text:
Knut Hamsun
KNUT HAMSUN
Knut Hamsun (08/1859-02/1952) norweg ýazyjysy bolup onuň eserleri 1920-nji ýylda edebiýat ugry boýunça Nobel baýragyna mynasyp görüldi. Onuň 70 ýyldan gowrak döredijilik işjeňligi öz eserlerinde tema taýdan, garaýyş taýdan hem-de giňişlik taýdan köpdürliligi özünde jemleýär. Onuň 20-den köp romany, goşgular ýygyndysy, esseleri, käbir gysga hekaýlary we piýesalary, şeýle hem ýol ýazgylary çap edildi.
Ýaş Hamsun realizm we naturalizm akymlaryna garşy gidýärdi. Ol häzirkizaman edebiýatynyň esasy ugry we maksady adamoglunyň aňy bolmaly diýen pikiri öňe sürýärdi. Ýagdaý şeýle bolan halatynda ýazyjy “damarlardaky ganyň pyşyrdysyny, süňňümiziň iňňildisini” halka ýetirip biler diýýärdi. Hamsun 20-nji asyryň bosagasyndaky Neo-romantik öwrülşigiň sakasyndaky şahsyýet hasaplanýar. Onuň “Hunger” (Açlyk), “Mysteries” (syrlar), “Pan” we “Wiktoriýa” atly eserleri munuň şeýle kabul edilmegine esas döretdi. Onuň soňky döredijiligi (aýratynam Nordland eseri) “täze norweg realizminiň” täsiriniň astynda galandygyny görkezýär. Ol bu eserinde Norwegiýanyň çetgi obalaryndaky gündelik durmuşy gürrüň berýär we eseriň maňzyny ýerli dialketler, ýaňsytmalar we ýumor düzýär.
Hamsun soňky ýüz ýylyň içinde dörän “iň täsirli we döredijilik taýdan täzeçil ýazýan” görnükli ýazyjy hasaplanýar. Ol, adam psihologiýasyna ýykgyn edýän stilde ýazylan eserleriň öňbaşçysydyr. Eserleriniň içinden eriş argaç bolup geçýän “huş akabasy (aňyň akgynlylygyny)” we “içgi monologlar” öz täsirliligi bilen tapawutlanyp onuň işleri Tomas Man, Frans Kafka, Maksim Gorki, Stewan Swaýg, Genri Miller, German Ges we Ernst Hemigweý ýaly dünýä belli ýazyjylara ylham çeşmesi boldy. Isaak Başewiç Singer Hamsun barada “subýektiwlik taýdan, eserlerindäki giňişlik taýdan, lirika taýdan umuman hemme taraplaýyn häzirkizaman edebiýatynyň atasy” diýip aýdýar. 20-nji asyryň çeper edebiýaty tutuşlygyna diýen ýaly Hamsundan gönezlik alýar. Ernest Hemingweý “maňa nädip eser ýazmalydygyny Hamsun öwretdi” diýýär.
2009-njy ýylyň 4-nji awgustynda Hamaroý şäherinde Knut Hamsun merkezi açyldy. 1916-njy ýyldan bäri onuň işleri kino sungatynda ulanylýar.
Ýelharaz © 2013www.yelharaz.com


c: text/html

text:
Aşgabadyň trolleýbus gatnawy taryhda galdy. 1-nji ýanwardan başlap, şäheriň köçelerinde trolleýbus gatnawy ýatyryldy.
Bir wagtlar Aşgabatda trolleýbus marşrutlarynyň sany dokuza dagy ýetýärdi. Ýöne soňky wagtlarda bu görnüşli transportyň Aşgabat şäherinde ýeke-täk bir marşruty galypdy. Magtymguly şaýolundan, Hudaýberdiýew köçesinden gatnaýan 1-nji belgili trolleýbus marşruty bu köçeleriň ugrundaky hem-de oňa golaý köçeleriň ýaşaýjylaryna hyzmat edýärdi.
Şäheriň trolleýbus parky 40-dan gowrak “Şkoda” kysymly trolleýbuslardan ybaratdy. Bu trolleýbuslar 2000-nji ýylda satyn alnypdy. Ähli trolleýbuslar diňe bir marşrut boýunça hereket edensoň, duralgalarda ýolagçylar trolleýbuslara köp garaşmaly bolmaýardylar.
Döwlet edarasynda işleýän 45 ýaşly aşgabatly Akmuhammet trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagynyň Magtymguly prospektiniň ýolagçy gatnawyna ýaramaz täsir etjekdigini aýdýar:
—1-nji belgili trolleýbus Magtymguly prospekti boýunça bökdeniçsiz gatnaýan esasy transportdy. Aňry gitse 5-6 minutdan trolleýbus duralga gelýärdi. Olar sagat 22.00-a çenli gatnaýardylar. Şol wagt bu köçeden başga jemgyýetçilik transporty gatnamaýar.
Emma kähalatda elektrik energiýasy kesilende, köçäniň ugrunda yzly-yzyna duran birnäçe trolleýbuslary görmek bolýardy. Gar ýagyp, köçeler sürçek bolanda hem trolleýbuslaryň gatnamaýan wagty bardy. Şonda trolleýbus gatnawynyň 1-nji belgili marşruty boýunça 28 belgili awtobuslar gatnadylýardy. 1-nji ýanwardan başlap indi 1-nji belgili trolleýbus marşruty boýunça 28-nji belgili awtobuslar gatnar.
Hususy awtoulagy bolan 32 ýaşly Berdimyrat trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagyny goldaýandygyny aýdýar:
—Trolleýbuslar Aşgabadyň dar köçeleriniň hereketini çylşyrymlaşdyrýar. Tok öçmegi netijesinde köçäniň ugrunda duran trolleýbuslar bolsa bu köçeleri has-da daraldýardy.
Trolleýbus gatnawyna nostalgiýa hökmünde garaýanlar hem bar. Aşgabadyň orta mekdepleriniň birinde türkmen dilinden sapak berýan Sapar aga bu jemgyýetçilik ulagyny özüniň ýaşlygy bilen baglanyşdyrýar:
—Studentlik ýyllarym trolleýbuslarda geçdi. Öňki “Swoboda” prospektiniň, häzirki Magtymguly şaýolunyň ugrundan trolleýbus bilen uniwersitete gatnan ýyllarym, teatrlara giden günlerim düýnki ýaly ýadymda. Ýöne, elbetde, döwürden galan zatlary saklap galyp bolmaýar. Tehnika ösdi, şäher özgerdi, käbir işleri başgaça etmeli bolýar.
Sebäp näme?
Trolleýbuslar aýal-gyzlara sürmäge rugsat edilen ýeke-täk jemgyýetçilik transportydy. Trolleýbus sürýän aýal-gyzlar az däldi. Efirde adynyň tutulmagyny islemedik trolleýbus sürüjisisniň aýtmagyna görä, öň trolleýbus süren aýal-gyzlara transport edarasynda süpüriji bolup işlemek teklip edilipdir. Ol aýal-gyzlara awtobus sürmäge rugsat berilmeýändigini aýtdy.
Müňlerçe aşgabatlylara hyzmat eden, ýolagçylar üçin rahat transport serişdesi hasaplanýan trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagynyň sebäpleri barada, asla onuň ýatyrylýandygy barada metbugatda habar berilmedi. Diňe 5-nji ýanwarda “Türkmenistan” gazetinde trolleýbus transportyny dolandyrýan “Trolleýbus hojalygy” müdürliginiň ýapylýandygy sebäpli gyzyklanýan taraplaryň özara hasaplaşyk geçirmegi baradaky gysgajyk bildiriş çap edildi.
Käbir synçylar bu çäräni Aşgabadyň köçeleriniň ugrundaky elektrik simlerini ýeriň aşagyndan geçirmek boýunça proýektler bilen baglanyşdyrýarlar we bu işleriň çäginde trolleýbus simleriniň saklanyp galmagyna zerurlyk duýlan däldir diýip çaklaýarlar.
2010-njy ýylyň fewral aýynda Fransiýanyň “Şnaýder elektrik” kompaniýasy 600 müň ilatly diýlip hasaplanýan paýtagt Aşgabadyň elektrik infrastrukturasyny täzelemek barada türkmen hökümeti bilen şertnama baglaşdy. Bu proýekt 2017-nji ýyla çenli tamamlanmaly edildi.
Trolleýbus gatnawy Aşgabatda 1964-nji ýylyň 19-njy oktýabrynda dabaraly ýagdaýda açylypdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Hazynaly halypa” makalasy
Şahyr Gurbanýaz Daşgynowyň “Oýlanma baýry” goşgular ýygyndysyndaky “Hazynaly halypa” atly makalasy:
Türkmen halkynyň höwes bilen diňlän hem söýüp okaýan şahyrlarynyň biri Kerim Gurbannepesowdyr. Halkyň hemmä düşnükli ýönekeý dilinde çeper eser döreden Kerim şahyr Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň Ýylgyn obasynda 1929-njy ýylda dünýä inýär. Onuň kakasy Gurbannepes aga çeper sözün gadyryny bilipdir, hat-sowatdan başy çykýan adam bolupdyr. Ol ýalňyz ogly Kerimiň hem sowatly bolmagynyň aladasyny edipdir. Ýaşajyk Kerim obalaryndaky ýediýyllyk mekdepde okaýar, çagalygyndan çeper sözün yşgyna düşýär. Onuň ilkinji goşgusy on ýaşyndaka, Gökdepäniň «Kolhozçy sesi» atly etrap gazetinde çap edilýär. Kerim heniz okuwçyka diňe türkmen awtorlarynyň däl, eýsem, şol döwürde türkmençä geçirilen dünýä edebiýatyndan Puşkiniň, Nekrasowyň, Gogolyň eserleri bilen bilelikde «Tom Soýeriň başyndan geçirenleri», «Dombi hem ogul» ýaly kitaplaryň ençemesini okaýar. Magtymgulynyň tutuş goşgular ýygyndysyny kakasynyň aýdyp bermeginde 1939-njy ýylyň tomsunda eli bilen göçürip almagy oňa aýratyn täsir edýär.
1942-nji ýylyň tomsunda şahyryň kakasy dünýäden ötýär. Atasyz galan maşgala garyndaşlaryny penalap, çörekliräk ýer hasaplanýan Tejene göçýär. Kerimiň gaýgy-gamsyz geçmeli ýetginjekligi, jahyllygy ýowuz synagly ýyllara gabat gelýär: bugdaý orýar, gazy gazýar. Bularyň gapdalyndan Hudaý beren guýmagursak zehinli Kerim goşgy ýazmagyny goýmaýar. Onun şygyrlary ilki Tejen sebitlerindäki gazetlerde, soňra «Mydam taýýar», «Ýaş kommunist» gazetlerinde, «Takmak» žurnalynda peýda bolup ugraýar.
Ýaş şahyr 1949-1952-nji ýyllar aralygynda Watan öňündäki harby borjuny berjaý edýär, ilki Odessa şäherinde, soňra Aşgabatda gulluk edýär. 1951-nji ýylda, ol heniz goşun gullugyndaka ilkinji goşgular ýygyndysy «Güýjümiň gözbasy» ady bilen çap edilýär. 1950-nji ýylda SSSR Ýazyjylar soýuzynyň agzalygyna kabul edilýär. Şeýlelikde, Kerim Gurbannepesowyň çagalar hem mekdep okuwçylary üçin dürli ýyllarda «Ýalta we bagt», «Maşgala we mekdep», «Atalar we çagalar», «Ös, saçym, ös», «Ýaz şemaly» ýaly ululy-kiçili şahyrana kitaplary peýda bolýar. Şahyryň1957-nji ýylda «Goşgular we poemalar» ady bilen neşir edilen ýygyndysy türkmen edebiýatyna uly zehiniň goşulandygyny äşgär edýär. Şonuň yzysüre uly göwrümli «Taýmaz baba» atly täsin poemasy Kerim Gurbannepesowy halkyň küýseýän şahyryna öwürýär. Ol halkyň ynamyny ödemek üçin, «Kyrk» poemasynda aýdyşy ýaly, şol döwürdäki elipbiýiň «38 harpyna mähir siňdirip, harp bilen harpy gije-gündiz çatyp» «Ata we ogul», «Ajy günler, süýji günler», «Gumdan tapylan ýürek», «Aýal bagşy», «Parahatlyk ilçisi», «Ynsan bilen ynsap» – kimin elden düşürilmän okalýan kitaplary talapkär okyjylara hödürleýär. Şahyr bulardan başga-da döwrüň sesine ses goşýan «Döwür beýle däldir», «Ömrüme pent», «Ýaşlyk dramasy», «Goja», «Şöhrat», «Biziň işimiz», «Plan dolmaly, plan», «Ýalňyzlyk», «Ata, ene, ömür, baş» ýaly täsin şygyrlaryň ýüzlerçesini döredýär.
Kerim Gurbannepesowyň goşgularynyň köpüsine ýurdumyzyň meşhur kompozitorlary, bagşy-sazandalary saz ýazdy. Olar halk aýdymlaryna öwrüldi.
Kerim Gurbannepesow örän okumyşdy. Edebi sowady juda ýokarydy. Dünýä halklarynyň edebiýatynyň görnükli wekilleri bilen mydama dostana gatnaşykdady. Ç. Aýtmatow, R. Gamzatow, M. Tank, E. Meželaýtis, S. Narowçatow, M. Lukonin ýaly söz ussatlary onuň dostlarydy. Şeýle bolansoň, Kerim şahyr dünýä halklarynyň poeziýasyndan iň gowularyny öz ene dilimize geçirip, «Terjimeler kitabyny» («Dostluk çemenini») okyjylara sowgat galdyrdy.
Kerim şahyr hazynaly halypady. Onuň egsilmez genji-hazynasy – mähribanlykdy. Gündogaryň beýik şahyry Alyşir Nowaýynyň: «Mähribanlyk hazynasy kime degişli bolsa, halypalyk hem şoňa degişlidir» – diýşi ýaly Kerim Gurbannepesow uly Halypady. Gurbannazar Ezizow, Halyl Kulyýew, Annaberdi Agabaýew, Näzik Annatyýewa, Italmaz Nuryýew, Baýram Jütdiýew, Hudaýberdi Diwangulýýew, Agageldi Allanazarow, Atamyrat Atabaýew, Nobatguly Rejebow, Atajan Annaberdiýew, Gözel Şagulyýewa, Ogultäç Orazberdiýewa, Bibi Orazdurdyýewa, Tirkeş Sadykow, Guldurdy Sähetdurdyýew, Juma Hudaýgulyýew ýaly zehinli ýazyjy-şahyrlarymyz Kerim şahyryň mekdebini geçendirler diýsem, ýalňyş bolmaz. Onuň özi barka-da, özi ýokka-da, ondan öwrenmäge jan edýän ýaş zehinleriň sanardan kändigi hakykatdyr.
Şahyr öz döredijiliginiň daşyndan birtopar uly jemgyýetçilik işlerini hem alyp bardy. Ol dürli ýyllarda «Tokmak», «Sowet edebiýaty» (häzirki «Garagum») žurnallaryna baştutanlyk etdi. Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginiň başlygynyň orunbasary, Magtymguly adyndaky döwlet baýragyny bermek baradaky komitetiň başlygy boldy. Türkmenistanyň Ýokary Sowetiniň deputatlygyna üç gezek saýlandy. Ol heniz 38 ýaşyndaka «Türkmenistanyň halk ýazyjysy» diýen hormatly ada eýe boldy. Soňra ol eserleri üçin Magtymguly adyndaky döwlet baýragyny aldy.
Şahyryň poeziýasy dünýä halklarynyň dillerinde ýaňlanyp, türkmen poeziýasynyň adyndan mynasyp wekilçilik etdi. Kerim şahyryň goşgulary SSSR döwründäki respublikalaryň ählisinde terjime edildi. Kitaplary Moskwada telim gezek rus dilinde, Kiýewde ukrainçe, Almaatada gazakça, Wilnýusda litwaça neşir edildi.
Kerim Gurbannepesow sözüň doly manysynda «Şahyr» diýen juda jogapkärli hem hatyraly sözüň hakyky eýesi bolup ýaşan hem döreden bagtly şahyrdyr.
Eliňizdäki ýygynda söýgüli şahyryň iň gowy eserleri saýlanyp-seçilip alyndy. Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimizde türkmeniň öz milli elipbiýinde ilkinji gezek neşir edilýän bu kitabyň okyjylaryň arzyly, hemişelik hemrasyna öwrüljekdigine berk ynanýarys.
Kerim aga öz epiki eserlerini – poemalaryny türkmen durmuşynyň taryhynyň özboluşly çeper ensiklopediýasy hasaplaýardy:
- Daşgyn, menin poemalarym, elbetde, olar dürli wagtda dörese-de, mazmunyna görä biri-birine tirkeseň, halkymyzyň taryhynyň çeper ensiklopediýasyna meňzeşdir – diýipdi pahyr. Dogrudanam, «Aýal bagşy», «Namys», «Parahatlyk ilçisi» poemalary XIX asyrdan hem ondan Öňki döwürler hakda gür berse, rewolýusiýa hem ondan soňky kollektiwizasiýa hakda «Taýmaz baba» dür saçýar. Beýik Watançylyk urşy hakynda bilmek isleseň, «Ajy günler, süýji günleri», «Gumdan tapylan ýüregi» okaýmaly. Uruşdan soňky ýyllaryň durmuşy barada şahyryň «Alada», «Ynsan bilen ynsap» eserleri söz açsa, häzirki dövvrümiz hakynda «Ýürek poemasy», «Rubagy – poema», «Ýedi boýdaş, köçe süpürýän gelin we ýanan gelin hakynda» juda beletlik bilen söhbet gurýar. «Üýtgedip gurmak döwri» at alan zamana dogruda ýa-da şahyryň ömrüniň soňky ýyllaryndaky durmuşyň, jemgyýetiň, döwürdeşlerimiziň keşbini synlap, gylyk-häsiýetini biljek bolsaň, «Aktual poema ýa-da goşgular çemenini» ähli işini bir ýana süýşürip, dykgatly okamaly.
Ol hrestomatik eserleriniň birini «Ýazmasy agyr düşen goşgy» atlandyrdy. Elbetde, bu ýerde ol at eseriň sýuzetine laýyk. Ýöne goşgularynyň ählisini dünýä indirmek talapkär halypa ýeňil düşmändi. Ol ähli setirini uly jogapkärçiligiň ejiri bilen döredýärdi. Setirlerini öz başyndan ýa-da başgalaryň başyndan geçirenlerini özüniňki ýaly kabul edip döredýärdi. Şonuň üçinem olar diňleýji üçin uly lezzetdi, sapakdy, mekdepdi, tälim-terbiýedi.
«Döwür beyle däldir», «Plan dolmaly, plan!», «Maşyn, maşyn, maşyn» hem-de «Toý reportažy» bir döwürräkde, biri-biriniň yzyndan «dünýä indi», üns berseňiz, şu goşgularyň zandy birmeňzeşräkdir. «Ýürek poemasynda» aýdyşy ýaly bularda onuň «gözellige nazaryny dikip, gödekligi nyşana alandygy» mese-mälimdi. Şeýtmegi Kerim aga başarýardy.
Ol gowy edilen işe guwanmaga aýratyn ukyplydy. Şu gylygy hem ony galamdaş deň-duşlaryndan has tapawutlandyrýardy.
Adamy uly görkezýän, şahsyýet derejesine göterýän zatlaryň biri, megerem, özgelere guwanmagy başarmak, özgäniň gowy tarapyny görmek, oňa mynasyp baha bermek ýaly gylyk diýip pikir edýärin. Beýle häsiýetler Kerim agada sanardan kändi.
Halypanyň setirleriniň aglabasy indi isleseň-islemeseň, onuň özüne degişli bolup dur. Onuň söwer dosty, şahyr Gara Seýitliýewiň ýadygärligine bagyşlan şygryndaky:
«…Sen juda ir gitdiň.
Örän ir gitdiň.
Öňki synaň aýdym bilen doludy.
Säher bilen köçä çykyp ugraňda,
Uly desse aýdym barýan ýalydy.
…Aşakdan seretseň -
Ulumsy dagdyň,
Golaý barsaň -
Iň bir kiçilerdendiň.
Sen ir gitdiň,
Juda, juda ir gitdiň,
Ýöne giç gitmeli kişilerdendiň…»
diýen setirlerini okap gyýylýarsyň. Neneň şeýtmejek! Bu setirler hem indi Kerim aganyň özüni ýatladýar… Ol gojalygyň höwesindedi… Emma oňa ýetmedi…
Her şygyr setiri Kerim aganyň köňlüne özüçe jepa tygyny urardy, ol çydardy. Şonuň üçinem, ol şygyrýetiň beýik tagtyna çykypdy.
Ol şygyr oduna semender dek özüni urup, onuň ýakyşyna döz gelerdi. Şonuň üçinem, reňbe-reň şygyr bagyna bagbanlyk etmek oňa başardýardy.
Döwlet derejesiniň ahyrsoňunda onuň şahsyýetleriniň mertebesine baglydygyny iňlis akyldarlarynyň biri geçen asyrda tekrarlady. Bu pikiriň mamladygyna ösen ýurtlaryň taryhy güwä geçýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şahsy edermenliginden täze özgerişleriň bolup duran galkynyşlar zamanamyzda döwletimiziň mertebesi dünýä arenasynda barha artmak bilen!
Beýik şahsyýetler beýikligini dirikä özleri saklaýar, ýokka olaryň beýikligini saklamak yzynda galan nesilleriň borjuna öwrülýär.
Kerim Gurbannepesow halkymyzyň ykrar eden beýik şahsyýetleriniň biridi! Eger bir kişi sylanmaly bolsa, onda Kerim Gurbannepesow hem sylanmaly! Sebäbi, ony halk sylaýar. Ilimiziň söýen şahyrynyň şu kitabynyň neşir edilmegi hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň edebiýatymyzy, medeniyetimizi ösdürmek baradaky il bähbitli atalyk aladasynyň netijesi. Kerim aga aýtmyşlaýyn, «Şahyr ähli gözelligiň dogany, şahyr ähli gödeklige ýagydyr». Şahyra sylag-hormat hem hemişe gözellikdir!


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň ýurdumyzyň obasenagat toplumyna gözegçilik edýän orunbasarynyň, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Onuň gün tertibine ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň esasy ugurlary, möwsümleýin oba hojalyk işlerini alyp barmak, şeýle hem Täze ýyl baýramyna görülýän taýýarlyk işleri bilen baglanyşykly meseleler girizildi.
Wideoşekilli iş maslahatynyň başynda Ahal welaýatynyň häkimi E.Orazgeldiýew häzirki döwürde welaýatyň obasenagat toplumynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, ekerançylyk meýdanlarynda geçirilýän agrotehniki çäreler, oba hojalyk tehnikalaryny möwsüme taýýarlamak hem-de mallary dok we ýyly gyşlatmak bilen baglanyşykly ýerine ýetirilýän işler barada hasabat berdi. Şeýle hem häkim Oba milli maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde gurulýan desgalardaky işleriň barşy hem-de welaýatda Täze ýyl baýramyny mynasyp garşylamak boýunça geçirilýän çäreler barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki döwürde welaýatyň oba hojalyk toplumynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýyna ünsi çekip, ekerançylyk meýdanlarynda we maldarçylyk hojalyklarynda alnyp barylýan işleriň döwrüň talabyna laýyk derejede ýola goýulmalydygyny belledi we bu babatda häkime birnäçe tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz welaýatyň ähli künjeklerinde ýaşaýyş jaýlarynyň, mekdepleriň hem-de çagalar baglarynyň talabalaýyk ýyladylmagy, sebitiň ilatynyň elektrik energiýasy we tebigy gaz bilen üpjün edilmegi bilen baglanyşykly meseleleriň hemişe üns merkezinde saklanylmalydygyny tabşyrdy. Döwlet Baştutanymyz Täze ýyl baýramçylygy mynasybetli ýaýbaňlandyrylan çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegi ugrunda häzirden alada edilmelidigini belledi.
Welaýatyň durmuş-ykdysady taýdan ösüş maksatnamasyny taýýarlamak boýunça wajyp işe ünsi çekip, hormatly Prezidentimiz bu babatda häkime anyk tabşyryklary berdi we maksatnamada durmuş üpjünçiliginiň möhüm orun eýelemelidigini belledi. Şunuň bilen baglylykda, ýerlerde köpçülikleýin bedenterbiýäniň we ýokary netijeli sportuň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berilmelidir.
Soňra Balkan welaýatynyň häkimi D.Durdyýew şu günler sebitde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, oba hojalyk pudagynda ýerine ýetirilýän işler, ilatly ýerleriň ýyladyş ulgamynyň, elektrik geçirijileriň sazlaşykly işlemegini üpjün etmek, şeýle hem Oba milli maksatnamasyny ýerine ýetirmek boýunça alnyp barylýan işler, Täze ýyl baýramyna görülýän taýýarlygyň derejesi hakynda habar berildi
Hormatly Prezidentimiz welaýatyň obasenagat toplumynda alnyp barylýan işlere ünsi çekip, ýerleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmak, oba hojalyk pudagyna öňdebaryjy tejribeleri ornaşdyrmak, obasenagat toplumynda ýaýbaňlandyrylan özgertmeleri durmuşa geçirmegiň depginlerini güýçlendirmek boýunça häkime birnäçe anyk görkezmeleri berdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz mallary dok we ýyly gyşlatmak meselelerine örän jogapkärçilikli hem-de hemmetaraplaýyn esasda çemeleşmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz welaýatyň ýyladyş ulgamynyň, elektrik energiýasy, tebigy gaz bilen üpjünçiliginiň ýokary derejede saklanmalydygyny aýratyn belledi. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Täze ýyly mynasyp garşylamak boýunça gürrüňi dowam edip, öňde boljak dabaralaryň we baýramçylyk söwdalarynyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek boýunça häkime birnäçe tabşyryklary berdi.
Welaýaty durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek meselelerine ünsi çekip, döwlet Baştutanymyz onda durmuş ulgamyny ösdürmek bilen baglanyşykly wezipelere örän jogapkärli we hemmetaraplaýyn esasda çemeleşmegi tabşyrdy. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz sebitde sagdyn durmuş ýörelgeleriniň berkidilmeginde ähmiýeti bolan sport çäreleriniň yzygiderli häsiýete eýe bolmalydygyny belledi.
Soňra göni aragatnaşykda geçirilýän wideoşekilli iş maslahaty Daşoguz welaýatynyň häkimi O.Gurbannazarowyň hasabaty bilen dowam etdi. Häkim häzirki döwürde welaýatda ak ekinlere ideg etmek, oba hojalyk tehnikalaryny geljekki möwsüme taýýarlamak, mallary dok we ýyly gyşlatmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Mundan başga-da, hasabatda Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň barşy, Täze ýyl baýramçylygyny garşylamaga görülýän taýýarlyk işleri hakynda habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatyň oba hojalyk toplumynyň ähli düzümlerinde alnyp barylýan işleriň depginlerini güýçlendirmegiň zerurdygyna ünsi çekdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz bu ugurda durmuşa geçirilýän çäreleriň netijeliligini ýokarlandyrmagyň möhümdigini belläp, sebitde gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň depginlerini güýçlendirmek boýunça anyk görkezmeleri berdi.
Şunuň bilen birlikde, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sebitiň durmuş üpjünçiligi ulgamynyň ähli görnüşleriniň bökdençsiz işine yzygiderli gözegçiligi ýola goýmagy, şeýle hem Täze ýyl baýramçylygyna degişli derejede taýýarlyk görmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz sebitiň ösüşi boýunça degişli maksatnamany taýýarlamak, onda ähli welaýatlara deň derejede degişli bolan durmuş ulgamynyň mundan beýläk-de kämilleşdirilmegini ýola goýmak boýunça birnäçe tabşyryklary berdi. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz ýerlerde bedenterbiýe we sport hereketiniň ösdürilmegi, welaýatyň ilatynyň, aýratyn-da, ýaşlaryň sporta işjeň çekilmegi bilen baglanyşykly meseleleri hemişe gözegçilikde saklamagyň möhümdigini belledi.
Lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýew öz gezeginde welaýatyň obasenagat toplumynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, ýerleri ekiş möwsüme taýýarlamak, bu ugra ylmy taýdan esaslandyrylan täzeçil usullary ornaşdyrmak maksady bilen durmuşa geçirilýän çäreler, döwlet Baştutanymyzyň ähli ulgamlaryň sazlaşykly işini üpjün etmek boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Şeýle hem häkim Oba milli maksatnamasynyň ýerine ýetirilişi, ýurdumyzda giňden bellenilýän Täze ýyl baýramyny guramaçylykly geçirmek boýunça alnyp barylýan işler barada aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz tutuş ýurdumyzda bolşy ýaly, welaýatyň ähli ulgamlarynda alnyp barylýan işleriň netijeli häsiýete eýe bolmalydygyny, munuň üçin bolsa ähli degişli düzümleriň utgaşykly hereketiniň ýola goýulmalydygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz welaýatyň çäklerinde gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň depginlerini güýçlendirmek, şeýle hem ýaşaýyş jaýlarynyň, mekdepleriň hem-de çagalar baglarynyň ýyladyş ulgamyny möwsümleýin talaplara laýyk derejede işletmek, elektrik energiýasy we tebigy gaz bilen üpjünçilik boýunça häkime anyk görkezmeleri berdi.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň we jemgyýetimiziň durmuşynda möhüm ähmiýetli bolan şanly senelere göwnejaý taýýarlyk görmegiň zerurdygyny aýratyn belledi.
Welaýaty durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasyny taýýarlamak meselelerini hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyryp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýerlerde sportuň, köpçülikleýin bedenterbiýäniň ösdürilmegine yzygiderli üns bermelidigini belledi.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow şu günler welaýatda, şol sanda obasenagat toplumynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, sebitiň ekerançylyk meýdanlarynda geçirilýän agrotehniki çäreler, ýerleri we oba hojalyk tehnikalaryny geljekki möwsüme taýýarlamak boýunça görülýän işler barada hasabat berdi. Şeýle hem hasabatyň çäklerinde Oba milli maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň barşynda gurulýan desgalardaky işleriň ýagdaýy, Täze ýyl baýramyny ýokary derejede geçirmek boýunça taýýarlanylan medeni meýilnama hakynda habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Mary welaýatynyň ekerançylyk meýdanlaryndaky işleriň ýagdaýyna ünsi çekip, bu ugurda alnyp barylýan işleriň depginini ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly meselelere jogapkärçilikli çemeleşmelidigini belledi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz sebitiň çäklerindäki ýaşaýyş jaýlarynyň we durmuş maksatly beýleki desgalaryň ýyladyş ulgamynyň sazlaşykly işiniň, ilatyň elektrik energiýasy we tebigy gaz bilen doly derejede üpjün edilmegi babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda giňden bellenilýän Täze ýyl baýramyna taýýarlyk işleriniň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmelidigini nygtady. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz ösüş maksatnamasyny işläp taýýarlamaga toplumlaýyn çemeleşilmelidigine ünsi çekip, onda ýurdumyzyň beýleki sebitlerinde bolşy ýaly, durmuş ulgamyna aýratyn üns bermegiň möhümdigini, munuň döwlet syýasatynyň wajyp bölegi bolup durýandygyny belledi.
Sport ulgamyny ösdürmek bilen baglanyşykly meselelere degip geçmek bilen, döwlet Baştutanymyz sebitde sport ýaryşlarynyň, şol sanda ýaşlaryň arasynda etrap derejesindäki, şeýle hem edaralaryň we kärhanalaryň toparlarynyň arasyndaky bäsleşikleri yzygiderli guramagyň möhümdigine ünsi çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary R.Bazarow häzirki döwürde ýurdumyzyň obasenagat toplumynda alnyp barylýan möwsümleýin işler, maldarçylyk hojalyklaryndaky durmuşa geçirilýän çäreler, şeýle hem bu ugurda alnyp barylýan işleriň depginini güýçlendirmek boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, milli ykdysadyýetimiziň möhüm ulgamlarynyň biri bolan obasenagat toplumynyň sazlaşykly ösdürilmegi, pudaga öňdebaryjy tejribeleriň, ylmyň ýokary gazananlarynyň işjeň ornaşdyrylmagy bilen baglanyşykly wezipelere örän jogapkärçilikli çemeleşilmelidigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasyny taýýarlamak bilen baglylykda sebitleri ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary babatynda wise-premýere, hususan-da, däneçiligi, pagtaçylygy, gök ekerançylygy we maldarçylygy ösdürmek, gaýtadan işleýän pudagyň önümçilik kuwwatlyklaryny pugtalandyrmak barada birnäçe görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz oba hojalyk işgärleriniň, maldarlaryň iş şertlerini gowulandyrmak, degişli pudaklaryň önümçiligini ýokarlandyrmak, bazarlaryň gök hem-de miwe önümleri bilen üpjünçiligini has-da pugtalandyrmak ýaly meseleleriň döwrüň möhüm wezipesidigini belledi hem-de bu işleriň göwnejaý ýerine ýetirilmegi ugrunda düzümleriň sazlaşykly işini ýola goýmak babatda tabşyrdy.
Aşgabat şäheriniň häkimi M.Abilow paýtagtymyzda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, ýurdumyzyň baş şäheriniň abadançylyk we arassaçylyk derejesini häzirki döwrüň talabyna laýyk ýagdaýda üpjün etmek, şäher ilatynyň durmuş düzümini kämilleşdirmek hem-de döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek boýunça durmuşa geçirilýän giň möçberli çäreler barada hasabat berdi.
Şeýle hem häkim Aşgabat şäherinde Täze ýyl baýramyny garşylamak, şanly sene mynasybetli meýilleşdirilen medeni-köpçülikleýin çäreler, olaryň taýýarlyk derejesi hakynda habar berdi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, paýtagtymyzyň ähli görkezijiler babatda nusgalyk derejede bolmalydygyna ünsi çekip, şäheriň arassaçylyk we abadançylyk derejesine ünsi güýçlendirmek, Aşgabatda degişli düzümleriň we jemagat hojalygy gulluklarynyň sazlaşykly işini üpjün etmek babatda häkime birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz Täze ýyl mynasybetli guralýan baýramçylyk dabaralaryna görülýän taýýarlyk işleriniň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmelidigini tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzy ösdürmegiň geljek üçin ykdysady-durmuş taýdan ösüş maksatnamasynyň degişli derejede taýýarlanmagy, onda durmuş üpjünçiliginiň ösdürilmegi bilen baglanyşykly meselelere aýratyn orun berilmegi babatda zerur tagallalaryň görülmelidigini belledi we paýtagtymyzda ýokary netijeli sportuň, köpçülikleýin-bedenterbiýäniň ösdürilmegine aýratyn üns bermegiň zerurlygy barada aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz iş maslahatynyň ahyrynda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň welaýatlaryny we Aşgabat şäherini durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek, oba hojalyk ulgamynyň işini kämilleşdirmek, önümçilik pudaklaryna täzeçil tehnologiýalary, ösen tejribeleri işjeň ornaşdyrmak, iň esasy bolsa halkymyzyň durmuş derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly wezipeleriň hemişe gözegçilikde saklanmalydygyny tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşykda geçirilýän wideoşekilli iş maslahatyny jemläp, oňa gatnaşyjylara berk jan saglyk, mähriban Watanymyzyň abadançylygynyň we halkymyzyň bagtyýarlygynyň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikler arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
ABŞ-nyň deňiz goşunlary Owganystanyň günortasynda Talyban pitneçilerine garşy operasiýa başlady.
Bu operasiýa Talyban jeňçileriniň geljek hepde boljak saýlawlara päsgelçilik döretmeginiň öňüni almak üçin geçirilýär.
Amerikan harbylary Helmand welaýatynyň Nawzad etrabyna, dikuçarlaryň goldawynda, 400 amerikan soldatynyň we 100 sany owgan esgeriniň düşürilendigini aýdýarlar.
Şularalykda ýurduň demirgazygynda, has asuda hasaplanýan Gunduz welaýatynda Talyban etrap polisiýa bölümlerine hüjüm edip, polisiýa başlygyny we ýene bir adamy öldürdi.


text:
Jemgyýetçilik ýerlerinde hajathanalar ýok bolsady durmuşymyz nähili bolardy? Muny göz öňüne getirmek hem gorkunç! Dükandyr-restoranlar, kafeler we söwda merkezleri näçe gerekli we özüne çekiji bolsa-da, hajathana gerek bolup, gyssanyp duran adamyň gözüne bularyň hiçisi görünmeýär. Ol hajatyny bitirmek üçin jübüsindäki bar puluny bermäge taýýar. Hajathandan çykandan soň bolsa, onuň üçin älem-jahan ýene ýerine gelen ýaly bolýar.
Bizde nähili?
Ýurdumyzda hajathana ýagdaýy edil bäşlik baha ýetenok, ýöne umuman alanyňda erbet däl. Jemgyýet ýerlerindäki hajathanalar hemme wagt arassa bolmasa-da, arassaçylyk azda-kände höküm sürýär. Söwda, dynç alyş merkezleri arassaçylygyň mysaly bolup durýar. Bu ýerlerdäki hajathanalar adam üçin hemme taraplaýyn rahat we elýeterli.
Birinji bilen, hajathana bahasynyň ujypsyzlygyna seretmezden, bu ýerlerdäki hajathanalar mugt. Ikinjiden, söwda merkezlerinde hajathanalaryň köpdügi sebäpli gelen adam kän garaşmaly bolanok. Emma, gynansak-da bu ýerleriň gözden salyp bolmaýan näsazlyklary bar. Söwda merkezleriniň hajathanalary çilimkeşleriň mekanyna öwrülipdir. Tüsseden doýup çykan adamdan soň hajathana girmek çilime garşy raýatlara hezil berenok.
Jemgyýet ýerlerindäki hajathanalarda ýene bir uly kemçilikleriň biri hajathana kabinkalarynyň adam boýundan pes bolmagydyr. Bu esasan hem bazarlarda köp duş gelýär. Hajathana kabinkasyna giren adamy daş-töweregindäki adamlar (başga kabinkadakylar we garaşyp duranlar) kynçylyksyz görüp bilýär. Beýle kabinkalar hamala goňşy kabinkadaky adam bilen gürleşmek üçin gurulan ýaly. Bu gelýän adamlary örän biynjalyk edýär.
Ýurduň iň uly we abraýly söwda we dynç alyş merkezi "Berkarar" çilim çekmeklige garşy täsirli syýasatyny alyp barýandygy sebäpli başga ýerlere görelde bolup durýar. Bu ýerde çilim çekmek di ňe daşarda tomusky kafenyň barynyň stoýkasynda rugsat edilen. Emma, ikinji ägirt söwda merkezi Ýimpaşda welin tersine – hajathanalarda çilim kän çekilýär.
Oba ýerlerinde, köplenç, hajathanalar ýaşaýjylar tarapyndan howlyň içinde, ýaşalýan jaýdan aýratyn edilip gurulýar. Bu hajathanalaryň esasy kemçiligi olaryň gyşyna sowuk, tomusuna bolsa yssy, petik bolmagydyr. Meniň pikirimçe, hajathanalaryň daşarda gurulmagy gadymdan gelýän däp bolany üçin oba ýaşaýjylary muňa öwrenişen we olar hajathanalaryň öýüň içinde bolmagyna düýbünden garşy.
Hajathanalar adamzadyň tebigaty üçin möhüm zatlaryň biri bolup durýar. Sagdyn we rahat ýaşaýyş üçin hajathanalarymyz arassa bolmaly we, elbetde, dogry gurulmaly. Ýurdumyzdaky hajathanalar hem düzedişlere, özgerişlere mätäç. Arassaçylyga köpräk üns berlip, çilim gadaganlygy ýokary derejede alnyp barylsa gowy netijeler gazanylyp bilner. Adam boýundan pes hajathanalaryň gurulmagynyň bes edilmegi we köneleriň düzedilmegi hem ýene bir göz öňüne tutulmaly zatlaryň biri. Belki-de, oba ýerlerindäki hajathanalaryň hem rahat bolmagy üçin orta pikirler atylsa, mümkinçilikler döredilse, täsirli üýtgeşmeleriň girizilmegine ýol açylar.
Awtor: Sapar Aşyrow
Teswirlemeler
Kopchulik yerlerindaki hajathanalaryn arassa bolmagy mohum (sebabi kopchulik hajathanalarynda durli kesseller bilen yokushmak riski diysen yokary).
Hajathanalarda chilim chekyanlerin yagdayy diysen dogry bellenip gechilipdir. Sebabi, kopchulik hajathanalary oydaki hajathana yaly arassa bolmayar, olara girip-chykyan kan bolyar, we ozune yeterlik ysy/hapasy bolyar (ya-da kamahal adamlar hajatyny edenden sonra yzyny arassalaman chykyalar) we bularyn ustune chilimin ysy - diysen artykmach bolup duryar.
Ustesine, kopchulik yerlerindaki hajathanalaryn arassachylygna seredyan ayal mashgalalaryn ishine byraz bolsada hormatymyz bolmaly. Olaryn sheyle yerleri arassa saklamagy her kimin edip biljek ishi dal.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Anna güni Kairde Hosni Mubaregiň häkimiýetden gitmeginiň şanyna köpçülikleýin “Ýeňiş ýörişi” geçirilýär.
Müsürde häkimiýet çalşanyna bir hepde geçenem bolsa durmuş kadaly ýagdaýdan daşda.
Kairiň köçelerinde tanklar dur, banklar öňküleri ýaly ýapyk, işçiler iş taşlaýarlar, mekdepler işlemeýär.
Ýurtda häkimiýet Ýokary harby geňeşiň elinde.
Jemgyýetçilik aktiwistleri generallardan syýasy tussaglary boşatmagy, howpsuzlyk boýunça adatdan daşary ýagdaýy ýatyrmagy, tizden-tiz adalatly saýlawlar geçirmäge taýýarlanmagy talap edýärler.
Müsürde korrupsiýada aýyplanyp, öňki üç ministr tussag edildi. Şolaryň arasynda öňki içeri işleri ministri Habyb al-Adly hem bar.
Žurnalistler öňki ministrleriň tussag edilmegine Müsürde köşeşmeýän protestleri gowşatmaga wagtlaýyn hökümetiň synanyşygy hökmünde baha berýärler.


text:
Şenbe güni Watikanyň sudy Rim katolik ybadathanasynyň baş edarasynda maslahatçy bolup işlän Paolo Gabrielanyň işi boýunça sud diňlenişigini 2-nji oktýabra geçirdi.
Sud Paolo Gabrielanyň işi boýunça sud diňlenişiginiň geljek hepdäniň ahyryna çenli tamamlanmagynyň mümkindigini mälim etdi.
Paolo Gabriela Rim papasynyň dini edarasynyň içerki hatlaryny we dokumentlerini bikanun ýagdaýda žurnalistlere berenlikde aýyplanylýar. Bu işde günäli tapylan halatynda oňa 4 ýyla çenli azatlykdan mahrum edilmek howpy abanýar.
Paolo Gabrielanyň özi bu hatlary we dokumentleri žurnalistlere bermek arkaly, Rim katolik ybadathanasynyň içindäki korrupsiýa problemalaryna jemgyýetçiligiň ünsüni çekmek isländigini aýdýar.


text:
Aýdym-saz äleminiň ýyldyzy Maýkl Jeksonyň 15 ýaşly gyzy özüni öldürmäge synanyşandan soň, ABŞ-nyň Los-Anjeles şäherindäki keselhana ýerleşdirildi.
Çarşenbe güni ýüze çykan bu wakadan soň, Jeksonlaryň maşgalasy Paris Jeksonyň “fiziki taýdan gowudygyny we gerekli lukmançylyk bejergilerini alýandygyny” mälim etdi.
Maýkl Jeksonyň ejesi Katriniň ýaýradan beýanatynda, özleriniň şahsy durmuşyna hormat goýulmagyny isleýändigini aýdýar.
ABŞ-nyň polisiýasy we ýangyn söndüriji gullygyň resmileri Paris Jeksonyň ýaşaýan ýeri Los-Anjelesiň golaýyndaky Kalabasasdaky öýden bir şahsyň keselhana äkidilendigini tassykladylar.
“King of Pop”, ýagny “Estrada aýdym-sazynyň şasy” diýlip atlandyrylýan Maýkl Jekson 2009-njy ýylda 50 ýaşynda aradan çykypdy.


text:
“Altyn Asyr” futbol komandasy Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy ugrundaky 17-nji halkara futbol ýaryşynyň ýeňijisi boldy.
Duşenbe güni Aşgabadyň “Altyn Asyr” komandasy Ermenistanyň “Gandzasar” toparyndan 2:1 hasaby bilen üstün çykmagy başardy.
Bu futbol ýaryşynyň ýeňijisi “Altyn Asyr” komandasyna prezidentiň kubogy bilen 20,000 dollar pul baýragy berildi.
Ikinji orny eýelän “Gandzasar” toparyna bolsa 10,000 dollar, üçünji orny eýelän Balkanabadyň “Nebitçi” toparyna hem 5,000 dollar möçberinde pul baýraklary berildi.
Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy ugrundaky 17-nji halkara futbol ýaryşy fewralyň 20-28 aralagynda geçirilip, oňa sekiz komanda gatnaşdy.


text:
26-njy noýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda alnyp barylýan gurluşyk işleri bilen tanyşdy. Prezident paýtagta eden bu iş saparynyň çäginde “Garaşsyzlygyň 10 ýyl abadançylygy” seýilgähine baryp görüp, “Aşgabadyň ajaýyp keşbini kemala getirmek hem-de jana şypaly howany emele getirmek üçin şeýle ýaşyl zolaklaryň wajypdygyny belledi” diýlip, türkmen döwlet mediasynyň maglumatynda bellenilýär.
Eýse, Aşgabatdaky uly seýilgähleriň gözegçiligi nähili ýagdaýda?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Anna gününden başlap Çehiýa Respublikasy ýurduň dükanlarynda ýokary gradusly alkogol içgileriniň satuwyny wagtlaýynça gadagan etdi. Muňa käbir alkogol içgilerinde peýda bolan zäherli metanol maddasyndan bu ýurtda birnäçe adamyň ölmegi sebäp boldy.
Çehiýa Respublikasynyň saglyk ministri Leos Heger soňky günler alkogola goşulan bu zäherli elementden 19 adamyň ölendigini we köp adamlaryň keselhana düşendigini aýtdy.
Häzirki wagt käbir wodka we rom içgilerinde bu metanol maddasynyň nähili ýol bilen peýda bolandygyny anyklamak boýunça derňew işleri alnyp barylýar. Soňky günler Gündogar Ýewropanyň käbir beýleki ýurtlarynda-da şular ýaly sebäpden ençeme adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.


text:
Germaniýada her ýyl tomus «Söýgi parady» ady bilen geçirilýän festiwaly gurnaýjylar 19 adamyň ölümine getiren bu ýylky festiwaldan soň, gaýdyp bular ýaly festiwalyň geçirilmejekdigini mälim etdiler.
Germaniýanyň resmileri ýurduň Duisberg şäherinde 24-nji iýulda tehno aýdym-saz festiwalynyň açylan güni 19 adamyň ölümine we ýüzlerçe adamyň ýaralanmagyna getiren basa-baslygyň ýüze çykmagynyň anyk sebäplerini anyklamak boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny aýtdylar.
Wakanyň käbir gözli şaýatlary adam pidalaryna getiren bu dyknyşygyň polisiýa işgärleriniň esasy geçelgäni baglamaklary netijesinde ýüze çykandygyny aýdýarlar.
Germaniýanyň habar serişdeleri şol gün «Söýgi parady» atly bu festiwala tomaşa etmek üçin ol ýere 1.5 million töweregi adamyň barandygyny habar berdiler.


text:
Halkara ýadro inspektorlary Tähranda bolan iki günlük gepleşiklerde Eýranyň dawaly ýadro işlerini derňemek barada ylalaşyga gelip bilmändiklerini aýtdylar.
Halkara atom energiýasy gullugy Tähranyň günorta-gündogaryndaky Parçin kompleksine barmaga rugsat almak isleýär.
Tähran bu ýerde ýadro ýaraglaryny edinmek bilen bagly synaglary geçirmekde güman edilýär.
Halkara atom energiýasy gullugynyň başlygynyň orunbasary Herman Nakarts öz inspektorlarynyň Parçine baryp görmeginiň ýene-de ret edilendigini aýtdy.


text:
ABŞ-nyň milli howpsuzlyk geňeşi ABŞ-nyň žurnalistiniň “Yslam döwletiniň” söweşijileri tarapyndan kellesiniň kesilmegini görkezýän wideonyň hakykydygyny aýtdy.
Bu barada Milli howpsuzlyk geňeşiniň metbugat-wekili Kaitlin Haýdeniň 3-nji sentýabrda eden çykyşynda aýdyldy.
“Yslam döwletiniň” söweşijileri 31 ýaşly Stewen Sotloffyň kellesiniň kesilmegini görkezýän wideony ýaýratdy. Sotloff 2013-nji ýylyň 2-nji sentýabrynda Siriýada ogurlanypdy. Wideoda ýüzi nikaply söweşiji Sotloffyň öldürilmeginiň “Yslam döwleti” atly söweşiji toparyň Siriýada we Yragyň demirgazygynda basylyp alan giňişlikleriň ABŞ-nyň howa hüjümlerine sezewar edilmegine jogap bolandygyny aýdýar.
Bu wideo amerikan žurnalisti James Foleýiň öldürilmegini görkezýän wideonyň peýda bolmagyndan iki hepde soň ýaýradyldy.
Söweşijiler Britaniýanyň raýaty Dawid Haines diýlip tanadylan ýene bir zamuny öldürmek barada haýbat atdylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Gyrgyzystandaky ilçisi Merkezi Aziýa ýurdunyň “Russiýa bilen hyzmatdaşlygyny artdyrmagy” Birleşen Ştatlaryň Gyrgyzystanda demokratiýanyň ornaşmagyna goldaw bermek baradaky tagallalaryna problema döredýär diýdi.
“Amerikan ilçihanasynyň geňeşi” atly websahypada çap edilen makalada Pamela Spratlen gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýewiň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen ýasama “güýçli hyzmatdaşlygy biziň tagallalarymyza täsir ýetirdi” diýýär.
Şeýle-de, Spratlen Gyrgyzystandaky ilatyň aglabasynyň täzelikleri Russiýanyň metbugat serişdelerinden okaýandygyny belleýär.
Ýakyn wagtda amala aşyran ençeme çäreleri, şol sanda gomoseksuallara garşy diskriminasiýany kanunlaşdyrýan we düýbi daşary ýurtlarda ýerleşýän guramany “daşary ýurt içalylary” diýlip hasaba alynmagyny talap edýän kanun taslamalaryny kabul edeni sebäpli Gyrgyzystan Moskwanyň yzyny yzarlaýan ýaly bolup görünýär.


text:
Ýurduň birinji adamsy bilen halkyň arasyndaky gatnaşyk daşary ýurt mediasynda hem agitirlenýär. Hususan-da, daşary ýurtlarda şeýle çäre ýurtda saýlawlaryň geçirilýän wagtlary has-da ýaýbaňlandyrylýar.
Dürli-dürli partiýalaryň liderleri saýlawlarda köpçüligiň sesini gazanmak üçin, ilat bilen duşuşyk geçirip, özleriniň halk bilendigini propaganda edýärler. Şeýtmek bilen syýasatçylar özleriniň halka has ýakyndygyny, olardan özlerini belentde tutmaýandyklaryny görkezmek isleýärler.
Türkmenistanda hem ýurduň prezidenti bilen halkyň bir bitewidigini görkezmek üçin aram-aram syýasy çäreler geçirilýär, ýagny, ýurt baştutanynyň çopanlaryň arasynda, esgerleriň arasynda, käbir maşgalalarda, pagtaçylaryň, maldarlaryň, gallaçylaryň arasynda bolup, halkyň halyny soraýan ýaly ýagdaýdaky wakalar mawy ekranyň üsti bilen halka ýetirilýär hem-de bu çäreler ýurduň mediasynda uly şowhun bilen dabaralandyrylýar.
Ýöne Türkmenistanda döwlet baştutanynyň sada halkyň arasyna baryp, olaryň hal-ýagdaýy bilen tanyşmagy bilen bagly çäreleriň öňünden juda taýýarlykly geçirilýändigi sebäpli, ilat üçin ol daşary ýurtlardaky syýasatçylaryň geçirýän syýasy çereleri ýaly netijesini beriberenok.
21-nji aprelde ýurduň prezidentiniň Lebap welaýatynda bolup, kärendeçilerdir bagbanlar bilen geçiren duşuşygy hem hut şonuň ýaly boldy. Lebap welaýatynyň kärendeçisiniň hem-de bagbanynyň täzeje kostýumly ýagdaýda prezident bilen duşuşmagy, bu duşuşygyň juda resmi ýagdaýda geçmegi ilat köpçüliginde diňe seňrik ýygyrma bilen kabul edildi.
Bu duşuşyklarda daýhanlaryň hal-ýagdaýy, problemalary barada hiç hili bir mesele galdyrylmady. Gaýta, ýurduň mediasynda döwlet baştutanynyň bagbançylykda-da, daýhançylykda-da beýlekilerden pes oturmaýandygy agitirlendi.
Eger şu duşuşyklaryny prezident ekinlerini gurçuk iýýän daýhanlar bilen, ýerlerini şor alan daýhanlar bilen, ekinlerini suwarmaga suw tapmaýan daýhanlar bilen, mallaryny bakmaga öri meýdan tapmaýan maldarlar bilen, çagalaryna ýokary bilim berip bilmeýänler bilen, ogullary esgerlikden, türmelerden ölüp gelýänler bilen geçirip, olaryň problemalaryny hem çözüşen bolsady, onda adamlar öz ýolbaşçylarynyň her bir hereketine guwanardy.Oýun ýada düşenok
Türkmenistanyň prezidentiniň ýurt baştutanydygyna garamazdan, sada türkmen obrazyny alyp barýandygy bilen bagly türkmen ideologiýasynyň ýurduň telewideniýesinde 3-nji iýunda görkezen gepleşigi ilatyň arasynda döwlet baştutanyna bolan gatnaşykda has-da göwnüçökgünlik döredi.
Türkmen telewideniýesiniň taýýarlan bu gepleşiginde ýurduň prezidentiniň öz egindeşleri bilen sada türkmen raýatlary ýaly, işinden boş wagtlary sport bilen meşgullanýandygy agitirlenip, prezidentiň tigir ýaryşyndaky üstünligi, onuň katere we skutere aýratyn bir ussatlyk bilen erk edişi görkezildi.
Halk köpçüligi prezidentiň teleoperatoryň kamerasyna skuteri bilen suw syçradyşyny, egindeşleri bilen tigir sürşüni ýürekden kabul etmedi. Telewideniýede bu gepleşik görkezilensoň, ertesi gün ilatyň gürrüňi diňe prezident boldy.
Bu näme üçin şeýle bolýar? Sebäbi halkyň öz ýolbaşçysynyň şatlygyna goşulmaga eli ýetenok. Halk aç hem işsiz. Gazançsyz. Olar örän betbagt. Olaryň köpüsiniň öýi ýykylyp dur. Köpüsiniň öýi ýok. Köpüsi çagalaryna ýokary bilim bermäge mümkinçilik tapanok.
Halk ýurt ýolbaşçysynyň özlerine her hili oýunlary başarýanyny görkezerini islänok. Halk döwlet ýolbaşçysynyň öz halyndan hakykatdan habar alaryny isleýär. Ýurt ýolbaşçysynyň özüne jaý bererini, iş bererini, iň bolman, mellek ýeri bererini isleýär.
Gynansak-da halka beýle bagt elýeterli däl. Şonuň üçin gara güzeranynyň yzynda ylgap ýören halkyň ýolbaşçy işgärleriň mesligine guwanyp, şatlanyp ýörmäge wagty-da ýok, keýpi-de, islegi-de.
Halkyň ýolbaşçylardan ýekeje dilegi bar, ol hem — öýlerini ýykmazlyk. Halkyň şu arzuwy berjaý bolsa-da, olar üçin prezidentleri ýaryşda üstün çykandan hem şatlykly waka boljak.Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
21-nji sentýabrda Türkmenistanda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna görülýän taýýarlyklar barada gürrüň edildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň maslahatynda çykyş edip, 2011-nji ýylda Türkmenistanda jemi 370 desganyň gurulýandygyny aýdyp, şu ýylyň dowamynda her gün diýen ýaly täze desganyň açylýandygyny belledi.
Berdimuhamedow ýurduň metbugatynda garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň gazanan üstünlikleri barada has giň propaganda işleriniň geçirilmelidigini belledi.
Ol şeýle propaganda işleriniň Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynda hem geçirilmegiň zerurdygyny nygtady.


text:
Aşyrguly Baýryýew
Ýazgymyň şu sözbaşysyny okanlaryň arasynda: “Özüň bir ony tanaýaňmy?” diýen sowaly keserdip goýjaklar tapylsa gerek. Jogabym şeýle: men bu beýik şahsyýeti ol hakda okan, eşiden zatlarym esasynda gaýybana tanaýaryn. 2007-nji ýylyň oktýabrynda, ýürek telwasym hasyl bolup, Pragada bolanymda, Waslaw Hawel bilen, iň bolmanda duşuşmaga synanyşyk etmändigime indi-indi ökünip, soňuna çykyp bilemok. Ol kabul ederdimi-etmezdimi – başga mesele, ýöne men: “atyp galman, ýatyp galypdyryn”.
Mahmal rewolýusiýany amala aşyryp, Çehiýadan we Slowakiýadan ybarat bu ýurda azatlygy, erkinligi getiren beýik ynsana Waslaw Hawel diýýärler. Onuň bilen gaýybana tanyşlygym, ine, şundan başlanýarmyka diýýän. Ol bu döwlete girýän iki respublikanyň özbaşdaklyga parahatçylykly eýe bolmagynda hem uly hyzmat bitiren adam.
Ýüzugra aýtsam, ýaranjaňlykda ýakasyny tanadan bir köşk žurnalistiniň, hamala Saparmyrat Nyýazowyň Türkmenistanda mahmal rewolýusiýany amala aşyrandygy hakyndaky kitapçasyny zibilhana taşlandygymy aýdyp geçeýin. Hakyky intelligent, ynsanperwer, demokrat Hawel nire, diktator Nyýazow kaýda?! Olary bir hatarda goýjak bolmak ynsapsyzlykdan, nadanlykdan, hakykaty galplaşdyrmakdan başga zat däldir.
Öz iliniň, belki-de, bütin adamzadyň aladasyny eden bu şahsyýet barly maşgaladan çykan adam. Muny oňa nobatdaky gezek sud edenlerinde “Rude prawo” partiýa gazetinde ýüzüne basmakçy bolupdyrlar. Bu neşirde ýerleşdirilen “Waslaw Hawel kim?” atly kül-peýekun ediji biçak uly göwrümli oçerkde onuň atasynyň garyplykdan baýap, arhitektor we gurluşykçy-fabrikant bolup ýetişendigi, Pragada “modern” stilde birnäçe jaý gurandygy tekrarlanýar. Agtygy prezident saýlanandan soňra-da şol jaýlaryň birinde ýaşamagyny dowam etdiripdir. Atasy ýaşaýyş jaýlardan başga-da soňra Şalýapin ýaly dünýä belli aýdymçylaryň çykyş eden ajaýyp “Lýuserna” konsert zalyny hem gurupdyr.
“Şolary bir baryp göräýmeli ekeniň” diýip, öz-özüme igenýärin. Çehiýa Türkmenistan däl, olary köne jaý diýip, ýykyp goýberen däldirler-ä. Dünýäniň köp ýurtlaryndaky ýaly, bu ýerde-de köne, gadymy ymaratlara aýawly garaýarlar, şäherleriň, obalaryň taryhy keşbini täze görnüşleri bilen utgaşdyryp, sazlaşykda saklamaga çalyşýarlar.
Gürrüňi edilýän sud oçerkinde Haweliň kakasynyň-da, daýysynyň-da (mümkin agasydyr-A.B.) kapitalist, maýadar bolandygy, hatda olaryň “Barrandlar” kinostudiýasyny döretmäge gatnaşandyklary nygtalýar. Maksat düşnükli: her edip, hesip edip, dissidentiň buržuaz aslynyň bardygyny görkezmeli.
Şeýlelikde oňa kadaly okamaga mümkinçilik bermändirler. Waslaw özüni jemgyýetden üzňeleşdirilýän, ýanalýan halda duýupdyr. Ol 1955-nji ýylda giren Çeh ýokary tehniki uçilişesiniň ykdysadyýet fakultetini doly tamamlamasa-da, harby gullukdan soň iki ýyl geçirip, teatrda dramaturg, soňra režissýoryň assisenti we awtor bolup işlemek bilen, 1967-nji ýylda Praganyň Saz we teatr sungaty akademiýasynyň teatr fakultetini gutarýar. Şondan bir ýyl-geçip geçmänkä-de, “Garaşsyz ýazyjylaryň klubunyň” başlygy bolýar. Hawel şol ýylyň özünde teatrdan işden gitmäge mejbur edilýär, onuň eserlerini sahnada goýmaga gadaganlyk girizilýär. Bir ýyldanam ol eklenç üçin işçi hökmünde zähmet çekip başlaýar: laborant bolubam, agaç ussasy bolubam işleýär, piwo gaýnadýan zawodyň işçisi-de, ýükçi-de bolýar.
Ýurduň prezidentligine tarap
Waslaw Hawel üç gezek, jemi bäş ýyllap türmede oturýar. Ol soňky sapar 1968-nji ýylda Çehoslowakiýa Sowet Soýuzynyň baştutanlygynda ýaranlyk goşunlaryň girizilmegine protest bildirip, student Ýan Palahyň özüni otlan ýerine öz egindeşleri, dostlary bilen gül goýmaga barýarka tussag edilýär. Şonda olar bu wakanyň 20 ýyllygyny bellemekçi ekenler. Ol türmede ýurda halkyň aktiwliginiň ösýändigini, tolgunyşyklaryň, çykyşlaryň bolýandygyny eşidýär.
Şol tussaglykdan bir ýyl soňra, ýagny 1990-njy ýylyň 16-njy ýanwarynda, W. Hawel bu ýerdäki ýas mitingine ýurduň prezidenti wezipesinde gelýär hem-de çykyş edip, bir ýyl ozalky wakalary ýatlaýar, Ýan Palaha mynasyp ýadygärligiň bina ediljekdigini aýdýar.
Ol özüni dramaturg saýsa-da, ýigrimi ýyllap çehoslowak sahnasynda ýekeje pýesasy-da goýulmaýar. Ençeme halkara baýraklaryň laurety bolandygyna garamazdan, ýigrimi ýylyň dowamynda ýurduň çäginden daşary çykyp bilmeýär. Diňe bir gezek gizlin ýagdaýda Polşa geçip, “Solidarnostdaky” pikirdeşleri bilen duşuşýar. Geljekki prezident özüniň syýasy iş bilen meşgullanasynyň gelmeýändigini, teatrda işlemek isleýändigini nygtaýar. Ýöne bu niýeti başa barmaýar. Onuň döredijiligi adalat ugrundaky, adam hukuklary ugrundaky göreş bilen pugta baglanyşykly. Şonuň üçin-de ol hakda ýazan awtorlaryň biri Leonid Kornilow olaryň arasynda serhet geçirmegiň kynlygyny belläp, Haweliň 1975-nji ýylda ýazan “Doktor Gusaga açyk haty” syýasatmy ýa edebiýat” diýen sowaly orta atýar. 1983-nji ýylda türmeden aýaly Olga ýazan hatlary näme diýibem soraýar.
Hawelden “Siziň syýasy işiňiz netijelimi ýa-da edebi işiňiz” diýlip soralanda, jogap bermekde kynçylyk çekipdir, goý, ony adamlaryň özleri çözsünler diýipdir. “Siz näme üçin kostýum däl-de, switer geýýärsiňiz?” diýen sowala “Biziň parahatçylykly rewolýusion günlerimizde meni köplenç switerli görmegiňiziň sebäbi eşigimi çalşyrmaga wagtyň bolmanlygydyr, ýöne men kostýumam geýýän” diýip, jogap beripdir. “Siziň geçmişiňiz üçin sizden ötünç soran boldumy?” diýen sowala-da jogaby nagt bolupdyr: “Hiç kim, onuň maňa geregi-de ýok”. Munuň özi onuň içi kitüwli däldigini, özüne ýamanlyk edenlerden kümsüklik bilen ar almak islemeýändigini görkezýän bolsa gerek.
Ozal aýdyşymyz ýaly, 1989-njy ýylyň 16-njy ýanwarynda eli gül desseli Waslaw Hawel tutulyp, köpçülikleýin bidüzgünçilikleri öjükdirmekde we Waslaw meýdanynda rugsat berilmedik ýanwar demonstrasiýasynda häkimiýet wekillerine boýun bolmazlykda” aýyplanyp, dokuz aý azatlykdan mahrum edilende, bütin dünýäde protest tolkunlary joşdy. Sowet ýazyjylarynyň bir topary-da olara goşuldylar. Arman, olaryň arasynda türkmen ýazyjylarynyň ýekejesiniň-de sesi ýaňlanmady. Çehoslowakiýanyň federal ýygnagynyň deputatlary ony 1989-njy ýylyň 29-njy dekabrynda ýurduň prezindentligine saýlaýar.
Waslaw Hawel öz syýasy garaýyşlaryna laýyklykda hereket etmäge çalyşýar. Çehoslowakiýa daşary ýurtlarda ýaşaýan watandaşlaryny, ildeşlerini, aýratynam iri biznesmenleri, syýasatçylary, medeniýet işgärlerini hyzmatdaşlyga çagyrýar. Prezidentiň ýanynda maslahatçy Geňeş döredilýär. Haweliň içki syýasatynda-da döredijilik we birleşdiriji tendensiýalar görünýär, ol öz kalbynda hojalygyň hususy usullaryny oňlasa-da, eýeçiligiň dürli görnüşleriniň köpdürlüligini we deňhukuklylygyny goldaýar.
75 ýaşyny dolduryp, dünýäden öten Waslaw Hawele aramyzdan gitdi diýmäge dilim baranok. Ýok, ol biziň aramyzda, biziň döwletimiziň hukuk, demokratik, dünýewi döwlet hökmünde berkarar bolmagy baradaky maksatlarymyzda, arzuw-hyýallarymyzda ýaşaýar. Ol bize görelde.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan şahyr we garaşsyz žurnalist, halkara Deýwid Börk baýragynyň eýesi. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Germaniýa we Brazil BMG-niň Baş Assambleýasyndan ähli ýurtlaryň raýatlarynyň halkara kanunlary esasynda kepillendirilen şahsy durmuş goragy hukuklaryny üpžün etmeklige çagyrýan rezolýusiýany kabul etmegi soradylar.
Bu rezolýusiýanyň taslamasynda aşa elektron gözegçiliginiň soňlanmagy talap edilýär, şahsy maglumatlaryň bikanun toplanmagynyň ýokary derejede gatyşma hereketi bolup, onuň demokratik jemgyýetiň esaslaryna wehim salyp biljekdigi aýdylýar.
Bu inisiatiwa Birleşen Ştatlaryň daşary ýurt liderleriniň, şol sanda Braziliň prezidenti Dilma Roussefiň we german kansleri Angela Merkeliň telefon gürrüňlerini diňländigi baradaky habarlardan soň öňe sürildi.
Bu aýyplama amerikan analitigi Edward Snowdeniň paş etmelerinden uç alýar, ol ABŞ-nyň uzaga ýaýran telefon we internet aňtawlarynyň detallaryny syzdyrandan soň, iýunda Orsýete gaçdy.


text:
Özbegistanyň prokurorlary prezident Yslam Karimowyň uly gyzy Gülnaranyň öý tussaglygynda saklanýandygyny we onuň korrupsiýa bilen bagly işler boýunça derňew astyndadygyny aýtdylar.
42 ýaşly bizness zenany Gülnara Karimowanyň geçen ýylda korrupsiýa bilen bagly dawanyň ýüze çykmagyndan öň 76 ýaşly kakasynyň prezident wezipesinde mirasdüşeri boljakdygy çak edilipdi.
Özbegistanyň Baş prokuraturasy 23-nji sentýabrda ýaýradan beýannamasynda Karimowanyň özüniň 16 ýaşly gyzy Iman bilen bilelikde öz öýünde “üzňelikde” saklanýandygyny tassyklady. Beýannamada Karimowanyň we onuň gyzynyň saglyk taýdan hiç hili problemalarynyň ýokdugy we ABŞ-da doglan Imanyň “islän ýerine gidip bilýändigi” belledi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 10-njy oktýabrda geçirilen mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow degişli Karara gol çekdi.
Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk şanly baýramyny mynasyp garşylamagy, şeýle hem ýurtda amala aşyrylýan ägirt uly işleri, türkmen halkynyň baý geçmiş mirasyny, medeni gymmatlyklaryny, şöhratly taryhyny, täze öwüşginlere eýe bolan milli däp-dessurlaryny, watansöýüjilik, agzybirlik, halallyk, ynsanperwerlik ýaly ýagşy gylyk-häsiýetlerini kämil eserleriň üsti bilen beýan edýän, türkmen medeniýetini, sungatyny, edebiýatyny, žurnalistikasyny ösdürmäge uly goşant goşýan zehinli döredijilik işgärlerini ýüze çykarmaga we olaryň iň ussatlaryny saýlap-seçmäge ýardam berýän Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmeniň Altyn asyry” atly baýragyny almak ugrundaky bäsleşigi geçirmegi maksat edinýän Kararda edebiýat, medeniýet we sungat işgärleriniň, höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň we zehinli çagalaryň arasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmeniň Altyn asyry” atly baýragyny almak ugrundaky bäsleşigi yglan etmek hakynda aýdylýar. Şu bäsleşigiň ýeňijileri bellenilen ugurlar boýunça kesgitleniler. Şeýle hem bäsleşigiň çäklerinde Türkmenistanyň höwesjeň aýdymçy ýaşlarynyň “Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşigi, zehinli çagalaryň arasynda “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşigi yglan edildi.
Mälim bolşy ýaly, bu bäsleşigiň Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygy boýunça netijeleri şu ýylyň 11-nji sentýabrynda jemlenipdi.


text:
Türkmenabatda awtobusda bir zenan Türkiýede okaýan gyzy bilen mobil telefonynda gürleşýär. Gürleşip bolandan soň gapdalynda oturan başga bir zenan oňa “Siz Türkiýede bolupmydyňyz?” diýen sorag bilen ýüzlenýär, ol “hawa” diýen jogaby alansoň, iki zenan türk dilinde dürli temalardan gürleşip başlaýarlar.
Awtobusdaky gürrüňini türkçe dowam etdiren iki zenan türk diliniň türkmenabatlylaryň gündelik durmuşyna näderejede ornaşanlygyny görkezýän diňe bir mysal. Emma näme üçin türkçe?
Sebäpleri
Bu soraga Türkiýede ýaşaýan lebaply Rozybaý şeýle jogap berdi: ”Bärde işläp giden ene-atalar türk diliniň aňsatdygyny, türk dilinde gepleşmegiň, düşünişmegiň aňsatdygyny aýdýarlar. Biziň ýurdumyzda türk firmalary bar, Türkiýä gaýdýan talyplarymyz bar, [üstesine-de], türk diliniň biziň dilimiz bilen kybapdaşlygy sebäpli, biziň ýurdumyzda, türk dilinde gürleşýän adamlaryň, hatda çagalaryň hem sanynyň köpelip barýandygyny görmek bolýar”.
Ýerli ýaşaýjylar hem türk dilini gowy bilýänleriň köpelmeginiň sebäbini Türkiýe döwletine gidýänleriň köpdügi bilen bir hatarda türk diliniň türkmen diline ýakyn bolmagy bilen düşündirýärler.
Bu iki diliň ýakyn bolmagy sebäpli, türk telekanallaryna tomaşa edýän türkmenistanlylaryň sany az däl. Türkmenabatly 8-nji klas okuwçysy Merdan hem şol ýaşlardan biri. Merdan Azatlyk Radiosyna bu barada şeýle gürrüň berýär: “Men çagalygymdan türk kanallaryna tomaşa edýän, olardaky multfilmdir kinolary sypdyrmajak bolýan. Şeýdip, türkçäni öwrendim”.
Türkiýede ýaşaýan Rozybaýyň aýtmagyna görä, Lebapda türk telekanallaryna tomaşa edýänler diňe ýaşlar däl, olaryň arasynda dürli ýaşlardaky uly adamlar hem bar, türk telekanallarynyň halanmagynyň birnäçe sebäbi bar.
Türkiýede ýaşaýan Rozybaý bu hakda Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Sebäbi olaryň gürleýiş şekilleri biziň käbir däplerimiz bilen kybapdaş gelýär, göni. Hiç bu taýda bir aýrar ýaly zat ýok. Diňe daşky görnüşinde birneme tapawut bolaýmasa, ýa edýän hereketleri, dini hereketleri halallyga ýol görkezýär we ýaşlarymyzy özüne çekiji rollary ýerine ýetirýär. Şol sebäplerem adamda soň höwes döredýär-dä, şu ýurdy bilsem, şu ýurdy gezsem ýa-da şu ýurduň dilini öwrensem, men şu ýurda gitjek diýip, adamda höwes döreýär”.
Türkmen-türk okuw jaýlary
Diňe türk telekanallary däl, garaşsyzlyk döwründe Türkmenistanda açylan türkmen-türk mekdepleriniň hemem paýtagt Aşgabatda ýerleşýän Türkmen-Türk uniwersitetiniň türk diliniň türkmenistanlylaryň arasynda ornaşmagyna uly goşandynyň bolandygyny aýdýarlar.
Uniwresitet bolmasa-da, şeýle mekdepleriň birnäçesi Lebap welaýatynda hem açylypdy. Halk arasynda uly abraý gazanan we türkmen-türk mekdepleri diýlip atlandyrylan şol okuw jaýlarynda türk dili esasy dil hasaplanýardy. Olar 2011-nji ýylda ýöriteleşdirildi.
Netijede, käbir ýerli synçylaryň pikiriçe, türk dili soýuz döwründen miras galan rus diliniň ornuna geçip barýar. Edil sowetler zamanynda rus dili ýaly, indi türk dilini bilmek hem goşmaça abraý hasaplanýar.
Kitaplar
Galyberse-de, türkmen dilinde çap edilýän kitaplaryň sanynyň az bolmagy hem türk diliniň ilat arasynda has köp ornaşmagyna sebäp bolýar. Türkiýä gatnaýan lebaply kitap söwdagäri Hemra Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu ugurda öz pikirini şeýle beýan edýär: “Türk dilinde köplenç dini kitaplary okaýarlar. Köplenç dini kitaplary buýurýarlar, men hem eýdip-beýdip, şolar ýaly kitaplary getirýän”.
Türk diliniň türkmenleriň arasynda güýçlenip barýan täsirine türkmenleriň internetde, sosial ulgamlarda ulanýan sözlerinden has hem gowy göz ýetirmek mümkin. Azatlyk Radiosynyň Facebook sahypasynda goýlan bir surata Divane Derviş atly okyjy “bitmek bilmeýen çile” diýip, teswir galdyrypdyr. Bu türkmençä terjime edilende, yzy üzülmeýän alada” diýildigi bolýar.
Söhberdeşimiz Rozybaý özüne hem türk diliniň täsiriniň ýetendigini aýdyp, şeýle diýýär: “Elbetde, men türkmençe gepleşýän, emma kämahal-kämahal gepleşen mahalym birden arasynda türkçe sözlerem garyşdyrýan-da. Meniň kemçiligimi hatda çaga-da aýdyp otyr, gürleşen mahalym dilimden birden sypyp gidýär. Şonda çaga entek okap bilmese-de, ýaňky eşiden sözüni ýatlap, soň maňa aýdýar”.


text:
Internet azatlygyna edilýän hüjümler gitdigiçe köpelýär we repressiw hökümetleriň bu ugurda ulanýan gurallarynyň barha çylşyrymlaşýandygy görünýär.
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Azatlyk öýi” guramasy dünýäniň 47 ýurdunda, 2011-nji ýylyň ýanwaryndan 2012-nji ýylyň maýyna çenli aralykda geçiren barlaglary esasynda, "2012-nji ýylda internet azatlygy" atly täze hasabatyny çap etdi.
Hasabatyň direktory Sanýa Kelli repressiw hökümetleriň islenmeýän materiallary elekden geçirmek, böwetlemek ýa-da tanymal internet şahsyýetlerini türmä basmak ýaly “öňden gelýän” usullarynyň üstüne has çylşyrymly emelleriň goşulýandygyny aýdýar.
Ol, internet maglumatlaryny kontrolda saklamagyň bir usuly hökmünde, “internet mazmunynda aktiw manipulýasiýanyň we bikanun gözegçiligiň güýçlenendigini” belledi.
Ýaýraýan taktikalar
Hasabatda syn edilen ýurtlaryň bir çärýeginden gowragy oppozisiýany biabraý etmek, ýalňyş maglumat ýaýratmak ýa-da döwletiň resmi liniýasyny goldamak üçin pul tölenen, hökümete tarapdar bloggerleri ulanypdyrlar. “Azatlyk öýi” bu taktikalar ozal esasan Orsýet we Hytaý tarapyndan ulanylan bolsa, indi Belarus, Ukraina, Eýran we beýleki ýurtlar tarapyndan hem ulanylýar diýýär.
“Azatlyk öýi” hökümet tankytçylaryna garşy edilýän elektron hüjümleriň ýa-da başga biri bolan bolup, internet aktiwistlerini biabraý etmegiň hem has köpelýändigini we bu ýagdaýyň Bahreýinden Birma, Gazagystandan Siriýa hem-de Özbegiatandan Zimbabwä çenli bir topar ýurdy öz içine alýandygyny aýdýar.
"Internet azatlygy" hasabaty prezident Wladimir Putiniň dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň, blogger Alekseý Nawalniniň oppozisiýasyny gowşatmak üçin, internetde bir shema döredip, oňa 300 müň dollardan gowrak maýa ýatyrmak plany barada rus metbugatynda ýazylýan zatlara ünsi çekýär.
"Diňe özüňe däl, maşgalaňa-da zyýan"
Orsýetde internet degişlilikde bir açyk meýdan hasaplanýan hem bolsa, Kelli häkimiýetleriň ýakynda bolan we internet arkaly guralan protest tolkunlaryna jogap edip, öz hüjümlerini ýaýbaňlandyrandyklaryny aýdýar.
"Haçanda ýurt içindäki adamlar bilen gürleşemizde, biz olardan regionlarda häkimiýetleriň ‘internetde çykyş etmäňi bes et, ýogsa diňe özüňe däl, maşgalaňa-da zyýan ýetirersiň’ diýip, ýerli derejede telefon etmeleriniň köpelendigini eşidýäris" diýip, Kelli aýtdy.
“Azatlyk öýi” gözegçiligiň hem dürli görnüşleriniň köpelendigini, şol sanda Gazagystanda, Siriýada we Saud Arabystanynda internet ulanyjynyň nämälimligini çäklendirýän täze düzgünleriň girizilendigini habar berýär.
"2012-nji ýylda internet azatlygy" syn edilen ýurtlaryň ýarpa golaýynyň gözegçilik döwründe kabul eden täze kanunlary internetde söz azatlygyny çäklendirip biler diýýär.
Fiziki hüjümler
Şeýle-de hasabatda Merkezi Aziýada we Orta Gündogarda bloggerlere hem raýat žurnalistlerine garşy edilýän fiziki hüjümleriň, käte ölüme getirýän çemeleşmeleriň köpelýändigi bellenýär.
Umuman, Eýran, Kuba, Hytaý we Siriýa internet azatlygynyň iň pes ýurtlarynyň sanawyna, Özbegistan, Belarus, Pakistan “azat däl” ýurtlar toparyna girýär. Estoniýa, Birleşen Ştatlar we Germaniýa internetiň iň azat ýurtlary diýen bahany aldy.
Azerbaýjan, Liwiýa, Pakistan we Orsýet gelýän aýlarda internet azatlygynyň has ýaramazlaşyp biljek ýurtlarynyň arasynda agzalýar.
Tersin tendensiýalara garamazdan, "Azatlyk öýi" raýat jemgyýeti we tehnologiýa kampaniýalary tarapyndan çäklendirmelere garşylygyň güýçlenendigini we syn edilen ýurtlaryň ýarysyndan “ýeňiş” habarynyň berlendigini aýdýar. Mysal üçin, Pakistanda milli gorag diwary baradaky teklipler raýat jemgyýetiniň protestinden soň yza çekilmeli boldy.


text:
Öten agşam Daniýanyň howpsuzlyk gullugy asly somaliýaly 28 ýaşly bir raýatyň daniýaly karikaturaçy Kurt Westergaardyň janyna kast etmäge synanyşandygyny habar berdi.
Bu wakanyň Kurt Westergaardyň ýaşaýan ýeri bolan Aarhus şäherinde ýüze çykandygy habar berilýär.
Daniýanyň howpsuzlyk gullugynyň bu barada ýaýradan beýanatynda aýdylyşyna görä, karikaturaçy Kurt Westergaardyň janyna etmek synanyşygynda hüjümçi onuň öýüne girmekçi bolanda, jaýdaky signalizasiýanyň işlemegi netijesinde, wakanyň bolan ýerine dessine polisiýa işgärleri barypdyrlar.
Maglumata görä, polisiýa işgärleri eli paltaly we pyçakly hüjümçiniň aýagyndan atyp, ony dessine tussag edipdirler.
Daniýanyň howpsuzlyk gullugy ýurduň şahsy syrlar baradaky kanunyna salgylanmak bilen, häzirlikçe bu hüjümçiniň adyny aýan etmekden saklanýar.
2006-njy ýylda Kurt Westergaardyň Muhammet pygamberi tankytlaýjy karikaturasy Daniýanyň «Ýyllands Posten» gazetinde çap edilipdi. Şonda bu çap edilen karikaturany köp musulmanlar öz mertebelerini kemsitmek hökmünde kabul edipdiler.


text:
Penşenbe güni habar agentlikleri Gaza Sektorynyň demirgazyk raýonynda Ysraýylyň harby uçarlarynyň amala aşyran howa hüjümlerinde alty sany palestinalynyň ölendigini habar berdiler.
Maglumatlarda bu hüjümleriň jihädçi bir ekstremistik topara degişli diýlip hasaplanylýan nokatlara garşy amala aşyrylandygy aýdylýar.
Mundan daşary, Ysraýylyň harby resmileri bu hüjümde Gaza Sektorynyň demirgazygynda ýarag saklanýan bir ammaryň hem-de bu raýondan Müsüre çekilen gizlin bir tunneliň hem nyşana alnandygyny mälim etdiler.


text:
Şenbe güni Bilim we student ýaşlar gününe gabatlanyp, Aşgabatda täze ýokary okuw jaýynyň açylyş dabarasy boldy.
Täze açylan Türkmen Döwlet nebit we gaz instituty 5 okuw korpusyndan ybarat bolup, ol bir wagtyň özünde 3 müň sany studentiň okap bilmegi üçin niýetlenen. Ýöne häzirki wagt bu täze instituta anyk näçe studentiň kabul ediljekdigi barada maglumat berilmeýär.
Resmi maglumata görä, nebit we gaz institutynda studentler 7 sany fakultetde, ýagny nebit we gaz, geologiýa, himiki tehnologiýa, ykdysadyýet we dolandyryş, energetika we inženerlik tehnikasy, nebit senagaty hem-de hünärleri kämilleşdiriş fakultetlerinde bilim alarlar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça ekspertleri Gazagystany, hökümetiň oba-hojalyk ýerlerini hususylaşdyrmak baradaky planlaryny köpçülige açyk görnüşde protest eden aktiwistleri tussag etmegi we jenaýat jogapkärçiligine çekmegi bes etmäge çagyrýarlar.
Geçen iki hepdäniň dowamynda Gazagystanyň birnäçe şäherinde ýüzlerçe gazak hökümete öz nägileligini bildirmek üçin köçelere çykdy.
Bu protestçileriň käbirleri halkyň arasynda agzalalygy tutaşdyrmakda aýyplanýarlar.
Birleşen Milletler Guramasynyň ekspertleriniň 12-nji maýda ýaýradan beýanatynda gazak hökümetine “yzarlamalaryň ähli görnüşini derhal bes etmäge we raýat jemgyýetini goramak üçin täsirli çäreleri görmäge” çagyryş edilýär.


text:
Bäş ýyl mundan öň, 2005-nji ýylyň 24-nji martynda halk protestleri netijesinde Gyrgyzystanyň prezidentliginden çetleşdirilen Askar Akaýew Azatlyk Radiosynyň gyrgyz gullugyna beren interwýusynda «Gyrgyzystanyň indi demokratiýanyň däl-de, eýsem jenaýatçylaryň adasy bolandygyny» aýtdy.
Askar Akaýewiň pikirine görä, Gyrgyzystanda demokratiýa dolanylmagy üçin bir maşgala dolandyryşy we konstitusiýa garşy häkimiýet iş başyndan aýrylmaly. Gyrgyz oppozisiýasy prezident Kurmanbek Bakyýewiň öz çagalaryny we dogan-garyndaşlaryny ýokary wezipelerden aýyrmagyny talap edýär. Olar halkyň Bakyýewiň özüne ses berendigini, onuň maşgalasyna ses bermändigini aýdýarlar.
Maglumatlara görä, Bakyýew öz dogan-garyndaşlary we çagalary bilen uly mukdardaky baýlygy we çäksiz häkimiýeti öz elinde jemläpdir. Eýsem, demokratiýanyň ýaşyl adasy hasaplanan Gyrgyzystana birden näme boldy? Näme üçin bu ýurt demokratiýadan awtorkratiýa dolanmakda tankyt edilýär? Bu barada Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň žurnalisti Amirbek Usmanow bilen Türkmen gullugyndan Ýowşan Annagurban söhbet etdi.
Azatlyk Radiosy: Amirbek, Gyrgyzystan 1991-nji ýyldan soň, birsellem demokratiýanyň Merkezi Aziýadaky ýaşyl adasy hasaplandy. Emma indi biz bu ýurtda demokratiýanyň hem beýleki günbatar gymmatlyklarynyň ýagdaýy barada başga-başga zatlary eşidýäris. Eger gysgaça soramaly bolsa, Gyrgyzystana näme boldy we ol näme üçin öz awtoritar goňşularynyň ýoluna düşýär?
Amirbek Usmanow: Bu 2005-nji ýylda bolan we häkimiýet başyna Kurmanbek Bakyýewi getiren rewolýusiýanyň netijesi. Prezident Bakyýew halk tolgunyşklary mahalynda şol wagtky prezident Askar Akaýewe garşy yglan edilen ýörelgeden ýuwaş-ýuwaşdan ýüz öwürdi ýa-da olary üýtgetdi. Ol özi bilen bilelikde häkimiýetiň täzelenmegi, demokratiýa üçin deň durup göreşen egindeşlerini ussatlyk bilen häkimiýetden çetleşdirmegi başardy. Olaryň soňkularyndan biri hökmünde general Isakowy ýatlamak bolar. Oňa sudda sekiz ýyl iş kesildi.
Bakyýew öz häkimiýetini berkitmek üçin kem-kemden dolandyryş strukturasyny üýtgetdi. Häzir bolsa Konstitusiýany, Baş kanuny üýtgetmek barada iş alnyp barylýar. Ýagny, ol bir zat bolan ýagdaýynda öz saýlan adamsyny yzynda galdyrmak isleýär. Şu maksat üçin hem prezidentiň ýolbaşçylygyndaky Döwlet Geňeşi döredildi ýa-da ony döretmäge synanyşyk edilýär. Hut şol Geňeş hem adatdan daşary ýagdaý bolanda, prezident saýlamaly. Ozalky Konstitusiýada, tas bütin dünýäde bolşy ýaly, prezidentiň öz wezipesini ýerine ýetirip bilmedik ýagdaýynda onuň wezipesini parlamentiň başlygy ýa-da premýer-ministr ýerine ýetirýär.
Azatlyk Radiosy: Amirbek, siziňçe, bu gidişde şu ýakynlarda nämeler bolar?
Amirbek Usmanow: Bar bolan ähtimallyklara görä, awtoritarizm ýa-da prezident Bakyýewiň şahsy häkimiýeti has-da beter berkär.
Azatlyk Radiosy: Amirbek, gyrgyz halky bu özgerişleri nähili kabul edýär? Olar öň parahatçylyk bilen hökümeti çalşyrmagyň hötdesinden geldiler. Indi olar bu ugurdaky tejribelerine garamazdan, hökümetiň ähli islän zadyny etmäge ýol bererlermi?
Amirbek Usmanow: Bu özgerişleriň ählisi gyrgyz jemgyýetçiligi tarapyndan dürli-dürli garşylanýar. Wezipeli adamlar, dolandyryjy partiýa bolan «Ak joluň» agalygyndaky parlament köplügi, bularyň ählisi prezident Kurmanbek Bakyýewiň täzeliklerini goldaýar. Olar oňa Konstitusiýany üýtgetmekde kömek edýärler. Oppozisiýanyň hatarynda bolan güýçli şahsyýetler ýa-da oppozision pikirli syýasatçylaryň we iş adamlarynyň bir topary soňky iki-üç ýylyň dowamynda ýurtdan gitdiler. Şonuň bilen bir wagtda oppozisiýa hem gowşady.
Emma muňa garamazdan, şu gysga döwür içinde ýurtda bir bütewi halk hereketi döredildi. Bu hereketden biraz soň bolsa «Il geňeşi» döredildi. Bu geňeşe güýçli şahslaryň hem bir topary girýär. Olar 1993-nji ýylyň Konstitusiýasyny dikeltmek isleýärler. Ol Konstitusiýa şol wagtky prezident askar Akaýew tarapyndan zor bilen hem ussatlarça üýtgedilipdi.
Bulardanam başga, Ömürbek Tekebaýewiň ýolbaşçylygyndaky «Ata Mekan» partiýasy bar. Olar dürli-dürli aksiýalary guramaga çalyşýarlar we öz pikirlerini açyk aýdýarlar. Şol bir wagtda gyrgyz jemgyýetinde, adamlaryň arasynda Türkmenistanyň, Özbegistanyň halkynda bar bolan gorky, çekinmek ýok. Şu sebäpdenem biziň «Azattyk» radiomyzyň diňleýjileriniň köpüsi, ýönekeý raýatlaryň köpüsi ýurtda bolýan zatlar barada pikirlerini açyk aýdyp, öz atlary bilen çykyş edip bilýärler. Şundanam halk köpçüliginiň ýurtdaky ugur-ýörelgäniň beýle üýtgedilmesini goldamaýandygyny görmek bolýar.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, olar bu meselede bir zatlar edip bilermi, ýagny olaryň özgerişlik döredip bilmegi mümkinmi?
Amirbek Usmanow: Häzir ýagdaý biraz başgaça. Sebäbi prezident Bakyýew häkimiýete gelenden soň, ilkinji nobatda prezidentiň howpsuzlyk gullugyny, güýç gurluşlaryny berkitdi, olaryň aýlyk haklaryny gowy köpeltdi we şol bir wagtda olary nägileleriň garşysyna has başarnykly ulanýar.
Şu sebäpden men bu gezek ýakyn wagtlarda haýsydyr bir tolgunyşyklar ýa-da Askar Akaýewiň çalşyrylyşy ýaly, Bakyýewi çalşyrmak synanyşygy bolar diýip çaklamaýaryn. O mahal Askar Akaýewe garşy guralan tolgunyşyklar ýa hereket hakykatda üç, bäş ýyl dowam edipdi. Şol ýyllaryň göreşi netijesinde hem rewolýusiýa bolupdy. Bu gezek beýle mümkinçilik ýok ýa-da az.
Azatlyk Radiosy: Siz oppozision pikirli adamlaryň bir toparynyň ýurtdan gidendigini aýtdyňyz. Emma Gyrgyzystanda Akaýewiň ýurdy dolandyran ýyllarynda erkin pikirlenmegiň tagamyny alan intellektuallar ýurdy terk edenlerden kän bolmaly. Şol bir wagtda ol ýerde, Türkmenistandan tapawutlylykda, oppozisiýanyň heniz ýurt içinde işlemek, halka daýanmak mümkinçiligi bar. Ýagny, halk, siziň aýdyşyňyzdan, Türkmenistandaky ýa Özbegistandaky ýaly gorkuda däl. Bu ýagdaý oppozisiýany aktiwleşdirmeýärmi? Ýa olaryň başga kynçylyklary hem barmy?
Amirbek Usmanow: Syýasy synçylar, ekspertler aktiw çykyş edýärler. Gazet makalalaryndan çen tutulsa, intellektuallaryň birnäçesi, ilkinji nobatda ozalky döwlet sekretary Osmanakun Ibraýymow, ozalky adalat ministri Mukar Çolpanbaýew, professor Huseýin Isaýew we başga intellektuallar öz pikirlerini açyk aýdýarlar. Ýöne intellektuallaryň agramly böleginiň dymýandygyny aýtmak gerek. Häkimiýet bolsa olary dürli ýollar bilen satyn alýar.
Mysal üçin, kommunistik režim mahalynda Gyrgyzystana 25 ýyl ýolbaşçylyk eden, ýagny Gyrgyzystan SSR-niň MK-nyň öňki 1-nji sekretary Turdakun Usubalyýewiň doglan gününiň 90 ýyllygy Bişkekde uly dabara bilen bellenip geçildi. Oňa ullakan sylaglar berildi. Ýa-da bolmasa ýakynda halk arasynda örän bir meşhur ýazyja, halk ýazyjysy Tölegen Kasymbekowa kwartira berildi. Häkimiýet şeýle usulda intellektuallary satyn alýar.
Umumylykda alnanda, men intellektullar passiw diýmekçi. Sebäbi olar özlerine bir zat edilerinden, öz ýakynlaryna bir zat bolaryndan gorkýarlar. Ikinji tarapdan, olaryň alajy hem az. Eger işden aýrylsalar, nireden iş tapsynlar? Gepiň keltesi, saýlap-seçere zat az.
Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystanda, aýdaly, öňümizdäki bäş ýylda nämeler bolar öýdýärsiňiz?
Amirbek Usmanow: Meniň pikirimçe, Gyrgyzystanda ýakyn bäş ýylda Kurmanbek Bakyýewiň ýa onuň ýakyn töwereginiň häkimiýeti has-da berkär. Muňa goňşy ýurtlardaky ýagdaý, Orsýet, Hytaý hem öz täsirini ýetirýär. Sebäbi Amerika öz ykdysady problemalary, Eýran, Owganystan bilen meşgul. Onsoň Gyrgyzystan öz goňşularyna barha köp meňzär diýip, pikir edýärin.


text:
Çempionalar Ligasynyň çärýek finalyna gatnaşjak soňky iki futbol komandasy hem belli boldy.
Çarşenbe güni Ispaniýanyň “Real Madrid” topary Fransiýanyň “Leon” toparyndan 3:0 hasaby bilen üstün çykmagy başardy. Bu “Real Madrid” toparynyň 2004-nji ýyldan bäri ilkinji gezek Çempionlar Ligasynyň çärýek finalyna çykyşy boldy.
Londonyň “Çelsi” komandasy bilen “Kopengagen” toparynyň çarşenbe günündäki duşuşygy 0:0 hasaby bilen gutardy. Bu iki komandanyň ilkinji duşuşygynda “Çelsi” “Kopengageni” 2:0 hasaby bilen ýeňipdi.
Çempionlar Ligasynyň nobatdaky duşuşyklarynyň bije atyşlygy ertir UEFA-nyň Nýondaky ştab kwartirasynda geçiriler.
Ýewropanyň iň güýçli futbol klublarynyň ýaryşynyň çärýek finalyna "Real Madrid" we "Çelsi", başga-da Italiýanyň "Interi", Ispaniýanyň "Barselonasy", Angliýanyň "Mansçester Ýunaýtedi" we "Tottenhemi", Germaniýnayň "Şalke" we Ukrainanyň "Şahteri" gatnaşýarlar.


text:
Türkiýäniň tanklarynyň we harby tehnikasynyň Yragyň demirgazyk serhedini geçendigi habar berilýär. Maglumata görä, harby kerwen Yragyň 20 km içinde ýerleşýän - kürt pitneçileriniň Haftanindaky lagerine tarap barýar.
Geçen hepde gadagan edilen Kürdüstan Işçiler Partiýasynyň (PKK) söweşijileriniň türk esgerlerine garşy amala aşyran hüjüminden soň, türk harbylary kürt pitneçileriniň bazalaryna garşy ençeme serhet-ýaka operasiýany geçiripdi. Bularyň netijesinde onlarça kürt söweşijileriniň öldürlendigi aýdylýar.
PKK-niň söweşijileri 1984-nji ýyldan bäri özleriniň awtonomiýasyny döretmek ugrunda göreş alyp barýarlar. Şondan bäri bu konfliktde 45,000 töweregi adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
«Frans Press» habar agentligi Türkmenistandaky prezident saýlawlarynda ýeňiş gazanan Gurbanguly Berdimuhamedowyň täze möhlete inaugurasiýa dabarasynyň şu hepdäniň anna güni geçiriljekdigini habar berýär.
«Frans Press» habar agentligi bu maglumatyň öz adynyň tutulmazlygyny haýyş eden türkmenistanly bir hökümet çeşmesinden alnandygyny aýdýar.
Gaýtadan prezident saýlanan G.Berdimuhamedowyň inaugurasiýa dabarasynyň geçiriljek güni barada Türkmenistanyň öz resmi habar çeşmelerinde häzirlikçe hiç hili maglumat peýda bolmady.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri bilen Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu 7-nji marta Brýusselde sammitde resmi duşuşyk geçirýärler. Sammitden maksat Ýewropanyň Ikinji jahan urşundan bärde ýüzbe-ýüz bolan iň agyr bosgunlar krizisiniň çözgüdini tapmak.
Ýewropa Bileleşiginiň 28 döwletiniň Türkiýeden Ýewropa gelýän migrantlaryň akymyny azaltmagy, olardan Ýewropada başpena alyp bilmejeklerini gaýtadan yzyna almagy soramagyna garaşylýar.
Häzir Ýewropa Bileleşigine prezidentlik edýän Gollandiýanyň premýer-ministri Mark Rutte Bileleşigiň ýolbaşçylary bilen Ankaranyň arasynda ylalaşyga gelinmegine özüniň az-kem umytly garaýandygyny aýtdy.
Fransiýanyň daşary işler ministri Jean-Mark Aýrault hem Ýewropanyň öz açyk serhetler düzgüni dogrusynda täzeden oýlanmgynyň zerurdygyny belläp: "Bu uly migrasiýa krizisi bilen iş salyşmak üçin döredilmändi" diýdi.
Günde iki müň
Öten ýyl bir milliondan köp migrant Ýewropa Bileleşigine bikanun geldiler. Bularyň aglaba köplügi Ýewropanyň demirgazykdaky gurplurak ýurtlaryna aşmak umydy bilen Türkiýäniň üsti bilen Gresiýa gelen siriýalylar, owganlar we yraklylar.
Noýabr aýynda Ýewropa Bileleşigi bilen türk hökümeti Ankaranyň migrantlar akymyny kesmegi we bu ugurda Türkiýä pul tölenmegi hakda ylalaşdylar.
Bileleşik bu ylalyşygy iş ýüzüne geçirmekde Türkiýäniň ilerleme edendigini aýtsa-da, henizem aşa köp migrant Türkiýeden Gresiýa aralaşýar diýip, nägilelik bildirýär.
Türkiýeden Gresiýa günde iki müňden agdyk migrant gelýär.
Ýewropa Bileleşigine degişli däl Makedoniýa bilen gündogar balkan ýolunyň ugrunda ýerleşýän Bileleşige agza döwletler bosgunlaryň öňünde serhetlerini bütinleý diýen ýaly ýapdylar. Netijede 30 müňden köp migrant Gresiýada gymyldysyz galdy.
Taslama
Sammitiň beýannamasynyň "Associated Press" habar gullugyna elýeterli edilen bir taslamasynda "Balkan ýoly bilen gelýän düzgünsiz migrantlar akymy kesilip barýar. Bu ýol indi ýapyldy" diýilýär.
Taslamada ýene-de "Bu kyn günde Ýewropa Bileleşigi Gresiýany ýeke goýmaz, bu ýagdaýa hötde gelmegi üçin elinden gelenini eder", şelýe hem "Bu Ýewropa Bileleşiginiň çalt hem netijeli herekete geçmegini talap edýän umumy jogapkärçilik" diýip bellenýär.
Sammitiň öň ýanynda NATO özüniň adam gaçakçylygyna garşy Egeý deňzindäki missiýasyny grek we türk deňiz giňişliklerinde ýaýbaňlandyrandygyny we Ýewropa Bileleşiginiň serhet gullugy "Fronteks" bilen hyzmatdaşlygy çuňaldandygyny bildirdi.
"Biz maglumat toplap, barlag geçirip, toplanan maglumatlary şol bir wagtda Türkiýäniň deňiz goragçylary, Gresiýanyň deňiz goragçylary we "Fronteks" bilen paýlaşyp, olara migrant we bosgun krizisini çözmäge kömek ederis" diýip, NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg aýtdy.
2016-njy ýylyň başyndan bäri deňze ýaramsyz gaýyklar bilen Türkiýeden Gresiýa geçmäge synanyşyp, 400-den köpräk migrant öldi ýa-da deňizde ýitirim boldy. 6-njy martda türk kenarynda üsti bosgunly bir gaýyk agdarylyp, bu heläkçilikde 25 adam wepat boldy.


text:
Gresiýanyň parlamenti krizise garşy çäreler boýunça ikinji we soňky plany kabul etdi. Bu Halkara pul gaznasyndan we Ýewropa Bileleşiginden nobatdaky maliýe kömegini almak ugrundaky edilen ädim boldy.
Penşenbe güni kabul edilen planda 28 milliard ýewrolyk tygşytlaýyş çäreleriniň nähili ýagdaýda amala aşyryljakdygy baradaky meseleler bar.
Täze tygşytlaýyş çärelerine garşy Afinyda iki günläp geçirilen gazaply protestlerden hem 48 sagatlyk umumy iş taşlaýyşdan soň, häzir ýagdaý kadaly durka girene meňzeýär.


text:
Türkmen metbugatynda çap edilen maglumata görä, Türkmenistanyň Baş arhiw müdirliginiň ýolbaşçysy Maýa Mollaýewa 78 ýaşynyň içinde pensiýa çykmagy sebäpli wezipesinden boşadylypdyr.
Sowet döwründe Kommunistik partiýanyň ýokary derejeli wezipelerini eýelän Maýa Mollaýewa kommunistik režim dargandan soň hem syýasatdan gitmän, ýokary wezipelerde galdy.
Türkmen metbugatynda 15-nji aprelde berlen maglumata görä, pensiýa çykmagy bilen bagly Türkmenistanyň Baş arhiw müdirliginiň ýolbaşçysy wezipesinden boşadylan Maýa Mollaýewanyň ornuna Gülälek Hanberdiýewa bellenipdir.
TDU-den başlanan ideologiýa ýoly
Mary welaýatynda 1934-nji ýylda dünýä inen Maýa Mollaýewa sowet döwründe ýokary derejeli wezipeleri eýelän sanlyja türkmen zenanlaryň biri boldy. Türkmen-sowet ensiklopediýasynda berlen maglumatlara görä, ol 1957-nji ýylda taryh-ýuridik fakultetini tamamlap, iki ýyl TDU-de mygallym bolup işleýar.
1959-njy ýylda Maýa Mollaýewa komsomolda ýokary derejeli wezipeleri eýeläp, partiýa boýunça karýerasyna başlaýar. Şondan bäri, tä Türkmenistan garaşsyzlygyny yglan edýänçä, Maýa Mollaýewa Türkmenistanda sowet ideologiýasyny ýöreden esasy şahslaryň biri boldy.
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow 2004-nji ýylda eden çykyşlarynyň birinde M.Mollaýewanyň Kommunistik partiýanyň prinsiplerini gyşarnyksyz ýerine ýetirendigini we beýlekilerden-de şony talap edendigini ýatlapdy.
Ol, hususan-da, şeýle diýipdi: “Birwagt, 1982-nji ýylda, men Aşgabat gorkomynyň birinji sekretarydym. Maýa Mollaýewa-da Merkezi Komitetiň ideologiýa boýunça sekretarydy. Ol bir gezek gorkoma – plenumymyza bardy. Onsoň, meniň bir häsiýetim bar, men familiýany tutanymda ‘Orazow tur, Durdyýew tur, şuny aýt’ diýip soraýaryn. Maýa Mollaýewa birden gögerip başlady. Onsoň, ol durup bilmän ‘Sapar Ataýewiç, bu medeniýetli däl, ýoldaş diýip ýüzlenmeli’ diýdi”.
Türkmenistanly žurnalist-edebiýatçy Döwletmyrat Ýazgulyýew ýurtda nähili syýasy režimiň bolandygyna garamazdan, Maýa Mollaýewanyň hemişe ideologiýa hyzmat edip gelen zenan hökmünde özüni tanadandygyny belledi: “Maýa Mollaýewa üç döwre hyzmat eden adam. Ol Sowet Soýuzy döwründe hem ideologiýa, hem agitasiýa bölüminiň sekretary bolup işledi. Garaşsyzlygymyzyň başky ýyllarynda ony Nyýazow Türkmen döwlet Baş arhiw müdüri wezipesine belläpdi”.
Nyýazowyň ideologiýasyna-da ygrarly boldy
Syýasy karýerasy bilen bir hatarda Maýa Mollaýewa bilimini hem dowam etdirip, 1965-67-nji ýyllarda Jemgyýetçilik ylymlary akademiýasynyň aspiranty bolýar. Sowet döwri ylym we medeniýet, propaganda we agitasiýa boýunça ýokary derejeleri eýelän Maýa Mollaýewa “Zähmet gyzyl baýdak” ordeni we “Zähmetde edermenligi üçin” diýen medal bilen-de sylaglanýar.
Ol türkmen intelligensiýasynyň arasynda “Türkmenistanyň Kommunistik partiýasynyň iň soňky sekretary” diýen ada eýe boldy. Türkmenistan garaşsyzlygyny yglan edensoň, şol döwür ýaşy 60-a ýakynlan Maýa Mollaýewa Nyýazowyň ideologiýasyny ýöredip başlaýar.
Türkmenistandaky “Rus jemgyýetiniň” ýolbaşçysy, Maýa Mollaýewa bilen işleşen Anatoliý Fomin sowet döwründe “Ruslar bize ýol açan halk” diýip ýören Maýa Mollaýewanyň Türkmenistan garaşsyzlygyny yglan edensoň, “Ruslar bizi basyp alypdylar” diýendigini ýatlaýar.
Ýerli synçylaryň käbiri 1990-njy ýyllaryň başlarynda Türkmenistanyň Baş arhiw müdürliginiň ýolbaşçysy wezipesine bellenen Maýa Mollaýewany Nyýazowyň şahsyýet kultuny döretmäge uly goşant goşan adamlaryň biri hasaplaýarlar.
Bu barada türkmenistanly žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew şeýle diýdi: “Maýa Mollaýewa ýokardan gelen islendik görkezmäni berjaý edip, galp terjimehal döretmäge gatnaşan adam. Mysal üçin, Nyýazowyň özi 1990-njy ýylda meniň kakam buhgalter, ejem ýönekeý öý-hojalykçy diýip aýdan bolsa, soňra onuň kakasy mugallym boldy, urşa gatnaşdyryldy”.
Žurnalist Ýazgulyýew Maýa Mollaýewa döwlet arhiwine ýolbaşçylyk edip başlansoň, arhiwiň taryhçylar, ýazyjylar, žurnalistler üçin elýeterli bolmagyny bes edenligini-de belleýär.
Häzirki ideologiýa goşan goşantlary
Saparmyrat Nyýazow ýogalansoň, Türkmenistanyň täze prezidentiniň ýanynda Sungat we medeniýet işleri boýunça ýörite komissiýa döredildi. Häkimiýet başyndakylar Türkmenistanyň Baş arhiw müdirliginiň ýolbaşçysy wezipesi bilen bir hatarda Maýa Mollaýewany bu komissiýa hem jogapkär işgär edip bellediler.
Netijede, käbir ýerli synçylaryň tassyklamagyna görä, Maýa Mollaýewa makullamasa, ýurtda ýazylýan çeper kitaplara, teatr sahnasynda goýulmaly drama eserlerine, kinossenarilere ýol berilmeýärdi.
Çehiýanyň Karlow Uniwersitetiniň professory, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Slawomir Horagyň türkmen ideologiýasynyň däpleri barada ýazan makalasynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň şahsyýet kultuny döretmäge niýetlenen maglumatlaryň ählisiniň ýurduň Baş arhiw müdirligi hem Türkmenistanyň prezidentiniň arhiw fondy tarapyndan çap edilendigi aýdylýar.
Hut şol sebäpli-de, žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew Maýa Mollaýewa ýaly ähli režimlere wepaly hyzmat edýän adamlaryň pensiýa ugradylyp, ýaşlara ýol açylmagyna oňyn alamat hökmünde baha berdi.


text:
Müsüriň paýtagty Kairde soňky günler ýüz beren ganly çaknyşyklardan soň, anna güni agşam Kairiň merkezinde komendant sagady girizildi. Bu çäräniň netijesinde gije Kairde ýagdaýyň belli bir derejede imisalylykly bolandygy habar berilýär.
Bu wakanyň öňýany, anna güni Müsüriň polisiýasy protestçiler bilen bolan çaknyşyklarda 170-den gowrak protesçiniň tussag edilendigini habar berdi.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän žurnalistleriň hukugyny goraýjy Komitet soňky üç günüň dowamynda Kairdäki wakalara syn edýän žurnalistlerden azyndan 18-sine garşy hüjüm edilip, dürli hili zorlukly çäreleriň ulanylandygyny habar berýär.


text:
Owganystanyň häkimiýetleri 30-njy iýunda ýurduň günortasyndaky Helmand welaýatynda bombaly ýük ulagynda amala aşyrylan hüjümde parahat ilatdan iki adamyň ölendigini we başga-da 40-dan gowragynyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Hüjümçi ýük ulagyň arkasyna düşelen partladyjylary Laşkar Gah şäherindäki polisiýanyň baş edarasynyň girelgesinde partlatdy diýip, polisiýanyň metbugat wekili Farid Ahmad Obaid belleýär.
Ýerli resmileriň berýän maglumatyna görä, hüjümde ýaralananlaryň ählisi parahat ilatdan ýaşaýjylar bolup, olar golaý-goltumdaky keselhana alnyp gidildi.
Owganystanyň ýerli metbugatynyň waka şaýat bolanlara salgylanyp berýän maglumatyna görä, partlamadan soň başga-da üç hüjümçi polisiýanyň edarasyna girmäge synanyşypdyr. Şaýatlar şol hüjümçileriň biriniň polisiýa tarapyndan atylyp öldürilendigini, ikisiniň bolsa wakanyň bolan ýerinden gaçyp gidendigini aýdýarlar.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady, emma “Talyban” hereketi polisiýanyň baş edaralaryny we işgärlerini ýygy-ýygydan nyşana alýar.


text:
Hut birki ýyllykda-da beýle däldi. 2010-njy ýylda welin, nämüçindir Türkmenistanda Gyrgyzystana bolan garaýyş örän güýçli üýtgedi.
Hut geçen — 2009-njy ýylda-da Gyrgyzystana okuwa gidýän ýaşlar arkaýyn gidýärdiler, Watana gelip gitjekler kanikul döwründe gelip gidýärdiler. Olara «gidýäň» diýýänem ýokdy, «gelme» diýýänem.
Bu ýyl Türkmenistan döwletine ne döw çaldy? Gyrgyzystanda okaýanlaryň meselesi baradaky dawalaryň gürrüňi dünýä ýetdi. Hut ýaňy-ýakynda, sentýabr aýynda Gyrgyzystanda okaýan ýaşlaryň 174 sanysy öz okaýan ýerlerine gitmek islän çagy ýene uçaryň trapyndan düşürilip alnyp galypdyr. Bu barada çagalary Gyrgyzystanda okaýan ene-atalar gözlerini ýaşlap gürrüň berýärler.
Gyrgyzystanda bilim alýan ýaşlara Watana gelende iş beriljek däl. Olar Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna okuwa alynmaly däl. Ýurda dolanyp gelmän, Gyrgyzystanda okamaga galan ýaşlaryň ene-atalarynyň gazy, çyrasy kesiljek, özleri işden kowuljak.
Ene – atalar ýerli häkimiýetler tarapyndan özlerine şeýle haýbatlaryň atylýandygyny aýdýarlar.
Gyrgyzystanda okaýanlaryň garşysyna beýle bek çykylmagynyň aňyrsynda näme sebäp bar? Dünýäniň islendik döwletinde okamaga rugsat edilýär. Gyrgyzystanda welin okamak gadagan.
Şu ýyl Türkmenistanyň örän köp ýaşlary Belarusyň, Ukrainanyň, Moskwanyň, Tatarystanyň, başga-da dünýäniň köp okuw jaýlaryna okuwa girdiler. Olara hökümet tarapyndan doly rugsat berildi. Gyrgyzystanda welin okamak gadagan. Bu gadagançylygyň sebäbi Gyrgyzystanyň käbir welaýatlarynda ýüz beren uruş hereketlerimikä? Ýok, ol hem türkmen ýaşlarynyň Gyrgyzystana iberilmeginiň öňüne böwet basmak üçin sebäp däl eken.
Ahyrsoňy sebäp anyklandy. «Ol ýerde siziň çagalaryňyza ters dini düşünje berilýär. Wahhabylyk boýunça propagandistik işler geçirýänler bar» diýip, ene-atalara ahyr bir gün daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş we daşary ýurda gidýänlere rugsat berýän gullugyň bir işgäri düşündiripdir.
Gepiň tümmek ýeri
Diýmek Türkmenistanda dindarlaryň köpelerinden gorkulýar.
Soňky döwürlerde dini perde edinip, terrorçylyk işlerini amala aşyrýanlar dünýede köpeldi. Elbetde, bu zatlardan howatyr edilse, diniň ýurda ýaramazlyk bilen ýaýrajak ýagdaýlarynyň öňi alynsa kem däl. Ýöne gynandyrýan ýeri — bu ýerde ýaşlar jebir çekýärler. Olaryň eýýäm iki ýyl okanlary-da bar, üç ýyl okanlary-da. Pukara maşgalalaryň çagalary, okuwlaryny häli-şindi ol ýurtdan-başga bir ýurda geçirip ýörmäge-de gurplary ýetenok.
Türkmenlerde: «Ýylanyň ýigreneni narpyz — ol hem hininiň agzynda gögerer» diýen nakyl bar. Ýylan narpyz diýen ösümligi ýigrenermiş, ýöne şol narpyz hem mydama ýylan nirede hin ýasansa, hut şol ýerde gögerermiş.
Dinden gorky, howatyr etmek meselesinde-de şeýle. Ýurtda dini akymlaryň ýaýramagynyň öňüni okuwa gidýän talyplaryň ýoluna böwet basmak bilen alyp bolarmy? Geliň, bu sowala biziň her birimiz özümizçe jogap bereliň.
Din hökümetiň goltugynyň aşagynda ýaýraýar. Türkmenistanda metjitleriň täze gurulýan döwürlerinde metjitlere namaz okamak üçin barýanlaryň arasynda ýaşlar bolmazdy, diňe ýaşulular bolardy. Häzir welin (aýratyn-da juma namazy güni) metjitlere barýanlaryň arasynda ýaşlar, hat-da mekdep okuwçylary-da kän.
Indi adamlara diniň diňe ynsanlara ýagşylyk getirmelidigi hakdaky ündewleri düşündiräýmeseň, onuň öňüni alardan geçdi. Metjitlere namaz öwrenmek üçin gatnaýan çagajyklaryň sany-da ýylsaýyn köpelýär.
Halkyň radikal pikirli dindarlara öwrülmezligi üçin olara diniň gelip çykyşy hakdaky ündewleri ýetirip durmaly. Real durmuşda halkyň gowy zatlara arassa zähmet bilen ýetip bilýändigine subutnama bolar ýaly, halka birneme eşret paýlajak bolmaly. Sebäbi adamlar kösenip başlan halaty Hudaýyň ýoluna ýapyşýarlar.
«Aýbyny ýaşyran aýňalmaz» diýlişi ýaly, kösenýänleriň köpdügini bolsa gizlemäliň. Şol kösenýänleriň hemmesiniň-de ýeri gelende radikal häsiýetli dindarlaryň hataryna goşuljakdygy hakdaky pikiri-de tassyklap bolar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň köpçülikleýin habar serişdeleri üçin ýaýradan maglumatynda
şeýle diýilýär: “Soňky döwür Orsýetiň käbir habar serişdelerinde MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda işini togtadanlygy bilen bagly esassyz informasiýalar peýda boldy. Şolarda beýan edilýän faktlar hakykata bap gelmeýär. Ol MTS kompaniýasy bilen türkmen tarapynyň arasyndaky özara gatnaşyklaryň manysyny ýoýýar”.
Maglumatda MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda alyp barýan işi baradaky şertnamanyň bäş ýyllyk möhletiniň dolandygy, şertnamany ýatyrmagyň kanuny esaslarynyň bardygy beýan edilýär.
Beýanatda ýene-de şeýle diýilýär: “Häzir tutuş ýurduň territoriýasynda Türkmenistanda mobil aragatnaşygynyň kadaly işlemegi üçin zerur tehnologik, kadrlar, guramaçylyk mümkinçilikleri, häzirki zaman enjamlary hem gerekli infrastruktura bar. Milli operatorlar öz müşderilerine halkyň islegini doly kanagatlandyryp bilýän hyzmatlar toplumyny berýär. Şunuň bilen bagly MTS-iň Türkmenistanda işini togtatmagy netijesinde Türkmenistanyň ilatynyň aragatnaşyk hyzmatynda problemalaryň ýüze çykandygy baradaky informasiýalar hem hakykata bap gelmeýär”.
Azatlyk Radiosy şu mesele barada Awstriýada ýerlşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.Azatlyk Radiosy: Farid, siz bu beýanat barada näme diýersiňiz?
F.Tuhbatullin:
“Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin
Birinjiden, Türkmenistanyň DIM–niň şunuň ýaly habarlary diňe daşary ýurt habar serişdelerinde çap edilýär. Maňa belli bolşuna görä, ýurduň içindäki habar serişdelerinde şol maglumatlar halka ýetirilmeýär.
Ikinjiden, Türkmenistanyň ýolbaşçylary şunuň ýaly habar çap edenlerinde, özlerinde jogapkärçilik duýmaýarlar. Iki million gowrak adam Türkmenistanyň ilatynyň ýarpysy. Olar aragatnaşykdan mahrum boldular. Olar şol kynçylygy gerdenlerinde çekip otyrkalar, Türkmenistanyň DIM-niň “hiç hili problema ýok” diýip, çap edýän informasiýasy gaty geň galdyrýar. Azatlyk Radiosy: Türkmen häkimiýetleriniň bu hereketlerine siz nähili garaýarsyňyz?F.Tuhbatullin:
Birinjiden, bu öz halkyňy kemsitmek. Ikinjiden, göz-görtele halkara jemgyýetçiligini aldamak. Çap edilen informasiýany diňe biz, siz däl, Türkmenistanda beýleki ýurtlaryň ilçihanalary bar, BMG-niň öňüni alyş diplomatiýasynyň, ÝHHG-niň merkezleri bar. Olar bolup geçýän wakalary gözleri bilen görüp, onuň täsirini duýup otyrlar. Olar Türkmenistanyň DIM-niň beýanatynyň bahasynyň kör-köpükdigini bilip otyrlar.
Ýuridik taýdan Orsýetiň MTS kompaniýasynyň pozisiýasy Türkmenistanyň pozisiýasyndan güýçli. Ylalaşdyryjy halkara suduna ýüz tutulanda, onuň ýeňiş gazanmagy mümkin. Türkmenistanyň DIM-niň şunuň ýaly oýlanyşyksyz beýanatlary gynandyrýar.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň MTS kompaniýasy Türkmenistanda bäş ýyl işledi. Enjamlar getirip, işi ýola goýdy, onuň hyzmaty türkmenistanlylarda isleg döretdi. Iş, biznes kämillik derejesine ýetende, ol halk köpçüliginiň isleginden, hormatyndan peýdalanýan wagty onuň ýatyrylmagy Türkmenistanyň halkara abraýyna hem daşary ýurt inwestisiýalarynyň geljekde ýurda çekilmegine nähili täsirler ýetirip biler? F.Tuhbatullin:
Ol Türkmenistanyň içki ykdysadyýetini goşmak bilen gep-gürrüňsiz ýaramaz täsir ýetirer. MTS “Altyn asyryň” bäsdeşidi, “Altyn asyr” özüne müşderi çekmek üçin bahalary aşakladypdy, başga-da birnäçe çäreler geçiripdi. Indi bäsdeş ýok. Bu ýagdaý “Altyn asyryň” hyzmatynyň hiline ýaramaz täsir ýetirer, sebäbi ýaryş ýok.
Halkara täsir barada aýdylanda, bu dawanynyň kimiň peýdasyna tamamlanmagynyň tapawudy ýok, köp sanly daşary ýurt kompaniýalary türkmen häkimiýetleri bilen iş salyşmazdan öň sagyna-çepine gowy serederler, “ýedi ölçäp, bir keserler”. Munuň sebäbi belli - MTS kompaniýasynyň Türkmenistana ýatyran inwestisiýasy ýitirilen pullar, zaýalanan nerwiler bolup çykdy. Şeýle ykbalyň beýleki potensial inwestorlara-da garaşýandygy bolup biljek ýagdaý. Indi Türkmenistana, şol sanda “Awaza” inwestisiýa goýmaga hyýallanan daşary ýurt kompaniýalary bu planlaryndan saklanarlar ýa ýüz öwrerler.