text:
20 Ocak 2017 Cuma
Gurluşyk we Elektroenergetika Ulgamy
2016-njy ýyl ýurdumyzyň parahatçylyk, döredijilik we ösüş ýoly bilen ynamly öňe barýandygyna şaýatlyk edýän möhüm ähmiýetli wakalara baý boldy. Eziz Watanymyzyň şanly toýuna gabatlanyp açylan köp sanly täze desgalar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwletimiziň ykdysady kuwwatyny artdyrmaga, mähriban halkymyzyň hal-ýagdaýyny has gowulandyrmaga gönükdirilen ykdysady strategiýasynyň aýdyň netijesidir.
Mälim bolşy ýaly, milli ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmaga we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, geljegi uly pudaklary, kiçi we orta telekeçiligi goldamaga gönükdirilen netijeli maýa goýum syýasatyny durmuşa geçirmek bu strategiýanyň möhüm ugry bolup durýar. Öz nobatynda, ýokary maýa goýum işjeňligi ýurdumyzyň gurluşyk toplumynyň okgunly ösmegini şertlendirdi. Ýurdumyzyň gurluşyk kärhanalaryny toplumlaýyn senagatlaşdyrmak, sebitleri sazlaşykly ösdürmek, döwrebap ulag düzümini döretmek, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan hem-de daşary ýurtlara iberilýän önümleriň öndürilişini artdyrmak boýunça giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalara işjeň gatnaşmagy hem munuň aýdyň subutnamasydyr. Türkmen firmalary we kompaniýalary — döwlet hem-de hususy kärhanalar edara binalarynyň, ýaşaýyş jaý toplumlarynyň, iri önümçilik we durmuş maksatly desgalaryň taslamalaryny düzenlerinde hem-de olary guranlarynda, gurluşyk senagatynda dünýäniň gazananlaryny netijeli özleşdirip we ulanyp, daşary ýurtly firmalar bilen deň derejede bäsleşýärler.
Ileri tutulýan milli maksatnamalaryň hatarynda Aşgabat şäherinde amala aşyrylýan, şäher düzümini kemala getirmäge innowasion çemeleşmelere hem-de bu ulgamda dünýäniň öňdebaryjy gazananlaryny işjeň ornaşdyrmaga gönükdirilen şähergurluşyk maksatnamasy bar. Bu maksatnamanyň esasy maksady paýtagtymyzy sebitiň we dünýäniň iň owadan hem-de ýaşamak üçin has oňaýly şäherleriniň birine öwürmekden, raýatlarymyzyň netijeli zähmet çekmegi hem-de göwnejaý dynç almaklary üçin ähli şertleri döretmekden ybaratdyr.
Häzirki wagtda Aşgabat Aziýa sebitiniň hakyky “merjenine” öwrüldi. Munuň özi ähli türkmenistanlylaryň hakyky buýsanjy bolup durýar. Her ýyl paýtagtymyzyň binagärlik toplumynyň üsti täze medeni-durmuş maksatly desgalar, edara binalary we beýleki desgalar bilen ýetirilýär. Ýurdumyzyň baş şäherinde belent ýaşaýyş jaýlarynyň köp sanlysyny özünde jemleýän ýaşaýyş jaý toplumlarynyň peýda bolmagy guwançly ýagdaýdyr. Şäher ýaşaýjylarynyň — dürli ulgamlarda hem-de pudaklarda zähmet çekýän adamlaryň maşgalalarynyň müňlerçesi jaý toýlaryny tutdy.
Paýtagtymyzyň günorta-günbatar böleginde, Bitarap Türkmenistan we Garaşsyzlyk şaýollarynyň hem-de Oguz han we G.Eziziow köçeleriniň arasynda peýda bolan täze ýaşaýyş jaý toplumy munuň aýdyň subutnamasydyr. Watanymyzyň Garaşsyzlyk baýramynyň öňüsyrasynda ulanmaga berlen bu toplumyň açylyş dabarasyna hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Ýurdumyzyň baş şäherini ösdürmegiň 14-nji nobatdakysynyň çäklerinde bu ýerde jemi 1 müň 320 öýli kaşaň 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 23-si hem-de 160 orunlyk çagalar bagy guruldy. Ýaşaýyş jaýlarynyň birinji gatynda senagat we azyk harytlary satylýan dükanlar bar. Şunuň bilen birlikde, ýaşaýyş jaýlaryna ýanaşyk ýerler abadanlaşdyryldy, şol ýerde çagalaryň oýun meýdançalary, sport bilen meşgullanmaga niýetlenen meýdançalar, köpçülikleýin-medeni çäreleriň we dabaralaryň geçirilýän desgalary, awtoduralgalar peýda boldy. Gül aýmançalary, ýaşyl otly meýdançalar döredildi, oturgyçlar hem-de köçeleri yşyklandyrmak üçin niýetlenen çyralar gurnaldy.
Ýurdumyzyň aýry-aýry ministrlikleri we pudak edaralary — Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar, Senagat, Daşary ýurt, Saglygy goraýyş we derman senagaty, Oba we suw hojalygy, Gurluşyk we binagärlik ministrlikleri hem-de Türkmenistanyň Merkezi banky, “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserni, Söwda-senagat edarasy, Döwlet neşirýat gullugy, Aşgabat şäheriniň häkimligi, “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy, Döwlet haryt-çig mal biržasy täze desgalaryň 13-siniň buýrujylary bolup çykyş etdiler. Binalaryň ýene-de 10-sy Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň buýurmasy hem-de öz serişdeleriniň hasabyna guruldy. Olaryň ählisi diýen ýaly, ýurdumyzyň hususy kompaniýalary tarapyndan bina edildi. Munuň özi milli ykdysadyýetimiziň döwlete dahylsyz ulgamynyň okgunly ösýändigine şaýatlyk edýär.
2016-njy ýylyň möhüm ähmiýetli wakalarynyň hatarynda Täze zaman ýaşaýyş toplumynyň ulanmaga berilmegini görkezmek bolar. Ony gurmagyň üçünji nobatdakysynyň çäklerinde paýtagtymyzyň Ruhabat etrabynda jemi 508 hojalyga niýetlenen bir we iki gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 443-si hem-de her biri 240 orunlyk çagalar baglarynyň 2-si we her biri 800 orunlyk umumybilim berýän orta mekdepleriň hem 2-si azyk we senagat harytlarynyň dükany guruldy.
Parahat—7 ýaşaýyş jaý toplumynda hem täze binalar açyldy. Bu ýerde Aşgabat şäheriniň häkimliginiň buýurmasy boýunça gurlan 9 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 8-si ulanmaga berildi. Olaryň ikisi 54 öýden we altysy 36 öýden ybaratdyr. Şol has oňaýly öýler aşgabatly maşgalalaryň köpüsi üçin Täze ýyl baýramçylygyna ajaýyp sowgat boldy.
Paýtagtymyzda gurlan beýleki desgalaryň hatarynda Morfologiýa merkezi, Halkara newrologiýa merkezi, Jemgyýetçilik saglyk we iýmit merkezi hem-de Aýratyn howply ýokanç keselleriň öňüni alyş merkezi bar. Bu döwrebap desgalaryň açylyş dabaralaryna hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy. Olaryň ählisiniň halkara güwänamalaryna eýe bolandygy aýratyn bellenilmäge mynasypdyr. Munuň özi Türkmenistanda saglygy goraýyş ulgamynyň ýokary derejededigine şaýatlyk edýär.
Şunuň bilen birlikde, şäheriň ulag-aragatnaşyk, inžener-tehniki we ugurdaş düzümini düýpli döwrebaplaşdyrmak hem mundan beýläk-de ösdürmek boýunça işler ýokary depginde alnyp barylýar. Bu ýerde eýýäm döwrebap ýollaryň, ýanýodalaryň, ýerasty we ýerüsti geçelgeleriň, ýolagçylar üçin niýetlenen duralgalaryň, awtomobil köprüleriniň hem-de ýolaýrytlarynyň ençemesi ulanmaga berildi we olaryň täzeleriniň gurluşygy üstünlikli dowam edýär.
Milli baýramçylyga — Bitaraplyk gününe gabatlanylyp Aşgabatda “Zemin”, “Ebedilik”, “Jebislik”, “Ösüş”, “Erkanalyk”, “Çemen” diýen binalar açyldy. Paýtagtymyzyň durky täzelenen awtoulag ýollarynyň çatryklarynda gurlan täsin heýkel kompozisiýalary ak mermerli türkmen paýtagtynyň binagärlik keşbi bilen aýratyn sazlaşyk döretdi. Şeýle hem 400 we 240 orunlyk köp gatly awtoduralgalar ulanmaga berildi.
Häzirki wagtda Aşgabadyň 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna işjeň taýýarlyk görýändigini hem aýratyn bellemelidiris. Aziadanyň ýaryşlary paýtagtymyzda gurulýan Olimpiýa şäherjiginiň döwrebap desgalarynda geçiriler. Bu ägirt uly sport toplumynda sebit hem-de halkara derejeli iri ýaryşlary we bäsleşikleri geçirmek üçin ähli şertler göz öňünde tutulandyr. Şunuň bilen birlikde, ol türgenler üçin köpugurly türgenleşik binýady hem-de sportuň dürli görnüşleri boýunça ussat türgenleri we ýygyndy toparlary taýýarlamak üçin ajaýyp merkez bolar.
Ýubileý ýylynda ýurdumyzyň sebitlerinde hem täze desgalaryň ençemesi ulanmaga berildi. Munuň özi tutuş türkmen topragyny, hatda iň alysdaky künjekleri hem gurşap alan özgertmeleriň geriminiň örän giňdiginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň hem-de Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň geçen ýylyň 26-njy dekabrynda geçirilen bilelikdäki mejlisinde belleýşi ýaly, 2016-njy ýylda ýurdumyzda umumy bahasy 5 milliard amerikan dollaryndan hem geçýän 202 sany desga işe girizildi. Şol desgalaryň hatarynda Aşgabatdaky Halkara howa menzilini, Türkmenistan —Owganystan — Täjigistan demir ýolunyň öz güýjümiz bilen gurlan birinji tapgyryny, Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan halkara gaz geçirijisiniň gurluşygynyň dowam etdirilmegini, Lebap welaýatyndaky kuwwatly elektrik stansiýasyny, Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň binalar toplumyny görkezmek bolar. Geçen ýyl ýurdumyz boýunça umumy meýdany 1 million 700 müň inedördül metrden hem geçýän ýaşaýyş jaýlarynyň, köp sanly çagalar baglarynyň, mekdepleriň, lukmançylyk edaralarynyň we «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda myhmanhanalaryň ulanylmaga berilmegi aýratyn şatlyk duýgularyny döredýär.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen Milli maksatnamasyny” iş ýüzünde durmuşa geçirmäge aýratyn üns berildi. Bu maksatnama raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmaga, ýurdumyzyň ilatynyň döredijilikli zähmet çekmegi, göwnejaý dynç almaklary üçin ähli şertleri döretmäge gönükdirilendir.
Geçen ýyl bu maksatnamanyň çäklerinde 2436,1 million manat maýa goýum serişdeleri özleşdirildi, 53 desga, 1211,6 müň inedördül metr ýaşaýyş jaýy guruldy, 907,4 kilometr inženerçilik ulgamlary, 3614 kilometr aragatnaşyk ulgamlary çekildi. Häzirki wagtda durmuş-medeni maksatly desgalarynyň 58-siniň, suw arassalaýjy desgalaryň 28-siniň gurluşygy alnyp barylýar, şeýle hem dürli desgalarda inženerçilik ulgamlarynyň 1936,7 kilometri çekilýär, 808,2 inedördül metr ýaşaýyş jaýlary gurulýar.
Täze obalar raýatlarymyzyň şäherlerdäki ýaly amatlyklaryň hözirini görüp ýaşaýandyklarynyň, olar üçin oba ýerlerde has oňaýly şertleriň döredilýändiginiň aýdyň subutnamalaryna öwrüldi. Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň welaýatlaryna amala aşyran iş saparlarynyň barşynda şol obalaryň açylyş dabaralaryna gatnaşdy.
Türkmen bedewiniň baýramynyň öň ýanynda Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň “Kärizek” geňeşliginde gurlan Halkara ahalteke atçylyk sport toplumynyň hem-de Aba Annaýew adyndaky häzirki zaman nusgalyk obasynyň açylyş dabarasy boldy. Toplumyň işgärleri üçin 114 hojalyga niýetlenen ýaşaýyş toplumy bina edildi. Bu ýerde ähli amatlykly 4 we 5 otagly iki gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 57-si guruldy. Öýlerde ýaşamak üçin ähli amatlyklar, şol sanda döwrebap durmuş tehnikasy — elektroplita, gap-gaç ýuwýan maşyn, sowadyjy bilen üpjün edilen oňaýly aşhanalar göz öňünde tutuldy. Her bir öýüň howlusynda awtoulag goýulýan jaý ýerleşýär. Meýdany 30 inedördül metre deň bolan mellek ýeri hem göz öňünde tutulandyr.
Mundan başga-da, obanyň çäginde durmuş maksatly beýleki desgalar — çagalar bagy, umumybilim berýän orta mekdep, düzüminde saglyk öýi, dükanlar, dellekhana we beýleki bolan jemgyýetçilik merkezi guruldy.
Daşoguz welaýatynyň S.A.Nyýazow adyndaky etrabynda ýerleşen Bagtyýar zaman obasynda bir gatly, dört otagly kaşaň ýaşaýyş jaýlarynyň 274-si hem-de iki gatly, alty otagly jaýlaryň 226-sy guruldy. Olar jemi 500 maşgala niýetlenendir. Şeýle hem beýleki desgalaryň tutuş toplumy bina edildi.
Olaryň hatarynda ýerli häkimiýetiň edara binasy bar. Bu ýerde iş otaglary zerur bolan enjamlar, kompýuter tehnikasy, degişli aragatnaşyk serişdeleri bilen üpjün edildi. Oba saglyk öýi hem ýöriteleşdirilen döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyryldy. Munuň özi bolsa oba ilatyna lukmançylyk hyzmatlarynyň köp görnüşlerinden peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Onuň iki gatly binasynda maşgala lukmanlarynyň, EKG, UZI, rentgenografiýa otaglary hem-de barlaghana, lukmançylyk hyzmat edilýän otaglar we beýleki otaglar bar. Bu ýerde gündizki stasionar we dermanhana işleýär.
Ajaýyp Medeniýet öýi hem oba ýaşaýjylarynyň ygtyýaryndadyr. Bu ýerde höwesjeň döredijiligi ösdürmek, ilaty, şol sanda ýaşlary sungat dünýäsine çekmek, halkymyzyň baý taryhy-medeni mirasyny giňden wagyz etmek üçin ähli şertler döredildi. Medeni merkezde 200 orunlyk tomaşaçylar zaly, aýdym aýtmak we tans etmek üçin niýetlenen otaglar, şekillendiriş sungaty studiýasy we beýlekiler ýerleşýär.
Iki gektardan gowrak meýdanda ýerleşýän we dükanlaryň 113-sini, bazary hem-de edara binasyny birleşdirýän “Miras” söwda merkezi alyjylara esasan hem ýurdumyzda öndürilen azyk we senagat harytlarynyň köp görnüşlerini hödürleýär. Obada gurlan “Döwletli” durmuş hyzmaty öýi, 500 orunlyk iki gatly “Toý mekany” we 100 orunlyk garbanyşhana ilata hyzmat etmek babatda şäherdäki desgalardan birjik-de pes durmaýar.
Bagtyýar zaman obasynyň körpe ýaşaýjylary üçin çagalar bagy hem-de mekdep guruldy. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda gurulýan mekdep ýaşyna çenli çagalar edaralary hem-de umumybilim berýän orta mekdepler hökmany suratda öňdebaryjy tehnologiýalar, döwrebap multimediýa we interaktiw enjamlar bilen üpjün edilýär. Munuň özi ýaş oba ýaşaýjylarynyň hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösmegine ýardam edip, olaryň halkara ölçeglerine laýyklykda bilim almagy üçin ähli mümkinçilikleri döredýär.
Mundan başga-da, täze obada ulgamlaýyn kabel hojalykly, 550 telefon belgili aragatnaşyk edarasynyň binasy guruldy. Munuň özi ýaşaýjylaryň aragatnaşyk hyzmatlaryna bolan isleglerini doly kanagatlandyrmaga mümkinçilik berýär. Şeýle hem degişli suwaryş, tehniki we kömekçi desgalar guruldy. Bu ýerde zerur bolan ulag we inžener-tehniki kommunikasiýalar, şol sanda içerki awtomobil ýollary, suw geçiriji, lagym hem-de elektrik geçiriji ulgamlar, gaz geçiriji çekildi.
Ýaşaýyş jaýlarynyň taslamalary düzülende oba durmuşynyň aýratynlyklary hem-de türkmen maşgalalarynyň köpçagalylygy göz öňünde tutuldy. Her biri 16 sotok meýdanda ýerleşen kaşaň, iki gatly kottejler giň we ýagty otaglaryň birnäçesini, şol sanda çagalar üçin niýetlenen we oýun otaglaryny hem-de döwrebap enjamlaşdyrylan aşhanalary, hammamlary we beýlekileri birleşdirýär. Naýbaşy derejedäki şeýlei kottejleriň biriniň umumy meýdany 420 inedördül metre golaýdyr.
Bir gatly kottej jaýlary hem ýaşamak üçin has oňaýlydyr. Olarda maşgalalaryň ähli amatlyklaryň hözirini görüp ýaşamaklary üçin ajaýyp şertler döredildi. Olaryň her birinde giň otaglaryň dördüsi (olaryň iň ulusynyň meýdany 42 inedördül metrden geçýär) hem-de beýleki otaglaryň birnäçesi, şol sanda döwrebap durmuş tehnikasy bilen enjamlaşdyrylan aşhana bar. Jaýlaryň ählisinde awtoulag üçin garažlar hem göz öňünde tutuldy.
2016-njy ýylyň iýul aýynda Lebap welaýatynda Berkarar zaman obasy açyldy. Bu oba Garabekewül etrabynyň merkezinden 32 kilometr uzaklykda, “Zelili” geňeşliginiň çäginde, 210 gektar meýdanda ýerleşýär. Bary-ýogy dört ýylyň içinde bu çöllük meýdanda döwrebap oba peýda boldy. Görenleri haýran galdyrýan bu oba täsin desgalaryň ençemesini, bagy-bossanlygy, giň köçeleri, owadan çyraly elektrik geçiriji ulgamlary, köp sanly ýaşaýyş jaýlaryny we durmuş-medeni maksatly desgalary birleşdirýär.
Giň möçberli taslamany durmuşa geçirmäge döwlet kärhanalary bilen bilelikde hususy gurluşyk kärhanalary we firmalary hem işjeň gatnaşdylar. Hususan-da, täze obanyň ýaşaýyş jaýlaryny gurmaga “Lebapgurluşyk” önümçilik birleşiginiň gurluşykçylary saldamly goşant goşdular. Olara bu ýerde 3, 4 we 5 otagly 600 ýaşaýyş jaýynyň ählisiniň hem-de çagalar bagynyň gurluşygy ynanyldy. Obadaky desgalary gurmak işleri ýokary hilli ýerine ýetirildi. Ähli desgalarda ýaşaýjylar üçin ýokary derejedäki amatlyklar döredildi. Ýaşaýyş jaýlarynyň giň we ýagty otaglary ýylylyk saklamak hem-de ýer titremesine durnuklylyk babatda zerur serişdeler bilen üpjün edildi.
Döwletimiziň täze obanyň ýaşaýjylary üçin gozgalmaýan emlägi karzlaşdyrmak babatda uly ýeňillikleri döredendigini aýratyn bellemelidiris: täze jaýlara göçüp baranlar ilkibaşda jaýyň bahasynyň ondan bir bölegini, galan bölegini bolsa 30 ýylyň dowamynda töleýärler. Her bir maşgala 16 sotok mellek ýeri bölünip berildi.
Şeýle hem obada Medeniýet öýi, Bagt köşgi, metjit, geňeşligiň binasy, aragatnaşyk edarasynyň binasy, köpugurly bazarly Söwda merkezi, Hyzmat ediş öýi, azyk we senagat harytlaryny satýan dükanlaryň 4-si we beýleki desgalar guruldy. Oba Saglyk öýünde müşderilere ýokary derejeli hyzmat etmek üçin ähli şertler döredildi. Bu ýerde rentgen, hirurgiýa, stomatologiýa, terapewt otaglary, UZI, EKG, barlaghana we beýleki otaglar bar.
Iň täze enjamlar bilen üpjün edilen 640 orunlyk orta mekdepde interaktiw multimediýa tagtaly okuw otaglary, şeýle hem lingafon, kompýuter otaglary ýerleşýär. Bu ýerde oglanlaryň we gyzlaryň zähmet sapaklary üçin ýörite otaglar bar. Okalga zally kitaphana, mejlisler zaly, naharhana, lukmançylyk otagy, sport zaly hem-de açyk sport meýdançalary hem okuwçylaryň we mugallymlaryň hyzmatyndadyr. Körpeleriň 280-sine niýetlenen çagalar bagynda kompýuter we lingafon otaglary, döredijilik studiýalary, tomusky eýwanlar hem-de oýun meýdançalary, ýumşak hem-de amatly mebeller ýerleşdirilen giň we ýagty ýatakhanalar, sport we aýdym-saz zallary, naharhana, lukmançylyk otagy bar.
Täze obada ýol-inžener kommunikasiýalar meseleleri üstünlikli çözüldi, bu ýerde suw geçiriji, lagym ulgamy, gaz geçiriji, elektrik geçiriji, asfalt ýollar çekildi. Şeýle hem transformator bekedi, suw arassalaýjy desgalar, ýangyna garşy göreş edarasynyň binasy we beýlekiler guruldy.
Welaýatlary senagat taýdan ösdürmegiň esasy ugurlaryna laýyklykda, häzirki wagta çenli 210 desganyň bina edilendigini, 110 desganyň bolsa gurluşyk işleriniň alnyp barylýandygynyň bellemelidiris. Häzirki zaman kärhanalaryň işe girizilmegi ýurdumyzda azyk bolçulygynyň üpjün edilmegine, şeýle hem 18 müň 313 sany täze iş orunlarynyň döredilmegine mümkinçilik berdi.
Sebitlerde gurlan we ulanmaga berlen täze desgalaryň uly sanawynda Mary welaýatyndaky döwrebap Döwletli zaman şäherçesi hem-de Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabyndaky Bereketli zaman şäherçesi, Türkmenabat şäherindäki 500 müň tonna kükürt kislotasyny öndürýän önümçilik toplumy, Balkan welaýatynyň Serdar şäherindäki çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezi, Mary şäherindäki “Bagtyýarlyk” seýilgähi hem-de ýaşaýyş jaýlary we beýleki desgalar hem bar.
Balkanabatda döwlet Tugunyň belent sütüni üçin täze meýdança açyldy. Bu desganyň Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda ulanmaga berilmegi halkymyzyň milletiň bitewiligini, mertebesini we mähriban Watana bolan buýsanjyny özünde jemleýän mukaddes Döwlet tuguna bolan belent sarpasyny alamatlandyrdy.
Nebitgaz toplumynyň buýurmasy esasynda Hazaryň kenaryndaky şypahana zolagynyň çäginde gurlan bäş ýyldyzly “Gämi” myhmanhanasy, şeýle hem Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň “Ak ýelken” kottejler toplumy, ýaht-kluby we ýurdumyzyň Merkezi bankynyň buýurmasy esasynda gurlan “Tolkun” kottejler toplumy “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň düzüminiň üstüni ýetirdi. Kenar ýakasyndaky Türkmenbaşy şäherinde Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň buýurmasy esasynda ýaşaýyş jaý toplumy ulanmaga berildi.
Şunuň bilen birlikde, birnäçe durmuş maksatly desgalaryň düýbi tutuldy. Olaryň hatarynda deňiz ýakasyndaky syýahatçylyk zolagynda guruljak “Awaza” şypahanasy, Türkmenbaşy şäherinde köpugurly hassahana, Daşoguz we Türkmenabat şäherlerinde iri ýaşaýyş jaý toplumlary bar.
Geçen ýylyň ýazynda Aşgabatda Halkara gurluşyk sergisiniň geçirilmegi we oňa Russiýadan, Germaniýadan, Awstriýadan, Hytaýdan, Ýaponiýadan, Hindistandan, Türkiýeden, Gazagystandan, Ukrainadan we beýleki ýurtlardan iri firmalaryň 130-dan gowragynyň wekilleriniň gatnaşmagy ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan gurluşyk işleriniň geriminden habar berýär. Daşary ýurtlaryň işewür toparlarynyň sergä uly üns bermegi geljegi uly we sazlaşykly ösýän türkmen bazaryna bolan ägirt uly gyzyklanmalaryň subutnamasydyr.
Giň möçberli sergi gurluşyk serişdeleri, ýöriteleşdirilen tehnikalar we enjamlar, ýol gurluşygyna we beýleki ugurlara degişli serişdeler görkezilýän bölümlerden ybarat boldy. Serginiň myhmanlarynda we oňa gatnaşyjylarda täze binagärlik taslamalary uly gyzyklanma döretdi. Gurulýan we gurulmagy teklip edilýän edara binalarynyň, ýaşaýyş jaý toplumlarynyň we durmuş maksatly desgalaryň taslamalary görkezildi. Sergi geljege nazar salmaga we täze tehnologiýalar esasynda ýakyn geljekde şäherlerimiziň köçeleriniň näderejede boljakdygyna göz ýetirmäge mümkinçilik berdi.
Awgust aýynda Aşgabatda “Türkmengurluşyk — 2016” halkara sergisi geçirildi. Üç günüň dowamynda ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasynyň Sergi merkezi senagat ulgamyndaky hünärmenler üçin netijeli gepleşikler meýdançasyna öwrüldi. Ykdysady gözden geçirilişe ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň bölümleriniň 120-den gowragy görkezildi. Olaryň hatarynda ABŞ-nyň, Russiýanyň, Hytaýyň, Ýaponiýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Awstriýanyň, Ispaniýanyň BAE-niň, Türkiýäniň, Eýranyň, Wengriýanyň, Polşanyň, Gazagystanyň, Belarusuň, Ukrainanyň we beýleki köp sanly ýurtlaryň iri gurluşyk kompaniýalary bar.
Gurluşyk bazarlarynyň wajyp meýillerine, innowasion tehnologiýalaryň ileri tutulýan ugurlaryna üns berilmegi, şeýle hem Söwda-senagat edarasynyň, Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň hem-de “Türkmenawtoýollary” Döwlet konserniniň guramagynda taýýarlanylan çäreleriň işewür maksatnamasy serginiň uly üstünlige beslenmegini şertlendirdi.
Asylly däbe görä, serginiň çäklerinde “Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi” atly maslahat geçirildi. Ol ýurdumyzyň gurluşyk ulgamy bazarynyň möhüm ugurlaryny kesgitlemäge, milli ykdysadyýetimiziň gurluşyk pudagynyň öňünde durýan wezipeleri üstünlikli çözmek maksady bilen öňdebaryjy tehnologiýalaryň, mahabat we ylmy çemeleşmeleriň işjeňleşmegini, hünär ulgamynyň kämilleşdirilmegini şertlendirdi. Şeýle hem köp sanly tanyşdyryş çäreleri, duşuşyklar we geňeşler geçirildi. Olaryň barşynda bilelikdäki işiň esasy ugurlary kesgitlendi hem-de täze gatnaşyklar ýola goýuldy we ýakyn geljek üçin meýilnamalar bellenildi.
Düýpli gurluşyk we ýaşaýyş jaý gurluşygy bilen bir hatarda, ýerli çig malyň binýadynda gurluşyk serişdeleriniň önümçilik pudagyna ägirt uly döwlet goldawy berilýär. Bu ugur ilatyň iş bilen üpjünçilik meselelerini çözmekde, welaýatlaryň ykdysadyýetiniň ösüşinde möhüm ugurlaryň biri hökmünde görülýär. Häzirki döwürde pudagyň kärhanalary barha artýan gurluşyk bazaryna sement, diwarlyk panelleri, armirlenen bloklary, keramzit, gurnama demir-beton önümlerini, bişen kerpiçleri, diwarlyk beton daşlaryny, örtük plitalaryny we beýlekileri ugradýar.
Ýerli çig mallaryň esasynda ýurdumyz üçin täze önümler bolan has inçe, aýratyn berk bazalt süýümlerini we ondan taýýarlanýan ýylylyk saklaýjy hem-de kompozit gurluşyk materiallaryny öndürýän kärhanalary döretmek işleri dowam edýär. Bazalt süýüminden taýýarlanan önümler ekologiýa taýdan howpsuz we senagat hem-de durmuş maksatly desgalaryň gurluşygynda, nebit-gaz, awiasiýa, himiýa, turba senagaty, awtomobil we maşyn gurluşygy, elektroenergetika, metallurgiýa we oba hojalygy, gämi gurluşygy, nebithimiýa we beýleki pudaklarda giňden ulanylýan önümleriň hataryna degişlidir.
Şeýle hem Lebap welaýatynyň Magdanly şäherinde ýerleşýän “Türkmenmineral” önümçilik birleşiginiň binýadynda döwrebap senagat kärhanalaryny döretmek işleri alnyp barylýar. Onuň esasy işi kalsiý karbidini, gipsoangdrid materialyny, döwlet kaustik dolomiti, dürli magdan däl gurluşyk serişdelerini, şeýle hem himiýa senagaty üçin hlorlanan heki we azyk duzuny öndürmekden ybaratdyr.
Ýurdumyz üçin täze senagat tehnologiýalarynyň hatarynda float usuly arkaly aýna önümçiligi bar. Bu tehnologiýa aýna önümçiligi we Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabyndaky Owadandepede gurulýan zawodyň özi üçin esasy çig mal hökmünde ulanylýan kwars çägesini öndürýän iri kärhanalar toplumynyň gurluşygynyň taslamasynyň esasyny düzdi.
Ýurdumyzyň haryt öndürijilerini höweslendirmek, olaryň bähbidini goramak we öndürilýän önümleriň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen, 2016-njy ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow birnäçe degişli kararlara gol çekdi. Hususan-da, çäge-sement esasy bolan gury gurluşyk garyndylaryny, kafel we keramiki plitalaryň ýelimini, şeýle hem izogamy ýurdumyza getirmek üçin gümrük salgytlary kesgitlendi.
Ýene bir Karar ýerli gurluşyk kärhanalarynyň işiniň, şeýle hem ol döwlet edaralarynyň we kärhanalarynyň daşary ýurtly şahsy taraplar bilen Türkmenistanyň çäginde binalaryň we desgalaryň (aýratyn möhüm senagat desgalaryndan başgasy) gurluşygy boýunça baglaşylýan şertnamalarda göz öňünde tutulýan işleriň 80 göteriminiň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär.
Lebap welaýatynyň Beýik Türkmenbaşy etrabynda “Watan” Döwlet elektrik bekediniň gurlup ulanmaga berilmegi geçen ýylyň şanly wakalarynyň birine öwrüldi. Bu waka mynasybetli guralan dabaralara hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Ýyllyk kuwwaty 2 milliard kWt/sagat bolan Döwlet elektrik bekedi döwrebap tehnologik desgalar toplumyndan ybaratdyr. ABŞ-nyň “General Electric” dünýä belli köpugurly senagat düzüminiň gaz-turbina gurnamalary toplumyň esasyny düzýär. Elektik bekedi ýokary ekologiýa talaplaryna doly laýyk gelýär we dolulygyna kompýuterleşdirildi. Bu bolsa dolandyryş merkezinden tutuş tehnologik işlere netijeli gözegçiligi üpjün edýär.
Täze desganyň inženerçilik-tehniki düzümini döretmekde ýüzlerçe hünärmenler, inženerler, elektrikler, gurluşykçylar, jemagat hojalygynyň işgärleri zähmet çekdiler. Kuwwatly kabeller, elektrik ulgamlary, suw geçirijiler we lagym ulgamlary ýerasty inženerçilik ötüklerinden geçirildi. Şeýlelikde, Döwlet elektrik bekedi bellenilen möhletinden 5 aý ir ulanmaga berildi.
Pudagyň kuwwatlyklarynyň artdyrylmagy eksporta, ilkinji nobatda bolsa degişli düzümiň kemala gelýän ýeri bolan Owganystan Yslam Respublikasyna iberilýän elektroenergiýanyň möçberlerini mundan beýläk-de artdyrmak üçin zerur mümkinçilikleri üpjün edýär. Bu bolsa täze iş orunlarynyň açylmagyny, dostlukly ýurtda parahatçylykly gurluşygyň ösdürilmegini we durnukly ýagdaýyň emele gelmegini şertlendirer. Elektroenergiýanyň eksport edilýän beýleki geljegi uly ugurlar, hususan-da, Pakistan we Täjigistan ýaly ugurlar has çynlakaý netijä eýe bolýar. Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan halkara gaz geçirijisiniň gurluşygy ýaly möhüm taslama barada bellemek ýerlikli bolar. Bu gaz geçirijiniň ugrunda elektrik geçiriji kuwwatly ulgamy gurmak zerurlygy ýüze çykýar. Ol tutuş ugurdaky ähli düzümleýin desgalary elektrik energiýasy bilen üpjün etmekden başga-da, ony Owganystanyň üsti bilen eksport etmek mümkinçiligini ýüze çykarar.
Mundan başga-da, “Watan” elektrik bekediniň ulanmaga berilmegi Lebap welaýaty üçin bolşy ýaly, ýangyç-energetika toplumynda, ulag, dokma we himiýa senagatlarynda, oba hojalygynda, gurluşyk pudagynda durmuşa geçirilýän iri maýa goýum taslamalaryň ýerine ýetirilmegi nukdaýnazaryndan has-da möhümdir.
2016-njy ýylyň oktýabrynda Aşgabat şäheriniň elektrik üpjünçiliginiň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen taslamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Energetika ministrliginiň “Aşgabatenergo” önümçilik birleşiginiň “Paýtagt” dispetçer merkeziniň açylyş dabarasy boldy. Bu merkez paýtagtymyzyň energiýa ulgamynyň durnukly işine gözegçiligi amala aşyrmaga, elektroenergiýanyň akymyny netijeli dolandyrmaga, zerur bolsa degişli enjamlary abatlamak boýunça alnyp barylýan işleri utgaşdyrmaga, şeýle hem degişli energetika desgalarynyň bökdençsiz işini üpjün etmäge mümkinçilik berýär.
Aşgabat şäheriniň elektrik üpjünçiliginiň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen taslama barada aýdylanda, Türkmenistanyň Prezidentiniň degişli Kararyna laýyklykda, ol üç tapgyrda amala aşyryldy. Şeýle hem onuň çäklerinde paýtagtymyzda onlarça transformator podstansiýalary, şol sanda 220 kilowolt kuwwaty bolan bäş sany — “Aşgabat DES”, “Dagly”, “Olimp”, “Abadan DES” we “Gurtly” ýaly podstansiýalar, şeýle hem 110 kilowolt kuwwaty bolan 22 we 35 kilowolt kuwwaty bolan 29 transformator bekedi guruldy. Şeýle hem 140 transformator we 10 kilowolt kuwwaty bolan paýlaýjy podstansiýalar bina edildi.
Paýtagtymyzyň dürli künjeklerinde gurlan täze podstansiýalaryň hereket edýän ulgamlaryna birikdirmäge niýetlenen elektrik geçirijileriň kabel liniýalary hakynda hem aýtmaly. Olar ýörite aragatnaşyk ötükleri arkaly geçirildi. Bu bolsa olaryň gowy saklanmagyny, ýer we gurluşyk işleri geçirilende, mehaniki zyýan ýetirmeleriň öňüniň alynmagyny, şeýle hem elektrik ulgamlarynda ýokary hilli abatlaýyş işleriniň geçirilmegini üpjün edýär. Elektrik geçirijileriň kabel ulgamlarynyň çekilmegi hereket edýän howa elektrik geçirijilerini aýyrmaga we ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbiniň gowulandyrylmagyna şert döretdi.
Halkara sertifikatlary, şol sanda ABŞ-nyň “Trust” Ekologiýa howpsuzlyk guramasynyň “Daşky gurşawa oňaýly täsiri bolan taslama üçin” Lihtenşteýniň Uniwersitetiniň “Ygtybarly we bökdençsiz energiýa üpjünçiligi üçin”, Awstriýanyň Energetika institutynyň “Energetikanyň netijeliligi üçin”, şeýle hem Ýewropanyň Halkara gatnaşyklary gaznasynyň “Energetika durnuklylygy üçin” Sertifikatlary bu taslamanyň täzeçil usula we ýokary netijä eýedigini alamatlandyrýar.
Paýtagtymyzda “General Electric” kompaniýasynyň edara ediş binasynyň gurluşygy bu düzümiň ýurdumyzda durmuşa geçirilýän möhüm energetika taslamalary boýunça uzakmöhletleýin hyzmatdaşdygyny tassyklaýar. Onuň düzüminde iň häzirki zaman enjamlary bilen enjamlaşdyrylýan okuw merkezi göz öňünde tutuldy.
Ýurdumyzy 2030-njy ýyla çenli toplumlaýyn senagatlaşdyrmak maksatnamasynyň çäklerinde birnäçe iri senagat desgalaryny gurmak meýilleşdirilýär. Bu maksatnamany durmuşa geçirmek, şeýle hem elektroenergiýanyň eksport möçberlerini ýokarlandyrmak üçin elektroenergetika ulgamynyň ösdürilmegi üpjün edilýär. Tutuş halk hojalyk toplumynyň üstünlikli ösdürilmegi, şunlukda, dünýäniň öňdebaryjy tejribeleriniň işjeň çekilmegi döwrebap energetika ulgamynyň döredilmeginiň möhüm ugry bolup durýar.
Energiýa serişdeleriniň möçberleri boýunça Türkmenistan baý döwletleriň biridir. Mälim bolşy ýaly, elektroenergiýanyň önümçiligi dünýäde iň girdejili önümçilik hasaplanýar. Şunlukda, bu möhüm pudaga gönükdirilýän maýa goýumlaryň möçberleri artdyrylýar. Onuň netijesinde häzirki döwürde ýurdumyzyň energetika senagaty durnukly ýokary ösüş depginlerini gazanýar.
2016-njy ýylda Energetika ministrliginiň düzümleri boýunça öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň umumy möçberi 1 milliard 99 million 900 müň manatdan gowrak boldy. Bu 2015-nji ýyldakydan 11,6 göterim köpdür. Hasabat döwründe elektrik energiýasynyň öndürilişiniň ösüş depgini 105,8 göterime, eksporta iberilmeginiň ösüş depgini bolsa 116,2 göterime deň boldy.
Pudaga täzeçil usullaryň ornaşdyrylmagy, häzirki döwürde elektrik beketleri üçin netijeli we ekologiýa taýdan howpsuz ýangyçlaryň biri bolan tebigy gazyň ägirt uly gorlary bu ulgamyň öňünde durýan möhüm wezipeleriň netijeli çözgüdini üpjün edýär. Marynyň Döwlet elektrik bekediniň çäginde ýurdumyzda ilkinji we kuwwaty 1574 megewatt bolan garyşyk bug-gaz elektrik bekediniň gurluşygy düzümiň mundan beýläk-de ösdürilmegini, elektroenergiýanyň eksport mümkinçilikleriniň artdyrylmagyny esasy ugur edinýän taslamadyr.
Ýylda 12,6 milliard kWt/sagat elektroenergiýa öndürmäge niýetlenen bu beket iň täze inženerçilik-tehniki işläp taýýarlamalara degişlidir. Ýurdumyzda ozal gurlan beketlerden tapawutlylykda, bu DES elektrik öndürmek üçin ýangyç hökmünde diňe tebigy gazy däl, eýsem bugy hem ulanar. Degişlilikde, bu ýerde ABŞ-nyň belli “General Electric” kompaniýasynyň öndüren 4 gaz we 2 bug turbinalary oturdylar.
Mundan başga-da, “2013—2020-nji ýyllarda Türkmenistanyň elektroenergetika pudagyny ösdürmegiň konsepsiýasyna” laýyklykda, kuwwaty 432 megewatt bolan gazturbina elektrik bekedi Serdarabat etrabynda hem gurlar. Degişli şertnama “Türkmenenergo” Döwlet elektroenergetika korporasiýasy bilen Ýaponiýanyň “Sumitomo Corporation” kompaniýasynyň arasynda baglaşyldy.
Milli energetika pudagynyň ägirt uly mümkinçilikleri we dünýäniň işewür toparlary, maýadarlary tarapyndan bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçirilmegine bolan barha artýan gyzyklanmalar däp boýunça her ýylyň sentýabrynda bellenilýän Energetika senagatynyň işgärleriniň güni mynasybetli geçirilen Halkara sergide we “Türkmenistanyň energetika senagatynyň ösüşiniň esasy ugurlary” atly ylmy maslahatda has aýdyňlygy bilen äşgär boldy.
Dünýäniň 13 ýurdundan daşary ýurt kompaniýalarynyň 52-si bu sergä gatnaşdy. Olaryň hatarynda ABŞ-nyň, Russiýanyň, Ýaponiýanyň, Germaniýanyň, Fransiýanyň, Türkiýäniň, Eýranyň we beýleki ýurtlaryň kompaniýalary bar. Olaryň hatarynda türkmen bazary üçin täze bolan kompaniýalaryň 40-dan gowragy bar. Olary ýurdumyzda giň möçberli maýa goýum we energetika taslamalarynyň uly geljegi gyzyklandyrýar. Söwda-senagat edarasynyň sergi merkezinde geçirilen gözden geçirilişiň barşynda birnäçe tanyşdyryş çäreleri, hyzmatdaşlaryň mümkinçilikleri bilen tanyşmak, täze tehnologiýalary we enjamlary ulanmak, pudaklaýyn düzümlerdäki öňdebaryjy inženerçilik-tehniki çözgütleri, serişdeleri özleşdirmäge bolan döwrebap çemeleşmeleri ornaşdyrmak we ýurdumyzyň energetika mümkinçilikleri bilen baglanyşykly meseleler boýunça netijeli pikir alyşmalara utgaşyp gitdi.
Maslahatyň dowamynda içerki we halkara elektrik geçirijileriň gurluşygynyň iri maýa goýum taslamalarynyň durmuşa geçirilişine, gurluşyk we energetika desgalaryny abatlamak babatda täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyna, alternatiw energetikanyň ösdürilmegine, düýpli ylmyň gazananlarynyň esasynda täzeçil energiýa ulgamlarynyň döredilmegine aýratyn ähmiýet berlendigini bellemeli.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň 13-nji ýanwarda geçirilen giňişleýin mejlisinde maksatnamalaýyn çykyşynda belleýşi ýaly, ýetip gelen 2017-nji ýylda giň möçberli gurluşyk maksatnamasyny durmuşa geçirmek wezipesi öňde durýar. Jemi 42 milliard 700 million manat maýa goýum serişdelerini özleşdirmek, 873 desgany, şol sanda önümçilik maksatly 262 we durmuş maksatly 611 desgany, şol sanda hassahanalary, lukmançylyk merkezlerini hem-de saglyk öýlerini, mekdebe çenli çagalar edaralaryny, orta mekdepleri, medeniýet öýlerini gurmak meýilleşdirilýär.
Şäherlerde ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna aýratyn üns berler, şunda döwlet serişdeleriniň, şeýle hem hususy maýa goýum serişdeleriniň hasabyna ýaşaýyş jaýlary gurlar, şeýle hem ýurdumyzyň elektrik energetika pudagynyň ösdürilmegine uly serişdeler gönükdiriler. Täze elektrik stansiýalary gurmak, bar bolanlaryny döwrebaplaşdyrmak zerur bolup durýar, munuň özi goňşy döwletlere iberilýän elektrik energiýasynyň möçberlerini artdyrmaga hem-de içerki sarp edijileri bökdençsiz üpjün etmäge mümkinçilik berer diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
… Türkmenistan täze taryhynyň nobatdaky sahypasyny açyp, ösüşlere tarap ynamly gadamyny dowam edýär. 2016-njy ýylyň wakalary Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ýylýazgysyna ýurdumyzyň häzirki döwürde ýeten derejesi, ykdysadyýetimiziň kuwwatlanmagyna, Watanymyzyň halkara abraýynyň belende galmagyna, halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşynyň berkarar bolmagyna gönükdirilen giň möçberli özgertmeleriň üstünlikli durmuşa geçirilişi baradaky täze sahypalaryny ýazmagy munuň aýdyň subutnamasydyr.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


c: text/html

text:
“Nissan” Ýewropada dizel hereketlendirijili awtoulaglaryň satuwyny bes eder. Ýapon öndürijisi köp ýurtlarda daşky gurşawy goramak boýunça birnäçe meseleleriň ýüze çykmagy netijesinde, şeýle karara geldi. Has dogrusy, soňky ýyllarda şeýle awtoulaglara bolan isleg mese-mälim pese düşdi.
Kompaniýa mundan beýläk Ýewropa bazary üçin niýetlenen täze modellere dizel hereketlendirijilerini oturtmagy bes eder. Onuň meýilnamasynda elektroulaglary öndürmek göz öňünde tutulyp, 2022-nji ýyla çenli olaryň satuwyny her ýylda bir milliona ýetirmek meýilleşdirilýär.
Şeýle karar eýýäm, Beýik Britaniýanyň Sanderlend şäherindäki “Nissan” awtoulag kärhanasynda ýüzlerçe iş ýerini howp astynda goýdy. Çünki bu kärhanalarda 7 müň töweregi işgär her ýylda şeýle görnüşli awtoulaglaryň 500 müňüsini ýygnaýar. Soňky ýyllarda Beýik Britaniýada dizelli awtoulaglaryň satuwy 35 göterim azaldy.
Nissan dizele garşy
“Nissan” Ýewropada dizel hereketlendirijili awtoulaglaryň satuwyny bes eder. Ýapon öndürijisi köp ýurtlarda daşky gurşawy goramak boýunça birnäçe meseleleriň ýüze çykmagy netijesinde, şeýle karara geldi. Has dogrusy, soňky ýyllarda şeýle awtoulaglara bolan isleg mese-mälim pese düşdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurduň ýaşaýjylarynyň gara, goňur reňkli we köne ulaglary ulanmagyny çäklendirmek boýunça çärelerini aktiwleşdirdiler.
Häzirki wagtda awtoulaglaryň reňki, markasy we öndürlen ýyly bilen baglylykda köpçülikleýin tussag edilmegini ýurduň tas ähli welaýatlarynda görmek mümkin.
Читайте также на русском
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysynyň maglumatyna görä, häzirki wagtda bu regionda ilatyň şahsy ulagyna bolan çäklendirme ilkinji nobatda könelişen awtoulaglara degişli. “Awlanýan” ulaglaryň arasynda Sowet soýuzynda öndürlen ulaglar, şeýle-de ozalky ýyllarda öndürlen günbatar we ýapon markaly ulaglar, şol sanda ýöreýän we tehniki taýdan gurat transport.
“Olaryň köpüsini häzirki wagtda polisiýada tehniki gözegçilikden geçirmäge rugsat bermeýärler. Başga welaýatlarda-da köne ulaglaryň tiz wagtda gadagan ediljegini aýdýarlar. Maňa mälim bolşuna görä, 2010-njy ýyla çenli öndürlen awtoulaglaryň ählisini gadagan etmäge synanyşýarlar. Bu barada ýaýran gürrüňler gysga wagtda bahalaryň peselmegine getirdi. Gara maşynlara bärde entek berk gysyş etmeýärler, emma şonda-da, ulag eýeleri olary başga reňke boýaýarlar, olary almaşýarlar ýa-da satýarlar” diýip, Azatlygyň Lebapdaky habarçysy gürrüň berdi.
Şeýle-de, Azatlygyň Türkmenistandaky söhbetdeşleri soňky günlerde ýollarda polisiýa işgärleriniň çürt-kesik köpelendigini belleýärler.
“Olar tas her bir çatrykda. Hiç bir sebäpsiz we çekinmän pul talap edýärler. Ýol hereketine täsir ýetirmeýän kanuny zatlardan bahana gözleýärler. Olar öň hiç bolmanda seresaplylyk bilen dokumentleriň arasyna saldyryp alýardylar, indi bolsa aç-açan, hatda böldüren puluny öz jübüsinden çykaryp berýärler. Olarda her bir bidüzgünçilik üçin öz nyrhy bar, köplenç ol resmi jerimeden pesräk bolýar. Köplenç olaryň tapýan bahanalary akyla sygmajak zat bolsa-da, ygtyýar olaryň elinde bolansoň haklydygyňy subut etmek başartmaýar” diýip, Lebaply ulag sürüji gürrüň berdi.
Munuň bilen bir wagtda, ýol gözegçiligi polisiýasynyň işgärleri jerime salmak boýunça planyň çakdan-aşa uludygyny aýdyp zeýrenýärler. Salnan jerimeler barada ýörite kwitansiýalary doldurmaly, bu barada Aşgabatdaky ýolbaşçylardan ýörite tabşyryk bar diýip, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçylarynyň biri polisiýanyň işgärine salgylanyp, habar berýär.
Birnäçe gün mundan öň Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde könelişen we goňur reňkli awtoulaglary gözlemek we saklamak boýunça reýdleriň geçirilýändigi barada habar berlipdi. “Hususan-da, sowet döwründe öndürlen “Žiguli” we “Moskwiç” ýaly awtoulaglar polisiýanyň sanskiýalaryna düşdi. Şäheriň içinde diňe ak we agymtyl reňkli ulagda hereket etmäge rugsat berilýär, beýlekiler jerimeli awtoduralga äkidilýär” diýip, 28-nji aprelde “Türkmenistanyň alternatiw täzelikler” neşri habar berdi.
Türkmenbaşyda polisiýanyň reýd geçirýändigini, şeýle-de könelişen we goýy reňkli awtoulaglaryň tussag edilýändigini türkmenistanly synçy Amanmyrat Bugaýew hem tassyklady. Onuň sözlerine görä, polisiýa şeýle ulaglary sebäbini düşündirmezden tussag edip, äkidýär, şu sebäpden Türkmenbaşy şäheriniň ýaşaýjylary özleriniň könelişen we goýy reňkli awtoulaglaryny çetki obalara satmaga synanyşýarlar.
Onuň sözlerine görä, Balkanda awtoulaglaryň daşky görnüşine degişli çäklendirmeleriň güýçlendirilmegi soňky iki aýa golaý wagtyň dowamynda emele geldi, emma soňky günlerde bu duýulýar.
Türkmenistanda ýaşaýjylaryň gara we goýy reňkli ulaglary ulanmagynyň çäklendirilmeginiň sebäbi barada ýurduň polisiýa resmilerinden häzire çenliresmi düşündiriş alyp bolmady. 2017-nji ýylyň tomsundan bäri dowam edýän we ýylyň aýagynda has-da güýçlendirilen bu çäklendirmeler barada ýurtda ne ýolbaşçylar, ne-de habar serişdeleri tarapyndan resmi derejede yglan edilýär.
Könelişen awtoulaglardan “arassalaýyşlar” bilen bagly ilkinji wakalar barada geçen ýylyň bahar aýlarynda mälim bolupdy. Şonda Aşgabadyň köçelerinde sebäbi düşündirilmezden köne awtoulaglaryň saklanmagy we mejbury görnüşde polisiýanyň awtoduralgalaryna sürelmegi barada habar berlipdi. 2018-nji ýylyň başynda Aşgabatda könelişen ulaglary awtoduralgada goýmak gadagan edildi.
Türkmenistan könelişen awtoulaglaryň ýurda getirilmegini 2013-nji ýylyň martynda resmi taýdan gadagan edipdi, şol gadagançylyk bäş ýyldan köp wagt öň öndürlen awtoulaglara degişli bolupdy.
Türkmenistanda awtoulaglaryň reňkine degişli çäklendirmeler 2014-nji ýylda garaldylan aýnalardan başlanypdy. 2015-nji ýylda Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurda gara reňkli awtoulaglaryň getirilmegini gadagan edipdi.
2017-nji ýylda Türkmenistanyň kanun goraýjy wekilleriniň şahsy awtoulaglarynyň ak reňkli bolmagynyň talap edilýändigi mälim boldy. Munuň yzýany dekabrda Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň goýy reňkli şahsy awtotransportunyň köpçülikleýin mejbury ewakuasiýasy başlanypdy.


text:
ÇAGA ÜNSLI BOLMALYDYR
Ene-atalarymyzyň köpüsinde ýaňy mekdebe giden çagalary hakynda şeýleräk pikiri bar: “Oglumyz örän zehinli, ýöne näme üçindir üns ýetmezçiligi oňa päsgel berýär”. Ýa-da bolmasa: “Gyzymyzyň başarnygam bar ukybam. Diňe käwagtlar ol ünsüni bir ýere jemläp bilmeýär”.
Üns ýetmezçiligi adatça başlangyç synplarda ýüze çykýar we ep-esli ýyllap şahsyýetiň üstünligine päsgel berip bilýär. Alymlar çagalyk döwri peýda bolup başlaýan üns ýetmezçiliginiň öňi alynmasa, soňraky ýyllarda onuň bejergisiniň kynlaşýandygyny aýdýarlar.
Ene-atalarymyzyň köpüsinde ýaňy mekdebe giden çagalary hakynda şeýleräk pikiri bar: “Oglumyz örän zehinli, ýöne näme üçindir üns ýetmezçiligi oňa päsgel berýär”. Ýa-da bolmasa: “Gyzymyzyň başarnygam bar ukybam. Diňe käwagtlar ol ünsüni bir ýere jemläp bilmeýär”.
Aslynda mekdep ýaşyndan öňki ýyllarda çagalar şol bir gaýtalanýan zatlardan gysga wagtyň içinde ýadaýarlar. Soň-soňlar oýunjaklary hem çaganyň ýüregine düşüp başlaýar. Öý işini edýänleriň bolsa depderdir kitabyň başynda uzak oturasy gelenok. Şeýle çagalar suw içmek, daşary çykmak ýaly her hili bahanalar bilen ünsüni bölýär. Netijede üns ýetmezçiligi gitdigiçe artyp başlaýar. Bilermenler şeýle ýagdaýyň wagtynda kesgitlenilmelidigini öňe sürýärler. Olar ene-atalar bilen mugallymlaryň özara gatnaşykda bolmagyny maslahat berýärler.
Üns ýetmezçiligi bolan şahsyýetler adaty seslerden we hereketlerden birahat bolup, öz wezipelerini dolulygyna ýerine ýetirip bilmeýärler. Hünär synaglarynda (attestasiýalarda) çalt ýadap, ujypsyzja ýalňyş goýberip, pes baha alýarlar.
Peýdaly maslahatlar
– Çagaňyzy diňläň, ony ünsüni dargadýan zatlardan uzakda bolmagyny göz öňünde tutuň.
– Ünsi bolmadyk çagalar synpda mümkin boldugyça öňdäki ýerlerde otursyn.
– Mugallym we çaganyň maşgalasy käbir ýerlerde bilelikde hereket etsin.
– Çaganyň öý işi we bellik depderleriniň yzygiderliligine serediň.
– Çagaňyzyň ünsüni artdyrjak oýunlary oýnamagyny ýola goýuň.
– Çaga telewizoryň başynda uzak wagtlap oturmasyn.
– Onuň ýerine çaga matallarydyr tapmaçalary çözsün.
– Islendik işde çaga özüniň jogapkärçiligini bilsin.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow sişenbe günin «ARETI» Halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy Igor Makarow bilen geçiren duşuşygynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşdy.
Ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin hoşallyk bildirip, işewür özüniň ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň sazlaşykly ykdysady ösüşe eýe bolan Türkmenistan bilen özara peýdaly gatnaşyklary artdyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini nygtady.
Öz gezeginde, döwlet Baştutany Türkmenistanyň dünýä işewürliginiň, şol sanda Russiýanyň öňdebaryjy wekilleri bilen netijeli gatnaşyklar üçin hemişe açykdygyny aýtdy.
Türkmenistanda amala aşyrylýan giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalarynyň çäklerinde daşary ýurt hünärmenleriniň döwrebap tehnologiýalaryny we öňdebaryjy tejribelerini giňden ornaşdyrmaga aýratyn ähmiýet berilýändigini belläp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow köp ýyllyk bilelikdäki işiň netijesinde oňyn tejribe toplanan «ARETI» kompaniýasy bilen işewür gatnaşyklaryň netijeli häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen nygtady.
Duşuşygyň dowamynda Türkmenistanyň döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryny, dürli ulgamlarda, täze bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçiliklerini nazara alyp, özara peýdaly hyzmatdaşlygyň geljekki ugurlary boýunça netijeli pikir alyşmalar boldy.
Bildirilýän ýokary ynam üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, işewür ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň mundan beýläk-de öz üstüne alan hyzmatdaşlyk borçnamalaryny ýerine ýetirmäge çynlakaý we örän jogapkärli çemeleşjekdigine ynandyrdy.
Belläp geçsek, «ARETI» kompaniýalar topary 2009-njy ýylyň sentýabrynda gol çekilen taýýar önümi paýlaşmak hakynda ylalaşygyň şertlerinde Hazar deňziniň türkmen böleginde 21-nji deňiz blogyny işläp özleşdirýär. Bu taslama onuň Türkmenistanda amala aşyrýan iň iri taslamasydyr.
Öňräk 21-nji blokda geçirilen seýsmiki işleriň netijesinde iki sany düzüm: Günbatar Ördekli we Günorta Ördekli düzümleri, şeýle hem nebit we gaz mümkinçiligi bolan zolaklar tapawutlandyryldy. Barlaglaryň geçirilmegi öwrenilýän düzümleriň uglewodorod serişdeleriniň uly geljegini bardygyny we olary özboluşly aýratyn topara goşmaga mümkinçilik berdi.


text:
Sirk sungaty – şowhunly sport
Ýurdumyzda adamlaryň döwrebap ýaşamaklary we işlemekleri üçin örän uly mümkinçilikler yzygiderli döredilýär. Şu münkinçiliklkeriň çägi hem barha giňeýär. Mysal üçin aýadanymyzda medeni derejä, sport ulgamyna, saglyga ýardamyny ulydan ýetirýän sirk sungaty öz mynasyp ösüş ýoluny tapdy. Her bir türkmen obasynyň öz medeniýet öýi, oba muzeýi döredildi. Gözel paýtagtymyz we merkezi şäherler suwçüwdürimleriň, ajaýyp ymaratdyr-seýilgähleriň mekanyna öwrülen bolsa, gün-günden pajarlap ösýän bolsa, bütin ýurdumyz paýtagtymyza mynasyp derejede ösýär.
Ýurdumyzyň medeni ulgamynyň we sport ulgamynyň täsirli görnüşi bolan türkmen milli sporty has uly gerimlere eýe boldy. Şu nukdaýnazardan alanymyzda türkmen sirki örän uly taryhly gadymy görnüş bolup, bu uly ugur häzir sportyň hem medeniýetiň bilelikdäki ugry hökmünde has-da kämilleşýär. Ýurdumyzda sirk köşgümiz täze lybasa girip, täze enjamlara, mümkinçiliklere eýe bolup, dünýäniňiň ajaýyp diýilýän sirk ymaratlarynyň derejesine egnini deňläp, toý baýramlarda öz kaşaň ymaratynyň nepis gapylaryny tomaşaçylara giňden açýar.
Türkmen sirkiniň arenasynda milli äheňli täze röwüşli sirk oýunlar görkezilýär. Sirk sungaty dünýä medeniýetiniň özboluşly tertibe eýe bolan hem-de energiýany we ruhubelentligi döredýän sungat hasaplanýar. Sirk sungaty oýunly sportyň tomaşaçylara gülki berer ýaly oýlanyp tapylan tertipli görnüşidir. Sirk munuň özi çeýeligi we çydamlylygy, akyl paýhasy talap edýän dünýä möçberinde kämilleşen sungat görnüşidir. Maneždäki tomaşa täsin galdyrýan dünýä bolup, onda dogumlylyk we çalasynlyk, syratlylyk we nepislik, gözellik we zehin dabaralanýar.
Häzirki milli sirkde atly toparyň çapyksuwarlary - ýurdumyzyň sirk sungatynyň iň gowy däpleriniň mirasdüşerleri, çeýe hereketleri bilen täsir galdyrýan, täsin gülkili hereketleri bilen tomaşaçylara ýaraýan, öz ussatlyklaryny görkezip tomaşaçylary haýran galdyrýan sirkiň bu günki milli toparlary has-da kämilleşýär. Behişdi bedewleriň gözelligi we ýyndamlygy, şeýle hem ata-babalarymyzdan miras galan atüstündäki oýunlary ussatlyk bilen ýerine ýetiren türkmen çapyksuwarlarynyň başarjaňlygy türkmen halkyny buýsandyryp, sirk sungatyny dabaralandyrýar.
Asyrlarda yz galdyryp gelen sirk sungatynyň akkrobatika, žanglorçylyk, ýeňil atletika, gözbagçylyk (fokus) ýaly görnüşleri bolup, munuň onlarça görnüşleri bolupdyr. Sirk hünäri töwekgelçiligiň, ugurtapyjylygyň, ýiti ünsüň, ägirt uly döredijilik oýlanmasynyň jemlenen özbaşdak sungat ulgamyny hasyl edýär. Bu görnüşleriň içinde türkmen sirki üçin iň mahsus we milli häsiýetli bolan görnüş–jigitleriň at üstündäki çykyşydyr. Bu çykyşlaryň ähliside bu gun bu owadan sahnada giňden görkezilip halk köpçüligi, galybersede, körpeje çagajyklaryň söýgüsini gazandy.
Türkmenistanyň dowlet sirkiniň ajaýyp sahnasynda çykyş eden türkmen ýigitleriniň at üstündäki oýunlary, japbaklaryň şagalaňy, dabaraly masgarabazlaryň şüweleňi, tomaşaçylarda uly gyzyklanma döredýär. Galybersede, bu sahnada dünýäniň ençeme döwletleriniň sirk toparlarynyň gyzykly çykyşlary baýramçylyk dabaralaryna özboluşly sowgat bolýar.
Berkarar Döwletimiziň Bagtyýarlyk döwründe täzeden rowaçlyga eýe bolan milli medeniýetiň we sungatyň täzeden dikeldilen görnüşleriniň biri hökmünde sirk oýunlary has-da kämilleşýär. Aslynda sirk dünýä ýurtlarynyň aglabasynda bar hem bolsa, oňa şol döwletde ýaşaýan halkyň milliligi siňýär. Dünýäniň ýakyn-u-alys künjeklerinden mawy ekran arkaly berilýän tomaşalar elbetde, belli bir dereje berýär, ýöne öz Watanyňda ussat atşynaslaryň seýislän, tebigatyň gudraty bilen dörän bedewlere çapyk-suwarlaryň kaskadiorlaryň, erk edişini synlanyňda alýan lezzetiň düýbünden başga. Irki döwürde derbazçylaryň ýüp üstünde gökezýän oýunlary-da töwerege ýygnanan uly kiçi jemagata dünýäni unutdyryp bilipdir. Bu tomaşalaryň aňyrsynda türkmeniň kaskadiorçylygy we akrobatikasy hem ýatandyr. Meýdançadaky çykyşlarda gimnastikaçylar, wäşiler, agyr daşlary üstiaşyr zyňyp gursagyna we egnine urýan daýaw pyýadalar, suhangöý alypbarjylar halka hezil berýäler. Ýumruk bilen daş döwmek, eliň aýasy bilen urup çüý ýa-da başga bir ujy ýiti jismi galyň tagtadan geçirmek we myhy dişläp yzyna çykarmak, ýagyrnysy aştagta ýaly pälwanlaryň göreşi, gözbagçylyk türkmeniň gadymy oýunbazçylyk sungatynyň käbir görnüşleridir. Sirk merkezindäki görkeziljek oýunlar, hokgabazlaryň çykyşlary milli ruhdan ruhlanyp türkmen halk köpçüligine ýetirilýär. Halk köpçüligi tarapyndan giň goldawa eýe bolan sirk oýunlary ýaşlaryň edep-terbiýesine hem uly täsiri bolar.
Sirk oýunlarynyň ýene-de bir täsin görnüşi welo sport görnüşidir. Ýeke tekerli, iki tekerli ýagny bir tekeri uly, bir tekeri kiçi welosipedlerde oýunlar has-da gyzykly oýunlardyr. Häzirki welosportyň rowaçlanýan döwri bu sportyň görnüşi has-da gyzykly ugurdyr. Welosport adamlarda çeýeligi, gözelligi, ruhybelenligi kemala getirýär.
Umuman sirk we sport sungatlary has-da gadymy görnşli güýmenjeler bolup wagtyň geçmegi bilen her bir ýurtda kämilleşip, şol ýeriň milliligini kabul edipdir. Türkmen milli sirki hem sporty örän gadymlardan gözbaş alyp Berkarar Döwletimiziň Bagtyýarlyk döwründe gol ýaýaradyp ösüp örňeýär.


text:
TÜRKMEN HALKYNYŇ TUTÝAN ÇAGA TOÝLARYNA BAGYŞLANAN OKUW MASLAHATY WE SERGI
Dünýä inen çaganyň başyndaky saçyna ata-babalarymyz “akika” diýipdirler. Ony dünýä inderenligi üçin Allatagala şükür edýändiklerini aňlatmak üçin goýun gurban kesilip, bu kesilen gurbana-da “akika gurbany” diýipdirler. Akika gurbany çaganyň doglan gününden başlap, ol kämillik ýaşyna ýetýänçä kesilip bilinýär, emma onuň ýedinji günde kesilmegi has sogaply hasap edilipdir. Ata-babalarymyz çaganyň dünýä inmeginiň ýedinji gününde sag gulagyna azan, çep gulagyna kamat aýdyp, oňa at goýupdyrlar we başyndaky saçyny syryp, şol saçyň agyrlygynda altyn ýa-da kümüş sadaka beripdirler. Şol gün hem bir goýny gurban kesipdirler. Bu gurbany erkek çaga üçin hem, gyz çaga üçin hem kesipdirler. Olardan her biri üçin bir goýnuň kesilmegini ýeterlik hasaplapdyrlar. Erkek çaga üçin iki goýnuň kesilen halatlary-da bolupdyr.
Çaganyň saglygy we sag-aman ösüp-ulalmagy üçin haýyr dogasy bolsun diýip, soýlan goýnuň süňkleri çapylman, diňe birleşýän ýerlerinden ýazdyrylypdyr we şol şekilde bişirilipdir. Çaganyň pespäl we erbet häsiýetlerden daş bolmagyna yşarat bolsun diýip, soýlan goýnuň süňkleriniň çapylyp bişirilýän halatlary hem bolupdyr. Diýmek, haýsysy edilende-de, dogry bolup, bu niýetiňe bagly bolupdyr.
Gurbanlyk hökmünde soýlan goýnuň etinden ony kesen kişi-de iýip bilipdir, ol başgalaryna hödür-kerem edilip hem, sadaka berlip hem bilnipdir.
Mundan başga-da ata-babalarymyz çaganyň başdan geçirýän dürli pursatlary bilen baglylykda diş toýuny, galpak toýuny, sünnet toýuny uly dabara bilen belläp geçipdirler. Çaga toýlary bilen baglanyşykly däp-dessurlary öwrenmegiň, olary häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda saklap galmagyň we ösdürmegiň halkymyzyň ruhy sagdynlygy üçin uly ähmiýeti bar.
2017-nji ýylyň 27-nji iýulynda Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde “Mukaddes ojakda toýlanýan toýlar” atly okuw maslahaty geçirildi we oňa bagyşlanylyp gurnalan serginiň açylyş dabarasy bolup geçdi. Dabarany Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň direktory, taryh ylymlarynyň kandidaty Öwezmuhammet Mämmetnurow açyp, däp-dessurlarymyzy öwrenmegiň ähmiýeti, halkymyzyň durmuşynda toýlaryň, hususan-da çaga bilen baglanyşykly toýlaryň tutýan orny barada gürrüň berdi. Soňra Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy, geografiýa ylymlarynyň kandidaty, professor Amanguly Magtymow “Çaga toýlarynyň ähmiýeti”, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Arheologiýa we etnografiýa institutynyň bölüm müdiri, taryh ylymlarynyň kandidaty Handurdy Gurbanow “Türkmen çaga toýlarynyň gadymy kökleri”, Türkmenistanyň halk artisti Läle Begnazarowa “Hüwdüleriň döreýiş taryhy”, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar institutynyň esasy ylmy işgäri, filologiýa ylymlarynyň kandidaty Amangül Durdyýewa “Diş toýy bilen bagly däp-dessurlar”, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar institutynyň esasy ylmy işgäri, filologiýa ylymlarynyň kandidaty Ejegyz Çaryýewa “Alty ganat ak öýüň ýaraşygy sallançak”, Türkmenistanyň medeniýetde at gazanan işgäri, şahyr Oguljemal Çaryýewa “Däp-dessurlar – medeniýetiň gözbaşy”, „Ahal durmuşy” gazetiniň habarçysy, şahyr Bahargül Kerimowa “Türkmen halkynda toýlanýan galpak toýy”, Türkmenistanyň Alp Arslan adyndaky Milli drama teatrynyň edebi drama bölüminiň müdiri Mämmetgurban Mämmetgurbanow “Çaga toýlary bilen bagly däp-dessurlar”, Magtymguly adyndaky Dil we edebiýat institutynyň esasy ylmy işgäri, filologiýa ylymlarynyň kandidaty Täzegül Hapyzowa “Çagalar bilen baglanyşykly toý däp-dessurlarynda zamanabap öwüşginler”, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Arheologiýa we etnografiýa institutynyň bölüm müdiri Agamyrat Baltaýew “Gündogar türkmenleriniň toý däp-dessurlary”, Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň sungat öwreniş kafedrasynyň mugallymy Jeren Baltaýewa “Çaga bezeg şaýlarynyň çeper aýratynlyklary”, Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň ylmy işgäri Merjen Amanberdiýewa “Çaga toýlarynda taýýarlanýan tagamlar”, “Zenan kalby” žurnalynyň bölüm redaktory Ýazgül Annaýewa “Çaga – eziz, edebi – ondan hem eziz” temalary boýunça çykyş etdiler.
Okuw maslahatyna Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Taryh, Magtymguly adyndaky Dil we edebiýat, Milli golýazmalar institutlarynyň, Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýiniň ylmy işgärleri, Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň talyplary diňleýji hökmünde gatnaşyp, çaga toýlary barada giňişleýin düşünje aldylar.
Okuw maslahatynyň tamamlanmagy bilen Döwlet muzeýiniň direktory Öwezmuhammet Mämmetnurow okuw maslahatyna gatnaşyjylara eden çykyşlary üçin minnetdarlyk bildirdi we bu okuw maslahaty mynasybetli gurnalan sergini açyk diýip yglan edip, myhmanlary ony synlamaga çagyrdy. Çaga toýlary bilen baglanyşykly muzeý gymmatlyklary myhmanlarda uly täsir galdyrdy.


text:
19 Ocak 2017 Perşembe
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Mary DES-de Täze Taslamanyň Ekologiýa we Eksport Atykmaçlyklaryna Baha Berdi
Mary welaýatyna iş saparynyň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow utgaşykly dolanyşykda işleýän gazbugturbinaly elektrostansiýanyň gurluşygynyň barşy bilen tanyşdy. Kuwwatlylygy 1574 MWt bolan elektrostansiýa “Türkmenenergo” Döwlet elektroenergetika korporasiýasynyň buýurmasy boýunça Mary DES-niň çäklerinde bina edilýär.
Bir ýylda 12,6 milliard kWt/sagat elektrik energiýasyny çykarmaga niýetlenilen utgaşykly dolanyşykda işleýän elektrostansiýa ýangyç hökmünde diňe bir tebigy gazy däl, eýsem bugy hem peýdalanar.
Topluma gaz turbinalaryň dördüsi, galyndylary gaýtadan işleýän gazanlar, bug turbinalarynyň ikisi hem-de beýleki tehnologik desgalar girýär. Ýangyjyň ýanmagynyň netijesinde döreýän gazlar esasy gaz turbinany herekete getirýär, soňra bolsa galyndylary gaýtadan işleýän gazanda suwy buga öwürýär, ol bolsa bug turbinany hem-de onuň bilen bagly bolan toguň generatoryny herekete getirýär. Şeýlelik bilen, elektroenergiýanyň goşmaça möçberi öndürilýär.
Eger adaty elektro stansiýanyň peýdaly hereketiniň görkezijisi (PHG) ortaça 34,2 göterim bolsa, onda utgaşykly dolanyşykda ol bir ýarym esseden gowrak artyp, 57 göterime golaý bolaýr, tebigy gazyň sarp edilişi görnetin azalýar. Gazbugturbinaly elektrostansiýalar ykdysady we ekologiýa babatda özüne çekijidir, çünki ýanan önümleriň – kömürturşy gazyň howa bölünip çykmasynyň möçberi 2-3 esse peselýär.
Hormatly Prezidentimiz önümçiligiň ekologiýalylygyny we galyndysyzlygyny ýurtda barha artýan energiýa sarp edijiligini üpjün etmäge, elektrik energiýanyň eksportuny artdyrmaga mümkinçilik berjek bu taslamanyň esasy artykmaçlyklarynyň hatarynda belledi.
Potratçy bolan «Çalyk Enerji» türk kompaniýasy işlerine 2015-nji ýylyň iýulynda girişdi. Taslamanyň gurluşygyny 2018-nji ýylyň dekabrynda tamamlamak maksat edinilýär. Taslamanyň durmuşa geçirilmegine Amerikanyň «General Electric» kompaniýasy hem gatnaşýar.
Bu desganyň ulanmaga berilmegi bilen ýurdumyzyň elektronergetika pudagynyň ägirt kärhanasy bolan Mary DES-iň umumy kuwwaty iki esse ýokarlanar. Onuň düzüminde 30-40 ýyl mundan ozal herekete girizilen energiýa toplumlarynyň 7-si bar. 2014-nji ýylda 149,2 megawatt kuwwatlylygy bolan gazturbina elektrik stansiýasy ulanmaga tabşyryldy. Munuň özi DES-iň umumy kuwwatlylygyny 1500 megawatta çenli artdyrmaga mümkinçilik berdi.
Marynyň DES-dan başga-da, Aşgabatda, Ahalda, Balkanabatda, Lebapda, Daşoguzda we «Awaza» Milli syýahatçylyk zolagynda elektrik stansiýalaryň birnäçesi işleýär. Elektrik stansiýalary döwrebaplaşdyrmak we gurmak boýunça taslamalar ýerine ýetirilýär, täze elektrik geçirijiler çekilýär, paýtagtymyzyň, beýleki ilatly ýerleriň energiýa üpjünçilik ulgamy täzelenilýär.
Ornaşdyrylýan innowasiýalar, elektrik stansiýalar üçin häzirki günde ýangyjyň iň netijeli hem-de ekologiýa taýdan howpsuz görnüşleriniň biri bolan ýurdumyzyň ýerastyndaky tebigy gazynyň ägirt uly gorlary ykdysadyýetiň strategik ulgamynyň öňünde durýan wezipeleriň çözülmegine ýardam berýär. Zyýanly gazlaryň bölünip çykmasyny azaltmak boýunça tagallalary goldap, Türkmenistan yzygiderli ýagdaýda «ýaşyl ykdysadyýete», nebitgaz, energetika, ulag we beýleki pudaklarda ekologiýa taýdan howpsuz hem-de energiýa tygşytlaýjy tehnologiýalary peýdalanmaga geçýär.
http://www.turkmenhabargullugy.com/hormatly-prezidentimiz-gurbanguly-berdimuhamedow-mary-des-de-taze-taslamanyn-ekologiya-we-eksport-atykmaclyklaryna-baha-berdi/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
PEÝDALY MASLAHATLAR №1
Käbirlerimiz kompýuteri internete çatyp girenimizde, kompýuter öz-özünden täzelenme (obnowleniýe) edýärde kän pul tutmak bilen bolýar. Az pul tutmagy üçin bolsa, täzelenmelerini (obnowleniýelerini) hökmany öçürmeli bolýar. Belki sizede peýdasy deger, mende-hä indi gaty az tutýar. Aşakda ýerine ýetirmeli işler görkezilen.
1-nji etmeli işimiz:
Пуск Панель управления Проверка состояния компьютера - girmeli
çep tarapda aşakda: Центр обновления Windows – basmaly
Настройка параметров - ýazga girmeli
soňra, Важные обновления – diýen ýazgyň aşagyndaky ýazga bassaňyz, 4 sany hat çykarar. Şonuňam iň aşaky: Не проверят наличий обновлений (не рекомендуется) - diýen ýazgysyny saýlamaly.
Soňra ýene aşakdaky: Получать рекомендуемые обновления таким же образом, как и важные обновления – diýen ýazgyň deňine √- (ptiçka) belgini goýuň. Ýene aşagyndaky: Разрешит всем ползователям устанавливать обновления на етот компютер - diýen ýazgyda √- (ptiçka) duran bolsa aýryňda, iň aşakdaky OK ýazga basmaly.
2-nji etmeli işimiz:
Пуск Панель управленияПроверка состояния компютера girmeli
çep tarapda, Настройка центра поддержки – bölüme girip,
ähli ýazgyň gapdalyndaky √(ptiçkalaryny) aýryp çykmaly, ýagny öçürmek bolýar. Soňra aşakdaky OK ýazga basmaly.
3-nji etmeli işimiz:
Пуск düwmä basmaly, aşakdaky Поиск-е girip, msconfig diýip ýazyp ýokardan tapyp girýäs.
Şonra Службы diýen ýazgysyna basylsa, birnäçe hatlar çykarar. Iň aşakda Центр обновления Windows – diýen ýazgyň deňindäki √ (ptiçkany) aýyrmaly, ýagny öçürmeli. Soňra aşakdaky OK ýazga basmaly.
Ýene birzat, eger şu 3-nji ýazgydaky öçürilmese, ýokarky obnowleniýeleri öçürseň hem peýdasy degmez, ýene täzelenme (obnowit) eder durar. Şonuň üçin iň aşaky funksiýany hökman öçürmeli bolýar.
Peýdaly maslahatymyz Size peýdaly bolar diýip umyt edýäris.
Haladym
()
Perminator18-06-2015
Kimiñ temasydygynam yazan bolsañ erbedem bolmazdy. Yone asagyndaky teswirlerdede kabir sekretjikleri bardy. Olaram gowja edip okada goy barik


text:
Habarlar 4 fewral 2018
Wakalaryň jümmüşinde
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ahalteke atçylyk toplumyna bardy
Behişdi bedewlere aýratyn gadyr goýýan, olaryň hüý-häsiýetine belet döwlet Baştutanymyz bedewler bilen didarlaşmak we atly gezelenç etmek bilen meşgullanmaga wagt tapyp, şöhratly pederlerimizden galan bu asylly ýörelgäniň nesilleriň üsti bilen dowamat dowam bolmagy, sagdyn durmuş ýörelgeleriniň berkidilmegi ugrunda yzygiderli tagalla edýär.
Ylym
Türkmenistanyň Ýaş alymlar merkezi işiniň ilkinji ýylynyň jemini jemledi
Duşuşykda ýerine ýetirilen işleriň jemi jemlenildi, TÝAM-nyň ýanyndaky ylym mekdebi hakynda düzgünnama we TÝAM-yň 2018-nji ýylda göz öňünde tutulýan çäreleriniň meýilnamasy tassyklanyldy. Şeýle hem “Ýaş alym, ylym we tehnika” atly ylmy-populýar žurnal döretmek barada tekliplere garaldy.
Sport
Aziýa çempionatynda türkmen türgenleri iki medal gazandylar
Ýaryşlaryň jemleýji güni medallara bereketli gün boldy. Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň abraýyny Milli sport we syýahatçylyk institutynyň ikinji ýyl talyby I.Welihanowa gorady.


text:
2017-nji ýylyn 5-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy institutynda Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-baglag instituty bilen bilelikde Aşgabat ýer titremesiniň 69 ýyllygyna bagyşlanyp Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe “Seýsmologiýa we seýsmiki durnukly gurluşygyň wajyp meseleleri” atly ylmy-amaly maslahaty geçirildi. Ol ylmy-amaly maslahatynda Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň ,,Topraklaryň barlagynyň inžener-geologiki usullary’’ barlaghanasynyň bölüm müdiri Laçyn Aşyrowa “Seýsmiki sebitlerde emeli esaslary taýýarlamagyň aýratynlyklary’’ atly tema boýunça çykyş etdi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallary netijesinde ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylýan gurluşyk işleriniň depgini barha artýar. Bu gün türkmen gurluşygy ylmyň we tehnikanyň iň soňky gazananlarynyny hasaba alyp dünýä derejesinde ýokary galdy. Gurluşygyň dünýä ülňüleriniň talaplaryna laýyk getimek işleri gurluşykçy hünärmenleriň öňünde uly täze meseleleri we wezipeleri goýýar.
,,Seýsmiki sebitlerde gurluşyk’’ atly TGK 2.02.01-99 belgili Türkmenistanyň gurluşyk kadasynyň 3.89 punktyna laýyklykda seýsmikliligi 9 balldan ýokary bolan gurluşyk meýdançalary üçin taslama işlerinde gurluşyk meýdançasynyň seýsmikliligini 9 bala çenli peseltmek üçin aýratyn çareler ulanmak bilen taslamanyň kadalaşdyryş hasap usullary 9 ball üçin ýerine ýetirilýär. Häzirki wagtda gurluşyk meýdançanyň seýsmikliligini 9 balla çenli peseltmek Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag instituty tarapyndan işlenilip düzülen, 30 ýyldan gowrak bäri üstünlikli ulanylyp gelýän çäge-çagyl garyndysyndan ybarat bolan emeli esasy- teýgum düşekçesini ulanmak arkaly gazanylýar. Bu usul Aşgabat şäheri we onuň sebit töwerekleri we Awaza milli syýahatçylyk zolagy ýaly çylşyrymly inžener-geologiki şertlerde we seýsmikliligi 9 balldan ýokary bolan sebitlerde gurluşyk işleriniň gerimini giňden ýaýbaňlandyrmaga mümkinçilik berdi.
Ýurdumyzda islendik 9 balldan uly bolan sebitde gurulýan desga üçin Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag institutynyň teýgum düşekçesini çäge-çagyl garyndysyndan ybarat bolan teýgum düşekçeleriniň ölçeglerini gurluşyk meýdaçasynyň inžener-geologiki şertlerini, gurluşyk meýdançasynyň seýsmiki howplulygyny desganyň konstruktiw aýratynlyklaryny, binýatdan emeli esasa düşjek agramy göz öňünde tutmak bilen saýlanyp alynýar. Gurluşyk meýdançasynyň seýsmikliligini 9 balla çenli demfrirleýji teýgum düşekçesini taslamaklyk «Seýsmikiligi 9 balldan ýokary bolan meýdançalarda bina edilýän jaýlaryň we desgalaryň emeli esaslaryny (düşeklerini) taslamak we inžener taýýarlygy boýunça gözükdiriji (TGK 2.02.01-98)» boýunça ýerine ýetirilýär. Seýsmiki sebitlerde duş gelýän çylşyrymly teýgum şertlerinde diňe bir seýsmiki täsiri peseltmek boýunça däl, eýsem bu teýgumlaryň gurluşyk häsiýetlerini gowulandyrmak boýunýça hem birnäçe çäreler geçirmeli bolýar. Çylşyrymly häsiýetli teýgumlara:
-yzgarlanda çökýän lýoss teýgumlar;
-suwdan doýgun toýunsow teýgumlar;
-Küpürsek çägeler;
-suwdan doýgun çägesow teýgumlar we ş.m.
Dünýäde teýgumlaryň iň howply häsiýetli, ýer titremeleriň seýsmiki netijesini artdyrýan suwdan doýgun toýunsow teýgumlar bolup, olar dinamiki ýa-da seýsmiki täsirlerde suwuk bolmagy we süýşgün prosesleri döredip bilýärler.
Suwdan doýgun, gowşak, toýunsow teýgumlarda ýaşaýyş jaýlaryny we senagat desgalaryny gurmak meselesi aýratyn çylşymly wajyp meseleleri ýüze çykarýar. Häzirki wagtda ýurdumyzda bu teýgumlaryň üstünde müňlerçe gurluşyk desgalary guruldy we gurluşygy alnyp barylýar. Suwdan doýgun gowşak teýgumlarda teýkarlary we binýatlary taýýarlamaklyk köp mukdarda maýa goýumlaryny, metal, sement we beýleki gurluşyk materiýallaryny talap edýär.
Suwdan doýgun gowşak teýgumlar ýurdumyzda Aşgabat şäheriniň demirgazyk gündogar we demirgazyk günbatar taraplarynda, Çoganly ýaşaýyş massiwinde, Mary welaýatynda Murgap derýanyň kenarýaka etraplarynda, Daşoguzda, Türkmenabatda, Awaza milli syýahatçykyk zolagynda giňden ýaýrandyrlar. Suwdan doýgum gowşak teýgumlaryň üstünde gurluşyk işlerini ýerine ýetirmeklik öň çylşyrymly mesele hökmünde garalýan, bolsa häzirki wagtda dürli ýurtlaryň köp sanly hünärmenleriň düýpli derňewleri netijesinde gurluşygyň amatly, ygtybarly usullaryny ornaşdyrmakda uly öňe gidişlikler gazanyldy. Suwdan doýgun gowşak teýgumlarda jaýlary we desgalarda taslama edilende bu teýgumlara mahsus bolan esasy üç aýratynlygy göz öňünde tutulmalydyr:
Şol sebäpli bu gowşak teýgumlarda gurluşyk etmek işleriniň bitewi usullary işläp düzüldi. Suwdan doýgun gowşak toýunsow teýgumlaryň toparyna umumy ýarsma moduly basyşyň 0.3Mpa çenli üýtgemesinde E≤5МПа bolan we çyglylyk derejesi Sr=0.8, ýagny öýjükleriniň 80% -den köp bölegi suwdan doly bolan teýgumlardyr. Gowşak teýgumlaryň şeýle topara bölünmekligi olaryň ýarsma, berklik, suw geçirijilik we dowamly süýşme häsiýetleriniň üýtgemeleriniň aýratyn kanunlaýyklygyny barlygyny aňladýar.
Biziň şertlerimizde suwdan doýgun gowşak toýunsow teýgumlarda gurulýan desgalaryň diňe bir durnuklylygyny we uzak ömürliligini däl eýsem, seýsmiki täsirlere hem durnuklylygyny üpjün etmeklik üçin taslama işlerinde aýratyn çylşyrymly talaplar ýerine ýetirilmeli bolýar. Häzirki wagtda dünýä tejribesinde suwdan doýgun toýunsow teýgumlary dykyzlandyrmak bilen emeli teýkarlary taýýarlamakda çäge gazyklaryny, dikligine çägeli çalykdyrma ýaly usullary giňden ulanylýar. Türkmentisanda seýsmiki şertleri hasaba almak bilen suwdan doýgun gowşak teýgumlarda teýkar taýýarlamak işlerinde taslamalarda has çylşyrymly talaplar ýerine ýetirilýär.
Seýsmiki täsirde binalaryň we desgalaryň durnuklylygyna howply täsir edýän teýgumlaryň suwuklyklanma hadysasynyň emele gelmek mümkinçiligine göreşmek boýunça birnäçe çäreler geçirilýär. Şol çäreleriň häzirki wagtda has giňden ulanylýan görnüşi jet grout tehnologiýasy bilen semenleme usulydyr. Teýgumlary bu usul bilen berkitmeklik süzülme koefissiýenti ýokary bolan teýýgumlar üçin has-da netijeli bolýar, sebäbi bu proses olaryň öýjüklerine garyndylaryň girmegi bilen bagly. Berkidilen teýgumlara käbir ýagdaýlarda, esas çukurlar gazylman edilen esaslar hökmünde garamak mümkin. Gyrmança we suwuk bolýan topraklarda düýpleri sementleme usuly bilen berkitmegiň yzygiderliligi. Sementleme usuly arkaly berkitme ýokary suw syzdyryjy häsiýeti bolan teýgumlarda has ýokary netije berip bilýär. Türkmenistanda bu usul görnüşindäki kirşenli çägeleri we çägesow teýgumlardan düzülen esaslarda ulanylýar.
Tegumlary jet tehnologiýalary bilen sementlemek boýunça dünýä tejribesinde has öňe gidişlikler gazanyldy. Jet tehnologiýalary ilkinji gezek dünýäde Ýaponiýa, Italiýa Angilýa ýaly döwletlerde ýüze çykdy. Jet grout tehnologiýasynyň inženerçilik ideýasy örän amatly bolup, ýerasty gurluşyk işlerinde birnäçe meseleleri örän netijeli çözmeklige mümkinçilikler berip soňky on ýyllyklarda bütin dünýäde ýaýrady. Tehnologiýanyň düýp esasy ýokary başyşly sement ergininiň akymynyň energiýasy bilen teýgumlary sement ergini bilen garyşdyrmak we bu akymyň gapdala döredýän başyşy esasynda dykyzlandyrmak bolup durýar. Sement erginini gatanyndan soň emeli esasda ýokary berklik we deformasiýa görkezijileri bolan täze material-“teýgumsement’’ sütünleri emele gelýär. Jet tehnologiýalary başga iň esasy artykmaçlyklarynyň biri hem teýgumlaryň ähli görnüşini diýen ýaly-ownuk çagyldan tä ownuk zireli toýunlara we läbik teýgumlara çenli berkitmäge mümkinçilik berýänligidir. Jet Grout tehnologiýasynyň ýene-de bir iň wajyp artykmaçlyklarynyň biri teýgumlary berkitmekligiň netijesini adatdan daşary öňünden kesgitläp bolmaklygydyr. Bu bolsa emeli esasy taslama etabynda geljekki ýerasty teýgumsement sütünleriniň geometriki ölçeglerini, olaryň alyp biljek berklik we häsiýetnamalaryny, zähmet we materail çykdajylaryny anyk hasaplamaga mümkinçilik berýär. Jet tehnologiýalary bilen teýgumlary sementlemegiň tejribede örän giň çäklerde ulanulýar, Ýagny, birinji bilen emeli esaslarda, ýerasty awtoulag we kommunal geçelgelerde teýgumlary berkitmekde giňden ulanylýar. Ikinji bir ugry direg diwarlarda ýapgytlyklarda teýgumsement sütünlerini gurnamak bilen germew konstruksiýalarynyň elementi hökmünde ulanylýar. Üçünji bir ugry diňe bir täze gurluşyklar üçin däl eýsem öň bar bolan jaýlary we desgalary gaýtadan dikletmekde awariýa ýagdaýyndaky binýatlary berkitmekde hem giňden ulanylýar. Şeýle hem tehnologiýanyň gür şäher gurluşygy üçin taýsyz aýratynlyklarynyň biri hem emeli esasda teýgumsement sütünlerini gurnamakda urgy basyşlaryny, dinamiki täsirleri döretmeýänligidir. Ýagny ýakynda ýerleşýän bar bolan goňşy desgalarynyň binýatlaryna we emeli esasyna hiç hili täsir döretmeýärler. Häzirki wagtda ýurdumyzda alnyp barylýan gurluşyk işlerinde Jet tehmologiýalary bilen teýgumlary berkitmek işleri soňky on ýylyň dowamynda örän giňden ornaşdyryldy. Muňa mysal edip Aşgabat şäheri Seýsmiki taýdan işjeň sebit bolup, köplenç ýagdaýda-da teýgumlaryň häsiýetleriniň çylşyrymlylygyna duş gelmek bolýar. Şo sebäpli häzirki wagtda gurluşugy alnyp barylýan ahli jogapkärli desgalarda we binalarda, şeýle hem köpgatly ýaşaýyş jaýlarynda emeli esasy taýýarlamakda jet tehnologiýalary bilen berkitmek şeýle hem desgalara we binalara ýetirilýän täsiri 9 balla çenli peseltmek üçin teýgum düşekçelerini gurnamak işleri utgaşykly alnyp barylýar. Muňa mysal edip Halkara howa menziliniň geçirilen inžener-geologiki gözleglerde esasan suwdan doýgun çägesow we toýunsow teýgumlardan düzülip, ähli emeli esaslary taýýarlamakda jet tehnologiýalary bilen teýgumlar çuňlaýyn dykyzlandyrylyp, teýgum düşekçeler gurnaldy. Teýgumlaryň gurluşyk häsiýetleriniň sementleme işlerinden soň üýtgemesini ikilenç geçirilýän zondirleme işleriniň netijesinde anyklanyldy we Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag instituty bilen ylalaşyp netijenama berildi. Teýgumlary jet tehnologiýalary bilen sementläp berkitmek işleriniň netijesi hökmany Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk ylmy-barlag instituty bilen ylalaşmaklyga degişlidir.
Häzirki wagtda institutyň alymlary tarapyndan Jet tehnologiýalary bilen gurnalýan teýgumsement paýalarynyň çylşyrymly teýgum şertlerinde jaýlara we desgalara ýetirilýän seýsmiki täsiri demfrirleýji-peseldiji häsiýetlerini ýüze çykarylyp barlag-derňew işleri dowam etdirilýär.
Berkarar döwletimiziň Bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde okamaga, işlemäge we döretmäge giň mümkinçilikler döredildi. Şeýle mümkinçilikleri döreden hormatly Prezidentimiziň jany sag, il-ýurt bähbitli, ýurt ähmiýetli işleri rowaçlyklara beslensin!
©Seýsmiki Taýdan Durnukly Gurluşygyň Ylmy-Barlag Instituty


text:
Aşgabadyň aeroportynda daşary ýurtlara gidip barýan käbir ýolagçylaryň migrasiýanyň barlag nokadyndan goýberilmän, yzyna gaýtarylýandygy habar berilýär. Şeýle ýagdaýa soňky wagtlarda ylaýta-da Stambula uçjak bolýan käbir ýolagçylaryň has köp ýüzbe-ýüz bolýandygy aýdylýar.
Geçen duşenbe güni Aşgabatdan Stambula uçup gelen, bir türkmen raýatyň gürrüň bermegine görä, onuň ýany bilen Türkiýä işlemäge gelýän onlarça türkmen ýolagçy Aşgabadyň aeroportyndaky migrasiýa gullugynyň barlag nokadynda "daşary ýurda gitmegiňiz bolanok" diýip, yzyna goýberilýär.
Ol şeýlelikde onlarça adamyň uçar biletiniň we daşary ýurda gitmek üçin eden çykdaýjylarynyň biderek bolandygyny, migrasiýa gullugynyň işgärleriniň hem ol ýolagçylaryň näme üçin daşary ýurda goýberilmändigi barasynda hiç hili düşündiriş bermändigini aýdýar.
Golaýda Türkmenistandan yzyna dolanyp gelen, türke durmuşa çykan Bahar bolsa Aşgabadyň aeroportynda başdan geçiren tejribelerini we bu aýdylýan gürrüňleriň dogrudygyny adýar.
Türkmenistandan Stambula zähmet migrantlygyna gelýänlere iş tapmaga kömek edýän türkmen migrant zenany Arzuw hem şeýle ýagdaýyň öz tanyş-bilişleriniň başyna gelendigini aýdýar:
"Lebap welaýatyndan kyrka golaý adam Stambula işlemäge gelmelidi. Olar Aşgabadyň aeroportyndan Stambula uçjak bolanlarynda, migrasiýa gullugynyň işgärleri olardan 33 sanysyny daşary ýurtda goýbermän, yzyna gaýtarypdyr. Yzyna gaýtarylan raýatlar gadaganlygyň sebäbine hem düşünmändirler" diýen Arzuw, Türkmenistanda soňky wagtlarda hasam ýaramazlaşam durmuş hem eklenç şertleriniň adamlary Türkiýä eklenç gözlegine gaýtmaga mejbur edýändigini we daşary ýurda goýberilmeýän raýatlaryň güzeran ýagdaýynyň hasam kynlaşýandygyny öňe sürýär.
Stambulyň Atatürk adyndaky aeroportynda Azatlyk Radiosyna öz başyndan geçirenlerini gürrüň beren bir zenanyň aýtmagyna görä, golaýda özi bilen Aşgabadyň aeroportyndan Stambula uçjak bolan 2 çagaly bir maşgalanyň çagalaryny goýberen migrasiýa gullugynyň olaryň ejesi bilen kakasyny bolsa hiç hili düşündirişsiz daşary ýurda ibermän yzyna gaýtarandygyny aýdýar.
Ol daşary ýurda çykmak isleýän raýatlara indi şeýle bäkdençlige duçar bolmaz ýaly, owaly bilen migrasiýa gullugyndan öz ýagdaýy barasynda maglumat almaga synanyşyk etmegini maslahat berýär we käbir resmileriň bolsa daşary ýurda çykmagyna rugsat berlip-berilmeýändigi barasynda resminama talap edýän raýatlaryň islegini kanagatlandyrmaýandygyny hem sözüniň üstüne goşýar.
Sözümizi jemläp aýtsak, Aşgabadyň aeroportyndan daşary ýurda goýberilmeýänler barasynda, degişli türkmen resmilerinden haýsam bolsa bir maglumat ýa-da kommentariýa almak Azatlyk Radiosyna başartmaýar


text:
28 Şubat 2017 Salı
Türkmenistanyň we Russiýanyň Prezidentleri telefon Arkaly Söhbetdeşlikde Ikitaraplaýyn Gatnaşyklaryň Ileri Tutulýan Ugurlaryny Ara Alyp Maslahatlaşdylar
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy.
Iki ýurduň Liderleri dostlarça salamlaşyp, ilkibaşdan deňhukuklylyk, netijelilik esasynda hem-de strategiki hyzmatdaşlyk ýörelgelerinde guralýan türkmen-rus gatnaşyklarynyň ileri tutulýan ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmak babatda dörän mümkinçilige kanagatlanma bildirdiler.
Söhbetdeşligiň barşynda Russiýa Federasiýasynyň Baştutany Merkezi Aziýa boýunça amala aşyrýan saparynyň tertipnamasyna laýyklykda, çäreleriň köpdügi sebäpli, Türkmenistana baryp bilmändigine gynanýandygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Wladimir Putin türkmen kärdeşini hökmany suratda onuň çakylygyndan peýdalanjakdygyna we ýurdumyza geljekdigine ynandyrdy.
Türkmen-rus gatnaşyklary baradaky gürrüňiň dowamynda söhbetdeşler Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki hökümetara toparynyň işiniň uly ähmiýete eýedigini bellediler. Bu toparyň şu aýda Moskwada geçirilen 10-njy mejlisinde hyzmatdaşlygyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Duşuşygyň jemleri boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga hem-de diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, hyzmatdaşlygyň täze usullaryny işläp taýýarlamaga, netijeli işewür gatnaşyklary işjeňleşdirmäge ýardam etjek resminamalaryň birnäçesine gol çekildi.
Taraplar sebit hem-de tutuş dünýäde meseleleriň birnäçesi boýunça hem pikir alşyp, iki döwletiň ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we abadançylygy üpjün etmek maksady bilen, mundan beýläk-de abraýly halkara guramalarynyň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlyk ýoluna eýerjekdigini tassykladylar.
Milli Liderimiz ýene-de bir gezek russiýaly kärdeşini Türkmenistana sapar bilen gelmäge çagyrdy. Bu çakylyk hoşallyk bilen kabul edildi. Saparyň möhletleri diplomatik ýollar arkaly ylalaşylar.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Wladimir Putin hoşlaşanlarynda, iki ýurduň halklarynyň adyna iň gowy arzuwlaryny beýan edip, türkmen-rus gatnaşyklarynyň umumy abadançylygyň bähbidine mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine, täze many-mazmun bilen baýlaşdyryljakdygyna ynam bildirdiler.
Telefon arkaly söhbetdeşlik Russiýa tarapynyň başlangyjy boýunça geçirildi.
http://www.turkmenhabargullugy.com/turkmenistanyn-we-russiyanyn-prezidentleri-telefon-arkaly-sohbetdeslikde-ikitaraplayyn-gatnasyklaryn-ileri-tutulyan-ugurlaryny-ara-alyp-maslahatlasdylar/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Owganystanda bolan ençeme ýowuz hüjümleriň yzysüre, owgan aňtaw gullugynyň başlygy we içeri işler ministri Pakistanyň resmileri bilen howpsuzlyk meselelerini maslahat edýärler.
Owganystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Masum Stanekzaý we içeri işler ministri Wais Barmak garaşylmadyk sapar bilen 31-nji ýanwarda Yslamabada bardy.
Owganystanyň baş ýerine ýetirijisi Abdulla Abdullanyň metbugat wekili Jawed Faýsal iki resminiň “Pakistanyň häkimiýetleri bilen, hususanda, ýakynda Kabulda bolan hüjümler barada delilleri we resminamalary” paýlaşjakdygyny aýtdy.
Soňky hepdelerde owgan paýtagtynda ýowuz hüjümleriň birnäçesi amala aşyryldy. 27-nji ýanwarda janyndan geçeniň amala aşyran ulagly bomba hüjüminde 100-den gowrak adam öldürilip, bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” topary öz üstüne alypdy.
Owgan resmileri hüjümiň düýbi Pakistanda ýerleşýän we “Talyban” bilen ilteşikli ekstremist “Hakkani” ulgamy tarapyndan amala aşyrylandygyny aýtdylar.


text:
“Roýters” habar gullugy soňky iki günde Mosulda “Yslam döwleti” jeňçi toparynyň elindäki ýerlerden gaçan asuda adamlaryň onlarçasynyň öldürilendigini habar berýär.
“Roýtersiň” TV topary 3-nji iýunda öldürilen erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň jesetleriniň yrak goşunlary bilen jeňçileriň arasyndaky front liniýasynyň golaýynda, Zanjili etrabynyň köçelerinde ýatandygyny aýtdy.
Zanjili Yragyň ikinji uly şäheri bolan Mosulyň “Yslam toparynyň” jeňçilerinden arassalanmadyk soňky üç etrabynyň biridir.
Yrak goşunlary 2-nji iýunda, YD-yny Mosuldan çykaryp kowmak ugrundaky aýgytly söweşiň çäginde, özleriniň Sihha etrabyny ele geçirendiklerini aýtdylar. Mosul YD-nyň Yrakdaky esasy mesgeni bolup durýar.


text:
Türkmenistanda çaglaryň hukuklaryny goramak boýunça milli plan işlenip düzüler.
Türkmen mediasyna görä, hökümetiň 2017-2021-nji ýyllara aralygyny öz içine alýan döwre niýetlenen bu plany işläp düzmek kararyna Türkmenistanyň adam hukuklary we halkara gumanitar hukuklary ugurlarynda öz halkara borçlaryny ýerine ýetirmek boýunça edaralar arasyndaky komissiýanyň 3-nji iýunda geçiren nobatdaky maslahatynda gelnipdir.
Bu maslahata çagyrylan myhman hökmünde çagalaryň hukuklary boýunça ombudsmen gatnaşdy, diýlip resmi maglumatda habar berildi.
Maslahatyň dowamynda Türkmenistanda 2017-2021-nji ýyllar aralygynda çagalaryň hukuklaryny durmuşa geçirmek boýunça milli planyň taslamasyny, şeýle-de kämillik ýaşyna ýetmedikleriň işleri boýunça sud sistemasynyň ösüşi barada baş programmany taýýarlamak meselelerine seredilipdir.
Türkmenistanda çagalaryň hak hukuklarynyň berjaý edilmegine, olaryň sosial goragyna degişli resmi statistika çap edilmeýär.
Halkara guramalarynyň hasabatlarynda Türkmenistanda çagalar bilen bagly esasy problemalaryň arasynda bäş ýaşyna ýetmedik çaglaryň arasyndaky ölüm derejesiniň ýokarydygy aýdylýar. Şeýle-de adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary Türkmenistany çaga zähmetini ulanmakda tankyt edýärler.


text:
Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşit Meredow Azerbaýjanyň daşary işler ministri Elmar Mamedýarow bilen duşuşýar.
19-njy iýulda Bakuda geçýän gepleşikleriň gün tertibinde syýasy, ykdysady, energiýa, transport we gumanitar ugurlardan hyzmatdaşlyga degişli meseleleriň durýandygy media maglumatlarynda aýdylýar.
Şeýle-de Bakuda Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň we Türkiýäniň daşary işler ministrleriniň üçtaraplaýyn duşuşygyň geçiriljegi habar berilýär. Üç ýurduň arasyndaky bu duşuşygyň 2014-nji ýylyň 26 maýyndan bäri dördünji gezek geçirilýändigi bellenýär.
11-nji iýuldan bäri Reşit Meredow Özbegistana, Täjigistana we Gürjüstana sapar etdi we ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen duşuşyk geçirdi.


text:
Amandurdyýew Parahat Artykowiç. 1981-nji ýylyň iýul aýynyň 21-inde, Ahal welaýatynyň Ak-Bugdaý etrabynyň S.A.Niýazow daýhan birleşik obasynda eneden dogulýar.Parahat 1997-nji ýylda orta mekdebi tamamlap,Aşgabat şäherindäki DAŇATAR ÖWEZOW adyndaki sazçylyk uçilişesiniň "hor dirižory" fakultetine okuwa girýär. 2001-nji ýylda uçilişe okuwyny doly tamamlaýar we şol ýylda TÜRKMEN MILLI KONSERWATORIÝASYNYŇ "hor dirižory" fakultetine okuwa girýär.
Parahat, 2006-njy ýylda okuwy doly tamamlap öz diplom işini Ahal welaýat medeniýet öýünde aýdymçy bolup işläp 2008-nji ýylda tamamlaýar! Häzirki wagt, 2009-njy ýylyň 2-nji fewralyndan bäri "TÜRKMENISTANYŇ MEDENIÝET MERKEZINDE" aýdymçy bolup işleýär! Onuň Döwlet sylaglary: 2001-nji ýylda "ÝAŇLAN DIÝARYM" telebäsleşiginiň ýeňijisi! 2007-nji ýylda "ALTYN ASYR" bäsleşiginiň ýeňijisi! 2008-nji ýylda "TÜRKMENISTANYŇ AT GAZANAN" artisti diýen at dakyldy!Hazirki wagtda Parahat Amandurdyyew ozuning "Bu guyzde" "Yuregim sende" we "Seningki" yaly aydymlary bilen yashlarmyzyng soygusini gazanmagy basharan aydymchydyr.Parahadyng gowy görýän reňki açyk ýaşyl we gara renk! Onuň esasy arzuwy dünýä derejesinde klip düşürmek!


text:
Janyndan geçen üç bombaçy Boldak etrabynda Kandagar polisiýanyň başlygynyň öýüne hüjüm edip, azyndan iki polisiýa ofiserini öldürdi. Jeňçileriň özleri hem öldi diýip, resmiler aýtdy.
Kandahar polisiýasynyň sözçüsi Ahmad Zia Durani 5-nji maýda dpa habar gullugyna jeňçileriň 4-nji maý güni giçlik ýa-da 5-nji maý güni irden general Abdul Razigiň öýüne hüjüm edendigini, emma onuň şol wagt öýünde bolmandygyny gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, janyndan geçen bombaçy ilkinji barlag nokadynda partlaýjy goýlan ulagyny ýaryp, iki polisiýa ofiserini öldürdi. Onuň yzy bilen gelýän iki sany pyýada hüjümçi bolsa ikinji barlag nokadyna hüjüm etdi diýip, Durani aýtdy.
Häzirlikçe bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady. Emma ýerli polisiýa ony “Talyban” toparyndan görýär.
Şu aralykda regional resmi Azat Owganystan radiosyna “Talybanyň” demirgazyk owgan etrabyny gysga wagtlyk ele geçirendigini, emma soň onuň hökümet güýçleri tarapyndan yzyna alnandygyny aýtdy.


text:
Owganystanyň Farýab welaýatynyň Kohistan etrabyny owgan güýçleri jeňçilerden yzyna aldy. Bu etrap mundan dört gün öň jeňçileriň kontrollygyna geçipdi.
Owgan howa güýçleriniň hüjümleri netijesinde, jeňçiler etrabyň merkezi Lowlaş şäherçesinden yzyna çekilmäge mejbur boldy. Ýöne Bender atly sebitde jeňçileriň gaýtadan bir ýere jemlenýändigini, Farýab welaýat geňeşiniň deputatlary aýdýarlar.
Owganystanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili general Döwlet Weziriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Kohistanda jeňçilere garşy harby operasiýa başladylyp, etrabyň merkezi jeňçilerden arassalandy.
“Owgan güýçleriniň hüjüminde 30-a golaý jeňçi öldürildi. Urşa Arbaki atly ýerli ýaragly toparlar hem gatnaşdy” diýip, Weziri aýtdy.
Farýab welaýatynyň Kohistan etraby strategik taýdan ähmiýetli region hasaplanylýar. Welaýatyň Türkmenistan bilen serhetleşýän etraplarynda-da owgan güýçleri bilen jeňçileriň arasynda çaknyşyklar dowam edýär.
Türkmen-owgan serhediniň Owganystan tarapynda howpsuzlyk şertleriniň ýaramazdygyny Owganystanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili general Döwlet Weziri hem tassyklady.
Ýöne owgan territoriýasyndan goňşy ýurtlara, hususanda, Türkmenistana zyýan ýetirilmegine rugsat berilmejegini hem general Weziri nygtady.
Kohistan etrabynyň ýerli ýaraglylaryň kömegi bilen jeňçilerden yzyna alnandygyny Farýab welaýat geňeşiniň başlygy deputat Muhammetsemi Haýyrha hem tassyklady. Emma onuň aýtmagyna görä, jeňçiler welaýatyň sekiz etrabynyň obalaryna eýeçilik edýär. Mazar-e-Şerif – Farýab şaýoly hem jeňçileriň kontrollygyna geçipdir.
“Sekiz etrapda hökümetiň kontrollygy ýok. Döwlet güýçleri agzalan etraplaryň köpüsine baryp bilmeýärler” diýip, Muhammetsemi Haýyrha Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmen-owgan serhet araçäginiň uzynlygy 800 kilometre golaý bolup, Farýab welaýatynyň 300 kilometre golaýy Türkmenistan bilen serhetleşýär. Deputatyň aýtmagyna görä, türkmen-owgan serhediniň Owganystan tarapynda jeňçiler hereket edýär.
“Bu territoriýa jeňçilerden arassalanmasa, Türkmenistanyň amala aşyrmakçy bolýan il bähbitli proýektleriniň işine girişmek mümkin däldir. Serhetýakadaky ýagdaýlar bizi howsala salýar” diýip, deputat Haýyrha nygtady.
Farýab welaýat geňeşiniň agzasy deputat Seýit Abdulbaky Haşeminiň aýtmagyna görä, bu welaýatda “yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri hem herekete geçipdir.
“Yslam döwleti toparynyň jeňçileri Owganystanyň Merkezi Aziýa bilen serhetleşýän regionlaryna öz ünsüni gönükdirýär” diýip, Haşemi aýtdy.


text:
Polisiýanyň neşä garşy geçiren reýdleri sebäpli ýaňy hepdäniň aýagynda protestlere başlan gürjiler öz talaplary ýerine ýetirilmän halatynda, 19-njy maýda köçelere çykyp, ýene demonstrasiýa geçirjekdiklerini aýtdylar.
14-nji maýda Tbiliside üýşmeleňleri gurnanlaryň bir Beka Tsikarişwili ýurduň Içeri işler ministrligi özüniň neşä garşy çemeleşigini üýtgetmese, protestleriň gaýtadan dowam etdiriljekdigini belledi. Neşä garşy reýdler nädogry we zabunlyk bilen alnyp barylýar diýip tankyt edilýär.
Tbilisiniň şäher häkimi Kaha Kaladzäniň žurnalistlere aýtmagyna görä, Içeri işler ministrliginiň işgärleri bilen protest liderleri öňümizdäki birnäçe günlükde duşuşyp, neşä garşy syýasata girizilmegi mümkin üýtgetmeler hakynda pikir alyşarlar.
“Meniň [12-nji maýda] çykaran beýannamamda neşe syýasaty üýtgedilmeli diýilýär. Bu biziň ýurdumyz we halkymyz üçin bir çynlakaý problema” diýip, Kaladze aýtdy.
“Tutuşlygyna alanyňda, döwlet adamlary jezalandyrmaly däl, olary neşeden goramaly. Biz hemmämiz bilelikde neşe söwdagärlerine garşy göreşmelidiris. Men köp adamlaryň bu göreşe goşuljakdygyna ynanýaryn” diýip, Kaladze sözüniň üstüni ýetirdi.
12-nji maýda iki sany gijeki klubda neşä garşy geçirilen reýdlere gaharlanan ýüzlerçe adam köçelere çykyp, protest geçirdiler. Tankytçylar reýdlerde kluba barýanlara garşy güýç ulanylandygyny aýdýarlar.
Içeri işler ministrligi öz işgärleriniň “Bassaiani” we “Cafe Gallery” atly iki klubda neşe söwdagäri diýip güman edilýän sekiz adamy saklandygyny aýtdy. Kluba gatnaýanlaryň käbiri neşäniň polisiýa tarapyndan ýerleşdirilen bolmagy mümkin diýýärler.
13-nji maýda giçlik protestler täzeden başlandy. Azyndan iki sany aşa sagçy toparlar hem muňa garşy demonstrasiýa geçirdiler.
Gara köýnekli, käbirleriniň ýüzi nykaply adamlar özleriniň “neşe söwdagärlerine” garşydyklaryny we “öz watanymyzy goramak üçin milli gwardiýa goşunyny” döretjekdiklerini aýtdylar.
Içeri işler ministri Giorgi Kwirikaşwili bäsdeş üýşmeleňler geçirilýän mahaly, telewideniýede eden çykyşynda adamlary asudalyga çagyryp, “Ýurtdaky islendik gapma-garşylyk we jemgyýetdäki bölünişik gürji hökümeti we halky üçin kabul ederliksizdir” diýdi.
Ol: “Her bir tarapyň we her bir adamyň öz pikirini erkin aýtmaga hukugy bar, ýöne konfrontasiýalar ... bütinleý kabul ederliksiz we bolup bilmez” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
“Kanun goraýjy güýçler kanuny we tertip-düzgüni saklamak, erkin üýşmeleň hukugyny üpjün etmek üçin elden gelenini edýärler” diýip, Kwirikaşwili aýtdy.
Ol soňra hem gürji häkimiýetleri “neşe söwdasyny edýän adamlara garşy berk çäre görer, neşe serişdesini ulanýanlara adamkärçilikli çemeleşer” diýdi.
Polisiýa sagçy toparlaryň protestleriň geçýän ýeri bolan parlamentiň binasyna aralaşmagyna ýol bermedi. Polisiýa soňra başga bir sagçy toparyň lideri bolan we protestçilere haýbat atan Giorgi Gabedawany tutdy.
Prezident Giorgi Margwelaşwili “iki üýşmeleň arasyndaky konfrontasiýany bökdänligi” üçin polisiýa işgärlerine minnetdarlyk bildirip, tutuş ýagdaýy “syýasy we dolandyryş işleriniň çökmegi” diýip atlandyrdy.
“Biziň maksadymyz erkin beýanaty we söz azatlygyny gorap saklamakdan, şol bir wagtda-da, köçelerde we syýasy hem jemgyýetçilik proseslerinde tertip-düzgüni saklamakdan ybarat” diýip, Margwelaşwili aýtdy.
Gürjüstandaky protestler goňşy Ermenistanda ençeme hepdeläp köçelerde geçen özara baglanyşyksyz demonstrasiýalardan soňra boldy. Ýerewanda geçen protestler premýer-ministriň iş başyndan çekilip, bu wezipä oppozision aktiwist we syýasatçy Nikol Paşiniýanyň saýlanmagyna getirdi.


text:
IELTS
IELTS - International English Language Testing System ýa-da Halkara Iňlis Dili Synama Sistemasy (okalşy “aýelts“), 1989-nji ýylda Kembridj Uniwersitetiniň ESOL synag merkezi (Cambridge University ESOL Examinations, Britaniýa), Britiş Konsul (British Council, Britaniýa) we IDP Edukeýşn (IDP Education, Awstraliýa) tarapyndan döredilýär. Esas niýeti iňlis dili ene dili derejesinde bolmadyklar üçin standart getirmek.
Häzir IELTS 135-dan köp ýurtdaky sany 8000-den geçýän akademik guramalarda kabul edilýär. 2012-nji ýylda IELTS-a gatnaşanlaryň sany 2 milliondan geçdi.
IELTS iki görnüşli synag hödürleýär; biri Akademik, beýlekisem Umumy Barlag. Ýokary okuwa ýa-da işe girjek bolanyňyzda esasan Akademik görnüşiniň netijeleri soralýar.
IELTS 4 bölekden ybarat (Bu ýerde görkezilenler Akademik üçin degişli, Umumy Barlag synagy has aňsat bolýa):
Listening – Diňleme ukyplylygy, dowamlylygy 40 minut, 3 bölümden ybarat. Her diňleme bölümi bir gezek diňledilýär, gaýtaladylanok. Aralarynda jogaplary bellär ýaly wagt berilýär. Ahyrynda synag kitapçasy ýygnalýar.
1-nji bölüm – Iki adamyň gürrüňdeşligi. Esasan biri sorag soraýar, beýlekisem jogap berýär. Bul müşderi bilen satyjynyň arasynda geçýän gepleşiklere meňzeş bolýar.
2-nji bölüm – Bir adam gepleýär, we belli bir tema barada çykyş edýär. Muňa mysal bir mugallymyň synpa gireninde täze geçiljek tema barada gysgaça berýän maglumatlary ýaly bolýar.
3-nji bölüm – Belki-de iň kyn bölüm. 3-4 adamyň arasynda geçýän gepleşik. Aslynda bu ýerde-de bir adam sorag berýär, beýlekiler jogap berýär. Muňa bir tele/radio gepleşikde alyp baryjy bilen 2-3 sany myhmanyň arasynda geçýän gepleşige meňzeýär. Ýöne gepleşigiň temasy esasan akademik bolýar.
Reading – Okap düşünme ukyplylygy, dowamlylygy 60 minut, 3 bölümden ybarat, jemi 40 sorag. Jogaplary bellär ýaly aýratyn wagt berilenok. Ahyrynda synag kitapçasy ýygnalýar.
1-nji bölüm – Köplenç bir biografiýa berilýär. Iň aňsat bölüm hasaplanylýar. Ahyrynda 13-14 sorag berilýär.
2-nji bölüm – Gazet, ýa-da žurnaldan bir makala berilýär. Ahyrynda 13-14 sorag bar.
3-nji bölüm – Iň kyn bölüm. Akademik makala berilýär. Ulanylýan sözler akademik bolýar. Köplenç bir ylmy işi barada ýazylýar. Ahyrynda 13-14 sorag.
Writing – Ýazuw, dowamlylygy 60 minut, 2 bölümden ybarat. Bölümleriň arasynda aýratyn wagt berilenok, ýöne maslahat berilýän wagt bölünşigi 1-nji bölüm üçin 20 minut, 2-nji bölüm üçin 40 minut.
1-nji bölüm – Berilen tablisa ýa-da şekil barada azyndan 150 sözden ybarat ýazuw işi.
2-nji bölüm – Berilen bir pikir barada garaýşyňyzy beýan edýän azyndan 250 sözden ybarat ýazuw işi. Speaking – Gepleşik/Gürrüňdeşlik, 10-15 minut, 3 bölümden ybarat. Gepleşikler aýratyn otagda IELTS ekzaminatory bilen garşy garşy oturyp geçirilýär. Gepleşik dowamynda hemme zat ses ýazyjy enjama ýazylýar.
1-nji bölüm – Umumy soraglar. Jogabyny bilýän zatlaryňyz soralýar. Pikriňiz soralanok. Çalt jogap bermegiňiz garaşylýar.
2-nji bölüm – Bir tema barada 1-2 minut aralygy geplemek. Gepleşik ne gysga ne-de uzyn bolmaly. Ekzaminator käbir zatlary anyklamak üçin goşmaça sorag berip bilýär. Taýynlanmak üçin 1 minut wagt berilýär we bellik almak üçin galam bilen kagyz berilýär.
3-nji bölüm – Belli bir ýagdaýa garaýşyňyzy bilmek maksady bilen birnäçe sorag berilýär. Bu ýerde pikirleriňizi düşündirip bilmek ukybyňyz synalýar. Taýynlanmana wagt berilenok. Arasynda düşünmedik soraglaryňyz bolsa başga sözler bilen täzeden soramasyny haýyş edip bilýäňiz (paraphrase). Ýa-da düşünmedik söziň manysyny hem sorap bilýäňiz. Synaga gireniňizde ýanyňyz bilen almana hiç zat rugsat edilenok. Galap bilen pozguçlar hem özleri tarapyndan üpjün edilýär. Synagyň Listening, Reading we Writing bölekleri bir günde, arakesmesiz geçirilýär. Speaking bölegi bolsa asyl ekzamenden 7 gün öň ýa-da soň aralykda bellenen wagtda aýratyn çagyrylyp geçirilýär. Ýöne köplenç ekzamenden soňky 1 hepde içinde bolýar.
Soraglar düzülende hem amerikan hem britan şiwelerinde dogry bolýan sözler ulanylýar. Gepleşik böleginde düşnükli bolmak şerti bilen aksendiňize üns berilmeýär.
Netijeler
Synagyň bahalandyrma sistemasy 0 bilen 9 aralygy. Synagdan geçmek ýa-da ýykylmak bahalary ýok. Her bölek üçin aýratyn baha berilýär, we dördüsiniň ortaça bahasy çykarylyp Umumy Baha (Base Score) çykarylýar.
Meselem:
Listening – 7.0 Reading – 8.5 Writing – 6.5 Speaking – 7.5 bolanda Umumy Baha üçin dördüsiniň ortaçasy alynýar, olam 7.375 bolýa. Şol bahany 7.5-e öwürip Umumy Bahaňyz çykarylýar.


text:
Ibn Hordadbeh
Ibn Hordadbeh ( takmynan 820- takmynan 912) - arap geografy. Gelip çykyşy boýunça eýranly. Ol Bagdatda okapdyr, halifleriň köşgi bilen aragatnaşylky bolupdyr. Awtor birnäçe eser ýazypdyr, olardan biziň döwrümize gelip ýeteni "Ýollar we döwletler kitaby" ("Kitāb al Masālik w’al Mamālik") diýen geografik ýygyndydyr. Awtor ol işi 846/847 ýyllarda gaýtadan işläpdir. Ýygyndyda halifatyň welaýatlarynyň, şäherleriniň atlary, ýol marşrutlary, her bir welaýatdan we ülkeden ýygnalýan salgydyň mukdary, şeýle-de halifatyň käbir goňşy ýurtlary, olaryň patyşalaryny´ň we hökümdarlarynyň atlary, titullary barada maglumat berilýär. Ýygyndyda Horasana we Orta Aziýa uly orun berilýär, sebäbi şol döwürde Horasan we Orta Aziýa halifatyň iň möhüm welaýaty bolupdyr.


text:
Sumerliler
Sumerliler dünýäde ilkinji gezek ýagny biziň eýýamymyzdan üç müň ýyl öň Mezopotamiýada (häzirki Yrakda) ýazuwy oýlap tapmak bilen, ynsanlaryň diliniň gepleýän we hakydalaryndan geçýän zatlary beýleki ynsanlara ýetirmek hem-de soňraky nesillere galdyrmaklygyň mümkinligini subut etdýärler.Hut şonuň üçin hem olara „adamzat medeniýetiniň düýbüni tutujylar“ diýip baha berilýär. Sumerliler ýazuwlaryny uwçly gurallar bilen çig kerpiçleriň ýüzüne basyp ýazyp soň hem ol kerpiçleri bişiripdirler. Şeýle ýazylany sebäpli ýazuwyň formasy dik we kese çüýlere meňzeş bolany üçin, alymlar oňa çüý ýazuwy - Keilschrift diýip at beripdirler, türkmen edebiýatynda bolsa pahna ýazuwy diýilýär.
Sumer ýa Şumer aslynda ol halkyň öz ady däl-de eýsem yurtlarynyň ady bolup, Bibilde „Şen-ar“ görnüşinde geçýär. Şonuň üçin hem alymlaryň köpüsi ol halka sumerlilerdiýýärler. Ol halkyň adynyň has ýörgünliräk görnüşini, ýagny sumerliler sözüni ulanýaris. Bu gün Sumeri öwreniji alymlaryň arasynda jedelsiz meselä öwrülen hakykatlar şu aşakdakylardan ybaratdyr: 1. Sumerlileriň dili Indo-German (Hindi-Ýewropa) dillerine-de samid dillerine-de degişli bolman eýsem, esasy Üral-Altaý dillerinden ybarat bolan Agglutinativ (iltisaky) dil toparyna degişilidir. 2. Sumerliler Mezopotamiýanyň ýerli halky bolman eýsem bagşa bir, medeniýetiň dürli ugurlarynyň ösen ýurdundan ol ýerik göçüp barypdyrlar. 3. Sumerlileriň ata watanlary Orta-Azýa bolup olar, biziň eýýamymyzdan öňki 4-nji müňýyllygyň ikinji ýarymynda Hazar deňziniň günortasyndan aýlanyp Mezopotamiýa (häzirki Yraga) baryp ýerleşipdirler.