text:
Rianna, Marat Başarow, Žasmin, Kristina Orbakaýte, Witni Hýuston, Ledi Gaga, Şarliz Saron – bu ýyldyzlaryň köpüsiniň adyny eşitmedigiňiz ýok bolsa gerek. Bulary näme baglanyşdyrýaka diýýäňizmi? Olaryň hemmesi hem söýgi gatnaşyklarynda erjeşmä, zorluga duçar boldular.
BMG-nyň hasabatyna görä, Merkezi Aziýada her 4 zenan maşgaladan 1-i erjeşmäniň haýsydyr bir görnüşiniň pidasy bolýar. Erjeşme köplenç tanyş adamlaryň arasynda bolup geçýär. Şol sanda bu heniz nikalaşmadyk, diňe halaşýan jübütleriň arasynda hem örän ýaýgyn hereketdir. Oglanlar halaşýan gyzlaryny jynsy gatnaşyklara mejbur etmek, olara dil ýetirmek, el ýetirmek, masturbasiýa iteklemek, psihiki taýdan basmak ýaly ýollar arkaly erjeşmä baş goşýarlar.
Biziň jemgyýetimizde ene-atalar bu ýagdaýa garşy esasy görülme çäre höküminde gyzlaryna duşuşyga gitmegi gadagan etmelidir diýip hasaplaýarlar. Ýöne bu näderejede peýdalyka? Tersine, iýilmesi gadagan edilen miwe has süýji görünýär ahyryn. Şonuň üçin çagaň nirede we kim bilen wagt geçirýäni bilen gyzyklanmak gadagan etmekden has netijeli bolmazmy? Sebäbi çaga ederne tutsa aldar, her zat eder, gitmäň ýoluny tapar.
Haçanda fiziki we ruhy taýdan erjeşmä öwrülen söýgi gatnaşyklarynyň şaýady bolamyzda näme edip bileris?
MERJEN BILEN DÖWRAN
Mejen uniwersitetiň kabul ediş bölüminde tomusky hünärmen bolup tejribe alýardy. Döwran atly abiturient Merjeniň işleýän ýerine 2 gezek gelip, boş gürrüň edip gidýär. Üçünji gezek gelende bolsa Merjeni seýilgähe gezmelemäne çagyrýar. Merjen muňa razy bolýar. Döwran duşuşyga agşam 9-dan soň gelip, öýlerindäkilere kömekleşmeli bolandygy üçin gijä galanyny aýdýar. Bular gezim edenlerinden soňra, Döwran Merjeni öýlerine äkitmäni teklip edýär. Merjen maşyna münýär. Ýolda Döwran ejesine gyssagly bir zat eltip gaýtmalydygyny aýdýar we Merjeni nätanyş bir ýere äkidýär. Bir garaňky ýoluň gyrasynda maşyny saklan Döwran Merjeni güýç bilen tutup, ogşamaga başlaýar. Merjen maşyndan çykyp bilmez ýaly hemme gapylary gurplaýar, gyz gaýtawul berip bilmez ýaly onuň ellerini, aýaklaryny berk saklaýar. Merjen gygyrybam bilmän aglamaga başlaýar. Döwran onuň ellerini gögerdip, bokurdagynda, eginlerinde yz galdyrýar. Türkmenistanda adat bolşy ýaly, Merjen bu ahwalat barada hiç kime arzyny aýdyp bilmeýär.
Seljerme:
► Erjeşmä baş uran kişi hemme zady öňünden meýilleşdirýär. Erjeşmä pida bolanyň herekedi, gürleýşi ýa-da geýnişi sebäp bolmaýar.
► Oglan duşuşyga gijä galyp gelmegiň üstesine, duşuşykdan soňam öz işi üçin gyzy goýbermeýär. Näçe ynanýan adamyňyz hem bolsa, nirä barýanyňyzy we size kimiň ýakynlaşyp biljegini anyk bilmeseňiz, şeýle ýagdaýlardan gaça durmaly.
► Duşuşýan adamyňyzy dost-joralaryňyz bilen tanyşdyrmaly. Şonda ol özüni has jogapkärli duýar we size bir zat etjek bolaýanda-da, arkaňyzda elmydama dost-joralaryňyz bolar.
SERDAR BILEN NAILÝA
Nailýa gyrpa we berk tutýan oglanlary halaýardy. Ol özüne ýeke daşary çykmaga rugsat bermeýän, nirede we näme iş edýäni bilen gyzyklanýan, her ýarym sagatdan jaň etmegini talap edip, hasabat sorap durýan ýigit hakynda hyýal ederdi. Ine bir gün hem Nailýa Serdar atly oglana bir bakyşda göwün berýär. Serdar maşynly onuň yzyna düşüp, oňa görünjek bolup: "Siz gaty owadan ekeniňiz!" diýip gygyrýar. Şeýle ýagdaý ikilenji gün hem gaýtalanýar. Üçülenji gün Nailýa Serdara telefon belgisini berýär. Soňra Serdar gyzy öýlerinden duşuşyga alyp gaýdýar we kafe äkidýär. Bular kafede gürleşip otyrkalar, Serdar Nailýa bilen duşuşyklaryny dowam etmek isleýändigini aýdýar. Nailýa: "Pikirleneýin" diýýär. Muňa Serdar gaharlanyp: "Özüňi gaty beýik görýäň öýdýän? Men sen ýalyjalary kän görendirin. Şeýdip syparyn öýtýäňmi? Nädäýersiň hemmeleri meň bilen ýatdyň diýip pikir eder ýaly edäýsem?!" diýýarde, kafeden çykyp gidýär. Nailýa bolsa göwni ýykylyp, hiç kimiň ünsüni çekmejek bolup, sessiz aglap galýar.
Seljerme:
► Gorkuzmak, töhmet atmak, dil ýetirmek psihologiýa zyýan berýän erjeşmä girýär.
► Erjeşme dalaşgärligine eltýän faktorlar: sowatsyzlyk, çagalykda erjeşmäň ýa-da maşgala zorlugynyň pidasy/şaýady bolmak, alkogolyň täsiri, jynslaryň deňsizligini goldamak, "gün güýçliňki – gowurga dişliňki" ýörelgesine eýermek.
► Gatnaşykda ilki başdan özüňize hormat goýulmagyny talap etmeli. "Ýok" diýseňiz pert "Ýok" manyny aňladýandygyňyzy aýan etmeli.
MAÝSA BILEN NEPES
Maýsa Nepes bilen 6 aýdan bäri duşuşýardy. Täze ýyl baýramyna Maýsa köýnege derek kelte ýupka we ýeňsiz bluzka geýmegi ýüregine düwýär. Maýsanyň beýle geýnenini gören Nepes: "Küntülere meňzäp kime görünjek bolýaň?" diýip, oňa yrsaramaga başlaýar. Muňa çydap durup bilmedik Maýsa oňa halys erkini elden berendigini we bu sözleriniň ahlaksyzdygyny aýdýar. Muňa gaharlanan Nepes Maýsaň ýaňagyna şarpyk çalyp: "Gaýdyp maňa şeýle zatlar diýseň, gaty görme!" diýip, işigi batly ýapyp çykyp gidýär.
Seljerme:
► Türkmenlerde "öýüň başlygy erkek" düşünjesi giňden ýaýran we erkekler muny köplenç öz bähbitlerine ulanýarlar. Aslynda bolsa zenana el galdyrmak kanun taýdan gadagandyr.
► Köp erkekler bolsa gyzlaň utanjaňlygyndan peýdalanýarlar, emma bu erjeşme üçin bahana bolmaly däldir.
► Erjeşijä gaýtargy berip gutulyp bolmaýar. Gaýtam özüne berlen gaýtargy ony has hem gyzdyryp, güýç ulanmagyna sebäp bolýar.
MAGTYM BILEN BAGTY
Magtym bilen Bagty uniwersitetde tanşyp, 4-nji kursda duşuşmaga başlaýarlar. Okuwlaryny dynyp, ikisi hem Aşgabatda işe durýarlar. Şundan soňra Bagty Magtymdan yzygiderli üns talap etmäge başlaýar. Onuň hiç ýere ýeke gitmegini islemeýär. Magtym işdeşleri ýa-da dostlary bilen wagt geçirjek bolsa-da oňa zeýrenýär. Ony hem daşarda, hem sosial saýtlarda gizlin yzarlap, derňemäge başlaýar. Ýygy-ýygydan Magtyma yrs araýar. Şeýlelikde bularyň arasynda dawa-jenjel köpelip, ahyry aýrylyşýarlar. Emma Bagty aýrylyşanlaryndan soň hem Magtymy gününe goýmaýar – sosial saýtlarynda ol barada ýaramaz zatlar ýazyp, şahsy suratlaryny paýlaşmaga başlaýar.
Seljerme:
► Söýgi gatnaşygynda bir tarapyň yzygiderli irizip durmagy hem erjeşmäniň bir görnüşi bolup, ol gatnaşygy zäherleýär. Gatnaşykda birek-biregiň şahsy ýerini eýelemeli däl.
► Talapkärçilik, gizlin yzarlamak, delilsiz irizmek ýaly heketleň üsti bilen ýoldaşyň şahsy ýerini basyp almak ýa-da ony islendik görnüşdäki azatlykdan mahrum etmek – bu adam hukugyny bozmaklyk hasaplanylýar we kanuna garşydyr.
► "Ýok" diýip bilmäni, "Ýok" diýlende kabul edip bilmäni we duýgularyna erk edip bilmäni her kim öwrenmeli.
JENNET BILEN MAKSAT
Jennet bilen Maksat mekdepde tanşypdylar. Maksat Jennetden 3 ýaş uludy we mekdebi öňürti tamamlap, Jennede garaşdy. Jennet okuwynyň soňky ýylynda daşary ýurda okuwa synaglaryny tabşyrdy we uniwersitete kabul edildi. Maksat ilkibaşda onuň gitmegine garşy çykdy, emma soňra ötünç sorap, Jennede nähili buýsanýandygyny we ony goldaýandygyny aýtdy. Jennet oňa öz ýanyna gaýwana okuwa girmegi teklip etdi. Şeýle etseler olar ýylda 4 gezek (Maksat 2 gezek okuwa baranda, Jennet 2 gezek jogaba gelende) görşüp biljekdiler. Maksat özüniň heniz 21, Jennediň bolsa 18 ýaşyndadygyny ýatladyp, "Biz entek ýaş, janymyz sagat, görjegimiz öňümizde. Ikimiz agzybir bolsak başarmajak zadymyz bolmaz" diýdi.
Seljerme:
► Islendik dawanyň açary – bu düşünişip gürleşmek we birek-biregiň islegine sarpa goýmakdyr.
► Gatnaşyk 5 ýyllap dowam etmedik ýagdaýynda hem ony parahatçylykly, birek-birege zyýansyz tamamlamak möhümdir.
► Eger gatnaşykda ýoldaşyňyz azar bermäni dowam etse we düzelmejegine gözüňiz ýetse, polisiýa habar etmek iň netijeli hereketdir.
ÇYKALGA:
Erjeşmäge, jynsyna garamazdan islendik adam ukyplydyr. Hiç bir ýagdaýda-da sizi hiç kimiň zorlamaga, kemsitmäge we ynjytmaga haky ýokdur. Mundan habarly bolup, sagdyn gatnaşyklary gurmak we saglygyny goramak her kimiň öz elindedir.
Awtor: Aýperi Suleýmanowa
Teswirlemeler
Köpleriň esasan-da ýaşlaryň okap many çykarmagy gerek!
Erjeşme orsça (ýa-da iňlisçe) näme bolýar-a?
Harassment, домогательство
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Adamyň ruhy saglygy köp babatda onuň başga adamlar bilen gatnaşygynyň hiline bagly bolup durýar. Gartaşan adamlar bilen gatnaşygy saklamagyň we söhbetdeş bolmagyň hem öz aýratynlyklary bolýar. Ýyllar arka atyldygyça, gartaşan adamlaryň saglygy düýpli fiziologiki üýtgeşmelere sezewar bolup, olar bilen saklanýan aragatnaşygy hem kynlaşdyryp bilýändir.
Bütündünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň we gerontologlaryň birleşiginiň kabul eden bölünmesine görä, gartaşan adamlara – 60-74 ýaşlylar, garrylara – 75-90 ýaşly adamlar, uzak ýaşaýjylara bolsa – 90 ýaşdan ulular degişli edilýändir.
ÝAŞ AÝRATYNLYKLARYNYŇ ADAMLAR BILEN ARAGATNAŞYGA TÄSIR ETMEGI
Bedeniň fiziologiki garramagy netijesinde gartaşan adamlaryň özüni düýüşy erbetleşýär. Şol esasynda hem uly ýaşly adamynyň özüne berýän bahasy peselýär, özüni gereklenmeýän we hiç zady oňarmaýan ýaly göwniçökgünlik döreýär. Gartaşan adamlar özüni durmuş akymyndan yza galýan kimin duýup, şatlanma we durmuşyň lezzetini doly derejede duýma duýgusyny ýitirýärler. Şol sebäpden hem olarda başgalardan çetleşme, ýekelige ýykgyn etme, gamgynlylyk ýagdaýlary döräp biler.
Beýniniň ýaş bilen bagly üýtgemeleri netijesinde gartaşan adamlaryň pikirlenme hadysalary haýallaýar, pikirleri jemleme ukyby peselýär. Şol esasynda gartaşan adam esasy gürrüňden ünsüni bölüp, başga zatlar barada gaýtalap aýdyp bilýär ýa-da gürrüňde sabyrsyz bolup, käwagtlar gaharjaň tolgunmalar bilen hem gürrüňi bölüp bilýändir.
Ondan başga-da, gartaşan adamlar gürrüňdeş bolmakdan çalt ýadaýarlar. Güýçlerini tygşytlamak maksady bilen, olar az ähmiýetli hasaplaýan aragatnaşyk etmelerinden saklanýarlar.
Gartaşan we garry adamlaryň häsiýetine we ýaşaýyş tertibine mahsus birnäçe aýratynlyklary bellemek bolar. Geliň olaryň üstünde jikme-jik durup geçeliň.
WAKALARY "ÇIŞIRME"
Düzgün bolşy ýaly, gartaşan adamynyň durmuşy köpdürli wakalara baý bolmaýar. Ýöne ýönekeýje durmuş wakalary olaryň wagtyny dolduryp, günüň esasy manysyna öwrülip bilýändir. Netije-de, ýaşlar üçin wajyp bolup görünmeýän wakajyk hem, gartaşan adamyň bir gününiň ýaşaýyş manysyna öwrülip bilýändir. Meselem, telefonda gepleşme, öňki işdeş dotlary ýa-da goňşylary bilen gürrüňdeş bolmak, nepaga pullaryny gidip almak we başgalar.
Hut şu sebäpler üçin hem, öz garry ataňyzyň ýa-da gartaşan ejeňiziň, goňşyňyzyň ýanyna myhmançylyga barmazdan öň, güni we wagty babatda habardar etseňiz dogry bolar. Myhmançylyk saparyňyz barada öňünden habarlaşma we meýilleşdiren işlerine päsgel bermezligi göz öňüne tutma, olaryň ruhy asudalygyny we öz durmuşyna gözegçilik etme duýgusyny saklamaga ýardam berip biler.
WAGTYŇ ÖZBOLUŞLY KABUL EDILMESI
Gartaşan adam hemişe şu günki güni bilen ýaşaýar. Olaryň geçmişiniň her bir pursady hem häzirki wagtdada dowam edýär. Olaryň aýawlylyk, ätiýaçlyk üçin zatlary aýryp goýma häsiýeti hem şunuň bilen düşündirilýändir. Gartaşan adama özüni ünjä goýýan kynçylygy barada aýdyp, içini dökmezden, gürrüňdeşlikde başga mesele barada söz açma kynçylyk döredip biler.
ÖZÜNI TÄZEDEN ÝAŞ WE GUJURLY DUÝMA ISLEGI
Gartaşan adamlaryň öz geçmişi barada gürrüň etmegine islegiň ýokarylygynyň sebäbini bilmezlik, köp halatlarda olara döreýän düşünişmezligiň sebäbi bolup biler. Gürrüň berme wagty adam özüni ýene ýaş, owadan we gujur-gaýratly duýýar. Ol öz gazanan durmuşy üstünliklerini täzeden duýýar, hyýalynda köne dostlary, tanyşlary bilen duşuşýar. Gerontologlaryň bellemegine görä, ýatlamalar gartaşan adamyny emosional asudalyk bilen üpjün edip, özboluşly bir döredijiligiň görnüşi bolup hyzmat edýar, gamgynlylygy ýeňip geçmäge we şähdiaçyklyga eýe bolmaga kömek edýärler. Şonuň üçin hem, uly ýaşly adamlary ýatlamalara bolan isleginden mahrum etmän, tersine, oňa bolan islegi döretme peýdaly bolardy. Size bolsa, ýatlamaly gürrüňdeşligi alyp barmak üçin wagtyňyzyň belli bölegini tygşytlap goýma zerurdyr.
Gartaşan adamlaryň köpüsi öz deň-duşlary bilen aragatnaşyk saklaman, özünden kiçi, ýaş nesle degişli adamlar bilen söhbetdeş bolmaga ymtylýarlar. Abhaziýanyň uzak ýaşaýjylarynyň durmuş tejribesini öwrenýän barlaglar, goňşylary, ýakyn garyndaşlary bilen söhbetdeş bolmak, ýaş nesle maslahat berme mümkinçiliginiň bolmagy, garry adamlaryň ýaşaýşynyň dowamlylygyna peýdaly täsir edýändigini görkezdi.
ARAGATNAŞYGY GOWULANDYRMAGA KÖMEK EDÝÄN PURSATLAR
Saglygynyň gowşap başga adamlara garaşly bolmagy, gartaşan adamynyň özünden göwni geçip, özüni maşgalada artyk duýmagyna, başgalara "ýük" bolma gorkusynyň döremegine getirip biler. Aragatnaşykda onuň öz öňünde bahasynyň galdyrylmagyny, öz güýjüne ynanmagyny gazanma – siziň ilkinji amala aşyrmaly çäräňiz bolup durýar. Onuň garrylygyny ýatladyp durmaň. Onuň ýerine, onuň öz saglygyna seredişini, mellekde işleýşini, öýe serenjam berşini belläp, öwüň.
"Öz saglygyň barada alada edişiňe men şatlanýan", "Agşamlaryna gezelenç etmegiňä örän dogry", "Sen gaty şähdiaçyk görünýäň", "Bu mellegi gül pürkülen ýaly edäýpsiňiz!" diýen ýaly öwgüli sözler gartaşan adamlar üçin uly höweslendirme bolup biler.
Öz aragatnaşyk saklamalaryňyzy maşgala däbine öwürme hem gartaşan ene-atalaryňyz üçin uly ýeňillik döredip biler. Meselem, her gün agşam telefon arkaly jaň edip, ýagdaýyny sorama, her hepde şol bir günler myhmanşylyga barmak.
Gartaşan adamda özbaşdak bolmak ukybynyň saklanmagyny gazanyň. Maşgalada kiçijik bir işi ýerine ýetirmeden ony mahrum etmäň. Maşgala durmuşyna, hojalyk işlerine kömek edip, ol özüni maşgalanyň hakyky, gerekli, peýdaly agzasy höküminde duýýar.
Eger siz garry ata-enäňiziň, daýzaňyzyň ýaşaýyş şertlerini (öýde abatlaýyş işlerini başlaýarsyňyz, goşlaryň ýerini çalyşýarsyňyz we baş.) üýtgetmekçi bolsaňyz, olar bilen hökman maslahatlaşyň. Öz halaýan zatlarynyň arasynda galdyrmaga çalşyň. Halk arasynda: "Garry agajyň ýeri üýtgedilmeýär" diýip, aýdýarlar. Belki-de, ejeňiz üçin täze ýerde gurlan uly jaýdan, öz köp ýyl ýaşan, köneje jaýy has amatly we asuda görner. Öz ýakynlaryňyzyň psihologiki amatlyklaryny goraň. Size gowy bolup görünýän zat, gartaşan adam üçin hemişe ýaramly bolup bilmeýär.
Gartaşan adamlaryň psihologiki aýratynlyklaryny bilme, ýaş nesle olar bilen dogry we iki tarap üçin hem ýakymly söhbetdeşlik gurnamak üçin ähmiýetli bolup biler. Ýöne her niçik hem bolsa, bu aragatnaşygyň esasyny pähimli, köpi gören nesle bolan uly hormat, kömek etme we düşünme islegi düzmelidir. Ýyllaryň aýlanmagy bilen, özüňiziň hem şol ýaşlara barjakdygyňyzy unutmaly däldir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Süýdüň ynsan durmuşynda örän uly gymmaty bar. Içgi hökmünde, tagam taýýarlamakda we önümçilik maksatly ulanylýan bu içginiň düzüminde A, B, D, E we K witaminleri saklanýar. Maglumatlara görä, dünýäde süýt önümçiliginiň 91%-i sygyrlardan alynýar.
Süýt önümleri söwda nokatlarynda iň bir geçginli harytlaryň biri bolup, bedeni gurplandyrmakda, kesellere garşy göreşijiligi güýçlendirmekde peýdasy uludyr. Häzirki wagtda Diýarymyzda süýt önümlerini öndürýän kärhanalaryň sany barmak basyp sanardan kän.
Şeýle kärhanalaryň hatarynda Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň Soltandeş obasynda ýerleşýän «Zamana» haryt nyşanly süýt we süýt önümlerini öndürýän hususy kärhanasyny mysal görkezmek bolar. Telekeçi G.Agaýewiň ýolbaşçylygynda ýokary hilli, saglyga peýdaly süýt önümlerini öndürýän bu kärhana 2016-njy ýyldan bäri hereket edip gelýär. Önümleri gaýtadan işleýji we gaplaýjy sehleri bolan kärhanada iki çalşyk boýunça 50 töweregi hünärmen zähmet çekýär. Sehlerde «Zamana» söwda belgileri bilen öndürilýän süýt, gatyk, süzme, dorog, mesge, kefir, aýran ýaly süýt önümleriniň 20-den gowrak görnüşi öndürilýär.
Kärhanada önümleriň arassa sygyr süýdünden, hiç hili himiki goşundylar goşulmazdan öndürilmegi bellärliklidir. Süýt bilen üpjün edýän ýörite sygyr fermasy kärhananyň öndürijiligini artdyrmaga ep-esli derejede täsir edýär. Kärhananyň kuwwatlylygy her günde 5 tonna süýdi gaýtadan işlemäge mümkinçilik berýär. Bu ýokary hilli önümler ýurdumyza daşary ýurtlardan import edilýän harytlaryň ornuny tutmaga ukyplylygy bilen tapawutlanýar. Muny onuň ýurdumyz boýunça Halkara ISO sertifikatynyň telekeçileriň arasynda ilkinji eýesidigi hem doly tassyklaýar. Sagdynlygyňy berkidýän süýt önümleri näçe ýokary hilli bolsa, halk arasynda oňa isleg hem şonça köpelýär. Şoňa görä-de kärhananyň önümlerine gelýän sargytlar gün-günden ýokarlanýar. Tebigy arassa süýtden, emeli goşundylar goşulmazdan önüm öndürýän «Zamana» kärhanasynyň süýt önümlerine goňşy ýurtlardan hem birnäçe buýurmalar gelýär. Kärhana geljekde süýt önümleriniň görnüşlerini artdyrmagy hem daşary ýurtlara süýt we süýt önümlerini eksport etmegi maksat edinýär. Şeýle kärhanalaryň ýyl-ýyldan artmagy biziň her birimiziň buýsanjymyzy artdyrýar.


text:
Türkmenistanyň Bitaraplyk muzeýi
2011-nji ýylyň 12 dekabrynda Garaşsyz Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 16 ýyllygyna bagyşlap hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýadawsyz aladasy netijesinde Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň “Bitaraplyk” şahamçasy açyldy. 1995 ýylyň 12 dekabry taryhy sene bolup şu binanyň özboluşly arhitektura gurluşyna girýär. Bu binanyň beýikligi 95 metr.Bitaraplyk binanyň umumy diametri 100m, beýikligi 1,8m, pýedestalyň üstünde gurlan köp basgançakly bina üç aýagyň görnüşini berip, 3 sany äpet sütüniň üstünde ýerleşýär. Sütünler altyn öwüşginli şekiller bilen bezelen. Bu şekiller Türkmenistanyň taryhyndan, gadymy döwürlerinden başlap diýarymyzyň Bitaraplygyny alaly bäridir. Bu ýerde milletimiziň urugbaşysy Oguz han Türkmen we onuň alty ogullary şekillendirilen. Bitaraplyk muzeýi birinji gatda ýerleşdirilen. Ol üç bölümden ybarat. Birinji bölüm – Türkmenistan – demokratk, aýratyn hukukly döwlerdir; ikinji – Bitarap Türkmenistan; üçünji – daşary ýurtlar bilen diplomatik gatnaşyklar, täze Galkynyş we özgertmeler döwri.
Muzeý gymmatlyklary biziň döwletimiziň içerki we daşarky syýasaty we täze Galkynyş döwrüniň şöhratly wakalary barada gürrüň berýär. Witrinadaky esbaplar, türkmen Bitaraplygynyň diňe sebitiň howpsuzlygy we durnuklylygyny üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem bütin dünýäde parahatçylygy berkidiji bolup hyzmat edýär we adamzat özara bähbitli hyzmatdaşlyklygyna gönükdirilen gatnaşyklaryň ösmegine ýardam edýär. Birinji zalyň baş diwarynyň merkezinde Prezidenti Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedowyň suraty ýerleşdirilen.
Şeýle-de bu ýerde garaşsyz döwlet hökmünde Türkmenistanyň nyşanlary bolup durýan Döwlet baýdagy, Döwlet gerbi, Döwlet senasy ýerleşýär. Baýdak, Greb we Gimn kanun esasynda laýyklykda goralýar.
Muzeýiň zallary suwuk kristall interaktiw ekranlar bilen üpjün edilen. Olarda binanyň özi we ekspozisiýa barada üç dilde türkmen, iňlis we rus dillerinde maglumat salnan.


text:
Türkmenistanyň ýüpekçileri möhüm zähmet üstünligini gazandylar. Olar döwlete 2 müň 40 tonna golaý pile tabşyryp, şertnamalaýyn borçnamalaryny üstünlikli ýerine ýetirendikleri barada hoş habar berdiler.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “2017-nji ýylda pile öndürmek hakynda” kabul eden Kararyna laýyklykda ýurduň Dokma senagaty ministrligine 2 müň 30 tonna möçberinde pile satyn almak hakynda kärendeçiler bilen şertnama baglaşmak tabşyryldy.
Şu ýyl kärendeçiler borçnamalaryny artygy bilen ýerine ýetirip, Ahal welaýatynda 155,7 tonna, Balkan welaýatynda 25,3 tonna, Daşoguz welaýatynda 489 tonna, Lebap welaýatynda 961,8 tonna we Mary welaýatynda 407,2 tonna pile hasylyny ýygnadylar.


text:
Onore de Balzak
Onore de Balzak
(1799-1850)
Beýik fransuz ýazyjysy Onore de Balzak 1799-njy ýylda Tur şäherinde, daýhan maşgalasynda dünýä inýär. Kakasy ogluny aklawjy edip ýetişdirmekçi eken, şonuň üçin Balzak ilki Wandom kolležinde, soňra Parižiň hukuk mekdebinde bilim alýar. Emma özdiýenli Balzak eýýäm ýetginjeňlik döwründen ömrüni edebiýata bagş etmek kararyna gelýär. 1823-nji ýyldan başlap Balzak dürli lakamlary ulanyp, neşirýatda birnäçe romanlary bilen çykyş edip başlaýar, emma onuň bu gowşak eserleri üstünlik gazanmaýar. Diňe ilkinji gezek öz adyndan çykaran “Şuanlar” atly taryhy romany oňa meşhurlyk getirýär. 1830-nji ýylda çykaran “Gobsek” powesti onuň adyny Fransiýanyň iň öňdebaryjy ýazyjylarynyň hatarynda goýýar. Balzagyň mundan soňky döreden “Şagren derisi”, “Otuz ýaşly aýal”, “Gorio ata”, “Ýewgeniýa Grande”, “El üzülen arzuwlar”, “Polkownik Şaber”, “Sezar Birotto”, “Lui Lamber” eserleri eýýäm öz döwründe bütin dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyna girdiler. Ýazyjy ýazan ähli eserlerini bir topluma düzüp, oňa “Adamzat komediýasy” diýip, umumy at goýýar, şonuň üçin eserleriň ählisi belli bir derejede biri-biri bilen baglanyşýar, biri-biriniň üstüni ýetirýär. Şeýle etmek bilen Balzak öz döwrüniň Fransiýasynyň taryhyny hemmetaraplaýyn açyp görkezmek isläpdir. Onore de Balzagyň döwürdeşlerine ýetiren täsiri örän ulydyr. Stendal, Gýugo, Lew Tolstoý ýaly ýazyjylar onuň ägirtligini ykrar edipdirler. F.M. Dostoýewskiý ýaş wagty Balzagyň “Ýewgeniýa Grande” romanyny rus diline terjime edipdir. Balzak 1850-nji ýylda Parižda aradan çykýar. Edebiýatda Balzak iň bir zähmetsöýer ýazyjylaryň biri hasaplanylýar. Ol eserleriniň üstünde günde 15-16 sagat işleýän eken. Her ýyl azyndan üç, dört, käwagtlar bolsa bäş, alty kitap dagy çykarýan eken. Ol “Adamzat komediýasy” üçin 115 sany roman ýazmakçy eken, emma diňe 98 sanysyny doly tamamlap ýetişipdir.


text:
Nädip "MTS-Türkmenistanyň" işgäri bolmaly
MTS-iň işgäri bolmak üçin, bellenen nusgadaky maglumatnama-arzany doldurmak zerurdyr.
Maglumatnamanyň blankyny şu ýerde almak bolýar (aşak seret).
Maglumatnamada görkezilen ähli meýdanlary doldurmagyň zerurdygyna ünsüňizi çekýäris, maglumatnama ýüz tutýanyň foto suraty ýelmenen we onuň goly çekilen bolmaly.
Doldurylan anketalary MTS kompaniýasyna aşakdaky usullar bilen ýetirmek bolýar:
- Maglumatnamanyň skanirlenen nusgasyny job@mts.tm elektron poçta salgysyna ibermek.
- Maglumatnamany Aşgabat ş., Türkmenistanyň Gahrymany A.Nyýazow şaýoly, 85 salgysy boýunça MTS-iň gorag nokadyna getirip tabşyrmak. Kabul edilen ähli maglumatnamalar gelen hat-habarlary hasaba alyş kitabynda hökmany tertipde hasaba alynýar.
- Maglumatnamany poçta arkaly, buýurma hat boýunça Aşgabat ş., Türkmenistanyň Gahrymany A.Nyýazow şaýoly, 85 salgysyna ibermek
Biz Siziň ýüz tutmaňyzyň we maglumatlaryňyzyň ýaşyrynlygyny kepillendirýäris.
Eger-de Siz kompaniýanyň işgärleri tarapyndan haýsydyr bir öte geçmeler bilen ýüzbe-ýüz bolsaňyz, bu barada complaint@mts.tm elektron poçta ýa-da Aşgabat ş., Türkmenistanyň Gahrymany A.Nyýazow şaýoly, 85 salgysy boýunça habar bermegiňizi Sizden haýyş edýäris.


text:
Her bir aýal maşgala göwrelilikden soň beden öňki durkuna geler we durmuş öňküden hem gowlaşar diýip pikir edýär. Bu pikir hakykatdan hem dogry. Durmuş has hem gyzykly bolup, täze ýakymly aladalar goşulýar! Emma, aýal maşgala göwrelilikden soň bir az daş-keşbi üýtgese, özüni oňaýsyz duýup başlaýar. Daş-keşbi bilen hem ylalaşsa bolar welin, aýaklarda döreýän gök damarjyklar, egrem-bugram bolup çykyp başlaýar. Aýaklarda agyrylar we çişginlilik, agyrlyk we damar çekmeler döreýär. Muňa göwrelilikden soň dörän aýaklaryň warikoz keseli diýip şübhesiz aýdyp bolar.
Warikoz sözi – latin "varix" – çişmek diýen sözünden emele gelýär. Aýaklarda döreýän warikoz keseli seýrek ýagdaýda dogrumdan soň ýüze çykýar. Bu kesel köplenç göwrelligiň ikinji ýarymynda dörap, belli bir sebäpler bilen bagly bolýar:
► Bedeniň gormonal durkunyň üýtgemegi;
► Agramyň köpelmegi zerarly aýagyň damarlaryna agramyň düşmegi;
► Az hereket etmeklik.
Käwagtlar çişen damarlar diňe dik durlanda injikde görünýärler, agrama duýgur bolýalar. Ýatyp aýagyňy biraz ýokaryk galdyraňda damaryň çişmesi aýrylýar. Şu ýagdaýda aýagyň damarlaryna näme bolýandygyny anyk bilmek üçin flebolog lukmanyna ýüz tutmak gerekdir.
Garaşsam geçip gitmezmikä?
Dogrudan hem, aýallaryň köpüsi keseliň öz-özünden geçip gidendigini we hiç hili bejergi ulanmadyklaryny aýdýarlar. Bular ýaly ýagdaý bolsa gaty gowy! Emma, aýagyň öňki durkuna geler diýip garaşyp oturmak ýalňyş. Sebäbi wagtyň geçmegi bilen bu hadysa gowlaşman has beterleşmäge başlasa, kesel dowamly häsiýete eýe bolup, has çuň ýerleşen damarlary zeperläp başlamagy mümkin. Egerde sizde göwrellikden soň artykmaç beden agramlylygy saklanan bolsa we siz beýik ökjeli köwüş geýýän bolsaňyz, aşakda bellenip geçilen gaýraüzülmeler sizde hem duşup biler.
Warikoz keseliniň gaýraüzülmeleri
Warikoz keseliň özi janyňa uly howp salmaýar, emma onuň gaýraüzülmeleri pikirlenmäge mejbur edýär:
► Tromboflebit – damarlaryň içki gatlagynyň alawlama hadysasy;
► Trofiki başlar – gan aýlanşygyň bozulmagy zerarly deride döreýän ýaralar;
► Tromboemboliýa – damarlaryň içinde tromblaryň emele gelip, damaryň gan geçirijiligini peseltmegi.
Näme etmeli?
→ Ýörite berhiz saklaň. Ir-iýmiş, gök-önüm we iri süýümlere baý bolan iýmitleri iýmäge çalşyň. Dürli garyndyly, tagam berijili, kakadylan, duzlanan iýmitler damarlary beter zaýalaýar. Elbetde siz çagany ene süýdi bilen iýmitlendirýän bolsaňyz, berhizi saklama zerurdyr.
→ Rahat aýak-gap we egin-eşik geýjek boluň. Geýýän köwşüňiziň ökjesiniň uzynlygy 4-5 sm. geçmeli däldir.
→ Ýatanyňyzda aýaklary biraz galdyryp ýatnagy endik ediniň. Şeýle edeniňizde, aýaklaryň gan aýlanşygy gowlaşar we çişginliligiň döremeginiň öňüni alarsyňyz.
→ Hereket etmäge çalşyň. Mellege çykyp ýer agdarmak hökman däldir, emma irdenki maşklary ýerine ýetirmek bosa peýdalydyr. Maşklary ýerine ýetireniňizde, "tigir sürme" hereketini amala aşyrma, dabany hereketlendirme peýdaly bolup biler. Ondan başga hem, welosiped sürmek we suwda ýüzmek damarlaryň işjeňligini we gan aýlanşygy kadalaşdyrmaga ýardam berýär.
→ Ýörite kompression (gysýan) jorap, çulki ulanyp başlaň. Damarlaryň gysylyp durmagy olaryň giňelmeginiň we keseliň beterleşmeginiň öňüni alar.
→ Keseliň tapgyryny we gaýraüzülmeleriň döremeginiň öňüni almak üçin özwagtynda flebolog lukmanyna ýüz tutuň. Warikoz keselini bejermek we damarlardaky gan aýlanşygy kadalaşdyrmak üçin lukman gerdejik (flebodiýa, troksowazin) we melhem ýag (troksorutin, troksowazin, lioton, wenoruton, geparin) görnüşinde bejergi belläp, onuň netijeliligine gözegçilik eder. Derman bejergisi netijesiz bolanda, lukman warikoz keselini bejermegiň hirurgiki usulyny kesgitleýändir.
Dogrumdan soň göwreliligiň öňüni almak üçin bellenilip bilinjek gormonal gerdejikler ganyň lagtalanmagyny ýokarlandyryp, gan aýlanşyň kynlaşmagynyň we warikoz keseliniň gaýraüzülmeleriň döremeginiň sebäbi bolup biler. Şol sebäpden, şeýle aýallara göwreliligiň öňüni almak maksady bilen başga öňaýly usullar hödürlenmelidir.
Awtor: Emir Aliýew
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam Hormatly Agzalar!
1-2 ay onurak mana TC we TM-daki dostlarym UK we medeniyeti barada sorapdylar, ayratynam TC-dakiler. Olar mana bu yeri, medeniyet we ynsanlaryny gonuden-goni gorenligim sebapli, kabir soraglaryna tejribe hokmunde jogap bermegimi islediler.
Ynha olaryn gysgaca soran soraglaryndan biri:
-Bize Yewropanyn (shol sanda UK hem)
1-Ynsanlaryny;
2-Yashayish shertlerini;
3-Medeniyetini;
4-Howasyny(klimat);
5-Saglyk yagdayiny;
6-Bilimini we sistemasyny;
7-Ykdysadiyetini;
8-Jemgiyet yagdayiny
birazajygam bolsa dushundirip bilersinmi!? - diydiler. Men hem oz bilyanje zatlarymy yazypdym, men olara TC yazanlarymy TM terjime edip yazjak, siz hem oz bolyan yurtlarynyzyn yokardaky ayratynlyklaryny yazsanyz, biz agzalara durli ulkelerin medeniyetlerini onat edip tanadarsynyz diyip umyt edyarin!
Sag bolun!
Telpekler (1 kisiden 2 sany)
Bu yazgi ucin
- Balkan 2 telpek goyyar we yazyar: "Gowy yazypsyngyz! Dowam eding..."


text:
Paýtagtda soňky ýyllar sport enjamlaryny we egin-eşiklerini satýan dükanlaryň sany köpeldi. Aşgabadyň bazarlarynyň her haýsysynda diýen ýaly bu hili dükanlara duşmak bolýar. Olar diňe bir bazarlarda däl, eýsem paýtagtyň beýleki künjeklerinde hem bar.
Sport harytlarynyň dükanlarynyň ählisi hususy eýeçilikde. Bu dükanlarda sporta we bedenterbiýä degişli harytlaryň dürli görnüşleri bar. Emma olaryň nyrhynyň ýerli ilatyň uly bir bölegi üçin elýeterlidigini aýtmak kyn.
Paýtagtyň "Gülüstan" bazaryndaky sport dükanynyň özüni Ýagmyr diýip tanadan satyjysy bu barada şeýle diýýär. “Biziň müşderilerimiz, esasan, gurply adamlar. Şonuň üçin müşderilerimiz o diýen köp däl”.
Ýagmyryň işleýän dükanynda satylýan harytlaryň hiliniň ýokary bolşy ýaly olaryň bahalary hem ýokary. Mysal üçin, "Adidas" firmasynyň sport egin-eşiginiň bahasy 200-300 manat aralygynda. Şol firmanyň krossowkasy bolsa azyndan 150 manada durýar. Şonuň üçin bu dükanyň müşderileri az.
Ýöne, muňa garamazdan, bu dükanyň söwdasy girdejisiz däl. Ýagmyryň işleýän dükanynyň söwdasy her aý durnukly girdeji getirmese-de, dükan bu söwdadan zyýan çekmeýär. “Geçen aý biziň girdejimiz gowy bolmady. Ýöne şu aýyň başyndan biziň girdejimiz eýýäm 300 dollara ýetdi” diýip, Ýagmyr gürrüň berýär.
Şu aýyň girdejisiniň gowy bolmagynyň sebäbini Ýagmyr ýurtda aprel aýynyň 1-den başlan “Sagdynlyk we bagtyýarlyk hepdeligi” diýilýän çäreler bilen baglanyşdyrýar. Ýagmyryň aýtmagyna görä, bu hepdelige gatnaşýan adamlaryň aglabasy döwlet işgärleri ýa talyplar, olar, esasanam, egin-eşik we sport aýakgaplaryny satyn alýarlar.
Diňe ýöriteleşdirilen sport dükanlary däl, soňky döwürlerde sport egin-eşiklerini satýan adaty dükanlaryň sany hem barha köpelýär. Bu söwda nokatlarynda diňe bir sport egin-eşikleri däl, eýsem gündelik geýilýän egin-eşikler hem satylýar.
Ýasama harytlar
Şolar ýaly söwda nokatlarynyň satyjylarynyň biri – 28 ýaşly Aýmyrat. Onuň satýan sport egin-eşikleriniň köpüsinde dünýä belli bolan "Adidas", "Puma" ýaly firmalaryň belgileri bar. Emma şeýle dükanlarda satylýan bu harytlaryň hili o diýen ýokary däl.
Şeýle harytlaryň aglabasy “ýasama” Hytaýda öndürilen harytlar. “Olar iň bärkisi Eýranda öndürilen krossowkalarça-da ýok. Sebäbi olar “ýasama” krossowkalar. Hakyky "Adidas" ýa-da "Puma" krossowkalaryň bahasy 50 dollardan geçýär. 'Ýasamalaryňky' bolsa aňry gitse, 60 manat” diýip, Aýmyrat gürrüň berýär.
Emma, muňa garamazdan, onuň sport egin-eşik söwdasy soňky döwürde has gyzgalaňly. “Meniň iň gowy geçýän harydym krossowkalar. Diňe krossowkalaryň 37 sanysyny satdym. Hytaýyň ak reňkli sport formasynyň bolsa 24 sanysy geçdi” diýip, Aýmyrat soňky iki günki söwdasy barada gürrüň berdi.
Diňe Hytaýyň däl, dükanlarda Pakistanda, Eýranda we Ýewropada ýerleşýän ýurtlarda öndürilen diýen ýazgyly önümler hem köp. Emma sport enjamlaryna we egin-eşiklere bolan talabyň artmagyna garamazdan, henize çenli “Türkmenistanda öndürildi” diýen ýazgyly harytlara duş gelmek kyn.
Ýagmyryň aýtmagyna görä, bu ýagdaý Türkmenistanda şeýle harytlaryň öndürülmeýändigi bilen bagly bolman, eýsem ýurtda öndürilýän sport egin-eşikleriniň köpüsiniň daşary ýurtlara eksport edilmegi we olaryň bahasynyň juda ýokary bolmagy bilen bagly.


text:
Dünýaniň köp ýurtlarynda şeýle bir düzgün bar:
► Orta mekdep okuwçylaryna adam seksuallygy we önelgelik saglygy barada bilim bermeli;
► AIW (rus. WIÇ) we jynsy gatnaşyklaryň üsti bilen ýaýraýan infeksiýalaryň öňüni almagy öwretmeli.
Eýsem adam seksuallygy, önelgelik saglygy, jynslaryň arasyndaky gatnaşyklar baradaky sapaklar we berilýän bilim nähili bolmaly? Sapaklaryň netijeli bolmagy üçin olary nädip alyp barmaly?
"Men mekdepde anatomiýa okadym - a. Boldy-da!"
Hemmetaraplaýyn adam seksuallygy baradaky bilim diňe anatomiýa we kontrasepsiýa (göwreliligiň öňüni alyş serişdeleri) degişli maglumatlar bilen çäklenmeli däl. Hemmetaraplaýyn bilime adamlaryň arasyndaky sagdyn gatnaşyklar, kyn ýagdaýlardan dogry baş alyp çykmak ukyplary hem degişlidir. Bu sapaklarda okuwça adamyň seksual we önelgelik saglygy barada doly we dogry maglumatlar berilýär. Maglumatlar okuwçynyň ýaşyna görä düzülip hödürlenilýär. Meselem, Niderlandiýada şeýle gürrüňdeşlikler çaga 3-4 ýaşanda başlanylýar. Bu 4 ýaşly çaga "jynsy gatnaşygyň" akymy düşündirilýär diýmek däldir. Gürrüňdeşliklerde duýgularyňy beýan etmäge, söýgä, dostluga, garşy jynsa bolan garaýyşlara üns çekilýär. Gynansakda, ýerlikli bilim ýetmezçiligi sebäpli jemgyýetimizde köpler jynslaryň arasyndaky bilim diňe jynsy gatnaşyk barada diýip hasaplaýarlar.
Rianna, Marat Başarow, Žasmin, Kristina Orbakaýte, Witni Hýuston, Ledi Gaga, Şarliz Saron – bu ýyldyzlaryň köpüsiniň adyny eşitmedigiňiz ýok bolsa gerek. Bulary näme baglanyşdyrýaka diýýäňizmi? Olaryň hemmesi hem söýgi gatnaşyklarynda erjeşmä, zorluga duçar boldular.
BMG-nyň hasabatyna görä, Merkezi Aziýada her 4 zenan maşgaladan 1-i erjeşmäniň haýsydyr bir görnüşiniň pidasy bolýar. Erjeşme köplenç tanyş adamlaryň arasynda bolup geçýär. Şol sanda bu heniz nikalaşmadyk, diňe halaşýan jübütleriň arasynda hem örän ýaýgyn hereketdir. Oglanlar halaşýan gyzlaryny jynsy gatnaşyklara mejbur etmek, olara dil ýetirmek, el ýetirmek, masturbasiýa iteklemek, psihiki taýdan basmak ýaly ýollar arkaly erjeşmä baş goşýarlar.
Aramyzda bagta çydap biljegimiz gaty azdyr.
Has takygy – ýakyn adamymyzyň bagtyna çydap biljegimiz.
Mark Twen
7-njy klasda okaýarkam bir klasdaş gyzymy halapdym. Hawa, ýaşlyk söýgüsi. Köp wagtymy onuň bilen geçirjek bolýardym. Öýden alma getiren bolsam onuň bilen paýlaşýardym ýa-da bitinligine berýärdim. Söýgi oduna kül bolanym üçin okuw kellämden çykypdy. Muňa garamazdan, ol gyzdan öz duýgularymy ýaşyrýardym. Bir gün men ondan kimdir birini halaýandygyny ýa-da halamaýandygyny soradym we muňa şol wagtyň özünde puşman etdim. Asyl görüp otursam, ol klasdaşymyz Nazara göwün beripdir. Ondan bäri esli wagt geçdi, ýöne şol wagt nähili duýgulary başdan geçirenim entegem ýadymda. Şol wagt ganymda gaýnap duran adrenaline "päk söýginiň" alamatydyr öýdüpdirin. Aslynda welin bu diňe gabanjaňlyk bilen Nazara bolan içigaralygym ekeni.
Jemgyýetimizde köp zat özgerdi. Indi ýaşlar söýgi gatnaşyklaryna has ir ýaşda başlaýarlar. Gatnaşyklarda biwepalyk hem öňküler ýaly ýazgarylmaýar. Köpleriň iki-üç aýaly ýa-da gezýäni bar. Her kim öz durmuşyny isleýşine we başarşyna görä gurýar. Elbetde, bu kanun däl, emma köpsanly nikalar "ömürleriniň ahyryna çenli bagtly ýaşadylar" diýlişi ýaly bagtly bolmaýar. Käbir jübütler uzak, emma bagtsyz ömür sürseler, käbirleri gysgajyk wagt ýaşaşyp aýrylyşýarlar.
Asyl şeýlebir trend hem başlapdyr: ilki ejeň äberenine öýlenmeli, soňundanam kimi halasaň şony ikinjiň ýa-da üçünjiň edinäýmeli. Netijede näme emele gelýär? Ýekebaş ejeler; täk hossarly çagalar; kakasynyň adyny dogluş şahadatnamasyna ýazmalydygy ýa-da ýazmaly däldigi baradaky dawalar; aýrylyşmalar; ruhy çökgünlikler; agyrylar.
"Dynç günleri hem işe çykmaly bolýan wagtymyz az däl.
Köçede naharlanmaly, şol ýerde günortanky
arakesmede dynç almaly, ýatmaly bolýar.
Hiç hili şert ýok.
Köçe süpürijileri maşyn kakýan wagtam bolýar.
Ýolbaşçylarymyzam bizi gul ýaly tutýarlar.
Paýyş sözler, kemsitmeler adaty ýagdaý".
Köçe süpüruji zenan
2016-yň tomsunda meniň goňşym öýlendi we gelni bilen bile ýaşap başladylar. Bir gün men gelniň sekide aglap oturanyna gabat geldim. Ondan näme bolanyny soramda ýoldaşynyň üstüne gygyrandygyny aýtdy. Soňra bolsa: "Men oňa durmuşa çykamda ol başgaçadyr öýdýädim. Emma, ol hem aýalyna islän wagty gygyryp, buýruk beribermeli diýip pikir edýän adaty erkekler ýaly ekeni" – diýdi.
Gelniň bu gürrüňlerini diňlemek maňa agyr degdi. Türkmenistanda köp erkekler aýallaryna garşy paýyş sözleri ulananlarynda, olara sögünenlerinde, olara garşy dil zorlugyna baş goşýandyklaryny bilmeýärler. Halk içinde "zorluk" diňe hereket bilen edilýän zat diýlip kabul edilýäni üçin dilden çykýan zorluga kän üns hem berilmeýär.
Ýurtlaryň her bir pudakdaky ösüşiniň düýbüni raýatlaryň ylym-bilim derejesi kesgitleýär. Oglan-gyzlara sowatly, okuwly bolmaga goldaw berilmegi bolsa jemgyýetdäki deňsizligiň derejesini kesgitleyär. Köplenç, ösmedik ýurtlarda oglanlaryň gyzlara garanyňda okuwa gitmekleri, ýokary bilim almaklary jemgyýet tarapyndan has köp goldanylýar. Gyzlaryň ýokary bilim almagy üçin döredilýän şertleriň ýagdaýy we jemgyýet tarapyndan gyzlara bellenilen ugurlar we hünärler gyzlaryň islän ugurlaryny erkinlik bilen saýlamaklaryna päsgelçilik berýar. Bu ýagdaý elbetde, ýurduň ykdysady ýagdaýyna öz tasirini ýetirýär. Makalamda gyz-oglanlaryň arasynda okuwda, bilim alma mümkinçilikleriň deňsizligini we munuň türkmen jemgyýetine we umumy ykdysadyýete tasiri hakynda belläp geçerin.
Şeýle ýagdaýy göz öňüne getiriň. Obadaky bir köçe. Her bir jaýyň daşynda zir-zibiller üçin goýlan gap bar. Olaryň içi zibilden doly. Bir ýaş gelin hemme zir-zibilini bir gaba atyp, ony otlaýar. Zäherli tüsse ýokary galyp, daş-töwerege ýaýraýar. Gahary gelen goňşular gykylyga başlaýarlar. Ynha-da kän garaşylan zir-zibil ýygnaýan ulag gelýär. Obanyň ýaşaýjylary:
– Biziň hem hapamyzy alaýyňda!
– Bizi başga biri çagyrdy.
– Siz hemmämiziňkini aýyrmaly! Bolmasa siz barada arz-şikaýat ederis!
– Nirä aýtsaňyz şoňa aýdyň!
Siz ulularyň hataryna girensiňiz. Ýaşyňyzam ýa 20 ýa-da 30-dan geçiberendir. Özüňizi ynamly saýyp, mähirli hasaplaýansyňyz. Emma şeýle adamlar bardyr – hemmelere gaýtargy berýändirler, işde ýygnaklarda dagy olaryň bolşuny göz öňüne getirmek hem mümkin däldir. Eýsem durmuşda käbir adamlaryň her bir ýagdaýda deňagramlylygy saklap ýaşaýandygyny, käbirleriniň bolsa özlerine laýyk ýeri tapyp bilmän, özlerini alyp baryşlary bilen töweregindäkileri irizýändigini nädip düşündirip bilersiňiz?
"Bir näsaglyk ýer taýýarlaň, gyzlar!" diýip, alňasap gelen bölüm müdiri şepagat uýalaryna buýruk berdi. Terapiýa bölüme getirlen 50 ýaş töweregindäki daýzany bölümiň lukmanlary we şepagat uýalary "myhmansöýerlik" bilen kabul etdiler. Ýerli-ýerden EKG barlagyny geçirip, barlag üçin gan alyp, barlaghana ugratdylar.
Ýaňy kärimiň başlangyç basgançaklaryndan ädip başlan, men hem bu zatlary özümçe geň gördüm. Sebäbimi? Men eýýäm bir aý bäri bu bölümde tejribe alma işimi geçip ýördüm. Lukmanlaryň aljyrap, jan edip näsaga seretmelerini bolsa birinji gezek görýärdim. Çünki, adatça bölüme gelýän näsagyň diňe bir lukman ýa-da şepagat uýasynyň ýeke özi ýerini taýýarlap, barlag üçin gan alyp, EKG barlagyndan geçirýän şepagat uýasyna garaşylýardy we barlaglardan wagty gijikdirilip geçirilýärdi.


text:
Aziada 2017
Olimpiýa şäherjiginde V Aziýa oýunlarynyň jemleýji ýaryşlary geçirildi
Türgenlerimiz jemi 245 medal, şol sanda 89 altyn, 70 kümüş, 86 bürünç medal gazandylar. HHR-iň topary jemi 97, şol sanda 42 altyn, 32 kümüş, 23 bürünç medal bilen ikinji orny EYR-iň ýygyndy topary jemi 118 medala, şol sanda 36 altyn, 23 kümüş hem-de 59 bürünç medala eýe bolup, üçünji orny eýeledi.
Medallaryň sany boýunça Türkmenistanyň ýygyndy topary öňdeligi ynamly saklaýar
Türkmenistanyň ýygyndy topary umumy medallar sany boýunça ozalkysy ýaly birinji orny eýeläp, ýaryş sanawynda ýakyn bäsdeşlerinden artykmaçlygyny artdyrýar. Häzirki wagtda biziň toparymyzyň umumy gazanan medallarynyň sany 244-e ýetip, olaryň 89-sy altyn, 70-si kümüş we 85-si bürünç medallardyr.
Türkmen ýygyndy toparynyň ýeňişleri
Häzirki pursada çenli Türkmenistanyň ýygyndy topary jemi 229 medala – 85 altyn, 65 kümüş we 79 bürünç medala eýe bolup, umumy hasapda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda uly tapawut bilen ynamly öňdeligi eýeleýär.
Dünýäniň habarlar giňişliginde - “Aşgabat 2017” oýunlary
Türkmen paýtagtynyň gözelligine haýran galýan daşary ýurt metbugatynyň wekilleri şäherimiz we ýurdumyz barada hem dürli repotažlary taýýarlaýarlar we ýaýlyma berýärler. Tutuş dünýä ýüzünde täze döwrüň syýasatçysy hökmünde tanalýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda halkymyzyň ajaýyp gazananlary hakynda öz diňleýjilerine we okyjylaryna gürrüň berýärler.
Oýunlarda Türkmenistanyň gazanan medallarynyň sany 200-den aşdy
Türkmenistanyň ýygyndysy medallaryň umumy hasaby boýunça birinji orny ynamly eýeleýär. Geçirilen bäsleşikleriň jemleri boýunça türkmen türgenleri umuman 206 medallara eýe boldular. Olaryň 79-sy altyn, 58-si kümüş we 69-sy bürünç medallardyr.
Sekizinji bäsleşik gününiň jeminde biziň toparymyzda 8 altyn medalyň eýesi boldular
Guşakly göreşiň jemleýji gününde nusgawy “alyş” görnüşinde tutluşyklar geçirildi. Biziň türgenlerimiz sportuň bu görnüşiniň soňky gününi üstünlikli jemlediler. Olar ýokary netijeleri görkezip, birbada finala türkmen pälwanlarynyň 10-sy çykdy.
Biziň ýygyndy toparymyzyň altyn medallarynyň sany ýene-de 10 medal bilen artdy
Şu gün sportuň birbada on iki görnüşi boýunça ýaryşlar geçirildi, olaryň sekizisi boýunça baýrakly orunlar ugrunda çekeleşikli bäsleşikler boldy. Bu gün biziň toparymyza guşakly göreşde, kuraş göreşinde, bilýardda medallary, şol sanda altyn medallaryň 10-syny getirdi.
Türkmen futzalçylary çärýek finala taýýarlanýarlar
Ýaryşlaryň bu tapgyrynda Türkmenistanyň ýygyndysynyň oýunçysy Serdar Rejebow tapawutlanyp, üç pökgini, ýene-de iki pökgüden toparyň agzalarynyň üçüsi tora salmagy başardylar. Umuman, biziň futzalçylarymyzyň jemi onusyna tapawutlanmak başartdy. Munuň özi milli ýygyndy toparymyzyň hut toparlaýyn oýunda güýçli bolup durýandygyny, bäsdeşleriň bolsa diňe öňdebaryjylara däl-de, eýsem, tutuş topara hem-de ýaryşa gatnaşyjylaryň her birine ünsli çemeleşmeli boljakdygyny aňladýar.
Taýboksçy Jennet Aýnazarowa -- V Aziadanyň ýeňijisi
Ýarym finalda hem Jennet Liwandan bolan bäsdeşini Maýa Houdrogeny tehniki nokaut bilen ýeňdi.
Türkmen konkurçysy Nikolaý Beglarýan Aziadanyň altyn medalyna mynasyp boldy
Saud Arabystanyndan Abdullah Walid Şarbatly Tagsyr atly bedewde kümüş, Gyrgyzystandan Kamir Sabitow Tanymal atly bedewde bürünç medallara mynasyp boldular.


text:
Türkmenistanyň pagta arassalaýjy kärhanalary 2016-njy ýylyň hasylyny gaýtadan işläp gutardylar
Şu günler olar enjamlary täze hasyly kabul etmage taýýarlaýarlar. Atyzlarda bol hasyl almak üçin gowaçalara yhlasly ideg edilýär, pagtany gaýtadan işleýän pudagyň kärhanalarynda bolsa gözegçilik işleri geçirilýär, gerek bolanda ätiýaçlyk şaýlary çalşylýar.
Pudakda ýetişdirilen hasyly doly gaýtadan işlemek üçin zawodlar, daşary ýurtlara ibermäge niýetlenen ýüplük we taýýar önümleri almak üçin nah egriji hem-de dokma toplumlary ýeterlik derejede bar. Garaşsyzlyk ýyllarynda hereket edýän kärhanalar doly döwrebapalaşdyryldy we täzeden enjamlaşdyryldy, täze kuwwatlyklar guruldy. Ýolöten şäherinde döredilenine ýüz ýyldan köpräk wagt geçen baýry kärhana bar, Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllary Ahal welaýatynyň Baharly, Tejen we Ak bugdaý, Mary welaýatynyň Tagtabazar etraplarynda döwrebap kärhanalar bina edildi.
Soňky ýyllarda Ahal welaýatynyň Altyn asyr, Mary welaýatynyň Sakarçäge, Lebap welaýatynyň Garbekewül we Beýik Türkmenbaşy adyndaky, Daşoguz welaýatynyň Görogly we Köneürgenç etraplarynda pagta arassalaýjy zawodlar guruldy. Olar iň täze tilsimatlar we enjamlar bilen enjamlaşdyryldy, zawodlaryň hersi ýylda 40 müň tonna taýýar önüm, 10 müň tonnadan gowrak tohum çykarmaga ukyplydyr. Ähli ýerde tohumlar mör-möjeklere we kesellere garşy himiki usulda işlenilýär.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň halk çeper döredijiligi işini has-da kämilleşdirmek, şeýle hem “Türkmenistanyň halk çeper döredijiligi hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunyny ýerine ýetirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Medeniýet ministrliginiň ýanynda halk çeper döredijiligi boýunça bilermen topary döredildi hem-de onuň düzümi we Düzgünnamasy; şeýle hem Çeper döredijiligiň halk ussasy hakyndaky Düzgünnama tassyklanyldy.
Meňzeş Täzelikler
Söwda Pudagynyň Ösüşi-Bazar Ykdysadyýetiniň Ösüşiniň Baş Şerti
Söwdany we telekeçiligi ösdürmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlary bolup …