text:
Parahat Saparow
Bagtly bolmagyň bäş şerti
Durmuşda bagtly bolmaklyk ondan çuwal dolusy zat almak däl-de, yzyňda giden bir harman galdyryp bilmeklikdir. Bagtly bolmak üçin durmuşyň saňa beren nygmatyndan has känrägini oňa gaýtarmak zerurdyr.
Dünýä döräli bäri ynsan oglunyň iň uly arzuwy bagtly bolmakdyr. Hatda iň bir ýagşy dilegleriň, iň ajaýyp sözleriň, iň gowy gutlaglaryň, iň päk arzuwlaryň hem soňy “Bagtly bol! Alnyň, bagtyň açyk bolsun!” diýlen sözler bilen jemlenýär. Eýsem, bagtly bolmagyň syrlary nämede?!
Bu barada tanymal pedagog-psiholog, ýazyjy Jon Izzo dürli kärdäki adamlardan başlap, ýüzlerçe, müňlerçe ýyl mundan ozal ýaşap geçen söz ussatlarynyň, akyldarlaryň aýdyp geçen dana pähimlerine, beren öwüt-ündewlerine, pikirlerine, şeýle hem nazary garaýyşlaryna salgylanmak arkaly özüniň “Durmuşda bagtly bolmagyň bäş şerti” atly kitabyny ýazýar. Bu kitap bagtyýar durmuşyň iň ýönekeý, şol bir wagtyň özünde hem iň möhüm esaslaryny beýan edýär. Jon Izzo 18 müň ýylyň durmuş tejribesini arka atan danalaryň pähim-paýhasyna giň orun bermek bilen, her bir adamyň şu aşakdaky bäş ýörelgäni berjaý eden halatynda özüne bagtly durmuşy gazanyp biljekdigine ynanýar. Bu hakykat ençeme kişi tarapyndan kabul edilýär.
Öz-özüňiz babatynda dogruçyl boluň!
Öz-özüňe ýalan sözlemek ýaly gysga wagtlyk nepi degýän ýagdaýlar köplenç halatda durmuşda entäk ýeterlik tejribämiziň bolmadyk döwründe ýüze çykýar. Şol döwürde näme etmelidigini, nähili ýoly saýlamalydygyny ýüregimize geňeşmegiň ýerine, özümizi beýleki kişiler, aýratyn hem deň-duşlarymyz bilen deňeşdirmek arkaly anyk karara gelýäris. Bu bolsa soňy bilen ýüze çykjak ençeme şowsuzlyklaryň başyny başladýar. Izzo Jona görä, bagt munuň özi hemmeler üçin gymmatly bolan zat däl-de, diňe seniň üçin gymmatly bolan zatdyr. Şu kada eýerip ýaşap bilýän adam bagtly bolmagyň ilkinji syryny özleşdirdi diýmekdir. Kalbymyza gulak goýup, öz-özümize “Meniň barýan ýolum meni bagta eltýärmi?” diýen sowala ýürek bilen jogap bersek, ençeme gezek puşman etmeklikden saklanyp bileris.
Puşman etmäň!
“Ýalňyşmakdan gorkmaň. Çünki, hiç haçan ýalňyşmadyk adam hiç bir iş etmedik adamdyr” diýilýär. Aslynda, soňy gowy netijeler bilen tamamlanýan işlere batyrgaý çemeleşilmelidir. Aslyýetinde puşman etmek haýsydyr bir zadyň anyk dogry ýa-da ýalňyşdygyny bilip, şol işi etmeklik ýa-da etmezlikdir. Dostuň kömege mätäç halatynda oňa ýardam bermezlik, ata-enäniň diýeninden çykyp, olaryň tersine gitmeklik soňundan puşman etmegi mejbur edýän ýagdaýlaryň käbirleridir. Puşman etmezlik üçin durmuşyň biziň öňümize dikýän päsgelçiliklerinden baş alyp çykmaklygy başarmalydyrys. Puşman etmek ejizligiň miwesidir. Haçan-da, bir işi amal etmäge ejizlesek, onda ertir şol işi etmedigimiz üçin puşman etjekdigimiz hakdyr. Wyždanyňa geňeş, durmuşa batyrgaý çemeleş!
Söýmegi başaryň!
Beýik italýan-amerikan ýazyjysy Leo Buskaglia şeýle diýýär: “Durmuş söýgüden ybaratdyr we söýgüni ýitirseň, durmuşy-da ýitirdigiňdir”. Söýmek hem-de söýülmek bagtly we manyly ömri ýaşamagyň esasy şertleriniň biridir. Bagtyýar we manyly ömrüň baş şertiniň söýgüdigine doly göz ýetirip, ýene-de söýmezlik, betbagtlygy özümize kabul etmeklikdir. Nädip söýýän we söýülýän ynsan bolmaly?! Bu soragyň jogaby söýgüni duýmagy we beýleki biriniň kalbyna ornaşdyrmagy başarmakdan gelip çykýar. Ilki bilen özümize hormat goýşumyz ýaly, özümizi hem söýmelidiris. Ikinjiden, bize ýakyn bolan ynsanlary söýmegi, üçünjiden bolsa olara söýgümizi ýetirmegi başarmalydyrys.
Bagtly pursatlary duýmagy başaryň!
Jon Izzo “Bagta barýan ýol, bagtly günleriň bardygyny duýmakdan başlanýar” diýýär. Eger islesek, her günümizi ömrümiziň iň bagtly günlerinden birine öwürmek biziň özümize baglydyr. Säher bilen sag-aman örmek, maşgala bolup, başy jem ertirlik edinmek, ruhubelentlik bilen işli-işiňde bolmak, öňüňden çykan tanyşlaryňa mähirli salam berip, olaryň hal-ýagdaýyny soramak, işiňde, okuwyňda öz paýyňa düşýän borçlary doly amala aşyryp, netijeli we halal zähmet çekmekligiň lezzeti bilen öýüňe dolanmak, ýolda guşlaryň jürküldisine, baglarda açylan güllere, adamlaryň ýüzündäki şatlyga guwanmak, öýüňe gelip, bir iş gününiň ýa-da okuw gününiň netijesinde Watanyň ösüşine zerre goşant goşmagyň buýsanjy bilen gök çaýyň başynda dem-dynç almak munuň özi ähli ajaýyplyklaryň özeni bolan bagtdyr.
Netijeli ýaşamaklyga çalşyň!
Jon Izzonyň gürrüňdeş bolan ähli pähimdarlary, dana adamlary üçin iň möhüm wezipe özüňden soňkulara haýyrly bir zady goýup gitmeklikdir. Aslynda, bu pikir akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň:
Magtymguly sözle herne bileniň,
Özüňe kemlik bil, aýtman öleniň,
Taraşlap, şaglatgyl köňle geleniň,
Senden soňkulara ýadygär bolsun
– diýen setirleri bilen has hem berk baglanyşýar.
Durmuşyň baş maksady hem şundan ybaratdyr. Durmuşda bagtly bolmaklyk ondan çuwal dolusy zat almak däl-de, yzyňda giden bir harman galdyryp bilmeklikdir. Bagtly bolmak üçin durmuşyň saňa beren nygmatyndan has känrägini oňa gaýtarmak zerurdyr.
Syrlary bilmek durmuşda bagtly bolmaklygy aňlatmaýar. Esasy zat şol aýdylanlary amal etmekden ybaratdyr. Çünki biziň aglabamyz näme etmelidigini bilýäris, emma diňe käbirimiz bilýän zatlarymyzy amal edýäris.
Parahat Saparow,
HTTU-nyň talyby.
Zaman
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Durmyş |


c: text/html

text:
GARAŞSYZLYGYŇ GADAMLARY
GARAŞSYZLYGYŇ GADAMLARY.
“Garaşsyz Türkmenistan döwletiniň aýda ýyllyk ýoly alyp, baý, ösen döwlete öwrülip barýandygyny körler hem gördi, gözlüler hem”.
(Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy)
Gadymyýetde adamzat gymmatlyklaryny dörediji halk bolan türkmen halkynyň bäş müň ýyllyk baý taryhy bar. Şu uly taryhy eýýamda Türkmen taryhyna Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň eýýamy diýen at bilen giren Garaşsyz eýýamynyň aýratyn orny bar. Bu gysga taryhy döwürde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň baştutanlygynda “aýda ýyllyk ýoly alyp” asyrlara barabar ýoly geçdi. Görülip – eşidilmedik derejede durmuş-ykdysady ösüşler gazandy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda önümçilik maksatly desgalaryň gurluşygyna düýpli üns berildi. 1991-2001-nji ýyllaryň aralygynda Ahal welaýatynda 134 sany, Balkan welaýatynda 123 sany, Daşoguzda 98 sany, Lebapda 169 sany, Maryda 90 sany önümçilik maksatly desgalar guruldy. Durmuş medeni maksatly desgalaryň gurluşygy-da üns merkezinde boldy.
Eger-de ýurdumyzda Sowet häkimetiniň ýyllary içinde 1924-1990-ýyllarda 115 sany önümçilik maksatly desgalar işe girizilen bolsa, Garaşsyzlyk ýyllarynda (1991-2002 ý.ý.) ýa-da diňe 10 ýylda işe girizilen önümçilik maksatly desgalaryň sany 698-e ýetdi. Munuň özi sowetler zamanynda arzuwda edip bolmajak derejedäki ösüşdir. Türkmen halkynyň gysga taryhy döwürde Baky Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň töweregine mäkäm jebisleşip özüniň Altyn asyryna batly gadamlar bilen barýanlygynyň aýdyň subutnamasydyr.
Nebit, gaz öndürmekde hem görülip-eşidilmedik derejede üstünlikler gazanyldy. Eger 1990-njy ýylda bary-ýogy 3 million tonna nebit öndürilen bolsa 2002-nji ýylda 10 million tonna türkmen nebiti öndürildi. 10 ýylyň dowamynda daşky söwda görülip-eşidilmedik derejede ösdi. Bu görkeziji 2002-nji ýylda 5;5 milliard amerikan dollaryna golaýlaşdy. Türkmenistan diňe Ukraina her ýylda 60 mln. dollarlyk gaz satýar.
Garaşsyzlygymyzy alan döwrümizde ýagny 1991-nji ýylda Türkmenistanda adam başyna öndürýän önümimiz bary-ýogy 80 dollara barabar bolan bolsa, eýýäm 2000-nji ýylda adam başyna öndürilýän önüm 4800 amerikan dollaryna ýetdi. Geçen II ýylyň içinde Türkmenistan ýekeje döwletden hem elini serip hemaýat islemedi.
Häzirki döwürde Türkmenistan öňki SSSR-iň düzümine giren döwletleriň köpüsine ýangyç berip hemaýat edip, dünýäde howp salýan energetiki krizisiň öňüni almaga uly ýardam edýär. Türkmenistana alýan ýangyjy üçin bergili döwletler-de bar. Mysal üçin diňe bir Gürjüstanyň biziň döwletimize bergisi 300 million amerikan dollaryna barabardyr.
Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmek üçin her ýyl ummasyz serişdeler gönükdirilýär. Ýurdumyzda gurulýan fabriklerdir, zawodlardan, gara, demir ýollardan, bina edilýän belent ymaratlaryň sany-hasaby ýok. Olaryň hataryna Aşgabatdan Daşoguza çenli gurulýan demir we gara ýollary, Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň durkuny täzelemek boýunça geçirilýän işleri, bu ýerde gurulýan täze zawodlary, fabrikleri goşmak bolar. Ýurdumyzda gurulýan ajaýyp desgalaryň hasabyna türkmen kölüniň gurluşygyny-da goşmak zerurdyr. Şu günki günde Aşgabadyň we ýurdumyzyň beýleki şäherleriniň özgerýän keşbi-de görenleri haýran galdyrýar.
Azyk senagat önümçiligi hem güýçli depginler bilen ösmekligini dowam etdirdi. 1991-nji ýylda 450,0 müň tonna un öndürilen bolsa 1999-njy ýylda 512,7 müň tonna ýetdi.
Senagat önümçiliginiň möhüm görnüşleriniň öndürijiligi has çalt depginler bilen ösmekligini dowam etdirdi. Nah mata, nebit, gaz kondensatyny öndürmek boýunça 10 ýylyň içinde güýçli öňe gidişikler gazanyldy.
Oba hojalygynyň dürli pudaklaryny ösdürmekde depginler has ýokary boldy. Eger 1991-nji ýylda 205,6 müň tonna bugdaý öndürilen bolsa, eýýäm 1999-njy ýylda bu san 1510,6 tonna ýetdi. Tutuşlygyna däneli ekinleri öndürmekde 9 ýylyň içindäki ösüş 3 esseden-de geçdi. 1991-nji ýylda 516,6 müň tonna däneli ekinler öndürilen bolsa, 1999-njy ýylda 1543, 6 müň tonna ýetdi.
Oba hojalygynyň şaly, et, süýt, ýumurtga, ýüň ýaly pudaklary has çalt depginler bilen ösdi. Seredilýän döwürde gara mallaryň baş sany 1,5 essä golaý ösdi. Düýedarçylygy, atçylygy ösdürmekde hem oňat netijeler gazanyldy. 2002-nji ýylda ýurdumyzyň öri meýdanlarynda 14 mln. dowar bakylýardy.
Türkmenistanyň şu günki ýeten sepgitleri, gazanylan üstünlikleriniň esasynda Beýik Serdarymyzyň türkmen halkynyň bagtly we abadan durmuşy baradaky aladalary dur. Baky Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Ata Watanymyzyň durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde “10 ýyl Abadançylyk”, “Galla”, “Täze oba”, “1000 gün”, “Bilim”, “Saglyk” we beýleki Maksatnamalarynyň durmuşa geçirilmegi ýurduň ykdysadyýetini, şeýle hem onuň ähli pudaklaryny çalt depginler bilen ösdürip hil taýdan özgertmäge mümkinçilik berdi. Ýurdumyzdaky asuda we rahat durmuş ykdysadyýeti has gysga möhletde özgertmeklige, onuň ähli pudaklarynyň sazlaşykly ösmekligine mümkinçilik berdi. Sowetler zamanynda gutarnykly önüm öndürmeýän Türkmenistanyň senagaty bu gün dünýä derejesine gabat gelýän nebit önümlerini, dokma senagat önümlerini öndürip başlady.
Biziň uly bolmadyk teswirlemämizde getiren delillerimiz Garaşsyz Baky Bitarap Türkmenistanyň aýda ýyllyk ýoly alyp, baý, ösen döwlete öwrülip barýandygyny görkezýän aýdyň subutnamalardyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe, Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňdengörüjilikli ýolbaşçylygynda Garaşsyz, Baky Bitarap Türmenistan döwletimiz toýdyr-baýramlara beslenýär. Türkmen halkynyň gadymdan gelýän däp-dessurlaryny gorap saklamak we täzeden dikeltmek boýunça uly işler amala aşyrylýar. Tebigatyň täzelenýän döwrüniň, ýagny bahar paslynyň buşlukçysy bolan Nowruz baýramy Türkmen halkynyň medeniýetiniň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Garaşsyz Diýarymyzda Halkara Nowruz baýramy her ýyl uly joşgun bilen bellenilip geçilýär.
2017-nji ýylyň 21-nji martynda Stambul şäheriniň Topkapy sebitinde ýerleşýän medeniýet seýilgähinde, Stambul welaýatynyň häkimligi tarapyndan Halkara Nowruz baýramçylygy mynasybetli şüweleň geçirildi. Bu medeni çärä Stambul welaýatynyň häkimi Wasip Şahin, Stambul şäher häkimi Kadir Topbaş, etraplaryň häkimleri, ýerli häkimiýetleriň wekilleri, dürli ýurtlaryň raýatlary, Stambul şäherinde ýerleşen diplomatik wekilhanalaryň we halkara guramalaryň wekilleri, şol sanda Türkmenistanly talyplar we ildeşlerimiz gatnaşdylar. Şüweleňiň dowamynda, çärä gatnaşyjylar Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasyndaky Baş konsullygy tarapyndan guralan sergide Berkarar döwletimiziň gazanýan ajaýyp üstünlikleri barada gürrüň berýän žurnallar we materiallar bilen tanyş boldular. Aýratyn-da, 2017-nji ýylda paýtagtymyz Aşgabat şäherinde geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny wagyz etmek maksady bilen, bu Oýunlary mahabatlandyryjy suratlar görkezildi hem-de Aziada-2017 mynasybetli neşir edilen žurnallar we tanyşdyryş kitapçalary şüweleňe gelen gatnaşyjylara paýlanyldy. Nowruz baýramy mynasybetli geçirilen bu medeni çäräniň dowamynda, Stambul şäherinde bilim alýan Türkmenistanly talyplaryň milli lybaslarymyzda ussatlyk bilen ýerine ýetiren küştdepdi tansyna gatnaşyjylaryň ählisi joşgunly el çarpmalar bilen tomaşa etdiler. Şeýle hem, bu ýerde ýerleşen Türkmen öýi iň gelim-gidimli ýerleriň biri bolup, ol ýerde medeni eserler, türkmen milli lybaslary we diýarymyzyň dürli künjeginiň ajaýyp suratlary ýerleşdirilen. Hususan-da, çärä gatnaşyjylar Türkmen öýüniň baş töründäki kitaphanada ýerleşdirilen Gahryman Arkadagymyzyň ýazan kitaplary bilen hem tanyş boldular.
Halkara Nowruz baýramy mynasybetli geçirilen şüweleňe gelen gatnaşyjylara Türkmen milli naz-nygmatlary we Türkmen palawy hödür edildi. Uly joşguna beslenen çäräniň ahyrynda Türkmen talyplary özleri üçin atalyk aladasyny edýän hem-de Türkmen ýaşlarynyň daşary ýurtlarda bilim alyp, gerekli hünärmenler bolup ýetişmekleri üçin ähli şertleri döredip berýän Hormatly Arkadagymyzyň janynyň sag, belent başynyň aman we alyp barýan döwlet işleriniň hemişe rowaç bolmagyny arzuw etdiler.


text:
Saglygy saklaýyş: ösüşmi ýa tesiş?
10 ýyl işläp, geçen ýylyň dekabrynda Türkmenistandaky iň soňky programmasyny ýapmaga mejbur bolandygyny aýdýan «Serhetsiz lukmanlar» guramasy 12-nji aprelde türkmen saglygy saklaýyş sistemasy barada hasabat çap etdi.
Hasabatyň awtorlary Türkmenistanyň saglyk sistemasyndaky halkara standartlarynyň esasan kagyz ýüzündedigini, ozalky saglyk ministri Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri ýurt açylyşan ýaly bolsa-da, hakyky özgerişligiň bolup geçmändigini aýdýarlar.
«Serhetsiz lukmanlar» guramasynyň ýazmagyna görä, Türkmenistanda inçekesel, AIDS we jynsy gatnaşyk arkaly ýaýraýan ýokanç keseller baradaky maglumat hem ýaşryn saklanýar. Emma resmi Aşgabat bu hasabaty prowakasiýa atlandyrýar. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat üçin ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, Türkmenistanda ilata saglyk hyzmatyny etmegiň deňsiz we gowy ýola goýlan sistemasy bolup, ol sistema garaşsyzlyk ýyllarynda özüniň elýeterliligini we netijeligini iş ýüzünde subut etdi. Resmi Aşgabat ýurtda «Saglyk» programmasy kabul edileli bäri geçen 15 ýyl wagt içinde adamlaryň saglygyny goramakda düýpli özgerişligiň amala aşyrylandygyny aýdýar.
Eýsem bu aýdylýanlaryň haýsyna ynanmaly? Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasyndaky ýagdaý hakykatda nähili? Ol erde ösüş barmy ýa tesiş? Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu barada pikirini aýtmagyny sorap, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynda 40 ýyl çemesi işlän professora telefon etdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda 10 ýyl işläp gaýdan «Serehetsiz lukmanlar» guramasy Türkmenistanyň saglyk babatda ýaýradýan resmi sanlarynyň hakykata gabat gelmeýändigini, wada berýän çäreleriniň bolsa iş ýüzünde amala aşyrylmaýandygyny aýdýar. Emma resmi Aşgabat olaryň aýdýan zatlaryn inkär edýär. Siz ýerli ýagdaýy gowy bilýän adam, professional lukman hökmünde pikiriňizi aýtsaňyz. Bu ýerde kime ynanmaly?
Türkmen professory: Türkmenistanyň saglyk sistemasynda az-kem aldawçylyk elmydama bolupdy. Aýdaly, SSSR döwründe hem çaga ölüminiň, ene ölüminiň görkezijilerini peseltmek ýaly zatlar bardy. Emma Saparmyrat Nyýazow häkimiýet başyna geçenden soň bu aldawçylyk açyk syýasat hökmünde peýdalanylyp başlandy. Netijede, eger-de biri çaga ölümi, ene ölümi hakynda habar-beýleki ýazsa, ol hili žurnalistler yzaralanyp, ýanalyp başlandy.
S. Nyýazow häkimiýeti doly eline alandan soň bolsa, käbir agyr keseller, olaryň ýaýraýşy, kesellän adamlaryň sany barada hiç hili maglumat bermezlik düzgünini girizdi. Şondan soň ol ýuwaş-ýuwaşdan «bizde hemme zat gülala-güllük, adamlaryň saglygy hem ýyl-ýyldan gowulaşýar, ilatyň ömrüniň dowamlylygy uzaklaşýar» diýen gürrüňlerini ýalana çykartmazlyk üçin doktorlaryň alyp barýan ýazgylaryny, hasaplaryny hem bozdurdy.
Nyýazowyň bu ugurdaky görkezmeleriniň has köp ýerine ýetirilen wagty Gurbanguly Berdimuhamedowyň saglyk minsitri bolan ýyllaryna gabat gelýär. Ýogsam ondan öň bir söwda işgäri saglyk ministri bolupdy, emma şonuň döwründe hem saglyk pudagynda hakykat beýle ýoýulmandy. Emma Berdimuhamedow Nyýazowyň aýdanlaryny ýerine ýetirip, bütin saglygy saklaýyşy öz eli bilen ýumurdy. Sebäbi ol, bir zadyň üstüni ýapyp goýsa, ol ýerdäki hakykat görünmez, bilinmez diýip pikir edýär.
Azatlyk Radiosy: «Serhetsiz lukmanlar» guramasy Türkmenistanda işleýän halkara guramalarynyň ol ýerdäki işiniň netijesizliginiň üstesine, türkmen häkimiýetleriniň faktlary ýaşyrmak ýa ýoýmak praktikasyna şärik bolmak howpunyň bardygyny aýdýar. Siz saglygy saklaýyş pudagynda halkara guramalary bilen guralan hyzmatdaşlyga nähili baha berýärsiňiz?
Türkmen professory: Ýurt özbaşdak bolandan soň, biziň agyr ýagdaýlarymyzdan ugur alyp, halkara guramalary, aýratynam «Serhetsiz lukmanlar», «Çagalar fondy» ýaly saglygy saklaýyş bilen bagly guramalar, Dünýä saglyk guramasynyň wekilleri Türkmenistana gelip işlemäge höwes bildirdiler. Olar kadrlaryň taýýarlanyşyny gowulandyrmak, maddy bazany kämilleşdirmek, keselçiligiň öňüni almak barada halkara tejribelerini özleşdirmek babatda köp uly işleri etjek bolup işe girişdiler. Emma olar saglygy saklaýyş pudagynda näsaglara kömek däl-de, zyýan edilýän halatlarynyň hem az däldigine şaýat boldular.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň saglyk pudagynda kadr meselesi nähili ýagdaýda?
Türkmen professory: Türkmenistan özbaşdak ýurt bolandan soň saglyk pudagynda işleýän köp sanly tejribeli lukmanlar, guramaçylar dürli bahanalar bilen işden aýryldy. Bu meselede türkmen diliniň döwlet diýip yglan edilmegi hem belli bir rol oýnady, öz pikirini açyk aýdýan we dogruçyl lukmanlary hem ýoldan aýyrdylar. Onsoň olaryň ýerine diplomly lukman hasaplanýan, häkimiýetlere ýaramly, çalasowat, näme diýilse «bolýar, hoş» diýýän adamlary getirip, saglyk pudagynyň jogapkärli işlerine ýolbaşçy edip goýdular.
Azatlyk Radiosy: Siz «Serhetsiz lukmanlar» guramasynyň Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynda bar diýýän kemçilikleriniň hemmesini dogry hasaplaýarsyňyzymy ýa bu ýerde nädogry aýdylan zat hem barmy?
Türkmen professory: «Serehetsiz lukmanlar» guramasynyň hasabatynda aýdylýan zatlaryň hemmesi dogry. Sebäbi ol ýere iş bilýän, dogruçyl saglyk işgärleriniň ýerine getirilen işgärleriň wezipesi hemme bolýan zadyň üstüni ýapmak, hakykaty ýoýup görkezmek bolup durýar. Olar şeýtseler, Türkmenistan iň bir ösen, gowy saglykly, halky bagtly ýaşaýan ýurt bolup görner öýdýärler. Emma halkyň ýagdaýy, saglygy saklaýyş edaralarynyň ýagdaýy ýaramaz.
Meniň pikirimçe, bu barada «Serehetsiz lukmanlar» guramasynyň ýazan zatlary hem ýüzleýräk görünýär. Sebäbi Türkmenistanda häzir näsaga dogry diagnoz goýmak, keseli dogry anyklamak we dogry bejermek meselesi gaty yza gaýtdy.
Meniň göwnüme bolmasa, 1960-70-nji ýyllardaky orta bilimli medisina işgärleri näsaglara kömek etmekde, keselçiliklere garşy göreşmekde häzirki diplomly lukmanlara garanda has gowy baş alyp çykýardylar we has peýdaly igşleri edip bilýärdiler. Mysal üçin, obalarda feldşerlik punktlaryny açmaly bolanda hem, şolaryň özi köp meselede seresaply, akylly-başly hereket edip, keselçilikler barada ilata wagtynda dogry maglumat berip, olara garşy çäre gördürmegi hem başarýardylar.
Azatlyk Radiosy: Eger Türkmenistanda saglyk pudagy şeýle agyr ýagdaýda bolsa, bu ýagdaýdan basymrak çykmak, basymrak has taýýarlykly kadrlary ýetişdirmek hem türkmen saglygy saklaýyş pudagyny hakyky dünýä standartlaryna golaýlatmak üçin gyssagly nämeler edilmeli diýip pikir edýärsiňiz?
Türkmen professory: Bir zady döwmek ýa ýykmak ýasamakdan we gurmakdan has aňsat bolýar. Türkmenistanyň saglyk pudagy aňsatlyk bilen ýykyldy, ýöne ony on ýyldan gowrak wagtyň içinde ýykdylar. Emma ony dikeltmek üçin, häzirki döwrebap derejä ýetirmek üçin köp wagt, köp serişde gerek. Sebäbi kadr ýetişdirmek köp wagt alýar. O meseleleri hiç kim gysga wagt içinde çözüp bilmez. Ýöne türkmen häkimiýetleri bir zady boýun alyp, halkara jemgyýetçiligine ýüz tutsa, saglyk meselesinde emele gelen ýagdaýy hemmetaraplaýyn öwrenmäge, keselçilikleri hasaba almaga, näsaglary bejermäge bize kömek ediň diýip ýüzlense, «Serhetsiz lukmanlar» ýaly guramalar Türkmenistana gaýdyp gelip, türkmen lukmanlaryna praktiki kömek berseler, kadrlary ýokaryk çekip, olara dünýäniň saglyk pudagyndaky tejribelerini öwretseler, onda bolar. Emma bu zatlary etmek üçinem erk gerek, halkyň saglygy üçin jany agyrýan ýolbaşçy bolmak gerek. Emma nebsimiz agyrsa-da, Türkmenistanyň halky bu meselede şowsuzlyga uçrady.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, Türkmenistandaky hakyky iş bilýän lukmanlaryň bu ýagdaýa etirip biljek täsiri barmy?
Türkmen professory: Elbetde, olar öz tejribelerini peýdalanyp, halka elden gelen kömeklerini berip bilerler, ýöne problemany çözüp bilmezler. Sebäbi häzirki wagtda medisina tehnologiýasy, ylmy örän çalt ösýär. Türkmen lukmanlary bolsa, maglumat üçin ýapyk ýurtda bolanlary üçin köp meselede yza galdylar. Emma şol lukmanlardan hem peýdalanylsa we gapdaly bilen halkara jemgyýetçiliginiň kömegi alynsa, onda ýykylan saglyk pudagyny bahymrak dikeldip bolar. Ýogsam, Türkmenistanda täze gurulýan saglyk binalary, hassahanalar hem bar, olarda täze, döwrebap esbaplar hem goýulýar, emma şol enjamlary özleşdirmek, işletmek üçin hem ýeterlik spesialist ýok. Eger bu meselä çynlakaý ýapyşylmasa, häzir halka edilýän saglyk hyzmatynyň ýagdaýy erbet. Derman üpjünçiligi bolsa ondan hem erbet.
Azathabar
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk |


text:
Daşary ýurt metbugatyna syn
Daşary ýurt köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde beýan tapan Türkiýe bilen bagly habarlary dykgatyňyza ýetirýäris
ABŞ-nyň Associated Press (AP) habarlar gullugy: “Tramp: Türkiýäniň Prezidentini garşylamakdan hoşaldyrys” söz başyly habarynda, Türkiýäniň Prezidenti R.T. Erdoganyň ABŞ-nyň Prezidenti Donald Tramp bilen ilkinji ikiçäk duşuşygyny Waşingtonda geçirendigini mälim edýär. Habarda Trampyň Prezident Erdogany gapynyň agzynda salamlaşyp garşylandygy habar berilýär. Habarlar gullugy metbugat işgärlerine beýanat beren Trampyň Erdogany garşylamakdan örän hoşaldygyny we soňky wagtlarda türk halkyna garşy guralan terrorçylykly hüjümlere garşy goldaw berýändiklerini aýdandygyny belleýär. Habarda Prezident Erdogan ABŞ bilen Türkiýäniň BMG, NATO we G 20 ýaly guramalarda bilelikde işleýändiklerine ünsi çekdi.
Russiýanyň Ria Nowosti resmi habarlar agentligi: “Germaniýanyň terror bilen synagy” söz başyly habarynda, Binali Ýyldyrymyň Adalat we ösüş partiýasynyň TBMM-däki hepdelik maslahatynda çykyş edendigini okyjy köpçüliginiň dykgatyna ýetirýär. Habarlar gullugy çykyşynda Germaniýa bilen gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýynyň üstünde durup geçen Premýer ministr Ýyldyrymyň bu ýurdyň 15-nji iýuldaky agdarlyşyk synanyşygyna gatnaşan Fetullahçy terror guramasyna agza adamlara penalyk berendigini aýdandygyny nygtaýar. Habarda Ýyldyrymyň bu ýagdaýa nägilelik bildirip: “Germaniýa bir zady saýlamaly: Türkiýe bilen gatnaşyklaryny düzeltmek isleýän bolsa, taryhy dostlyk gatnaşyklaryny ösdürmek isleýän bolsa, ugruny FETÖ agza adamlara dälde, Türkiýe Respublikasyna öwürmelidir” diýendigi beyan edilýär.
BAE El Arabiýa TV kanaly: “Aýralykçy terror guramasy PKK-nyň Sinjardaky barlygy howply” söz başyly habarynda, Yragyň Kürt Awtonomiýasynyň Premýer ministri Neçirwan Barzaniniň El Arabiýa kanalyna beren interwýusynda aýralykçy terror guramasy PKK-nyň Sinjardaky barlygynyň sebitiň asudalygy üçin howplydygyny aýdandygyny habar berýär. Habarda Barzaniniň Bagdatda PKK-a goldaw berýän taraplaryň bardygyny we şol töwerekleriň terrorçylara maddy we logistik taýdan kömek berýändigini aýdandygy ýazylýar. Barzani: “Yrakly resmileriniň terrora goldaw bermek syýasatynyň örän nädogrydygyny pikir edýärin. Bu syýasatlar Türkiýe bilen goňşuçylyk gatnaşyklaryna deň gelmeýär we Yraga bähbitli däl. PKK-nyň Sinjardaky barlygy sebitiň asudalygy üçin howply” diýdi.
Germaniýanyň Deutsche Welle (DW) media guramasy: “Döwrebap Ýüpek ýoly taslamasyna Ýewropanyň garaýşy” söz başyly habarynda, liderleriň Hytaýyň Ýüpek ýoly üçin Pekinde ýygnanandygyny habar berýär. Milliardlarça dollarlyk maýa goýum maksatlaryndan Türkiýä ýaly ýurtlaryň tamalary uly. Habarda Ýewropa ýurtlarynyň bolsa taslamanyň durmuşa geçirilmegi bilen söwda işleriniň Aziýa geçmeginden gorkýandygy bellenýär. Deutsche Welle maslahatda Türkiýäniň, Russiýanyň we Hytaýyň biri-birlerine golaýlaşmagy Ýewropanyň ünslerinden gaçmandygyny beýan edýär. Habarda dünýäniň iň ösen 7 ýurtdan diňe Italiýanyň liderler derejesinde maslahata gatnaşandygy nygtalýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlarynyň we Adam hukuklary boýunça edarasynyň (ÝHHG/DIAHE) Türkmenistanyň prezidentlik saýlawlary boýunça ýaýradan jemleýji hasabatynda, ýurtda güýç bölünişigi prinsipiniň netijeli ornaşdyrylmagy maslahat berilýär.
Hasabatda şu ýylyň 12-nji fewralynda geçen prezidentlik saýlawlarynyň hakyky oppozisiýanyň we manyly köpdürlüligiň kemçilik etmegindäki berk syýasy gözegçiligiň fonunda geçendigi bellenilýär.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlarynyň we Adam hukuklary boýunça edarasynyň metbugat wekili Tomas Rymer Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde, ýüze çykarylan ýokardaky ýagdaýlaryň netijesinde, ses berijileriň saýlamak mümkinçilikleriniň çäkli bolandygyny aýtdy.
Gepiň gerdişine ýatlatsak, türkmen saýlaw resmileri hasaba alnan dokuz dalaşgäriň arasynda, 59 ýaşyndaky Gurbanguly Berdimuhamedowyň sesleriň 97,69%-ni alyp nobatdaky, üçünji möhlete prezident saýlanandygyny mälim edipdiler.
ÝHHG/DIAHE Türkmenistanda täze Saýlaw kanunynyň kabul edilmegine garamazdan, onda Guramanyň öňden bäri berip gelýän rekomendasiýalarynyň göz öňünde tutulmandygyna ünsi çekýär.
Hasabatda Türkmenistanyň saýlaw baradaky kanunçylygyna göz aýlap, ony ÝHHG-niň we beýleki halkara derejesindäki kabul edilen standartlara laýyk getirmek hem maslahat berilýär.
Mundanam başga, hasabatda prezidentiň Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparynyň başlygyny gönümel belläp bilmegi, halkara standartlaryna ters gelýändigi, munuň netijesinde Toparyň garaşsyzlygynyň çäklenýändigi nygtalýar.
Ýatladyp geçsek, saýlaw resmileri prezidentlik saýlawlaryna ses bermäge hukugy bolanlaryň 97%-den gowragynyň gatnaşandygyny mälim edipdiler. Şol bir wagtda, ÝHHG/DIAHE-niň hasabatynda bellenmegine görä, saýlawlara gatnaşanlaryň sanawlary görkezilen bolsa-da, ses bermäge gelenleri hasaba almak boýunça öňden edilen rekomendasiýalar ýer tutmandyr.
Türkmenistanyň kanunçylygynda ýurduň media giňişliginde prezidentlige dalaşgärlere deň mümkinçilikleriň göz öňünde tutýandygyna garamazdan, iş ýüzünde deňagramly we bitarap maglumatlar üçin hiç bir kanuny talaplary ýok diýip, hasabatda aýdylýar.
Hasabatda berilýän beýleki rekomendasiýalaryň arasynda ses berlişikde galplygyň bolandygy, bir adamyň ençeme gezek ses bermegi ýaly ýagdaýlaryň öňüni almak üçin çäreleri geçirmek maslahat berilýär.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlarynyň we Adam hukuklary boýunça edarasy Türkmenistanyň prezidentlik saýlawlaryna doly Gözegçilik missiýasyny däl-de, Saýlawlara hemaýat beriş missiýasyny ugradypdy.


text: Hepdäniñ sişenbe güni Türkmenistanyñ Kärdeşler arkalaşyklarynyñ welaýat birleşigi Daşoguz şäher häkimliginiñ mejlisler eýwanynda maslahat geçirdi. TKA-nyñ nobatdan daşary V gurultaýyna bagyşlanyp geçirilen maslahata KA-nyñ welaýat, etrap birleşikleriniñ degişli ýolbaşçylary, ilkinji guramalarynyñ başlyklary, işjeñ agzalary, ýaşuly we ýaş nesliñ wekilleri, jemgyýetçiiik guramalarynyñ ýolbaşçylary gatnaşdylar. Maslahaty KA-nyñ welaýat birleşiginiñ başlygy Aşyrdurdy Allaýew açyp, giñişleýin söz sözledi.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow
28 Aralık 2016 Çarşamba
Hormatly Wagyz Nesihat Çäresine Gatnaşyjylar!
Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň täze fakultetini döretmek we onuň täze binasyny gurmak bilen baglanyşykly geçirilýän wagyz-nesihat çäresine gatnaşyjylara.
Hormatly wagyz-nesihat çäresine gatnaşyjylar!
Sizi rysgal-bereket, ýagşy umyt-arzuwlar bilen gelýän Täze ýyl baýramynyň öň ýanynda Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň täze fakultetini döretmek we onuň täze binasyny gurmak bilen baglanyşykly wagyz-nesihat çäresiniň geçirilmegi bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Garaşsyz ösüşimiziň häzirki döwründe eziz Watanymyzyň beýik geljeginiň şanyna tutumly işler durmuşa geçirilip, ykdysadyýetimiziň durnukly ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. «Döwlet adam üçindir!» diýen ýörelgämize laýyklykda, dünýä ykdysadyýetinde çylşyrymly ýagdaýlara garamazdan, ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda, ylym, bilim, saglygy goraýyş, sport, medeniýet, syýahatçylyk ulgamlarynda giň möçberli özgertmeleri amala aşyrmak, telekeçiligi ösdürmek, halkymyzyň ýokary ýaşaýyş-durmuş derejesini üpjün etmek, ajaýyp obadyr şäherçeleri, döwrebap senagat toplumlaryny döretmek bilen, döwletimiziň dünýädäki ornuny yzygiderli berkidýäris. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe köpçülikleýin bedenterbiýäni, olimpiýa hereketini, sporty ösdürmek maksady bilen, bu ugra uly möçberde maýa goýumlaryny gönükdirýäris. Kabul edilen milli maksatnamalarymyzyň çäklerinde, tutuş ýurdumyzda halkara derejesindäki iri sport toplumlary bina edildi. Kämil bedenterbiýe we sport ulgamy döredildi.
Paýtagtymyzda, welaýat merkezlerinde, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda häzirki döwrüň öňdebaryjy enjamlary bilen üpjün edilen, beden we ruhy taýdan sagdyn nesilleri terbiýeläp ýetişdirmäge, sagdyn ýaşaýyş-durmuş ýörelgelerini ösdürmäge ýardam edýän döwrebap sport düzümleri döredildi. Öňde goýan maksatlarymyzdan ugur alyp, 2017-nji ýyly «Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly» diýip atlandyrmak baradaky teklibi öňe sürdük.
Biz Halkara olimpiýa komiteti, sport federasiýalary, esasan-da, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen hyzmatdaşlyga aýratyn ähmiýet berýäris. Bedenterbiýe we sport ulgamynda dünýä döwletleri bilen dostlukly gatnaşyklary ösdürýäris. 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna Aziýanyň kyrk bäş ýurdy bilen bir hatarda, Awstraliýanyň hem-de Okeaniýanyň on ýedi ýurdunyň gatnaşmaga isleg bildirmegi hem biziň sporty ösdürmek boýunça alyp barýan döwlet syýasatymyzyň halkara derejesinde ykrar edilýändigini aýdyň görkezýär.
Nesip bolsa, Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň täze dörediljek fakultetiniň täze binasynyň gurluşygyna badalga berler. Geljek ýylda paýtagtymyz Aşgabat şäherinde bahasy bäş milliard amerikan dollaryna golaý Olimpiýa şäherjiginiň açylmagy 2017-nji ýylyň dünýäde uly seslenme döretjek taryhy wakalarynyň birine öwrüler.
Hormatly milli sport toparlarymyzyň wekilleri!
Köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini, ýokary derejeli sporty ösdürmek, olimpiýa oýunlarynda we beýleki abraýly halkara sport ýaryşlarynda baýrakly orunlara mynasyp bolýan türgenlerimizi we tälimçilerimizi höweslendirmek döwlet syýasatymyzda ileri tutulýan möhüm ugurlaryň biridir.
Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda türkmen sportunyň taryhynda täze sahypalar ýazyldy. V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 gün galmagy mynasybetli deňi-taýy bolmadyk 500 günlük atly ýörişe badalga berildi. Amala aşyrylýan işler, adam hakyndaky alada halkymyzyň, esasan hem ýaş nesillerimiziň aňynda, kalbynda milli guwanç-buýsanç duýgularyny döredýär.
Aşgabat şäherindäki Olimpiýa şäherjiginiň sport desgalarynda sportuň sambo, türkmen milli göreşi we guşakly göreş, basketbol, tennis, ýeňil atletika, jiu-jitsu görnüşleri boýunça halkara synag ýaryşlary geçirildi. Ykballaryny sporta baglan ýaşlarymyz sebit we halkara derejesindäki ýaryşlarda eziz Watanymyzyň sport abraýyny mynasyp gorap, watansöýüjiligiň, gaýduwsyzlygyň, hakyky ussatlygyň ajaýyp nusgasyny görkezýärler. Bu bolsa Garaşsyz Diýarymyzda köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini, ýokary netijeler gazanylýan sporty ösdürmäge döwlet derejesinde ägirt uly üns berilýändigine şaýatlyk edýär.
Sport gujur-gaýratyň, gözelligiň we sagdynlygyň gözbaşy bolup durýar. Geljek ýylda milli ýygyndy toparlarynyň wekilleriniň, sport ussatlarymyzyň we türgenlerimiziň sportuň 21 görnüşi boýunça örän ýokary derejede geçjek V Aziýa oýunlarynda, şeýle hem beýleki abraýly halkara sport ýaryşlarynda ynamly ýeňişleri gazanyp, «Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.» atly şygary öňe sürýän eziz Watanymyz Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň dünýädäki sport abraýyny, şan-şöhratyny has-da belende göterjekdiklerine ynanýarys.
Hormatly wagyz-nesihat çäresine gatnaşyjylar!
Sizi Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň täze fakultetini döretmek we onuň täze binasyny gurmak bilen baglanyşykly wagyz-nesihat çäresiniň geçirilmegi bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Goý, täze ýylda sport merkezi hökmünde Türkmenistanyň halkara abraýy, şan-şöhraty has-da belende galsyn!
Size berk jan saglyk, uzak ömür, abadan we bagtyýar durmuş, alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow
Gurbanguly Berdimuhamedow
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
07.12.2015ý. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynda şu ýylyň 11 aýynda ýerine ýetirlen işleriň netijelerine, şeýle hem döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere we käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Mejlisde ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2015-nji ýylyň 11 aýyndaky makroykdysady görkezijileri barada hasabat berildi. Ýurdumyzyň halk hojalyk toplumynyň pudaklarynyň ösüşiniň netijeleriniň seljermesine laýyklykda, hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüş depgini 107,1 göterim üpjün edildi, şol sanda ösüşler senagat pudagynda 102,6 göterime, gurluşykda 110,1 göterime, ulag we aragatnaşyk pudagynda 110,2 göterime, söwdada 111,1 göterime, oba hojalygynda 110,4 göterime we hyzmatlar ulgamynda 111 göterime deň boldy.
Şu ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, jemi öndürilen önümiň ösüş depgini 105,4 göterim üpjün edildi.
Bölek satuw-haryt dolanyşygy 2014-nji ýylyň degişli döwrüne garanyňda, 18,2 göterim artdy. Daşary söwda-haryt dolanyşygynda hem oňyn ösüş gazanyldy.
Ýurdumyzyň iri we orta kärhanalarynda ortaça aýlyk zähmet haky geçen ýylyň degişli döwrüne görä, 9,5 göterim ýokarlandy.
Şu ýylyň 11 aýynyň jemleri boýunça Döwlet býujetiniň girdeji bölegi 100,1 göterim, çykdajy bölegi bolsa 85,1 göterim ýerine ýetirildi.
Milli özgertmeler maksatnamalaryna laýyklykda, ýurdumyzyň ähli künjeklerinde önümçilik we durmuş-medeni maksatly desgalaryň gurluşygynyň giň gerimde alnyp barylýandygyny bellenildi. Hasabat döwründe maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna özleşdirilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberi 48,3 milliard manada deň boldy, 2014-nji ýylyň degişli döwrüne garanyňda, ösüş depgini 108,2 göterim berjaý edildi.
Türkmenistana daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek we ýurdumyzda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak boýunça döwlet maksatnamalaryny üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen görülýän guramaçylyk çäreleri barada hem hasabat berildi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda durmuşa geçirilýän ykdysady strategiýanyň sebitleriň häzirki zaman düzüminiň döredilmegini, ýurdumyzda öndürilýän önümleriniň möçberlerini artdyrylmagyny, döwlet we milli maksatnamalary amala aşyrmak bilen baglanyşykly meseleleri gözegçilikde saklamagyň wajypdygyny belledi.
Soňra ýurdumyzyň bank edaralarynyň işi, daşary ýurtlara iberilýän harytlar we edilýän hyzmatlar üçin ministrlikleriň hem-de pudak edaralarynyň hasaplaryna daşary ýurtlaryň pul serişdeleriniň gelip gowuşmagynyň meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki wagtda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ýokary depginler bilen ösýändigini, sebitleri ösdürmäge hem-de welaýatlarda täze önümçilikleri döretmäge gönükdirilen toplumlaýyn maksatnamalaryň durmuşa geçirilýändigini belledi. Döwlet Baştutanymyz dünýädäki ýagdaýy nazara almak bilen, milli ykdysadyýetimiziň durnukly ösüşini üpjün etmäge gönükdirilen çäreleri öz wagtynda görmegiň wajypdygyny nygtady.
Döwlet Baştutanymyz bu baradaky gürrüňi dowam edip, degişli ministrlikler we pudak edaralary bilen bilelikde pul serişdelerini kadalaşdyrmagyň gurallaryny, şol sanda daşary ýurtlara harytlaryň eksport edilmeginden alynýan pul serişdeleriniň möçberlerini artdyrmak boýunça gurallary kämilleşdirmek boýunça zerur çäreleri görmegiň zerurdygyna ünsi çekdi. Milli Liderimiz Merkezi bankyň ýolbaşçysynyň ünsüni bu ulgamdaky ileri tutulýan wezipeleriň birnäçesine çekip, ýurdumyzyň bank edaralarynyň işine innowasion tehnologiýalaryň hem-de öňdebaryjy usullaryň giňden ornaşdyrylyşyna talabalaýyk gözegçiligi üpjün etmegi tabşyrdy.
TDH


text:
Täzelikler
Bilim-ylmyň şuglasy11.06.2016
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanda bilim ulgamynda Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy we onuň ýolbaşçylygynda geçirilýän özgertmeler döwletiň we jemgyýetiň ählitaraplaýyn ösmeginiň esasyny düzýän maksatnamalarynyň biridir. Türkmenistanda bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmagyň baş maksady netijeli bilim ulgamyny döretmek bolup durýar, ol adam serişdelerini kämilleşdirmek, milletiň intellektual mümkinçiligini ýokarlandyrmak ýoly bilen Türkmenistanyň ykdysady taýdan ýokary göterilmegine, ykdysadyýetiň ähli pudaklarynyň hünärli işgärler bilen üpjün bolmagyna, ösüp barýan şahsyýetiň bilime bolan isleglerini kanagatlandyrmaga ýardam edýär.
MAGTYMGULY, SÖZLÄR TILI TÜRKMENIŇ17.05.2016
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňdengörüjilikli syýasaty netijesinde Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan ösüşleriň bedew bady bilen öňe barýar. Milli Liderimiz tarapyndan 2016-njy ýylyň “Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly” diýlip yglan edilmeginiň özünde hem uly many bardyr. Şonuň üçin geçmiş mirasymyza, gadymy we taryhy ýadygärliklerimize berilýän üns ýokary derejededir. Şunuň bilen baglylykda, döwürleriň we nesilleriň aýrylmaz baglanyşygyny, ynsanperwerliginiň beýik gymmatlyklaryna, parahatçylyk hem-de döredijilik ýörelgelerine üýtgewsiz ygrarlydygymyzy alamatlandyrýan milli baýram Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Magtymguly Pyragynyň şygrýýet gününe bagyşlanan baýram ýurdumyzyň ähli ýerlerinde dabaraly ýagdaýda giňden bellenilýär.
ATLY ÝÖRIŞ - UÇAR GANATLY ÝÖRIŞ05.05.2016
2016-njy ýylyň 5-nji maýynda Homatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 günüň galmagy mynasybetli köpçülikleýin atly ýörişe badalga berilmegi taryhy waka boldy. Aziada - 2017- ä badalga berilmegine 500 gün galmagyna gabatlanyp Nusaý galasynda guralan atly ýörişiň ýurdumyz üçin aýratyn uly ähmiýeti bar.
Bedewler – toýlarymyzyň bezegi23.04.2016
Türkmen halkynyň bedew atlaryna bolan söýgüsi örän uludyr. Bu söýgi gözbaşyny gadymdan alyp gaýdýar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bedewe goýýan sarpasynda bütin türkmen halkynyň asyrlarboýy kemala gelen ýokary medeniýetini görmek bolýar. Her ýyl aprel aýynyň soňky ýekşenbesinde Türkmen bedewiniň baýramynyň bellenilmegi-de halkymyzyň uçar ganatyna, syrdaş ýoldaşyna goýýan hormat-sylagynyň bimöçberdigine güwä geçýär.
Il saglygy ýurt baýlygy15.04.2016
Hormatly Prezidentimiziň ýurt baştutanlygyna geçen ilkinji günlerinden başlap ähli ulgamlar bilen bir hatarda halkymyzyň saglygyna we ýurdumyzyň sport ulgamyna hem aýratyn üns berdi. Döwletimizi ösdürmekde, halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmakda Mähriban Arkadagymyz uly işleri amala aşyrýar. Ilatyň beden we ruhy taýdan sagdyn bolmagyny gazanmakda sport esasy orny eýeleýär.


text:
Içi ýakymly ysly kremi saklaýan enaýyja arassa gutujygyň daşyndaky ýazgylar ýüzüňi tämizläp, seni gözel we ýaş görkezmegi söz berýär. Gutujygy açmazdan öň biraz saklanyp, onuň içinde nämeleriň bardygyndan habarly bolmagyňyzy haýyş edýän. Kosmetika serişdelerini öndürjiler gaplaryň ýüzünde esasy maglumatlary anyk we açyk ýazmadan çekinýärler. Olaryň önümleriniň içinde adamyň gormonal ulgamynyň işlemegine ýaramaz täsir edýän, allergiki täsirliligiň döremegine sebap bolýan we deriniň düwnük keseliniň döremegini tizleşdirip biljek himiki maddalar saklanýandyr. Satyn alýan kosmetiki serişdäňiziň düzüminde şeýle maddalaryň saklanýandygy ýazylanmy? Ýaýlaryň içinde maddalaryň iňlisçe ýazylyşy görkezilýär.
FTALATLAR (PHTHALATES)
Ylmy barlaglar ftalatlar bilen oglan bäbeklerdäki onelgelilik bilen bagly näsazlyklaryň, testosteron gormonynyň we erkeklik tohumynyň sanynyň pese düşmeginiň hem-de gyzjagazlaryň jynsy taýdan wagtyndan ir ýetişmeginiň arasynda baglanşygyň bardygyny nygtaýarlar. Haýwanlarda geçirilen tejribeler, ftalatlaryň önelgelilik ulgamyna ýetirýän zaherleýji täsiriniň bardygyny subut etdi. Siz bu zyýanly himiki madda hähili duş gelip bilersiňiz? Ftalatlary kosmetiki serişdelere hoşboý ys bermek uçin ulanýarlar. Meselem, ABŞ-da kanun bu himiki maddanyň saklanýandygy baradaky maglumaty anyk görkezmegi öndürjilerden talap edenok. Çykalga: ysy bolmadyk kosmetiki we derini idetmek üçin niýetlenen serişdeleri satyn alyň.
FORMALDEGID (FORMALDEHYDE)
Käbir kosmetiki serişdeleriň düzümündäki himiki maddalary, suw bilen himiki baglanşygy geçme netijesinde formaldegidi almak üçin goşýarlar. Formaldegid – kosmetiki serişdeleriň uzak wagtlap saklanmagyny (konserwant) üpjün edýän himiki maddadyr. Formaldegid kosmetiki serişdelerde zeňiň we bakteriýanyň ösmeginiň öňini alýar. Himiki baglanşyk geçirip, formaldegid döretmek maksady bilen kosmetiki serişdelere şeýle maddalary goşýarlar: DMDM hydantoin, imidazolidinyl urea, diazolidinyl urea we quaternium-15. Ýazgylarda şeýle atly maddalary gözläň.
Formaldegid – güýçli allergiki täsirliligi döredýän madda. Bütündünýä Saglygy Goraýyş Guramasy bu maddany kanserogen (howply täze döremeleriň sebäbi bolup bilýän ) madda diýip hasaplaýar. Sen olara nirede duş gelip bilersiň? Olar şampunlarda, kondisionerlerda we başga-da sahsy arassaçylyga degişli ideg etme serişdelerde saklanýandyr. Formaldegid çagalar uçin niýetlenen serişdelerdede bar. 2010-nji ýylda geçirilen barlaglar, ulanylýan serişdeleriň 20 %-iň bu maddany öz düzüminde saklaýandygyny äşgär etdi. Johnson & Johnson, deri we gözellik idegi uçin serişdeleri öndürýän belli birleşik, saglyk ugrunda iş alyp barýan işewirleriň talabynyň netijesinde formaldegidi öz onümlerinden aýyrjakdygyny aýdyp ylalaşdy. Başga-da kosmetiki serişdeleri öndürijileriň hem Johson & Johnsonyň hereketini nusga höküminde ulanjakdygyna umyt edilýär.
PARABENLAR (PARABENS)
Parabenlar hem käbir kosmetiki serişdelere konserwant höküminde goşulýar. Olar adamyň bedenine estrogen aýal gormonlary ýaly täsir edip, gormonal ulgamynyň kadaly işine zeper ýetirýärler. Golaýda, Garward uniwerstitetiniň alymlarynyň geçiren barlaglary netijesinde paraben bilen aýal-gyzlardaky onelgelilik bilen bagly kynçylyklaryň arasynda baglanşyk kesgitlendi. 2012-nji ýylda Johnson & Johnson öz önümçiliginde parabeniň ulanylmagyny togtatmaga razylyk berdi. Ýöne bu maddalary entek hem köp kosmetiki serişdeleriň düzüminde tapyp bolýar. Çykalga: parabenlaryň dürli görnüşleriniň goşulandygy baradaky maglumaty gözden sypdyrmaz ýaly, ýazgylary üns berip okaň. Parabenyň görnüşleri: propylparaben, isopropylparaben, butylparaben we isobutylparaben.
TRICLOSAN WE TRICLOCARBAN
Triklosan – bakteriýalary ýok ediji himiki maddadyr. Bu maddany Colgate Total diş pastasynda (diş etiniň çişmesiniň öňüni almak uçin goşýarlar), suwuk görnüşli sabynlarda, beden üçin niýetlenen sabynlarda, geýim-eşiklerde, iýmit önümleri kesilýän aşhana tagtalarynda we öý hojalykda ulanylýan başga harytlarda tapyp bolar. Barlaglaryň görkezişine görä, bu madda galkan şekilli mäziniň işleýşine we erkek hem-de aýal gormonlarynyň emele gelşine ýaramaz täsir edýär.
Triklokarban maddasyny bakteriýalary ýok etmek (antibakterial) üçin niýetlenen sabynlarda tapyp bolar. Barlagçylar bu maddanyň täsiri bilen önelgelilik ulgamynda döreýan näsazlyklaryň arabaglanşygynyň bardygyny nygtadylar. Ýakynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Iýmite we derman önumlerine gözegçilik edýän döwlet edarasy (U.S. Food and Drug Administration, FDA) bu maddalaryň ikisini hem adam saglygyna howpsyz däl diýip yglan etdi we olary deri uçin niýetlenen antibakterial sabunlaryň düzuminden aýrylmalydygy baradaky karary kabul etdi. FDA öndürüjilere öz närazylygyny subut etmäge ya-da ylalaşyp, olaryň ulanylmagyny togtatmaga wagt berdi.
RETINILPALMITAT WE RETINOÝ TURŞULUGY (RETINYL PALMITATE AND RETINOIC ACID)
Retinoý turşulygyna deriň garramagynyň garşysyna ulanylýan kremlarda duşup bolar. Retinil palmitat bolsa günuň söhlesiniň derä edýan ýaramaz täsirini peseltmek uçin ulanylýan kremlaryň içinde bolýar (rus. solnsezaşitnyý krem). ABŞ-nyň alymlary bu maddalar derä çalnanda, olar gün şohlesiniň tasiri bilen deriniň howply täze döremeleriniň ýüze çykmagyny tizleşdirýär diýen karara geldiler. Barlaglaryň netijeleri bu maddalary düzüminde saklaýan kremlary ulanýan adamlarda, deriniň rak keseline uçramak töwekgelçiliginiň ýokarlanýandygyny belledi. FDA entek maddalaryň ulanylmagyny gadagan etmän, goşmaça barlaglary talap etdi. Çykalga: bu maddalary içine alýan kremlary ulanmaň.
BUÝRA SAÇLARY GÖNELDÝÄN, DÜZÜMINE FORMALDEGID WE FORMALDEGIDE MEŇZEŞ MADDALAR GOŞULAN SERIŞDELER
Käbir saçy göneldýän serişdeleriň 10 %-den gowragynyň düzüminde formaldegid saklanýar. Gözellik salonlarynda ulanylýan, düzümi formaldegidly buglar we yslar rak keseliniň döremegine sebäp bolup bilerler. Salonlarda işleýän adamlaryň bu agyr kesele duçar bolma towekgelçiligi hasam artýar. Käbir ýurtlarda formaldegidy ulanmak gadagan edildi. Ýone entegem käbir kiçi şereketler düzüminde formaldegidly serişdeleri öndürip, önümlerini bu zatlar barada pikirlenmeýän, habarsyz alyjylaryna hödürleýärler. Çykalga: saçyňyzy göneltmezden öň, salonda nähili serişdäniň ulanylýandygyndan habarly boluň. Eger ol serişdeleriň içinde formaldegid bar bolsa, onda ony ulanmaň. Formaldegid başgaça “methylene glycol” diýip hem atlandyrylýar.
ERKEKLERIŇ SAÇ BOÝAGLARYNDA DUŞ GELÝÄN MADDA: GURŞUNYŇ ASETATY (LEAD ACETATE)
Bu madda bedende saklanýan gurşunyň derejesini ýokarlandyryp bilýär. Gurşun – nerw ulgamyny zaherleýji guýçli zäherdir. Şol sebäpden hem, Kanadada we Ýewropa birleşiginde olaryň ulanylmagy gadagan edildi. Çykalga: bu maddany saklaýan serişdeleri ulanmaň!
Bu maddalaryň, biziň her gün ulanýän serişdelerimizde bolmazlygyny kim upçin etmeli? Bu meseläni çözmäniň netijeli ýoly – satyn aljak serişdeleriň daşky owadanlygyna seretmän, olaryň düzümi baradaky maglumatdan habarly boluň!
Maral Nazarowa. - (Terjime)
Teswirlemeler
Gör her günde biz şu maddalary özünde saklaýan zatlary näçe gezek ulanýandyrys...
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 13-nji ýanwarda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2017-nji ýylda bag ekmek çäresini kadalaşdyrmak boýunça Karara gol çekdi.
Tebigy tokaýlary köpeltmek we dikeldiş hem-de medeni ýerleriň töwereginde bag ekmek boýunça uly möçberli işler ýurdumyzyň esasy ekologik Konwensiýalarynyň üçüsi: biologik köpdürlilik, tebigatyň üýtgemegi, çölleşmäge garşy göreş boýunça halkara borçlaryny yzygiderli ýerine ýetirýänligine şaýatlyk edýär. Bag ekmek—medeni we tebigy zolaklaryň birleşýän ýerinde ekologik deňagramlylygy ekologiýa taýdan howpsuz we tebigy dikeltmekdir.
Karara laýyklykda, 2017-nji ýylda tutuş ýurdumyz boýunça üç million nahal, iki möwsümiň hersinde – ir baharda we giç güýzde bir ýarym milliondan nahal ekmek bellenilendir. Adatça agaçlar tebigy we tokaý zolakly ýerlerde, şäherleriňdir obalaryň töwereginde ekiler. Demir we gara ýollaryň gyralaryna ýerli çöl ösümlikleri ekiler.Nobatdaky möwsümde şäherleriň, ilatly ýerleriň, dag etekleriniň, kanallardyr derýalaryň kenarlarynda, deňiz kenarynda emeli tokaý emele getirmek üçin baglar ekiler.
Geljekki çäre, şol sanda „Awaza“ Milli syýahatçylyk zolagynda bag we Aralyň täsiri ýetýän Bötendag alaňlygynyň golaýynda çöl ekinlerini ekmek çärelerini hem göz öňünde tutýan 2012-2020-nji ýyllaryň Milli tokaý maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň möhüm ugrudyr.
Bag ekmek çäresini ministrliklredir pudaklaýyn edaralar, paýtagtymyzyň hem-de welaýatlaryň häkimlikleri utgaşdyrarlar. Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti nahallar bilen üpjün eder, şeýle hem ekologiýa taýdan gözegçiligi amala aşyrar.
Tokaý hojalygy müdirýetinde habar berlişi ýaly, nahalhanalarda ekmek üçin zerur möçberde nahallar ýetişdirildi. Tokaýçylygy ýöretmek we her sebitiň toprak-howa şertlerini hem-de ýerli şertlere uýgunlaşan ösümlikleriň ýagdaýy göz öňünde tutulyp, ýaş nahallara ideg etmek boýunça maslahatlar taýýarlanyldy.
Bag ekmek tokaýçylyk boýunça hünärmenleriň gatnaşmagynda geçiriler. Bilermenleriň iki ýüzüsi ekilmeli ýerleriň kartasy boýunça ýurdumyzy bagy-bossana öwürmek çäresine gatnaşýanlaryň ýakyn maslahatçysy bolarlar, bu işiň üstünlikli geçirilmegine köp babatda gurak howa şertlerinde we çöli özleşdirmekde gazanylan köp ýyllyk tejribe gowy ýardam eder.
Türkmenistan üçin täze ösümlikler Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we dermanlyk ösümlikler institutynyň Aşgabatdaky Botanika bagynda ýerli şertlere uýgunlaşdyryýar. Botanika bagynyň 80 ýyldan gowrak taryhynda Gündogar Aziýa we Demirgazyk Amerika ösümlikler dünýäsiniň wekilleriniň onlarçasy Aşgabada göçürilip getirildi. Türkmenistan üçin täze baglaryň we bezeglik gyrymsy agaçlaryň ekilmegi tebigatyň biologik köpdürliligini saklap galmaga we olary köpeltmäge ýardam eder. Bag ekýänler ol ýada beýleki sebitler üçin ösümlikleri saýlamaga jogapkärli çemeleşip, pürli we ýaprakly baglary utgaşdyrýarlar, olary suwarmagyň oňaýly düzgünini belleýärler.
Diňe bir duzlaşan, taşlanan we oba hojalygynda ulanyşda galan ýerlerde bag ekilmän, eýsem şäherlerde hem bu ugurdan uly işler alnyp barylýar. Adam işiniň ýetirýän zeperini azaltmakda ekologiýa taýdan arassa innowasion usullaryň ulanylmagy, şol sanda şäherleriň içinde we daşynda baglaryň oturdylmagy, täze seýilgäh zolaklarynyň, her hili landştaft arhitekturalarynyň döredilmegi bu ugurda ädilen möhüm ädimdir. Şäherleri bagy-bossanlyga öwürmek howanyň arassalygyna oňyn täsir edip, ekologik howpsuzlygy üpjün etmegiň wajyp guralydyr.


text:
22 Şubat 2017 Çarşamba
Türkmenistanda Döredilýän Elektron Senagatynyň Kärhanalary Yzygiderli Önümçilige Çykýar
Türkmenistanyň Senagat ministrligi durmuşa geçirilmegine 2016-njy ýylda badalga berlen degişli Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde elektron enjamlar senagatynyň ösdürilmegini dowam edýär.
Hususan-da, döwlet-hususyýetçilik hyzmatdaşlygynyň çäklerinde döredilen “Senagat tehnologiýalary” paýdarlar jemgyýeti elektron maglumat kiosklarynyň prototipini işläp taýýarlady we çykardy. Senagat ministrliginiň “Türkmenmaşyngurluşyk” konserni tarapyndan “Sowatly gurluşyk” hojalyk birleşigi bilen bilelikde guralan “Elektron ylhamy” hojalyk jemgyýeti tarapyndan elektrik energiýany paýlaýjy enjamlaryň önümçiligi ýola goýuldy. Bu kärhanada her ýyl paýlaýjy enjamlaryň 250-ä çenlisini öndürmek maksat edinilýär.
Geljegi uly ugurlaryň ýene-de biri ýurdumyzda yşyklandyryjy enjamlaryň, şol sanda LED lampalaryň önümçiligini döretmekdir. Şu maksat bilen döredilen “Aýdyň gijeler” hojalyk jemgyýeti zerur enjamlary gurnamak we sazlamak işlerini alyp barýar.
Şeýle hem elektrik energiýanyň sarp edilişini ölçeýji elektron hasaplaýjyny öndürmek üçin enjamlar gurnalýar. Bu işler Senagat ministrligi we “Gap Inşaat” türk kompaniýasy tarapyndan alnyp barylýar.
Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda halkyň sarp edýän elektron we elektrotehniki abzallaryny öndürjek kiçi kärhanalary döretmek Döwlet maksatnamasynyň möhüm ugrudyr. Bu meýiller döwlet-hususyýetçilik hyzmatdaşlygynyň çäklerinde durmuşa geçiriler, sebitleriň ykdysadyýetiniň ösmegini we täze iş orunlaryň döremegini üpjün eder.
Geljekde ýerli çig maldan hem-de ýurdumyzda alnyp barylýan köpýyllyk ylmy-barlag işleriniň esasynda Gün energiýasyny elektrik energiýasyna öwürýän serişdeleri çykarjak önümçiligi döretmek hem maksat edinilýär.
http://www.turkmenhabargullugy.com/turkmenistanda-doredilyan-elektron-senagatynyn-karhanalary-yzygiderli-onumcilige-cykyar/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Perinatal ensefalopatiýa (PEP) (peri + natus (lat.) – "dogulma" + encephalon (grek.) – "beýni" + patiýa (grek.) – "bozulma") – göwrelilik we dogrum döwründe ýüze çykýan beýniniň dürli sebäpli bozulmalaryny uly topara birikdirýän düşünjedir.
PEP dürli alamatlar bilen ýüze çykyp biler. Meselem, çaganyň aşa ynjyklygy, işdäsizligi, haýal uka gidýänligi, ukusynyň bozulmalary, emýän süýdüni gaýtarýanlygy, onda nerw ulgamynyň ýokary duýujylykly alamatlar toplumynyň barlygyndan habar berýär.
PEP-iň iň seýrek duş gelýän, ýöne agyr geçýän görnüşine merkezi nerw ulgamynyň işiniň haýallamagy bilen geçýän alamatlar toplumy degişlidir. Şeýle çagalaryň hereketliligi pes bolýar. Körpe ysgynsyz görünýär, sesi ýuwaş çykýar. Emdirilen halatynda ol çalt ýadaýar, agyr ýagdaýlarda onuň sorma refleksi asla bolmaýar.
Köplenç ýagdaýlarda PEP-iň alamatlary ol diýen ýüze çykman hem biler. Ýöne bu ýagdaýy başdan geçiren körpejikler özüne ünsi talap edýändirler, kähalatlarda bolsa ýörite bejergini kabul etmelidirler.
Keseliň sebäpleri
PEP-iň ýüze çykmagyna getirip biljek töwekgelçilik faktorlaryna aşakdakylar degişlidir:
- Enede bar bolan dürli dowamly keseller;
- Göwrelilik döwründe ýiti ýokançly keselleriň döremegi ýa-da dowamly geçýän ýokançly keselleriň beterleşmegi;
- Iýmitlenmegiň bozulmagy;
- Göwreliniň ýaşynyň kiçi bolmagy;
- Nesil yzarlaýjylyk keselleri ýa-da alyş-çalyş ýagdaýlaryň bozulmagy;
- Göwreliligiň gaýraüzülmeli geçmegi (irki we giçki gestozlar, göwreliligiň düşme howpy);
- Dogrumyň gaýraüzülmeli geçmegi (çalt geçýän dogrum, dogrum güýçleriniň gowşaklygy) we akuşerçilik kömegi netijesinde ýüze çykyp biljek şikeslenmeler;
- Daşky gurşawyň ýaramaz faktorlary (ionizirleýji şöhlelenme, agyr metallar we önümçilik galyndylary bilen hapalanma);
- Çaganyň ömrüniň birinji günlerinde ýaşaýşa bolan ukyplylygyň dürli bozulmalaryna getirýän wagtyndan öň bolýan dogrumlar;
Köp halatlarda PEP-iň sebäplerini anyklama hem kyn bolýar.
PEP-iň alamatlary
PEP-iň ýüze çykyşynda üç döwri kesgitleýärler: ýiti (ömrüniň birinji aýy); dikeldiji (wagty ýetik doglan çagalarda 1 aýdan-1 ýyla çenli, wagtyndan öň olan çagalarda 2 ýyla çenli); keselçiligiň netijesiniň ýüze çykýan döwri.
Keseliň geçişinde birnäçe alamatlar toplumyny aýyl-saýyl edýärler.
Kähalatlarda birnäçe alamatlar toplumy birden duş gelip biler. Her alamatlaryň ýüze çykyş derejesi ýagdaýyň agyrlygyny kesgitläp, bejergini dogry bellemäge, gaýraüzülmeleriň öňüni almaga kömek edýär.
Geliň, PEP-iň ýüze çykyşynda has köp duş gelýän alamatlar toplumlarynyň üstünde durup geçeliň.
1. Ýokary nerw-reflektor duýujylygy bilen geçýän alamatlar toplumy – hereket işjeňliginiň ýokarlanmagy, ukynyň bozulmalary, çaganyň oýnama döwrüniň uzalmagy, sebäpsiz aglamak, eňeginiň, el-aýaklarynyň sandyramagy bilen häsiýetlendirilýär. Bu alamatlaryň wagtyndan öň bolan çagalarda ýüze çykmagy, gyjyndyryjy faktorlaryň täsiri netijesinde, olarda tutgaýlaryň dörejekdiginden habar berýär.
Bejerginiň peýdalylygy netijesinde alamatlaryň ýüze çykyşy gowşap, 4-6 aýlykdan 1 ýaşa çenli döwürde olar ýitip gidip biler. Wagtynda bejergi geçirilmedik ýagdaýynda garaguşagyry keseliniň alamatlaryna meňzeş ýüze çykmalar döräp biler.
2. Tutgaýly (garaguşagyryly) alamatlar toplumy – dürli ýaşda ýüze çykyp, kiçi çagalarda dürli görnüşleriň bolmagy bilen häsiýetlendirilýär.
Köplenç tutgaý görnüşli kelläňi egme we el-aýagyň dartgynlylygy bilen geçýän, kelläniň haýsy tarapa öwrülýänligi bilen baglanşylykda şol tarapyň el-aýagynyň ýygrylmagy, el-aýagyň tutgaýly damar çekmeleri, emme hereketlerini gaýtalaýan hereketleriň döremegi ýaly tutgaýlaryň görnüşleri döräp biler.
Köp halatlarda, goşmaça barlag çärelerini geçirmezden, tutgaýly ýagdaýlaryň gelip çykyşyny anyklamak lukman üçin hem çylşyrymly bolýandyr.
3. Kellä suw ýygnanma netijesinde kelle çanagynyň basyşynyň ýokarlanmagy bilen geçýän alamatlar toplumy – kelle çanagynda oňurga-beýni suwuklygynyň artyk mukdary bilen häsiýetlenip, ol kelle çanagynyň içindäki basyşyň ýokarlanmagyna getirýändir.
Bu alamatlaryň döreýiş sebäpleri dürli-dürli bolup biler: oňurga-beýni suwuklygynyň köp işläp çykarylmagy, suwuklygyň artyk mukdarynyň gan ulgamyna düşmeginiň bozulmagy ýa-da bu iki sebäbiň utgaşyp gelmegi.
Bu keseliň görnüşine ýolugan çaganyň kellesiniň gurşawynyň ösme tizligi we uly beýnijigiň ýagdaýy, lukmanlaryň esasy ugur alýan we ene-atalaryň gözegçilik edýän alamaty bolýar.
Kadada wagtynda bolan çagalaryň kellesiniň gurşawy 34-35 sm barabardyr.
Birinji ýarym ýylda, ortaça her aýda kelläniň gurşaw ölçegi 1,5 sm (birinji aýda-2,5 sm-e çenli) artyp, 6 aýlykda ol 44 sm-e deň bolýandyr.
Ikinji ýarym ýyllykda ösüşiň tizligi peselip, 1 ýaşda bu ölçeg 47-48 sm-e deň bolýar.
Rahatsyz uky, ýygy we köp gaýtarma, birsydyrgyn aglama alamatlarynyň uly beýnijigiň öňe çykmagy we çaganyň kellejigi bilen yza gaýşmagy alamatlary bilen utgaşmasy – bu alamatlar toplumynyň ýüze çykmasyndan habar berýändir.
Ýöne uly ölçegli kelleler düýbünden sag körpelerde hem bolup, bu maşgala we konstitusiýa gurluşy aýratynlyklaryndan habar berýändir.
Uly beýnijigiň uly ölçegleri we onuň "ýapylmagynyň" haýallamagy köplenç iglilik (rahit) keselinde hem bolup geçýär.
Köp ýagdaýlarda çaganyň ömrüniň birinji ýarym ýylynyň soňuna kelle gurşawynyň ulalmagy kadalaşsa hem, näsag çagalaryň bir böleginde 8-12 aýlykda hem kelle çanagynyň basyşynyň ýokarlanma alamatlary ol diýen ýüze çykmazdan gidrosefal alamat saklanýandyr. Agyr ýagdaýlarda gidrosefaliýa keseli ýüze çykyp biler.
4. Koma ýagdaýy bilen bagly alamatlar toplumy – ýaňy bolan çaganyň agyr ýagdaýynyň ýüze çykmagy bolup, çagalarda agyr sustupeslik, hereketjeňligiň peselmegi ýa-da düýbünden bolmazlygy ýaly alamatlar bilen ýüze çykýar. Çagalarda dem alma, ýüreginiň urmagy ýaly ýaşaýyş üçin möhüm ýagdaýlar bozulyp, tutgaýlaryň ýüze çykmagy hem mümkindir. Agyr ýagdaý 10-15 gün saklanyp, çagada ýuwutma we sorma refleksleri hem bolmaýar.
5. Beden işjeňliginiň dürli bozulmalary bilen geçýän alamatlar toplumy – çagada ömrüniň birinji aýyndan soň döräp, kelleçanagynyň ýokary basyşy we nerw ulgamynyň ýokary duýujylykly alamatlary bilen utgaşyp biler.
Çagada ýygy-ýygydan gaýtarma, beden agramynyň peselmegi, ýürek we dem alyş ýagdaýlaryň bozulmagy, deri örtüginiň temperaturasynyň üýtgäp durma ýagdaýlary, iýmit siňdiriş ulgamynyň işiniň bozulmagy bilen ýüze çykyp biler. Bu alamatlar toplumy inçe we ýogyn içegäniň sowuklamalary, iglilik bilen utgaşyp, olaryň geçişini agyrlaşdyryp biler.
6. Hereketleriň bozulmalary bilen geçýän alamatlar toplumy – çaganyň ömrüniň birinji hepdelerinde ýüze çykýar. Doglan gününden bäri myşsalaryň tonusynyň juda ýokarlanmagy ýa-da peselmegi, kadasyz hereketliligiň güýjemegi ýa-da peselmegi ýüze çykyp biler.
Myşsa tonusynyň bozulmagy tertipli hereketleri amala aşyrmaga, kadaly gepleýşi öwrenmäge bökdençlik döredip, hereketleriň we gepleýşiň kadaly kämilleşmegine päsgel berýär.
Şunuň ýaly ýagdaýlarda çaga kellesini giç tutup başlaýar, giç oturýar, emedekleýär, ýöreýär.
Ýylgyrmak ukybynyň giç ýüze çykmagy, öz duýgularyny hereketleri, mimikasy bilen äşgär edip bilmezlik häsiýeti, ruhy taýdan kämilleşmegiň bozulmalarynyň barlygyndan habar berýändir.
Keseli anyklamak çäreleri
Beýniniň perinatal bozulmalaryny anyklamak kliniki barlaglara we göwreliligiň we dogrumyň geçiş taryhy baradaky maglumatlara esaslanandyr. PER-i anyklamakda köplenç neýrosonografiýa we elektroensefalografiýa barlaglary ulanylýar.
Neýrosonografiýa barlagy beýniniň dokumasyny, onda oňurga-beýni suwuklygy aýlanýan giňişlikleriň ýagdaýyny, beýniniň zeperlenme derejesiniň häsiýetini anyklaýandyr.
Elektroensefalografiýa beýniniň elektrik işjeňligini anyklamaga ýardam berýän barlagyň görnüşi bolup, ol beýniniň ösüşiniň ýaşa görä yza galmagynyň derejesini, tutgaýlaryň döreme töwekgelçiliginiň barlygyny anyklamaga kömek berýär.
Kompýuter tomografiýasy we magnit-rezonans tomografiýasy beýniniň duýpli bozulmalaryny ýüze çykarmaga kömek edýän usullardyr. Olar döwrebap usullar bolsa hem, narkoz ulanma çäresini geçirmegiň zerurlygy kiçi çagalarda bu barlagy ulanmagy kynlaşdyrýandyr.
Bu keselde göz düýbüne baha berip, genetiki keselleri, kelle çanagynyň basyşynyň derejesini we görüş nerwiniň ýagdaýyny anyklamak üçin göz lukmanyň maslahaty hem gerekdir.
Keseliň bejergisi
Merkezi nerw ulgamynyň orta agyrlykdaky we agyr bozulmalarynyň ýiti döwrüni başdan geçirýän çagalar keselhana bejergisine mätäçdirler. Nerw ulgamynyň ýokary duýujylyk we hereketlilik bozulmalarynyň ýeňil görnüşinden ejir çekýän çagalara bolsa özüne laýyk gün tertibini düzüp, owkalama, bejeriş maşklary, fizioemleri ýaly çäreleri bellemek bolar.
Derman bilen bejergi çärelerinden, olara esasan otlar bilen (rahatlandyryjy we buşukdyryjy derman otlary) we gomeopatiki serişdeler bilen bejergi geçirilýär.
Kelle çanagynda suw ýygnanyp, basyşyň ýokarlanmagy bilen geçýän ýagdaýlarynda bolsa, keseliň geçiş derejesine baglylykda bejergini lukman bellemelidir.
Bejerginiň netijeliligi neýrosonografiýa barlagy bilen kesgitlenýär.
Agyr ýagdaýlarda oňurga-beýni suwuklygynyň derejesini azaltmaga mümkinçilik berýän diakarb ulanylýar. Derman serişdesi bilen bejergi netijesiz bolanda, neýrohirurgiýa usullaryndan peýdalanylýar.
Hereketjeňligiň bozulmalary bilen ýüze çykýan alamatlarda fizioemleri, owkalama, bejeriş maşyklary ulanma çärelerinden peýdalanýarlar. Myşsalaryň gowşaklygynda olary tijendirýän (dibazol, galantamin) bellenilse, olaryň aşa dartgynly ýagdaýlarynda, tersine, myşsa dartgynlylygyny gowşadýan (midokalm, baklofen) serişdeler ulanylýar.
Tutgaýly ýagdaýlar bilen geçýän alamatlar toplumynda tutgaýlara garşy derman serişdeleri ulanylyp, olaryň mukdaryny, ulanyş dowamlylygyny diňe lukman kesgitleýändir.Tutgaýly ýagdaýlaryň bejergisiniň gijikdirilmegi çaganyň psihiki ösüşiniň bozulmalaryna getirjekdigini ýatdan çykarmaly däldir. Bu görnüşde owkalama we fizioemleri bilen bejergini geçirmek bolýan däldir.
Psihomotor ösüşiň saklanmagy bilen geçýän görnüşlerde sosial-terbiýeleýiş çäreleri bilen bilelikde beýniniň gan aýlanşygyny, işjeňligini kadalaşdyrýan derman serişdeleri (nootropil, lusetam, pantogam, aktowegin, korteksin, winposetin) ulanylýar.
Alamatlaryň häsiýetine we dermanlary kabul etme aýratynlyklaryna baglylykda her çaga üçin aýry-aýry dermanlaryň utgaşmasy bellenilip bilner. PEP-iň hemme görnüşlerinde hem "B" toparyň witaminleri ulanylýandyr.
Çaga 1 ýaşanyndan soň PEP-iň alamatlary ýitip gidip biler ýa-da çaganyň indiki ösüşine täsir etmeýän ujypsyz alamatlary bilen saklanmagy bolup biler.
Geçirilen ensefalopatiýanyň ýygy duş gelýän galyndylary höküminde çagada beýniniň işjeňliginiň ujypsyz bozulmalary (gylyk-häsiýetiň we okamagyň ujypsyz bozulmasy), gidrosefal alamatlar saklanyp biler.
Onuň has agyr gaýraüzülmelerine garaguşagyry keseli we çaganyň beýni ysmaz keseli degişlidir.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 1011 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan gazeti»,
2016-09-08
Ekologiýa
BAG ZEMINIŇ ZYNATY
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million
düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär. Döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzy bagy-bossanlyga büremek, şol sanda gök zolaklary döretmek we bezeg agaç nahallaryny oturtmak babatdaky işleri geljekde
hem alyp barmagyň möhümdigini belläp, bu işi ylmy esasda geçirip, oňa Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň alymlaryny hem-de degişli düzümleriniň hünärmenlerini çekmegiň zerurdygyny nygtap belleýär.
Hawa, Berkarar döwletimiiň bagtyýarlyk
döwründe milli Liderimiziň başlangyjy esasynda ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmek baradaky iş yzygiderli häsiýetde alnyp barylýar. Ýurdumyzyň suwarymly toprak-howa şertleri ýapraklydyr gyrymsy agaçlaryň dürli görnüşlerini ösdürip ýetişdirmäge giň mümkinçilikler döredýär. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň paýtagtymyzdaky hoştap howaly Botanika bagyna giren badyňa, başy belent baglar garşy alýar. 87 ýyl mundan ön
düýbi tutulyp, 18,5 gektar ýere ýaýylyp gidýän bu bagda ösümlikleriň 3 müňden gowrak görnüşi bar. Olaryň 1 müňden gowragy uly we gyrymsy agaçlar, bir bölegi
bolsa otjumak ösümlikler, ýene bir ýanda-da otag ösümlikleridir bezeg gülleri ýetişdirilýär. Ak mermere beslenen paýtagtymyzyň köçeleridir seýilgählerinde, dynç alynýan ýerlerinde gabat gelýän göze gelüwli daragtlar we üýtgeşik güller dünýäniň dürli künjeklerinden getirilip, ine, şu ýerde öwrenilen, ýerli şertlere uýgunlaşdyrylýan hem-de köpeldilip, ýurdumyzyň dürli künjeklerine ýaýradylan ösümliklerdir. Bu ýerde dünýäniň geografik zonalarynyň 8-sine degişli ösümlikler ösdürilip ýetişdirilýär.
Hawa, ýurdumyzyň tebigatyny goramak we biodürlüligi baýlaşdyrmak baradaky döwlet syýasaty jemgyýetiň ekologik bähbitleriniň ileri tutulmagyny üpjün etmäge gönükdirilýär. Garaşsyzlyk döwründe sebitde ekologik ýagdaýy gowulandyrmak, biodürlüligi baýlaşdyrmak maksady göz
öňünde tutulyp, daşary döwletlerden saýalydyr pürli bezeg agaçlaryň we gülleriň birnäçe gömüşleriniň tohumlary hem-de nahallary getirilip oturdylýar we olar ýerli
şertlere uýgunlaşdyrylýar. Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda hem
ekologik ähmiýetli, adamzat bähbitli bu çäreler has işjeň häsiýete eýe bolýar. Dünýäniň dürli künjekleriniň dürli floralaryndan getirilýän gymmatly ösümlikler Diýarymyza bezeg berip, toprak we howa şertlerine uýgunlaşyp, kadaly ösüşi dowam edýär.
Tebigatyň iň ajaýyp gözellikleriniň biri bolan pürlüdir saýaly bezeg agaçlarynyň birnäçe ähmiýetli häsiýetleri bar. Olar bütin ýylyň dowamynda fotosintez hadysalaryny geçirýärler-de, atmosferada kislorodyň mukdaryny artdyrýarlar. Günden düşýän ýylylygyň käbir bölegi infragyzyl şöhle görnüşinde äleme gaýtarylýar. Dynç alynýan seýilgählerde, binalaryň daş-töwereginde, ýollaryň gyralaryna ekilen bezeg agaçlar howany ionlar bilen baýlaşdyrýarlar. Atmosferany hapa gazlardan arassalamakda hemişe ýaşyl öwsüp oturan pürli agaçlaryň ähmiýeti diyseň uludyr.
Maral SAHATOWA,
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň
Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň uly ylmy işgäri.


text:
27 Mart 2015 Cuma
Gülçülik we Bagçylyk Sergisi Öz Işini Tamamlady
Türkmen paýtagtynda Gülçülik we bagçylyk boýunça halkara sergisi öz işini tamamlady, onuň çäklerinde ýerleri bagy-bossanlyga büremek, ösümliklere ideg etmekde netijeli döwrebap tehnologiýalary ornaşdyrmak meselelerinde hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryna bagyşlanan maslahat geçirildi.
Degişli ugurda geçirilen ilkinji giň gerimli forum seýilgäh zolaklaryny abadanlaşdyrmakda, çäkleri bagy-bossanlyga büremekde, tebigy bezegi ösdürmekde Türkmenistanyň gazanan üstünlikleriniň aýdyň subutnamasy boldy. Bu işleriň gerimi Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň gülläp ösýändigini alamatlandyrýar. Gül aýmançalaryndan, gülçanaklaryndan, “gök guşaklardan” ybarat ajaýyp bezeg paýtagtymyzyň, ýurdumyzyň şäherleriniň we obalarynyň binagärlik keşbiniň hökmany alamaty bolmak bilen çäklenmän, eýsem, daşky gurşawyň baýlygyny artdyrmak bilen, oňaýly howany hem döredýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu ulgama aýratyn üns bermegi netijesinde ýurdumyzda öňdengörüjilikli bag ekmek maksatnamasy yzygiderli we üstünlikli amala aşyrylýar. Onuň maksady ene topragymyzy gülläp ösýän baglyga öwürmek bolup, bu ýerde her ýyl pürli, saýaly agaç nahallarynyň millionlarçasy oturdylýar.
Geçirilýän işleriň gerimi şu serginiň hem ekspozisiýalarynda öz beýanyny tapdy. Hususan-da, oba hojalyk, tebigaty goramak, söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrlikleriniň sergi meýdançalary öz nahalhanalary bilen tanyşdyrdylar. Olar nahal oturtmak bilen çäklenmän, eýsem, öz tohumçylyk gaznasyny kadalaşdyrmak arkaly Türkmenistanyň toprak-howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri döretmegiň üstünde hem işleýärler.
Şunuň bilen baglylykda, bir zady bellemek gerek, eger ozal sosnanyň, arçanyň nahallarynyň käbir görnüşleri, tuýanyň topukça we piramida görnüşleri, ýukkanyň nahallary daşary ýurtlardan getirilen bolsa, häzir ýurdumyzyň tokaýçylary baglaryň bu sortlaryny öz ýerinde ýetişdirmegiň tehnologiýasyny işläp taýýarladylar we başarnykly ornaşdyrdylar, netijede olaryň düşýän gymmatyny ep-esli azaltdylar.
Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň 1500 gektar meýdana eýe bolan “Tokaý hojalygy” nahalhanasynyň toplan tejribesi nusga alarlyk bolup durýar. Ol agaç nahallaryny ösdürip ýetişdirmekden başga-da, ýyladyşhana hojalygy bilen hem meşgullanýar.
Gülçülige we bagçylyga bagyşlanan diwarlyklardan başga-da, sergi olar bilen bagly işleriň dürli görnüşlerini görkezdi. Häzir floristika bezegi—janly ýa-da emeli güller bilen otaglary bezemek usuly uly ösüşe eýe boldy. Suratkeş-floristleriň ýerine ýetiren gülli kompozisiýalary islendik derejedäki dabaraly çäreleri bezemegiň esasyny düzýär.
Forumyň üç günlük işiniň dowamynda Sergi köşgünde aýratyn baýramçylyk ýagdaýynyň höküm sürendigini bellemek gerek. Gülli halylara çalymdaş sergi ekspozisiýalary diňe pudagyň hünärmenleriniň—tokaýçylaryň, agronomlaryň, bagbanlaryň däl-de, eýsem, köpsanly aşgabatlylaryň we paýtagtymyzyň myhmanlarynyň ünsüni özüne çekdi. Adamlar bu ýere maşgalalary bilen gelip, çagalary bilen bilelikde bägülleriň, gwozdikalaryň, çigildemleriň, anturiumyň, spasifilumyň, guzmaniniň, orhideýanyň we beýleki gülleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini lezzet bilen synladylar.
Belli gülçülik salonlary öý şertlerinde ösdürilip ýetişdirilýän bezeg ösümliklerini, şol sanda fikuslary, geranileri, dyrnakgüllüleri we beýleki gülleri görkezdiler. Bulardan başga-da, köp adamlar gül küýzelerinde ýetişdirilen kiçijek agaçlary — bansaýlary öz gözleri bilen görmek mümkinçiligine eýe boldular. Gülleriň muşdaklary we mellekçiler üçin gül sergisi aýratyn meşhurlyga eýe boldy. Hünärmenler olara ösümlikleri ýetişdirmek boýunça maslahatlary berdiler, käbir höwesjeň muşdaklar bolsa seýrek gülleriň tohumlaryny we şitillerini sowgat aldylar.
Aşgabat forumynyň işiniň barşynda pudagara derejesinde, şeýle hem halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek babatda bar bolan gatnaşyklary berkitmek we täze işewür gatnaşyklary ýola goýmak maksadynda iki günlük maslahat, şeýle hem işewür duşuşyklary we tanyşdyrmalar geçirildi.
Maslahatda edilen çykyşlarda paýtagtymyzy we onuň daş-töweregini, welaýat merkezlerini, “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyny bagy-bossanlyga büremek we abadanlaşdyrmak boýunça meseleleriň ençemesi gozgaldy.
Şu gün, halkara bäsleşiginiň jemleýji güni foruma gatnaşyjylara degişli güwänamalar we diplomlar gowşuryldy. Çäräniň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edildi. Onda sergä gatnaşyjylar döwlet Baştutanymyza degişli ugurda netijeli hyzmatdaşlygy has-da ösdürmegi ugur edinen forumy üstünlikli geçirmäge ýardam edilendigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdiler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
26 Ağustos 2015 Çarşamba
Tigir Bilen Syýahatçylyk Edýän Halaçly Geografiýa Mugallymy 21 Günde Syýahatyny Tamamlady
Halaç etrabyndan geografiýa mugallymy Rozygeldi Döwletow Köneürgenç-Daşoguz-Aşgabat-Mary-Lebap ugry boýunça nobatdaky tigirli ýörüşini tamamlady.
Ol 21 günläp dowam eden syýahatçylygyny öz obasy Magtymguly obasynda gadymy Idrisbaba medresinde tamamlady. Taryhy çeşmelere görä, türkem şygyrýetiniň nusgawy şahyry bu ýerde ýaşlyk döwründe bilim aldy.
Rozygeldi Döwletowyň 57 ýaşy bar. Tigirli ýörüşden başga hem ol ýurdumyzyň iň belent nokady bolan Köýtendagynyň 3139 metr belentligine çykdy.
Gursagy gujurdan doly bu syýahatçy ýurt boýunça syýahatyny dowam etdirmegi maksat edinýär. Ol golaý wagtda Garagum derýasy boýunça ýurduň gündogaryndan günbataryna çenli gaýykda ýüzüp geçmegi maksat edinýär.
Bu ruhubelent ýaşulynyň başlangyçlaryny “Lebapsyýahat” welaýat syýahatçylyk guramasy ýakyndan goldaýar. Olar onuň ýurt boýunça eden syýahat ugurlaryna ekologiki we ekstremal syýahatçylygyny söýýänler üçin gelejegi uly bolan ugur hökmünde garaýarlar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýylyň ilkinji çärýegindäki işleriniň netijeleri jemlenildi.
Türkmenistanyň Prezidenti, Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Ol harby we hukuk goraýjy edaralaryň şu ýylyň ilkinji çärýeginde alyp baran işleriniň netijelerine bagyşlandy.
Döwlet Baştutanymyz mejlisiň çäklerinde harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň işleriň ýagdaýy hem-de ozal berlen jogapkärli tabşyryklaryň ýerine ýetirilişiniň barşy baradaky hasabatlaryny diňledi.
Ilki bilen Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew çykyş etdi. Ol ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna başyny başlan uly möçberli harby özgertmeleriniň barşy hem-de onuň çäklerinde milli goşunda geçirilýän düýpli özgertmeler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy düzümlerinde Ýaragly Güýçleriň umumy goranyş ukybyny we kuwwatyny berkitmek, şahsy düzümiň, ilkinji nobatda, beden taýdan taplanmagynyň hem-de gelip gowuşýan öňdebaryjy harby tehnikalaryň dürli görnüşlerine erk edip bilmekleriniň we dolandyrmagy kämilleşdirmekleriniň hasabyna söweşjeň we hünär taýýarlygynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça toplumlaýyn çäreler geçirilýär.
Çagyryş boýunça harby gullugy geçýän harby gullukçylary ýurdumyzyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan boşatmak hem-de Türkmenistanyň raýatlarynyň harby gulluga nobatdaky çagyrylyşy hakynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýakynda gol çeken Permanynyň ýerine ýetirilişi hasabatyň aýratyn meselesi boldy.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda parahatçylygyň we durnuklylygyň daýanjy bolup durýan Milli Goşunymyzyň güýjüni we kuwwatyny yzygiderli pugtalandyrmagyň örän wajypdygyny nygtap, uly möçberli harby özgertmeleriň mundan beýläk-de durmuşa geçirilmeginiň zerurdygyny belledi. Şol özgertmeler, ilkinji nobatda, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň maddy-enjamlaýyn binýadynyň pugtalandyrylmagyny we döwrebaplaşdyrylmagyny, harby işgärleriň söweşjeň we watançylyk taýýarlygyny hem-de harby gullukçylaryň gulluk etmegi hem-de doly bahaly dynç almagy üçin hemme şertleriň döredilmegini özünde jemleýär. Şeýle hem harby gullukçylaryň saglygyny berkitmäge, oňat beden taýýarlygyny we belent ruhuny saklamaga gönükdirilen köpçülikleýin bedenterbiýe-sport çäreleriniň geçirilmeginiň zerurdygy bellenildi.
Döwlet serhedindäki ýagdaýlar hem-de Watanymyzyň mukaddes araçäkleriniň goralmagyny güýçlendirmek boýunça şu ýylyň başyndan bäri geçirilen çäreler barada Döwlet serhet gullugynyň başlygy B.Gündogdyýew hasabat berdi. Ol soňky ýyllarda iň täze ýöriteleşdirilen enjamlar hem-de döwrebap tehniki serişdeler bilen enjamlaşdyrylýan serhet gullugynyň mady-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak meselelerinde goldaw berýändigi üçin Belent Serkerdebaşa uly hoşallyk bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gadymdan bäri ýakyn goňşy ýurtlar hem-de olaryň dostlukly halklary bilen dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk däplerine sarpa goýulýan türkmen topragynda parahatçylygy we asudalygy üpjün etmekde serhetçileriň bahasyna ýetip bolmajak goşant goşýandygyny belläp, döwletimiziň möhüm we jogapkärli wezipe ýüklenen gullugyň işini kämilleşdirmek meselelerine mundan beýläk-de hemişe üns berjekdigini nygtady.
Soňra garamagyndaky düzümlerde işleriň ýagdaýy baradaky hasabat bilen, Türkmenistanyň Içeri işler ministri I.Mulikow çykyş etdi. Hususan-da, IIM-niň ýolbaşçysy jemgyýetçilik düzgün-tertibini saklamak we ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça ýylyň birinji çärýeginde amala aşyrylan işler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, paýtagtymyzda we ýurdumyzyň ähli künjeklerinde ýol-ulag düzüminiň işini yzygiderli kämilleşdirmek, sürüjiler we pyýadalar üçin amatly şertleri döretmek işleri alnyp barylýar.
Habar berlişi ýaly, hukuk goraýjy edaralar, saglygy goraýyş edaralary, ýerli ýerine ýetiriji edaralar hem-de ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalary bilen bilelikde hemişelik esasda ilat arasynda düşündiriş işleri alnyp barylýar, adamlaryň, aýratyn-da, ýaşlaryň sagdyn durmuş ýörelgelerine bolan gyzyklanmalaryny artdyrmaga gönükdirilen medeni-köpçülikleýin çäreler geçirilýär.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzda kanunylygy we düzgün-tertibi saklamakda içeri işler edaralaryna möhüm ornuň degişlidigini aýdyp, IIM-niň ýolbaşçysyna, ýangyn we ýol howpsuzlygynyň berjaý edilişine hemişelik gözegçiligi üpjün etmäge borçly edip, birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz pyýada ýolagçylar we sürüjiler üçin zerur şertleri döretmekde ýol-ulag düzüminiň desgalarynyň gurluşygyna, olaryň netijeli peýdalanylyşyna möhüm ornuň degişlidigini belledi we bu ugurda öňde durýan wezipeleriň çözgüdine hemmetaraplaýyn esasda çemeleşilmelidigini tabşyrdy.
Soňra şu ýylyň ýanwar-mart aýlarynda geçirilen işleriň netijeleri barada Türkmenistanyň Baş prokurory A.Hallyýew çykyş etdi. Ol döwletimizde we jemgyýetimizde kanunylygyň yzygiderli berjaý edilişine gözegçilik edilişi boýunça görülýän anyk çäreler barada hasabat berdi. Baş prokuror milli bähbitleriň goragynda durmak bilen, prokuratura işgärleriniň öz üstlerine ýüklenen borçlary ýerine ýetirip, hereket edýän kanunçylygy berk berjaý etmek boýunça eserdeň gözegçiligi alyp barýandygyny nygtady.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow prokuratura edaralarynyň öňünde, ilkinji nobatda, kanunçylyk namalarynyň ähli kadalaryny we düzgünlerini berjaý etmäge gözegçiligi amala aşyrmak boýunça öňde goýlan wezipeleri çözmäge örän jogapkärli çemeleşmeginiň zerurdygyna ünsi çekip, ýurdumyzyň kanun bozulmalarynyň islendik synanyşyklarynyň öňüni almagy talap etdi.
Hasabat döwründe hereket edýän halkara hukugynyň kadalaryna pugta laýyk getirilýän ýurdumyzyň kazyýet ulgamyny kämilleşdirmek boýunça geçirilen işler barada hem-de kazyýetiň işlerine we olaryň çykarýan çözgütlerine berk gözegçiligi amala aşyrmak boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal berlen tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada Ýokary kazyýetiň Başlygy B.Çaryýew habar berdi.
Milli Liderimihz kazylaryň üstüne uly jogapkärçiligiň ýüklenendigi barada aýdyp, ygtybarly, ýokary hünärli işgärleri saýlap almak we oýlanyşykly ýerli-ýerinde goýmak ýaly möhüm meselelere mundan beýläk hem uly üns bermegi tabşyrdy.
Soňra Milli howpsuzlyk ministri D.Baýramowa söz berildi. Ministr döwletimiziň milli bähbitlerini goramak hem-de Türkmenistanyň durmş-ykdysady ösüşiniň bellenilen ähli maksatnamalarynyň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň esasy şerti bolup durýan oňaýly jemgyýetçilik ýagdaýyny saklamak boýunça alnyp barylýan yzygyiderli we maksada gönükdirilen çäreler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz döwlet garaşsyzlygynyň esaslaryny pugtalandyrmak işinde MHM-nyň ähmiýetli orun tutýandygyny belläp, ýurdumyzyň düýpli özgertmeler ýoly boýunça üstünlikli öňe ilerlemegini birnäçe esasy ýagdaýlaryň kesgitleýändigini aýratyn nygtady. Şol ýagdaýlaryň möhümleri syýasy durnuklylykdyr, Watanymyzyň ykdysady taýdan gülläp ösmegini öz döredijilikli zähmeti bilen üpjün edýän halkymyzyň agzybirligidir we jebisligidir.
Soňra Döwlet gümrük gullugynyň başlygy M.Çakyýew özüne ynanylan düzümlerde işleriň ýagdaýy hem-de şu ýylyň ilkinji çärýeginde alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, soňky ýyllarda Türkmenistanyň halkara derejeli logistika merkezine öwrülendigi nazara alnyp, ýurdumyza gelýän we Türkmenistanyň çäklerinden üstaşyr geçýän ulaglaryň ähli görnüşlerini gerekli derejede gözden geçirmegi üpjün etmek boýunça zerur çäreler görülýär.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gümrük gullugynyň ýolbaşçysyndan Türkmenistanyň çäginden geçýän ýükleriň örän düýpli barlanylmagyny üpjün etmek boýunça zerur çäreleri görmegi talap etdi. Häzirki döwürde ýurdumyzda Beýik Ýüpek ýolunyň döwrebap derejede dikeldilmegi ugrunda hemmetaraplaýyn işler amala aşyrylýar. Türkmenistan halkara derejesindäki iri ulag-üstaşyr halkasyna öwrülýär. Munuň bolsa gümrük gullugynyň ähli çäklerde, döredilýän halkara ulag geçelgelerinde sazlaşykly işiniň ýola goýulmagynda möhüm orun eýeleýändigini belläp, döwlet Baştutanymyz bu babatda Döwlet gümrük gullugynyň ýolbaşçysyna birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Şunda döwrebap tehnologiýalary peýdalanmagyň, düzümiň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmagyň, ýurdumyzyň barlag-geçiriş nokatlarynyň işgärleri üçin okuwlary we amaly dersleri yzygiderli geçmegiň hasabyna iş usullaryny mundan beýläk-de kämilleşdirmegiň zerurdygy nygtaldy.
Soňra ýanwar-mart aýlarynda alnyp barlan işler barada Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Nobatow hasabat berdi. Ol jemlenilen netijeleriň ýurdumyza gelip-gidýän daşary ýurtly myhmanlaryň sanynyň yzygiderli artyşynyň durnukly ýagdaýlaryny aýdyň görkezýändigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz häzirki zaman Türkmenistana barha artýan gyzyklanma aýdyň şaýatlyk edýän bu oňyn ýagdaýy kanagatlanma bilen belläp, gullugyň öňünde durýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek üçin birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Adalat ministri B.Muhamedow, öz nobatynda, ýurdumyzyň kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek hem-de mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmek boýunça ýylyň başyndan bäri alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Esasy Kanunymyz bolan Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda, şahsyýetiň erkin ösmegi, adamyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň goralmagy we yzygiderli berjaý edilmegi üçin hemme şertleriň döredilmelidigini belläp, tejribeleri içgin öwrenmegiň hem-de ony täze taryhy eýýamyň durmuşa geçirilýän ähli döwlet maksatnamalaryna itergi bermäge gönükdirilen kanunçylyk namalary işlenip taýýarlanylanda işjeň peýdalanmagyň zerurdygyny nygtady.
Döwlet Baştutanymyz ähli beýleki düzümlerde bolşy ýaly, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynda hem şu ýylyň güýzünde Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk işleriniň ýokary derejede guralmalydygyna ünsi çekdi. Halkymyzyň asyrlar aşyp gelýän milli myhmansöýerlik däpleriniň hyzmatyň häzirki zaman derejesi bilen utgaşdyrylmagynyň zerurdygyny aýdyp, milli Liderimiz bu ugurda degişli gulluklaryň döwrebap işiniň ýola goýulmalydygyny tabşyrdy.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy aýdylanlary jemläp, Ýaragly Güýçleriň işlerini has-da kämilleşdirmäge gönükdirilen harby we hukuk özgertmeleriniň geçirilmegine toplumlaýyn çemeleşmegiň zerurdygyna Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň ünsüni ýene-de bir gezek çekdi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz harby we hukuk goraýjy edaralaryň şahsy düzüminiň arasynda düzgün-tertibi güýçlendirmegiň, ýaş nesilleri watançylyk we mukaddes harby borja wepalylyk ruhunda terbiýelemegiň wajypdygyny aýratyn nygtady.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň Ýaragly Güýçlerini tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmaga üns bermegiň wajypdygyny belläp, döwletimiziň ýurdumyzyň goranyş ukyplylygyny artdyrmak, türkmen halkynyň parahat, döredijilikli durmuşynyň, onuň bagtyýarlygynyň we abadançylygynyň daýanjy bolup durýan Milli Goşunymyzyň kuwwatyny pugtalandyrmak boýunça mundan beýläk-de anyk çäreleri görjekdigini aýtdy. Hemişe bolşy ýaly, durmuş häsiýetli, ilkinji nobatda, harby we hukuk goraýjy edaralaryň işgärlerini ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmek hem-de olaryň gulluk etmegi we dynç almagy üçin zerur şertleri döretmek meselelerine uly üns berler.
Mejlisde şeýle hem birnäçe beýleki möhüm meselelere garalyp, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Mejlisiň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet Howpsuzlyk geňeşiniň agzalaryna mähriban halkymyza we eziz Watanymyza ak ýürekli gulluk etmek babatda öňlerinde duran wezipeleriň çözülmeginde täze üstünlikleri arzuw etdi.


text:
Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň mehanizasiýa fakultetiniň mugallymlarynyň we talyplarynyň bir topary «Umax Trade» kompaniýasynyň çakylygy bilen Germaniýanyň zawodlaryna we okuw merkezlerine baryp gördi, olar iň täze traktorlaryň we oba hojalyk tehnikalarynyň öndüriliş tehnologiýasy we gurluş aýratynlyklary bilen tanyşdylar.
Okuw-tanyşdyrylyş sapary «CLAAS» kompaniýasynyň merkezi we onuň düzümindäki «CLAAS Academy» bölüminiň ýerleşýän Harzenwinkel şäherinden başlandy.
«CLAAS-yň» baş kärhanasyna mugalymlardyr talyplary kompaniýanyň taryhy we şu güni, traktorlary, şol sanda robot tehnikalaryny öndürmegiň häzirki zaman tehnologiýalary barada gürrüň berýän sergi bilen tanyşdylar.
«CLAAS Academy» okuw merkezinde oba hojalyk uniwersitetiniň wekilleri üçin dürli görnüşli asma azally traktorlaryň işiniň aýratynlyklary boýunça okuw türgenleşigi guraldy.
Ondan soňra olar dünýä belli «LEMKEN» maşyn gurluşyk kompaniýasynyň ýerleşýän ýeri bolan Alpen şäherine baryp gördiler. Onuň düzüminde dürli görnüşli azallary, ýeri ekişe taýýarlamaga, şeýle hem oba hojalyk ekinlerine zyýan berýän mör-möjeklere garşy göreşmek üçin enjamlary we gurallary çykarmaga ýörüteleşdirilen zawodlaryň birnäçesi bar. Türkmen talyplary üçin tematiki umumy okuwlar tapgyry gurnaldy.
Oba hojalyk ýokary mekdebiniň mugallymlarynyň we talyplarynyň topary şeýle hem oba hojalyk tehnikalaryny ýygnamakda innowasion tehnologiýalara ýörüteleşdirilen AGROFARM merkezine hem baryp gördiler.


text:
Habarlar 5 july 2017
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisini geçirdi
Ilki bilen ýanwar—iýun aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri, şeýle we ýurdumyzyň goranyş ukybyny pugtalandyrmak, Watan goragçylarynyň ýaşaýyş-durmuş we gulluk şertlerini gowulandyrmak hem-de harby işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça durmuşa geçirilýän çäreler barada Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew hasabat berdi. Şeýle hem milli Liderimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada habar berildi.
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Prezidentiniň we Türkiýe Respublikasynyň Prezidentiniň telefon arkaly söhbetdeşligi
Iki ýurduň Liderleri birek-birek bilen doganlarça salamlaşyp, söhbetdeşlikde Türkmenistanyň we Türkiýäniň halklaryny dostluk we taryhy medeni hem-de ruhy umumylyklar arkaly baglanyşdyrýan esaslara daýanýan ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga dörän mümkinçilige kanagatlanma bildirdiler.