän gowşak täsir ýetirýändigine ynanýarlar.
AÝ/AR: Siziň pikiriňizçe, olar Sizi diňe Dumadaky garaşsyz pozisiýaňyz üçin jezalandyrýarlarmy?
Ilýa Ponomarýow: Elbetde munuň hem güýji bar. Belki-de, men dürli kombinasiýalar we çaklamalar bilen ýagdaýy çylşyrymlaşdyrýandyryn, emma syýasatda adamlar indiki boljak zatlar barada oýlanmaly we kararlary ilkinji nobatda bir zatlaryň bolup geçmegi ýa-da bolmazlygy üçin kabul etmeli. Meni Orsýete goýbermezlik barada awgust aýynda kabul edilen kararyň esasy sebäbi maňa Ukraina barada ýene bir karar boýunça ses bermezlik islegi bilen bagly bolmagy mümkin. Dumada Ukraina goşun salmak barada ses berişlik geçirmäge taýýarlyk görülýärdi, munuň üçin bar zat taýýardy. Kimdir-biriniň - bu ses berişlik dolulygyna biragyzdan bolmaly – diýen bolmagy ähtimal. Galan zatlaryň netije bolan bolmagy mümkin.
AÝ/AR: Siz, bir ýyl mundan ozal Krymyň Orsýete goşulmagyna garşy ses berendigiňize okunmeýärsiňizmi? Orsýet-ukrain gatnaşyklaryna bolan garaýyşlaryňyz soňky ýylyň dowamynda üýtgedimi?
Ilýa Ponomarýow: Meniň pikirimçe, meniň bir ýyl mundan öň hakly bolandygymy, gynansak-da, iş ýüzünde görüp bolýar. Bir ýyl mundan öň men NATO tarapyndan hereketiň başlanjagy, biziň ukrain halky bilen aramyzyň gutarnykly bozuljagy, urşuň we gandöküşligiň boljagyny aýdypdym. Gynansak-da, bu zatlar boldy. Men örän dogry ses beripdim we edil häzir ýene-de edil şeýle ses bererdim. Men bir zada ökünýän bolsam-da, bu ýyllarboýy häkimiýet bilen barlyşygy, gabat gelýän garaşyşlary gozläp, meseleleri konstruktiw çözmäge synanyşmagymdyr. Köp radikallar munuň wagty boş sarp etmekdigini aýdypdy. Ine-de, Krymdaky, Ukrainadaky ýagdaýlar bilen biziň häkimiýetimiz – radikallaryň hakly bolandygyny subut etdi. Bu sistemany nähili-de bolsa üýtgetmäge, gowulandyrmaga, ylalaşmaga we onuň çäginde hereket etmäge synanyşmagyň manysy ýok.


text:
Düýn Ýewropa Parlamenti Azerbaýjandaky media azatlygynyň ýaramazlaşmagyna alada bildirip, ýörite rezolýusiýa kabul etdi.
Bu baradaky ses berişlik düýn Azerbaýjandaky söz azatlygynyň ýagdaýyna bagyşlanylan Parlament maslahatynyň yzy bilen geçirildi.
Bu rezolýusiýada oppozision garaýyşly žurnalistleriň tussag edilmekleri ýazgarylýar hem-de olaryň haýdan-haý azatlyga goýberilmekleri talap edilýär.
Mundan daşary, düýnki kabul edilen rezolýusiýada birnäçe halkara radiolarynyň, şol sanda, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň we BBC radiosynyň hem FM tolkunlaryny ulanmak baradaky lisenziýalarynyň gaýtadan dikeldilmelidigi nygtalypdyr.


text:
Siriýanyň oppozision toparlarynyň aglabasy indiki aýda hökümet bilen duşuşyk geçirip, soňky bäş ýylyň dowamyndaky graždan uruşyndan çykalga tapmak meselesini maslahat etmäge razylyk berdi.
Saud Arabystanynyň araçylygynda iki günläp dowam eden gepleşiklerden soň prezident Başar al-Assada tarapdar dünýewi syýasatçylardan başlap, aşa yslamçy gozgalaňçylara çenli 100-den gowrak wekil indiki aýyň başynda Assadyň hökümeti bilen parahatçylyk ugurndaky gepleşiklere taýýarlyk görüp başlamaga razy boldular, diýip konferensiýanyň Saud arabystanly ýolbaşçysy 11-nji dekabrda aýtdy.
ABŞ ylalaşyga gelinmegini makullap çykyş etdi. Döwlet sekretary Jon Kerry bu wakany Siriýada parahatçylyga tarap “möhüm ädim” diýip atlandyrdy.


text:
Muhammet pygamberiň karikaturasyny çekmek barada Facebook tarapyndan 20-nji maýda internetde geçirilen kampaniýa hakda bu kampaniýany alyp baranlaryň biri bolan 28 ýaşly germaniýaly Andy Freiheit (şahsy howpsuzlygy sebäpli edebi lakam ulanylýar) bilen Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy, şeýle hem Pakistan gullugynyň Maşaal Radiosy söhbetdeşlik geçirdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Muhammet pygamberiň karikaturasyny çekmek baradaky kampaniýanyň Faceboogyň 80 müň agzasynyň ünsüni özüne çekenligi, dört müňden köpräk karikaturanyň saýta gelip gowşanlygy aýdylýar. Pygamberiň suratyny çekmek yslam dininde günä hasaplanýar. Ozal bular ýaly işleri edenlere yslamçy ekstremistler “öldüreris” diýip, haýbat atdylar. Köp ýurtlarda hem gahar-gazaply protestler geçdi. Siziň özüňize bir göni howp abanan mahaly boldumy?
Andy Freiheit: Hut meniň özüme öldüreris diýip haýbat atylanok. Olar meniň adymy bilenoklar. Ýöne sahypany dolandyrýanlara we bu kampaniýany alyp baranlara toplumlaýyn haýbat atylmanam duranok. Biz hem şoňa görä çäre gördük... Biz hiç kime birini öldür diýemzok. Yslamçy ekstermistler muny etseler, bu olaryň öz işi. Muňa biz jogapkär däl. Biz olar hetdenaşa bir iş etmez diýip umyt edýäris. Olar bu işi etjek bolsalar, parahatçylykly protest geçirip bilerler. Pikirlerini şeýdip, beýan edip bilerler. Häzir söz azatlygy howp astynda. Biz erkin, şol sebäpden hem bir araçäk belledik.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Şular ýaly karikaturalara gezek gelende söz azatlygy bilen ýigrençli wagzyň arasynda araçäk nirededir öýdýäňiz?
Andy Freiheit: Biziň ugur alýan ölçeglerimiz bar. Ýöne her bir suraty gözden geçirip bilemzok. Muňa ne wagtymyz, ne-de mümkinçiligimiz bar. Şunlukda gaty kemsidiji suratlar-da bolýar. Bular üçin ötünç soraýarys. Saýta seretseňiz, görersiňiz, dolanyryjylar tarapyndan edilen belliklerde birine dil ýetirilen ýeri ýokdur.
Maşaal Radiosy: Yslam medeniýeti barada siz takyk näme bilýärsiňiz?
Andy Freiheit: Men iki ýarym ýyl Türkiýede boldum. Türk yslam medeniýeti barada bilýärin. Beýlekiler bilen deňäniňde Türkiýe bütinleý dünýewi döwlet bolsa-da, yslam medeniýeti barada bilýän zatlarym ortaça bilimden ýokary. Ýöne men ekspert däl.
Maşaal Radiosy: Bu kampaniýany alyp barmagyňyza name sebäp boldy?
Andy Freiheit: Bu musulmanlaryň haýbat atmagy netijesinde sungat işgärleriniň özlerini senzuralamagyna berilýän gaýtargy. Mysal üçin, gollandiýaly film direktory Theo Wan Gog Saud Arabystanyndaky aýallaryň durmuşy barada film döredenligi üçin öldürildi. Şular ýaly başga sungat işgärlerini-de öldürmek bilen haýbat atyldy ýa olaryň özi gorkup dymdylar.
Maşaal Radiosy: Näme üçin siz hemme musulmanlar üçin aýratyn bir beýik sahş bolan Muhammet pygamberi yslamçy ekstermistler bilen baglanyşdyrýarsyňyz?
Andy Freiheit: Sebäbi olar özlerine musulman diýýärler. Olaryň bize öldürjek diýip haýbat atmagyna sebäp bolýan Muhammet. Bizi öldürmek bilen haýbat atýan hytaýly kommunistler bolsady, onda biz Maonyň karikaturasyny çekerdik. Bizi öldürmek bilen haýbat atýan günorta afrikalylar bolsady, Nelson Mandelanyň karikaturasyny çekerdik. Bizi öldürjek diýip haýbat atýan hindistanlylar bolsady, Mahatma Ghandiniň karikaturasyny çekerdik. Her kim, her bir topar adamlara öldürerin diýip haýbat atmak bilen öz diýenini etdirjek bolsa, onuň bu aýdany ýol alamaz, ol garşylyk bilen ýüzbe-ýüz bolar.


text:
10-njy oktýabrda Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Serkerdeler merkezi öýünde, Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby-deňiz institutynda, Hazar deňiz serhet birikmesinde we Döwlet serhet gullugynyň merkezi edarasynda Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýdan sözleri girizilen “Watan goragy mukaddesdir” atly ýygyndynyň tanyşdyrylyş dabaralary boldy.
Tanyşdyryş dabaralaryna harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary we işgärleri, ýokary okuw mekdepleriniň harby talyplary we mugallymlary, harby mekdebiň okuwçylary, şeýle hem tanymal şahyrlar, medeniýet işgärleri, iri jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri we beýleki hormatly myhmanlar gatnaşdylar. Dabara baýramçylyk ýagdaýynda geçdi. Aýdym-sazly we edebi kompozisiýalar onuň joşgunyny has hem belende göterdi.
Çykyş edenler Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleriniň gününe gabatlanyp neşir edilen bu kitabyň ýaş harby gullukçylary taýýarlamakda, olaryň syýasy düşünjesini ýokarlandyrmakda, raýatlyk işjeňligini pugtalandyrmakda we söweşjeň ruhuny berkitmekde ägirt uly ähmiýetiniň bardygyny bellediler.
Kitapda milletiň Lideriniň baýramçylyk ýüzlenmelerinden, gutlaglaryndan bölekler, şeýle hem türkmen döwletiniň Baştutanynyň dürli çykyşlaryndan, şol sanda Birleşen Milletler Guramasynyň belent münberinde sözlän sözlerinden jümleler, söhbetdeşliklerden we beýleki resmi çeşmelerden bölekler getirilipdir.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýdanlarynyň mysalynda Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan döwletimiziň diňe goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrinasynyň, ýurdumyzyň harby howpsuzlygyny üpjün etmek, milli goşunymyz üçin hünärmenleri taýýarlamak we onuň maddy-üpjünçilik binýadyny döwrebaplaşdyrmak ýaly döwlet syýasatynyň möhüm ugrunyň mazmuny açylyp görkezilýär.
Täze neşir milletiň Lideriniň özgertmeler başlangyçlarynyň, ösüşe we ynsanperwerlige ýugrulan syýasatynyň çuňňurlygyny şöhlelendirýän möhüm çeşme bolup durýar.
Dabara gatnaşyjylar, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa parahatçylyk we ynsanperwerlik başlangyçlaryna esaslanan çuň manyly syýasaty üçin hoşallyk bildirip, özleriniň Watany, mähriban halkymyzyň bagtly we abadan durmuşyny, ýurdumyzyň serhetleriniň howpsuzlygyny we asudalygyny goramakda polat galkan ýaly bolup, harby kasama laýyklykda, mukaddes borçlaryny wepalylyk bilen ýerine ýetirjekdiklerine ynandyrdylar.


text:
Türkmenistanda döwlet emlägini döwletiň eýeçiliginden aýyrmak we hususylaşdyrmak barada kanun şu ýylyň tomsunda güýje girer. 26-njy dekabrda gol çekilen bu kanunyň döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagynyň kanuny, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny kesgitleýändigi we ýurtda telekeçiligi ösdürmek, Türkmenistana maýa goýumlaryny çekmek we netijeli bazar ykdysadyýetini ösdürmek maksadyna gönükdirilýändigi habar berilýär. Beýleki postsowet ýurtlary döwlet emlägini hususylaşdyrmak bilen bagly nähili tejribeleri başdan geçirdiler?
Azatlyk Radiosy Orsýetiň Syýasy barlaglar institutynyň bilermeni Aždar Gurdow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Postsowet döwletleriniň aglaba köpüsi döwlet emlägini hususylaşdyrmak tejribesini başdan geçirdi. Bu ädim ýurtlaryň bazar ykdysadyýetine geçmegi üçin, dogrudanam, zerurmydy?
Aždar Gurdow
Aždar Gurdow:
Öňki sosialistik ýurtlaryň tejribesi şeýle kanun bolmasa, oňup bolmajagyny görkezdi. Sebäbi sosialistik ykdysadyýet merkezleşdirilen usulda dolandyrylýardy, ýagny esasy senagat ugurlary döwletiň gözegçiligindedi. Bazar ykdysadyýetiniň ösüşi bolsa hususy inisiatiwa bagly bolýar we serişdeler hem hususy emlägiň bolmagyny talap edýär.
Azatlyk Radiosy: Orsýetde we Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlarynda döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagy oligarhlaryň döremegine we korrupsiýanyň batly ýaýrap başlan döwrüne gabat gelipdi. Bu prosesleriň arasynda nähili baglanyşyk bar?
Aždar Gurdow:
Dogrudanam, şeýle baglanyşyk bar. Ýöne Türkmenistanyň tejribesi Orsýetiň tejribesine meňzeş bolmaz diýip pikir edýärin. Orsýet Federasiýasynda döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagy Günbatar [ýurtlarynyň] tejribelerine esaslanan liberal garaýyşly toparlaryň ýolbaşçylygynda amala aşyrylypdy. Bu ýerde Türkmenistanda Gazagystanyň tejribesiniň gaýtalanmagyndan heder etmeli diýip pikir edýärin.
Gazagystanda öňki kommunistik ýolbaşçylar bazar reformalaryny öz bähbitleri nukdaýnazaryndan amala aşyrdylar. Ýagny, häkimiýetler döwlet emlägini hususylaşdyrmaga rugsat berenlerinde, döwletiň emlägine häkimiýet başyndaky we häkimiýete golaý bolan adamlaryň eýe çykmagyna ýol berdiler. Netijede Nursoltan Nazarbaýewiň ýakyn garyndaşlary tütjar baý adamlara öwrüldiler. Şeýlelikde bu ýagdaý korrupsiýanyň gülläp ösmegi, häkimiýete eýe bolan adamlaryň baýamagy üçin şert döretdi.
Azatlyk Radiosy: Döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagynda Orsýetde nähili kynçylyklar boldy?
Aždar Gurdow:
Orsýetde hususylaşdyrmagyň döreden agyr netijeleri – öň döwletiň eýeçiligindäki obýektleriň täze eýelere ujypsyz nyrhdan geçmegi bilen bagly bolupdy. Meselem, senagatda täze eýeler mugtuna diýen ýaly eýe bolan kärhanalaryny ösdürmek we täze tehnologiýalary ornaşdyrmak bilen meşgullanman, olary alyp-satmak arkaly peýda görmek bilen meşgullanypdy. Netijede Orsýet agyr senagat krizisini başdan geçirdi. Ägirt uly kärhanalar yzygiderli alnyp-satylýardy, pullar bolsa daşary ýurtlara çykarylýardy. Bu on ýyldan gowrak wagtlap dowam etdi. Üstesine, Orsýetiň tejribesiniň esasy negatiw taraplarynyň ýene biri – döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagynyň netijesinde hakyky manyda hususyýetçiler gatlagy döremedi.
Azatlyk Radiosy: Eýse, Orsýetde döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagy nähili pozitiw netijeleri berdi?
Aždar Gurdow:
Hususylaşdyrmagyň pozitiw tarapy, Orsýet halkara bazaryndan çetde duran ykdysadyýetli ýurt bolmakdan dyndy we halkara sistemanyň bir bölegine öwrüldi. Ýurduň daşary söwda syýasaty aktiwleşdi we ýurduň içinde daşary ýurtly maýa goýumlaryň gatnaşmagyndaky kärhanalaryň işlemegine mümkinçilik döredi.


text:
Bu günki gün, megerem, orta mekdebi dürli döwürlerde tamamlanlaryň köpüsi häzirki şadyýan uçurymlary görenlerinde özleriniň ýaşlyk döwrüni, köp zatlary okadyp-öwredip terbiýe beren mugallymlaryny, özleriniň ilkinji söýgüsini we beýleki bolup geçen ýakymly, ýatdan çykmajak wakalary ýatlaryna düşürendirler.
Elbetde, başdan geçirilen zatlar meniňem ýadyma düşdi, emma bu şagalaň hiç haçan ýadymdan çykmajak başga bir wakany hem ýadyma saldy. Şol waka orta mekdebi tamamlap, ýokary okuwa girmek üçin başdan geçiren şowsuz tejribäm we onuň mende galdyran hemişelik täsiri bilen bagly.
Aradan dört ýyl geçdi, emma “inim, iň gowusy sen indiki ýyl geläýsene” diýlip berlen jogap henizem ýadymda.
Meniň ýaşlykdan Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä diller institutyna okuwa girmek arzuwym bardy. Bu arzuw öz gözbaşyny mende öňräkden peýda bolan daşary ýurtlaryň dillerini pugta öwrenmek, ol dilleriň birinde ýa ikisinde erkin gürlemäni başarmak, diliň üsti bilen beýleki halklaryň medeniýetini we taryhyny bilmek islegimden alyp gaýtdy diýsemem boljak. Üstesine-de, meniň üçin dil, edebiýat, taryh ýaly gumanitar ugurlar beýleki takyk ylymlara degişli ugurlardan has ýakyndy.
Emma bu maksada ýetmegiň ýoly şu ugurdan ýokary bilimli bolmakdan we bu ugurda ýokary bilim almagyň ýoly bolsa Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä diller institutyndan geçýärdi. Bu institut bolsa, beýleki ähli möhüm edaralar ýaly, paýtagtda ýerleşýärdi.
Orta mekdebi tamamlan beýleki 5-6 klasdaşym bilen bilelikde bizem Aşgabadyň ýoluna düşenimizde ýyl 2008-di. Biziň keýpimiz kökdi, çünki mekdepde okap alan bahalarymyz ýokarydy. Bilimimize, ukybymyza ynamymyz ýetik bolansoň, söhbetdeşligi elimiziň tersi bilen geçjegimize hiç hili şübhämiz ýokdy.
Şunlukda, Aşgabada baranymdan soň birinji işim kelle sokar ýaly ýer tapyp, ertesi gün irden paýtagtyň 30-njy mikroraýonyndaky öňki Ostrowskiý, häzir bolsa “2067”-nji belgi dakylan köçede ýerleşýän Döwletmämmet Azady adyndaky diller institutynyň ýoluny tutmak bolupdy. Menden başga-da baranlaryň az bolmajagyny bilýärdim, şonuň üçin garadaňdan ýola çykdym.
Ir sagat ýedilerde ol ýokary okuw mekdebiniň gapysynyň öňüne baranymda: “Beh, ýurtdaky beýleki institutlaryň we uniwersitetleriň ählisi ýapyldymyka?’’ diýip, dodagymy dişlänim henizem ýadymda. Giriş ekzamenlerini tabşyrmak üçin gapyň agzynda ýygnananlaryň sany kiçiräk futbol stadionyny doldurmaga arkaýyn ýetjekdi, emma şol ýyl bu instituta okuwa täze alynjaklaryň umumy sany 150-180 çemesidi.
Orta mekdepden alan bahalarymyň, ukybyma bolan ynamymyň ýokary bolmagyna garamazdan, bu ýagdaý meni gorkuzmady diýsem ýalan aýtdygym bolar. Şeýlelikde, gorkanym hem başyma geldi.
Şowsuzlygyň ilkinji buşlukçysy
Şol gün Aşgabatda meniň bilen parallel “A” klasda okan obadaşym, S.Nyýazow adyndaky polisiýa akademiýasyna hemme resminamalary tabşyryp ýetişen Baýjana sataşdym. Men oňa Döwletmämmet Azady adyndaky milli dünýä diller institutyna okuwa girmekçidigimi aýtdym. Baýjan meniň bu niýetimi oňlady, meniň bu ugur boýunça düýpli taýýarlyk görýänligim barada eşidendigini aýtdy, soňra bolsa: “Seniň pahanyňam, meniň pahanym ýaly, görmeli adamlary görüp, olar bilen gürleşmeli zatlar hakynda gürleşen bolsa, sen hiç zady gaýgy etme, giriş söhbetdeşligindenem, beýleki synanglardanam geçersiň” diýdi.
Men birbada onuň bu aýdanlaryna düşünmedim. Baýjan aýtmyşlaýyn, meniň pahanym kimi görüp, kim bilen näme hakynda gürleşmelidi? Ýa meniň kakam maňa bildirmän hemme meseläni eýýam çözüp goýdumyka? Bu we beýleki soraglara men jogap tapyp bilmedim.
Özümi dürsänimden soň, “pahanymyň” hiç kimi görmändigini we görjek hem bolmandygyny, okuwa hiç-hili tanyş-bilişsiz we pulsuz, diňe öz baldyr güýjüm we bilimim bilen girmekçi bolýanlygymy aýdanymda, atasy welaýat kazyýetinde uly wezipede işleýän Bayjan başyny ýaýkap, maňa seredip: “Aý, beýle bolsa, men bilmedim-ow, drug, seniň okuwa girmek niýetiň başa baraýsa ne ýagşy” diýdi.
Baýjanyň beýle şübhelenmesi maňa garaşýan şowsuzlygyň ilkinji buşlukçysy ekeni. Ýöne men hemme zada diňe giriş söhbetdeşligi bolan güni aňry ýany bilen düşündim.
“Inim, sen, gowusy, indiki ýyl geläýsene… ”
Ine, ahyry giriş söhbetdeşligi üçin maňa-da nobat sagat 11-den geçensoň ýetdi. Klasa gaty arkaýyn girdim, hiç hili tolgunmadym, çünki synag bermeli ders boýunça men klasymyzyňam, mekdebimiziňem iň güýçli okuwçysy bolup, birnäçe gezek etrap we welaýat derejelerinde geçirilen olimpiadalara-da gatnaşyp, baýrakly orunlara eýe bolupdym.
Salamdan soň men söhbetdeşlik geçirýän mugallyma elimdäki kagyzy uzatdym, familiýamy aýtdym. Garşymda oturan mugallym meniň familiýamy gaýtalap-gaýtalap hümmürdedi-de, stoluň aşagyndan bir ýerlerden bir kagyzy çykaryp, ony gözden geçirdi. Diňe şondan soň söhbetdeşlik başlandy.
Ilki mugallym üç sorag berdi, menem ýerime geçip ol soraglaryň hemmesine doly jogap ýazdym. Taýýar bolanymdan soň bilenlerimi we ýazanlarymy mugallyma aýdyp başladym. Mugallym “hä-hawa” diýen manyda ilki meniň jogaplarymy diňlän ýaly boldy. Emma problema institutyň mugallymy öz ýanyndaky birnäçe familiýadan düžülen sanawy gaýtadan gözden geçirensoň başlandy. Ol sanawda meniň adymy, familiýamy tapmadyk bolmaly. Şondan soň ol meniň özüme-de, meniň jan edip gürrüň beren zatlaryma-da bir bada dörän gyzyklanmasyny dolulygyna diýen ýaly ýitirdi oturyberdi.
Ekzamen alýan mugallym goşmaça sorag bilen meni ekzamenden ýykmagyň kül-külüne düşene meňzeýardi. Menem “aý, bolýan bolsa belli-külli bolsyn-laý” diýip, hiç säginmedim. Onuň “goşmaça” diýip beren soragyna-da nagt we takyk jogap gaýtardym. Jogaplarymdan ýekeje-de kemçilik ýa ýalňyş tapyp bilmedik, meni ekzamende ýykmaga hiç bir bahana tapmadyk mugallym şondan soň goşmaça soragynyň üstüne ýene-de sorag baryny berip başlady. Baryndan beteri synaga gatnaşyp, bu bolup duran zatlary gözi bilen görüp, gulagy bilen eşidip oturan beýleki adamlardan ses çykmady. Olar şol wagt hem lal, hem kör hemem kerdi.
Ahyry, ýalňyşmaýan bolsam, onuň beren 13-nji soragynda men birneme sägindim, ýaýdandym. Munuň özi “inim, sen, gowusy, indiki ýyl geläýsene” diýmäne oňa esas boldy duruberdi. Emma soň pikirlenip görsem, mugallymyň maňa beren soňky soragy taryh dersi boýunça mekdep programmasynda asla ýok ekeni.
Girýänler kim, gaýdýanlar kim?
Geň galmaly zat: meniň deň-duşlarymyň arasynda “bularyň kellesinde şygyrdy bar, bularyň okuwa girmegi gaty ahmal” diýenlerimiň ýekejesi-de institutlara girip bilmandirler. Soň görüp otursam, olar ýokary okuw mekdepleri-hä beýle-de dursun, Beki Seýtegiň adyny göterýan Daşoguzyň mugallymçylyk mekdebi ýaly ýörite orta bilim berýän okuw jaýlaryna hem girip bilmändirler.
Meselem, klasdaşym Aýjemal iňlis dilini suw ýaly bilse-de, ABŞ-daky orta mekdepde bir ýyl okap gelse-de, ol Aşgabatdaky dünýä diller institutynyň roman-german diller fakultetiniň iňlis dili bölümine nämüçindir girip bilmedi. Himiýa bilen biologiýa dersleri boýunça mekdep programmasynda göz öňünde tutulanlary bäş barmagy ýaly bilýän Alyşir Daşoguzyň Gurbansoltan eje adyndaky lukmançylyk mekdebine talyp hökmünde kabul edilmedi. Emma, şol bir wagtyň özünde-de, “pahany” welaýat kazyýetinde işleýän Baýjanyň ýakynda ýokary okuw mekdebiniň “gaty kagyzyny” aljakdygyny eşitdim.
Şeýdip, meniň klasdaşlarymyň hemmesi diýen ýaly işsizleriň hataryna goşuldylar, galan Baýjan ýalylar bolsa okuwa girdiler. Menem hyýalymyň Türkmenistanda başa barmajagyna göz ýetirenimden soň, ýokary okuwymy dowam etdirmek üçin daşary ýurduň ýoluny tutdum, abraýly uniwersitetlerden birine girdim, ýakynda hem ýokary baha bilen okuwymy tamamladym, häzir öňümde “indi näme etmeli?” diýen sorag dur.
Prezident soňky döwürlerde ýurtda kadrlar ýetmezçilik edýär diýip, ähli welaýat administrasiýalaryny tankytlap çykdy, şeýle tankytdan paýyny alan ministrliklerem az däl. Biziň ýurdumyz ýokary bilimli spesialistlere, ökde işçi hünärmenlere gaty mätäç. Başgaça aýtsam, ýurda işçi gerek, maňada iş. Ýurduma hyzmat etmek höwesim hem uly, emma bu planyň “ýönesi” bar. Abraýly uniwersitetleriň birinde okuwymy gutardym, häzir diňe diplom däl, elimde hünärimem bar, emma işe girjek bolup ýüz tutanymda, ýokary baha bilen Döwletmämmet Azady adyndaky instituta girjek bolan mahalym meniň bilen söhbetdeş bolan mugallymyň “inim, gowusy, sen indiki ýyl geläýsene” diýen sözi gaýtalanarmyka diýen gorky öňüme atanak çekýär. Diňe men däl, meniň bilen okuwyny tamamlan klasdaşlarymam, kursdaşlarymam şeýle pikirde. Biz çatrykda durus.
Kerim Artykow türkmenistanly garaşsyz synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Soňky Meşhurlar
-
Mr. Biniň Gyzy: Tama vs. Hakykat
Kim Mr. Bin hakynda bilmeýär? Elmydama özüne çekiji Rowen Atrkinson gülkünç hereketleri we...
-
Haýsy ýaşda bu meşhur atalar we ogullary ekiz ýaly bir-birine meňzeýärdiler?
Wagt örän çalt geçip gidýär. Haýsy bolsa-da bir ýagdaýda öz gahrymanlarymyz bir wagtlar ýa...
-
Söýgi ýyllar boýy ýaşaýandygyny subut edýän 16 meşhur ýyldyz jübütleri
Güýçli nika meşhur ýyldyzlaryň arasynda örän gyt duş gelýär, emma durmuş kynçylyklary, çag...
-
Geçip barýan adamlar köplenç toý suratlaryny zaýalaýarlar, emma bu ýagdaý kadadan çykdy
Käwagt owadan bir surat düşürjek bolup duran wagtyň bir ýerlerden adam çykyp ähli zady zaý...
-
Bedeni ýarçykly meşhurlar-olardan görelde alsakmyka?
Bu gözeller öz bedenindäki ýarçyklary üçin hiç hem keýplerini bozanoklar. Belki bizem olar...
-
Türk Ýyldyzlarynyň makiýažsyz ýagdaýlary görenleri haýrana goýýar
Aýdýan aýdymlary, düşürilýän filmleri we ençeme eden işleri netijesinde köňüllerimizde tag...
-
Ýüzüňi üýtget: Face Swap programmasyndan meşhurlaryň 28 sany gülkünç suraty
Bir biriňiziň ýüzüni çalyşmaga mümkinçilik berýän Face Swap programmasy interneti aýaga ga...
-
Täze Trend: Ýaldyrawuk Göwüs Uçlary
Žurnal dünýäsiniň meşhurlarynyň arasynda tizlik bilen ýaýran bu akym täze bir moda başlada...
-
Golliwud ýyldyzlary esasynda döredilen multfilm gahrymanlary
Multfilmlerdäki käbir gahrymanlar bize Golliwudyň ýyldyzlaryny ýatladýarlar, bu bolsa tötä...
-
"Ajaýyp asyr" serialyň aktýorlarynyň durmuşdaky suratlary
"Ajaýyp asyr" serialy türk telewideniýesiniň hity boldy. Bu taryhy wakalar bilen baglanyşy...