text:
Beýik Ýüpek ýolunyň taryhyndan
Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky haryt alyş-çalşygy senetgärligiň işjeň ösmegine itergi beripdir
Halkara söwdasynyň ösüp başlan ilkinji zamanlarynda hytaýly täjirler Parfiýadan häzirki ahal-teke atlarynyň gözbaşy bolan owadan hem ýel deý ýüwrük bedewleri, şeýle hem olaryň iýmini-ýorunja äkidipdirler. Hytaýlylaryň islegli harytlarynyň ýene biri-de üzüm eken. Gadymy Gresiýada, Ortaýer deňzi, Kawkaz ýurtlarynda, şol sanda Parfiýany hem alanyňda ellinleşen Gündogarda üzümçiligiň we şerap ýasamaklygyň kökleriniň ir zamanlardan gaýdýanlygy bellidir. Diňe Türkmenistanyň ýerinde arheologlar eneolit we irki bürünç eýýamynyň ýadygärlikleriniň medeni gatlaklaryndan garalyp, ...
Şäherleriň kemala gelmegi söwdanyň ösüşi bilen aýrylmaz baglanşyklydyr
Dürli döwürlerde şäher „jygyllyklarynyň“ keşbi-de dürli bolupdyr. Biz kerwen ýollary bilen halkara söwdasy amala aşyrylan ellinler döwründäki Gündogar bazarlarynyň nähili bolandygyny bilmeýäris, çünki häzirkizaman ylmynyň ygtyýarynda hiç hili ýazuw we arheologik maglumatlar ýok. Belki, olar belli bir wagtda söwdagärleriň we alyjylaryň ýyganýan oňaýly ýerlerdäki ýönekeý meýdançalar bolandyr. Olaryň ýeňiljek çadyrlardyr kendir saýawanlaryň astynda Günden bukulan bolmaklary-da mümkin. Ýa-da iri şäherlerde ýörüte dükanlar we gatbar-gatbar söwda nokatlary bolandyr. Emma heňňamlar ötüp, olardan ...
Türkmenistanda kerwensaraýlar Yslam dini ýaýramazdan has öň peýda bolupdyr
Türkmenistanda kerwensaraýlar bize Yslam dini ýaýramazdan has öň peýda bolupdyr. Sasanylar, belki-de parfiýa döwrüne degişli söwda galalarynyň galyndylary saklanyp galypdyr: olar esasan goranmak üçin gurlan bolmaly, ýöne şonda-da täjirleriň kerwenlerine hyzmat etmäge uýgunlaşdyrlan eken (1-nji surat). . Ýöne olar diňe musulmanlar eýýamynda—VII asyryň ikinji ýarymynda Orta Aziýada Yslam dininiň ýaýran ilkinji ýyllaryndan köpçülikleýin bina edilip başlanylypdyr. Araplar basyp alan ýerlerinde harby galalalry gurupdyrlar, olara „rabat“ ýa-da „ribat“ diýipdirler. Olarda esgerler bölümleri ...


c: text/html

text:
Izmirde guralan hüjümiň jogapkäri belli boldy
Wakada 2 adam ýogaldy
Izmirde geçen hepde guralan hyýanatçylykly hüjümiň jogapkärçiligini terror guramasy PKK-nyň şahasy bolan TAK öz üstüne aldy.
Wakada polisiýa gullugynyň 1 işgäri bilen kazyýetde işleýän 1 adam ýogaldy.
Polisiýa gullugynyň işgäri Fethi Sekiniň şehit bolmazyndan ozal terroristleriň ulagynyň bomba ýüklenendigini bilip, çäre görmegi bilen uly pajyganyň öňi alyndy.
Hüjümden soň beýanat beren Adalat ministri Bekir Bozdag hüjümiň terror guramasy PKK tarapyndan guralan bolmagynyň ähtimaldygyny belledi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabadyň Mir etrapçasynda şäheriň Hitrowka raýonyndan gelen onlarça adamyň gatnaşmagynda uruş-dawa boldy diýip, Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleri habar berýärler.
Waka şaýat bolanlaryň aýtmagyna görä, mundan bäş gün çemesi ozal agşam sagat 8:30 töweregi azyndan 200 adam şäheriň Nurmuhammet Andalyp köçesiniň demirgazygyndan günortasyna, ýagny Hitrowka raýonyndan, Mir etrapçasyna ala-gopgun edip gelipdir.
“Olaryň köpüsi ýöräp, käbirleri bolsa awtoulagda geldiler. Gelenleriň içgilidigini ýa-da haýsydyr bir neşe serişdelerini ulanandygyny, olaryň edýän gopgunyndan aňsa bolýardy. Olar ‘biz, ynha, hitrowkalylar geldik. Mir etrapçasynda ýaşaýanlar özüňiziň erkekdigiňize ynanýan bolsaňyz, köçä çykyň. Biz size jeza bermäge geldik” diýip, bogazyna sygdygyndan gygyrdylar” diýip, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran Mir-3 etrapçasynyň ýaşaýjysy aýdýar.
Onuň sözlerine görä, 16 bilen 25 ýaş aralygyndadygy çaklanylýan ýaş adamlaryň ala-gopgun edip gelýänini gören Mir etrapçasyndaky ýaşaýjylaryň aglabasy öýlerine girmek bilen bolupdyrlar. Ýöne Hitrowkadan gelenler şol köçeden geçip barýan käbir adamlary, ýaşyna seretmezden urup-ýenjipdirler.
“Hitrowkadan gelenleriň urup-ýenjen adamlarynyň arasynda, olaryň iki esse ýaşyny ýaşanlar, ýagny 40-50 ýaşly adamlar we 20-25 ýaşa ýeternler hem bardy. Olar hiç zat diýmän, öňünden çykany gyzyl ýumrugyň astyna alyp, ýere ýykylandan soňra-da, olary depelediler. Mundanam başga, olar üç-dört bolup, duş gelen maşynlarynyň üstüne çykyp, ulaglaryň ýokarky bölegi aşak çökýänçä üstünde bökdüler. Onlarça awtoulag zaýalanyp, hatardan çykdy. Bular Andalyp köçesiniň Ýunus Emre köçesi bilen çatrygyndan, ‘10 ýyl abadançylyk’ köçesiniň çatrygy aralygynda boldy. Bu iki aralygyň uzynlygy ortaça 300 metre barabar” diýip, waka şaýat bolan Mir-3 etrapçasynyň ýaşaýjysy aýdýar.
Aýdylmagyna görä, uruş-galmagal ortaça ýarym sagat dowam etse-de, Hitrowkadan gelenler tä yzyna gaýdýança, wakanyň bolan ýerine ýekejede polisiýa işgäri gelmändir. Ýerli ýaşaýjylar, ýogsam bolmasa, wakanyň bolan ýerinden ortaça 250 metr uzaklykda Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrap polisiýa departamentiniň Mir-4 etrapçasyndaky şahamçasynyň ýerleşýändigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleriniň aýtmagyna görä, gopgun sowlandan soň, wakanyň bolan ýerine anyk sany belle bolmadyk ençeme polisiýa we Tiz kömek ulagy gelipdir. Bu wakada ençeme adamyň agyr ýaralanandygy barada maglumatlar bar.
Hitrowkalylaryň näme sebäpden Mir etrapçasyna gelip, şeýle goh-galmagal turuzandygy barada häzirlikçe anyk maglumat ýok. Şol bir wagtda, türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri hem bu uruş-dawa, wakanyň bolan ýerine polisiýanyň giç gelmegi we onuň sebäpleri barada kelam agyz söz aýtmaýarlar.
Azatlyk Radiosy bu barada maglumat almak üçin, Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrap polisiýa departamenti we onuň Mir-4 etrapçasyndaky şahamçasy bilen habarlaşanda, kommentariý almak synanyşyklary hem başa barmady.
Ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň käbiriniň aýtmagyna görä, şuňa meňzeş uruş-dawa Aşgabadyň käbir etrapçalarynyň arasyndaky ýaşlaryň arasynda mundan öň hem bolýan ekeni. Emma şular ýaly uly göwrümdäkisi soňky 10 ýylda ilkinji gezek bolupdyr.
Aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň aýtmagyna görä, şeýle uruş-dawalaryň döremegine köplenç bir etrapçanyň ýaşlary bilen beýleki etrapçanyň birnäçe ýaşlarynyň arasynda bolan düşünişmezlikler ýa-da olaryň birek-biregini kemsitmegi sebäp bolýar.
Mundanam başga, şuňa meňzeş uly göwrümli çaknyşyklaryň ýene biri mundan üç hepde çemesi öň Aşgabadyň golaýyndaky Çoganly şäherçesinde welaýatlardan gelip işleýän içerki migrantlaryň arasynda bolupdy. Munuň netijesinde daşoguzly we maryly işçileriň azyndan 200 sanysy gyzyl ýumruga girişipdi.
Hitrowka sebiti Aşgabat şäheriniň iň gadymy etrapçalarynyň biri bolup, bu ýerde, resmi taýdan tassyklanmasa-da, azyndan 300 müň adamyň ýaşaýandygy aýdylýar.


text:
Aşgabatda aýal maşgalanyň lybasyny geýnen we ýalyk atynan bir erkek kişiniň türkmen polisiýasy tarapyndan gödek görnüşde sorag edilýän pursatlaryny görkezýän wideo ýazgy peýda boldy.
“Türkmenistanyň Alternatiw habarlary” neşiriniň saýtynda, Transgenderleriň halkara gününe gabatlanyp çap bolan bu wideoda, görnüşine görä dört howpsuzlyk işgäri tarapyndan saklanan bu adamdan, paýyş sözleri ulanyp, onuň dostlary we pul üçin jynsy gatnaşyga geçip-geçimeýändigi bilen gyzyklanýan şekilleri görkezilýär.
Anyk haçan ýazga alnandygy mälim bolmadyk bu wideoda aýal lybasyna geýnen erkek kişi polisiýanyň bildirýän aýyplamalaryny ret edenden soň, howpsuzlyk işgärleriniň biri onuň bijaý ýerine depip görmegi teklip edýär.
Polisiýanyň bu haýbatlaryna garamazdan, iň azyndan wideo ýazgyda, el gatma çenli baryp ýetmeýär.
Munuň yzy bilen, howpsuzlyk işgärleriniň başga biri ony “saýratmak üçin” aýdyňlaşdyrylmadyk “bir ýere” äkitmek bilen gorkuzýar.
Netijede, polisiýa işgärleri ol saklanandan köýnegini galdyryp, bedeniniň aşagyny ýalaňaçlamagyny talap edýärler. Onuň erkek kişidigi anyklanandan soň, polisiýa oňa paýyş sögünip, köýnegini gaýtadan aşak düşürip bilýändigini aýdýar.
Häzirlikçe ol saklanan adamyň soňky ykbaly barada hiç hili maglumat elýeterli däl. Aşgabadyň polisiýa resmileri hem nähilidir bir kommentariýa bermekden saklandylar.
Ýeri gelende bellesek, Türkmenistanda gomoseksual gatnaşyklary üçin jenaýat jogapkärçiligi göz öňünde tutulandyr. Ýurduň Jenaýat kodeksiniň 135-nji, ýagny Beçebazlyk maddasyna laýyklykda, iki ýyldan bäş ýyla çenli möhlete belli bir ýerde ýaşamak borjuny ýüklemek bilen ýa-da ýüklemän, iki ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.
Emma “Türkmenistanyň Alternatiw habarlary” neşiri bu aýyplamalar bilen saklananlara ýene goşmaça Jyns islegini azgynçylykly görnüşde kanagatlandyrmak ýaly aýyplamalaryň hem goşulyp, has uzak tussaglyk möhletiniň berilýändigine ünsi çekýär.
Neşir bu aýyplamalar bilen saklananlaryň derňew we tussaglyk döwri dürli kemsitmelere hem sezewar edilýändiklerini nygtap geçýär.
Internetde 2009-njy ýylda peýda bolan başga bir wideoýazgyda, howpsuzlyk gulluklaryň işgärleriniň aýal lybasyna geýnen başga bir erkek kişini gödek görnüşde sorag edýän pursatlary peýda boldy.
Onda saklanan adamynyň “özüne el gatyp biljekdigini” aýtmagyna, howpsuzlyk işgärleri saklanan “[munuň] özlerine hiç bildirmeýändigini” aýdýarlar.
Hukuk goraýjy toparlary we BMG Türkmenistanyň bir jynsy wekilleriň arasyndaky seksual gatnaşyklary jenaýat diýip kesgitlemegini aradan aýyrmagy üçin, Aşgabada ençeme gezek çagyryş edipdiler.
Emma türkmen resmileri bu çagyryşlary inkär edip, şu ýylyň martynda Ženewada BMG-niň diňlenişiginde, Türkmenistanyň hasabatyna garalanda, türkmen wekili Şemşat Atajanowa “bu türkmen medeniýetine we türkmenistanlylaryň aňyna ters gelýär... Kanuna beýle üýtgeşmeleri girizmek mümkin däldir” diýipdi.
Türkmenistandaky trans-gender adamlaryň we olaryň türmä basylanlarynyň sany barada hiç bir maglumat elýeterli däl.


text:
Gazagystanyň daşary işler ministri resmi tärde Eýranyň Şanhaý guramasynyň agzalygyna alynmagyna Astana döwletiniň goldaw berýänligini yglan etdi.
Şanhaýyň halkara hyzmatdaşlyk guramasy 2001-nji ýylyň 15-nji iýunynda Hytaýyň Şanhaý şäherinde Gazagystan, Gyrgyzystan,Hytaý, Orsýet, Täjigistan we Özbegistan ýurtlary tarapyndan guraldy we soňra Hindistan bilen Pakistan hem bu guramanyň düzümine goşuldylar.
Gazagystanyň daşary işler ministri Geýrat Abdulrahmanow düýn Eýranyň daşary işler ministrniň orunbasary Ibrahim Rahimpur bilen geçiren duşuşygynda soňky wagtlarda iki ýurduň prezidentleriniň geçiren duşuşyklarynda hümmeti bir milliard dollar bolan ylalaşyklara gol çekilmegi Eýran bilen Gazagystan döwletleriniň özara ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmäge ykjamdyklaryny mälim edýändir diýip nygtap geçdi.


text:
Türkmenistanyň döwlet energetjka institutynyň gurluşy
Fakultetler we kafedralar:
Energo-tehnologiýasy fakulteti
- Elektrocnergetiki ulgamlar» kafedrasy
- «Ýylylyk elektrik stansiýalary» kafedrasy
- «Energetika pudagynyň ykdysadsyýeti» kafedrasy
- «Jemgyýeti öwreniş ylymlary» kafedrasy
- «Umumy fizika, matematika we informatika» kafedrasy
Senagat-tehnologiýasy fakulteti
- «Mehanika we metallaryň tehnologiýasy» kafedrasy
- «Himiýa we himiýa tehnologiýasy» kafedrasy
- «Tehniki ulgamlaryň awtomatikasy» kafedrasy
Türkmenistanyň döwlet energetika Institutynyň ylmy ugurlary
- Elektroenergiýanyň öndürilişiniň we ulanyjylai-a paýlanyşynyň balansyny derňemek, onuň tehniki-ykdysady görkezijilerini kosgitlemek.
- Tehniki-ykdysady görkezijileriniň esasynda Türkmenistanyň energetiki setlerini kämilleşdirmekligiň ýollary.
- Ekologiýa.
- Işleýän dctallaryň nomenklaturasyny giňeltmek maksady bilen stanoklaryň konsruksiýalaryny kämilleşdirmek. Yerli materiallardan ÝaSS (ýaglaýjy, sowadyjy suwuklyk) almak.
- Garaşsyz, baky Bitarap Türkraenistanyň sosial-ykdysady, syýasy ösüşi we onuň aýratynlyklary.
Salgysy:745400, Mary şäheri, Baýramhan köçesiniň 62-nji jaýy, Telelon 6-04-12, Faks 6-04-12
Filed under: Bütin Temalar, Ylmy Guramalar |


text:
Adamyn dasky durky, kaddy hakynda dusunje.
Adamyn kaddynyn nasazlygy
Bu tema oran aktual mesela – adamyn kaddynyn owadanlygyna bagyslanan. Hemme adamlar oz kaddynyn, gowresinin owadan bolmagyny isleyar. Hali-hazire cenli antik, gadymy skulpturalaryn (heykellerin) owadanlygy adamlary hayran galdyryar. Sonky dowurlerde bizdede owadanlyk konkurslaryny gecirmek adat bolup galdy.
Esasy mesela gecmezden on kabir kesgitlemeleri, terminleri ozlesdirelin.
Kifoz-diyen termin onurganyn arka tarapa egrelmegini anladyar. Ol dos onurgasyna mahsusdyr.
Lordoz-onurganyn one egrelmegini anladyar. Ol adamyn boyun hem-de bil onurgasyna mahsusdyr.
Seylelik bilen, adamyn onurgasy tayak yaly gos-goni dal-de, onun fiziologiki egrilikleri bardyr. Yogsam, onurgany onurga sutuni hem diyip atlandyryarlar. Sol egrilikler oz bolmalysyndan uly ya-da kici bolup bilyarler. Ol hem adamyn kaddynyn, durkynyn, osankasynyn bozulmagyna getiryar.
Hemme adamlaryn ozbolusly, ozune mahsus bolan durky, kaddy, osankasy bolyar. Sonun ucin tanys adamlaryny dasdan, entek onun yuz kesbi saygartmasa-da, tanap bolyar. Diymek adamyn kaddy, durky, osanikasy diyip, adamyn gowresinin dasky gornusine, suratyna dusunmek bolyar. Adamyn durky, osankasy, esasan, onurga sutuninin yagdayyna bagly. Galyberse-de, el-ayagyn uzynlygyna, endamyn proporsionallygyna bagly bolyar. Adamyn osankasy, durky bir gunin ozunde-de uytgap bilyar- irden gowy, agsam ara, adam yadasa osankada (durky) erbetlesip bilyar.
Adamyn dasky durkuna, osanikasyna seredip, hatda adamyn hasiyetini kesgitlemek bolyar. Utanjan, yygra adamlarda dos onurganyn kifozy ulyrak bolyar.
Adamyn dasky durkyna, kaddyna seredip, onun karini hem bilse bolyar: boksiyorlar hemise egilip goranany ucin olar kukirak bolyar.
Yene-de kabir yetginjek gyzlar, yany gowsi gabaryp ugranda cekinjen bolyarlar, oz dosuni (gowsuni) bir neme gizlejek bolup, eginlerini one itekleyarler, sonda hem olaryn yagyrnysy kukurak bolyar- dos onurgasynyn kifozy artyar.
Umuman, cagalaryn yetginjeklik dowri hem-de ilkinji mekdebe gatnap baslan yyly adamyn dasky dukynyn, osankasynyn erbetlesayjek wagty. Sol wagtlar ene-atalar, masgala lukmanlary gaty hazir bolmalydyrlar.
Adamyn kaddy-kamaty hakynda turkmen eserlerinde hem kop yatlanylyar. Kopiniz “Yusup-Zuleyha” diyilyan dessan bilen tanys bolsanyz gerek. Sol dessanda Yusubyn owadanlygy taryplanyar. Sonda Yusubyn kakasy Yakup Yusuby awa goybermejek bolup seyle diyyar:
“- Yakubyn ne gecer haly-ahwaly,
Gormese Yusupnyn kaddy-nahaly”.
Zuleyhanyn aydany:
“- Ol serwi-kaddyn jany,
Yandyrdy Zuleyhany”.
Umuman, dessanlarda adamyn kaddyny, owadanlygy serwi agajyna denapdirler. Ol agac syrdan, owadan bolyar.
Yene-de:
“- Elip kaddym yay boldy”.
Elip arapca dik gonu I cyzyk bolyar, yay bolsa egri.
Adamyn durky, kaddy, sekili, osankasy kop zatlara bagly bolyar. Ol adamyn oz omrunin dowamynda, hat-da bir gunun ozunde-de uytgap bilyar. Adamyn kaddynyn, osankasynyn belli bir sekile gelmegini adamyn endamynyn anatomiyasy we fiziologiyasy, onun nerw sistemasy, ene-atasyndan alan genlerinin jemi, filogenez (gornusin we olyusiyasy), ontogenez (bir osobyn dogulanyndan olyanca gecen osus yoly) uly tasir edyar.
Anatomiki sebapler
Dasky sekilin, kaddyn, osankanyn esasyny onurga, onurga sutuni we onun catalba bilen birikmesi duzyar. Bir wagtlar ahli yer yuzundaki jandarlary dine iki topara-onurgalylyr we onurgasyzlar diyip bolupdirler. Yadynyza dusyan bolsa, onurga sutuni 24 onurgadan: 7 sany boyun, 12-dos, 5-bil onurgadan duryar. Beyleki 5 sany canaklygyn denindaki krestsowyy, hem-de 5 sany turre onurgalary sekile uly tasir etmeyarler, sebabi olar bir dursuna duryarlar (gymyldamayarlar). 24 onurga bilsa biri-biri bilen ketirdowugin (kekirdowugin) we sinirlerin (swyazkalaryn) komegi bilen mayysgak birlesendirler. Onurga sutunine 300-den gowurak mysyssalar tasir edyarler. Seylelikde, 24 onurganyn her birinin, olaryn arasyndaky baglayjy ketirdowugin (kekirdowugin), sinirlerin (swyazkalaryn) ya-da myssalaryn haysy birinde kemcilik bolsa hem, adamyn kaddynyn, kamatynyn uytgemegine getiryar.
Filogenetik sebapler
(Filogenez gornusin ewolyusiyasy)
Adama oz ata-babalaryndan tapawutlylykda dik durup yoremeklik mahsus. Adamyn dik yagdaya gecmegi onun iki elinin dayanc organlygyndan zahmet we goranmak guralyna owrulmegine getiryar. Seyle-de bolsa, adamyn endamynyn kabir yerleri entegem 4 ayakly haywanlarynka gabat gelyar. Mysal ucin, gapyrgalaryn arasyndan gecyan wenalar haywanlarda wertikal (dik) yagdayda yerlesyarler, sonun ucin hem, olaryn klapanlary bolyar. Sol klapanlar adamda-da bar, yogsa adamda sol wenalar gorizontal (kese) yagdayda yerlesen, klapanlar gerek hem dal. Onurganyn onunden gecyan uly wena haywanlarda gorizontal (kese) yagdayda duryar. Sonun ucin hem klapany yok. Sol klapan adamda-da yok, yogsa ol dik, wertikal yagdayda yerlesyar. Bu bolsa gan aylansyga zyyan yetiryar (gemerroy, warikosele, ayakdaky wenalary ginelmegi-warikoz). Haywanlaryn dem almasy ansat bolup gecyar, onun ucin gapyrgalaryn arasyndaky myssalaryn sahelcejik islemegi yeterlik. Adamda bolsa, gapyrgalary gorizontal yagdaydan galdyrmak we dem almak ucin myssalaryn uly is etmegi gerek bolyar. Yone sol sebapli adamda pnewmoniya (oyken cisli sowuklama) keseli kop dus gelyar. Haywanlarda bolsa ol seyrek dus gelyar. Haywanlarda gorizontal yerlesen onurga sutunine berkidilen icki organlar biri-birine zyyan etman sallanysyp duryarlar. Adamda bolsa, sol organlar biri-birinin ustunde durup, agram salyarlar we asaklygyna suysmegi hem mumkin. Has hem ince uzyn adamlarda asgazanyn, bowregin asak suysmegi mumkin we sol organlaryn nasaz islemegine getiryar. Ewolyusiyanyn netijesinde entek adamyn canaklygy doly dikelip bilmandir, ol erkek adamlarda 310 ayallarda 280 gysyk duryar. Sonun ucin hem bil onurgada lordoz emele gelyar. Ol bolsa canaklyk sunkunin icine abanyp duran promontoriumy emele getiryar. Ol bolsa, oz gezeginde ayallarda caganyn dunya inmegine uly kyncylyk doredyar. Haywanlarda cagasynyn bolanyny ertirden son bilip galyarsyn, ayallarda bolsa, caganyn ya-da enesinin helak bolmazlygy ucin yorute caga dogurulyan oyler bolyar. Olar-da bir nace akuserler, lukmanlar gije-gundiz hazir bolup duryarlar. Sonda-da helak bolyan caga ya-da enesi bolyar. Sebabi caga dogulanda sol promontoryunyn deninden gecende bir nace akrobatik owrumler etmeli bolyar. Ony siz akuserstwodan ginisleyin gecensiniz.
Haywanlaryn kellesi onurganyn ujyndan sallanyp duryar, sonun ucin hem, kellanin onurga birikyan yeri yzda yerlesyar. Adamda onurganyn birlesyan yeri kellecanagyn onuragine suysipdir, emma entek ortasyna yetmandir, sonun ucin hem kelle hemise one yykyljak bolup duryar, ony saklamak ucin mysyssalar hemise komek beryarler, hem-de boyunda lordoz emele gelyar.
Haywanlarda on ayaklary dayanc organy bolup hyzmat edyar. Adamda bolsa, olar yuk bolup duryar we dem almaga uly zyyan beryar.
Ontogenetiki sebapler
Ontogenez bir adamyn (osobyn) oz omrunde gecyan osus yoly. Ontogenez filogenezin gysgajyk osus taryhyny gaytalamakdyr diyilyar. Caga enesinin icindeka onurga tutuslayyn kifoz gornusundedir. Taze bolan cagada onurga gonulenyar. Emma 2-3 aydan boyun myssalaryna guyc gelip baslandan, boyun onurgada lordoz emele gelyar. Hacanda caga oturup baslanda dos hem bil onurgada tutuslugyna kifoz emele gelyar. Caga ilkinji adimleri atlande hem su yagday saklanyp galyar. Caga gowy yorap ugranda, bil onurgada lordoz emele gelyar. Caga ilki yorap baslanda seyle sekili, osanikasy, durky bolyar: boynunda mese-malim bildirip duran lordoz, yagyrnysynda cala bildirip baslan kifoz, ep-esli cykyp duran garynjygy, bilinde yany bildirip baslan lordoz, cucik we dyz bogunlarynda ayaklary calaja epilip duryar. Mekdebe gidip baslanda caganyn garny kicelip ugrayar, bilindaki lordoz ulalyar. Yetginjeklik dowurunde, caga yetisip ugranda, gormonlaryn tasiri bilen bedenin gurlusynda, adamyn psihikasynda uly uytgesikler bolup gecyar we sonda her bir adama mahsus bolan dasky sekil, durk, osanika emele gelyar. Bu prosess 20 (gyzlarda)-25 (oglanlarda) yasa cenli dowam edyar. Adamyn durkunyn bozulmagy caganyn ayratyn calt osyan wagtlary bolup gecyar, esasan hem yetginjeklik dowurunde.
Dasky sekile tasir edyan faktorlar
1. Caganyn gowsak, myllyk, az hereketde bolmagy, ya-da bet, ayratyn kop hereketde bolmagy.
2. Yaramaz iymitlenmek, kop kesellemek.
3. Ene-atasynyn sekili (astenik, giperistenik, normastenik).
4. Gownacyk, sadyyan hasiyetli cagalaryn sekili gowy bolyar, gowni cokgun, keypi yok cagalaryn sekili, kaddy gowy bolmayar.
5. Isde ya-da okuwda uzak wagtlap belli bir pozada oturmak ya-da durmak hem zyyanly (is aralygyndaky arakesme).
35 yasdan son yenede adamyn garny salparyp baslayar. Garry adamlarda yagyrnysyndaky kifoz ulalyp baslayar, onurgalaryn beyikligi peselyar. Sonun ucin garry adamlar gysgalan yaly bolayyar.
Gorward usuly boyunca dasky sekilin,
durkyn, osanikanyn gornusleri
A-has gowy, in gowy sekil: kelle, boyun dos kapasasyna, butlara, dabanlara gora goni yerlesyarler. Dos kapasasy silindr gornusde. Garyn yasy, icine cekilip duran, lordoz hem kifoz cala bildirip duryar. Canaklyk, catalwa sunkleri erkek adamlarda 310 ayallarda 280 egilip duryar.
B-gowy sekil: kelle calaja one cykyp duryar. Dos kapasasy azajyk yasyrak, garyn yasy, emma gaty icini cekilip duranok. Kifoz, lordozlar oz durkuragynda.
C-gelisiksiz sekil: kelle dos kapasasyndan one cykyp dur. Dos kapasasy yasy, garyn salparyp dur. Kifoz hem lordozlar oz gereginden uly.
D-has betgelsik sekil: kelle dosden has one cykyp dur. Dos kapasasy yasy. Garny has one salparyp dur. Onurganyn egriligi bicak bildirip duryar.
Yaramaz sekillerin, osanikalaryn gornusleri
1. Kuki sekil, yagyrnynyn kukermegi, dos onugasynyn kifozynyn ulalmagy.
2. Tegelek yagyrny, tegelek arka (kruglaya spina)-dos onurgasynyn kifozynyn ulalmagy bilen bilelikde bil onurganyn lordozynyn artmagy.
3. Yasy arka, yasy yagyrny-dos onurganyn kifozynyn kicelmegi, bil onurganyn lordozynyn arytmagy. Adam arkan gayysyp duran yaly bolyar. Bu koplenc ince uzyn adamlarda bolyar. Yasy arkanyn basga skolioz diyen kesele (onurganyn gapdala gysarmagy) getirmegi mumkin.
Yaramaz sekilin onuni almak (profilaktikasy)
Aydylanlardan bilisiniz yaly gowy, owadan sekil beden saglygynyn alamaty.
1. Keselleri wagtynda bejermek yaramaz sekilin profilaktikasydyr. Cagalary rahit keselinden, sowuklamalardan goramaly.
2. Dogry iymitlenmegi guramaly. Kabir eneler cagalaryna suytli aslardan icirip bilenini iciryarler. Ol bolsa asgazanyn ginelmegine, garnyn salparmagyna we bil onurganyn lordozynyn ulalmagyna getiryar.
3. Caga mekdebe ilkinji gezek baranda, birinji yylynda hazir bolmaly. Oturgycda dogry oturmagyny, wagtly-wagtynda iymitlenmegini, beden terbiye we giminastika bilen meshullanmagyny gazanmaly.
4. Yetginjeklik dowrunde ayratyn unus bermeli. Birnace adamlar oz cagalaryny beden terbiye sapagyndan bosatjak bolup azara galyarlar, ol bolsa adamyn kaddynyn bozulmagyna getirmegi mumkin.
5. Adamyn nadogry dem alysyny bejermeli-burun dykylyan bolsa, acmaly.
6. Ayakdaky kemcilikleri, densizlikleri duzetmeli.
7. Caganyn gozunin gorusi yaramaz bolsa, ony duzetmeli (aynek gotermeli).
Yaramaz sekilin duzedilisi.
1. Yaramaz sekile getiryan ahli faktorlary yok etmeli.
2. Hemise duzedis giminastikasyny gecirip durmaly. In gowy giminastika-suwda yuzmeklik. Ylgamaklyk hem osanikany duzetmage komek edyar.
Ref.iatp.edu.tm/lukman
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |


text:
Türkmen türgeniniň bürünç medaly
Azerbaýjanyň paýtagtynda dowam edýän IV Yslam raýdaşlyk oýunlarynda türkmen türgenleri bürünç medaly gazandylar. Şu gün hormat münberiniň üçünji basgançagyna 97 kilograma çenli agram derejesinde erkin göreş boýunça ýaryşlarda çykyş eden Ýusup Melejaýew çykdy.
Biziň watandaşymyz Siriýanyň toparynyň wekili Abdalh Karem bilen duşuşdy. Ol türkmenistanly türgeniň ezber tärlerinden asgyn geldi. Duşuşyk möhletinden öň 11:0 hasaby bilen tamamlandy.
Indi Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň 12 medaly (iki altyn, dört kümüş we alty bürünç) bolup, umumy toparlaýyn çykyşlarda 12-nji orny eýeleýär.
Şeýle hem şu gün basketbol boýunça (3x3 görnüşinde) toparlaýyn ýaryşlar geçirildi. “A” toparynda çykyş edýän erkekler ýygyndy toparymyz 18-nji maýda şowsyz badalga alandan soň, Türkiýäniň toparyndan (21:13) hem-de Pakistanyň toparyndan (19:12) ynamly ýeňiş gazandy. Bu ýagdaý türkmen türgenlerini ýaryşlaryň jemleýji tapgyryna çykardy. Onda toparlaryň 8-si bolup, olar aýlaw ulgamy arkaly ýeňijini we baýrak eýelerini kesgitlär.
Zenanlar düzümi hem Alžiriň ýygyndy toparyny ýeňmegi (15:10) netijesinde final tapgyryna çykmagy başardy.
20-nji maýda IV Yslam raýdaşlyk oýunlarynyň maksatnamasynda uşu boýunça ýaryşlar başlanýar. Bu ugurda Türkmenistana gadymy söweş sungatynyň ussatlarynyň bäşisi wekilçilik edýär.


text:
16 Ağustos 2015 Pazar
Putinden Asada Harby Uçarlar
Russiýanyň resmi habarlar gullugy Sputnik Siriýa 6 sany MIG-31 görnüşli harby uçarlaryň berilendigini mälim etdi
Sputnik tarapyndan berilen habarlara görä harby uçarlar Siriýanyň paýtagty Damaskdaky Mezze howa menziline gondy.
Ýokary derejeli tutujy uçar diýip bilinýän MIG-31-ler özleriniň gowylandyrylan radarlary bilen 200 kilometrlik meýdany gözegçilik edip bilýär.
Esasy wezipesi ýokary derejede tutujy gözegçiligini amala aşyrmak we hüjümleriň öňüni almak bolan MIG-31-ler dünýäniň iň çalt uçaýan uçarlarynyň biridir.
Russiýa 2007-nji ýylda Siriýa 8 sany MIG-31 harby uçary satmagy kabul eden hem bolsa Ysraýylyň basyşy bilen ylalaşykdan ýüz öwüripdi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Salam hormatly lukman! Ruhy sustupeslik nähili alamatlar bilen geçip biler? Jogabyňyza sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn.
Soltanmyrat.
Hormatly Soltanmyrat!
Durmuşda dürli sebäplere görä ýüze çykyp biljek ruhy sustupeslik ýa-da gamgynlylyk ýagdaýlary dürli alamatlar bilen häsiýetlendirilip, olaryň ýüze çykyş derejesi adamynyň nerw ulgamynyň ýagdaýyna, onuň häsiýetine, dürli durmuş ahwalatlaryna bolan garaýşyna, durmuş ýörelgelerine juda bagly bolup durýandyr. Adamda ruhy gamgynlylyk hemme töwerekdäki hadysalara bolan biparhlylygyň döremegi, ukynyň bozulmagy, keýpsizlik, öz peýdasyzlygyňy duýmak, ünsüňi jemläp bilmezlik, işdäniň kesilmegi, kähalatlarda özüňe kast etme pikirleriniň döremegi ýaly alamatlar bilen ýüze çykyp bilýändir. Ruhy gamgynlylygyň ýüze çykyş görnüşleri we alamatlar toplumy barada doly maglumaty saýtymyzda ýerleşdirilen "Gam kölüne batmaň siz..." atly makaladan okap bilersiňiz.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
24 Temmuz 2015 Cuma
Bilelikdäki Türkmen-Tatar Iş Toparynyň Mejlisi
Paýtagtymyzda Söwda-ykdysady, ylmy tehniki we medeni hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki türkmen-tatar iş toparynyň üçünji mejlisi geçirildi. Oňa Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň dürli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Mejlisiň gün tertibine uzakmöhletleýin esasda guralýan özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri girizildi. Şunuň bilen baglylykda, düýn Aşgabatda ikitaraplaýyn iş duşuşyklarynyň geçirilendigini, olaryň barşynda anyk pudaklarda türkmen-tatar hyzmatdaşlygynyň wajyp meseleleriniň ara alnyp maslahatlaşylandygyny bellemelidiris.
Nygtalyşy ýaly, Russiýa Federasiýasy bilen döwletara gatnaşyklarynyň çäklerinde üstünlikli ösdürilýän Türkmenistanyň we Tatarystanyň arasyndaky gatnaşyklar toplanan uly tejribä, şeýle hem taryhyň dowamynda emele gelen aragatnaşyklara, türkmen we tatar halklarynyň medeni hem-de ruhy umumylygyna esaslanýan netijeli hyzmatdaşlygyň aýdyň mysaly bolup durýar. Soňky ýyllarda däp bolan dostlukly türkmen-tatar hyzmatdaşlygyna kuwwatly itergi berildi hem-de ol täze many-mazmun bilen baýlaşdyryldy. Türkmenistanyň we Tatarystan Respublikasynyň Baştutanlarynyň yzygiderli duşuşyklary, şeýle hem dürli derejedäki duşuşyklar bu hyzmatdaşlygyň has-da ilerledilmegine ýardam edýär.
Şunda özara gatnaşyklaryň köpugurly kuwwatyndan netijeli peýdalanmaga aýratyn ähmiýet berilýär. Munuň özi iki tarapyň hem bähbitlerine laýyk gelýär. Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2008-nji ýylda Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasyna bolan saparynyň çäklerinde gol çekilen degişli hökümetara Ylalaşygy köp ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek üçin esas boldy. Soňky ýyllarda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň kadalaşdyryjy-hukuk binýadynyň üsti türkmen-tatar gatnaşyklaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga we diwersifikasiýalaşdyrmaga gönükdirilen beýleki möhüm resminamalaryň birnäçesi bilen ýetirildi. Olaryň hatarynda Türkmenistanyň we Tatarystanyň Söwda-senagat edaralarynyň arasynda hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşyk hem-de Balkanabat we Almetýewsk şäherleriniň arasynda hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşyk bar. Bu resminamalara Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Prezidentiniň geçen ýylyň aprel aýynda ýurdumyza bolan resmi saparynyň çäklerinde geçirilen ikitaraplaýyn gepleşikleriň netijeleri boýunça gol çekildi.
Mejlisiň barşynda söwda-ykdysady ulgamda hyzmatdaşlygyň geljegi, däp bolan işewür gatnaşyklary ösdürmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu ýerde Türkmenistanyň we Tatarystanyň esasy kompaniýalarynyň – “KamAZ” maşyngurluşyk kärhanasynyň, “Tatneft” we “Kazanskiý wertolýotnyý zawod” açyk paýdarlar jemgyýetleriniň we beýleki kärhanalarynyň arasyndaky köpýyllyk hyzmatdaşlygy mysal görkezmek bolar. Mälim bolşy ýaly, 2008-nji ýyldan bäri Aşgabatda “KamAZ-yň” söwda we okuw-hyzmat ediş merkezi hereket edýär. Bütin dünýäde meşhur bu zawodyň awtoulag tehnikasy ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda netijeli işleýär. Bu tehnikalar ýurdumyzda özlerini iň gowy tarapdan görkezdi. Hyzmatdaşlygyň ýene-de bir geljegi uly ugry uçar gurluşygy bilen baglanyşyklydyr.
Bellenilişi ýaly, ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan, senagat ulgamyny diwersifikasiýaşdyrmaga, degişli düzümi düýpli döwrebaplaşdyrmaga, ýokary tehnologiýalary ornaşdyrmaga hem-de ylym bilen baglanyşykly önümçilikleri döretmäge gönükdirilen toplumlaýyn ykdysady özgertmeleri nazara almak bilen, hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikler açylýar. Bu babatda ähli ulgamlarda, şol sanda maşyngurluşyk, nebit çykarmak, nebiti gaýtadan işlemek we nebitgazhimiýa ulgamlarynda türkmen-tatar hyzmatdaşlyk üçin uly mümkinçilikler bar. Gurluşyk we gurluşyk serişdeleri senagaty, energetika, ulag, dokma pudagy, azyk senagaty, oba hojalygy, işewürlik we telekeçilik düzümleriniň ugry boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklary pugtalandyrmak netijeli hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň we Tatarystanyň bazarlarynda türkmen hem-de tatar önüm öndürijileriniň önümlerini mundan beýläk-de ilerletmek we olaryň görnüşlerini giňeltmek meselesi barada durlup geçildi.
Şeýle hem Tatarystanyň işewür toparlarynyň geljegi uly türkmen bazarynda eýeleýän ornuny giňeltmäge hem-de bilelikdäki täze taslamalary durmuşa geçirmäge gatnaşmaga çalyşýandygy tassyklanyldy.
Mejlise gatnaşyjylar gumanitar ulgamda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de höweslendirmegiň ähmiýetini nygtap, Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Ylymlar akademiýalarynyň arasynda ýokary hünär bilimi we ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak ugry boýunça netijeli gatnaşyklary giňeltmegiň wajypdygyny bellediler. Saglygy goraýyş, lukmançylyk ylmy we tejribesi ulgamynda özara gatnaşyklaryň hem-de tejribe alyşmagyň geljegi uludygy nygtaldy.
Şunuň bilen birlikde, medeniýet ulgamynda hyzmatdaşlygyň okgunly ösýändigi, iki doganlyk halkyň baý taryhy-medeni mirasyny wagyz etmekde oňyn netijeleriň gazanylýandygy aýdyldy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda hem-de Tatarystan Respublikasynda guralýan halkara festiwallaryna we beýleki döredijilik forumyna gatnaşmagyň hasabyna däp bolan gatnaşyklary çuňlaşdyrmagyň we giňeltmegiň wajypdygy bellenildi. Duşuşygyň barşynda Türkmenistanda Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Medeniýet günlerini we Tatarystanda Türkmenistanyň Medeniýet günlerini guramagyň mümkinçiliklerine garaldy. Şeýle medeni çäreleriň 2012-nji ýylyň aprel aýynda Aşgabat şäherinde we 2014-nji ýylyň noýabr aýynda Kazan şäherinde geçirilendigini ýatlatmalydyrys. Bu giň möçberli çäreler ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň taryhyna aýdyň sahypalary ýazdy.
Medeniýet ulgamynda Türkmenistan we Tatarystan halkara guramalarynyň çäklerinde, şol sanda TÜRKSOÝ-yň çäklerinde hem işjeň gatnaşyk edýärler. Şunuň bilen baglylykda, TÜRKSOÝ-yň çözgüdi bilen şu ýyl Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmeginiň çuňňur manysynyň bardygyny bellemelidiris. 2014-nji ýylda bu hormatly wezipäni Tatarystan Respublikasynyň paýtagty Kazan şäheri ýerine ýetiripdi.
Mejlisiň gün tertibine şeýle hem sport ulgamynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri girizildi. Türkmenistanda we Tatarystanda bu ulgamy ösdürmäge aýratyn üns berilýär. 2017-nji ýylda Aşgabatda halkara möçberindäki möhüm sport wakasynyň – Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň ähmiýetini has-da artdyrýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan iri sport forumlaryny guramakda we geçirmekde uly tejribe toplan Tatarystan Respublikasy bilen özara bähbitli gatnaşyklary pugtalandyrmaga gyzyklanma bildirýär. Mälim bolşy ýaly, 2013-nji ýylda Tatarystanyň paýtagtynda Bütindünýä tomusky uniwersiada, geçen ýyl gylyçlaşmak boýunça dünýä çempionaty geçirildi, şu ýyl bolsa Kazan şäheri sportuň suw görnüşleri boýunça dünýä çempionatyny kabul edýär.
Türkmen-tatar iş toparynyň agzalary syýahatçylyk ulgamynda özara gatnaşyklar üçin oňat mümkinçilikleriň bardygyny belläp, Türkmenistanyň we Tatarystanyň degişli düzümleriniň arasynda ysnyşykly gatnaşyklary ýola goýmagyň wajypdygyny nygtadylar.
Mejlisiň ahyrynda oňa gatnaşyjylar hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny anyklaşdyrmaga we degişli meseleleriň ählisi boýunça sazlaşykly çözgütleri tapmaga mümkinçilik berýän yzygiderli duşuşyklaryň we gepleşikleriň ähmiýetini nygtap, taraplaryň ähli ugurlar boýunça özara bähbitli gatnaşyklary has-da ösdürmäge taýýardygyny tassykladylar.
Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň wekiliýetiniň adyndan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Türkmenistanyň Hökümetiniň adyna myhmansöýerlik hem-de bilelikde üstünlikli işlemek babatda döredilen ajaýyp şertler üçin hoşallyk sözleri aýdyldy.
Mejlisiň netijeleri boýunça degişli Teswirnama gol çekildi. Onda gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklary iş ýüzünde durmuşa geçirmek we ägirt uly kuwwata eýe bolan doly möçberli gatnaşyklaryň geljegi babatda türkmen-tatar hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary beýan edildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
15 Ağustos 2015 Cumartesi
Taryhy-Medeni Miras—Milletiň Bahasyz Baýlygy
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar instituty tarapyndan neşir edilýän “Miras” ylmy köpçülikleýin žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy.
“Miras” žurnaly örän köp mowzukly bolmak bilen, onuň sahypalarynda ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň belli taryhçylarynyň, arheologlarynyň, etnograflarynyň, medeniýeti, dili we edebiýaty öwrenijileriň makalalary çap edilýär. Ylmy makalalarda gadymy we täze taryhy eýýamyň gazananlary, ýeten derejesi giňden beýan edilýär we daşary ýurtlarda alnyp barylýan ylmy işleriň netijeleri hakynda maglumatlar berilýär. Türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edilýän döwürleýin neşirde taryhy-medeni mirasy, gadymy golýazmalary gorap saklamak, taryhyň amaly meselelerini giňden wagyz etmek bilen baglanyşykly mowzuklara aýratyn ähmiýet berilýär. Şeýle hem žurnalda ylmyň we milli hem-de dünýä edebiýatynyň ösüşine sadamly goşant goşan taryhy şahslar barada gürrüň berilýär.
Žurnalyň 2015-nji ýyldaky ikinji sanynda edebi ýadygärlikleriň barlaglary, milli taryhy-medeni mirasy goramagyň hukuk esaslary, türkmenleriň dünýäniň halklary bilen köpasyrlyk gatnaşyklary, Gadymy Merwiň taryhy, halk döredijiligini ösdürmegiň çäklerinde Magtymguly Pyragynyň döredijiligi barada giňişleýin makalalar ýerleşdirildi. Onda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzda giňden bellenilýän şanly seneler we baýramçylyklar mynasybetli tutuş halkymyza iberen gutlaglary ýerleşdirilipdir. Şeýle hem žurnalda ýurdumyzyň jemgyýetçilik, ylmy we medeni durmuşyna degişli wakalara syn berilýär.
Täjigistanyň Ylymlar akademiýasynyň Dil, edebiýat, gündogary öwreniş we ýazuw mirasy institutynyň baş ylmy işgäri, filologiýa ylymlarynyň kandidaty Fazýullo Boboýowiň Abunasr Utbiniň “Döwletiň sütüniniň taryhy” atly ýyl ýazgylarynyň stilistik we edebi aýratynlyklary” bilen baglanyşykly makalasy žurnalyň başynda ýerleşdirilipdir. Makalanyň awtory Х asyryň ahyrlarynyň ХI asyryň başlarynyň belli taryhçysy we şahyry Utbiniň ylmy işlerini seljerýär. Bellenilişi ýaly, Utbiniň kapiýalaşdyrylan kyssa bilen ýazylan işi “umuman alnanda Orta Aziýanyň medeniýetniň we edebiýatynyň hem-de türkmen halkynyň kemala gelmeginiň taryhy boýunça iň gymmatly çeşme hasaplanýar we ol birnäçe şahsy gözegçilikleriň hem-de resminamalaryň we maglumatlaryň köpdügi bilen häsiýetlenýär. Beýik taryhçy, hemmetaraplaýyn bilimi bolan dilçi we ylahyýetçi ymam Muhammad ibn Jarir at-Tabariniň “Döwletiň sütüniniň taryhy” atly işinde hijri senesi boýunça şol döwürde bolup geçen wakalar sene tertibinde beýan edilýär. Bu eseriň mazmunyna, onuň neşiriniň taryhyna we terjimelerine syn bermek bilen, täjik alymy edebi ýadygärligiň çuňňur öwrenilmeginiň zerurdygyny nygtaýar. Hünärmenleriň baş maksady bu taryhy çeşmeleriň sene aýratynlyklaryny öwrenmek bilen bir hatarda onuň edebi stilistiki aýratynlyklaryny ýüze çykarmakdan ybaratdyr.
Žurnalyň “Açyşlar we täze işläp düzmeler” bölüminde ýurdumyzyň alymlarynyň türkmen halkynyň taryhy we medeni mirasyny gorap saklamak meselelerine we bu işiň hukuk ulgamyna bagyşlanan makalalary ýerleşdirilipdir. Onuň awtorlary Türkmenistanda döredilen we medeniýet ulgamyna goldaw bermäge gönükdirilen kanunçylyk binýadynyň halkara hukuk kadalaryna laýyk gelýändigini, onuň milli kanunçylygymyzyň halkara-hukuk namalarynyň talabyny özünde jemleýändigini, şeýlelikde türkmen halkynyň medeni-taryhy mirasynyň ähmiýetiniň dünýä derejesinde ykrar edilmegini şertlendirýändigini belleýärler. Biziň ýudumyda we halkara derejesinde türkmen halkynyň taryhy-medeni mirasyny gorap saklamak, öwrenmek hem-de ony dünýä ýüzünde wagyz etmek boýunça alnyp barylýan işleri giňden beýan etmek bilen, alymlar bu möhüm işe mundan beýläk-de toplumlaýyn esasda çemeleşmegiň, şol sanda ulgamyň kanunçylyk taýdan üpjün edilmegine gönükdirilen kadalaşdyryjy-hukuk binýadynyň kämilleşdirilmeginiň zerurdygyny belleýärler.
Kazan uniwersitetiniň at gazanan professory, dil-edebiýat ylymlarynyň doktory Hatip Minnegulowyň türkmen we tatar halklarynyň köpasyrlyk gatnaşyklaryna bagyşlanan makalasy žurnalyň bu bölümini dowam edýär. Makalanyň awtorynyň belleýşi ýaly, aradaşlyga garamazdan, biziň halklarymyzyň taryhy ykbaly umumy ýa-da meňzeş bolupdyr. Türkmenleriň hem, tatarlaryň hem etniki taýdan kemala gelmeginde gelip çykyşy taýdan Altaý, Sibir, Merkezi Aziýa bilen bagly bolan ägirt uly türki gatlak örän möhüm orun eýeleýär. Tatar alymy bu çaklamany edebi çeşmelere esaslanmak arkaly doganlyk halklaryň gadymy we häzirkizaman gatnaşyklarynyň maglumatlary arkaly berkidýär.
“Medeniýetleriň, halklaryň we siwilizasiýalaryň özara gatnaşyklary” bölüminde Kurgan-Týubeniň döwlet uniwersitetiniň prorektory—fizika-matematika ylymlaryň doktory we taryhy ylmylarynyň kandidaty Abdulhaý Kamilowyň “Akademiýa” we “akademiki ylymlar” düşünjeleriniň gelip çykyşynyň taryhy” atly makalasy ýerleşdirilipdir. Makalada gadymy döwürlerden biziň günlerimize çenli bolan döwürde akademiýanyň döreýiş taryhy we emele gelşi hakynda gyzykly maglumatlar getirilýär. Şunuň bilen baglylykda, orta asyrlar musulman Gündogaryna aýratyn ähmiýet berilýär. Çünki, alymyň belleýşi ýaly, bu döwür ylmyň taryhynda, tutuşlygyna alnanda bolsa, akademiki ylmyň taryhynda az öwrenilen tapgyr bolup durýar. Şeýle hem makalada orta asyr musulman dünýäsiniň alymlarynyň işi, olaryň ylmyň, aýratyn-da tebigy ylymlaryň ösüşine goşandy hakynda gürrüň berilýär.
Žurnal bütin dünýä taryhynda Gadymy Merwiň ornuna we ähmiýetine bagyşlanan barlaglary çap etmegi dowam edýär. 2015-nji ýylda Mary şäheriniň türki dürýäsiniň medeni paýtagty diýlip ykrar edilmeginiň çäklerinde şu ýyl Maryda geçirilýän çäreleri, ylmy forumlary nazara alanyňda bu mowzuk has-da wajypdyr. Awtor Merwiň seljuklar eýýamynda gülläp ösen döwrüne, has takygy Soltan Sanjaryň hökümdarlyk eden ýyllaryna aýratyn ünsi çekýär. Ylmy barlaglar örän baý taryhy çeşmelere esaslanýar. Bu bolsa okyjylara Gadymy Merwiň umumadamzat ösüşine goşan goşandynyň möçberlerine göz ýetirmäge mümkinçilik berýär. Türkmen alymy Ýazgylyç Orazgylyjowyň “Gadymy Merw beýik seljuklar zamanynda” atly ylmy makalasynda Merwiň gadymy galalarynyň çuňňur öwrenilmeginiň, onuň çuňluklarynda we medeni gatlaklarynda bar bolan syrlaryň açylmagynyň uly geljeginiň bardygyny belleýär.
Žurnalyň täze sanynyň başky sahabynda görnükli orta asyr türkmen alymy Şemseddin Merweziniň heýkeliniň suratynyň ýerleşdirilmeginde özboluşly many bar. ХI asyryň ahyrynda ХII asyryň başlarynda ýaşan we döreden şöhratly astronom döwründe ylmyň we medeniýetiň merkezi diýlip ykrar edilen Merw şäheriniň eteginde doglupdyr hem-de bütin ömrüne Soltan Sanjaryň köşgünde gulluk edipdir.
Halkara okyjylar köpçüligi üçin niýetlenen “Miras” žurnaly Magtymguly Pyragynyň ýaşan döwrüne degişli ylmy-barlaglaryň netijeleri, onuň döredijilik mirasy hakyndaky makalalar toplumyny yzygiderli çap edýär. Çünki türkmen halkynyň beýik ogluna, onuň pelsepewi garaýyşlaryna, ynsanperwerlik ýörelgelerine, şahyrana döredijilerine bolan dünýä derejesindäki gyzyklanmalar peselmeýär. Şunuň bilen baglylykda, Al-Horezmi adyndaky Ürgenç döwlet uniwersitetiniň özbek edebiýaty kafedrasynyň dosenti dil-edebiýat ylymlarynyň kandidaty Sanat Saryýewiň “Magtymgulynyň şygyrýeti we özbek halk bagşylarynyň döredijiligi” atly makalasy ýerleşdirilipdir. Makalanyň awtory Magtymgulynyň döredijiliginiň esasynda ýazuw edebiýatynyň we halk döredijiliginiň özara baglanyşygyny we özara täsirini belleýär. Özbek halk bagşylary “Görogly” eposyndan dilden-dile geçip gelýän şahalaryny we elýazma nusgalaryny aýdym edip aýdýarlar.
“Ylmy we medeni durmuş habarlary” bölümi “Miras” žurnalynyň nobatdaky sanynyň jemini jemleýär. Onda şu ýylyň ikinji çärýeginde Türkmenistanyň jemgyýetçilik, ylmy we medeni durmuşyna degişli wakalar toplumy barada gürrüň berilýär. Bölümde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ylym we medeniýet ulgamlarynda yzygiderli durmuşa geçirýän we halkara hyzmatdaşlyk ugruny nazarlaýan hem-de tutuş dünýäde biziň ýurdumyzyň abraýynyň pugtalanmagyna gönükdirilen durmuş ulgamyna degişli syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändigi giňden beýan edilýär. Bu bölümde Türkmenistanyň Bitaraplyk we Parahatçylyk hem-de türkmen döwletiniň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli ýaýbaňlandyrylan çärelere we olaryň taýýarlygyna aýratyn ähmiýet berilýär.
Döwürleýin neşiriň täze sany köp sanly suratlar bilen bezelipdir. Olar “Mras” žurnalynyň makalalarynyň täsirligini artdyrýar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Akina (Owganystan Yslam Respublikasy) täze demir ýolunyň işe girizilmegine bagyşlanyp, «Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesi: birinji tapgyr. Türkmenistan XXI asyryň geoykdysady kartasynda » atly suratlar bilen bezelen ýörite neşir çap edildi.
Kitapça Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe biziň ýurdumyzyň demir ýol ulgamynyň üstünliklerine, has takygy, ägirt uly iki yklymyň -Ýewropanyň hem-de Aziýanyň iki bölegini birikdirýän halkara
ulag–aragatnaşyk ulgamynyň möhüm bölegi bolmaly Aziýa geçelgesiniň birinji tapgyrynyň işe girizilmegine bagyşlanypdyr.
Türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edilen bu neşir hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ulag strategiýasyna, bu ulgamda amala aşyrylýan milli maksatnamalaryň hem-de iri taslamalaryň netijelerine, olaryň ýurduň ykdysady kuwwatyny ösdürmäge edýän oňyn täsirine, onuň çäkleriniň güýçli depginler bilen ösdürilmegine hem-de dünýä aragatnaşyk ulgamyna goşulmagyna giňişleýin syny okyjylaryň dykgatyna hödürlenýär.
Kitapçada Atamyrat-Ymamnazar-Akina demir ýoluna uly orun berlipdir. Neşirde bu ýoluň taryhy , tehniki häsiýetnamalary we maglumatlary, onuň ulanylmaga berilmeginden garaşylýan netijeler hem-de onuň beýleki halkara ýollaryna birikdirilmeginiň bähbitleri barada maglumatlar getirilýär. Maglumatlar ýol we onuň desgalary barada aýdyň düşünje berýän fotosuratlar bilen bilelikde berlipdir.
Atamyrat-Ymamnazar-Akina demir ýol böleginiň gurluşygy Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrliginiň düzümleri tarapyndan amala aşyryldy. Ençeme kilometr bolan bu demir ýoluň gurluşygyny amala aşyrmak üçin köp tagalla edilip, uly serişdeler goýberildi. Bu demir ýolunyň ugrunda demir ýol menzilleri, uzynlygy 363 metre we 256 metre barabar bolan demir ýol köprüleriniň ikisi, düzüm binalary, lokomotiw deposy, ätiýaçlyk, gapdal we petik ýollar enjamlaşdyryldy.
Türkmen demir ýol gurluşykçylarynyň häzirki zaman tehnikalary we enjamlary bilen üpjün edilmegi, işleriň göwnejaý guralmagy bu uly taslamanyň işleriniň alnyp barlyşyny üzül-kesil çaltlandyrmaga mümkinçilik berdi.
«Ymamnazar» gümrük nokadyndan ýükleriň yzy üzülmän geçmegi Türkmenistan bilen Owganystany ykdysady taýdan mäkäm baglanyşdyrjak bu ýoluň zerurlygyny hem-de kuwwatyny tassyklaýar. Türkmenistandan nebit önümleri, suwuklandyrylan gaz, karbamid, sement, däne, buýan köki, tehniki uglerod, pagta ýagy, saryja goýnuň ýüňi we beýlekiler eksport edilýär. Bulardan başga-da bu ýerden ynsanperwer we beýleki ýükleriň iri bölekleri üstaşyr geçirilýär. Türkmenistana getirilýän harytlar hökmünde esasan Owganystandan üstaşyr geçirilýän sitrus we beýleki miweler hasaba alynýar. Soňra azyk önümleriniň köp görnüşleri biziň ýurdumyzyň çäkleriniň üsti bilen sebitiň ýanaşyk döwletlerine we Ýewropa ugradylýar.
Demir ýolunyň açylmagy bilen ýurtlaryň arasynda haryt dolanyşygy ep-esli ýokarlanar. Aziýa demir ýol geçelgesiniň türkmen bölegi bilen bir wagtda «Ymamnazar» gümrük nokadynda nebit önümlerini kabul etmek, saklamak we ýüklemek hem düşürmek boýunça terminalyň işe girizilmegi hem muňa ýardam eder.
Atamyrat-Ymamnazar-Akina demir ýoly öz gezeginde Hytaýyň demir ýol ulgamynyň şahalaryna çykyp, onuň üsti bilen Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň tiz ösýän döwletlerine baryp ýetjek Aziýa halkara ulag geçelgesiniň ilkinji bölegi bolup durýar.
Dünýä söwdasynyň ýarysyndan hem köpüsiniň Aziýa-Ýuwaş umman sebitinde jemlenip, dünýä ykdysadyýetiniň bu ýere barha içgin aralaşýandygy bilen baglanyşykly bütindünýä meýiller hem muňa ýardam berýär. Dogrudanam, Ýewropada hem senagat önümçiliginiň mundan beýläkki ösüşini dünýäniň beýleki sebitlerine, birinji nobatda, Aziýa, şol sanda senagat kärhanalaryny Aziýa ýurtlaryna çykarmak arkaly, eksport edilmegi bilen baglanyşdyrýarlar. Netijede, önümçilik tehnologiýasynda ulagyň ähmiýeti artýar. Şu sebäpli hem halkara ýük gatnawynyň üzül-kesil artmagyna garaşylýar.
Özüniň geografiýa babatynda amatly ýerleşmegi netijesinde Türkmenistan diňe bir Aziýa bazarlaryna däl-de, ýokary bäsleşikli Ýewropa bazarlaryna çykmagy hem göz öňünde tutup biler. Ýurduň ulag düzümleriniň yklymara aragatnaşyk ulgamlaryna, diňe bir ýerüsti gatnaw boýunça däl-de, howa we deňiz ýollary boýunça goşulyşmagy oňa şeýle mümkinçilik berdi. Şu günler Aşgabatda geçýän Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahat hem bu derwaýys meselä bagyşlanýar.
Maslahatda bellenilişi ýaly, oňat mümkinçilikleri bolan, tehnika, ekologiýa we hukuk babatynda anyk syýasata eýerýän, bilelikde hereket etmek babatynda ylalaşylyp ýaýbaňlandyrylan ýeke-täk ulag ulgamy, geosyýasy ýagdaýa täsir etmäge ukyply bolup, onuň ýurduň ösüşiniň milli strategiýasynyň ykdysady bölekleri bilen mäkäm baglanyşygyny kesgitleýär.
Täze neşiriň maglumatlary hem-de synlary Türkmenistanyň soňky ýyllarda ulag toplumynyň kuwwatynyň ösüşini, üstaşyr mümkinçilikleriniň giňelişini sanlar arkaly görkezýän statistika hasaplamalary bilen berkidipdir.
Üstaşyr geçirmegiň düýp mazmuny ulag hyzmatlaryny eksport etmek bolup durýar. Eksporty birnäçe esse artdyrmak Türkmenistanyň Prezidentiniň durmuş-ykdysady özgertmeleriniň esasy ugrydyr. Häzirki wagtda köpsanly bilermenler Aziýa bilen Ýewropanyň arasyndaky söwdanyň iň güýçli bazar boljakdygy hem-de onda öz aragatnaşyk ulgamlaryna sebitara ýük gatnawyny çekmegi başaran ýurtlaryň uly bähbit görjekdikleri barada pikirleri aýdýarlar.
Bu babatda hormatly Prezidentimiziň ulag syýasatynyň maksady, ýurdumyzyň geografiki ýerleşişiniň artykmaçlygyndan hem-de Ýewropa bilen Aziýanyň aralygynda üstaşyr köpri hökmünde ulag infrastrukturasynyň kuwwatyny doly derejede peýdalanmakdan ybaratdyr.
Kitapçanyň aýry-aýry baplary demir ýol ulgamyny döwrebaplaşdyrmak we hünärmenler bilen üpjün etmek maksatlaryna, onuň ösüşiniň öňdebaryjy hereketleriniň maksatnamalaryna bagyşlanypdyr.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň ulag ulgamynyň batly depginler bilen ösdürilmelidigini nygtaýar. Çünki bu ulgam ykdysadyýetiň we durmuş ulgamlarynyň beýleki pudaklarynyň öňüni çekip, täzeçil ösüşlere giň ýol açmalydyr.
Ýurduň ulag toplumynyň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin bäsdeşlige ukyplylygy ýokarlandyrmak, hyzmatlaryň hilini gowulandyrmak, ulaglaryň içerki, eksport we import hem-de üstaşyr gatnaw ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak, bu ulgamda maýa goýum ýagdaýlaryny gowulandyrmak meselelerine gönükdirilen çäreleri durmuşa geçirmek dowam etdiriler.
Şunlukda iri ulag toplumlaryny, multimodal logistik merkezleri, maglumat pudaklaryny hem-de çäkli-önümçilik ulgamlaryny gurmak boýunça gurluşyklaryň taslamalaryny amala aşyrmak bilen baglanyşykly infrastruktura babatdaky täsir wajyp ähmiýete eýe bolar.
Şeýle ulgamlaryň we merkezleriň üsti bilen Türkmenistanyň dünýä ulag giňişligine doly goşulyşmagy we ýurduň üstaşyr kuwwatyny peýdalanmagyň amala aşyrylmagy, ulag hyzmatlaryny eksport etmegiň milli ykdysadyýetiň iri girdejili çeşmesine öwrülmegi durmuşa geçiriler.
Şeýle hem bu maksatlary amala aşyrmak üçin ýurdumyzyň ulag ulgamynyň çykdajy derejesi, howpsuzlygy, hyzmatlaryň ekologiýa derejesi we hili, harytlaryň öz wagtynda hem-de tiz eltilmegi babatda bäsleşmäge ukyply derejä çykarmak üçin çäreler işläp düzülýär.
Sebit hem-de yklymara ulag düzümine goşulan netijeli logistiki ulgamy döretmek üçin, Türkmenistanyň çäklerinde ammar, gümrük, iberiş we beýleki hyzmatlaryň giň görnüşlerini hödürleýän ýüki gaýtadan işleýän terminallaryň ulgamyny emele getirmek göz öňünde tutulýar.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählumumy abadançylygyň we gülläp ösüşiň bähbidine sebitde we yklymda ýeke-täk ulag we söwda giňişligini döretmäge gönükdirilen başlangyçlary hem ýurdumyzyň içeri we daşary syýasatynyň ugurlarynda demir ýol ulagyny
ösdürmegiň aýratyn uly ähmiýete eýedigini tassyklaýar.
Maksim Papanowyň fotokollažy
***
Şu gün Awtomobil ulaglary ministrliginde “Türkmenistanyň ulag ulgamy durnukly ösüş ýolunda” atly kitabyň tanyşdyrylyşy boldy. BMG-niň howandarlygynda geçirilýän Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahatyň geçýän günlerinde çapdan çykan bu kitap ýurdumyzyň ykdysady ösüşi boýunça, onuň geografiki we infrastruktura mümkinçilikleri, tehniki we tehnologiki kuwwaty barada giň maglumatlary özünde jemleýär. Onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň durnukly ösüşiniň diwersifikasiýa meseleleri, daşary ykdysady ugurlar we esasy daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen söwda-ykdysady babatda hyzmatdaşlyk etmegiň meseleleri şöhlelendirilýär.
Tanyşdyrylyşa gatnaşanlaryň nygtaýşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ulag ulgamyny dünýä hojalyk gatnaşyklarynyň durnuklylygyna we deňagramlylygyna gönüden-göni täsir edýän dünýä ykdysadyýetiniň esasy ugurlarynyň biri we ählumumy durnukly ösüşiň aýrylmaz bölegi hökmünde görkezýär. Türkmenistan bu ugurda, şol sanda BMG we beýleki abraýly halkara guramalary bilen özara gatnaşyklary ýola goýmak meselelerinde işjeň orny eýeleýär we daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde iri infrastruktura taslamalaryny öňe sürmek hem-de amala aşyrmak arkaly sebit we yklymara derejede garyşyk, köp şahaly ulag ulgamyny döretmäge uly goşant goşýar.
Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň ýanyndaky Strategik meýilnamalaşdyryş we ykdysady ösüş institutynyň we Awtomobil ulaglary ministrliginiň hünärmenleriniň bilelikde neşir eden bu kitapçasynda ýurdumyzyň iri halkara we sebit deňiz, derýa, awtomobil, demir ýoly we howa ýollaryna çykmagy üçin toplumlaýyn ulgamy döretmegiň ugurlary görkezilipdir. Olaryň netijeli goşulyşmaklary we Demirgazyk-Günorta, Günbatar-Gündogar ugurlarynyň çatrygynda ýerleşýän biziň ýurdumyzyň geografiki ýerleşişiniň aýratynlyklaryny hasaba almak bilen, olaryň her haýsynyň artykmaçlygy ylmy esasda kesgitlenipdir.
Kitapçada ýurdumyzyň umumy ulag düzümlerinde welaýatlaryň ösüşiniň wajyplygy görkezilýär, onuň batly depginler bilen ösmegine we düzüm taýdan özgermegine umumy häsiýetnama berlipdr. Neşirde ýurdumyzyň awtomobil, demir ýol, howa we deňiz ulaglarynyň we ulag toplumynyň beýleki pudaklarynyň orny, ähmiýeti we ösüşiniň mümkinçilikleri barada giň maglumatlar ýygnalypdyr hem-de onda Türkmenistanda garyşyk ýük gatnawlaryny ösdürmegiň depginleri görkezilýär.


text:
Hormatly halkara sergisine gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar, eziz myhmanlar!
Sizi Aşgabat şäherinde geçirilýän «Saglyk — 2015» atly halkara sergisiniň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
«Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllyk şanly baýramyna hem-de Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe bagyşlanan bu halkara sergisi öňdebaryjy usullary, innowasiýa taslamalaryny amaly lukmançylyga ornaşdyrmak we özleşdirmek babatda halkara hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de giňeltmäge, şeýle hem bu ugurdaky ýokary ösüşlere badalga bermäge uly mümkinçilikleri döredýär.
Ösüşleriň ýoly bilen ynamly öňe barýan berkarar döwletimizde saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge we döwrebaplaşdyrmaga gönükdirilen syýasat hem-de köpugurlaýyn özgertmeler toplumlaýyn milli maksatnamalar esasynda üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu ugurda giň gerimli işleriň alnyp barylmagy, iň täze lukmançylyk tehnologiýalarynyň we ylmyň gazananlarynyň durmuşa ornaşdyrylmagy, ilkinji nobatda, halkyň saglygyny düýpli gowulandyrmaga, adam ömrüniň dowamlylygyny uzaltmaga, ýokary derejedäki saglygy goraýyş edaralarynyň gurluş düzümini we kuwwatlylygyny kämilleşdirmäge ýardam berýär.
Gadyrly dostlar!
Ýurdumyzda milli we halkara tejribesi esasynda saglygy goraýyş we derman senagaty pudagyny dünýä ölçeglerine laýyk getirmek, keselleriň öňüni almak we olary ýok etmek, lukmançylygyň beýleki ugurlary boýunça bilelikdäki möhüm taslamalaryň, maksatnamalaryň tutuş toplumyny üstünlikli durmuşa geçirmek ugrunda hem giň gerimli işler alnyp barylýar. Biz Birleşen Milletler Guramasynyň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, Ilat Gaznasy, Çagalar Gaznasy, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebiti boýunça edarasy, şol sanda Germaniýanyň, dünýäniň beýleki ösen döwletleriniň halkara lukmançylyk we ylmy-barlag merkezleri bilen köpugurly gatnaşyklary giňeltmäge aýratyn uly ähmiýet berýäris.
Häzirki döwürde ýurdumyzda lukmançylygyň dürli ugurlary boýunça keselleriň öňüni almagyň, anyklamagyň we bejermegiň, keselleriň ýaýramagynyň öňüni almagy üpjün etmegiň ylmy usullary, iýmit önümleriniň howpsuzlygynyň we hiliniň üpjün edilmeginiň hukuk, guramaçylyk we ykdysady esaslary işlenip taýýarlandy hem-de olar häzirki döwürde lukmançylyk tejribesine giňden ornaşdyrylýar. Bu ugurda derman senagatynyň täze ugurlary, howpsuz, ýokary hilli, bäsleşige ukyply, ekologiýa taýdan arassa ýerli çig mallardan derman hem-de beýleki saglygy goraýyş serişdeleriniň önümçiligi ýola goýuldy. Ýurdumyzyň tebigy mümkinçiliklerini ylmy taýdan öwrenmek, bejeriş-mineral suwlaryny, himiki elementleri, tebigy minerallary, duzly suwy, bejeriş we wulkan palçyklaryny senagat taýdan özleşdirmek boýunça işler kämilleşdirilýär.
Biziň milli saglygy goraýyş ulgamyny özgertmek boýunça alyp barýan syýasatymyzyň hem-de bu ugurda gazanýan üstünliklerimiziň dünýä bileleşigi tarapyndan doly goldanylýandygyny hem-de ykrar edilýändigini Türkmenistanda drakunkulýoz, poliomiýelit, gyzzyrma, gyzamyk we gyzylja keselleriniň ýokdugy, unuň demir we foliý turşusy bilen, duzuň ýod bilen baýlaşdyrylandygy hakyndaky resminamalar hem aýdyň görkezýär. Durmuşa geçirilýän saglyk syýasatymyzy halkara bileleşiginiň doly goldaýandygy hem-de saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek boýunça iri möçberli meýilnamalarymyzy amala aşyrmakda netijeli goldaw bermäge taýýardygy bizi örän guwandyrýar.
Hormatly halkara sergisine we ylmy maslahatyna gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar, eziz myhmanlar!
Sizi «Saglyk — 2015» atly halkara sergisiniň açylmagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň her biriňize berk jan saglyk, uzak ömür, egsilmez bagt, ynsan saglygyny goramak ýaly asylly işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Mount Rushmore (Maunt Raşmor)
“Mount-Rushmore” (Maunt Raşmor) milli memorialy, ABŞ-nyň Günorta Dakota ştatynyň Keystone (Kiýstoun) diýen ýeriniň ýanynda ýerleşýän Mount-Rushmore’yň granit ýüzünde çapylyp ýasalan heýkeldir. Daniýa asylly amerikan bolan Gutzon Borglum we onuň ogly Lincoln Borglum tarapyndan oýulyp ýasalan we beýikligi 18 m bolan bu heýkel ABŞ-nyň öňki prezidentleriniň ýüzlerini şekillendirýär. Olar (çepden saga): George Washington (Jorj Waşington), Thomas Jefferson (Tomas Jeferson), Theodore Roosevelt (Teodor Ruzwelt) we Abraham Lincoln (Abraam Linkoln). Bu memorialyň tutýan umumy meýdany 5.17 km2 bolup, ol deňiz derejesinden 1745 m beýiklikde ýerleşýär.
Ilkibaşda, günorta Dakotanyň taryhçysy bolan Doane Robinson (Doun Robinson) ştatyň syýahatçylygyny ösdürmek maksady bilen günorta Dakotanyň Black Hills (Bläk Hils) diýen ýerinde meşhur adamlaryň şekillerini oýup ýasamaly diýen pikirini öňe sürýär. Ol ilki bilen Iňňeleriň şekillerini ýasamak isledi, ýöne Gutzon Borglum granityň pes hili üçin hem-de daş gurşawy goraýjylaryň garşy çykmaklary sebäpli bu pikiri ret edýär. Olar sebitdäki iň beýik dag bolan Mount-Rushmore’y onuň üstüne iň köp wagtlap gün şöhleleriniň düşýänligi sebäpli saýlapdyrlar. Borglum, heýkeller milli äheňde bolmaly diýen netijä gelip, şekilleri çapylyp ýasaljak dört prezidenti saýlady. Memorialyň gurluşygy 1927-nji ýylda başlap, ondaky prezidentleriň ýüzleri 1934-1939 ýyllar aralygy çapylyp ýasaldy. Gutzon Borglum 1941-nji ýylda ýogalandan soň, gurluşygy onuň ogly Lincoln Borglum dowam etdirdi. Aslynda prezidentler kelle bilen bil aralygyndaky ýeri şekillendirmelidi, ýöne pul ýetmezçiligi sebäpli 1941-nji ýylyň oktýabr aýynda gurluşyk şol durşuna togtadyldy.
ABŞ-nyň Milli parklarynyň gullugy, 1933-nji ýylda, gurluşyk entäk dowam edip duran wagty memorialy öz gözegçiliginiň astyna alyp, şu güne çenli ony dolandyrmaga dowam edýär. Bu ýer her ýyl iki milliona golaý syýahatçyny kabul edýär.
Wikipedia-dan alnyp terjime edildi


text:
Aziada-2017
“Sagdynlyk we ruhubelentlik” ýylynyň iri taryhy wakalarynyň biri boljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça ᴠ Aziýa oýunlarynyň ak mermerli paýtagtymyz Aşgabat şäherinde geçirilmegine görülýän taýýarlyk işleri uly badalga alýar. Aziada oýunlary sportyň 21 görnüşi boýunça geçirilip, oňa Aziýa we Okeaniýa ýurtlarynyň 62-sinden türgenler gatnaşarlar. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça ᴠ Aziýa oýunlarynda öň bar bolan sport görnüşleriniň 19-syndan başga-da türkmen milli göreşi we atly konkur görnüşleri ýaryş meýilnamasyna goşuldy. Özüne çekiji batyrgaýlygy, wepadarlygy, çalasynlygy bilen oýunlaryň okgunlylygyny dünýä ýaýjak türkmeniň Alabaý iti “Aziada-2017”-niň Tumary hökmünde saýlanylyp alyndy. Bu iri halkara oýunlaryň resmi keşbinde türkmen halkymyzyň nesilden-nesle geçip gelýän özboluşly däp-dessurlaryny, milli gymmatlyklaryny dünýä ýaýýan, Beýik Ýüpek ýoly boýunça geçirilýän gaýybana syýahat şekillendirilen. Türkmenistan döwletimiziň dünýäde parahatçylygy, asudalygy, hoşniýetli goňşuçylygy, dostlugy, şeýle hem sportuň ornuny berkitmek ýörelgelerini öňe sürýänliginden ugur alnyp, Hormatly Prezidentimiz tarapyndan “Sagdynlyk, ruhubelentlik, dostluk” “Aziada-2017” oýunlarynyň şygary hökmünde tassyklanyldy.
Güneşli Diýarymyzyň paýtagty Aşgabat şäherinde geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça ᴠ Aziýa oýunlary ýurdumyzyň halkara giňişligindäki abraýynyň has-da berkemegine, sporty ösdürmek boýunça alnyp barylýan çärelere uly itergi berer.
TDUmaksat


text:
Halkara umman instituty Hazarýaka ýurtlarynyň hünärmenleri üçin Aşgabatda okuw geçirýär
Türkmen paýtagtynda “Deňiz giňişligini meýilnamalaşdyrmak” atly 5 günlük okuw geçirilýär, ony Halkara umman instituty (International Ocean Institute - IOI) Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňziniň meseleleri boýunça Döwlet kärhanasy bilen bilelikde guraýar.
Ähli Hazarýaka döwletleriniň hünärmenleri, ýurdumyzyň deňiz giňişliklerini we kenarýaka çäklerini meýilnamalaşdyrmak we dolandyrmak hem-de daşky gurşawy goramak ulgamynda tebigy serişdeler, balyk hojalygy, syýahatçylyk, ulag, deňiz serişdelerini işläp taýýarlamak, şeýle hem Hazar deňzinde pudagara utgaşdyrmak işleri bilen meşgullanýan ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleri okuwlaryň diňleýjileri boldular.
Okuwa gatnaşyjylar bu okuwyň tejribe babatynda uly ähmiýetini nygtadylar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Hazar deňziniň meseleleri boýunça halkara hyzmatdaşlygyny hemmetaraplaýyn goldaýandygy üçin aýratyn hoşallyk beýan edildi. Okuwyň ýokary guramaçylyk derejesi bellenildi, onuň dowamynda möhüm wezipeler hem-de sebitiň durnukly ösüşiniň meseleleri ara alnyp maslahatlaşylýar.
“Deňiz giňişligini meýilnamalaşdyrmak” atly interaktiw okuwy Durnukly ösüş we Hazar deňzini dolandyrmak boýunça bilim maksatnamasynyň çäklerinde geçirilýär we deňiz hem-de kenarýaka zolaklaryň meýilnamalaşdyrylmagyna ekoulgamlaýyn çemeleşmek esaslarynda guralandyr, ol iş ýüzündäki wezipeleri öz içine alýar. Sebitleýin taslama Azerbaýjan, Eýran, Gazagystan, Russiýa we Türkmenistan gatnaşýar.
Bu okuw deňiz we kenarýaka ekoulgamlaryna düşünmek bilen baglanyşykly deňiz giňişligini meýilnamalaşdyrmakda iş usullarynyň gowulandyrylmagyna gönükdirilendir. Kenarýaka zolaklarynda we deňizde iş geçirilende dürli edaralaryň bähbitleriniň utgaşdyrylmagynyň zerurlygyna diňleýjileriň aýratyn ünsi çekildi. Okuwyň wezipeleri seljermek işleriniň kämilleşdirmekden, gepleşikleri alyp barmagyň, bu mesele boýunça jemagat öňünde çykyş etmegiň “tehnologiýalaryny” özleşdirmekden ybaratdyr.