text:
Erkek ujydy şol bir wagtyň özünde peşew çykaryjy we jyns agzalaryň bölüp çykarýan suwuklyklaryny geçiriji agzanyň wezipesini ýerine ýetirýär. Erkek adamlaryň jyns agzalaryndan bölünip çykmalar diýlende lukmançylykda, peşewden daşgary çykýan suwuklyklar göz öňüne tutulýar. Degişli barlaglar netijesinde ujytdan çykýan suwuklygyň mukdary, düzümi, reňki arkaly jynsy agzalaryň işleýşi we näsazlyklary hakynda möhüm maglumatlar edinmek mümkindir.
Jyns agzadan bölünip çykmalaryň sebapleri
Jynsy gyjynma netijesinde peşew geçiriji kanalda (uretrada) ýerleşýän kuperow mäzleriniň işjeňligi bilen ujydyň içiniň çygjarmasy hem-de ondan birnäçe damja suwuklygyň çykmagy adaty ýagdaýlara degişlidir. Şeýle hem jynsy gatnaşykdan soň we ukuda şeýtany bolma (pollýusiýa) sebäpli spermanyň akmagy kadaly ýagdaýdyr. Jyns agzasyndan erksiz bölünip çykmalaryň beýleki ähli görnüşleri näsazlyk hasaplanýar.
Bölünip çykmalaryň iň ýygy sebäbi hem zyýanly ýokançlyklaryň täsir etmegidir. Bakteriýalar, kömelekler, wiruslar tohumlyklara, jyns mäzlerine, peşew geçiriji ýollara aralaşyp dürli gaýraüzülmelere getirip bilýärler. Peşew edilende, jynsy gyjynmada agyry, awuşama düýgynyň ýüze çykmagy, başga wagtlarda ak-sarymtyl ýa-da sary-ýaşylymtyl reňkli bölünip çykmalaryň syn edilmegi jyns agzalaryna zyýanly ýokançlyklaryň aralaşandygynyň esasy alamatlarydyr.
Bölünip çykmalar öz gelip çykyşy boýunça hem tapawutlandyrylýar:
► Uretroragiýa – peşew geçiriji kanaldan peşew gelmeden başga wagt ganyň gelmegi bolup, peşew geçiriji ýollaryň şikeslenmeginiň ýa-da ondaky howply täze döremäniň alamatydyr.
► Prostatoreýa – erkeklik jyns mäziniň işläp çykarýan suwuklygynyň peşew ýa-da täret etmeden soň ujytdan biraz nem görnüşde bölünip çykmagy kadaly hasaplanýandyr. Olardan başga wagt döreýän bölünip çykmalar tohum geçiriji ýollaryň alawlama hadysasy sebäpli çeýeligini ýitirmegi netijesinde ýüze çykýar. Prostatoreýa dowamly prostatitiň esasy alamatlarynyň biri hasaplanýar. Şeýle-de, erkeklik jyns mäziniň işjeňliginiň ýokarlanmagy bilen hem bu mäziň işläp çykarýan suwuklygy bölünip çykyp bilýär. Suwuklygyň mikroskopiki seljermesinde lesitin dänejikleri, amiloid jisimjikleri görlüp, onda spermatozoidler ýokdyr.
► Spermatoreýa – jynsy gyjynma bolmazdan, peşew ýa-da täret edilýän wagty uretradan ak-sarymtyl suwuklygyň (spermanyň) bölünip çykmagy bolup, tohum haltajygynyň we tohum geçiriji kanalyň alawlama ýagdaýlarynda yüze çykýar. Mikroskopiki seljermede spermatozoidler görülýär Üznüksiz spermatoreýa oňurga ýiliginiň näsazlyklarynda hem ýüze çykyp bilýändir.
► Gemospermiýa – adaty jynsy gyjynma wagtynda gelýän spermada ganyň görülmegi hem adamyny birahat edýän ýagdaýlaryň biridir. Ýokarda agzalan alamatlar bolmazdan, gemospermiýa öz başyna howply näsazlyk hasaplanmaýar. Bu sebäp bilen lukmana ýüz tutulan ýagdaýynda näsaga gözegçilik edilýär. Öz-özünden geçmän gaýtalanan hem-de agyryly duýgularyň dörän ýagdaýlarynda gemospermiýanyň sebäbini anyklamaga çalyşmalydyr. Peşewde gan bolman, diňe spermada gan görülýän halatynda, sebäbi jyns agzalaryň ýagdaýyndan gözlemelidir. Jyns ýollarynyň şikeslenmegi, jyns mäzleriniň gan aýlanyş näsazlyklary, gany suwuklandyryjy dermanlaryň kabul edilmegi, peşew çykaryş kanalynda lukmançylyk enjamlary bilen geçirilen käbir anyklaýyş çäreleri (uretroskopiýa, sistoskopiýa) ganly spermanyň döremeginiň sebäbi bolup biler.
Maslahatlar we bejergi çäreleri
Ýokançlyklaryň täsiri bilen döreýän bölünip çykmalaryň bejergisi degişli derman serişdeleri bilen geçirilýär. Bejerginiň netijeli bolmagy üçin bölünip çykýan suwuklygyň barlagy geçirilmelidir we kesele sebäp bolan ýokançlyk anyklanandan soň, netijä görä derman serişdesiniň görnüşi we mukdary lukman tarapyndan bellenilmelidir. Şeýle hem, bu ýokançlyklaryň döredýän keselleriniň jynsy gatnaşyk arkaly geçýän ýokanç kesellerdigini bellemek zerurdyr. Näsagyň başga biri bilen jynsy gatnaşykda bolmagy netijesinde, sag adama hem keseli ýokuşdyrma howpy ýokarlanýandyr. Kesel wagtynda bejerilmedik ýagdaýynda erkek adamda bolşy ýaly, zenanda hem jynsy agzalaryň dürli keselleri, şol sanda önelgesizligiň ýüze çykmagyna şert döräp bilýändir.
Erkek adamlaryň jyns agzalaryndan bölünip çykmalaryň esasy sebäbi jynsy gatnaşyk arkaly ýokuşýan ýokançlyklardyr. Bütündünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň maglumatyna görä, her ýyl 590 mln. adam jynsy gatnaşyk arkaly ýokuşýan dört keseliň biri bilen keselleýär: hlamidioz, sözenek (gonoreýa), merezýel (sifilis) we trihomoniaz. Bu keselleriň alamatlarynyň her adamda dürli wagtda we tapawutly ýagdaýda ýüze çykyp bilýändigi sebäpli, goragsyz we birden köp adam bilen jynsy gatnaşykda bolýanlar keseliň esasy ýaýradyjylary bolup durýarlar. Wagtynda bejerilmedik halatynda kesel ötüşip, erkeklerde hem, zenanlarda hem önelgesizlik ýaly howply gaýraüzülmeleriň sebäbi bolup bilýär. Jyns agzadan bölünip çykmalaryň bejergisinde lukman bu ýokançlyklara güman edip, laboratoriýa barlagy geçirmek mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýynda alamatlaryň häsiýetine görä, dürli ýokançlyklaryň garşysyna, toplumlaýyn, giň gerimli antibiotik serişdelerinden düzülen bejergini belläp biler.
Ýaşlukman.
P.S. Jyns gatnaşygy arkaly geçýän keseller barada has giňişleýin maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Sözenek keseliniň alamatlary we kliniki görnüşleri", "Merezýel keseli", "Hlamidioz", "Weneriki keseller: Trihomoniaz" atly makalalar bilen tanyşmaklygyňyzy maslahat berýäris.
Teswirlemeler
lukman suwuklugun bolnup cykmasynyn onuni almak ucin antibiotik dermanyn haysysyny almaly gayrat edip jogap yazyn
Suwuklygyň näme sebäpden çykýandygyna göz ýetirip, şoňa görä derman bellenmeli. Nädogry antibiotiki serişdeleriň ulanylmagy jemgyyýetde antibiotiki dermanlara garşylyk görkezýän bakteriýalaryň köpelmegine sebäp bolýandygyny unutmalyň.
Salam lukman men tiz tizden bugsugyan hemde elimi yuwamda yada suw dokulse hem bugsugasym gelyar
Urolog lukmanyna görüniň. Belki oňurga ýilik ýa da sempatiki ulgam bilen baglanyşykly näsazlyk hem bolup biler.
Lukman, jyns gatnashygynda prizirwotiw ulanylandygyna garamazdan hem kesel gecip bilyarmi?
Jynsy gatnaşyk ýoly bilen geçýän kesellerden özüňi we maşgalaňy goramagyň ylmy taýdan iň netijeli usuly diňe biri bilen jynsy gatnaşyk saklamakdyr. Prezirwatiw ulanylanda hem 1-2% kesel geçmek ähtimallygy bar.
haysy lukmanyn yanyna baryp yuz tutsa bolar shu yagdaylar yuze chykanda ?!
Urolog erkek doktory
Dölde ganyň bolmagynyň sebäpleri ýokardaky makalada hem bellenilip geçilen.Sizde dörän ýagdaýda, barlaglar netijesinde anyk sebäp kesgitlenmelidir.
lukman eger wirusyn usti bilen gecen bolsa ona nahili derman serisdesi gerek gayrat edip mana derman almalydygny yazyp iberayin
Mekan,lukman siziň ýagdaýyňyzy görmän,öwrenmän,bejergi berip,derman ýazyp bilemezä.Gowy maslahat:golaýyňyzdaky hassahana ýüz tutsaňyz oňat bolar,internetde anyk zat aýtmak kyn.
"Wirusyň üsti bilen geçen" diýip Siz nämäni göz öňüne tutýarsyňyz? Jyns agzalarynyň wirusly zeperlenmelerinimi? Soragyňyzy aýdyňlaşdyryp, bar bolan alamatlary beýan etmegiňizi haýyş edýärin.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Gyrgyzystanyň oppozision toparlarynyň aýtmagyna görä, ýurtda korrupsiýanyň giňden ýaýranlygyna hem-de garaşsyz media garşy basyş edilýänligine garşy tutuş ýurtda hökümete garşy protest aksiýasy gurnalar.
Öňki Daşary işler ministri we oppozision lideri Roza Otenbaýyewa Frans Press habar agentligine beren interwýusynda oppozision toparlaryň koalisiýasy diýlip hasaplanýan “Halkyň Betüwi Hereketi” atly toparyň 7-nji aprelden başlap demonstrasiýalara başlajakdygyny aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, hökümet oppozision toparlaryň korrupsiýany aradan aýyrmak we media has köp azatlyk bermek barada edýän talaplarynyň hiç birini ýerine ýetirmedi.
Otanbaýyewa Gyrgyzystanyň prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň garyndaşlarynyň hökümetiň esasy orunlaryny eýeläp oturanlygyny belläp, oppozisiýa hem-de söz azatlygyna garşy hüjümleriň dowam etdirilýänligini öňe sürdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kremliň garşydaşy Alekseý Nawalnyý suduň özüni öý tussaglygynda saklamak baradaky buýrugyna boýun bolmajagyny aýdýar.
Sud onuň şertli tussaglygy 30-njy dekabrda güýjüne girýänçä öýünde oturmalydygyny aýtdy.
Nawalnynyň aklawçysy Wadim Kobzew öz müşderisiniň öý tussaglygy höküminiň garşysyna şikaýat arzasyny ýazdy. Ol özleriniň bu hökümi bikanun we esassyz diýip hasaplaýandyklaryny aýdýar.
Nawalnyý fewraldan bäri öý tussaglygynda boldy. Sud ony we dogany Olegi syýasy äheňli we galplaşdyrylan iş esasynda günäli tapdy hem-de onuň hökümden etjek şikaýaty boýunça karar çykýança öýde oturmalydygyny aýtdy.
Kobzew şertli tussaglyk hökümini çykaryp, şol bir wagtda öý tussaglygynyň buýrulmagynyň gaty geňdigini aýtdy. Ol bu buýrugyň Nawalnynyň hökümete garşy protestlere gatnaşmagynyň öňüni almak üçin berlendigini aýdýar.


text:
Ökde balerina Stephanie Kurlow sahnada çykyş edeninden soň özüni ýazgarýan hatlar alýandygyny aýdýar.
14 ýaşyndaky awstraliýaly balerina beýleki balerinalardan düýpgöter tapawutly, ýagny ol sahna hijaply çykýar. Özüni ýazgarýanlara gulak asmaýan Stephanie Kurlowa, özüniň ilkinji hijaply balerina höküminde taryhda at galdyrmagyny arzuw edýär.
"Musulman bolmagym meni tapawutly görnüşde tans etmäge iterýär. Yslam - päkdir we men özümi şeýle ýagdaýda Alla has ýakyn duýýaryn" diýip, ol CNN bilen geçiren gürrüňdeşliginde aýdypdyr.
Sidneýiň golaýynda kemala gelen Kurlow, 2 ýaşyndan bäri balet bilen meşgullanýar. Ol hemişe uly balet sahnalaryna çykyp, çykyş etmegiň arzuwyndadyr.
Kurlow 9 ýaşyna gadam basanda onuň maşgalasy ähli agzalary bilen yslam dinine geçipdir. Onuň awstraliýaly ejesi, ors kakasy we iki dogany gurhan okamaga we günde hem bäş wagt hem namazy berjaý etmäge başlapdyrlar.
Ondan soň Stephanie bir salym balede gatnamagy goýupdyr. Ýöne bu ýagdaý gaty uzaga çekmändir. Ol, balet sahnasyny küýsäpdir. Ahyrynda dine görä etegi uzyn we hijaply balerina eginbaşyny geýen Stephanie hepdede 30 sagat balet bilen meşgullanmaga başlapdyr. Ol "Üç ýylda ýokary derejelere eýe boldum" diýip, buýsanç bilen belläpdir.
Dini ynanjyny ýa-da hijabyny öz sungat ösüşine päsgelçilik hasaplamaýan ol gyz, gaýtam özüni ussat balerinalar ýaly yhlas bilen sungatyň çuňluklaryna aralaşmaga doly taýýar hasaplaýar.
Ol asly hytaýly bolan awstraliýaly balerina Li Junhinden ylham alýar. Stephanie: "Li hem tanymal balerina bolmak üçin gaty köp päsgelçiliklere we kynçylyklara döz gelmeli bolupdyr" diýýär. Onuň aýtmagyna görä, hut şeýle sebäpden LaunchGood "fandreyzing" tagalla kampanýasyny başladypdyr. Bu tagalla kampaniýasynyň maksady, onuň sungat tälimini almagyna we wagty gelende hem bir gün ähli dinlere açyk bolan bir akademiýa döretmegine kömek etmegi göz öňünde tutýar.
Stephanie hem özi ýaly ýaş musulman gyzlara ylham çeşmesi bolmak isleýär. "Kiçijik musulman gyzjagazlar, özüni hijaply ýagdaýda has tapawutly we owadan duýmak isleýändiklerini aýdýarlar" diýip, ol höwes bilen gürrüň berýär.
Stephanie, sosial ulgamlar we elektronik hat salgylarynyň üsti bilen has köp goldaw alýandygyny aýan edipdir.
"Meniň pikrime görä, balerinalaryň şeýle agzybirlikde goldaw bermegi gowulygyň alamatydyr. Köwüşlerimiziň içinde aýaklarymyz agyrsa-da biz hiç haçan çekýän agrymyzy özgelere ýaňzytmaýarys" diýip, ýaş balerina Stephanie Kurlow gürrüň beripdir.


text:
Salam lukman! Meni aşgazan we öt agyrylary biynjalyk edýär. Köplenç ýüregim hem bulanyp, başym hem aýlanýar. Şeýle-de, içim hem suw ýaly geçip başlady. Damja görnüşli sanjym alsam, biraz ýagdaýym gowulanýar, ýöne biraz wagtdan ýene hemme zat gaýtalanýar. Bu nämedenkä? Maňa siziň maslahatyňyz gerek.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň arz edýän alamatlaryňyza esaslanyp, iýmit siňdiriş ulgamynyň utgaşykly bozulmasynyň bardygyny çaklamak bolýar. Megerem, aşgazanyň we öt haltanyň işiniň bozulmalary, iýmit siňdirişi üpjün edýän fermentleriň ýetmezçiligine getiripdir. Şol sebäpden içegelerde hem iýmit siňdiriş bozulyp, täretiň suwuk halda, kadasyz bolmagyna getirendir. Beýle ýagdaýlar aşgazanasty mäziň, aşgazanyň, içegäniň alawlama keselleri üçin mahsusdyr. Hemme güman etmeleri aradan aýryp, dogry kesel kesgidini bellemek üçin, Size gastroenterolog-lukmanyň barlagyndan geçme peýdaly bolardy.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ABŞ-nyň mediasy 25-nji iýulda irden Florida şäheriniň gejeki klubunda bolan ok atyşyk zerarly iki adam wepat bolandygyny we 13 adamyň ýaralanandygyny habar berdiler.
NBC telewideniýesiniň WBBH ýerli bölüminiň habar bermegine görä, polisiýa ok atyşygyň ýetginjekler üçin çäräniň geçirilen ýeri bolan “Club Blu” atly ýerde ýüze çykandygyny aýdypdyr.
Käbir maglumatlarda wepat bolanlardan biriniň 14 ýaşly oglandygy habar berildi.
Ok atyşygy amala aşyrmakda güman edilýänler we bu ýagdaýyň döremeginiň sebäpleri barada maglumat berilmedi.


text:
Pakistanyň Waşingtondaky ilçisi öz wezipesinden çekildi. Pakistanyň güýçli harbylaryna kontrollyk üçin Birleşen Ştatlardan kömek sorap edilen haýyşda onuň eliniň bolandygy güman edilýär.
Ilçi Husain Hakkaniniň prezident Asif Ali Zardara hat ýazyp, özüniň wezipesinden çekilmegini teklip edendigini ýagdaýdan habarly bir pakistanly diplomat 17-nji noýabrda Azatlyk Radiosy bilen gürrüňde tassyklapdy.
Goşun işgärleri we aňtaw gulluklary tarapyndan sorag edilensoň, onuň wezipeden çekilmek baradaky teklibi 22-nji noýabrda kabul edilipdir.
Hakkaniniň geçen hepdäniň soňunda Yslamabada çagyrylmagyna sebäp bolan zat pakistan-amerikan biznesmeni Mansoor Ijaz tarapyndan öten hepde ile ýetirilen bir memorandum. Ijaz bu memorandumy özüne ibereniň Hakkanidigini, şonuň görkezmesi boýunça hem ony özüniň Birleşen Ştatlaryň şol wagtky ýokary harby ýolbaşçysy Admiral Maýkl Mallene gowşurandygyny aýdýar.
Aýdylyşyna görä, Birleşen Ştatlar “Al-Kaýdanyň” öňki başlygy Osama bin Ladeni maý aýynyň başlarynda Pakistanda öldürenden az wagt soň iberilen bu diplomatik dokumentde Mallenden, harbylaryň ýurdy öz ellerine geçirmeginiň öňüni almak üçin, "göni ara goşulmagy" soralýar.
Onda şeýle hem goşun başlygy General Aşfak Perwez Kaýani Yslamabatdaky graždan hökümetini agdarmak üçin pitne gurýanlykda aýyplanýar. Memorandumda Waşingtonyň eden bu kömegi üçin Yslamabatda Birleşen Ştatlara dostlukly bir “täze howpsuzlyk toparyny” ornatmaga goldaw bermek wada edilýär.
Bu diplomatik dokumenti jemgyýetçilige ýetiren söwdagär Ijaz ony Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardariniň hut özüniň tassyklandygyny aýdyp, Hakkaniniň özüni arkaýynlaşdyrandygyny aýdýar.
Şeýle bir memorandumyň bardygyny Pakistan hökümeti ilki inkär etdi. Muny Malleniň sözçüsi hem ozal inkär edipdi. Ýöne ol soňra Mallene bu memorandumyň gelendigini, ýöne admiralyň ynamdar däl diýip, oňa ähmiýet bermändigini aýtdy.
“Memogeýt”
55 ýaşly Hakkani bu işde özüniň eliniň asla bolmandygyny aýdyp, wezipeden çekilmegi teklip etdi. Ol muny hem bu jedelli gürrüňleri soňlap, özüniň agyr zähmet siňdiren demokratik hökümetiniň ilerlemegi üçin edýändigini aýtdy.
Premýer ministr Ýousuf Raza Gilaniniň býurosy tarapyndan çykarylan bir beýannamada "ýaraşykly derejede" derňew geçirilip, "adalatly we obýektiwlik bilen" alnyp baryljakdygy aýdylýar. Ýöne Hakkaniniň wezipeden çekilmegi Pakistanyň graždan hökümetine ýeten zyýany çäklendirip bilermi – ol belli däl.
Pakistanda mediada "memogeýt" diýip atlandyrylýan bu krizisiň graždan hökümeti bilen harbylaryň arasynda ozaldan bar bolan dartgynlylyk oduny ölçermegi mümkin. Ýurt öz soňky taryhynda ençeme gezek harby döwlet agdarylyşygynyň şaýady boldy.
Skandal Zardariniň bu memorandumdan habary barmy diýen soragy oýarmak bilen prezidentiň özüni-de şübhe astyna salýar. Goşunyň tarapyny çalýan media bu diplomatik dokumenti "dönükçilikli" diýip häsiýetlendirýär.
Waşingtonda Ak Tam bu hadysany pakistanyň "öz içki meselesi" diýip suratlandyrdy. Ýöne ol Hakkanini "gaty ýakyn ýaran" diýip öwdi.
Öňki žurnalist, Pakistanyň üç premýer-ministrine geňeşçi bolan Hakkanini Obamanyň administrasiýasy gaty sylaýardy. Ol öz ýurdunyň Amerika bilen gatnaşygynyň möhümdigini hemişe nygtap gelipdi.
22-nji noýabrda Birleşen Ştatlaryň Milli Howpsuzlyk geňeşçisiniň orunbasary Ben Rhodes şeýle diýdi: "Biz Hakkani bilen bitiren işlerimize ýokary baha berýäris. Ýöne şol bir wagtyň özünde-de Pakistanyň indiki ilçisi bilen-de, kim hem bolsa, işläp biljekdigimize şübhe edemzok".
Yslamabadyň Birleşen Ştatlardaky täze wekili wezipesine Şerri Rehman bellendi. Ol mundan Pakistanyň Maglumat ministri wezipesini eýeläpdi.


text:
NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçleriň berýän maglumatyna görä, “Al-Kaýda” bilen baglanyşygy bolan Özbegistanyň Yslam Hereketiniň (ÖYH) uly komandiri ýaranlygyň esgerleri tarapyndan Owganystanyň demirgazyk günbatarynda öldürilipdir.
Howpsuzlyk kömegi boýunça halkara güýçleriniň (ISAF) sişenbe güni ýaýradan beýanatynda Owganystanyň ýörite goşunynyň we NATO-nyň esgerleriniň Magtym Nusraty we ÖYH-niň söweşijilerini duşenbe güni öldürendikleri aýdylýar. Ol Owganystanyň demirgazyk welaýatlarynda owgan we ýaranlygyň harbylaryna garşy hüjümlere ýolbaşçylyk edenlikde, şeýle hem Owganystanyň parlament agzasyny öldürmekligi planlaşdyranlykda aýyplanypdy.
ÖYH-niň Özbegistanda, Täjigistanda, Gyrgyzystanda we Owganystanda aktiw iş alyp barýanlygy aýdylýar. Bu toparyň liderleri Merkezi Aziýada Yslam Halifatlygyny döretmekligi maksat edinýändiklerini yglan edipdiler.


text:
Orsýetiň günortasynda ýerleşýän Wolgograd şäheriniň demirýol wokzalynda bomba partlady. Azyndan 15 adamyň wepat bolandygy we ençeme adamyň ýaralanandygy barada habar berildi. Başda heläk bolanlaryň sany 18 adam diýilip habar berilipdi.
Orsýetiň Terrora garşy komitetiniň ýekşenbe güni atmagyna görä, partlama öz janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylypdyr. Regional resmileriň aýtmagyna görä, öz janyndan geçen zenan Wolgogradyň esasy demirýol stansiýasynyň girelgesinde duran metaly anyklaýan detektoryň golaýynda öz ýanyndaky partlaýjy gurallary işledipdir.
Wolgograd regionynyň Saglyk departamenti onlarça adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Bu hüjüm 2014-nji ýylyň fewral aýynda Soçide boljak olimpik oýunlarynyň öňüsyrasynda terrorçylygyň güýçlenmegi bilen bagly howatyrlanmalary artdyrdy.
Hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alan bolmady. 2013-nji ýylyň başynda çeçen gozgalaňçysy Doku Umarow Soçi oýunlarynda hüjüm etmek barada haýbat atypdy.


text:
Şu gün Owganystanyň Gerat welaýatynyň Türkmenistan bilen serhedine golaý ýerdäki Turgunly obasynda Türkmenistandan gaýdyp barýan bir maşynyň partlanandygy barada maglumat alyndy.
Bu wakanyň bolan ýerine golaý ýerde ýaşaýan we özüni Reňgin aga diýip tanadan bir ýerli ildeşimiz bu partlamada bir türkmenistanly, iki eýranly we ýene-de bir owganystanly raýatyň ýaralanandygyny habar berdi.
Ýerli synçylar pult arkaly amala aşarylan bu partlamanyň şol ýol bilen Türkmenistandan gaýdyp gelmeli Owganystanynyň Suw we Energetika ministriniň wezipesini ýerine ýetiriji Ysmaýyl Hanyň janyna kast etmek üçin amala aşyrylandygyny öňe sürýärler.
Ýöne bu nyşana alnan maşynda Ysmaýyl Han ýok eken. Partlamada ýaralanan türkmenistanly raýatyň kimdigi barada häzirlikçe anyk maglumat almak başartmady.


text:
Polisiýa awstraliýaly bir saglyk işgäriniň, Siriýadan ýurduna meýletin dolanyp geleninden soň, «Yslam döwleti» diýilýän jeňçi topara goldaw bermekde aýyplanandygyny aýdýar.
39 ýaşyndaky Adam Brukman, yslam dinini kabul eden awstraliýaly, 26-njy iýulda Melburnda gysga sud diňlenişigine getirildi.
Brukman 21-nji iýulda meýletin türk resmilerine tabyn boldy we 24-nji iýulda Awstraliýa geldi diýip, Awstraliýanyň federal polisiýasy aýdýar.
Ol bile-göre terror guramasyna goldaw bermekde aýyplanýar.
Bäş çaganyň atasy bolan Brukman Siriýa ynsanperwerçilik missiýasy bilen gidendigini, emma ýaralanyp, “Yslam döwleti» jeňçi toparyna goşulmaga mejbur bolandygyny aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni Bangladeşin paýtagty Dhakanyň golaýynda musulmanlaryň iň bir uly dini festiwalyna 3 million töweregi adam ýygnandy.
Dhaka şäheriniň golaýyndaky Turag derýasynyň kenarasynda üç günüň dowamynda geçirilýän bu dini dessur “Biswa Ijtema” diýlip atlandyrylýar.
Bu dini çäre ilkinji gezek 1966-njy ýylda ýola goýlupdy. Şondan bäri ol Saud Arabystanynda geçirilýän haj zyýaratyndan soň öz ululygy boýunça musulmanlaryň ikinji uly dini çäresine öwrüldi.
Onuň maksady doga-dilegleriň üsti bilen parahatçylyga we özara düşünişmeklige ýardam etmeklikden ybarat.


text:
Pakistanyň ýokary derejeli resmisi söweşijiler tarapyndan ýurduň Peşawar şäherindäki mekdebe amala aşyrylan hüjümde 104 adamyň, şol sanda 84 çaganyň öldürilendigini habar berýär.
Bu barada ýurduň harbylary tarapyndan dolandyrylýan mekdebe ýaragly adamlar girip, mekdepde ok atyşyklaryň we partlamalaryň sesi eşidilenden birnäçe sagat soň, welaýatyň baş ministri Perwez Hattak mälim etdi.
Hattak “Birleşdirilen harby keselhanasynda” 60 çemesi, “Lady Reading” keselhanasynda 24 adamyň ölüsiniň bardygyny habar berdi. Şeýle-de, ol hüjümde ýene şonça adamyň ýaralanandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Hökümet we keselhana resmileriniň beren başlangyç maglumatynda hüjümde 20 çemesi adamyň ölendigi mälim edilipdi.


text:
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Freedom House”, ýagny “Azatlyk Öýi” guramasy ýakynda hökümete degişli bolmadyk guramalary goldamak boýunça halkara konsorsiumy yglan etdi.
Guramanyň wekili Daniel Kalingaýret bu fonduň maksatlary barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Bu tutuş dünýäde iş alyp barýan we kyn ýagdaýa düşen graždan jemgyýetçilik guramalaryny goldamak boýunça döredilen global konsorsiumdyr. Meselem, haýsydyr bir hökümete degişli bolmadyk gurama graždanlaryň hak-hukugyny gorap çykyş edeni ýa-da hökümetiň özüni alyp barşyna gözegçilik edeni üçin basyş edilende we oňa haýbat atylan halatynda bu konsorsium şeýle toparlara ýardam bermegi maksat edinýär”.
Bu konsorsium barada “Freedom House” tarapyndan 1-nji iýulda çap edilen beýanatda aýdylmagyna görä, adam hukuklaryny goraýjy aktiwistlere edilýän basyşlar barha güýçlenýär we olaryň guramalaryna abanýan howp hem barha artýar. Guramanyň prezidenti Deýwid Kramere salgylanyp çap edilen şol beýanatda bu fonduň zerur bolan halatynda şeýle guramalara maliýe kömegini bermegi maksat edinýändigi aýdylýar.
Bu işi nähili amala aşyrmagy göz öňünde tutýarsyňyz diýlen soraga, Kalingaýret şeýle jogap berdi: “Biziň graždanlyk jemgyýetlere goldaw bermek boýunça iki dürli programmamyz bar, olardan biri juda praktik bolup, ol adatdan daşary ýagdaýa düşen guramalara derhal kömek etmegi göz öňünde tutýar, ýagny haçan-da olaryň enjamlary elinden alnan halatynda biz olara şol enjamlary gaýtadan satyn almaga kömek ederis, ýa-da haýsydyr bir guramanyň agzasy tussag edilse, biz tussag edilen aktiwistiň aklawçysynyň çykdajysyny tölemäge ýardam ederis”.
Kalingaýretiň aýtmagyna görä, konsorsiumyň başga bir programmasy bolsa kyn ýagdaýa düşen guramalary gorap çykyş etmekdir. Ýagny, şeýle kyn ýagdaýa düşen guramalary gorap çykyş etjek aktiwistlere daşary ýurtlarda ýerleşýän guramalara öz arzasyny ýetirmäge mümkinçilik döredilmäge synanyşylar.
Umuman aýdylanda, tutuş dünýäde hereket edýän guramalara kömekleşmegi maksat edinýän bu konsorsium, esasanam repressiw ýurtlarda hereket edýän guramalara has köp üns bermegi maksat edinýär. “Bu fonduň beýleki fondlardan tapawudy, onuň diňe bir hökümet tarapyndan däl, eýse halkara derejede goldanylmagy we oňa agza guramalaryň hem ençeme ýurdy öz içine almagydyr” diýip, Kalingaýret aýdýar.
Kalingaýretiň aýtmagyna görä, bu fond diňe bir däl, dünýäniň 12 ýurdy tarapyndan üpjün edilýär, olaryň arasynda Ýewropada, Amerikada, Aziýada, hat-da Afrikada ýerleşýän ýurtlar hem bar.


text:
Orsýetde milletçilik barha möwjeýär. Anna güni onlarça müň adam Moskwada geçirilýän ýörişe gatnaşdylar. Emma şu ýylky ýörişiň bir tapawutly ýeri bar, bu-da ýörişe “korrupsiýanyň barlyşyksyz söweşijisi” diýen ady alan, Orsýetiň umyt beriji oppozisiýa syýasatçylarynyň biri hökmünde tanalýan Alekseý Nawalnynyň gatnaşmagydyr.
Nawalnynyň häkimiýet başyndaky “Bütewi Orsýet” partiýasyna garşy alyp baran kampaniýasy liberal oppozisiýanyň goldawyny tapypdy. Emma Nawalnynyň milletçiler bilen ysnyşmagy öňki ýolundan dänme hökmünde kabul edildi.
Alekseý Nawalnyý Orsýetiň oppozisiýasynyň barha arşa galýan parlak ýyldyzy hökmünde giňden tanalýar. Emma onuň aç-açan milletçiler bilen ysnyşmagy köp liberallar üçin Nawalnyý bilen iş salyşmagyň howply bir oýun bolaýmagy baradaky howsalany döredýär.
Nawalnyý özüniň bloglarynyň üsti bilen ýokary derejedäki parahorluk barada ýazyp, “korrupsiýanyň barlyşyksyz söweşijisi” diýen ada hem mynasyp bolupdy. Ol anna güni onlarça müň milletçiniň gatnaşmagynda Moskwada geçirilen “Orsýetiň ýörişi” atly çärä gatnaşdy.
Nawalnynyň tarapdarlarynyň aýtmagyna görä, ol oppozisiýa hereketini ýaýbaňlandyrmak, oňa watançylyk toparlaryny goşmak, çepçileriň goldawyny sazlamak ýaly maksatlardan ugur alyp, şeýle çärelere gatnaşýar. Ýöne, nähilem bolsa, onuň bu ýörişe gatnaşmagy liberal oppozisiýada köpleriň nägileligine hem sebäp boldy.
Oppozisiýadaky “Ýabloko” partiýasynyň başlygy Sergeý Mitrohin bu barada şeýle diýdi:
—Bu milletçiligiň has ýumşak ýa-da has gowy görnüşiniň bardygy baradaky pikir-hyýaldan başga hiç bir zat däldir. Eger-de ýumşak milletçiler bir zadyň başyny başlasa, onuň esasy gatnaşyjylary şol bir faşistler bolmagyny dowam etdirýär. Ýumşak ýa-da milletçiligiň başga aýylganç akymlarynyň arasynda hiç bir düýpli parh ýok. Bärde hiç bir çäk ýok, bir tarap beýleki bir tarapy tirkege alýar.
Ýöne Nawalnyny goldaýan liberallar hem bar. “Ýežednewniý žurnal” atly internet neşirinde syýasy bilermen Ýuliýa Latynina käbir “töhmetçileriň” Nawalnynyň watançylygyny milletçilik bilen baglanyşdyrmagynyň özüni “haýrana goýandygyny” ýazdy.
Dawanyň jemi
Nawalnynyň töwereginde döreýän garşylyklar eýýäm köpden bäri gelýän jedeliň, ýagny Orsýetiň oppozisiýasyndaky liberal we milletçilik akymlarynyň ylalaşyp bilip-bilmejekdigi baradaky dawanyň jemidir. Milletçiligiň ýaýbaňlanmagy we barha gazaply häsiýete eýe bolmagy bu dawany şu ýyl has hem üns merkezinde goýdy.
Geçen ýylyň dekabrynda Kremliň diwarlarynyň golaýynda, Manež meýdançasynda bolan barlyşyksyz milletçileriň ýörişi bu ýagdaýlaryň habar beriş serişdelerinde has giňden beýan edilmegine hem itergi boldy.
Anna güni geçirilen ýörişlerden iki gün öň, ýagny 2-nji noýabrda Dmitriý Dimoşkin atly biri Moskwada gysga wagtlyk tussag astyna alnypdy. Dimoşkin gadagan edilen “Slowýanlar geňeşi”, rusçada SS abbrewiaturasy bilen tanalýan gadagan edilen toparyň ozalky başlygy we häzirki ýörişiň liderleriniň biridir. Dimoşkiniň tussag edilmeginiň oňa gytaklaýyn edilen duýduryş bolmagynyň mümkindigi hem aýdylýar. Onuň üstünden etniki çydamsyzlygy döretmek we köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamak aýyplamlary boýunça derňew gidýär.
Nawalnyý öz blogunda Dimoşkine garşy gozgalan jenaýat işini ýazgaryp, munuň “galplaşdyrylandygyny” hem ýazypdy.
Moskwanyň şäher resmileri “Orsýetiň ýörişi” atly çärä gatnaşyjylara Lýublino etrabynda ýöriş geçirmäge resmi rugsat berdiler. Geçen ýyl bolan ýörişe 7 müň adam gatnaşypdy.


text:
Türkmen döwlet sirkiniň täze ýyl maksatnamasynda zehinli toparyň artistleriniň iň gowy çykyşlary görkezilýär
06.01.2017
Täze ýyl çykyşlary Röwşen Nepesowyň ýolbaşçylygyndaky orkestriň ýerine ýetirmeginde halanýan multfilmlerden sazlardan bölekler bilen başlandy. Şol wagtam sirk arenasyna maýmynjyk bilen towuk gelýär. Masgarabaz Pena Myradurdyýew olaryň dawasyny çözýär: maýmynjyga ýylyň nyşany bolmak şeýle bir ýarapdyr weli, onuň ornuny towuga beresi gelmeýär. Tomaşaçylaryň çakylygyna seslenip Aýaz baba bilen Garpamygam peýda bolýarlar we 2017-nji ýylyň nyşany bolmak hukugyny towuga berýärler.
Howa gimnasty Selbi Şyhyýewanyň belentlikdäki çykyşy tomaşaçylarda uly täsir galdyrýar. Galgap duran gyzyl mata onuň çylşyrmly çykyşynyň şowhunyny has-da artdyrýar. Onuň yz ýany bilen arena Elmira Goşaýewanyň akja kiçijik gürjüleri gelip, eldekileşdirijiniň diýenini etmekde bir-biri bilen bäs edýärler.
Akrobatlar toparynyň batutdaky şadyýan çykyşy-da gyzykly boldy. Olaryň hersiniň başyna geýen täze ýyl şyrdajygy tomaşaçylarda şadyýanlyk döretdi.
Ekwilibrist Arslan Kürräýewiň yranyp duran tagtanyň üstünde deňagramlygyny saklap iki halkany depesinden aşak salybilşine haýran galýarsyň. Tomaşaçylar onuň çykyşyna gürrüldili el çarpmalar bilen jogap berdiler. Ol yranyp duran tagtanyň aşagyna ýene yzly-yzyna bäş sany oturgyç goýanda tomaşaçylar demini tutup syn etdiler.
Soňra žonglýorlar üç hatar uçup gelýän ýalpakgaplary gapyp ussatlyklaryny görkezdiler.
Durşuna ak geýnen sekiz gyz sahna çykyp, garjagazlaryň tansyny oýnaýrlar,olaryň iň kiçisi—Medine Baýramdurdyýewa arenanyň çür depesine galyp, belentlikden ýalpyldyly kagyz bölejiklerini paýlaýar.
Alyp baryjy arakesme yglan edende arena şadyýan çagalaryň ygtyýaryna geçdi. Olaryň käbiri at münse, beýlekileri oýnawaç maşynda aýlandy. Iň esasy, şol pursat çagalaryň hersi özüni bir pursadam bolsa sirk artisti ýaly duýdy.
Ikiji bölümi tanap üstünde ýöreýän Serdar Gurbangulyýew açdy. Ol tanap üstünde tigirçek sürdi, gözi daňylgy gezdi, hat-da onuň üstünde ýandam. Serdaryň ussatlyk bilen ýerine ýetirýän tilsimlerine seredip duran masgarabaz Pena Myratdurdyýewiňem özüni synasy geldi. Ol Serdaryň egnine mündi, şeýdip olar tanapdan ýöräp geçdiler. Pena diňe bir şadyýan masgarabaz däl, eýsem gorky-ürkini bilmeýän artistem eken.
«Galkynyş» atlylar toparynyň çykyşy nökerleriň çaknyşygyndan başlaýar. Türkmenistanyň medeniýetde at gazanan işgäri Pygy Baýramdurdyýewiň Akdag atly bedewde duýdansyz peýda bolmagy bilen söweş togtaýar. Olar mydama çalt depginde çylşyrymly tilsimleri ýerine ýetirýärler, olaryň çeýeligi we çeper çykyşlary hemişe göreni haýran edýär. Haçanda at üstünde üç hatar duran jigitler Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny pasyrdadyp geçende şu toprakda doglan zehinli we gaýduwsyz ýigitlere buýsanjyň artýar.
Tamara GLAZUNOWA,
surata düşüren Dmitriý GORŞKOW


text:
Gyrgyzystanda ýurduň adynyň soňundaky “stan” goşulmasyna howp abanýar.
Ýakynda Gyrgyzystanyň “Ar-namys” atly syýasy partiýasy ählihalk referendumy arkaly ýurduň adyndan “stan” goşulmasyny aýyrmagy teklip etdi.
12-nji sentýabrda “Ar-namysyň” ýygnagynda partiýa lideri Feliks Kulow: “Stan – goşulmasy pars dilinden gelip çykýar we “Gyrgyzystan” sowet döwründe döredildi” diýdi.
Çykalga nämede? Çykalga hökmünde “Gyrgyzystan” sözünden “stan” goşulmasyny aýryp, “el” sözüni goşmaklyk teklip edilýär. Netijede, türk dilinden gelip çykan “el” sözi ulanylyp, ýurduň ady “Gyrgyz el respublikasy” bolar. “El” sözi gyrgyz dilinde “il” diýmegi aňladýar.
Referendum geçirmek
Kulow bu baradaky referendumy 2015-nji ýylyň oktýabr aýynda geçirmegi teklip etdi. Şol bir wagtyň özünde partiýanyň käbir beýleki agzalary ýurtda öňümizdäki ýyl geçiriljek parlament saýlawlary döwründe “stan” goşulmasyny aýyrmak barada aýratyn saýlaw býulletenlerini çykarmagy teklip etdiler.
Gyrgyzystanda ýurduň adynyň bir bölegi bolan “stan” goşulmasynyň aýrylmagy üçin bu goşulmanyň pars dilinden gelip çykanlygy baradaky çaklamadan özge takyk tutaryk getirilmese-de, bu goşulma baradaky gep-gürrüňler dowam edýär.
Kulowyň bu baradaky teklibiniň yz ýany, gyrgyz metbugat serişdeleri ýurduň adyndan “stan” goşulmasyny aýyrmak barada edilen öňki synanyşyklary ýatladylar. Şol synanyşyklar “stan” goşulmasynyň, umuman, ýurduň daşynda ýaramaz abraýynyň bardygy baradaky düşünjelere esaslanýardy.
"Gyrgyzystan Kürdüstan bilen çalşyrylýar"
Mysal üçin, 2012-nji ýylda “Aalam” partiýasynyň lideri Arslanbek Maliýew “stan” goşulmasy “Owganystan we oňaýsyz ýagdaýlardaky beýleki ýurtlar bilen arabaglanyşygy döredýär” diýipdi.
Maliýew mundan ozal ýurduň adyny “Kyrgyz ýer” ýa-da “Gyrgyz ýurdy” diýip üýtgetmegi yzygiderli teklip edipdi. Şeýle-de ol: “Gyrgyzystan sözi ýaramaz, sebäbi ol daşary ýurtlarda köplenç Kürdüstan sözi bilen çalşyrylýar” diýipdi.
Käbir gyrgyz metbugat serişdeleri bolsa Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerriniň 2013-nji ýylyň fewral aýynda eden belli çykyşyny ýatladylar. Kerri şonda Gyrgyzystany “Gyrzagystan” diýip atlandyrypdy. Şol wakada Kerri Gyrgyzystany goňşusy Gazagystan bilen çalyşana meňzeýär.
Ýurduň resmi ady
Dogrusy, resmi taýdan ýurduň doly ady häzirem “Gyrgyz respublikasy”, emma resmi dokumentlerde we kanunlarda “Gyrgyzystan” sözi giňden ulanylýar.
Bu ýagdaý hem köplerde ýurduň näresmi adynyň resmi taýdan üýtgedilmegi ugrundaky tagallalar edilen azaba mynasyp bolarmy ýa bolmazmy diýen şübheleri döredýär.
“Hökümetiň ençeme beýleki wajyp zatlara puly ýok. Häzirki kynçylykly döwürde “Ar-namys” partiýasy hökümetiň býujetine ýene-de agram saljak bolýar” diýip, Bişkegiň Manas institutynyň direktory Topçubek Turgunalyýew aýdýar.
Turgunalyýew bu inisiatiwany “bolgusyzlyk” diýip atlandyrýar.
Sosial ulgamlardaky teswirler
Gyrgyz sosial mediasyndaky teswirlerde dürli duýgular beýan edilýär.
Sosial medianyň “KG-Balaşka” atly ulanyjysy “stan” goşulmasynyň ýurduň at-abraýyna oňaýly kömek etmeýändigini tassyklaýar, emma diňe adyň üýtgedilmegi onuň öňküsinden has gowy bolmagyna ýardam bermez diýip, şeýle ýazýar: “Gürrüňsiz, “stan” goşulmasynyň daşary ýurtlulary gorkuzýandygy syr däl. Emma hakykatda muňa biziň korrupsiýamyz we kanunsyzlygymyz günäkärdir”.
“Realnost” atly ulanyjy tarapyndan çap edilen teswirde: “Gyrgyzystan hakykatdan hem Kürdüstan bilen çalşyrylýar, sebäbi biziň ýurdumyz ösmedik we ýurdumyz barada hiç kim hiç zat bilmeýär. Eger-de biz ýurdumyzyň gowy tanalmagyny isleýän bolsak, biz ony gaýtadan gurmalydyrys. Sebäbi diňe ýurduň adyny üýtgetmek ýeterlik däl” diýilýär.
Diňe Gyrgyzystan däl
Gyrgyzystan ýurduň adyndan “stan” goşulmasyny aýyrmaga çalyşýan ýeke-täk merkezi aziýa ýurdy däl.
Gyrgyzystanyň goňşusy Gazagystanda hem prezident Nursoltan Nazarbaýew özüniň nebite baý ýurduny garyp goňşularyndan tapawutlandyrmak maksady bilen “stan” goşulmasyny aýyrmagy teklip edipdi.
“Biziň ýurdumyzyň adynyň soňunda beýleki merkezi aziýa ýurtlarynyň adynyň soňunda bar bolan “stan” goşulmasy bar” diýip, Nazarbaýew fewral aýynda eden çykyşynda belläpdi.
Şonda Nazarbaýew “wagtyň geçmegi bilen ýurduň adyny “Gazak eli”, ýagny “Gazaklaryň ýurdy” adyna öwürmegi gözden geçirmegi” teklip edipdi.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen nobatdaky hökümet maslahatynda halk-hojalygynyň dürli pudaklaryndaky çäreleriň guramaçylyk taraplaryna garaldy.
Hususan-da, onda wise-premýerler öz ýolbaşçylygyndaky pudaklarda alnyp barylýan işler we planlaşdyrylýan çäreler barada hasabat bilen çykyş etdiler.
Prezident G.Berdimuhamedow bu maslahata gatnaşyjylary aprel aýynyň ilkinji ýekşenbesinde bellenilip geçilýän “Suw damjasy – altyn dänesi” milli baýramçylygy bilen gutlap, suwuň ähmiýeti barada gürrüň etdi.
Maslahatyň dowamynda daşary işler ministri R.Meredow aprel aýynda planlaşdyrylýan möhüm çärelere, şol sanda halkara forumlaryna we maslahatlaryna görülýän taýýarlyklar barada giňişleýin çykyş etdi.
Bu maslahatda prezident Berdimuhamedow ýurduň habar serişdeleriniň işini kämilleşdirmek ugrunda görülýän çäre hökmünde birnäçe gazet-žurnalyň, hususan-da, “Türkmenistan”, “Neýtralnyý Türkmenistan”, “Türkmenistanyň prezidentiniň metbugat çapary” gezetleriniň we “Diýar” žurnalynyň redaksiýalarynyň täze düzgunnamalaryny tassyklady.


text:
Türkmenistanda Tehnologiýalar merkezi, Biologiýa we derman ösümlikleri instituty hem-de Gün energiýasy instituty, Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy instituty döredildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bular baradaky degişli kararlara anna güni geçiren hökümet maslahatynda gol çekdi.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, prezident Berdimuhamedow türkmen döwletiniň mundan beýläk-de ýurduň ylym we bilim ulgamlaryny ösdürmek, degişli düzümi döwrebaplaşdyrmak meselelerine aýratyn üns berjekdigini nygtapdyr.


text:
Penşenbe güni Tatarystanyň paýtagty Kazanda amala aşyrylan iki sany dürli hüjümde respublikanyň baş müftüsi Ildus Faýzow ýaralandy we onuň orunbasary Walilulla Ýakubow öldi.
Tatarystanyň resmileriniň maglumatyna görä, respublikanyň baş müftüsi Ildus Faýzowyň münüp barýan ulagy partlananda, ol ýaralanypdyr.
Başga bir wakada bolsa, näbelli ýaragly adamlar baş müftüniň orunbasary Walilulla Ýakubowy onuň öýüniň ýanynda atyp öldüripdirler.
Bu hüjümleriň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almandyr. Orsýetiň jenaýat-derňew komiteti häzirki wagt bu wakalar boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny mälim etdi.


text:
Aşgabadyň öňki Azatlyk we S.Nyýazow adyndaky etraplarynyň atlary üýtgedilensoň, şol etraplaryň ýaşaýjylary ýaşaýan ýeri baradaky ýazgynyň, ýagny pasportlaryndaky propiskanyň möhürini täzeden basdyrmaly edildiler. Köne möhüriň bolsa 10-njy iýuldan beýläk güýjüni ýitirendigi aýdylýar.
Munuň üçin şol etraplaryň hususy ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýanlar öý kitaplaryny we pasportlaryny, döwlete degişli ýaşaýyş jaýlarynyň eýeleri bolsa domuprawleniýeden sprawka alyp, pasporty bilen etraplaryň polisiýa bölümleriniň pasport stollaryna barmaly.
Daňdan 5-den başlanýan horluk
Häzir paýtagtyň bu iki etrabynyň polisiýa bölümleriniň pasport stollarynda nobatlar emele geldi. Öňki ady Azatlyk häzirki ady Berkararlyk etrabynyň ýaşaýjysy, 56 ýaşly Aşyrgeldi adamlaryň bu nobatlara daňdan sagat 5-de durmaga gidýändiklerini aýdýar.
“Adamlar yssy howada günüň aşagynda birnäçe sagat garaşyp durmaly bolýarlar. Nobata duranlar pasport stolunyň ýerleşýän otagyna-da syganok” diýip, Aşyrgeldi gürrüň berýär.
Türkmen pasporty
Özüni Wasiliý diýip tanadan şol etrabyň beýleki bir ýaşaýjysynyň aýtmagyna görä, pasportlaryna propiska baradaky täze möhüri basdyrmadyklaryň pensiýa we kömek pullaryny alyp bilmeýändiklerini aýdýar.
“10-njy iýuldan soň pasportlaryna propiska baradaky täze möhüri basdyrtmadyklara pensiýa we kömek pullarynyň berilmejekdigi aýdyldy. Şonuň üçin häzir bu etrabyň pasport stolunyň agzy adamlardan doldy” diýip, Wasiliý Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Günde ýüzläp adam nobata ýazylýar
Käbir ildeşlerimiziň aýtmaklaryna görä, öňki Azatlyk, häzirki Berkararlyk etrabynyň polisiýa bölüminiň pasport stolunyň öňündäki her günki nobat 250-300 adamdan ybarat. Hepdäniň çarşenbe güni günortan sagat 2-de bu etrabyň pasport stolunyň öňündäki nobat sanawynda 310 adamyň ady bardy. Ertesi gün üçin nobata bolsa 297 adamyň ady ýazylypdyr.
Öňki S.Nyýazow häzirki ady Bagtyýarlyk etrabynda hem ýagdaý tapawutly däl. Ol etrabyň hem ýaşaýjylary daň bilen nobatlara durmaly bolýarlar. Nobatlary adamlaryň özleri düzgünleşdirýärler. Her kim sanawa öz adyny ýazdyryp, nobata durýar.
Emma kähalatda şol sanaw üstünde dawa-jenjel bolýandygyny öňki S.Nyýazow, häzirki Bagtyýarlyk etrabynyň ýaşaýjysy Bagtygül gürrüň berýär. Onuň aýtmagyna görä, nobat sanawlary ýyrtylyp, täze sanaw düzülýänligi zerarly şol sanawy goramak üçin ýörite adam hem goýmaly bolýar.
"Guramaçylyk pes"
“Pasportlara täze möhür basdyrmak boýunça işiň guramaçylygy örän pes. Iň bolmanda pasport stolunyň iş wagty uzaldylyp, işgärleriniň sany köpeldilsedi. Ýogsam, adamlar ertesi günem nobata durmaly bolýarlar” diýip, Bagtygül aýdýar.
Öňki ady Azatlyk häzirki ady Berkararlyk etrabynyň ýaşaýjysy Aşyrgeldiniň pikiriçe, ady üýtgedilen etraplaryň ýaşaýjylarynyň pasportlaryna täze möhürleri basmak çäresi howlukmaçlyk bilen amala aşyrylýar.
Onuň pikiriçe, pasportlardaky öňki propiska baradaky möhürler iň bolmanda 2-3 aý ýatyrylmadyk bolsa gowy bolardy. “Ady üýtgedilen etraplarda müňlerçe adam ýaşaýar. Häzirki ýagdaý boýunça olaryň pasportlary hereket etmeýär. Olar täze möhüri basdyrjak bolsalaram birnäçe gün gerek bolar. Şonuň üçin ýuwaş-ýuwaşdan bu iş amala aşyrylsa, häzirki ýaly ýagdaý emele gelmezdi” diýip, Aşyrgeldi aýdýar.
Paýtagtyň Azatlyk we S.Nyýazow adyndaky etraplarynyň atlary 27-nji maýda Türkmenistanyň Mejlisiniň karary bilen degişlilikde Berkararlyk we Bagtyýarlyk etraplary diýlip üýtgedildi.


text:
Anna güni, 2-nji maýda Waşingtonda, dünýä ýüzünde azatlyga goldaw berýän Milli Demokratiýa fondunda 2002-nji ýylda Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygynda günäli bilnen onlarça tussagyň ykbaly barada gürrüň edilýär.
Bu çäre «Olary diri görkeziň!» kampaniýasynyň guramaçylary, hususan-da Crude Accountability guramasy bilen bilelikde guralýar.
Mälim bolşy ýaly, «Olary diri görkeziň» kampaniýasy 2013-nji ýylyň aýagynda, ÝHHG-nyň Warşawadaky ýyllyk maslahatynyň geçýän günlerinde başlanypdy.
Şonda 25-nji noýabrçylaryň uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilenine 11 ýyl geçen hem bolsa, türkmen häkimiýetleriniň olar barada hiç bir maglumat bermeýändigi aýdylypdy.
Waşingtonda geçirilýän çäräniň bildirişinde 2002-nji ýylda boldy diýilýän kast ediş synanyşygy bilen ilteşiklilikde türmä basylan onlarça tussagyň hossarlarynyň, şol sanda Türkmenistanyň ozalky daşary işler ministri Boris Şyhmyradowyň maşgalasynyň bendiler barada indi 13 ýyl bäri hiç bir habar alyp bilmeýändigi aýdylýar.
Bu diňlenişikde panel ekspertleriniň öňünde Boris Şyhmyradowyň aýaly, žurnalist Tatýana Şyhmaradowa hem çykyş edýär.
Tatýana Şyhmyradowa Azatlyk radiosyna beren interwýularynyň birinde ilkiler olary boşatmagy talap etmeli diýip pikir edendigini, emma indi olar dirimi ýa däl, diňe şony bilmek isleýändigini aýdypdy:
«Men ozallar olary azat etmegi talap etmeli diýip pikir ederdim, biraz wagt geçenden soň olaryň täzeden sud seljerişligini geçirmegi talap etmeli diýip oýlandym. Indi hiç zat islämok, olar dirimi ýa diri dälmi, şony bilmek isleýän.»
«Olary diri görkeziň!» kampaniýasy şu ýylyň 14-nji fewralynda Wenada, ÝHHG-nyň edarasynda geçirilen diňlenişikde hem, biraz soň Birleşen Ştatlaryň Nelsinki komissiýasynda geçirilen brifiňde hem Türkmenistany 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakasy bilen bagly türmä basylanlaryň ykbaly barada maglumat bermäge çagyrypdylar.


text:
16-njy awgustda Aşgabatda geçirilen iş maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow ýygnananlara ýüzlenip, döwletiň, medeniýetiň we jemgyýetiň biri-biri bilen aýrylmaz baglanyşyklydygyny nygtady. Ol medeniýetiň ösdürilmegine ýeterlik derejede üns bermek arkaly, döwletiň we jemgyýetiň sazlaşykly ösüşini gazanyp boljakdygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy şol ediljek işlerden biri, ýagny Köpetdagyň alkymynda beýik akyldar şahyr Magtymguly-Pyraga guruljak gigant ýadygärlik barada graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Nurberdi, resmi çeşmeleriň maglumatyna görä, Türkmenistanda, Köpetdagyň belent gerşiniň alnynda Magtymgulynyň ägirt uly ýadygärligini gurmak göz öňünde tutulýar. Siz belli bir döwürde heýkeltaraşlar hem suratkeşler bilen işleşdiňiz. Sungat eserleri bilen ýakyndan gyzyklanyp gelýäňiz. Siz şeýle ummasyz çykdajy harçlanjak ýadygärlik baradaky plana nähili garaýaňyz?
Türkmenistanly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow. Awgust, 2012.
N.Nurmämmedow:
Magtymgulyny şo taýda goýsalar, dünýäde birinji gezek şahsyýete degişli şonuň ýaly zat ediljek. Oňa nähili garaljak? Ol şahsyýetiň abraýyna boljakmy ýa tersine? Şol hormaty kim kesgitleýär?
Halkyň-a dili ýok. Halka-ha diýdirenoklar ony. Ony kesgitleýän döwlet ýolbaşçylary-da. Döwletem düşer ýaly bolmady. Öň-ä dünýewi döwletdi. O taýda esasy ugur dine garşy ateistler bolupdylar. İndi ýene-de dünýewi döwlet diýip, bulaşdyryp ýörler. Şonuň üçinem oňa selle geýdirdiler.
Azatlyk Radiosy: Biz Magtymgulynyň heýkeliniň görnüşine geçdik. Ýöne başky meselä dolansak, Magtymgulynyň gaty köp çykdajy talap edýän gigant heýkelini döretmek zeruryýeti nämeden gelip çykýarka?
N.Nurmämmedow:
Şu gigantomaniýa diýlen zadyň özi gowulygy aňladýan zat däl. “Gigant” – äpetlik, “maniýa” – şol ugurda aklyň çaşan ýaly bolup ylgamaklykmy ýa bir şo äpetligiň üstünden özüňe abraý gazanmaklykmy, öz edýän işiňi mahabatlandyrmakmy, ýa öz döwrüňi öwmeklikmi, ýa şol öz edýän işiňi mahabatlandyryp, ýene-de geljekki döwürleri eýelemekmi, öz kürsiňden sypmazlykmy... Şoň ýaly zatlardan gigatomaniýa döreýärmikä diýýän.
Onsoňam, bir iş edilýän bolsa, kimedir-birine gerekdir diýilýär. Häzirki wagtda Türkmenistanda şol iş kime gerek? Meniň pikirmçe, bu ilki bilen şony ýasaýan adama gerek. Onsoňam, döwlete gerekdir-dä. Başgalar bilen-ä men gürleşip görýän welin, şol zadyň gerekdigine gol goýýan adama men-ä duşmadym.
Azatlyk Radiosy: Onda, sizing pikiriňizçe, Magtymguly häzirki syýasatyň pidasy bolýar-da, şeýlemi?
N.Nurmämmedow:
Magtymgulyny bolmanda ulanýarlar. Magtymgulynyň abraýy bilen özlerine abraý gazanjak bolýarlar. Hakykat ýüzünde bu Magtymgulynyň aladasy dälmikä diýýän.
Pikir edip göreliň, şonuň ýalak uly, äpet ýadygärlik haýsam bolsa bir şahsyýete ýer ýüzünde gurlupmy? S.Nyýazow ýolbaşçy bolansoň, 60-70 metrlik belentligiň üstünden özüne 12 metrlik statuýa gurdurdy. Emma şol şoňa abraý getirdimi? Ol şonuň üsti bilen gülkä öwrüldä.
Indi şony munuň ýaly zatlardan daşdaky adama, ýeke bir öz döwrüniň däl, adamzat döwrüniň akyldary Magtymgula goýjak bolýarlar. Magtymguly şuň ýaly zady islärmidi? Meniň pikirimçe, islemezdi.
Azatlyk Radiosy: Biz Braziliýanyň paýtagty Rio-de-Žaneýroda Isa pygambere goýlan ýadygärligi bilýäris.
N.Nurmämmedow:
Ol ýadygärlik şahsyýete goýlan ýadyrärlik däl, ol Hudaýa goýlan ýadygärlik diýen ýalyrak düşünje bar. Şonuň üçin, olar ýaly ýadygärlige kese göz bilen garamaýarlar. Emma bizde Magtymgulynyň ýadygärligi şol derejede goýulsa, bu gelşikli zat bolmazmyka diýýän. Şol ýadygärlige gyýa göz bilen garajaklaram köpeler, düşünmejeklerem köpeler.
Azatlyk Radiosy: Onda beýleki ýadygärlikler barada näme aýdyp bolar? Meselem, Mamaýew-Kurgan belelentligindäki ýa-da ABŞ-daky Azatlyk heýkeli?
N.Nurmämmedow:
Nýu-Ýorkdaky ýadygärligi alaly. Şol ýadygärligiň öz taryhy bar. Şol ýadygärlik Fransiýa tarapyndan Birleşen Ştatlara öz garaşsyzlygy üçin, Angliýanyň garşysyna göreşýärkä berildi. Ol sowgat. Özem şol sowgat bir şahsyýet üçin däl, azatlygyň hatyrasyna, esasanam adam azatlygynyň hatyrasyna berildi. Onsoň şol alnan sowgady ödemeli. Amerika şony ödeýär hasap edýän. ABŞ şu wagt, meniň pikirimçe, azatlygyň, esasanam adam azatlygynyň bütin dünýe boýunça daýanjy, şol ugurda uly işler edýän döwlet.
Şonuň ýaly ýadygärlik goýaňda-da, soň onuň yzynda durmak gerek. Indi alaly, Mamaýew-Kurganda gurlan ýadygärligi. Ol örän uly, aldym-berdimli, Watan üçin döş gerlip, uruşdan üstün çykmaklygyň bir simwoly. Ol bütin halkyň batyrlygynyň, edermenliginiň simwoly. Onuň ýaly zat gursaň bolýar. Oňa gyýa göz bilen garajagam ýok. Oňa düşünjeklerem, ony goldajaklaram kän. Ol öz ýurdunyň wizit kartoçkasyna öwrülýär.
Azatlyk Radiosy: Eger-de Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylary islese, şolar ýalyrak ýadygärlik gurup bolarmy? Türkmenistanda, meselem, Magtymgulydan başga?
N.Nurmämmedow:
Elbetde, bizde türkmeniň taryhyna degişli ýadygärlige mynasyp zatlar kän. Meselem, Gökdepe urşy. Gökdepe urşunda türkmen halky örän ägirt uly ýurduň ýaragly güýçleriniň garşysyna mert durup, öz Watanyny gorap bildi. Bu taryhda känbir bolýan zadam däl. Ine, şu barada uludan-uly ýadygärlik goýsaňam bolar. Ýöne laýyk ýadygärlik goýsaňam bolar.
Men-ä islendik zat boýunça-da bir ölçegi ýatdan çykarmaly däl diýýän, aňly ölçegi. Bir laýygrak zatlar gurmalymyka diýýän. Şonuň ýaly zatlar Türkmenistanda kän. Türkmenistanyň başga ýerlerinde-de daşary ýurtly goşunlaryň garşysyna halkyň döş gerip söweşen ýerleri bar. Maryda, Garrygalada, Hywa tarapda. Ine, şo zatlara guruber sen – nähili ýadygärlik gursaň, islendik ýadygärlige mynasyp zat.
Ýöne bu ýerde men “Magtymguly şunuň ýaly uly ýadygärlige mynasyp däl” diýip biljek däl. Sebäbi, Magtymguly şahsyýet. Şu zady ýatdan çykarmaly däl. Magtymgula näçe ýadygärlik gursaňam az.
Azatlyk Radiosy: Magtymgulynyň şahsyýetini başgaça nähili ýollar bilen ebedileşdirip bolar?
N.Nurmämmedow:
Magtymgulyny sylamaly, hormatlamaly. Magtymguly halkyň aňyna näçe köp siňse, şonça gowy. Magtymgulynyň kitaplaryny çykarmaly. Ine, şu iň gowy ýadygärlikmikä diýýän.
Azatlyk Radiosy: Ýeri gelende, Magtymgulynyň bar bolan, ýagny öň gurlan ýadygärliklerini-de ýatlap geçsek.
N.Nurmämmedow:
Magtymgulynyň şu wagt Aşgabatda üç sany ýadygärliginiň bardygyny bilýän. Her hili geçirilýän çäreler bar, dürli-dürli. Emma Magtymgulynyň ýadygärligine şu wagt gül goýlanok.
Birwagtlar Magtymgulynyň ýekeje ýadygärligi bardy. Şo taýda ýylda birnäçe gezek ýazyjy-şahyrlar üýşüp, öz goşgularyny okaýardylar. Adamlaram şo taýa baryp, hezil edip diňleýärdiler. Şo taýda şonuň ýaly zatlar galdy indi.
Şol ýadygärlik barada ýene-de bir zat aýdasym gelýär. Şol ýadygärlik gurlanda, konkurs yglan edildi. Konkursyň ýeňijisi bolubam skulptor W. Popow, arhitektorlar W.Wysotin hem W. Kutumow üstün çykdylar. Onsoň şolara şol ýadygärligi goýmaklyk tabşyryldy.
Men Wladimir Wysotini tanaýan. Onuň bilen biraz işleşdimem. Bir gezek Wysotin şeýle diýdi. “Ýakynda otpuskada bolup, bir filosof halk bilen duşuşdym, lezzet aldym. Obalarda boldum. Türkmen halky filosof. Men şo pikirde galdym” diýdi.


text:
Soňky döwürde türkmen halky öz gelip çykyş taryhyna köp üns berýär. Ýazyjy Hudaýberdi Hally şu meseleler bilen gyzyklanyp, moskwaly alym, taryh ylymlarynyň doktory, belli antropolog Sergeý Petrowiç Polýakow bilen gürrüňdeş boldy. Ol geçen asyryň ikinji ýarymynda günbatar Türkmenistanda gazuw-agtaryş işlerini geçiripdi.
H. Hally:
Sergeý Petrowiç, meniň ilkinji sowalym etnografiýa degişli. Sebäbi antropologiýa bilen etnorgafiýa bileräk gelýär. Ýadyňyzda bolsa, belli arheolog, professor A. Ý. Ýakubowskiý gowy arheolog etnografdyr diýipdi. Bu siziň üçin geň bolmasa gerek?
S.P. Polýakow:
Hä, ol pikir maňa geň däl.
H. Hally:
Bizde halkyň gelip çykyşyny öwrenmekde iki çeşme bar. Olaryň biri türkmenleriň döreýşi baradaky rowaýatlar, beýlekisi faktlara esaslanýan antropologiýa ylmy. Ol iki çeşmäni baglanyşdyrmak mümkinmi?
S.P. Polýakow:
Baglanyşdyrmak mümkin. Ýöne bu iki zat barada haýsysynyň ylym we haýsysynyň rowaýatdygyny takyk aýtmak gerek. Biziň ekspedisiýamyz Türkmenistana baryp işlemezden ozal türkmenler kimler diýen düşünje düýpden nädogry goýlupdy. Sebäbi öňki aýdylýan ýasy kelleliler türkmenlerdir diýilýäni ýalňyş bolup çykdy. Massonyň ekspedisiýasynyň günorta Türkmenistanda soňky on ýyldaky açyşlary ýagdaýyň düýpden başgadygyny görkezdi. Irki türkmenler guzlar bolmanadyr. Irkiler beýleki türki taýpalara-da degişli däl. Olar soňky döwürlerde türküleşipdirler. Irkiler skifleriň neslinden bolan barypýatan hindi-ýewropalylardyr. Olar iň gadymy adamzat medeniýetini döredijilerdir.
H.Hally:
Şeýle-de bolsa, biziň alymlarymyz, siziň aýdýan açyşlaryňyz mälim edilenden soňra-da, rowaýat şekilli çeşmelere, meselem, “Oguznama”, “Şejereýi täräkimä” salgylanyp geldiler.
S.P. Polýakow:
Abulgazynyň maksady özüniň türkmenleriň üstünden agalyk etmäge haklydygyny görkezmekdi. Sebäbi ol türkidi, türkiligi-de ündeýärdi. Şonuň üçinem Abulgazy türki konsepsiýanyň tarapdarydy. Şonuň üçin ol çynlakaý iş hasaplanmaýar.
H. Hally:
Eýse, halkyň gelip çykyşyny öwrenmek meselesinde rowaýat ýa-da rowaýat şekilli aýdylanlara esaslanyp bolmazmy?
S.P. Polýakow:
Bu örän ýeňil hem ýönekeý usul. Hiç zady pikir etmek gerek däl, hiç hili gözleg, açyş etmek zerur däl. Rowaýaty ýazyp aldyň. Rowaýaty metbugatda çap etdiň, sen eýýäm ýeňiji.
H. Hally:
Käbir alymlar taryhy faktlaryň gutaran ýerinden, rowaýat başlanýar diýýärler.
S.P. Polýakow:
Hawa. Hut şol dogry. Sizde bolsa faktlar geregindenem artyk. Aýratynam “Günorta Türkmenistan kompleksleýin arheologiki ekspedisiýasynyň” soňky işlerini alsak, ol ýerde adam jaýlanyşy barada ummasyz köp maglumat bar. Örän uly, göwrümli adam jaýlanan ýerleriň üsti açyldy. Ol medeniýet düýpden başga, ol sähraýy halkyň medeniýeti däl. Çarwalaryň medeniýeti has başga. Gynansak-da, Türkmenistan indi Türkmenbaşystan boldy. Onuň eden zatlaryny akyla sygdyrmak mümkin däl. Onuň ata-babalarynyň barysy türkmen bolanmyş. Baryp Adam atadan başlap gaýdýarmyş.
H. Hally:
Indi şuňa meňzeş ýene bir sowal. Aýdaly, gündogar hem günorta Türkmenistanda ýaşaýan salyrlar özlerini Salyr Gazanyň nesli saýýarlar ýa-da Lebapda ýaşaýan ärsarylar özleriniň Ärsary babanyň neslidigini aýdýarlar. Ärsary babanyň guburyny bolsa siziň toparyňyz, ýagny günbatar Türkmenistanda iş alyp baran arheologlar, olaryň arasynda bolan taryhçy Hemra Ýusubow açypdy. Eýse, bir taýpanyň bir adamdan başlanandygyny öňe sürmek nämeden gelip çykýar?
S.P. Polýakow:
Munuň özi endik, öňden gelýän usul. Ol aýdylaýýan zat. Bu hakyky taryhy bilmänsoň, adamlaryň aňynda galan taryh. Elbetde, bir taýpa bir adamdan başlanyp bilmez. Şol taýpa ýa-da şol urug entek nesilbaşy dünýä inmänkä ýaşap gelýär. Ýöne bir baştutan çyksa, beýleki taýpalar onuň daşyna jemlenýärler, ýagny urug-taýpa birleşigi bolýar. Soňy bilen ol baştutan nesilbaşy hökmünde dile düşýär. Aslynda bolsa ol ýerde tutuş toparlaryň, ilatlaryň bardygy belli.
H. Hally:
Eýsem halkyň gelip çykyşyny öwrenmek meselesinde ylmy çeşmeler näme diýýär?
S.P. Polýakow:
Massonyň ekspedisiýasynyň soňky işleri tükmenleriň hindi-ýewropa toparyndandygyny, ýewropeid jynsyndandygyny gowy aýan etdi. Soňy bilen diňe dillerini üýtgedipdirler. Türkmen dilinde ummasyz köp möçberde gadymy eýran sözleriniň bolmagy şondan belli bolýar. Elbetde, bu şondan gaýdan. Olar skifleriň nesilleridir. Näme üçin türkmenleriň aýratyn maddy medeniýete eýe bolandygy, dürli ruhy medeniýete eýe bolmagy mundan soň öz-özünden aýan bolýar. Türkmenlerde köp sanly hindi-ýewropa medeniýetine meňzeş zatlaryň – materiallaryň bolmagynyň sebäpleri hem şondan soň aýan bolýar. Küýzegärleik sungaty, olaryň nagyşlary hindi-ýewropa medeniýetine degişli. Olaryň bezeglerinde şol däpler dowam edýär. Eger kim oguzlaryň nesli bolmak islese, biz bu meselä gelsek, olar soňra ýüze çykan hadysadyr. Ol düýbünden başga zatdyr. Türkmenler hindi-ýewropa köklerinden gelip çykan gadymy halkdyr. Olar eýranyň üstünden, Owganystandan bu ýere gelipdirler. Bu, ine, şeýle.
H. Hally:
Onda näme üçin bu ugur türkmen jemgyýetçiligi tarapyndan alnyp göterilmedi?
S.P. Polýakow:
Gynansak-da, biziň uniwersitetimizde, men işden çykanymdan soň, ol ugry öwretmek hem dowam etdirmek mümkin bolmady.
H. Hally:
Bu ugur siziň uniwersitetiňizde durupdyr diýeli. Ýöne ol Türkmenistanyň özünde öwrenilse bolmadymyka?
S.P. Polýakow:
Türkmenleriň özleri ýalta. Bu iş bilen çynlakaý gyzyklanmak islemediler. Ýogsam bolmasa, ol ýerde örän köp täze materiallar aýan edildi. Aýratynam Günorta Türkmenistan kompleksleýin arheologiki ekspedisiýa toparynyň aýan eden kelleçanaklarynyň görnüşinden çen tutsaň, türkmenler skif halklarynyň gös-göni nesilleridir. Olar antropologiki taýdan gadymy hindi-ýewropalylar jynsyndandyr we olar Türkmenistanyň häzirki territoriýasynda ýaşapdyrlar. Şonuň bilen birlikde-de bu ýagdaýy öwrenmek beýleki birnäçe ugurlary açýar. Meselem, halkyň maddy-medeni esaslaryny öwrenip bolardy. Halkyň geýnişini, egin-eşik üçin peýdalanan materialdyr serişdelerini, umuman, köp zatlaryň sebäplerini aýan edip bolardy. Ýöne gaty gynansak-da, munuň bilen hiç kim gyzyklanmady. Türkmenler, gödegräk aýdýan bolsam bagyşlaň meni, baý nebite eýe bolansoň çaşdylar, akylyny ýitirdiler. Olar eýýäm öz taryhyny unutdylar.
H. Hally:
Etnografiýanyň soňky ýyllarda ylmylyk derejesiniň pese düşmeginiň sebäplerini nämede görýärsiňiz?
S.P. Polýakow:
Sizde taryhy öwrenmek işleri örän ýaramaz ýola goýlupdyr. Taryh, entografiýa, arheologiýa bilen meşgullanýan oglanlaryň daşary ýurtlara gidip görmegine hökman şert döretmek gerek. Olar Orsýete gelip, Massonyň toparynda işlänler bilen duşuşyp bilerdiler. Onda bir netije bolardy. Ýogsam bolmasa, bir kiçijik baza bilen iş ýöremez.
H. Hally:
Siz günbatar Türkmenistanda iş alyp baranyňyzda, arheolog Hemra Ýusubow bilen işleşdiňizmi.
S.P. Polýakow:
Işleşdim.
H. Hally:
Onda Ýegen Atagarryýew bilenem işleşensiňiz?
S.P. Polýakow:
Ýegen bilenem işleşdim. Olar örän oňat oglanlar, gowy arheologlar. Olar öz işlerini bilýärler.
H. Hally:
Halkyň gelip çykyş taryhyny öwrenmek meselesinde, biziň alymlarymyza nähili sargydyňyz bar?
S.P. Polýakow:
O-o-ow! Siziň etnograflaryňyza nämeleri aýdyp bolar?.. Siziň etnograflaryňyza owaly bilen öňki edilen işleri okap çykmak gerek. Soňra ýagdaýa göz ýetirmeli, ýogsam bolmasa, işi bilýän, düşünjeli alymlar eýýäm aradan çykdylar ýa-da bu iş bilen meşgullanmagyny bes etdiler. Umuman aýdylanda, etnografiýa başyna goýberildi. Elbetde, türkmeniň etnografiýasyny öwrenmek işleriniň ugruna seredilmezligi gynançly. Bu meselä has köpräk üns bermek gerek.
Taryhçy Polýakow Sergeý Petrowiç barada gysgaça maglumat.
Ol 1993-nji ýylda taryh ylymlarynyň doktory diýen derejäni aldy. 1995-nji ýylda bolsa professor boldy. Polýakow Sergeý Petrowiç Moskwa Döwlet Uniwersitetiniň taryh fakultetini tamamlapdy. Ol 1966-njy ýylda “Orta asyrlarda demirgazyk-günbatar Türkmenistanyň etniki taryhy” diýen temadan kandidatlyk dissertasiýasyny gorady. Orta Aziýadaky kompleksleýin arheologiýa-etnografik ekspedisiýanyň işine gatnaşany üçin, 1973-nji ýylda Bütinsoýuz Halk Hojalygynyň gazananlarynyň sergisiniň medalyna mynasyp bolupdy. 1993-nji ýylda bolsa “Orta Aziýanyň taryhy etnografiýasy, olaryň ýaýran ýerlerini toparlara bölmek hem döwürleşdirmek meseleleri” diýen temadan doktorlyk işini gorady.
Ol Orsýet Ylymlar Akademiýasynyň Afrika institutynyň Alymlar geňeşiniň agzasy hem-de Moskwa etnologlar we antropologlar birleşiginiň prezidentidir.
Dürli ýygyndylarda hem aýry-aýry kitap görnüşinde onuň ençeme ylmy işleri çap edildi. Häzir ol çeşmeleriň üstünde işlemegiň usullary we çeşmeleri öwrenmek dersi boýunça studentlere sapak berýär.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton şu gün Afrika ýurtlaryna 11 günlik saparyna başlady. Hillari Klinton ilkinji baran ýurdy Kenýanyň paýtagt şäheri Naýrobide eden çykyşynda adalat sistemasynyň ösüşini gazanman we korrupsiýa garşy göreşmän ykdysady ösuşe etip bolmajakdygyny aýtdy.
Şeýlede Klinton Kenýada bu ugurlarda köp işiň alnyp barylmaýandygyny aýdyp, bu ýurdyň häkimiýetlerini tankytlady.
Bu saparynyň barşynda Hillari Klinton Günorta Afrika respublikasyna, Angola, Kongo, Nigeriýa, Liberiýa hem-de Kape Werdä barmagy planlaşdyrýar diýlip, maglumat berilýar.


text:
Eýranda režim tarapyndan soňky wagtlarda nyşana alnan aýallaryň biri, oppozision ýolbaşçy Mir Hossein Musewiniň aýaly Zahra Rahnaward, beýlekisi hem Mehdi Karrubiniň aýaly Fatemeh Karrubi. Üç hepdä golaý bäri bu aýallaryň nirededigi belli däl. Musewi bilen Karrubiniň özlerini hem üç hepde bäri gören-bilen ýok.
Oppozisiýa ozal öý tussaglygynda saklanan bu adamlaryň indi paýtagt Tähranyň bir türmesine salnandygyna ynanýar. Hökümet bolsa olar barada başga maglumat bermän, olaryň diňe öz öýlerindediklerini aýdýar. Ýöne hatda olaryň çagalaryna-da öz ene-atalaryny baryp görmäge rugsat berlenok.
Zahra Rahnaward 2009-njy ýylda prezidentlik kampaniýasynda hemişe öz adamsynyň ýanynda bolup, üýşmeleňlere gatnaşdy. Bu hem yslam respublikasynda bir adaty zat däl. Bu ýerde syýasatçylaryň aýallary öz adamsy bilen görnüp ýörenoklar.
Rahnaward 2009-njy ýylda prezident Mahmud Ahmedinejadyň täzeden saýlanmagyna getiren jedelli ses berişlik netijesinde turan protestlerden soň hem aktiwligini ýitirmän, halka edilýän zulum-sütemi tankytlamagy, režimiň hüjüminden pida çeken maşgalalary goldamagy dowam etdirdi.
Käbir babatlarda öz adamsy Musewiden hem açyk gürleýän Rahnaward bir wideo ýazgysynda: “Bu režim gaty repressiw boldy. Biz häzir onuň iň bir zalym keşbini görýäris” diýdi.
Ozalky kanun çykaryjy, jemgyýetçilik işleri ministriniň öňki orunbasary Fatemeh Karrubi, Rahnaward ýaly daşarda göze ilip ýörmese-de, öz adamsy bilen birlikde dymyp oturmagy ret eden aýallaryň biri. Ol ýokary dini ýolbaşçy Aýatolla Ali Hameneýe açyk hat ýazyp, syýasy tussaglaryň maşgalalaryna edilýän hüjümlere ýokary dini ýolbaşçynyň jogapkärdigini aýtdy.
Öý-hojalykçy aýallar syýasatdan dașda
Bu aýallaryň ikisi-de öýde hemme zada kaýyl bolup, öz adamsynyň saýasynda oturýan aýallary ençeme ýyl bäri ideal aýal edip görkezmäge synanyşýan režimiň gaharyny getirdiler.
Naýereh Tohidi Kaliforniýanyň döwlet uniwersitetiniň jyns we aýallary öwreniş bölüminde professor. Onuň pikiriçe, Eýran hökümeti bu aýallaryň adamlary mobilizlemek potensialyndan gorkýar.
“Olar bir gowşak aýallar bolup, syýasata garyşman otursadylar, hökümet olary tutmazdy. Režimiň syýasy aktiwistleriň aýallaryny tutmagy giňden ýaýran zat däl. Bu aýallaryň tutulmagynyň sebäbi režimiň olaryň möhüm rol oýnaýandygyna göz ýetirenligi” diýip, Tohidi aýdýar.
Eýranda aýallaryň hukuklary ugrunda göreşýän tanymal aktiwist Asiýeh Amininiň pikiriçe, Zahra Rahnaward bilen Fatemeh Karrubiniň tutulmagy goşa adalatsyzlyk. “Prezidentlige dalaş eden iki adam. Ýöne oňa indi dört adam baha töleýär. Musewi bilen Karrubiniň aýallary hem ezýet çekýärler. Biz bu meselä köpräk üns bermeli” diýip, Amini aýdýar.
Eýran režimi sesini gataldyp, öz hukuklaryny soran aýallara hiç haçan çydamlylyk eden režim däl. 2009-njy ýylda geçen saýlawdan soň köçelerde bolan protestlere gatnaşan aýallara howpsuzlyk güýçleri has ýowuz çemeleşdiler. Şol protestlere gatnaşanlygy üçin türmä düşen bir aýal türmä düşen erkekleriň sanynyň gaty ýokary bolmagy mümkin, ýöne agyr şertler bilen ýüzbe-ýüz bolan aýallar diýipdir.
“Ýaşyl hereketiň” agzasy, adyny aýtmakdan saklanýan bir zenan Zahra Rahnaward bilen Fatemeh Karrubiniň kyn ýagdaýynyň köp adamlaryň ünsüni özüne çekmändigine gynanýandygny aýdýar.


text:
Şu gün Dünýä türkmenleriniň ynsanperwerlik birleşiginiň döredilmeginiň 20-nji ýyl dönemi.
Bu sene mynasybetli geçirilýän çärelere gatnaşmak üçin, paýtagt Aşgabada birleşigiň dünýäniň onlarça ýurtlaryndaky agzalary geldiler.
Dünýä türkmenleriniň ynsanperwerlik birleşegi 1991-nji ýylyň maýynda, entek Türkmenistan öz garaşsyzlygyny almankda döredilipdi.
Dünýäniň 14 ýurdunda birleşigiň 27 bölümi işleýär. Dünýä türkmenleriniň ynsanperwerlik birleşeginiň prezidenti - Gurbanguly Berdimuhamedowdyr.
Şeýle-de, Türkmenistanyň prezidenti birleşigiň agzalaryna we daşary ýurtlarda ýaşaýan ähli türkmenelre gutlag bilen ýüzlendi.


text:
Asly Tailandly 30 ýaşlaryndaky Komsan öz ýurdunyň milli sazynyň ritmine girip, Ram Muaý tansyny ýerine ýetirýär. Ol sazyň äheňine görä, elleri we aýaklary bilen sazlaşykly hereketleri edip, şol bir wagtyň özünde-de içinden ýörite dogalary okap, beýnisinde aýlanýan ähli pikirleri durzup, aýratyn bir hala girmäge synanyşýar.
Komsan 5-6 minuda çekýän bu prosedurany her türgenleşigiň öňünden hökmany ýagdaýda amala aşyrýar. Ol eýýäm 20 ýyla golaý wagt bäri, häzir dünýäniň iň gazaply we zamun söweş tärleriniň
biri hasaplanýan Muaý Taý, ýa-da Taý boksy boýunça tälim berýär.
Tailanda dörän we 2 müň ýyla golaý taryhy bolan Muaý Taý soňky döwürde has-da uly meşhurlyga eýe bolup başlady. Hereketleriniň sada bolup görünmegine garamazdan, Taý boksy boýunça resmi taýdan gurnalýan ýaryşlarda, her ýyl ençeme adam ýeten şikeslerden gös-göni ringde jan berýär. Taý boksunyň urgularynyň kuwwaty sebäpli, oňa “Adamdan ýarag” diýen resmi bolmadyk at hem berilýär.
Şol bir wagtyň özünde garyşyk söweş tärleri, ýagny gysgaça MMA diýlip atlandyrylýan ýaryşlarda çykyş edýän sportsmenleriň-de aglabasy bu söweş tärini özüniň gündelik türgenleşiklerine girizýärler. Eýsem, Taý boksunyň uly meşhurlygyna we ondaky ölüm we şikes almak derejesiniň ýokary bolmagyna näme sebäp bolýar?
Muaý Taý tälimçisi Komsan Phiphitsala
100-e golaý professional urşy başdan geçiren, Tailandyň iň abraýly stadionlary hasaplanýan Lumpinide we Ratçadamnoende çykyş eden we 2003-nji ýylda Pataýanyň Thepasit stadionynyň çempiony bolan Komsan Phiphitsala
muny Muaý Taýyň sadalygy we täsirliligi bilen düşündirýär.
Ol: “Muaý Taýyň beýleki sport tärlerinden tapawutly ýeri, onda çylşyrymly hereketler az. Ähli urgular we amallar ýüzlerçe ýylyň dowamynda täsirlilik synagyndan geçirlip sazlanan. Üstesine-de, Taý boksunda aglaba tirsekler we dyzlar ulanylýar. Bu hem onuň şikes ýetiriji täsirini telim esse ýokarlandyrýar” diýip belleýär.
"Agyryňa döz gelmeli”
Komsanyň nygtaýşy ýaly, Muaý Taýda tirsekler we dyzlar esasy orny eýeleýär. Tejribeli urşujynyň bellemegine görä, haçan-da bedeniň bu bölekleri bilen urgy edilende, ol elmydama diýen ýaly garşydaşlara uly şikes ýetirýär, köp halalatlarda-da güýçli urgulara çydaman adamyň süňki döwülýär.
Bu aralykda Komsanyň türgenleşik geçirýän zalynda günde-günaşa diýen ýaly sportsmenler sagatlaryň dowamynda boks haltalarynda özleriniň urgy tilsimlerini kämilleşdirýärler. Şol bir wagtyň özünde tälimçi şägirtleriniň nalyşlaryna garamazdan, olaryň bedenlerini güýçli urga tutýar.
Komsan diňe Taý boksunda däl, islendik söweş tärinde hem esasy zadyň agyryňa döz gelmekdigini aýdýar: “Möhüm zat – maňa şikes ýeter diýen gorkudan dynmaly, ol gorkyny öldürmeli. Eger-de ‘bir zat bolaýmasyn’ diýip çekinseňiz, onda aljyraňňylyk sizi basar”.
Türgenleşik zalynda taýýarlygy dürli derejedäki, dürli ýaşdaky adamlary synlamak bolýar. Bir tarapdan, hyjuwly ýetginjekler, tejribeli urşujylar bolsa, beýleki bir tarapdan, eýýäm orta ýaşdan aňyrdaky adamlary hem synlamak bolýar.
Biznes ylymlary boýunça doktor Pietro Andrea 2 ýyl çemesi wagt bäri Muaý Taý bilen meşgullanýar.
Olaryň biri-de 40 ýaşyndaky asly italiýaly, biznes ylymlary boýunça doktor Pietro Andreadyr
. Onuň Muaý Taý bilen meşgullanyp başlanyna iki ýyl çemesi wagt bolsa-da, ol eýýam esasy urgulary we tislimleri özleşdirendigini aýdýar.
Andrea Taý boksy bilen meşgullanmak üçin özüňe ýaş araçagini goýmaly däldigini, esasy zat höwes bolsa, “alynmajak galanyň” ýokdugyny belleýär.
Ol Muaý Taý bilen türgenleşip başlandan soň özünde bolan üýtgeşmeler barada şeýle gürrüň berýär: “Munuň maňa esasy beren zatlarynyň biri-de erkdir. Eger-de türgenleşiklerden netije gazanjak bolsaň, sen özüňi alkogol içgilerinden, çilimden, garaz, saglyga zyýanly beýleki zatlardan saklamaly bolýaň. Elbetde, türgenleşikleriň beden üçin hem gaty oňaýly täsirleri bar”.
Fotogalereýa: Muaý Taý boýunça ýaş urşujylar Tailandyň Buriram welaýatynda öz aralarynda güýç synanyşýarlar.
Andrea türgenleşiklerde edinen tejribesiniň diňe bir bedenine täsir etmän, onuň ruhy dünýäsini hem üýtgedendigini aýdýar. Onuň nygtamagyna görä, ol özüni indi has deňagramly, ynamly duýup başlapdyr.
Tälimçi Komsaý-da güýjüni gaýgyrman, “der döküp” türgenleşýän adamlaryň
gitdigiçe ruhy dünýäsiniň kämilleşýändigini, belli bir derejä ýetenlerinde hem meseläniň “gyzyl ýumruk”, dawa-jenjel bilen çözülmän, eýsem paýhas bilen çözülmelidigine düşünýändiklerini aýdýar.
Şol bir wagtyň özünde-de tailandly tälimçi, ýeri gelende sütem edýäne degişli “jogabyň” hem berilmelidigini nygtap, öz şägirtleti bilen türgenleşiklerini dowam edýär.


text:
15 ýaşyndaky owgan gyzy Şeýla Kabulyň demirgazygyndaky bosgunlar lageriniň mekdebinde ençeme ýylyny geçirdi. Ýöne ol entäk hem öz adynyň nähili ýazylýandygyny we nähili ýazmalydygyny bilenok.
“Men Gurhan, dari, matematika, puştun, iňlis dili ýaly sapaklary okadym. Men jemi 11 sapaga gatnaşdym. Ýöne biziň mekdeplerimizde sapaklar ýok, sebäbi mugallymlar diňe birnäçe minutlyk gelýärler. Soňra-da olar gaýdýarlar. Şeýlelikde, biz hiç zat etmän oturýarys” diýip, Şeýla gürrüň berýär.
Owganystanyň ýene bir raýaty Ýunusyň iki çagasy hem Owganystanyň demirgazyk-gündogaryndaky Tahar welaýatynyň mekdebinde okaýar. Olar hem şeýle problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Ýunus bu hakda şeýle diýýär:
“Men Owganystanyň tutuş bilim ulgamyndan, mugallymlardan, dolandyryjylardan, hökümetden şikaýat edýärin. Biz öz ogullarymyzy mekdebe ugradýarys, ýöne olar ne birinji, ne-de ikinji, hat-da 12-nji synpda-da hiç zat öwrenenoklar. Bilim Ministrligi mugallymlara aýlyk töleýär, ýöne çagalar hiç zat öwrenenoklar.”
Bu ýagdaý barada Azat Ýewropa/Azatlyk radiosynyň “Owgan” gullygyna tutuş Owganystanyň çägindäki okuwçylardan we ene-atalaryndan birnäçe şikaýat haty gelip gowuşdy.
Ýurduň oba ýerlerinde, şol etrabyň meýdan komandirleriniň ýa-da güýçli tire-taýpa ýolbaşçylarynyň öz garyndaşlaryny mugalym hökmünde wezipä aldyrandygy barada kän gürrüň edilýär. Şunlukda, mugallym hökmünde wezipä bellenen şol adamlaryň aglabasynyň öz wezipesine mynasyp däldigi aýdylýar.
Hökümet barlaglara taýýarlyk görýär
Bilim ministriniň orunbasary Mohammad Sedik Patman Kabuldaky hökümetiň barha artýan şikaýatlardan habarlydygyny aýdýar:
“Biz, okuwçylaryň ençeme ýyl mekdebe gatnasa-da, okap ýa-da ýazyp bilmeýändigi baradaky bu tankydy bütin ýurda degişli diýip bilmeris. Ýöne bu problema köp mekdeplerde we obalarda bar.”
Patman, ähli 8 million okuwçyny öz içine alýan, ýagny çagalar bagyndan başlap 12-nji synpa çenli bilim ulgamynyň kämilleşdirilmegi we hiliniň ýokarlandyrylmagy üçin nähili özgertmeleriň zerurdygyny anyklamak maksady bilen, ministrligiň derňew geçirmäge taýýarlanýandygyny aýdýar. Derňew ýurduň çägindäki 14 müň mekdebi öz içine alar. Şol mekdeplerdäki mugallymlaryň üçden bir bölegi zenan bolup, olaryň sany 190 müňden yabaratdyr.
“Birinji synpdan başlap 12-nji synpa çenli gowulandyrylmagy zerur. XXI-nji asyryň standartlary biziň bilim ulgamymyza girizilmeli. Häzirki bilim ulgamy adamlary býurokratik kätip bolmaga taýýarlamak üçin döredilipdir. Ýöne häzirki wagtda kätiplige zerurlyk ýok. Bize hakykatdan hem gerek zat, tehnologiýany hem-de tejribäni bilýän adamlar. Günbatarda kompýuter ýa-da beýleki tehnologiýalar 100 adamyň edýän işini edýär. Bize gerek zat hem şol” diýip, Patman aýdýar.
Daşary ýurtlaryň maliýe hemaýatlary
Britan mediasynyň, britaniýaly resmilere salgylanyp, ýakynda ýaýradan maglumatyna görä, soňky 10 ýylyň dowamynda London Owganystanyň Gilman welaýatynda mekdep gurmak üçin milionlarça dollar çykdajy edipdir. Habarda aýdylşyna görä, resmiler binalaryň gurluşygy tamamlanandan soň, mugallymlaryň we maliýe serişdeleriniň ýetmezçilik edýändigi sebäpli, owgan hökümetiniň bu mekdep binalaryndan peýdalanyp bilmejegini anyklapdyrlar.
Okuwçy gyzlar çadyrda açylan klaslarda okaýarlar. Jalalabad, 4-nji oktýabr, 2012 ý.
Britaniýanyň Owganystandaky ilçisi Riçard Stag, ýaňy-ýakynda "The Guardian" gazetine beren interwýusynda, Owganystanda “adamlara maýa goýman, diňe göze görnüp duran zatlara” maýa goýmaklygyň ýalňyşdygyny, sebäbi adamlara goýulan maýanyň uzak möhletde peýdaly boljagyny aýtdy.
Durnuksyz territoriýalarda işlemek
Hakykatda, Owganystanly resmileriň aýtmaklaryna görä, durnuksyz territoriýalardaky köp mekdeplerde 100 amerikan dollar aýlyk bilen işlemäge islegli ýa-da mümkinçiligi bolan hünärli mugallymlary tapmak kyn. Ökde mugallymlar hem Talybanyň agdyklyk edýän etraplarynda söweşijileriň ölüm gorkuzmalaryndan alada edýärler.
Şu ýyl Bilim ministrligi Talybanyň agdyklyk edýän territoriýalary bolan Gandahar we Oruzgan welaýatlarynda işlemäge islegli bolan hünärli mugallymlar üçin 1000 amerikan dollaryndan gowrak aýlyk tölemegi teklip etdi. Adaty aýlygyň 10 essesidigine garamazdan, Patman bu tekliplere kabul hiç bir hünärli mugallymyň isleg bildirmänligini aýdýar.
Netijeleri...
Germaniýanyň hökümeti esasy bilimi we hünär okuwyny maliýeleşdirmek üçin 2002-nji ýyldan bäri 10 müňlerçe dollar harçlapdyr. Germaniýanyň 2010-njy ýyldaky berýän hasabatynda tassyklamagyna görä, Owganystanda işjeň mugallymlaryň diňe ujypsyzja bir bölegi berk bilim we mugallym taýýarlamak programmasyndan geçip bilipdir.
Netijede, häzirki wagtda Germaniýa birnäçe welaýatdaky mugallymlary türgenleşdirmekdäki inisiatiwa köp üns berip başlady. Bu maksat bilen, noýabr aýyndan başlap, Germaniýanyň maliýeleşdirýän Kabuldaky merkezinde hem ussat we tehniki institutlar üçin mugallymlar taýýarlanmaga başlandy.
Şeýle hem, owgan hökümeti şu ýyl 11 müň sany täze mugallymy işe almak isleýändigini we mundan başga-da 48 müň sany orta mekdebi tamamlan okuwçyny mugallym edip taýýarlajakdygyny yglan etdi. Mundan başga owgan hökümeti mugallym taýýarlamak barada welaýatlarda geçirilýän seminarlary hem maliýeleşdirýär. Ýöne şol seminarlara gatnaşanlaryň käbiri bu tagallanyň o diýen netijesiniň ýokdygyny, serişdäniň biderek harçlanýandygyny aýdýar.


text:
Bosniýanyň awtonom serb regiony 15-nji iýulda ses berişlik geçirip, serbleriň milli suduň häkimiýeti astyndan çykmagy boýunça referendum geçirmegi goldady.
Kanun çykaryjylar Bosniýanyň serb respublikasynyň prezidenti Milorad Dodik tarapyndan öňe sürlen teklibi köpçülikleýin goldadylar. Dodik soňky döwürde 20 ýyl mundan ozal uruşy başdan geçiren ýurduň bölünmegi barada açyk çykyş edýär.
Bu ses berişlik Bosniýada Ýewropa Bileleşiginiň we ABŞ-nyň ýokary derejeli diplomatlarynyň referendumyň “Bosniýanyň garaşsyzlygyna we howpsuzlygyna göni wehim” salyp biljekdigini serb liderlerine aýdyp, munuň “makullanmajagyny duýdurmagynyň” ertesi edildi.
ABŞ-nyň Saraýewodaky ilçihanasy ses berişligi derhal ýazgardy we muny “korrumpirlenen güýçleriň” işi diýip atlandyrdy.
Aprel aýynda Dodik we onuň häkimiýet başyndaky partiýasy Serb Respublikasyna has giň ygtyýarlyk berilmese, onuň bölünip aýrylmagy boýunça 2018-nji ýylda referendumyň geçiriljekdigini yglan edipdi.


text:
Ukrainada geçirilen prezident saýlawlarynyň kandidaty Ýuliýa Timoşenko adalatly saýlawlary goramak ugrunda hereket etjekdigini aýdýar.
Timoşenko 7-nji fewralda geçirilen saýlawlarda galplyklara ýol berlendigini öňe sürüp, bu baradaky şikaýaty bilen suda ýüzlenjekdigini mälim etdi.
Wiktor Ýanukowiçiň alan sesleri Timoşenkonyňkydan 3% öňde barýar.
Halkara synçylary, şol sanda Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy, saýlawlaryň açyk hem adalatly geçendigini aýdyp, ukrain syýasatçylaryny häkimiýet çalşygynyň asuda geçmegini üpjün etmäge çagyrdylar.


text:
Isa Pygamber
Isa (Isus Hristos) hristiýaň dini maglumatyna görä, hristiýaň dininiň düýbüni tutujy. Injilde aýdylýan rowaýatlara görä, Isa pynhan iş etmedik gyz Maryýadan (Merýemden) täsin ýol bilen doglanmyş. Palistinada dini wagyz nesihat ýöredip her hili gudrat görkezenmiş. Pomtiý Pylatyn hakymlyk edem ýyllarynda Isa hajyn ýüzüne çüýlenenmiş, emma üçüleňji gün direlip asmaňa gaýýp bolanmysh. Hristian taglymatyna görä Isa ýerde ikinji gezek peýda boljak we ähli janly-jansyz jemendelerin başyna kyýamat inderip, kasini jennete, kasini dowzaha iberjekmiş, şondan soň takwalaryň munýillyk salygy höküm sürjekmiş.
Isa musulmanlaryň arasynda hem pygamberiň biri hasaplanýar. Gurhanda aýdylşyna görä Isa palçykdan guş ýasap oňa jan berip korun gözüni açyp, ölüleri direldip bilýärmiş. Onuň adyna Türkmen klassiki şahyrlarynyň eserlerinde hem duş gelmek bolýar. Isanyň adyna aýdylýan gudratlar hem, onuň dogmagyna ölmegine direlmegine degişli ahlawatlar hem Towratyn köp sanly awtorlarynyň we redaktorlarynyň dini taslamalaryndan başga zat däldir.


text:
Sowet döwründe on çaga dogran aýallara “Gahryman ene” diýlen at dakylardy we soňra olar jaý bilen üpjün edilerdi.
Garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow köp çagaly enelere “Gahryman ene” adynyň dakylmagyny bütinleý ýatyrdy. Türkmenistanyň Zenanlar guramasyna ýurduň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ejesi Gurbansoltan ejäniň ady dakylan-da bolsa, köp çagaly enelere-de, az çagaly enelere-de Nyýazowyň döwründe döwlet tarapyndan hiç hili kömek bolmandy. Hatda ol döwürde çagalara berilmeli kömek pullaryna çenli, ençeme adamlaryň pensiýalaryna çenli ýatyrylypdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow çagalara berilýän kömek pullaryny, pensiýalary täzeden dikeltmek bilen bir hatarda köp çagaly aýallara “Gahryman ene” adyny dakmagy-da ýola goýdy. Ýöne olara “Gahryman ene” diýilmän, “Ene mähri” diýen at dakyldy. “Ene mähri” diýmek — “Gahryman ene” diýmek.
“Ene mähri” diýen ada eýe bolan aýallar döwlet tarapyndan berilýän ähli ýeňilliklerden peýdalanmaga haklydyr” diýlip, “Ene mähri” adyny alan aýallar hakyndaky permanda nygtalýar.
Döwlet tarapyndan “Ene mähri” adyny alan aýallara berilýän ýeňillikler nämeden ybarat? Suwy, duzy mugt, elektrik togy bilen gazy ýeňillikli töleg bilen peýdalanmak olara rugsat edilýär.
Duz bilen suw hemmeler üçin belli bir derejede mugt. Elektrik energiýasy hem-de tebigy gaz üçin jogapkär adamlar bolsa seniň çagaň köpmi-azdygyna seredip duranoklar. Olar plan tabşyrmaly hem-de elektrik toguny we tebigy gazy peýdalanýanlardan almaly puly ýygnamaly.
“Men olara özüme “Ene mähri” adynyň berlendigi hakdaky depderçäni görkezdim hem-de elektrik togunyň we tebigy gazyň biziň maşgalamyza mugt berilmelidigini aýtdym. Şonda elektrik togy we tebigy gaz üçin pul ýygnap ýörenler: “Şu maşgala tok bilen gaz mugt” diýlen depderçäni görkezen halatyň senden gaz, tok üçin pul almarys, eger şeýle depderçäň ýok bolsa, sen hem uly il ýaly energiýa üçin edýän çykdajylaryňa töleg töläýmeli. Tölemeseňiz, toguňyzy hem gazyňyzy kesip gitjek. Siziň dogurýan köp çagalaryňyzdan elektrik energiýasyna ýa-da tebigy gazy öndürýän edaralara näme peýda bar?!” diýip, meniň üstüme gygyryp gidýärler” diýip, “Ene mähri” adyny alan eneleriň biri nalaýar.
Baş alada — jaý
“Ene mähri” adyny alan eneler üçin esasy gerek zatlaryň biri - tünek. Toga, gaza il hatary pul tölemeli bolýandyklary üçin olar gaty bir gynanybam duranoklar. Olaryň köpüsi çagany hem jaý almak umydy bilen köp dograndyklaryny aýdýarlar. Emma “Ene mähri” diýen ady alanlary mugt jaý bilen üpjün etmek baradaky görkezme ýurtdaky kabul edilýän karardyr permanlaryň hiç birinde agzalmaýar.
Näçe çaga dogursa-da, jaý aladasyny “Ene mähri” adyny alanlaryň özleri etmeli. Olar jaý, mellek sorap ýurtdaky iň kiçijik edaralardan, döwlet baştutanynyň adyna çenli arza ýazýarlar. Sudlara, prokuratura, häkimliklere ýüz tutýarlar. Zenanlar guramalaryna çenli kömek sorap hat ýazýarlar. Emma olaryň arzalary kiçi edaralarda-da, döwletiň çür başynda-da kanagatlandyrylmaýar. Olara diňe uly il ýaly pul töläp jaý alyp biljekdikleri hakda jogap hatyny iberýärler.
“Ene mährileriň” biri hatda özüne degişli häkimlige baryp, jaý berip bilmeselerem, iň bolman, jaý salar ýaly mellejik bermegi haýyş edendigini, şonda özüniň “Häkimlik bolup, kömegem edeňzok” diýen sözi üçin özüne häkimligiň bir işgäriniň “Kim saňa “aldygyna çaga dogur” diýdi? Häzir öýleri ýykylýanlary jaý bilen üpjün edip bolanok. Siz ýala entek el ýetenok” diýip, gygyryp goýberendiginden nalaýar.
Döwlet syýasat ýöredýär. Ol syýasat kagyz ýüzünde, metbugat sahypasynda ýöreýär. Köp çaga dogurýan aýallar elbetde, goldanan bolmaly, olara nähilidir hoş sözler aýtmaly, ýeňilrägem bolsa, gowy zatlary söz bermeli. Halkyň arasynda syýasat alyp barmak üçin elbetde, beýle zatlar gerek. Ýöne bahasy 150-200 müň amerikan dollaryna düşüp duran jaýy hiç kim hiç kime mugt berip bilmez. Sebäbi “Ene mährileriň” dogurýan çagalaryndan ol gymmat jaý döwlete has zerurrak gerekdir. Beýle ummasyz baha durýan jaýy mugtuna bermek - jübiňi ýele sowurmak bolup durýar.
Şeýle hem döwlet syýasaty üçin onuň birini ýa-da ikisini haýsydyr bir “Ene mährine” beribem bolar. Ýöne “Ene mährilerem” bir ýa-da iki däl, üstesine-de, olar her ýyl ýüze çykyp dur. Olaryň haýsy birini beýle gymmat jaý bilen üpjün etjek? Dogrusyny aýtsaň, häzir Türkmenistanda jaý, mellek almak şeýle bir kynlaşdy welin, eger “Ene mährilere” köp çagasynyň barlygy üçin mugtuna jaý, mellek berip başlasalar, Türkmenistanda köp çaga dogurmaga her kim girişse gerek. Halk jaý, mellek almaga hiç hili yş tapanok.
Ýurduň häzirki - ykdysady taýdan doly çöken döwründe köp çagany sada gelinler - hökümetden bir zat alyp bolar diýen düşünje bilen ýaşaýan gelinler dogurýarlar. Köp çaga dogranlygy üçin uly baştutanyň gaşyna getirip, özlerine arzanjak matadan köýneklik, süýji-kökejik, azajyk möçberde pul gowşurylanda olaryň käbiri köp çaga dogurmak bilen, özüniň salgyma kowalaşanyna düşünýärem, ýöne köpüsi welin, şonda-da özüne nähilidir bir kömek bolaryna umytly garaşýar.
Belki, “Ene mährilere” jaý, mellek beribem bolar. Munuň üçin emeldarlaryň diňe bir öz adyna däl, eýsem kowum-garyndaşlarynyň adyna çenli alyp goýýan ençeme jaýlarynyň üsti açylmaly. Özleriniň geljekde dünýä inmeli bäbeklerine çenli niýetläp jaý alyp goýýan emeldarlar “Ene mährileriň” dünýä inderýän perzentleriniň hem aladasynyň edilmelidigine düşünmeli, şu meselede özlerini borçly duýmaly.
Kiçiräk belligim: Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy Alyjan Döwletowyň öz blogunda ýazyşy ýaly, “Gahryman ene” diýen adyň ýerini çalyşmak bilen dakylan “Ene mähri” diýen at jüpüne düşmeýär. Mysal üçin, “Biziň ýurdumyzda “Gaýryman eneleriň” ençemesi bar” diýen sözlemi “Ene mähri” ady dakylanlaryň manysynda ulansak, onda: “Biziň ýurdumyzda “Ene mährileriň” ençemesi bar” diýen sözlem emele gelýär.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
-
Dogry wagtda alnan suratlar
Suratçylyk-sungatdyr. Herkim gyzykly ýa-da tötänleýin oňaýly ýagdaýlara şaýat bolup bilen...
-
Bu surata enesi we agtygy diýen bolsaňyz, ýene bir gezek üns bilen serediň
Ýok, bu siziň pikir edýän zadyňyz däl. Ene dem alanok, onuň elindäki çaganyň teni çyn däl...
-
Örän döredijilikli kaka çagalaryny meşgullamagyň iň bet ýoluny tapdy
Aaron Zenz-suratkeş-ullýustrator, şeýle-de 6 çaganyň kakasy. Ol öz çagalary üçin eýýäm bi...
-
Polşada günden energiýa alýan weloýollar ýasalar
Ählimiziň bilşimiz ýaly welosiped transportyň iň ekologiki arassa görnüşi. Polşaly TPA Sp...
-
Bu fantastiki wizažçy her kim bolmagy başarýar
Italýan wizažçy Luçia Pittalis we Ýelizaweta II arasynda näme baglanyşyk bolup bilerkä? Ol...
-
Uçardaky iň kaşaň 7 kabina
Rahat uçuş bu birinji klassda uçmak. Ýöne käbir uçarlaryň kabinalary seniň hususy uçaryňda...
-
Ajaýyp ofis manikýurlarynyň 10 görnüşi
Ofis görnüşi özünde ykjamlyk we gözelligi jemleýär. Şonuň üçin işe geýilýän resmi eşiklere...


text:
Gurluşygy dowam etdirilýän “Gündogar—Günbatar” gaz geçirijisiniň Şatlygyň gaz gysyjy desgasyndan Altyn sähra çenli 37 kilometrlik bölegi berklik we jebislik barlagyny geçmäge doly taýýar edildi. “Marynebitgazgurluşyk” trestiniň gurluşykçylary ýakyn wagtlarda ýöriteleşdirilen kömekçi potrat edaralary bilen bilelikde onuň barlagyna girişerler.
Tejene çenli soňraky 50 kilometrlikde emeli demir ýol düşeginiň awtomobil ýolunyň, suw geçiriji ulgamyň üstünden geçmek boýunça ýeňil bolmadyk iş garaşýar. Munuň üçin ykdysady taýdan ýokary tygşytly häzirki zaman usullary, şol sanda kese ugur boýunça burawlamak usullary ulanylar.
800 kilometre uzaýan “Gündogar—Günbatar” gaz geçirijisiniň tutuş ugry boýunça işler güýçli depginde alnyp barylýar. “Türkmengaz” Döwlet konserniniň buýurmasy boýunça ony “Türkmennebitgazgurluşyk” konserniniň bölümleri ýöriteleşdirilen kömekçi potrat edaralary bilen bilelikde alyp barýar.
Geçirijiligi ýylda 30 milliard kubometre barabar boljak bu giň möçberli transmilli taslama şäherleriň we obalaryň ilatyny we senagat kärhanalaryny üpjün etmek üçin ýurt möçberinde gaz geçirijilerini halkalaýyn birleşdirmäge, şeýle hem uglewodorod ýangyjyny halkara bazarlaryna ibermäge gönükdirilendir.
Gaz geçirijiniň gurluşygyny şu ýylyň ahyryna çenli tamamlamak bellenilýär.


text:
Gazagystanly gaçgak bankir Muhtar Ablýazowyň aklawçysy öz müşderisiniň başga ýurda ekstradisiýa edilmegine ýol berýän Fransiýanyň kararyna närazylyk bildirdi.
Fransiýanyň günortasyndaky Aiks-en Prowense şäheriniň sudynyň geçen hepdede çykaran kararynda Ablýazowyň Orsýete ýa Ukraina ekstradisiýa edilip bilinjekdigi aýdyldy.
Ablýazowyň aklawçysy Bruno Rebstok AÝ/AR bilen penşenbe güni söhbetdeş bolup, Ablýazowyň şu hepdede suduň kararyna garşy arza ýazandygyny aýtdy. Aklawçy Ukrainada we Orsýetde Ablýazowyň işine kanun esasynda çemeleşiljegine kepiliň ýokdugyny we onuň soňundan ýene-de Gazagystana iberilmek howpunyň döreýändigini belledi.
Ablyazow geçen ýylyň iýul aýynda tussag bolaly bäri Fransiýanyň türmesinde saklanýar. Şol bir wagtda-da Ukraina we Orsýet onuň özlerine berilmegini talap etdiler. Ablýazow Gazagystanyň BTA bankyndan 6 milliard dollar ogurlamakda aýyplanýar. Ablýazow özüne garşy ýöňkelýän bu aýyplamanyň syýasata esaslanýandygyny aýdýar.


text:
Blogym uzak wagt hereketsiz ýatdy. Nireden seretseň iki ýyla golaý bir wagt geçipdir. Munyň asyl sebäbi meniň saýtyň admin paneline girip bilmänim.
Saýt WordPress sistemasynda işleýär, we bu sistema aram-aram täzelenýärem. Menem gelen täzelenmäni gurnap ulanaýyn diýip bir bela galdym. Hemişe duran ýerinden “Täzele” diýäge-de awtomatiki usulda geçýädim, ýöne bu gezek bolmady. Täze wersiýany gurnap durkam bir ýalňyşlyk boldy, we soň admin paneli açylman galdy. Ol döwür özüm hassalygym bilen göreşip ýörän döwrüm. Soň elim ýeňilände seredern diýip goýupdym, iki ýyl geçäýipdir.
Ýakyn wagtda saýty başga bir sistema geçirmekçi. Indi çalt çaltdan ýazyp täzeden herekete geçmekçi. Ýakynda blogyň 5 ýyllygam bolmaly…


text:
Türkmenistanda 21-nji martda belleniljek Nowruz baýramyna Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, Owganystanyň, Pakistanyň, Hindistanyň we Eýranyň döwlet baştutanlarynyň we ýokary wezipeli resmileriniň gatnaşmagyna garaşylýar.
Olardan käbirleriniň, şol sanda Owganystanyň prezidentiniň eýýäm Türkmenistana gelendigi aýdylýar. Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanda bu baýramçylyga taýýarlyk işleri uly depginde alnyp barylýar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň baýramçylyga taýýarlyk işleri bilen gyzyklanyp, onuň geçirilmeli ýerine sapar edendigi we baýramçylyga gatnaşmaly türkmen topary bilen aýratyn gyzyklanandygy aýdylýar.
Esasy baýramçylyk çäreleri
Nowruz baýramynyň esasy baýramçylyk çäreleri Aşgabat-Mary ýolunyň 21-nji kilometrinde, Gäwerse 4 kilometr galýan ýerinde geçiriler. Şol ýoluň günortasynda 1-2 kilometrlik uzaklykda “Toý ýaýlasy” atly meýdança döredilip, bu baýramçylyk mynasybetli geçiriljek çäreler üçin ak öýler we çadyrlar dikilipdir.
Türkmenistanyň resmi habar serişdeleriniň maglumatyna görä, myhmanlaryň we çärä gatnaşyjylaryň taýýarlyk işlerini aňsatlaşdyrmak üçin Aşgabat bilen ”Toy ýaýlasynyň” arasynda her 20 minutdan awtobus gatnawy ýola goýlupdyr.
Nowruz baýramçylygynda milli tagamlary taýýarlap, myhmanlara hödürlemekden başga-da aýdym sazly konsertler hem geçiriler. Bu konserte gatnaşýanlaryň eýýäm birnäçe wagtdan bäri taýýarlyk görýändikleri barada habar serişdelerinde yzygiderli maglumat berilýär. Emma "Toý ýaýlasynda” geçiriljek halkara dabara ýönekeý adamlaryň tomaşa etmäge goýberilmejekdigi barada hem maglumatlar bar.
Nowruz baýramy mynasybetli baýramçylyk çäreleri diňe "Toý ýaylasynda” däl, Aşgabadyň we Türkmenistanyň beýleki künjeklerinde hem geçiriler. Baýramçylyk bilen bagly geçirilmeli dabaralaryň arasynda paýtagtyň Watan we Türkmenistan kinokonsert merkezlerinde geçiriljek konsertleri hem agzap bolar.
Aşgabadyň "Älem" dynç alyş merkezinde hem dürli çäreleriň gurnalmagyna garaşylýar.
Nowruza bagyşlanan websahypa
Bu ýyl tebigatyň täzelenmegine gabatlap geçirilýän dabara bilen bagly Nowruz baýramyna bagyşlanan türkmen websahypasy hem döredildi. Onda türkmen halkynyň bu baýramçylygy belleýşi, onda taýýarlaýan tagamlary we däpleri barada berilýän maglumat bilen bir hatarda beýleki ýurtlarda Nowruzyň bellenilişi hakda hem gürrüň edilýär.
Ýurtda bu baýramçylygyň belleniljek 21-nji we 22-nji mart günleri dynç alyş günleri diýlip yglan edildi.
Bu ýyl Türkmenistanda geçiriljek bu baýramçylyk regional derejede geçirilýän şeýle dabaralaryň bäşinjisi bolup, geçen ýyl Nowruz baýramy Täjigistanyň paýtagty Duşenbe şäherinde geçirilipdi. 2014-nji ýylda bu baýramçylygyň Owganystanda bellenjekdigi aýdylýar.


text:
Ukrainada aslyýetinde gowşak parahatçylyk ylalaşygyny gaýtadan ýola goýmaga gönükdirilen gepleşiklerde birneme ilerleme bolan hem bolsa, gazanylan aýratyn uly bir üstünlik ýok. Muňa sebäp bolan Moskwa bilen Kiýewiň gündogar Ukrainada şu ýyl saýlaw geçirilmegi baradaky teklip boýunça özara ylalaşyp bilmändigi.
Orsýet 3-nji martda Parižde geçirilen köptaraply gepleşikleriň yzysüre Germaniýadyr Fransiýa tarapyndan edilen saýlaw baradaky teklibi özüniň goldamaga taýyndygyny aýtdy. Ýöne Ukrainanyň bu meselede: howpsuzlyk ornadylmasa, ses berişlik başa barmaz diýmegi dörän optimizmiň üstünden atanak çekdi.
Dört sagada çeken duşuşygy "ak ýürekli we gönümel" diýip häsiýetlendiren Fransiýanyň daşary işler ministri Jean-Mark Aýrault gepleşiklerde Ukrainanyň Donbas regionynda iýun aýynda ses berişlik geçirilmegi üçin saýlaw kanunynyň kabul edilmeginiň möhümdiginiň nygtalandygyny bildirdi.
“Duşmançylykly hereketler doly kesilmeli”
Ýöne žurnalistleriň ”gazanylan uly üstünlik boldumy?” diýen soragyna Ukrainanyň daşary işler ministri Pawlo Klimkin: "Ýok, mende beýle bir täsir galanok" diýip jogap berdi.
Ol Ukrainanyň beýle saýlawlar geçirilmezinden öň atyşyklaryň bes edilmegi we ýaraglaryň yza çekilmegi barasyndaky talabynda üýtgän zat ýok diýdi.
"Biz bu saýlawlaryň howpsuzlykda gurnalmagyny üpjün edip bilmeli. Bize öz territoriýamyzyň howpsuz bolmagy gerek. Howpsuzlyk bolmasa, başga zada girişip bilmeris" diýip, Klimkin sözüniň üstüni ýetirdi.
Kiýew ýurduň gündogarynda saýlaw geçirilmegine hukuk bermek üçin gerekli kanun kabul edilmezinden öň duşmançylykly hereketler doly kesilmeli diýip, köp wagt bäri gaýtalap gelýär.
Zorlukly hereketler azalan hem bolsa, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy iki tarapda-da bu ylalaşygyň käýarym bozulýandygyny ýatladýar.
“Gaýtadan tutaşmagy mümkin”
Atyşyklary bes etmek baradaky ylalyşyga 2015-nji ýylyň fewralynda Minskde Ukraina, Orsýet, separatistler, şeýle hem Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy gol çekdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşygy ýerine ýetirip, ses berişlige gatnaşmaklary üçin Moskwanyň separatistlere basyş etmäge taýyndygyny aýtdy. Ýöne onuň aýtmagyna görä, Ukrainanyň belli bir senäniň kesgitlenmegini ret etmegi bu ugurda gelinmeli geleşigiň üstüne atanak çekýär.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier Pariž gepleşiginden soň Kiýew bilen Moskwanyň gepleşiklere çemeleşişine närazylyk bildirip: "Gynansak-da, gündogar Ukrainadaky ýagdaýa ýeterlik derejede çynlakaý garalanok. Onuň her bir salymda gaýtadan tutaşmagy mümkin" diýdi.
Günbatarly bir diplomatyň aýtmagyna görä, Fransiýa bilen Germaniýa, saýlaw kanuny kabul edilip, üstümizdäki ýylyň birinji ýarymynda ses berişligiň geçmegi üçin, Ukraina basyş etmegi dowam etdirerler.
Tussaglaryň çalşylmagy
"Saýlaw barada ylalaşyga gelinmänligi hiç hili ilerleme bolanok diýildigi däl" diýip, ady agzalmadyk diplomat aýtdy.
Aýrault bilen Steinmeier geçen aý Ukraina sapar edenlerinde, hökümeti gündogarda ýerli saýlawlar geçer ýaly, kanuny reformalary ýola goýmaga çagyrdylar. Ýöne Kiýewiň ünsüni özüne çeken syýasy krizis boldy.
Pariž gepleşiklerinden soň Fransiýanyň daşary işler ministriniň aýtmagyna görä, ýokary derejeli dört diplomat "şu wagtdan başlap, 30-njy aprele çenli ähli tussaglaryň we bikanun saklanýan beýleki adamlaryň boşadylmagy we çalşylmagy" babatynda ylalaşyk gazanyldy.
Olar şeýle hem "atyşyklaryň bes edilmeginiň bozulmagy bilen baglylykda ýüze çykýan hadysalaryň öňüni almak, olary birýüzli etmek" boýunça 30-njy aprele çenli bir mehanizm döretmek hakda hem ylalaşdylar.
Pariždäki duşuşyk gündogar Ukrainada 9100-den agdyk adamynyň başyna ýeten konfliktiň soňuna çykmak üçin Minskde gelnen ylalaşygy ýerine ýetirmek maksady bilen geçirildi.


text:
Bu kanunyň resmi däl guramalaryň daşary ýurtdan alýan pul kömeklerini ýarym esseden köpräk kemeltmegi mümkindi. Çünki, şol guramalaryň ählisi döwletiň hasabynda bolmalydy we daşary ýurtly resmi däl toparlaryň işleri hem juda çäklendirilýärdi.
Reýçel Denwer: “Emma, bu ýerde başgada oýlanara zat bar.”
Hökümete degişli bolmadyk guramalar baradaky kanunyň ýaramaz görnüşiniň kabul edilmändigi gowy garşylandy. Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa hem Merkezi Aziýa bölüminiň başlygynyň orunbasary Reýçel Denweriň pikiriçe, bu kanunyň taslamasyndan hökümete degişli däl guramalaryň işlerini çäklendirmegiň aýrylmagy uly üstünlik.
“Emma, bu ýerde başgada oýlanara zat bar. Çünki, kanunyň taslamasynyň juda çäklendirilen bolmagy hökümetiň resmi däl toparlary, žurnalistleri hem beýleki guramalary we Azerbeýjandaky guramalary basyp ýatyrmagynyň diňe bir tarapy, bir elementi. Olar köp açyk aýdyňlyk we hökümetiň hasaply bolmagy ugrunda tagalla edýärler” diýip, Reýçel Denwer aýtdy.Kanunyň tassyklanmagyna garaşylypdy
Mejlisiň tassyklan kanunynyň taslamasy barada ýurduň içinde we daşynda köp aladalanma bolupdy. Şol kanunyň aňsatlyk bilen tassyklanmagyna garaşylypdy. Ol barada prezident Aliýewiň edarasynyň teklipleri 8-nji iýunda Mejlise ýetirilipdi.Ol Mejlisiň kanunçylyk syýasaty boýunça komitetinde 9-njy iýunda tassyklanypdy. Azerbeýjanly resmileriň bu kanuna jemgyýetçilik garşylygynyň uly akymyna garaşmandygy mümkin.
Hökümete degişli bolmadyk ýerli guramalaryň aktiwistleri bu kanunyň taslamasyna garşy birleşigi derrew döretdiler. Human Rights Watch we beýleki halkara guramalar hem şol kanunyň taslamasyny ýazgardylar.
Amerikanyň Bakuwdaky ilçisi Anna Dens bu kanunyň halkara ölçeglere laýyk bolmazlygynyň, ýygnak we çykyş etmek azatlygyny çäklendirmeginiň hem Azerbeýjanda raýat jemgyýetini töwekgelçilikde goýmagynyň mümkindigini duýdurdy. ABŞ-niň ilçihanasy Azerbeýjanda kanunçylygyň dabaralanmagy we korrupsiýa garşy programmalar üçin 10 million dollarlyk kömek edipdi. Aklawçy Erkin Gadyrly kanuna düzedişler girizilmegine garşy iki protesti gurnamaga kömek etdi. “Ilkinji gezek belki, azyndan 10 ýyl mundan ozal hökümet raýat jemgyýetiniň örän guramaçylykly protestleri bilen ýüzbe ýüz bolupdy” diýip Gadyrly belleýär. “Hökümet ony az we köp derejede kabul edipdi. Şol protestler göniden-göni syýasy äheňli bolmandy.”Bu ýagdaý nämäni aňladýar?
Hökümete degişli däl guramalar baradaky kanuny ýumşatmak pesinden Azerbeýjanyň kanunyň dabaralanmagyny kabul edýändigini aňladýar. Emma, ynsan hukuklary boýunça “Freedom House” guramasy öz sanawynda Azerbeýjany Postsowet giňişligindäki “awtoritar rezimleriň” hatarynda goýmagyny dowam edýär.
Nataliýe Luzkot adam hukuklary barada halkara toparyň Ýewropa boýunça ýokary derejeli ofiseri. Ol Mejlisiň resmi däl guramalar baradaky ýaramaz kanuny kabul etmezlik kararyny gowy garşylady. Emma, resmi däl guramalaryň işgärleriniň kanun baradaky aladalaryny ilkibaşda deputatlaryň äsgermezçilik etmäge taýýar bolandygyny göz öňünde tutsak, şeyle ýagdaýyň ýene-de örän aňsatlyk bilen gaýtalanmagynyň mümkindigi juda rahatsyzlandyrýar diýip adam hukuklary boýunça halkara guramanyň ofiseri Luzkot sözüne goşdy.


text:
25-nji oktýabrda Tunisde geçirilen saýlawlaryň netijelerine görä, ýeňiş gazanan taraplar ýurduň geçiş hökümetindäki ýokary derejeli orunlary kimleriň eýelejekdigini mälim etdiler.
Tunisiň dörediji assambleýasyna saýlawlar ýurduň ozalky lideri Zine al-Abidine Ben Ali häkimiýetden çetleşdirilenden dokuz aý çemesi soň geçirildi. Ben Aliniň çetleşdirilmegi “Arap bahary” diýlip atlandyrlan reforma hereketleriniň ilkinjisi bolupdy.
Saýlawlarda aram yslamçy we ozal gadagan edilen “Ennahda” partiýasy sesleriň aglabasyny almagy başardy, emma bu 217 agzalyk geňeşde köpçüligi gazanmaga ýeterlik däl.
Gelnen ylalaşyga görä, Tunisiň premýer-ministri – “Ennahda” partiýasyndan Hamadi Jebali, prezidentlik ornuny dünýewi “Respublikanyň kongresi” atly partiýanyň wekili Monsef Marzowuki eýelär.
Dünýewi “Ettakatol” partiýasynyň wekili Mustafa Ben Jaafar bolsa täze assambleýanyň başlygy bolar. Assambleýanyň ilkinji geňeşi sişenbe gününe planlaşdyryldy.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň Şiraz şäheriniň golaýynda ýurduň harby uçary türgenleşik wagtynda heläkçilige uçrady. Bu barada Eýranyň döwlet eýeçiligindäki IRNA habarlar gullugy maglumat berýär.
IRNA habar agentliginiň bellemegine görä, şol uçar “Suhoý” kysymly bolup, ol Orsýetde ýasalypdyr.
Häzire çenli bu uçaryň ýere düşmeginiň sebäpleri belli däl.
Eýranyň harby howa güýçleriniň düzümi Orsýetden we Hytaýdan, şeýle-de 1979-njy ýylyň yslam rewolýusiýasyndan öň ABŞ-dan satyn alnan harby uçarlardan durýar.


text:
12-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Marokko Patyşalygynyň Premýer-ministri Abdelila Benkiran bilen duşuşdy.
Duşuşygyň barşynda Premýer-ministr Abdelila Benkiran Türkmenistanyň oňyn bitaraplyk ýörelgelerine esaslanýan parahatçylyk söýüjilikli syýasatyna ýokary baha berip, onuň Merkezi Aziýa sebitinde durnuklylygyň möhüm şertidigini belledi. Şeýle hem Marokko
Patyşalygynyň Hökümetiniň Baştutany Türkmen döwletiniň Lideriniň Birleşen Milletler Guramasynyň belent münberinden yzygiderli öňe sürýän we ählumumy parahatçylygyň, howpsuzlygyň üpjün edilmegine, ykdysady, durmuş hem-de ekologiýa meseleleriniň çözgüdiniň çäklerindäki tagallalaryň utgaşdyrylmagyna gönükdirilen döredijilikli halkara başlangyçlaryny doly goldaýandygyny nygtady.
Duşuşygyň dowamynda iki ýurduň doly möçberli döwletara gatnaşyklaryny ýola goýmaga bolan gyzyklanmalary aýan edildi we özara peýdaly hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlary kesgitlenildi.


text:
Ukrainanyň içeri işler ministri wezipesini ýerine ýetirýän Awakow ýaragly adamlar Krymyň hökümetiniň we parlamentiniň jaýyny basyp alansoň Içeri işler ministrliginiň güýçleriniň we polisiýanyň ýokary taýýarlyk derejesine getirilendigini aýtdy.
Arsen Awakow howpsuzlyk güýçleriniň regionyň paýtagty Simferopolda basyp alnan jaýlaryň daşyny gabandygyny habar berdi.
Krymyň premýer-ministri Anatoliý Mohylýow 50 sany ýaragly adamyň sişenbe güni hökümet edara jaýlaryna girip sakçylary aýyrandygyny we Orsýetiň baýdaklaryny dikip hökümet işgärleriniň bina girmeginiň öňüne böwet salandygyny aýtdy. Ýaralananlar barada habar berilmedi.
Simferopolda hökümet jaýlarynyň basylyp alynmagy bilen bagly waka Krymda separatistik hereketleriň edilýän wagtynda ýüze çykdy. Krymda esasan etnik orslar ýaşaýar. Çarşenbe güni Orsýete tarapdar aktiwistleriň we Ukrainanyň täze ýolbaşçylaryny goldaýan etnik tatarlaryň arasynda parlamentiň öňünde çaknyşyk boldy.