text:
Ýakynda Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna şeýle mazmunly hat geldi:
“Men 12.04.2015-de öz doganymy Türkiýeden Türkmenistana ýolladym. Ol täze – “zagran” pasportyny almak üçin gitdi. Ol Türkiýede 4 ýyl bolupdy, gidende hem jerimesini töläp çykdy. Häzir Türkmenistandan yzyna gaýtjak bolanda, oňa “Türkiýä 35 ýaşdan ýaş bolanlaryň goýberilmeýändigi” aýdylypdyr. Meniň doganym 27 ýaşynda, ol Türkiýeden jerimäni töläp çykdy, “deport” goýulmady. Şu meseläni aýdyňlaşdyrmaga ýardam edäýseňiz”
Şol bir wagtda, Türkmenistanda aýal-gyzlara, esasan, Eýrana we Türkiýä gitmek babatynda çäklenidrmeleriň girizilýändigi barada maglumatlar gowuşýar. Bu iki ýurda ýaşy 35-den geçmedik aýal-gyzlaryň ýeke özleriniň gidip bilmeýändigi, olaryň ýanynda hossarlarynyň: kakasy, ejesi, ýanýoldaşy ýa-da garyndaşlyk ýagdaýyny görkezýän resminama bolmalydygy aýdylýar. Azatlyk Radiosy bu barada paýtagtdaky döwlet migrasiýa gullugy bilen habarlaşanda, olar şeýle ýagdaýyň bardygyny tassykladylar.
Eýse, siz şeýle ýagdaýlara duçar bolup gördüňizmi? 35 ýaşyna çenli aýal-gyzlaryň Türkmenistandan hossarsyz çykarylmaýandygy baradaky ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolduňyzmy?


c: text/html

text:
Çarşenbe güni Gyrgyzystanda ýurduň dolandyryjy syýasy koalisiýasy dargady. Syýasy koalisiýanyň doly dargamagyna çarşenbe güni onuň düzümindäki “Ata-žurt” partiýasynyň koalisiýadan çykmagy sebäp boldy.
Bu wakanyň öňýany, sişenbe güni dolandyryjy koalisiýanyň düzümindäki “Ar-namys” partiýasy-da koalisiýadan çykýandygyny yglan edipdi.
Bu partiýalaryň ikisem premýer-ministr Ömürbek Babanowy koalisiýanyň öz içerki ylalaşygynyň şertlerini bozýanlykda aýyplaýarlar.
Koalisiýanyň metbugat sekretary indi täze syýasy koalisiýa döredilýänçä, hökümet agzalarynyň hemmesiniň, şol sanda premýer-ministriň-de öz wezipelerinden çekilmelidiklerini ýa-da wezipelerini wagtlaýyn ýerine ýetirijiler hökmünde galmalydyklaryny aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guantanamoda köp tussaglaryň açlyk çekýändigi barada habar berilýär. Bu täzelik ABŞ tarapyndan dolandyrylýan bu tussaghana köpçüligiň ünsüni çekdi.
Açlyk yglan edilmegine näme sebäp boldy we bu haçan başlandy?
Fewral aýynyň başynda tussaghananyň başlygy tussaglaryň goşlaryny döküp, olaryň gizlin saklaýan, bolmagy çak edilýän, Gurhany gözlemek boýunça ozal 2006-njy ýylda ulanylan syýasatyny ýöredip başlady. Käbir tussaglar bu herekete nägilelik bildirip, iýmiten ýüz öwürdiler. Şondan soňky hepdelerde bu aksiýa ýene köp adam goşuldy.
Waşingtonly aklawçy Dewid Remes bu tussaghananyň 15 sany tussagyny gorap, çykyş edýär. Olardan alty adam açlyk çekýär. Ol tussaghana birnäçe hepde mundan öň baryp görüpdir, 29-njy martda bolsa iki sany müşderisi bilen telefon arkaly söhbetdeş bolupdyr.
Dewid Remesiň sözlerine görä, tussaglar açlyk çekmegini dowam etdirýändiklerini aýdyp, öz maksadyna ýetýänçäler bu hereketden el çekmejekdiklerini duýdurypdyrlar.
Aklawçy, türme häkimiýetleri Gurhany gözlemek işini bes etseler, käbir tussaglaryň açlygyny togtatmaga taýýardygyny aýtdy.
Tussaglar kimler?
Bu türmede 166 adam tussag astynda saklanýar, olardan 89 adam Ýemeniň raýatlary. 86 sany tussagyň işine amerikan prezidenti Barak Obamanyň hökümeti tarapyndan garaldy we olary öz ýurtlaryna tabşyrmak kararyna gelindi.
Ýene 46 adamyň ykbaly näbelli bolup galýar. Olaryň günäsi ABŞ-nyň kanunlary esasynda subut edilmedik hem bolsa, olaryň azatlyga goýberilmegi-de howply hasaplanýar. Ýene alty adamyň işi derňewde.
Amerikan resmileriniň jogaby
Ak Tam ýagdaýy öz gözegçiliginde saklaýandygyny aýdýar.
Guantanamonyň häkimiýetleri bolsa açlyk yglan eden tussaglardan azyndan 11 adamy zor bilen iýmitlendirýär. Bu barada Pentagonyň metbugat wekili Todd Brazil habar berdi.
Zor bilen iýmitlendirmek
Amerikan harbylarynyň tussaglary zor bilen iýmitlendirmek, ýagny daňylgy adamyň bokurdagyndan aşgazanyna çenli uzyn turbany sokup, suwuk iýmiti akdyrmak arkaly ulanýan tejribesi gapma-garşylykly mesele bolup durýar. Aklawçylar we ynsan hukuklaryny goraýjylar şeýle hereketleriň bikanundygyny aýdýarlar, käbileri muny gynamalara deňeýärler.
Amerikan resmileri bolsa zor bilen iýmitlendirmek usulynyň adamy açlykdan halas edýän medisina çäresidigini aýdýarlar.
Aklawçy Remesiň tussaglara salgylanyp aýtmagyna görä, sakçylar açlyk çekýän tussaglara basyş etmek üçin käbir “rehimsiz usullary” ulanýarlar.
Näme üçin Guantanamo henizem açyklygyna galýar?
Obama prezidentliginiň ilkinji güni Guantanamo türmesini bir ýylyň dowamynda ýapmak barada permana gol çekipdi. Emma Harby suduň bu türmäniň tussaglarynyň graždan sudunda sud edilmegine girizen gadagançylygy Obamanyň kararynyň güýje girmegine päsgelçilik döredipdi.
Ak Tamyň 27-nji martda habar bermegine görä, prezident Obama Guantanamo türmesini ýapmagyň tarapdary bolup galýar.


text:
Orsýet Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen baglaşylan ýene bir ýadro ylalaşygyny togtatdy.
Bu ylalaşyk ýadro energiýasy boýunça bilelikde alnyp barylýan ylmy barlaglar hakyndady. 5-nji oktýabrda yglan edilen bu göçüm Amerikanyň Orsýet barada alyp barýan duşmançylykly hereketine “garşy gönükdirilýän çäre” diýlip häsiýetlendirilýär. Bu ýerde göz öňünde tutulýan Orsýetiň Ukrainadaky agressiýasy sebäpli Birleşen Ştatlar tarapyndan Moskwanyň garşysyna girizilen sanksiýalar.
“Biz Orsýetiň ýadro desgalaryny täzelemek we onuň howpsuzlygy ýaly ynjyk meselelerde indi Waşingtona ynam edip bilmeýäris” diýip, Orsýetiň Daşary işler ministrligi aýtdy. Ministrligiň bellemegine görä, ylalaşyk diňe Birleşen Ştatlar sanksiýalary ýatyran halatynda gaýtadan dikeldiler.
Orsýetiň Daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Ryabkowyň “Interfaks” habar gullugyna aýtmagyna görä, 2013-nji ýylda gelnen ylalaşygyň togtadylmagy Waşingtonyň 2014-nji ýylda Orsýetiň garşysyna sanksiýa girizende, ýadro energiýasy baradaky şular ýaly hyzmatdaşlyklaryň ählisini togtatmak bilen eden “duşmançylykly” hereketine berilýän jogap bolmaly.
“ABŞ hyzmatdaşlygyň togtamagyna gynanýar”
“Şeýlelikde, gezek indi Birleşen Ştatlarda. Biz diňe amerikanlaryň 2014-nji ýylda eden zatlary hakda kanuny taýdan deňagramlylyk döretdik” diýip, Rýabkow aýtdy.
Ýöne bu göçümiň täsiriniň Orsýetiň ýarag derejesindäki plutonini ýok etmek baradaky şertnamany togtatmagy ýaly möhüm bolmazlygy mümkin. Moskwa tarapyndan 3-nji oktýabrda togtadylan bu şertnama aslynda Sowuk uruşdan soňra Amerika bilen Orsýetiň birek-birege ýakynlaşmagynyň alamaty diýlip garalýardy. Moskwa bilen Waşington arasyndaky gatnaşyklar Birleşen Ştatlar Siriýada atyşyklary bes etmek boýunça Orsýet bilen alnyp barylýan gepleşikleri togtadanyndan soň çalt dartgynlaşyp ugrady.
Şondan bäri Orsýet ABŞ bilen bolan ylalaşyklaryň birnäçesini togtadyp, özüniň Siriýadaky güýçlerini artdyrdy, Siriýanyň goşuny hem Aleppo şäherini ele geçirmek üçin, Orsýetiň goldawy bilen alyp barýan kampaniýasyny güýçlendirdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň sözçüsi Mark Toner: “Biziň möhüm mesele we iki ýurduň-da bähbidine boljagyna ynanýan zadymyzda, Orsýetiň hyzmatdaşlygy birtaraplaýyn togtatmak kararyna Birleşen Ştatlar gynanýar” diýdi.
Siriýa baradaky gepleşikler
Bu aralykda ýokary derejeli diplomatlar çarşenbe güni iki tarapyň arasyndaky gepleşikleri belli bir derejede saklap galmak barada tagalla etdiler.
Birleşen Ştatlaryň üstümizdäki hepdäniň başlarynda Moskwa bilen göni gepleşikleri togtatmak kararyna gelendigine garamazdan, Amerikanyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen onuň orsýetli kärdeşi 5-nji oktýabrda Siriýa baradaky gepleşiklere täzeden başladylar. Kerri bilen Orsýetiň Daşary işler ministri Sergeý Lawrow telefonda Siriýa, Ukraina we Demirgazyk Koreýa barada pikir alyşdylar.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Mark Toner Kerriniň Siriýa barada Britaniýanyň, Ýewropa Bileleşiginiň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Türkiýäniň we Kataryň diplomatlary bilen hem gürleşendigini aýtdy.
Ol Lawrow bilen geçen telefon gepleşigi “biziň dowam etdirjek bolýan köpmilletli tagallalarymyzyň bir bölegi, sebäbi olaryň [beýleki döwletler] hem gepleşigiň bir bölegi bolmalydygyna göz ýetirýäris” diýdi.
Orsýet bilen gepleşikleri togtatmak Kerri bilen Lawrow arasynda 9-njy sentýabrda atyşyklary bes etmek boýunça gelnen ylalaşygyň ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşyklydy diýip, Toner aýtdy.


text:
"Apple" firmasyny döredenleriň biri bolan Steve Woznýakyň (Stiw Wozniak) aytmagyna görä, "Geljek adamzat üçin elhenç we gorkuly bolar".
Stiw Woznýak şu hepde gatnaşan bir söhbetdeşliginiň mazmuny bilen indi “Ýasama aň döredýän aşa ösen tehnologiýalaryň klubuna” (The Super Rich Technologists Making Dire Predictions About Artificial Intelligence) goşulypdyr. Bill Gates, Stephen Hawking we Elon Musk dagylar hem öňden bul klubyň agzalarydy.
Biz hojaýynlar bolarmykak ýa-da hyzmatkärler?
Stiw Woznýak, Awstraliýanyň “Financial review” žurnalyna beren interwýusynda robotlaryň adamzatdan has kämil boljakdygyny aýdypdyr.
Woznýak: “Stephen Hawking we Elon Musk dagylar ýaly menem geljek adamzat üçin has elhenç we gorkuly bolar diýen pikirde. Eger biz öz ýerimize ähli işleri edip bilýän ösen enjamlary döretsek, soňabaka olar her bir zady bizden has tiz seljermäni öwrenerler we kärhanalaryňdyr firmalaryň has öndürjilikli işlemegi üçin zerur talaby doly kanagatlandyrmaýan adamlardan dynmagyň kül-külüne düşerler”.
Woz okyýjylary, edil Hallowin gijelerinde çagalary gorkuzylyşy ýaly, gorkuzmaga synanşýar: “Şeýle ýagdaýda onsoň biz hojaýyn bolarysmy ýa-da hyzmatkärmi, ana, şony anyk bilip biljek däl...”.
Onuň aýtmagyna görä, her hili ýagdaý bolaýanda-da, ol öz itine mähirli çemeleşmäge çalşar.
Adamyň aňy ejiz galar
Woznýak geljekde boljak ýagdaý hakdaky bu netijäni öziçe şeýle hasaplap çykarypdyr: Eger kompýuteriň işleýiş tizligi her ýyl iki esse ýokarlansa, esasy işi ýerine ýetirýän silikon tranzistorlarynyň göwrümi atom ýaly kiçijik bolar. Eger göwrüm ondanam az bolsa, onda eýýäm subatom ýadrolary barada söz açmaly bolarys, ýagny kwantdan. Bu bolsa häzirlikçe adamzat tarapyndan doly öwrenilmedik ýagdaýdyr.
“Financial review” žurnalynyň ýazmagyna görä, Woznýagyň garaýşyna üns berilse, onda onuň ozalky garaýşyndan 180 gradus üýtgändigini görse bolýar.
Ol mundan ozal Raý Kurzweiliň “Çakdanaşa ösen ýokary tehnologiýa enjamlary birnäçe on ýylyň dowamynda adamyň aňyndan öňe geçer” diýen garaýşyny inkär edýärdi. Woznýak indi “Kompýuterler [geljekde] adamlardan has kämil bolar” diýýär.
Onuň bellemegine görä, ylmy-tehnologiýanyň ösüşine baglylyk-da, adamzat ahyrsoňunda aň taýdan özünden has kämil ýasama aň döreder.
“Biz şeýtany çagyrýarys”
Bill Gates ýanwar aýyndaky bir makalasynda: “Men aşa ösen ýasama aňdan biynjalyk bolýanlaryň tarapynda durýandyryn” diýip ýazdy.
Ondan bir aý öň bolsa Hawking ýasama aňyň adamzat neslini ýok etjekdigini aýdypdyr.
Britaniýaly oýlap tapyjy alym Clive Sinclair BBC-ä beren interwýusynda, ýasama aňyň adamzadyň ahyrýeti boljakdygyny belläpdir.
Musk bolsa geçen oktýabrda gurnalan bir ylmy simpoziýumda eden çykyşynda “Ýasama aňy döretmek bilen biz şeýtany çagyrýarys” diýipdir.
Onuň pikiriçe, gorkunç kinofilmlerdäki ýaly, “haçdyr mukaddes suwuň” kömegi bilen ol şeýtandan sypmak başartmaz.


text:
Şahyr Amanmyrat Bugaýewiň Täze Ýyla bagyşlap ýazan goşgulary.
Täze Ýyl dilegleri
Hoş geldiň Täze ýyl, ak gar ak päliň,
Üç ýüz altmyş bäş gün ak bolsun ýoluň!
Meniň dagdan arkam, polatdan bilim,
Türkmenim, mübärek baýram-toýuňyz,
Gutly bolsun, il-gün, Täze ýylyňyz!
Haýdalyň, garylyp galmalyň çaňa,
Geçeliň hesipden, hasapdan öňe.
Geçmäliň, baş ölçeg ynsapdan öňe,
Halal bolsun saçakdaky nanyňyz,
Gutly bolsun, il-gün, Täze ýylyňyz!
Zar bolmazlyk üçin kümsük namarda,
Nebis üçin galkynmak bolsa-da kada,
Ýükçi eşek bolmaň nebis-apat zada,
Eliňizden uzyn bolsun diliňiz,
Gutly bolsun, il-gün, Täze ýylyňyz!
Sen hakyň bendesi erk, gaýrat sende,
Sakla mertebäňi agyr, kyn günde,
Özüň ýaly bendä bolmawer bende,
Buýsanç bilen ýaşaň ýaşan günüňiz,
Gutly bolsun, il-gün, Täze ýylyňyz!
Bu bize pederden galan ahwaldyr,
Ilden zyýat bolmak başardýan däldir,
Il-güne sygynmak dürs, düzüw haldyr,
Ilden bölünmesin ýörär ýoluňyz,
Gutly bolsun, il-gün, Täze ýylyňyz!
Söýüň, söýgi çyndan bolsun, uz bolsun,
Dilde aýdym bolsun, golda saz bolsun,
Leýliden tazygan Mežnun az bolsun,
Ykbal bolsun söýen ýigit, gyzyňyz,
Gutly bolsun, il-gün, Täze ýylyňyz!
Mert boluň her çagda, her ahwal, her çak,
Namart bolup urmaň kebzeden pyçak,
Bagt size ýar bolsun goçak, has goçak,
Ak bolsun ýoluňyz, niýet-u-päliňiz,
Gutly bolsun, il-gün, Täze ýylyňyz!
***
Täze Ýyl gijesi
Ir zaman her günde Gün batan çagda,
Gopan hikmet hakda ýazmagam agyr.
-Geçdi ömrümiziň bir güni-diýip,
Pederler gan ýyglap, ezipdir bagyr.
Men görmedik bolýan Günüň batyşyn,
Aňmazlyga salýan Aýyň aýlanşyn.
Täze ýylda “Ömrüm uzaldy” diýip,
Begenýän, begençden aýlanýar başym.
“Ömrümiň bir ýyly kemeldi” diýmä,
Dil gaýrat tapanok, boýun däl göwün.
Hakykatdan gorkýan, çekinýän bu gün.
Şeýdip çyn elinden men sypjak bolýan,
Günüňe ýanaýyn, gorkajyk göwün,
Aldaw-hile bilen sen sypjyk bolýaň…


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew nobatdaky prezidentlik saýlawlarynda öz kandidaturasyny goýup-goýmajakdygy baradaky kararyny ýakynda yglan etjekdigini aýtdy.
Hytaýyň CCTV telekanalyna beren interwýusynda prezident Medwedew eger-de Orsýetiň ykdysadyýeti özgermeleri isleýän bolsa, onda premýer-ministr Wladimir Putiniň ykdysady modelinden çykmalydygyny nygtady.
Medwedewiň bellemegine görä, “Mundan on ýyl ozal oňat bolan zat, bu gün gowy bolman biler”.
Geljek ýylyň martynda Orsýetde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna Medwedew we Putin özleriniň dalaş etmek ähtimallygyny aradan aýyrmadylar.


text:
Pakistanda soňky birnäçe günüň dowamynda ýagan güýçli ýagyşyň netijesinde onlarça adam öldi.
Pakistanyň häkimiýetleri soňky bäş günüň dowamynda azyndan 42 adamyň heläk bolandygyny aýdýarlar.
Pakistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça edarasynyň 14-nji martda beren maglumatyna görä, wakada başga-da 70 adamyň ýaralanandygy we 75 çemesi ýaşaýyş jaýyna zeper ýetendigi hasaba alnypdyr.
Tebigy hadysadan iň köp ejir çeken sebitleriň arasynda ýurduň günorta-günbataryndaky Balojistan we demirgazyk-günbataryndaky Haýber-Puhtunhwa welaýatlary bar.
Adam ýitgileriniň aglabasyna jaýlaryň ýumrulmagynyň sebäp bolandygy habar berilýär.


text:
Beýleki ösüp barýan ýurtlara mahsus bolşy ýaly, häzirki Türkmenistanda-da jemgyýet “tütjar baý”, “orta gurply” we “garyp” ýaly gatlaklara bölünen. Dürli çaklamalara görä, çendenaşa baý durmuşda ýaşaýanlaryň we garyplykda güzeran dolandyrýanlaryň arasyndaky tapawut ýylyň-ýylyna artyp barýana meňzeýär.
Türkmen jemgyýetiniň dürli gatlaklara bölünmegi ýaş çagalaryň hem arasynda mese-mälim duýulýar. Barlylaryň cagasy bol-elinlikde ýaşap, il aýtmyşlaýyn “ýag iýip, ýüpek geýinýän” bolsa, garyp maşgalaň çagalarynyň arasynda ýeter-ýetmezçilik zerarly çagalykdan gara zähmete girişenlerini ýygy görmek bolýar.
Çaga zähmetli bazarlar
Ýaşlykdan pul gazanmagyň ýoluna düşen oglanjyklara ýurduň beýleki welaýatdyr etraplarynda hem duş gelinýändir welin, bu ýagdaý Daşoguzyň ady belli bazarlarynda hasam göze ilýär. Çagalaryň ekabyrraklary öz agramyndan iki-üç esse agyr, üsti ýükli arabadyr galtaklary itekläp ýören bolsa, beýlekileri uly bazaryň içinde boş çüýşedir plastik gaplary ýygnap, olary halta salyp, arkalap ýörler.
Mekdep ýaşyndaky bu oglanlaryň ýene-de bir topary awtobusdan ýa hususy ulaglardan düşenlere käte özbekçeläp, käte türkmençeläp “daýy, gelneje, bazarda satyn aljak zatlaryňyzy göterşeýinmi” ýa-da “getiriň, sumkalaryňyzy we paketleriňizi duralga çenli eltip bereýin” diýşip, öz hyzmatlaryny hödürleýärler.
Uly ýaşlylaryň bu çagalara bolan garaýşy hem dürli-dürli. Mysal üçin, bazaryň içinde tertip-düzgüne gözegçilik edýän polisiýa işgärleri zähmet çekýän ýaş oglanlary bazardan kowmak bilen bolsalar, ýönekeý adamlar bu “hyzmatkärler” barada her hili pikir edýärler.
Käbirleri ol çagalary görenlerinde rehimdarlyk duýgulary bilen ownuk pul uzadyp, olara “neressejikler” diýip, içini hümletseler, beýlekileri olaryň “hyzmatyndan” peýdalanmagy özlerine utanç hasaplaýarlar.
Bazarda gazanç edýän ýaş ýetginjekleriň hemmesini diýen ýaly bir zat birikdirýär. Adamlaryň gylyk-häsiýetlerini mazaly öwrenen bu oglanlaryň her birini ýörite bilimi bolmadyk psihologlaryň hataryna arkaýyn goşsa bolýar.
Arabaçy Kemal
Kemal 16 ýaşlaryndaky oglan. Emma uzak wagt bäri agyr fiziki zähmet bilen tanyş bolan Kemalyň boýy we güýji armiýa gitjek 17-18 ýaşly oglanlaryňkydan birjik-de pes däl.
Ol Daşoguzyň ady belli “Baý bazarynyň” golaýyndaky mekdepleriň birinde “okaýar”. Soňky sözi goşa dyrnak içine almagymyň öz sebäbi bar. Kemalyň mekdebe baran gününden barmadyk güni köp. Bu ýagdaýa Kemalyň klas ýolbaşçysy-da, mekdebiň beýleki mugallymlary-da indi öwrenişipdir.
Türkmenabat şäheriniň köçelerinde süýt satyp ýören oglanjyk. Türkmenabat, maý, 2012.
“Şäherimizde meniň ýalylar üçin agşamky mekdep ýok, şonuň üçin meni mekdebiň mugallymlary oňuşdyrmaga mejbur” diýip, saçlary hüžžerip giden ýetginjek öz okuwy barada göwünli-göwünsiz gurruň berýar. Emma özüniň bazardaky işi barada welin Kemal sagatlap hem aýtmaga taýýar.
“Bazaryň öz kanunlary bar, şolary bilseň, işlese bolýar, bilmeseňem seni ol ýerde birinjiden-ä işletmezler, eger işledäýselerem, gazananyň bezeneniňe ýetmez” diýip, ol uly kişiler ýaly pikirini beýan edýär. Kemalyň aýtmagyna görä, bazaryň içerki kanunlary kagyza ýazylmadyk, ýöne olary bilmeklik welin zerur.
Haýsy polisiýa işgärine haçan we näçeräk “pul joşmaly”? Bazaryň haýsy ýerinde “žirnyý kliýent” diýlip atlandyrylýan pully müşderiler köp sataşýar? Kisekeserlerden nädip ägä bolmaly? Bu we beýleki million soraglaryň jogaby Kemal ýaly bazarda işläp ýören ýetginjeklerde bireýýäm taýýar.
Hudaýşükür
Hudaýşükür atly 12-13 ýaşyndaky oglanjygyň özüniň aýtmagyna görä, onuň gündeki gazanýan girdejisi arabaçy Kemalyňkydan köp bolsa köpdir, az-a däl. Hudaýşükürem Kemal ýaly şaheriň Çumnyý diýlip atlandyrylýan ýerindäki mekdepleriň birinde “okaýar”. Emma onuň iş ýeri uly bazarda däl-de, öýüniň golaýyndaky balyk satylýan bazarjykda.
Hudaýşükür günüň esli wagtyny iş ýerinde geçirýär, ol bazarjykda adamlaryň satyn alan balygyny gowy arassalap, gazana salaýmaly edip bölekläp hem berýär. Ol öňündäki ullakan töňňäniň üstünde balygy teňňesinden oňat dişlenen orak bilen ussatlyk bilen arassalaýar, soňra bolsa arassalanan balygy paltajygy bilen iki sekundyň içinde bölekleýar welin, hatda onuň işini synlap duran müşderileriň käbirleri muňa lezzet bilen syn edýärler.
Her bir satyn alynýan balygyň kilosyndan çen tutup, Hudaýşükür öz hyzmatyna nyrh kesýär. Gyşyň günleri sowuk bolany üçin önler kilosyna 20 teňňe alýan Hudaýşükür häzir 40 teňňä çenli nyrhyny galdyrypdyr.
Hudaýşükür baý adamlaryň bardygyna we olaryň kän bir emgenmek islemeýändiklerine begenýär. Onuň aýtmagyna görä, orta gurpda ýaşaýanlaryň aglabasy, garyp durmuşda ýaşaýanlaryň bolsa hemmesi Çumnydaky bu bazarjykdan satyn alýan balygyny öýlerine äkidip, özleri arassalaýarlar.
“Meniň hyzmatymdan barly adamlar, balygy köp mukdarda satyn alýanlar peýdalanýarlar, olaryň sowukda ellerini balyga uraslary gelenok, pul berip, maňa arassaladanlaryny amatly görýärler. Günde bolmady diýenimde täze puldan 20 manat, boldy diýenimde bolsa 30-35 manat arkaýyn işläp gazanýan. Gazanjymyň bir bölegini öýdäkilere berýän, galanyna özüme egin-eşik, köwüş, dürli tagamlar alýan” diýip, işewür oglanjyk Hudaýşükür gürrüň berýär.
Kim günäkär?
Ýerli bazarlarda, awtobus we demirýol wokzallarynda ýük daşap, awtoduralgalarda adamlaryň ulaglaryny ýuwup gazanç edýän şular ýaly çagalary göreniňde “bu bolýan ýagdaýa kim günäkär¬?” diýen sorag hem keserýär.
Elbetde, bu meselede jemgyýetiň dürli gatlaklara bölünişine getiren döwlet ýolbaşçylarynyň alyp barýan içerki syýasatyny tankytlajaklaram tapylar, ene-atalaryň we mekdep mugallymlarynyň üstüne ähli günäni ýüklejeklerem bolar, zähmet çekýän çagalaryň “ýüzüni ýuwmajaklaram”, belki, tapylar.
Näçe adam bar bolsa, şonça-da bu mesele boýunça pikiriň bolmagy ähtimal. Ýöne halkara şertnamalary tarapyndan we Türkmenistanyň öz kanunçylygy taýdanam çaga zähmeti gadagan edilýän Türkmenistnda kämillik ýaşyna ýetmedik çagalaryň mejbury ýa-da “meýletin” ýagdaýda uly adamlaryň hatarynda agyr zähmet çekmeklerine adalatly ýagdaý diýmek hem kyn.
Şoňa görä-de, men bu öýlanmalarymy ata-babalarymyzyň “ýagşyny gör-de, pikir et, ýamany gör-de, şükür et” diýen pähimi bilen tamamlamagy makul bildim. Okyjylar, bu barada siz nähili pikirde?
Kerim Artykow türkmenistanly žurnalistiň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Britaniýada çap edilýän “Ekonomist” žurnalynyň “Ykdysady maglumat birleşigi” dünýä ýurtlarynyň 167-sinde geçirilen barlaglar boýunça 2012-nji ýylyň Demokratiki görkezijisini
çap etdi.
Bu hasabatda ýurtlara döwletiň içindäki demokratiki ýagdaýlar esasynda “doly demokratiýa”, “kemter demokratiýa”, “garyşyk režim”, “awtoritar režim” diýen bahalar berilýär.
Türkmenistana sanawda awtoritar režimleriň içinde hem pes orun, aşakdan altynjy orun berlipdir.
Azatlyk Radiosy Türkmenistana Demokrtiýa indeksinde berlen baha barada Jeýns Maglumat toparynyň Türkmenistan boýunça eksperti Lilit Geworgýan bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Soňky ýyllarda Türkmenistan bir topar täze kanun kabul etdi we hatda ol ýerde köp partiýaly sistema üçin hem kanuny esaslaryň döredilendigi aýdylýar. Şeýle-de Türkmenistan metbugat hakynda täze kanun kabul etdi we bu kanunyň senzurany gadagan edýändigi aýdylýar.
Emma "Ekonomist" žurnalynyň Ykdysady maglumat birleşigi 2012-nji ýyl boýunça çap eden Demokratiýa indeksinde Türkmenistana 167 ýurduň içinde yzdan 6-njy orun beripdir. Bu nähili beýle bolýar, şu ýagdaýyň sebäbini düşündirip bilmezmisiňiz?
Lilit Geworgýan:
Türkmenistana diňe Ykdysady maglumat birleşigi şeýle pes baha bermeýär. Bu ýurt Transparensi Internaşnl ýaly beýleki halkara guramalarynyň hasabatlarynda hem özüne berilýän bahalaryň derejesini ýokarlandyryp bilmedi.
Bu ýerde esasy iki faktora üns bermelimikä diýýärin: beýleki post-sowet döwletlerinden tapawutlylykda, Sowet Soýuzy dargandan soň, Türkmenistan azyndan demokrtiki döwlet guramaga synanyşyk etmegiň ýerine, düýpden ters tarapa ugur aldy.
Onsoň ol S.Nyýazowyň ýolbaşçylygy astynda berk şahsyýet kultuna daýanýan, ýokary derejede merkezleşdirilen döwlete öwrüldi. Nyýazow ýogalandan soň biraz özgerişlik boldy, emma ol özgerişleriň köpüsi kagyz ýüzünde. Emma hökümet çemeleşmesi babatda, syýasy häkimiýet meselesinde köp özgerişlik bolmady.
Häzirki prezident hususy we syýasy azatlyk meselesinde käbir zatlary etmekçi bolýar. Emma muňa garamazdan, biziň öňki sowet döwletleriniň beýlekilerinde görýän ýagdaýymyzdan tapawutlylykda, Türkmenistanda kuwwatly raýat jemgyýeti ýok. Bu bolsa öz gezeginde özgerişlik progresini çäklendirýär.
Hatda şol özgerişlik, aýdylmagyna görä, ýokardan öňe sürülýän hem bolsa, ol ýerde raýat jemgyýeti ýok, hökümet ol raýat jemgyýetiniň özüne özgerişleriň diňe kagyz ýüzünde däl, eýsem durmuş ýüzünde hem bolmagy üçin basyş edip biljek derejede ösmegine ýol bermeýär.
Azatlyk Radiosy: Ol ýa-da beýleki döwlete berlen bahalarda syýasy medeniýetiň, azatlyk we plýuralizm derejeleriniň nazara alynýandygy aýdylýar. Siz syýasy medeniýet, azatlyk we plýuralizm talaplary barada giňräk durup bilmezmisiňiz?
Lilit Geworgýan:
Meniň pikirimçe, döwletlerde baha berlende göz öňünde tutulýan ýagdaýa düşünmek beýle kyn däl. Transparensi Internaşnl we beýleki guramalar Türkmenistana baha berenlerinde ol ýerdäki ýagdaýy şeýle geçmişi bolan beýleki öňki sowet respublikalaryndaky ýagdaý bilen deňeşdirýärler. Olar biraz başgaça ýoldan gitdiler.
Mysal üçin, Gyrgyzystanda, Ukrainada, Gürjüstanda reňkli rewolýusiýalar boldy. Bu ýurtlarda bir-birinden tapawutlanýan syýasy toparlar, partiýalar, raýat jemgyýetleri, hökümet tarapyndan guramaçylyklaşdyrylmaýan ýa döredilmeýän garaşsyz guramalar bar we olar hem syýasy, hem sosial meseleler boýunça hökümetiň öňünde açyk mesele goýup bilýärler. Elbetde, olaryň näderejede üstünlikli bolany başga mesele.
Türkmenistanda Sowet soýuzy dargaly bäri syýasy guramalaryň döremegine o diýen kän mümkinçilik bolmady we şu sebäpden bu ýurduň hökümetiniň demokratiki özgerişler babatdaky tagallalaryna baha berlende, diňe hökümetiň bu hili özgerişliklere ýol bermek isleýänligine garalyp baha berilmeýär.
Eýsem şeýle özgerişligiň aşakdan ýokaryk bolup bilmek mümkinçiligine hem nazar salýarlar. Onsoň häzirki pursatda Türkmenistan öz gurluşy boýunça syýasy taýdan durnukly ýurt bolup görünýär diýlip ynanylýar we ol ýerde uly özgerişler geljekde bolar.
Azatlyk Radiosy: Synçylaryň käbiri Türkmenistan öz abraýyny gowulandyrmak isleýär diýýär. Siziňçe, Türkmenistan daşardan berilýän bahalarda gowy dereje almak üçin näme edip biler, bu ýurtda şeýle mümkinçilik barmy?
Lilit Geworgýan:
Mümkinçilik hemişe bar diýip pikir edýärin. Meniň düşünişimçe, ol ýerde ilkinji ädimler, azyndan kagyz ýüzünde ädildi we olar örän pozitiw. Indiki ädim metbugat azatlygyna ýol bermek, oppozision mediýa mümkinçilik dörtemek. Onsoň olaryň meselelere hökümetiň nukdaý nazaryndan başgaça garamagyna şert döremeli. Şeýdip bu zatlar käbir özgerişliklere getirmeli. Şonda synçylar Türkmenistanda bolan bu zatlary hasaba alarlar.


text:
Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki “Gazprom” kompaniýasynyň geljegi we onuň maliýe ýagdaýy dogrusynda dürli garaýyşlar orta atylýar. Waşingtondaky “Woodrow Wilson” merkeziniň eksperti Stasy Klosson öz kommentariýasynda häzirki ýagdaýlarda 1970-nji ýyllaryň alamatlaryny görýändigini aýdýar.
Edil 18 aý mundan ozal Orsýet “Gazpromyň” geljeginiň ýagtydygyny we onuň maýa goýumynyň 2015-nji ýyla çenli 1 trillion dollara barabar boljakdygyny hem-de Nýu Ýorkuň biržasynda aksiýalarynyň alyş-çalyş ediljekdigini öňe sürüpdi.
Ýöne häzir ýagdaý düýbünden başgaça. Kompaniýanyň alýan arassa peýdasy 2009-njy ýylyň ilkinji iki kwartalynda takmynan ýarpy çemesi pese gaçdy. Şirketiň agalygyny dowam etdirmäge böwet bolýan birnäçe çynlakaý faktorlar bar.
Medwedewiň aladalary
Orsýetiň prezidenti D.Medwedew noýabr aýynda Federal geňeşinde eden ýyllyk çykyşynda ýurduň ykdysadyýetiniň gazdan gelýän girdejä bagly edilmeginiň soňuna çykylmalydygyny nygtady. Ol şeýle-de ykdysadyýetiň 10 prosent peselendigini mälim edip, Orsýet çig malyny ownuk hem az netije berýän pudaklara sarp etmekden çeke durup, onuň ýerine tehnologiýa sektorynyň ösüşini tizleşdirmeli diýdi.
Orsýetiň prezidentiniň çykyşy bilen bir wagtda Halkara Energiýa Agentligi-de ýyllyk raportyny ýaýratdy. Şol raportda gaz öndürilişiniň gereginden artyk tizlik bilen artýandygy, munuň hem geljek 10-12 ýylda gazyň bahasynyň azalmagyna getirjekdigi aýdylypdy.
Islegler we mümkinçilikler
Ýewropa gerek boljak gazyň geljekdäki möçberi-de Orsýeti uly alada goýýan meselelerden biri. Sanlar Orsýetiň uly müşderileriniň gaza bolan isleginiň azalýandygyny görkezýär. 2020-nji ýyla çenli onuň 20 prosent töweregi peseljekdigi çak edilýär.
Geçen gyşda Kremliň syýasy ýalňyşlyklary esasynda “Gazprom” Ýewropa akdyrýan gazyny kesipdi. Şol bir wagtda-da Orsýet iki sany täze geçiriji arkaly Ýewropa 110 milliard kubometr gazy akdyrmagy planlaşdyrýar. Ýewropa bolsa muňa alternatiw hökmünde Hazar deňzinden we Ýakyn gündogardan gaz almagy niýet edinýär.
Ýöne Orsýetiň geljekde halkara bazarlaryny gaz bilen üpjün etmek ukyby sorag astynda durýar. Muňa bu pudaga ýolbaşçylyk etmekdäki geleňsizlik, gaz geçirijileriniň ýetmezçilik etmegi, tehnologiýanyň hem maýanyň ýetmezçiligi, şeýle-de ýerli gaz bazaryndaky monopol agalyk sebäp bolýar.
Orsýetiň Ýewropany gaz bilen üpjün etmeginde uly rol oýnap gelýän Merkezi Aziýa döwletleri bolsa indi ýüzüni Gündogara öwrüp, Hytaýa we Eýrana gaz satyp başladylar.
Orsýet hem Aziýa regionyna gaz berjekdigini aýdýar. Maglumata görä, gaz geçiriji turbalary çekmek üçin Hytaýdan karz pul hem gelip gowşupdyr. Ýöne Hytaý gaz üçin Ýewropa ýurtlary ýaly baha tölemez. Oňa gerek bolan gaz hem gündogar Sibirdäki üsti açylmadyk ýataklary özleşdirmek bilen üpjün edilip bilinjek.
Orsýet ýorganyna görä aýak uzadýarmy?
Gün tertibinde duran enegiýa pudagyny ýaýbaňlandyrmak wezipesine-de Orsýetiň nädip hötde geljegi anyk däl. “Gazprom” bolsa halkara energiýa proýektlerine, hatda ABŞ-nyň bazarlaryna aralaşmak üçin milliardlarça kubometr gaz berip biljekdigini tassyklaýar.
Şol bir wagtyň özünde-de, energiýa babatynda Orsýetiň 2030-njy ýyl üçin göz öňünde tutýan strategik planynda rus kompaniýalarynyň tölegleri esasynda ýurt möçberinde bu pudaga 2 trillion 1 milliard dollar maýa ýatyryljakdygy aýdylýar.
Bu meselede taryh ýene gaýtalanýan ýaly bolup görünýär. 2010-njy ýyllarda Orsýete edil 1970-nji ýyllardaky Sowet Soýuzynyň ykbaly garaşýar. Şol döwürde nebit ýataklaryny aşa ulanmak, üstesine-de global derejedäki energiýa krizisi 80-nji ýyllaryň başlarynda sowet ykdysadyýetini garaşylyşyndan has yza tesdiripdi. “Gazpromyň” öz gerimini giňeltmek baradaky bu günki berýän wadalary-da şoňa meňzeýär.
Stasy Klosson Waşingtondaky “Woodrow Wilson” merkeziniň eksperti. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Soňky iki onýyllykda Türkmenistandan çykarylmaýan, ýa öz watanyndan daşary ýurtlara çykyp, soň yzyna baryp bilmeýän adamlaryň uly sanawynyň emele gelendigi aýdylýar.
Şol bir wagtda bu meselede S.Nyýazowyň prezident bolan döwründäkiden tapawutlylykda käbir ilerlemeleriň bolandygyny öňe sürýänler hem bar.
Emma bu pikir bilen düýpden ylalaşmaýanlar, Türkmensitanyň öz raýatlarynyň konstitusion hukuklaryny bozmagy dowam etdirýändigini aýdýan tankytçylar hem ýok däl.
Eýsem bu ýerde nähili kynçylyklar bar?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlady.


text:
Suw akyp duran köçeler, porsap ýatan hapalar, uly köçeden jaýlara sowulýan we çykýan, asla haýsydyr bir tertip-düzgüne gabat gelmeýän kanalizasiýa turbalary - bu Türkmenistanyň ikinji uly şäheri bolan Türkmenabadyň Ärsary baba we onuň bilen kesişýän käbir köçeleriniň häzirki durky.
Jaýlar bina edilende kanalizasiýa ulgamy göz öňünde tutulmandyr
Aşgabadyň öňden hem giň we owadan, şol bir wagtyň özünde-de barha giňeldilýän we owadanlaşdyrylýan köçeleri bilen deňeşdireniňde, Türkmenabadyň agzalýan köçeleri, hamala, Türkmenistanyň territoriýasyna degişli däl ýaly.
Jaýlaryň bina edilenine ýarym asyrdan hem aşa wagt boldy
Şol köçelerdäki jaýlaryň gurlanyna ýarym asyr gowrak wagt bolupdyr. Olaryň aglabasy iki gatly jaýlardan ybarat bolup, olar hususy eýeçilige degişli. Gurlanyndan bäri şol jaýlarda hem köçelerde ençeme remont işleri geçirilen hem bolsa, köçe we onuň töweregindäki jaýlaryň kanalizasiýa sistemasy düýpden ýatdan çykarylana meňzeýär.
Ýagdaý şeýle bolansoň, häzirki döwürde kanalizasiýa bilen bagly problemanyň netijesi dürli-dürli görnüşlerde göze ilýär. Ýokarda agzalyp geçilişi ýaly, turbalaryň tertipsizligi bir mesele, olardan suwuň akyp, köçeleri hapalap durmagy - ikinji bir problema, has möhümi bolsa - hajathanalaryň ýagdaýy...
Umumy hajathana
Jaýlar gurlanda, kanalizasiýa turbalary göz öňünde tutulmandyr, netijede olar jaý eýeleri tarapyndan soňra çekilipdir. Jaýlar gurlanda, kanalizasiýa turbalarynyň deregine ol jaýlarda umumy hajathanalar gurlupdyr we häzirki wagtda adamlar umumy hajathanalara gatnaýarlar.
Dört sany hersi on iki hojalykdan ybarat jaýlaryň ýaşaýjylary üçin niýetlenen hajathanalar şol köçäniň gyrasyndaky howlularyň her biriniň ortasynda gurlupdyr. Ol howlularyň içinden gelýän ýakymsyz yslar bolsa indi kän ýyllardan bäri üýtgewsiz dowam edýän ýagdaý.
Hapa suwlary adamlaryň özleri daşap, dökmeli bolýarlar
Şeýle jaýlaryň birinde ýaşaýan 50 ýaşlaryndaky türkmenabatly Gurban aganyň aýtmagyna görä, “şol hajathanalara girip-çykanyňdan soňra galýan yslar eşigiňi ýuwanyňdan soňam aýrylmaýar. Ol öňden hem ýarawsyzrak adamlaryň saglygyna hem wehim salýar”.
Şeýle-de öýüň içinde ulanylan hapa suwlary adamlaryň özleri daşap, şol ýere dökmeli bolýarlar.
Bu ýagdaý diňe Ärsary baba köçesiniň ugrunda däl, Türkmenabadyň “Tekstilnyý” diýlip atlandyrylýan kiçi etrapçasynda hem dowam edýär, ol köçäniň ýagdaýy-da Ärsary baba köçesindäkiden o diýen tapawutly däl. "Tekstilnyý" kiçi etrapçasynyň käbir ýaşaýjylarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, adamlar bu ýagdaýdan özleriçe çykalga tapmaga synanyşýarlar.
Adamlar hapa suw üçin niýetlenen rezerwuarlar saldyrýarlar
“Käbirleri aýratyn hajathanalar gurdurýarlar, hapa suw üçin niýetlenen rezerwuarlar saldyrýarlar, soňra bolsa çar tarapa turba çekdirýärler. Bu zatlar haýsydyr bir plana görä amala aşyrylmansoň, käbir halatlarda problemanyň hasam ulalmagyna sebäp bolýar” Diýip, etrapçanyň adynyň agzalmazlygyny soran beýleki bir ýaşaýjysy gürrüň berýär.
Elbetde, bu gurluşyklaryň çykdajylary adamlaryň öz gerdenlerine düşýär. Bu hem her maşgala başartmaýar, sebäbi agzalýan iki obýektiň, ýagny özbaşyňa hajathana we rezerwuar gurdurjak bolsaň, muňa azyndan 500 dollar çykdajy etmeli bolýandygyny ýerli ýaşaýjylardan käbirleri gürrüň berýärler.
Rezerwuar gurduranyňdan soň hem hapa suwlary çekdirmek üçin aýda 20-30 manat sarp edilmeli.
Bu ýagdaýdan çykalga gözläp, adamlar ençeme gezek degişli häkimliklere ýüzlenipdirler. Emma bu barada henize çenli iş ýüzünde edilen zat ýok.
Ýerli häkimligiň öz adyny aýtmakdan saklanan işgäriniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyndan çen tutsaň, bu barada käbir proýektler düzülip, Aşgabada iberilipdir. Ol taslamalar tassyklansa, onda geljekde şäheriň kiçi etrapçalarynda käbir oňyn özgerişlikliklere garaşa bolar.


text:
Türkiýäniň Bodrum şäherinde türki dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk geňeşiniň IV sammiti geçirildi.
Ýokary derejeli duşuşyň netijesinde Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Türkiýäniň prezidentleri 44 punktdan ybarat deklarasiýa gol goýdular. Şeýle-de guramanyň ýolbaşçylygy Türkiýeden Gazagystana geçdi.
Sammitiň esasy temasy syýahatçylyk boldy.
5-nji iýunda Türkiýede geçirilen Türki dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk geňeşiniň sammitine ilkinji gezek Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow gatnaşdy.
Azerbaýjany, Gazagystany, Gyrgyzystany we Türkiýäni öz içine alýan bu regional gurama Türkmenistan we Özbegistan synçy hökmünde gatnaşýarlar. Sammit Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä dört günlük saparyna gabat geldi.


text:
Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky 10 sünni arap ýurdundan ybarat koalisiýa 29-njy martda hem Ýemendäki şaýy pitneçilerine garşy howa zarbalaryny dowam etdirdi, olar Eýran tarapyndan goldanylýandyr öýdülýär.
Bu hüjümler Ýemeniň prezidenti Abd-Rabbu Mansour Hadi Tährany ýurdy durnuksyzlaşdyrmakda aýyplandan birnäçe sagat soň edildi. Ol Huti jeňçilerini «Eýranyň oýnatgylary» diýip atlandyrdy.
Hadi bu sözleri Arap ligasynyň 28-nji martda, Müsürde açylan sammitinde aýtdy. Ol hutileriň Aden şäherine tarap ilerlemesi sebäpli, öz gizlenen ýerinden gaçmaly boldy.
Hadi saudlylaryň ýolbaşçylygyndaky howa zarbalarynyň pitneçiler tabyn bolýança dowam etdirilmegini talap etdi.
Eýran we huti pitneçileri bu ýerde Eýranyň rolunyň bardygyny ret edýärler.
Müsüriň prezidenti Sisi sammitde arap liderleriniň birleşdirilen Arap harby güýçlerini döretmek barada prinsipde ylalaşyga gelnendigini aýtdy.


text:
Şu günler Türkmenistanyň futbol boýunça ýokary ligasynyň çempionatynyň duşuşyklary dowam edýär. Bu duşuşyklaryň guramaçylygynda käbir kemçilikleriň bardygyna garamazdan, olara tomaşa edýän janköýerler az hem bolsa, bar.
5-10 müň adama niýetlenilip gurlan bu standionlarda geçirilýän ýaryşlara tomaşa etmek üçin barýanlaryň sany ujypsyzja bolup, olaryň arasynda “Aşgabat”, “Balkan” ýaly güýçli komandalaryň duşuşyklaryna barýan adamlaryň sanynyň ep-esli bolýandygyny 37 ýaşly futbol janköýeri Ahmet gürrüň berýär.
Amatsyz wagt
“Aşgabat” komandasynyň janköýeri Ahmet ýaryşa tomaşa etmäge barýan adamlaryň az bolmagynyň bir sebäbini duşuşyklaryň geçirilýän wagtynyň amatsyzlygyndan görýär.
"Altyn Asyr" we "Ahal" komandalarynyň duşuşygyna gelen tomaşaçylar.
Onuň aýtmagyna görä, eger ýaryşlar sagat 19-da, ýagny adamlaryň gündelik iş-aladasyndan boşaşan wagtlarynda geçirilse, adamlaryň futbol duşuşyklaryna köpräk barmagy mümkin. Häzirki wagtda bu ýaryşlar sagat 17.00-da ýa-da 18.00-da başlanýar.
Ýaryşlaryň şol wagtda başlanmagy diňe dürli edaralarda işleýän adamlaryň stadiona barmagyna däl, adaty adamlar üçin hem kynçylyk döredýär. Meselem, sagat 17-00-da Aşgabatda howa yssy. Bu tomaşaçylaryň az bolmagynyň ýene bir sebäbi.
“Elbetde, yssy howada ýaryşlaryň geçirilmegi diňe tomaşaçylar üçin däl, futbolçylara hem amatly däl” diýip, özüni Guwanç diýip tanadan “Altyn asyr” futbol komandasynyň janköýeri Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanda daşary ýurtlardaky ýaly futbol komandalarynyň janköýerleriniň fan-klublary hem ýok. Futbol duşuşyklary başlamanka stadionlaryň girelgesinde komandalaryň nyşanlary bolan egin-eşik hem satylmaýar.
Hatda duşuşyklarda oýnaýan komandalaryň düzümi ýazylan bukletler hem ýok. Bu hem ýaryşlaryň guramaçylygynda göýberilýän adaty ýalňyşlyk bolup, ol bu ýaryşlaryň halkara standartlaryna gabat gelmegine päsgelçilik döredýän problemalardan biri.
"Aktiw" janköýerler
Ýöne, muňa garamazdan, käbir komandalaryň janköýerlerini olaryň aktiwliginden tanasa bolýar. Aýratyn-da “Balkan” komandasynyň janköýerleri has-da aktiw janköýerlik edýärler. Bu komandanyň janköýerleri öz komandasynyň her bir üstünligini uly şowhun bilen garşylaýarlar.
"Balkan" komandasynyň oýnuna tomaşa etmäge gelen janköýerler.
Balkan welaýatynyň bu çempionata gatnaşýan “Balkan” we “Şagadam” komandalarynyň öz meýdançalarynda geçirýän duşuşyklarynyň has-da şowhunly bolýandygyny futbol janköýerleri gürrüň berýärler.
“Kämahal bu şowhun bidüzgünçilige hem getirýär. Mysal üçin, olar garşydaş komandalaryň oýunçylaryna daş hem zyňýarlar” diýip, “Aşgabat” komandasynyň janköýeri Ahmet Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Paýtagtda geçirilýän futbol duşuşyklary Aşgabadyň “Köpetdag” satadionynda we “Aşgabat” stadionynyň türgenleşik meýdançalarynda geçirilýär. Dürli kynçylyklara garamazdan, futbol boýunça geçirilýän bu milli ýaryş dowam edýär.
Her ýyl geçirilýän bu ýaryşyň tomaşaçylarynyň sany artýar. Emma bu ýaryryşyň geçirlişi guramaçylyk taýdan o diýen ýokary däl. Aprel aýynyň 12-sinde başlanan bu ýaryş şu ýylyň ahyrlarynda tamamlanar.
Ýaryşyň netijesi hakda nähilidir bir çaklama ederden entek ir. Emma edil şu günüň netijesi boýunça HTTU we Merw komandalary 18 oçko bilen öňde barýarlar.


text:
Ýakyn geljekde Türkmenistanda köppartiýalylyk sistemasy döräp biler diýlip, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň Demokratik partiýasynyň 20 ýyllygy mynasybetli eden ýüzlenmesinde aýdylýar.
Emma Berdimuhamedow 2010-njy ýylyň fewralynda Baýdak baýramy we diplomatlaryň güni mynasybetli eden çykyşynda hem, eger isleg bolsa, 2010-njy ýyldan başlap, syýasy partiýalaryň hasaba alnyp biljekdigini aýdypdy.
Ýerli synçylaryň berýän maglumatlarynda görä, häzirki wagtda ýurtda syýasy partiýa döretmek isleýänlere böwet döredilýär, şeýle hem syýasy partiýalary döretmek baradaky kanun köpçülige elýeterli däl.


text:
Gözle
Gözle
Soňky habarlar.............
„TÜRKMENÄLEM 52°E“ MILLI EMELI HEMRA DÜNÝÄ HALKLARYNYŇ DOGANLYK-DOSTLUGYNYŇ KÖPRÜSI BOLAR
Hormatly Prezidentimiziň öňdengörüjilikli we parasatly ýolbaşçylygynda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan Diýarymyz boýunça belent sepgitler eýelenilýär. Arkadag Prezidentimiziň halk barada edýän bimöçber aladalarynyň netijesinde türkmen halkynyň ýaşaýyş-durmuş derejesi günsaýyn ýokarlanýar. Hormatly Prezidentimiziň hut özüniň beýik başlangyçlary netijesinde ähli ugurlarda dünýä boýunça ylmyň we tehnikanyň öňdebaryjy gazananlaryny, täze tehnologiýalary, innowasiýalary önümçilige giňden ornaşdyrmak ýokary depginlerde alnyp barylýar. Hormatly Prezidentimiziň Türkmenistanda Milli hemra ulgamyny döretmek, bu ugurdaky işleri dünýä derejesine çykarmak....
Habaryň dowamy...
TÜRKMEN HEMRASY ÄLEM GIŇIŞLIGINDE BELLENILEN NOKADA BARYP ÝETDI
17.05.2015
2015-nji ýylyň 17-nji maýynda Türkmenistanyň ilkinji “TürkmenÄlem 52°E” aragatnaşyk emeli hemrasy Aşgabat wagty bilen irden 7 sagat 10 minutda özüniň ýerleşmeli Älem giňişliginiň gündogar uzaklygynyň 52-nji nokadynda Ýer üstünden 36 müň km beýiklikde üstünlikli ýerleşdirildi.Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, ilkinji türkmen emeli hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy Türkmenistanyň senagatda, ylym-bilim ulgamynda belent sepgitlere ýetendigine şaýatlyk edýär, bu bolsa ýurdumyzy senagat taýdan ýokary depginler bilen ösýän döwlete öwürmekde öňümizde duran wezipeleri üstünlikli çözmäge......
Habaryň dowamy...
TARYHY WAKA MYNASYBETLI TÄZE NUMIZMATIKA ŞAÝY PULLARY
Taryhy wakany — Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52° E” ilkinji emeli aragatnaşyk hemrasynyň älem giňişligine uçurylmagynyň şanyna ýurdumyzyň Merkezi banky her biriniň gymmaty 50 manada deň bolan altyn we kümüş şaýy pullaryny, şeýle hem şu ýadygärlik şaýy pullardan toplumlary taýýarlady. Ýadygärlik şaýy pullaryny Türkmenistanyň öňden gelýän hyzmatdaşy — Beýik Britaniýanyň “The Roýal Mint Limitet” zikgehanasy taýýarlady. Şaýy pullarynyň ikisiniň hem ýüz tarapynyň merkezinde Türkmenistanyň kartasynyň aýdyň sudury görünýän dünýä kartasy şekillendirilipdir. Dünýä kartasynyň aşagynda “TürkmenÄlem 52° E” diýen ýazgy bar.
Habaryň dowamy...
TÜRKMENISTANYŇ MILLI HEMRA ARAGATNAŞYK ULGAMY IŞ ÝAGDAÝYNA GEÇÝÄR
05.06.2015
Ministrler Kabinetiniň 5-nji iýunda bolan mejlisinde Türkmenistanyň milli aragatnaşyk hemra ulgamynyň öz işine başlaýandygy barada habar berildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ilkinji türkmen hemrasynyň ulanylmagynyň aragatnaşyk hyzmatlarynyň dürli görnüşlerini hödürlemäge mümkinçilik berjekdigini belläp, degişli ýolbaşçylara aragatnaşyk ulgamynyň kuwwatyndan doly peýdalanylmagyny üpjün etmegi tabşyrdy.
Şu hepdäniň başynda Aşgabatda Türkmenistanyň milli hemra aragatnaşyk ulgamyny ulanmaga bermek dabarasy boldy. Bu çärä milli türkmen aragatnaşyk ulgamyny gurmagy amala aşyran “Thales Alenia Spaсe” fransuz kompaniýasynyň......
Habaryň dowamy...
MILLI TELERADIOÝAÝLYMLARYŇ GEPLEŞIKLERI TÜRKMEN HEMRASY ARKALY ÝAÝLYMA BERLIP BAŞLANDY
Şu günler milli telewideniýäniň we radionyň gepleşikleri “TürkmenÄlem 52°E” aragatnaşyk hemrasynyň üsti bilen ýaýlyma berlip başlandy. Köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ozal habar berlişi ýaly, telekontenti ulanyjylar özleriniň antennalaryny gündogar uzaklygyň 52 gradusyna gönükdirip, onuň hyzmatlaryndan peýdalanyp biler. Şol uzaklykda, Ýer ýüzünden 35 müň kilometrden gowrak belentlikde orbitada türkmen hemrasy ýerleşýär.
Aragatnaşyk hemrasyndan milli ýaýlymlaryň alnyp görkezilişi giň çägi — tutuş Ýewropany, demirgazyk Afrikany we Aziýanyň ep-esli bölegini gurşap alýar. Şol çäkde 1 milliard 200 milliona golaý adam ýaşaýar......
Habaryň dowamy...
© 2015 "Türkmenistanyň Prezidentiniň Ýanyndaky Milli Kosmos Agentligi"


text:
Birleşen Ştatlaryň Eýrandaky ilçihanasynyň yslamçy studentler tarapyndan basylyp alynmagynyň 31 ýyllygy bellenildi.
Müňlerçe eýranlylar ellerinde ýurduň baýdagyny we ruhany lideri Aýatolla Ali Hameýniniň portretlerini göterip, Birleşen Ştatlaryň Tährandaky öňki ilçihanasynyň binasynyň ýanynda ýygnandylar. Olar Amerika garşy şygarlar bilen çykyş etdiler.
Eýran her ýylyň 4-nji noýabrynda 1979-njy ýylda ABŞ-nyň Tährandaky ilçihanasynyň basylyp alnan gününi belleýär. Bu waka yslam rewolusýasy netijesinde Eýranyň öňki şasy Muhammed Reza Pahlawany häkimiýetden agdarylandan bir aý soň bolupdy.
Şol wakada studentler amerikanyň 52 sany diplomatyny zamun alyp, olary 444 günläp saklapdylar. Şol waka sebäpli Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň arasynda häzire çenli diplomatik gatnaşyklar ýok.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatar welaýatynda awtobusyň heläkçilige uçramagy zerarly 16 adam wepat boldy. Pidalaryň onusy çagalar.
Merkezi Punjab welaýatyndan Swat etrabyndaky syýahatçylyk merkezine ýolagçylary alyp barýan awtobus ýoluň derýa golaý ýerinde heläkçilige uçrady. Resmiler sürüjiniň uka gitmeginiň sebäp bolmagynyň ähtimaldygyny aýdýarlar.
Pakistan adam pidaly ýol heläkçilikleriniň sany boýunça dünýäde iň erbet ýagdaýly ýurtlaryň biri. Ýollaryň erbetliginiň, ulaglaryň könediginiň we sürüjileriň seresaplylyga ýeterlik üns bermezliginiň muňa sebäp bolýandygy aýdylýar.


text:
Şu geçen dynç alyş güni Atlantika okeanynyň iki tarapyndan hem tanymal bilermenleriň we ekspertleriň bir topary Nýu Ýork şäherindäki Kolumbiýa uniwersitetine ýygnanyp, 1989-njy ýylda Gündogar we Merkezi Ýewropada kommunistik režimleriň synmagyna getiren rewolýusiýalaryň taryhy roly barada pikir alyşdylar.
Hususan-da, ekspertler topary bu rewolýusiýalarda nämeleriň gazanylandygy we nämeleriň ýitirilendigi, kommunistik eýýamyň soňlanmagy, postkommunistik eýýamyň aýratynlyklary, şol döwrüň syýasy hereketleriniň goýan mirasy, Gündogar we Merkezi Ýewropada demokratiýa baradaky umytlar, kommunistik geçmişiň şu günlerki suratlandyrylyşy ýaly birgiden meselelere üns berdi.
Gündogar we Merkezi Ýewropada kommunistik režimleriň synaly bäri eýýäm 20 ýyldan hem gowrak wagt geçdi. Ýöne Nýu Ýork şäherindäki Kolumbiýa uniwersitetine ýygnanan ekspertlerde şol döwrüň rewolýusiýalary bilen baglanyşykly jogaplardan soraglar has köp ýaly görünýär.
Çehoslowakiýa mysaly
Bu maslahata gatnaşan awstriýaly professor, öňki syýasatçy Erhard Busek ozalky Sowet bloguna degişli ýurtlardaky kommunistik partiýalaryň öz içindäki syýasy hereketleriň dürli ýurtlarda dürli hili görnüşlerde ýüze çykandygyny belleýär.
Erhard Busek bu meselede ozalky Çehoslowakiýanyň taryhyndan mysal getirdi. Ol 1968-nji ýylda Sowet goşunlarynyň bu ýurda girmegine garşylyk görkezen we «Praga bahary» adyny alan rewolýusion hereketlerden soň, Çehoslowak kommunistleriniň pozisiýasynda uly yza tesişligiň bolandygyny nygtady.
Erhard Busek şol herketlerden soň, Çehoslowakiýanyň kommunistik partiýasynyň liberal agzalarynyň partiýanyň hatarlaryndan çykarylandyklaryny we tussag edilendiklerini belläp, bu ýagdaýlar bilen deňeşdirilende şol wagtky Sowet Soýuzynyň lideri Leonid Brežnewiň has progressiw lider bolup görnendigini aýdýar.
“Rumyniýda gowşak boldy”
Buharestde ýerleşýän Rumyniýanyň Medeniýet institutynyň wise-prezidenti Mirsea Mihaýes bu maslahatda eden çykyşynda Çehoslowakiýadaky, Polşadaky we hatda Bolgariýadaky syýasy hereketler bilen deňeşdirilende, şol döwürler Rumyniýadaky syýasy hereketleriň has gowşak bolandygyny we syýasy aktiwistleriň jemgyýetdäki goldawlarynyň hem pes bolandygyny belledi.
Mihaýesiň aýtmagyna görä, Rumyniýanyň howpsuzlyk sistemasynyň repressiýasy islendik beýleki kommunistik ýurduň repressiýasyndan has ýowuz boldy. “Ýurtda hakyky dissidentlik tradisiýasy hem bolmady. Režim bolsa dissidentlere garşy jemgyýetden gyraklatmak tehnikasyny ulandy. Ýöne, meniň pikirimçe, bu roldaky dissidentlere Azat Ýewropa/Azatlyk radiosy ýaly institutlar arka durdular”.
Rumyniýaly ekspert Mirsea Mihaýes ozalky kommunistik režimiň galdyran mirasynyň Rumyniýanyň syýasatynda we jemgyýetinde henizem duýulýandygyny we munuň hem öz gezeginde graždan jemgyýetiniň doly güýjünde hereket etmegine bökdençilik döredýändigini aýdýar.
Gündogar Ýewropa has nägile
“Harriman” institutynyň direktory we bu institutyň syýasy ylymlar boýunça professory Timoti Frýe öz institutynyň geçiren barlaglarynyň netijesine salgylanmak bilen Gündogar Ýewropa ýurtlaryndaky orta ýaşdan ýokardaky ilatyň Günbatar Ýewropa ýurtlaryndaky ilat bilen deňeşdirilende öz durmuşlaryndan has nägiledigini belleýär.
Timoti Frýe 1990-njy ýyllaryň başlarynda ozalky kommunistik bloga degişli Gündogar Ýewropa ýurtlarynda hususylaşdyryş prosesiniň başky döwürlerinde aç-açanlygyň kemterlik etmegi, korrupsiýanyň we guramaçylykly jenaýatçylyklaryň derejesiniň bolsa ýokary bolmagy ýaly ýagdaýlaryň köp adamlarda talanmak duýgusyny döredendigini aýdýar.


text:
15-nji oktýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Aşgabadyň merkezinde gurlan kaşaň «Oguzkent» myhmanhanasynyň açylyş dabarasy boldy.
Merkezi Aziýa sebitinde uly naýbaşy myhmanhanany «Buig Batiman internasional» fransuz firmasy Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň iş dolandyryş müdirliginiň buýurmasy boýunça gurdy. Bäş ýyldyzly myhmanhananyň umumy meýdany 70 müň inedördül metr bolup, onuň umumy bahasy 270 million ýewrodyr.
Häzirki zaman binagärliginiň öňdebaryjy gazananlary, milli binagärligiň iň oňat däpleri we seýsmiki howpsuzlygyň ygtybarly ulgamy bilen üpjün edilen bu myhmanhana ýokary derejeli myhmanlary kabul etmek we iri halkara maslahatlaryny geçirmek üçin niýetlenendir.
Oteliň üstündäki wertodrom ýokary derejeli myhmanlary aeroportdan göni wertolýotly bu myhmanhana alyp gelmäge hyzmat eder. Myhmanlaryň aeroportdan ulag bilen däl-de wertolýotly alnyp gaýdylmagy belli bir derejede olaryň howpsuzlygyny kepillendirer.
«Oguzkent» myhmanhanasy 299 orunlyk bolup, olaryň 14-si prezident klass derejesindäki nomerlerdir. Mundan başga-da myhmanhanada kongresler merkezi hem bar. Myhmanhananyň beýikligi 67 metre barabardyr.
«Buig Batiman internasional» fransuz firmasy bäş ýyldyzly bu oteliň gurluşygyna 2008-nji ýylyň ýanwarynda başlapdy we binany 2009-njy ýylyň dekabryna çenli doly tabşyrmagy şert edinipdi. Emma «Oguzkent» myhmanhanasynyň gurluşygy tas bir ýyla golaý gijikdirilip tamamlandy.
Oteliň gurluşygyna başlanmazyndan ozal, şertnamada onuň meýdanynyň 95 müň inedördül metr bolmalydygy hakda görkezilen-de bolsa, türkmen mediasynyň beren soňky maglumatynda myhmanhananyň umumy meýdanynyň 70 müň inedördül metrdigi habar berilýär.
Bäş ýyldyzly bu oteliň gurluşygy ýaňy başlananda onuň ady «Galkynyş» myhmanhanasy diýlip atlandyrylypdy. Ýöne bir ýyl töweregi geçensoň, onuň ady «Oguzkent» myhmanhanasy diýlip çalşyryldy.
«Oguzkent» sözi Oguzlaryň şäheri diýen manyny berip, ol taryhçy alymlaryň tassyklamagyna görä, Gökdepe etrabynda ýerleşýän Yzgant obasynyň gadymy adydyr. Yzgant obasy bolsa, Türkmenistanyň prezidentiniň ata-babalarynyň doglan hem-de ýaşan ýeridir.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Eýran Ýewropa Bileleşiginiň özüne garşy girizjek goşmaça sanksiýalaryny “ýalňyş we logika gabat gelmeýär” diýip atlandyrdy.
Bu barada 15-nji iýunda Eýranyň Daşary ışler ministrliginiň metbugat wekili aýtdy.
Duşenbe güni ÝB ýurtlarynyň daşary işler ministrleri Lýuksemburgda bolan duşuşykda söwda, bank, ätiýaçlandyryş ugurlaryna, deňiz we howa transportlary arkaly Eýrandan getirilýän ýüklere sanksiýa girizmek barada ylalaşdyrlar.
Eýrana berilýän tehnologiýa kömegine hem çäklendirme girizmek kararyna gelindi. Mundanam başga Eýranyň nebit-gaz senagatyna täze inwestisiýa gadagan edilýär.
Sanksiýa girizmek barada gutarnykly karara 17-nji iýunda Ýewropa Bileleşiginiň Brýusselde açylýan sammitinde gelner diýlip garaşylýar.


text:
Birleşen milletler guramasynyň Adam hukuklary edarasynyň Ženewadan ýaýradan maglumatyna görä, Türkmenistan 21-22-nji noýabrda BMG-niň adam gynalmagyna garşy komitetiniň öňünde hasabat berýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan adam gynalmagyna we beýleki ýowuz, gazaply daraşmalara, kemsidiji çemeleşmelere ýa-da jezalara garşy konwensiýany tassyklan ýurt hökmünde bu komitete yzygiderli hasabat bermeli.
Komitetiň agzalary bilen türkmen delegasiýasynyň ara alyp maslahatlaşmaly meseleleriniň arasynda tussaglaryň gynalmalardan we beýleki ýowuz daraşmalardan goralmagyny üpjün edip bilmezlik, sudlaryň garaşsyzlygy we bitaraplygy, aýallara garşy zorluklaryň, şol sanda maşgaladaky we jynsy zorluklaryň öňüni almak, tussaglary daşarky dünýäden doly üzňelikde saklamagy aradan aýyrmak boýunça görülmeli çäreler we beýlekiler bar.
Habarda tussaglykdaky zorluklar, şol sanda fiziki we jynsy zorluk we adam zorlamak ýa-da türme ofiserleri ýa tussaglar tarapyndan kollektiwleýin jeza berilmegi, adam hukuklaryny goraýjylary we žurnalistleri gorkuzmak ýa-da olara öz işleri bilen bagly ýowuz çäre görülmegi barada hem gürrüň ediljekdigi aýdylýar.
Dowam edýän gynamalar
Türkmenistanyň bu gezekki hasabaty Azatlygyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa öz işi bilen baglylykda, nämälim adamlar tarapyndan hüjüm edilmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Şeýle-de, halkara hukuk toparlarynyň, şol sanda BMG-niň işçi toparynyň çagyryşlaryna garamazdan, türkmen häkimiýetleri Azatlyk radiosynyň we Türkmenistanyň Alternatiw habarlary guramasynyň ştatdan daşary žurnalisti Saparmämmet Nepesgulyýewi tussag edileli bäri daşarky dünýäden üzňelikde saklaýar.
Mundanam başga, golaýda türkmen häkimiýetleri ol ýa-da beýleki jenaýatda aýyplanan türkmen raýatlarynyň bir bölegini eli gandally telewideniýede görkezip, sud edilmedik adamlara özüni ýazgartmak ýaly ozaldan gelýän praktikasyny gaýtalady.
Adam hukuklaryny goraýan Türkmen inisiatiwasy toparynyň başlygy Farid Tuhbatulliniň Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, türkmen häkimiýetleri bu guramanyň öňki talaplaryndan hem zerur bolan netijeleri çykarmady we ýurtdaky kartina, täze konstitusiýanyň kabul edilendigine garamazdan, tas öňküligine galýar.
Tuhbatulliniň tassyklamagyna görä, resmi Aşgabat BMG-niň adam gynalmagyna garşy komitetiniň baryp 2011-nji ýylda beren rekomendasiýalaryny hem ýerine ýetirmedi. Şu sebäpden hem ol özleriniň bar bolan mümkinçilikleri peýdalanyp, BMG-niň adam hukuklary boýunça dürli guramalary üçin alternatiw hasabatlarytaýýarlandyklaryny gürrüň berdi.
Alternatiw hasabat
«Hususan-da biz öňünden BMG-niň adam gynalmagyna garşy komiteti üçin hasabat taýýarladyk, sebäbi bu ýerde şeýle prosedura bar, olar diňe hökümet tarapyndan taýýarlanan resmi hasabaty okaman, jemgyýetçilik guramasy ýa hukuk goraýjy gurama tarapyndan taýýarlanan alternatiw hasabatlary hem okamaly. Biz öz geçiren gözegçiligimiz, şeýle-de BMG-niň adam gynamalaryna garşy komitetiniň Türkmenistana 2011-nji ýylda beren rekomendasiýalary esasynda şeýle hasabaty taýýarladyk» diýip, hukuk goraýjy telefon söhbetinde aýtdy.
Şeýle-de Tuhbatullin özleriniň bu komitetiň agzalary bilen duşuşmaga çalyşýandyklaryny, beýleki halkara guramalary bilen işleşýändiklerini we türkmen hökümetine, şol sanda prezidente hem, dürli teklipler esasynda, birnäçe hat ýollandyklaryny aýdýar.
Hukuk goraýjynyň sözlerine görä, Gazagystan, Täjigistan we Gyrgyzystan ýaly goňşy ýurtlaryň hökümetleri hukuk goraýjylar, jemgyýetçilik guramalary bilen hyzmatdaşlyk etmäge çalyşýan bolsa, türkmen häkimiýetleri bu ugurda edilýän teklipleri eşitmezlige, bilmezlige salýar.


text:
Trofiki baş keseli aýratyn bir kesel hökmünde seredilmän, ol öz içine birnäçe keseliň alamatlar toplumyny jemleýändir. Trofiki başlar baradaky maglumatlar biziň döwrümize gadymy Müsür döwletiniň tebiplerinden ýetip gelip, bu kesel adamzada gadym döwürlerden bäri belli bolupdyr. Häzirki wagtda dünýäde 2 mln. gowrak adam aýaklarda dörän trofiki baş keselinden ejir çekýändir.
Trofiki başlaryň emele gelmeginiň sebäpleri
Aýaklarda gan we limfa damarlarynyň ýetmezçiligi netijesinde dokumalaryň iýmitlenmeginiň bozulmalary trofiki (iýmitlenme) başlaryň emele gelmegine getirip biler.
Trofiki başlaryň emele gelmegine damarlardaky ganyň aýlanşygynyň bozulmalaryndan başga, bedende alyş-çalyş hadysalaryň, nerw duýujylygynyň bozulmagy we deriniň dürli şikeslenmeleri sebäp bolup biler
Trofiki başlaryň döremegine getirýän keseller:
► Arterial gan aýlanşygyň bozulmalary;
► Aýaklaryň warikoz keseli (iň ýygy duş gelýän sebäp);
► Gan basyşyň ýokarlanmagy;
► Tromboflebit keseli;
► Deriniň dürli sebäplere görä zeperlenmegi;
► Süýjüli diabet;
► Nerw üpjünçiligiň bozulmagy.
Trofiki baş keseliniň alamatlary
Trofiki başlaryň görnüşi, döreýän ýerleri, göşmaça ýaramaz alamatlar bilen utgaşma häsiýeti olaryň döremegine getiren kesele baglylykda dürli-dürlidir.
Esasy arteriýalaryň ateroskleroz zeperlenmesi netijesinde injigiň dokumalarynyň gan ýetmezçiligi sebäpli aterosklerotiki trofiki başlar döreýändir. Şeýle başlar dabanyň iç ýüzünde we aşagynda, uly barmakda, ökjede ýerleşip, ýarym tegelek görnüşde, uly bolmadyk ölçegdedir, başyň ýüzi iriňli nem bilen örtülendir. Aterosklerotiki başlar esasan gartaşan adamlarda duş gelip, ol basgançakdan münende döreýän kynçylyk we agsama alamaty bilen utgaşýandyr. Aýaklar hemişe sowuk bolup, gijeler agyrýarlar. Eger şu tapgyrda bejergi başlanmasa, onda bütin dabana ýaýraýan başlar döreýärler.
Aýaklaryň wena gan damarlarynyň ýetmezçiligi (aýagyň warikoz keseliniň gaýraüzülmesi höküminde hem) netijesinde emele gelýän başlaryň döremeginiň öňsyrasynda aşakdaky alamatlar peýda bolýar:
→ Baldyrda çişginliligiň, agyrlygyň döremegi;
→ Gije damar çekmeler ýüze çykýar;
→ Injigiň derisi "gijäp" başlaýar, onuň ýüzünde giňelen wenalardan ybarat "torjagaz" peýda bolýar:
→ Ýuwaş-ýuwaşdan wenalar birleşip, soňundan melewşe reňke öwrülýän goýy gyzyl reňkli tegmilleri emele getirýärler;
→ Keseliň ýaýbaňlanmagy netijesinde deri galňap, ýalpyldaýar.
Eger şu tapgyrda bejergi başlanmasa, onda uly bolmadyk baş emele gelýär. Ilki bilen ol derini, soň ökje siňirini, baldyr myşsasyny, uly injik süňküniň daşky gatlagyny zeperleýär. Dogry bellenmedik bejergi ýa-da gijikdirilen bejergi netijesinde beze keseli, iriňli tromboflebit, limfa düwünleriniň alawlamagy ýaly gaýraüzülmeler döräp biler.
Gan basyşynyň ýokarlanmagy netijesinde döreýän trofiki başlar (Martorellanyň başlary) seýrek duş gelip, gan basyşynyň dowamly ýokarlanmagy netijesinde kiçi gan damarlarynyň diwarlarynyň gatamagy hem-de olaryň gysylmagy sebäpli ýüze çykýar. Köplenç 40 ýaşdan soň, aýallarda duş gelýär. Keseliň başlanmagy kiçi düwünçejigiň ýa-da biraz agyryly gyzylymtyl-gök reňkli ýerleriň döremegi bilen häsiýetlenýär. Gan basyşyň ýokarlanmagy bilen döreýän başlaryň bir aýratynlygy – zeperlenmeleriň iki tarapda hem döremegidir: başlar iki injigiň daş ýüzüniň ortasynda ýerleşýärler. Başlaryň döremegi gije-gündiz gowşamaýan agyrylary döredip biler.
Süýjüli diabetde dokumalaryň iýmitlenmeginiň (diabetiki angiopatiýa) we alyş-çalyş hadysalaryň bozulmagy netijesinde trofiki başlar ýüze çykýar. Näsaglaryň ýaralarynyň töwereginde agyry bolmaýar, sebäbi ol ýerdäki nerw dokumalary ölen ýagdaýda bolýar. Aýaklarda gije döreýän agyrylar ýüze çykýar. Alamatlary arteriýa gan aýlanşygyň bozulmagy netijesinde döreýän trofiki başlara meňzeş bolýar, ýöne bir tapawudy – agsama bolmaýar. Başlar esasan aýagyň uly barmagynda döräp, ol uly ölçegde we çuň häsiýetli bolýar. Diabetiki trofiki başlar, başga görnüşler bilen deňeşdirlende, ýokançlyklaryň täsirine duýgur bolup, bu gaýraüzülme aýagyň dokumalarynyň çüýremegine we aýagyň amputasiýasyna (aýrylmagyna) getirip biler.
Dokumalaryň we damarlaryň nerw geçirijiliginiň bozulmagy zerarly ýüze çykýan trofiki başlar beýniniň we oňurganyň şikeslerinde döreýär. Şeýle başlaryň şikeslendirýän ýerleri – ökjäniň gapdal tarapy ýa-da ökje tümmegi tarapyndan ökjäniň aşagydyr. Başlar çuň krater görnüşde bolup, onuň düýbi süňkden, siňirden ýa-da myşsadan ybaratdyr. Başyň ýerleşen ýeriniň töweregi öz duýujylygyny ýitirýändir.
Trofiki başlaryň bejergisi
Aýaklaryň trofiki başlarynyň bejergisi her näsag üçin dürli bolup, bu olaryň sebäpleriniň köpdürliligi bilen düşündirilýändir. Başlary hirurgiki usul bilen, şeýle hem derman serişdeleriniň kömegi bilen bejerip bolýar. Başlaryň ýagdaýyna görä bejergi usullaryň dürli utgaşmalary ulanylýar.
Hirurgiki usullar
⇒ Wakuum bejergisi – poliuretandan ybarat özenli sargylary ulanyp, pes otrisatel basyş bilen bejermekdir. Bu usul ýaralardan iriňli bölünip çykmalary çalt we netijeli aýyrmaga, başlaryň ölçeglerini kiçeltmäge, olaryň daşyndaky çişginliligi aýyrmaga, dokumalarda gan aýlanşygy gowlandyryp, dikeldilme hadysalaryny çaltlaşdyrmaga kömek berýär. Wakkum bejergisi ýaranyň içinde ýokançlyklar üçin bökdençlik bolup durýan çygly gurşawy döredýändir.
⇒ Trofiki başlaryň käbir görnüşlerinde kateter goýma usuly hem ulanylýandyr.
⇒ Nerw üpjünçiliginiň pesligi bilen döreýän başlaryň bejergisinde "wirtual amputasiýa" usuly giňden ulanylýandyr. Bu usulyň esasy manysy, dabanyň anatomiki bütewliligini bozmazdan, daraklyk-barmaklar bognuny we daraklyk süňküni kesip aýyrmakdyr. Şeýle usulyň kömegi bilen artykmaç basyş aradan aýrylyp, süňkli ýokançlyk ojaklary ýok edilýändir.
Derman serişdeleri bilen bejergi
Derman serişdeleri bilen bejergi hirurgiki bejerginiň öňünden geçirilýän taýynlaýjy çäreler bolup hyzmat edýär. Ýöne geçişi boýunça orta we ýeňil derejeli başlarda derman bilen bejergi esasy usul höküminde hem ulanylyp bilner. Ýaralaryň ýagdaýyna görä, derman bilen bejergi birnäçe tapgyrlara bölünip biler.
Başlaryň suwjarmagy bilen geçýän ilkinji tapgyrda bejergi aşakdaky dermanlardan düzülýär:
♦ Giň gerimli antibiotik serişdeleri;
♦ Steroid däl alawlama garşy serişdeler (ketoprofen, diklofenak);
♦ Gany suwuklandyryjy serişdeler (pentoksifellin, peopoluglýukin);
♦ Allergiki täsirlilige garşy serişdeler: tawegil, suprastin.
Ýerli bejergi bu tapgyrda başy ölen dokumalardan we ýokançlyklardan arassalama gönükdirilen bolup, aşakdaky çärelerden ybaratdyr:
• Antiseptik serişdeler bilen ýarany ýuwma: marganes turşylygy, furasilin, hlorgeksidin;
• Bejeriş melhemleri (dioksikol, lewomekol, streptolawen, iruksol) bilen sargy goýmak.
Ýara arassalanyp, bitişme döwri başlanandan soň, ýarany bitiriji melhemler – aktowegin, solkoseril, ebermin ulanylýar. Bu tapgyrda ýarany ýapmak üçin swiderm, geşispon, algipor, allewin serişdeleri giňden ulanylýar.
Ýaralaryň bitişme döwründe, bejerginiň netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen enjamly fiziki emleri usullary üstünlikli ulanylýar: pes ýygylykly ultrases kawitasiýasy, lazer bejergisi, magnit bejergisi, ultramelewşe şöhlelendirme, ozon we azot bilen bejergi.
Şeýle hem, bejerginiň hemme tapgyrlarynda elastiki, kompression (basyjy) lukmançylyk trikotažyny (jorap görnüşde) geýmek maslahat berilýär. Basyjy trikotaž önümleri çişginliligi aýyrýar, wenalaryň göwrümini kiçeldýär, aýaklaryň gan we limfa aýlanşygyny gowlandyrýar.
Trofiki başlaryň çylşyrymly görnüşleriniň bejergisi
Kähalatlarda ýaralar uly ölçeglerde bolup, geçirilýän bejergi çäreleri netijesiz bolýar. Ýara açyk galyp, näsaga ezýetleri berýär. Köplenç şeýle zeperlenme wena damarlarynyň ýetmezçiliginde duş gelýär. Şeýle ýagdaýlarda ýanbaşdan ýa-da butdan alnan deriniň oturdylmagy geçirilýär. Oturdylan deri bölekleri bitişip, ýaranyň töwereginde dikeldilme hadysalaryny tijendirýärler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Aşgabatda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň dirilikdäki kakasy – Mälikguly Berdimuhamedowa bagyşlanan heýkel açyldy.
Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň “Mälikguly Berdimuhamedow” adyndaky 1001-nji belgili harby bölüminiň täze binasynyň öňünde ýerleşdirilen heýkeliň açylyş dabarasyna, beýleki resmiler bilen birlikde ýurduň mejlisiniň başlygy, ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasarlary dagy hem gatnaşdylar.
Içeri işler ministrliginiň ozalky işgäri, 81 ýaşly Mälikguly Berdimuhamedowa bagyşlanan bu heýkeliň beýikligi bäş metre deňdigi habar berilýär.
Şol bir wagtda, adam hukuklaryny goraýjy toparlar we günbatarly synçylar Türkmenistanda şahsyýet kultunyň ornaşdyrylýandygyny öňe sürýärler.


text:
Iki gün mundan ozal Indoneziýada ýüz beren sunami we wulkan heläkçiligi netijesinde ölen adamlaryň sany 300-den hem geçdi.
Indoneziýanyň resmileri häzirki wagt bu heläkçiligiň netijesinde azyndan 300 töweregi adamyň öldi diýlip, 400 töweregi adamyň bolsa dereksiz ýiten diýlip hasaplanylýandygyny mälim etdiler.
Hepdäniň duşenbe güni giçlik ýurduň Mentawi adalarynyň golaýynda ýüz beren 7,7 bal ýer yranmasy deňiz suwunyň joşmagyna hem-de birnäçe ilatly punktyň sil suwundan doly weýran bolmagyna getirdi.
Şol günüň ertesi Indoneziýanyň Ýawa adasynda ýüz beren wulkan heläkçiliginde-de 30 töweregi adam öldi.


text:
Düýn Owganystanyň we Päkistanyň resmileri Talyban wekilleri bilen bilelikde Kabulda ýaraşyk gepleşiklerine başladylar.
Kabulda barýan bu duşuşykdan maksat owgan urşuny gepleşikler arkaly soňlamak. Bir ýyldan gowurak mundan ozal hem Saud Arabystanyň ýolbaşçylygynda taraplar arasynda şular ýaly duşuşyklar bolup, netijesiz tamamlanypdy.
Maglumata görä, bu gepleşiklere Owganystanyň Ýaraşyk Geňeşi diýilýän guramasynyň wekilleri resmi taýdan entek gatnaşanok. Ýöne 69 adamdan durýan bu Geňeşiň käbir agzalarynyň şu günki gepleşiklerde bardygy aýdýar.
Ýaraşyk Geňeşi owgan hökümetiniň delegasiýalaryny, mujaheddinleriň öňki serkerdelerini, Owganystanyň hökümete degişli däl guramalarynyň ýolbaşçylaryny, öňki Talyban resmilerini, şeýle hem häzir bosgunlykda ýaşaýan Gulbeddin Hikmetýaryň “Hezb-i Isalmi” fraksiýasynyň öňki agzalaryny öz içine alýar.
Birleşen Ştatlaryň gündelik gazeti “Washington Post” hem düýn “taýýarlyk häsiýetli gizlin gepleşikleriň” barýandygyny ýazdy.
Gepleşikler gizlin häsiýetde
Bu gepleşikleriň ýeri, oňa kimleriň gatnaşýanlygy barada “Washington Post” gazetinde berlen anyk maglumat ýok. Ýöne onda owgan we arap çeşmelerine salgylanylyp, owgan talyplarynyň Päkistanda ýerleşýän Kuetta-Şurasy we onuň ýolbaşçysy Molla Omar tarapyndan Talyban wekillerine bu gepleşige gatnaşmaga ilkinji gezek doly ygtyýar berlendigi aýdylýar.
“Owgan strategik merkezi” atly hökümete degişly däl toparyň başlygy, Owgan Ýaraşyk Geňeşiniň agzasy Abdul Hamid Mubareziň aýtmagyna görä, bu gepleşiklerden maksat owgan urşunyň soňlanmagy üçin Talyban ýolbaşçylary bilen ýörite gepleşiklere mehanizm döretmek.
“Bu gepleşiklerde saldamly öňegidişligiň bolaryna ynanmaýan bolanlygymda, bu ýaraşyk gepleşiklerine goşulmazdym” diýip Mubarez aýdýar.
Abdul Hamid Mubarez Päkistanyň hökümetiniň hem bu gepleşiklerde möhüm rol oýnaýajakdygyny belledi.
“Owgan halky uruşdan halys irdi. Päkistan hökümeti hem bu gepleşiklerde möhüm rol oýanaýar. Sebäbi, Talybanyň güýçli daýanç nokatlary Päkistanda. Meniň pikrimçe, Päkistan indi kynçylyklar bile ýüzbe-ýüz bolup dur. Onuň bu konfliktiň çözgüdine kömek etmekden başga ýoly ýok” diýip Mubarez belledi.
Bu gepleşiklerde Päkistan delegasiýasyna ýurduň öňki daşary işleri ministeri Aftab Ahmad Şirpawýň ýolbaşçylyk edýändigi habar berilýär. Maglumata görä, Talybanyň delegasiýasy şeýle gepleşiklere gatnaşan öňki agzalary we Talyban režiminiň öňki daşary işleri ministeri Malawy Mutawakil we režimiň Birleşen Milletler Guramasy bilen gatnaşygyny üpjün eden Abdul Hakim Mujahed ýaly adamlary öz içine alýar.
Amerikan resmileri Talyban bilen hakyky gepleşiklere başlamak üçin entek irdigini aýdýarlar. Petagonyň garaýşyça, Talyban söweşijilerini owgan jemgiýetine gaýtadan integrirlärden entek ir.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Rio de Janeýroda geçirilýän halkara konferensiýasyna gatnaşmak üçin Braziýaliýa sapara bardy.
Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan gurnalan we Rio+20 diýlip atlandyrylýan bu konferensiýa 20-22-nji iýun aralygynda geçirilýär.
Durnukly ösüş meselesine bagyşlanylyp geçirilýän bu konferensiýada dünýäniň dürli ýurtlarynyň liderleri global syýasy we ykdysady meseleler bilen birlikde, daşky sredany goramak meseleleri barada-da pikir alşarlar.
Bu konferensiýasynyň çäklerinde prezident G.Berdimuhamedowyň möhüm duşuşyklar geçirjekdigi-de habar berilýär.


text:
Daşoguz welaýaty
Daşoguz welaýaty Türkmenistanda administratiw bölek.
Umumy Maglumat[üýtget | edit source]
Bu welaýat türkmenistanyň demirgazygynda ýerleşip, demirgazyk-günbatarda, demirgazykda we demirgazyk-gündogarda Özbegistanyň düzümine girýän (awtonom) Garagalpagystan respublikasy we Horezm welaýaty bilen, günortada Türkmenistanyň Ahal welaýaty bilen, günorta-gündogarda Lebap welaýaty bilen, günorta-günbatarda bolsa Balkan welaýaty bilen araçäkleşýär. Meýdany 73.4 müň km2. Ilaty: 893.7 müň adam.(1994 maglumaty)
Tebigaty[üýtget | edit source]
Demirgazygyny Horezm pesligi, Günortasyny Üňüz aňyrsy Garagum tutýar. welaýaty, gündogardan günbatardan Amyderýanyň gadymy hanalary bolan Döwdan we Derýalyk kesip geçýär. Bu hanalaryň ugrunda Orungum, Öwezaly, Urpakgum, Ataçagan, Sekizatly, Bäşoý, Garaporsaň, Lawak, Eşegarbat ýaly çägelikler, Garadaşly, Gökçäge ýaly birnäçe uly bolmadyk köller ýerleşýär.
Pesligiň demirgazygynda palezoý we mezozoý döwürleriniň jynslaryndan düzülen uly bolmadyk Gubadag, Misginata, Ýylangyr belentlikleri ýer tutýar.
GUbadagda mermer we granit, käbir ýerlerde oňat hilli kerpiç we keramiki önümleri taýýarlamakda ulanylýan toýun, Düzgyrda nahar duzynyň çykýan ýerleri bar.
Beýleki welaýatlara garanda has demirgazykda ýerleşensoň Daşoguzda gyş sowugrakdyr. Ýanwar aýy ortaça temperaturasy -4 we-7 gradusdyr. Käwagtlar -36 derejä ýetýän we geçýän aýazlar hem bolýar. Tomus yssy hemde gurak bolýar, Iýul aýy ortaça temperaturasy 27-29 gradus, käwagtlar +43-44 gradus hem bolýär. BU welaýatyň territoriýasy Türkmenistanda ygalyň iň az ýagýan ýeridir, bir ýylda ýagýan ygal mukdary 100 millimetre ýetmeýär. 86-98 millimetr bolýar. welaýatyň klimaty bu ýerde Şaly, orta süýümli Gowaça we beýleki oba önümlerini ýetişdirmäge amatlydyr. Welaýatyň esasy suw çeşmesi amyderýadyr.
ILATY[üýtget | edit source]
welaýatyň esasy ilaty türkmenler bolup ol ilatyň 60%a golaýyyny tutýar(1995 maglumaty), özbekler, gazaklar we ruslar hem ýaşaýar. Ilat gürligi ortaça: 1 km2-de 12.2 adam bolup, ol hemme ýerde birmeňzeş däldir. Ilatyň agramly bölegi oazis bşleginde ýerleşýär. GUbadag, Boldumsaz etraplarynda 1 km2 110-115 adam bolsada Üňz aňyrsyndaky Garagumda bu görkeziji 0,1 adamdyr. Merkeziň welaýaty Daşoguz şäherinde bu görkeziji 139,3 adama barabardyr.(1995 maglumatlary)


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Pars gullugy Radio Fardanyň ykdysady meseleler boýunça bilermeni Fereýdun Zernägaryň aýtmagyna görä, Eýran, umuman, agrar ýurt we ilatyň dörtden bir bölegi oba hojalyk pudagynda işleýär.
Onuň aýtmagyna görä, oba hojalyk önümleri diňe ýurduň içinde sarp edilmän, bir bölegi daşary ýurtlara-da eksport edilýär. Önümiň eksport edilmeginde bar bolan býurokratik meseleleri kiçi daýhan hojalyklarynyň özleri çözmän, daýhanlar tarapyndan esaslandyrylan kooperatiwler çözýär.
Eýranyň galla we gök önüm ýetişdirýän esasy welaýatlarynyň başynda Türkmenistan bilen serhetdeş Gülüstan we Horasan welaýatlary durýar. Bu iki welaýatda zähmetkeş türkmen daýhanlary-da ýaşaýarlar.
Oba hojalygy ugrundan ýokary okuw jaýyny tamamlan Yusuf Kor bu welaýatda ýaşaýan daýhanlaryň özara bileleşikleri döretmekde tejribeleriniň bardygyny aýdýar.
Eýranyň Oba-hojalyk ministrliginiň berýän hasabatyna görä, türkmenleriň ýaşaýan Gülüstan welaýatynda tonnalap galla, pagta we beýleki gök önümler ýetişdirilýär. «Keşawerz» (Daýhan) internet saýtynyň mälim etmegine görä, Eýranly daýhanlaryň üstünliginde şu faktorlar esasy rol oýnaýar:
1. Ekiş üçin daýhanlara zerur bolan tohum, dökün, ýangyç suw we beýleki tehniki enjamlar ýeňillik bilen berilýär, bu babatda kynçylyga gaty az duş gelinýär.
2. Daýhanlaryň önümleri ätiýaçlyk şertnamasy bilen doly goralan. Guraklyk bolan ýagdaýynda, hasyla dürli mör-möjek zyýan ýetiren halatynda ýa-da sil gelip, zyýan berende, zyýanyň öwezini döwlet dolýar.
3. Oba hojalyk banky az göterim bilen daýhanlara karz pul berýär.
4. Öndürilen önümler hökümetiň kesgitlän nyrhy esasynda satuwa çykarylýar.
5. Daýhanlaryň özleri tarapyndan döredilen birleşikler nyrhlaryň bellenmeginde täsirli rol oýnaýar we daýhan birleşikleri önümleri bazarlarda ýerleşdirmekde erkin hereket edýärler.
6. Hökümet oba hojalyk önümleriniň daşary ýurtlara eksport edilmeginde daýhan birleşiklerine goldaw bermek maksady bilen olary dürli salgytdan boşadýar diýip, «Keşawerz» diýen internet sahypasy maglumat berýär.
“Ýöne Eýranyň bagbanlary Hytaýdan we Arap Emirliklerinden getirilýän önümleriň artmagy netijesinde öz önümleriniň satylman, çüýräp galýanlygyndan zeýrenýärler diýip, oba hojalyk ugrundan bilermen, Radio Fardanyň žurnalisti Zernegar aýdýar.
Onuň pikiriçe, Türkmenistana garanyňda Eýranly bagbanlaryň öz önümlerini owadan hem gelşikli gaplarda eksport etmekde tejribesi köp: «Eýran Türkmenistan bilen goňşy, onsoň öz önümlerini Merkezi Aziýa, şol sanda Türkmenistana eksport etmek Eýran daýhanlarynyň bähbidine». Bu pikir bilen Yusup Kor-da ylalaşýar.
Ýeri gelende aýtsak, zerurlyk bolan halatynda Eýranyň daýhanlary dürli neşirlerde we internet saýtlarynda öz ýagdaýlary we işde duş gelýän kynçylyklar hakynda mesele gozgaýarlar. Bu saýtlaryň üsti bilen olar önümlerini dünýä bazarlaryna çykarmagyň ýollaryny-da gözleýärler.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Ukraina “Kryma gözegçiligini dikeltmek üçin elinden gelenini eder” diýdi. 5-nji iýunda Kiýewde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Poroşenko “Biz Krymy Ukraina gaýdyp getirmek üçin her gün we her bir pursatda ähli zady etmeli” diýdi.
Poroşenko Orsýetiň 2014-nji ýylyň mart aýynda Krymy anneksiýa etmegi bilen baglylykda Moskwa garşy girizilen sanksiýalary güýçlendirmek üçin halkara partnýorlary bilen işleşmegini dowam etdirmegi wada berdi.
Poroşenko “Orsýetiň dünýäniň Ukraina tarapdar koalisiýasyny bölmegine mümkinçilik bermezlik möhüm” diýip nygtady.
“Öň görlüp-eşidilmedik" howp
Poroşenko bu çykyşyny 7-8-nji iýunda senagat ugrundan ösen “Uly 7”-lik guramasynyň sammitiniň öňüsyrasynda etdi. Kiýew sammitde Orsýetiň Ukrainanyň içki işlerine goşulmagy meselesine seredilmegine we ÝB-niň şu aýyň aýagynda boljak maslahatynda Orsýete garşy sanksiýalary ýylyň aýagyna çenli saklamak kararyna gelinmegine umyt baglaýar.
Poroşenko orsýetçi sepratistleriň gozelçiligindäki regionlar bilen serhede golaý ýerde Orsýetiň harbylarynyň jemlenmegi barada berilýän habarlar boýunça eden çykyşynda, Orsýetiň Ukraina goşun salmak howpunyň “öň görlüp-eşidilmedik derejede” güýçlüdigini aýtdy.
"Biziň serhedimiziň golaýynda geçen ýylyň awgust aýyndan bäri goşunlaryň şeýle uly sany jemlenmändi, [Orsýetiň] şeýle köp sanly harbyny şol ýerde saklamagynyň çynlakaý bir sebäbi bolmalydyr” diýip, Poroşenko bu ugurdan öz pikirini aýan etdi.
Ukrainanyň prezidenti 4-nji iýunda parlamentde eden ýyllyk çykyşynda ýurduň gündogarynda giň tutumly söweşleriň tutaşmagynyň “ägirt uly howpunyň” bardygyny aýtdy. Gündogar Ukrainada hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda alnyp barylýan söweşler zerarly 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 6400-den gowrak adam wepat boldy.
Özara aýyplama
Poroşenkonyň ýyllyk çykyşyndan bir gün öň Ukrainanyň resmileri we Orsýet tarapyndan goldanýan separatistler ok atyşygy bes etmek barada Germaniýanyň we Fransiýanyň araçylygynda fewral aýynda ylalaşyga gelneli bäri gündogar Ukrainada bolan iň güýçli söweşlere sebäpkär bolmakda bir-birini aýypladylar.
Pitneçileriň gözegçiligindäki regionyň paýtagty Donetskden günbatardaky Maryinka şäherçesinde bolan çaknyşyklar barada eden çykyşynda Poroşenko bu giňişligiň “ýykgynçylardan doly arassalanandygyny” aýtdy.
Poroşenko söweşlerde bäş ukrain esgeriniň wepat bolandygyny aýtdy we garşy tarapdan 80 adamynyň öldürilendigini hem 12 adamyň, şol sanda orsýet raýatlarynyň ele salnandygyny aýtdy.
Kiýewiň we NATO-nyň Orsýetiň gündogar Ukrainadaky konflikte gös-göni goşulyşýandygyna subutnamalaryň köpelýändigini aýtmaklaryna garamazdan, Moskwa gündogar Ukraina esger ýa ýarag iberýändigini inkär edýär.
3-nji iýunda Maryinka şäherçesiniň golaýynda ukrain pozisiýasyna garşy hüjüme separatistleriň 500 we 1000 aralygyndakysynyň gatnaşandygy habar berildi. Gozgalaňçylar öz gezeginde şol söweşler bilen baglylykda Kiýewi aýypladylar.
Poroşenko tiz wagtda Ukrainada “BMG-niň goldaw edarasynyň” açyljakdygyny aýtdy we muny “BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň parahatçylygy döredijileriniň ýurduň gündogarynda bolmagyna tarap ilkinji ädim” diýip atlandyrdy.


text:
Türkmenistan bilen Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň (HGHK) arasynda birek-birege düşünişmek boýunça Memoranduma gol goýuldy. Gol çekilen täze dokument Türkmenistanyň HGHK bilen hyzmatdaşlygyny näderejede ösdürip biler we ýurduň türmelerindäki ýaramaz ýagdaýlar ýaly problemalaryň çözgüdine nähili täsir ýetirip biler?
Bu dokumente 19-njy ýanwarda Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň (HGHK) Merkezi Aziýadaky regional wekilhanasynyň ýolbaşçysy Iw Arnoldiniň Aşgabada eden iş saparynyň netijesinde gol çekildi.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda bu dokumentiň Türkmenistanyň Daşary işler ministliginiň Halkara gatnaşyklar boýunça insitiutynyň HGHK bilen gatnaşyklaryny düzgünleşdirjekdigi we Türkmenistanyň bu edara üçin kadrlary taýýarlamagyna ýardam berjekdigi aýdylýar.
Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň resmi maglumatyna görä, HGHK-niň regionda alyp barýan işlerinde ileri tutýan meselelerinden biri – tussaglykda saklanýan adamlary goramak. Meselem, bu gurama Özbegistandaky türmelere baryp görýär, emma oňa Türkmenistandaky türmelere barmak henize çenli rugsat berilmeýär.
Türkmen türmeleri
Garaşsyzlygyň başyndan bäri Türkmenistanyň türmelerinde saklanýan bendileriň sany barada resmi maglumat berilmän gelinýär. Emma ýylda müňlerçe adamyň günä geçişliklerde türmelerden boşadylýanlygy resmi derejede yglan edilýär. Geçmişde günä geçişliklerde her gezek 10 müň töweregi adamyň türmeden goýberilen ýyllary-da bolupdy.
Adam hukuklaryny goraýjylar türkmen türmelerinde aýylganç şertleriň saklanyp galýanlygyny, bendileriň açlyk, keselçilik, hapaçylyk ýaly düzgüne laýyk bolmadyk şertlerde saklanmakdan daşary, dürli kemsitmelere we gynamalara sezewar edilýändiklerini aýdýarlar. Bu barada türmede oturyp çykanlar hem gürrüň berýärler.
Ýakynda Türkmenistanyň türmesinden boşadylan, efirde adynyň tutulmagyny islemedik Türkmenistanyň raýaty ol ýerdäki ýagdaýlar barada şeýle diýdi: “Gaty kösendik, şol taýda kösenip oturan adamlar gaty kän. Olar babatynda göz-görtele bikanunçylyk edýärler”.
Soňky ýyllarda Türkmenistanyň Jenaýat-Prosessual kodeksine käbir üýtgetmeler girizildi. Resmi maglumatlarda türkmen häkimiýetleriniň milli kanunlary kämilleşdirmek boýunça halkara guramalary bilen hyzmatdaşlyk edýänligi-de yglan edilýär.
Synçylar namüçin türmelere goýberilenok?
Adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, türkmen hökümetiniň türmelere halkara synçylaryny goýbermezligi türmelerdäki şertleriň gowy däldiginden we türmelerdäki ýagdaýyň halkara kadalaryna laýyk gelmeýänliginden habar berýär.
“Türkmen häkimiýetleri türmelere halkara synçylarynynyň baryp görmegine rugsat bermezligi bilen, türmelerdäki aýylganç ýagdaýlaryň üstüni açmaga taýýar däldiklerini görkezýärler” diýip, Farid Tuhbatullin belledi.
Türkmenistanyň türmelerine baryp görmek niýetini Halkara Gyzyl Haç Komitetinden başga-da, BMG-niň adam hukuklary bounça edaralary we adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” we “Amnesty International” ýaly beýleki guramalar hem yglan edipdiler.
Halkara Gyzyl Haç Komiteti dünýäniň 80-den gowrak ýurdunda iş alyp barýar we bu guramanyň gumanitar işleri jemi 11 müň işgär tarapyndan ýerine ýetirilýär.


text:
Hindistanyň daşary işler ministri Salman Hurşid dawaly Kaşmir regionynda iki sany hindi esgeriniň öldürilmegi bilen baglanyşykly wakany “bütinleý kabul ederliksiz” we “uly alada dörediji waka” diýip häsiýetlendirdi.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, ol bu bolan wakanyň iki bäsdeş ýurduň özara gatnaşyklaryny gowulandyrmak ugrundaky tagallalarynda yza gaýdyşlygyň bolmagyna sebäp bolmaly däldigini-de belledi.
“Her nähili waka ýüze çykan-da bolsa, biziň bu wakany dartgynlaşdyrmazlygymyz örän möhümdir. Biz örän gynandyryjy bu wakanyň dartgynlaşmagyna ýol berip bilmeris we ýol bermeli-de däldiris” diýip, Hindistanyň daşary işler ministri Salman Hurşid çarşenbe güni eden çykyşynda nygtady.
Hindistanyň Goranmak ministrligi iki esgeriň öldürilmegi bilen baglanyşykly bu wakanyň sişenbe güni Gimalaý daglarynda bu iki ýurduň serhet liniýasyny pakistanly esgerler kesip geçende ýüze çykandygyny aýdýar.
Hindistanyň harby resmileriniň aýtmaklaryna görä, bu hüjümde iki esgerden biri rehimsizlik bilen gynalyp öldürilipdir. Goranmak ministrliginiň metbugat sekretary “Frans-press” habar agentligine beren interwýusynda bu esgerlerden biriniň kellesiniň kesilendigini-de mälim etdi.
Pakistan inkär edýär
Çarşenbe güni Hindistanyň hökümeti bu bolan waka boýunça resmi ýagdaýda öz närazylygyny bildirmek üçin Pakistanyň Nýu-Delidäki baş diplomatyny gyssagly gürrüňdeşlige çagyrdy.
Hindistanyň goranmak ministri Arakaparambil Entoni bu barada şeýle diýdi:
“Pakistanyň armiýasynyň hereketi örän prowakasion hereket. Olaryň öldürilen hindistanly esgerleriň jesedine çemeleşişleri-de örän rehimsiz. Biz öz protestimizi Pakistanyň hökümetine ýetirmekçi. Şeýle hem, biziň harby operasiýalar boýunça baş direktorymyz hem özüniň pakistanly kärdeşi bilen bu meseläni maslahatlaşar. Biz ýagdaýa ýakyndan gözegçilik edýäris”.
Öz gezeginde Pakistanyň Goranmak ministrligi Hindistanyň bildirýän aýyplamalaryny geçen ýekşenbe güni Pakistanyň bir barlag punktuna hindistanly esgerleriň hüjüm etmegi bilen bolan wakadan jemgyýetçiligiň ünsüni sowmak üçin toslanyp tapylan “propaganda” hökmünde häsiýetlendirdi.
Pakistanyň resmileri bu gürrüňi edilýän wakada pakistanly esgerlerden biriniň ölendigini aýdýarlar.
Musulman ilatynyň agdyklyk edýän Kaşmir regiony Hindistan bilen Pakistanyň arasynda indi onlarça ýyl bäri konfliktlere sebäp bolup gelýär. Bu iki ýurduň ikisem 1947-nji ýylda Britaniýanyň agalygyndan azat bolanlary bäri bu regiony öz territoriýasy hasaplamaklaryny dowam etdirýärler.
2003-nji ýylda Gimalaý daglarynda Kaşmir regionyny ikä bölýän serhet liniýasyndaky harby konfliktler bes edilip, hüjüm etmezlik barada özara ylalaşyga gelnen-de bolsa, bu şertli serhet liniýalarynda ikitaraplaýyn hüjümler wagtal-wagtal ýüze çykyp durýar.


text:
Britaniýanyň oppozisiýadaky Zähmet partiýasynyň kandidaty Sadyk Han Londonyň häkimligine saýlanyp, Ýewropa Bileleşiginiň paýtagtlarynda şeýle wezipä seçilen ilkinji musulman boldy.
Han sesleriň 57 prosentini alyp, 43 prosent ses alan konserwatiw garşydaşyndan üstün çykdy.
"Gutlaýaryn, Sadyk Han. Hemmeler üçin adalatly Londony döretmekde seniň bilen işleşmäge sabyrsyz garaşýaryn» diýip, Zähmet partiýasynyň lideri Jeremi Gorbun 6-njy maýda twitterde ýazdy.
Pakistanly immigrantyň we Londandaky awtobus sürüjisiniň 45 ýaşyndaky ogly öz konserwatiw garşydaşy, tütjar baýyň ogly, 41 ýaşyndaky Zak Goldsmitden üstün çykdy.
Goldsmit Hany musulman ekstremistlerini goldamakda aýyplap, hatda öz Konserwatiw partiýasynyň agzalary tarapyndan hem tankyt edildi.


text:
Günorta Gazagystanda öz janyna kast edýän aýallaryň sanynyň göz-görtele artmagy ýurduň resmilerini aladalandyrýar. Olar aýratyn-da ýaş zenanlaryň, näme sebäpden käte hut gaty howsala salýan usulda öz janlaryna kast edýändiklerini bilmäge dyrjaşýarlar.
Bu meselede Dilbar Turymbaýewa bilen bagly hadysa salgylanylýar. Welaýat merkezi Şymkentde gök öňüm bazarynda bir dükanjygy bolan Dilbar 9-njy awgustda özüni otlap, aradan çykdy.
Bu 45 ýaşly zenanyň näme üçin öz janyna kast edendigi belli däl. Ýöne ýerli polisiýa munuň jemgyýetçilik protesti bolmagy mümkin diýilýän çaklamalary ulaltmazlyga synanyşýar.
Polisiýanyň ýokary derejeli derňewçisi Alma Sergazyýewa howsalaly sebäbi bar bolaýmasyn diýip, häkimiýetleriň her bir ýagdaýy doly gözden geçirýändiklerini aýdýar.
"Adamlaryň özlerini öldürmekleriniň sebäpleriniň arasynda edilýän basyş, ýekelik, ykdysady we maliýe kynçylyklary, işsizlik bar diýilmegi ýalňyş däl" diýip Sergazyýewa aýdýar.
Irnik mesele
Ýöne ol, näçe derňese-de, polisiýa Turymbaýewa babatynda bir açyk sebäp tapanok diýýär.
Awtoritar Gazagystanda bular ýaly ýagdaýlar irnik mesele bolup durýar. Bu ýerde Orsýete edilýän eksportyň, nebitden gelýän girdejiniň aşaklamagy netijesinde ykdysady ýagdaý ýaramazlaşdy. Ýöne häkimiýetleriň sosial kynçylyklary ýa halkyň ýagdaýdan närazydygyny ykrar etmek meýli ýok.
Günorta Gazagystanda üstümizdäki ýylyň birinji ýarymynda polisiýa 157 zenanyň özüni öldürmäge synanyşandygyny hasaba aldy. Bularyň arasynda sany iň ýokary bolan ýaşy otuzdan aşakdaky aýallar. Edilen synanyşyklaryň netijesinde 37 aýal öldi.
Günorta Gazagystanda öz janyna kast eden 157 aýalyň 95 sanysynyň ýaşy 30-dan aşakda. Galan 52 aýal hem 35 bilen 45 ýaşyň aralygynda.
2.6 million çemesi ilatly günorta Gazagystan regiony, Turymbaýewa öleninden soňra çykarylan statistika boýunça, ykdysady kynçylyklardan artyk ejir çekýän region däl. Resmi hasabatda aýdylyşyna görä, bu ýerde işsizligiň derejesi ýurtdaky ortaça görkeziji bolan 5.2 prosente ýakyn.
“Öňki adamymyň elinden köp ejir-azap çekdim”
Ýöne region ýurduň has konserwatiw bölekleriniň biri. Ýaş zenanlaryň ýokary okuw jaýlarynda bilim almak ähtimallygy uly däl. Olar köplenç başlangyç bilimden soňra durmuşa çykarylýar. Gyz alyp gaçmak däbi hem bu regionda ýok bolup gidenok. Şeýdip, gyzlar durmuşa çykmaga mejbur bolýarlar.
17 ýyllap bile ýaşaşan adamsyndan gaçan bir aýal: "Men öňki adamymyň elinden köp ejir-azap çekdim" diýip, Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna gürrüň berýär.
17 ýaşyndaka alnyp gaçylan bu aýal: "Mundan artyk ýaşamaýyn diýip, pikir eden mahallarym köp boldy" diýip, öz başyndan geçenleri gürrüň berýär.
Atakent obasynyň ýaşaýjysy bolan 37 ýaşly zenan, ýokary bilimi bolmansoň, maliýe taýdan öz asla halamaýan adamsyna garaşly bolan aýallaryň biri. Ol häzir Şymkentde bir restoranda aşpez bolup işleýär. Ýaş çagasyna hem ene-atasy seredýär.
"Köp aýallar durnuksyz nika, durnuksyz maliýe ýagdaýlary sebäpli öz janlaryna kast edýärler" diýip, günorta Gazagystanda aýallara gerekli maslahatlary berýan Bahyt Dastankyzy aýdýar.
Günorta Gazagystanyň iş üpjünçiligi we sosial programmalar bölümi regiondaky 57 müň töweregi maliýe taýdan gurpsuz hojalyklara sosial kömek üçin üstümizdäki ýylda 40 million dollardan köpräk serişde goýberendigini bildirýär.


text:
NATO ýakyn wagtlarda Gürjüstany öz hataryna kabul etmegi planlaşdyrmaýar diýip, guramanyň baş sekretary Anders Fog Rasmusseniň düýn Brýusselde Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili bilen duşuşygyndan soň aýdandygyny Associated Press agentligi habar berdi.
Şol bir wagtda-da Rasmussen Gürjüstanyň demirgazyk atlantik ugruny NATO soýuzynyň öňküleri ýaly goldaýandygyny, haçan-da ýurt soýuzyň standartlaryna doly laýyk gelende, oňa girip biljekdigini aýdy.
Öz tarapyndan Saakaşwili halkara güýçleriniň Owganystandaky harby operasiýalaryna Tbilisiniň goldawyny giňeltmäge taýýardygyna Demirgazyk atlantik soýuzyny ynandyrdy.


text:
Şu gün Eýranyň resmileri Owganystana pul kömegini berendiklerini tassykladylar.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň wekili Ramin Mehmanparastyň aýtmagyna görä, Eýranyň hökümeti Owganystandaky durnuklylyk barada aladalanalyp, pul kömegini beripdir.
Bu barada düýn Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hem çykyş etdi. Karzaý prezidentiň ýyllyk sowalgysy üçin Eýranyň 975,000 çemesi dollar pul berlendigini mälim etdi we munuň hiç haçan gizlin saklanmandygyny belledi.
Ak Tamyň resmileri Eýranyň Owganystana edýän oňaýsyz täsirine alada bildirdiler. Bu barada Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Filip Krowly şeýle diýdi: “Eýranyň Owganystana maliýe kömegini bermegine ýa-da Owganystanyň şeýle kömekleri kabul etmegine hiç hili garşylygymyz ýok. Ýöne, biziň pikirimizçe, Owganystanyň öz geljegini goňşularynyň negatiw täsirine düşmezden kesgitlemegi möhüm”.


text:
Türkmenistanda prezidentiň kararlarynyň ýerine ýetirilişi barlanar. Resmi maglumata görä, şeýle barlaglar Aşgabatda we ýurduň ähli welaýatlarynda geçiriler.
Prezidentiň ýörite permany bilen dörediljek pudakara komissiýa ministrlikleriň, pudak edaralarynyň we ýerine ýetiriji häkimiýetleriň ýerli edaralarynyň prezidentiň kararlaryny ýerine ýetirişlerini barlar. Barlaglar Türkmenistanyň kanun goraýjy we harby edaralarynda hem geçiriler.
Geçiriljek barlaglaryň ýurduň sosial-ykdysady ösüşi boýunça programmalaryň amala aşyrylyşyna hem degişli boljakdygy aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri ýurduň harbylary Eýranyň ýarany Huti güýçleri tarapyndan kontrollyk edilýän Ýemende radarly sebitleri hatardan çykarmak üçin ganatly raketalary atyp başladylar diýdi. Bu waka şu hepde Birleşen Ştatlaryň deňiz güýçlerine edilen şowsuz raketa hüjüminiň yzýanyna gabat geldi.
Prezident Barak Obama tarapyndan ygtyýar berlip, 13-nji oktýabrda amala aşyrylan zarbalar Waşingtonyň Ýemeniň raýat urşunda Huti nyşanalaryna garşy edýän ilkinji gös-göni harby hereketleridir.
Pentagon zarbalaryň goranyş maksatlydygyny nygtap, olaryň şu hepde ABŞ-nyň deňiz güýçlerine garşy üç raketa hüjüminiň amala aşmagyna mümkinçilik döreden radarlary ýok etmäge gönükdirilendigini aýtdy.
Huti pitneçileri özleriniň uruş gämilerini nyşana alandygy baradaky maglumatlary ret edýärler.


text:
Aziýa-Ýuwaş okean regionynyň liderleri dünýä ösüşini üpjün etmek üçin halkara ykdysady intergasiýasynyň täze modelini döretmäge çagyrýarlar.
Şu gün Singapurda geçirilen sammitiň soňunda çap edilen beýanatda liderler global krizisiň gowşamagy bilen iş, biznes dünýäsi köne usullara dolanyp bilmez diýdiler. Olar özleriniň ykdysady stimul syýasatlaryny ymykly dikeldiş ýola goýulýança dowam etdirmegi wada berdiler.
Şeýle-de olar ýurtlar jemgyetiň ähli pudaklaryndaky mümkinçlikleri giňeltmek bilen «berk, durnukly we deňagramly global ykdysady ösüş» üçin işlemelidir diýdiler.
Aziýa-Ýuwaş okean ykdysady hyzmatdaşlyk forumyna 20-den gowrak lider, şol sanda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama we Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew hem gatnaşdy.


text:
Prezident Barak Obamanyň häzir ýüzbe-ýüz bolan göreşi onuň öz syýasy durmuşynda gabat gelen iň güýçli göreşi hasaplanýar.
Amerikan prezidenti özüniň dört ýyllyk möhletiniň 3-nji ýylyna aýak basyp barýarka, päsgelçilikler köpelýär. Hökümet tarapyndan edilen aşa ýokary çykdajylara garamazdan, işsizlik ýurduň başyndan sowlup gidenok. Ýaňy noýabr aýynda geçen aralyk saýlawlarda uçralan taryhy şowsuzlyk hem oppozision Respublikanlary güýçlendirip, Demokratlaryň öz hatarynda nägilelik döretdi.
Muňa garamazdan, Obama bu oýunda utuldy diýerden entek ir. Prezidentlik wezipesi oňa ökdelik bilen ulanmaga köp artykmaçlyklary berýär. Käbir analizçileriň pikiriçe, Obama bu göreşe girse, onuň häzirki ýagdaýy tersine öwrüp, 2012-nji ýylda gaýtadan prezident saýlanmak mümkinçiligi ýok däl. Bu analizçiler: “Ozal Bill Klinton atly Demokratik prezidentiň 1994-nji ýylda öz birinji möhletiniň ortasynda şular ýaly ýeňlişden soň edeni şundan başga zat däl” diýýärler.
William Galston şol mahallar Klintonyň içerki syýasat boýunça ýokary derejeli geňeşçisi bolup işlän adam. Onuň pikiriçe, Obamanyň häzirki ýagdaýy kyn ýagdaý bolup görünse-de, oňa käbir strategik amatlyklary hödürleýär.
“Ol oppozisiýa dostluk elini uzatmaly. Onsoň geljekde, meger, şu iki zadyň biri bolar. Olar muny kabul etmedik ýagdaýynda amerikan halky kimiň ýurdy agzybirlige getirmek islýänini, kimiň hem islemeýänini görer. Kabul etseler-de, adamlar onuň ýolbaşçylyk işine ýokary baha bererler. Olaryň isleýäni şular ýaly ýolbaşçy. Obamanyň bu işde ýitirjek zady ýok” diýip, Galston aýdýar.
Möhüm zat...
Obama bu işe başlamadykdan däl. Ol dekabr aýynyň başynda Respublikanlar bilen bir ylalaşyga gelendigini bildirdi. Bu ylalaşyk boýunça öňki prezident Buşuň döwründe girizilen salgyt ýeňillikleri ýatyrylman, dowam edýär. Iş orunlaryny ýitirenlere hem döwlet tarapyndan berilýän kömekler artdyrylýar. Bu ylalaşyk Obamanyň öz partiýasyna degişli köp adamlary gaharlandyrsa-da, prezidenti syýasy çaknyşykdan ýokarda durýan bir ýolbaşça öwürdi. Bu ylalaşygy halka düşündireninde, onuň nygtany hem edil şol.
“Uzaga çekip, geljek ýylda dowam etjek bir syýasy göreşiň gowy syýasat bolmagy mümkin. Ýöne bu ykdysadyýet, şeýle hem amerikan halky üçin bir ýaramaz iş bolar. Prezident hökmünde meniň jogapkärçiligim: amerikan halkynyň bähbidine çapmak. Wezipedekäm meniň ýerine ýetirmek isleýänim şu jogapkärçilik” diýip, Obama aýtdy.
Žurnalist Ewan Tomas: “Obama ýurduň býujet defisitiniň öňüni almak üçin berk çäreleri teklip etmeli” diýýär.
Amerikan syýasaty boýunça ekspert William Mannyň pikiriçe bolsa, býujet problemasy ol diýen möhüm däl. Prezidentiň üns bermeli zady ykdysadyýet: “Esasy zat barha artýan baýlar bilen garyplaryň arasyndaky tapawudyň öňüni aljak ykdysady strategiýa”.
“Möhüm zat defisit däl. Çyndan öňaýly, ykdysady ösüşe ýol açyp, jemgyýetimiziň dürli gatlaklaryna peýdaly zat bolmaly. Bu köp wagtdan bäri bolanok. Ol käbir çykyşlarynda muny ozalam aýtman durmandy. Ýöne beren netijesi ýok. Munuň bir sebäbi halkyň başdan geçirilen ykdysady problemalardan gözüniň gorkanlygy” diýip, Mann belleýär.


text:
Çehiýa respublikasynyň paýtagty Pragada sud, özünde bombanyň bardygyny öňe sürüp, ýolagçy uçaryny adatdan daşary ýagdaýda ýere gonmaga mejbur eden rus raýatyny 30 aý türme tussaglygyna höküm etdi.
Öz familiýasyny Rotşteýne çalyşan Ýewgeniý Dogaýew 13-nji aprelde höküm edildi.
2006-njy ýylda Rotşteýn Moskwadan Ženewa sapar edýän “Aeroflot Airbus A320” kysymly uçaryň uçar kabinasyna girmäge synanyşypdy.
Resmileriň aýtmagyna görä, serhoş ýaly bolup görünýän adam uçaryň ugruny üýtgedip, Kair şäherine tarap uçmagyny talap edipdir. Soňra bu adam ekipaž agzalary tarapyndan köşeşdirilip, uçar Pragada ýere gonmaga mejbur bolupdyr.
Wakanyň bolan pursady uçarda partladyjy serişdeleri tapylmady.
Özüniň günäsizdigini aýdýan 40 ýaşly Rotşteýn suduň çykaran kararyny heniz hem şikaýat edip biler.


text: 24-nji aprelde Ermenistan I-nji Jahan Urşy döwründe Osman Imperiýasynda ermenileriň gyrylmagynyň 100 ýyllygyny belleýär. Bu waka 20-nji asyryň ilkinji genosidi hökmünde giň derejede ykrar edilýär. Gyrgynçylykda diri galan ermenileriň ençemesi yslamy kabul etdi ýa-da zor bilen türk we kürt medeniýetlerine assimilleşdirildi. Bu senäniň bellenmeginiň öňüsyrasynda AÝ/AR-nyň Ermeni gullugy Türkiýäniň “gizlenen ermenileriniň”, ýagny etnik we dini geçmişini jezalandyrylmakdan heder edip, gizlin saklanlaryň başdan geçirenlerini öwrendi.


text:
Polşanyň premýer ministri we prezidenti Donald Tusk hem-de Kazinski, Orsýet bilen gatnaşyklary ösdürmegiň hatyrasyna Merkezi Ýerwropada ýerleşýän ýurtlaryň bähbidine kem baha berilmeli däl diýip, ABŞ-niň prezidenti Barak Obama ýüzlendiler.
Bu baradaky ýüzlenme bilen Merkezi Ýewropanyň 20-den gowrak baştutany şol sanda Çehiýanyň prezidenti Waslaw Kalus Obama ýüzlendiler.
Şeýle hem olar, Orsýetiň goşulmagyna garşy diýip atlandyrylan meselde, Ýewropanyň howpsuzlygyny çuňlaşdyrmaga gatnaşmaly diýip, Obamany gyssagly çagyrdylar.


text:
Düýn Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu Amerikan Kongresiniň ýörite komitetiniň ermenilere garşy genosid jenaýatçylygynyň bolandygy ýa bolmandygy baradaky mesele boýunça rezolýuýasiýa kabul etmek planyny ýazgaryp çykyş etdi.
Jenap Dawutoglu bu mesele boýunça rezolýusiýanyň kabul edilen halatynda, munuň Türkiýe bilen Birleşen Ştatlaryň hem-de Türkiýe bilen Ermenistanyň gatnaşyklaryna çynlakaý zeper ýetirjekdigini öňe sürdi.
Mundan daşary, Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu Amerikan Kongresini şeýle çäreler arkaly Türkiýäni Ermenistan bilen hyzmatdaşlyklar barada eglişikli ylalaşyklara gol çekmäge mejbur etmek synanyşygynda hem aýyplady.


text:
Müsüriň sudy ýurduň öňki prezidenti Hosni Mubaragyň pul ogurlamak bilen baglanyşykly hökümini ýatyrdy we onuň işine gaýtadan garalmagy barada karar çykardy. Mubaragyň pul ogurlamak bilen baglanyşykly hökümi, onuň türmede saklanmagyna sebäp bolýan ýeke täk hökümdir.
86 ýaşly Mubarak döwletiň serişdesini öz bähbidine ulanmak maksady bilen millionlarça amerikan dollaryny ogurlamakda günäli tapylyp, geçen ýylyň maý aýynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Onuň ogullary Gamal we Alaa dört ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Ýöne 13-nji ýanwarda Müsüriň Kassasion sudy Mubaragyň sud işi bilen baglanyşykly kanuny proseduralaryň talabalaýyk yzarlanmandygy barada karar çykardy.
Müsüriň harby keselhanasynda üç ýyl türme möhletini ýerine ýetirýän Mubaragyň tussaglykdan boşadylyp-boşadylmajakdygy barada henize çenli maglumat berilmeýär.


text:
Ukrain harbysy, orsýetçi separatistleriň ok atyşygy doly bes etmändigini aýdyp, konfliktiň dowam edýän uruş liniýalaryndan öz agyr ýaraglaryny yza çekip başlamajakdygyny aýdýar.
Germaniýanyň we Fransiýanyň liderleriniň araçylyk etmeginde gelnen ylalaşyga laýyklykda, ukrain hökümet güýçleri we gozgalaňçylar 15-nji fewralda ok atyşygy bes edip, iki günden soňa goýman agyr ýaraglaryny yza çekip başlamalydylar. Munuň netijesinde olar azyndan 70 kilometr giňişligindäki howpsuzlyk zonasyny döretmelidiler.
Ukrain harbysynyň metbugat wekili Anatoliý Stelmahyň 23-nji fewralda beren maglumatyna görä, separatistleriň goşuny strategik taýdan ähmiýetli Debalsewe şäheriniň kontrollugyny ele salandan soň, soňky günlerde hüjümleriň gerimi öňküsinden azalsa-da, gijäň ýary gozgalaňçylar hökümet güýçlerine iki gezek hüjüm edipdir.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen Hytaýyň prezidenti Hu Jintaonyň gepleşikleriniň baş temasy energiýa we söwda hyzmatdaşlygy bolar diýlip garaşylýar. Olar Moskwada duşuşýarlar.
Mundan soň Hytaýyň delegasiýasy Sankt-Peterburga ugrar. Bu ýerde Orsýetiň yzygiderli ykdysady forumy geçirilýär.
Iki lideriň Ýakyn Gündogardaky we Demirgazyk Afrikadaky ýagdaýlar barada hem gürrüň etmegine garaşylýar.
Orsýet we Hytaý NATO-nyň Liwiýa operasiýalaryna tankydy göz bilen garaýarlar. Emma olar Liwiýa barada BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde bolan maslahatda weto hukuklaryny ulanmadylar.
Medwedew we Hu Jintao Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň nobatdaky sammitinden soň duşuşýarlar.


text:
Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdanynda bir güne çeken gazaply çaknyşyklardan soň çarşenbe güni hökümete garşy protestçiler bilen polisiýanyň arasynda ýiti dartgynlylyk saklanyp galýar.
Resmileriň maglumatyna görä, sişenbe güni ýüze çykan gazaplylykda azyndan 25 adam, şol sanda dokuz polisiýa işgäri ölüpdir, şeýle-de iki tarapdan hem ýüzlerçe adam ýaralanypdyr.
Içeri işler ministrligi onunjy polisiýa işgäriniň hem çaknyşykda alan şikesleri zerarly aradan çykandygyny habar berdi. Öldürilenleriň arasynda ukrain žurnalisti hem bar.
Polisiýanyň we oppozisiýa wekilleriniň tassyklamagyna görä, heläk bolanlaryň aglabasy okdan ölüpdir.
Polisiýa Garaşsyzlyk meýdançasynyň üstünden gözegçiligi ele aljak bolup dyrjaşmasyny wagtlaýynça bes edensoň, çaknyşyklar togtady.
"Häkimýeti basyp almak"
Ukrainada indi üç aýa golaý wagt bäri hökümete garşy protestler dowam edýär. Hökümet sişenbe güni bolan çaknyşyklary häkimiýeti güýç bilen basyp almak synanyşygy diýip häsiýetlendirdi.
Premýer-ministriň wezipesini ýerine ýetiriji Seriý Arbuzon çarşenbe güni geçirilen mejlisde şeýle çykyş etdi: “Bu ne demokratiýa ugrundaky protest, ne-de syýasy bir hereket. Bu adamlaryň aňyny bulaşdyryp, häkimiýeti güýç bilen eýelemek synanyşygy boldy. Bular ýaly hereketler hiç haçan, hiç bir döwletde konflikti çözüp bilmändi. Bular diňe weýrançylyklaryň döremegine sebäp bolýar”.
Sişenbe güni prezident Wiktor Ýanukowiç telewideniýede eden çykyşynda oppozisiýa wekilleri öz tarapdarlaryna Garaşsyzlyk meýdanyna ýaragly gelmegi tabşyrdy diýlen çagyryşlary edip, çäkden çykandyklaryny belledi.
Prezident “jenaýatçy” diýip häsiýetlendiren adamlarynyň suda çekiljekdigini aýdyp, “konflikti togatmak üçin entegem giç däldigini” sözüne goşdy.
Oppozisiýa liderleri prezident Ýanukowiçi konflikti çözüp bilmezlikde aýypladylar.
Giçlik oppozisiýa liderleri bilen Ýanukowiçiň gepleşikleri netijesinde öňegidişligi gazanmak başartmansoň, Witaliý Kliçko protestçilere ýüzlenip, olary Garaşsyzlyk meýdanynda galmaga çagyrdy.
Ukrainadaky häzirki dowam edýän hökümete garşy protestler geçen noýabrda prezident Ýanukowiç Orsýetden 15 milliard dollar möçberinde karz pul alyp, Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyndan ýüz öwrenden soň tutaşypdy.