text:
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Aýry-aýry ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylarynyň işinde bar bolan kemçiliklere garamazdan, şu ýylyň 9 aýynyň netijeleri, umuman, erbet bolmady.
Garaşsyz döwletimiziň Bitaraplyk, parahatçylyk, hoşniýetli goňşuçylyk we özara bähbitli hyzmatdaşlyk etmek ýörelgelerine daýanýan döwletimiziň daşary syýasaty netijesinde Türkmenistanyň halkara abraýynyň ýokarlanmagyna, Bitarap döwletimiziň jogapkärli we ygtybarly hyzmatdaş hökmünde dünýäde tutýan ornunyň berkidilmegine ýardam edýär.
Häzirki döwürde berkarar döwletimiziň daşary syýasatyna, türkmen Bitaraplygyna sebit we halkara derejesinde durnukly ösüşi üpjün etmegiň aýrylmaz bir bölegi hökmünde garalýar. Merkezi Aziýada we onuň çäklerinden daşarda özara bähbitli döwletara gatnaşyklaryny, ynanyşmak we hoşniýetli goňşuçylyk esasynda alnyp barylýan hyzmatdaşlygy ýola goýmagyň netijeli guraly hökmünde seredilýär.
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň 25-nji sentýabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň durnukly ösüş boýunça ýokary derejedäki duşuşygy geçirildi. Şol duşuşykda Türkmenistan ählumumy Gün tertibiniň bu örän möhüm ugry boýunça halkara tagallalaryny birleşdirmäge gönükdirilen möhüm başlangyçlaryň birnäçesi bilen çykyş etdi. Biziň tekliplerimiz Birleşen Milletler Guramasyna agza döwletler, şeýle hem bu Guramanyň Baş sekretary Pan Gi Mun tarapyndan düşünmek bilen kabul edildi we goldanyldy. Bu bolsa, Bitarap döwletimiziň üstüne uly jogapkärçiligi ýükleýär.
Şoňa görä-de, öňe sürlen başlangyçlary üstünlikli amala aşyrmak üçin, biz milli derejede hem, halkara derejesinde hem zerur bolan ähli işleri geçirmelidiris. Bu ugurda ýurdumyzyň ähli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylarynyň sazlaşykly işlemegi zerurdyr. Alnyp baryljak ähli işleri utgaşdyrmagy bolsa, R.Meredow, Daşary işler ministrligine tabşyrýaryn.
Biz Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň (EKOSOS-yň) ýakyn wagtda geçiriljek mejlisleriniň birinde Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmek boýunça alnyp barylýan işleri utgaşdyrmagyň täze, ählumumy guralyny döretmek baradaky meselä seretmegi hem teklip etdik. Türkmenistan Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň agzasy hökmünde, Birleşen Milletler Guramasynyň bu örän möhüm edarasy bilen işlemek boýunça uly tejribe toplady.
Biziň Durnukly ösüş maksatlaryny amala aşyrmagy utgaşdyrmagyň guralyny döretmek meselesine seretmek baradaky başlangyjymyzy durmuşa geçirmekde bu Edaranyň goldaw berjekdigine ynanýarys. Şunuň bilen baglylykda, Daşary işler ministrligine, R.Meredow, degişli ministrlikler bilen bilelikde, öňe süren başlangyjymyzy esaslandyrmak we onuň mazmuny boýunça anyk teklipleri bermegi tabşyrýaryn. Siz bu işleri amala aşyrmagyň guralyny ulanmagyň usullaryny we çäklerini kesgitläň. Şeýle hem, bu ugurda hyzmatdaşlarymyzyň goldawyny berkitmek üçin, Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň çäklerinde zerur bolan diplomatik geňeşmeleri geçiriň.
Häzirki döwürde dünýäde açlyga garşy göreşmek, azyk howpsuzlygyny üpjün etmek, adamlaryň iýmitlenmegini gowulandyrmak boýunça bilelikde köp işler edilýär. Bu ugurda alnyp barylýan hyzmatdaşlygy goldamak Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň dowamynda Türkmenistanyň geçiren işiniň ýene-de bir möhüm ugurlarynyň biri boldy. Şunuň bilen baglylykda, biziň ýurdumyz Baş Assambleýanyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde ýokary derejede Azyk maslahatyny çagyrmak baradaky başlangyç bilen çykyş etdi. Bu başlangyjy üstünlikli amala aşyrmak üçin, Azyk maslahatynyň Gün tertibi, onuň öňünde durýan wezipeler, Maslahatda seredilmegi göz öňünde tutulýan meseleler boýunça anyk teklipleri, ilkinji nobatda, biziň özümiz bermeli.
Şoňa görä-de, R.Meredow, Daşary işler ministrligi, bu Maslahaty geçirmek, onda serediljek meseleleri taýýarlamak üçin Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň, Azyk we Oba hojalyk guramasynyň, Bütindünýä azyk guramasynyň ýolbaşçylary bilen gepleşikleri geçirmeli. Bu edaralar bilen Maslahaty geçirmegiň guramaçylyk meselelerini çözmeli. Geçiriljek Maslahatyň azyk üpjünçiligi boýunça dünýäde alnyp barylýan hyzmatdaşlyga netijeli we anyk itergi bermegini gazanmaly. Bu Maslahatyň Birleşen Milletler Guramasynyň derejesinde mundan beýläk-de anyk çözgütleri taýýarlamagyny üpjün etmeli. Şeýle netijeleri gazanmak biziň esasy maksadymyz bolup durýar. Türkmenistanyň bu ugurda öňe süren başlangyjynyň düýp mazmuny şundan ybaratdyr!!!
E.Orazgeldiýew, Azyk maslahatyny geçirmek bilen bagly taýýarlyk işlerine ýurdumyzyň degişli pudak edaralaryny çekmeli. Häzirki döwürde Bitarap döwletimizde azyk howpsuzlygy üpjün edilýär. Ilatymyza hödürlenýän azyk önümleriniň düzümi gowulandyrylýar. Azyk önümleri lukmançylyk nukdaýnazaryndan zerur bolan maddalar bilen baýlaşdyrylýar. Biz bu ugurda gowy tejribe topladyk. Şoňa görä-de, degişli edaralara bu tejribä esaslanýan teklipleri bermegi tabşyrýaryn.
Biziň toplan oňyn tejribämizden hyzmatdaşlarymyzyň hem peýdalanmagy zerur diýip hasap edýärin. Biz Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen edaralary bolan Ösüş Maksatnamasy, Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasy (ÝUNESKO) hem-de Çagalar gaznasy (ÝUNISEF) bilen bilim babatda hyzmatdaşlygy geljekde hem dowam ederis. Bu hyzmatdaşlyk has-da takyk we anyk maksada gönükdirilen bolmalydyr. Biziň bildirýän talaplarymyza laýyk gelmelidir. Uzakmöhletleýin geljegi nazara alyp, halkara bilim giňişligine ýurdumyzyň ysnyşykly we netijeli goşulmagyna ýardam bermelidir.
Daşary işler ministrligi, R.Meredow, Siz, S.Toýlyýew, Bilim ministrligi, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasynyň Milli komissiýasy bilen bilelikde bilim babatda halkara hyzmatdaşlygynyň geljegi uly bolan täze meýilnamalaryny we maksatnamalaryny taýýarlamaly. Birleşen Milletler Guramasynyň bu ýöriteleşdirilen düzümleri bilen hyzmatdaşlygyň anyk usullaryny kesgitlemeli. Şunuň bilen birlikde, bilim maksatnamalarynyň innowasion ugurlaryny öňe sürmäge, okatmagyň we bilim bermegiň häzirki zaman usulyýetini ornaşdyrmaga uly üns bermeli.
Biz gender deňligini üpjün etmegiň, aýal-gyzlaryň hukuklaryny hem-de mümkinçiliklerini giňeltmegiň Birleşen Milletler Guramasy bilen alyp barýan hyzmatdaşlygymyzyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýandygyny hem beýan etdik. Şoňa görä-de, A.Nurberdiýewa, Türkmenistanyň Mejlisine, R.Meredow, Daşary işler ministrligine Bitarap döwletimiziň Birleşen Milletler Guramasynda alyp barýan işleriniň çäklerinde bu ugurdaky meselelere örän uly üns bermegi tabşyrýaryn. Siz döwlet baştutanlarynyň gender deňligi boýunça ýakynda bolup geçen ýokary derejedäki duşuşygynyň netijelerini düýpli öwreniň.
Şonuň netijesinde, geljekde dürli halkara maslahatlarynda, şol sanda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň indiki, 71-nji mejlisinde ýurdumyzyň öňe sürjek täze tekliplerini taýýarlamagyň üstünde işläň. Bu işe degişli döwlet edaralarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylaryny hem giňden çekiň.
Howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleler boýunça halkara hyzmatdaşlygyna hem örän möhüm ähmiýet bermeli. Şoňa görä-de, şu ýylyň dekabr aýynda Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly Konwensiýanyň taraplarynyň Parižde geçiriljek maslahatyna düýpli taýýarlyk görmeli. Maslahatda beýan ediljek, ileri tutulýan meseleleri kesgitlemeli.
Daşary işler ministrligi, R.Meredow, şeýle hem E.Orazgeldiýew, siz bu ugurda iş alyp barýan beýleki edaralar bilen bilelikde zerur teklipleri taýýarlamaly. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde Türkmenistanyň bu Gurama bilen hyzmatdaşlyk etmeginde Merkezi Aziýa ýurtlary üçin howanyň üýtgemegi boýunça Sebit merkezini döretmek baradaky başlangyjyny durmuşa geçirmek bilen bagly alnyp barylýan işleri güýçlendirmeli.
Goňşy döwletler, şeýle hem gyzyklanma bildirýän ähli taraplar bilen hyzmatdaşlyk edip, Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň utgaşdyrmagy boýunça bu başlangyjyň Merkezi Aziýada we oňa ýakyn sebitlerde Durnukly ösüş maksatlaryny amala aşyrmakda örän möhüm ädimdigini düşündirmeli. Bu başlangyjyň halkara derejesinde goldanylmagyny tutanýerlilik bilen gazanmaly. Bu mesele boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň derejesinde 2016-njy ýylda anyk çözgüdiň kabul edilmegi biziň esasy maksadymyz bolup durýar!!!
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Häzir biziň alyp barýan içeri syýasatymyz bilen bagly meseleler barada durup geçmek isleýärin. Ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmek boýunça saýlap alan ugrumyzda häzirki zaman senagat üpjünçilik ulgamlaryny emele getirmek göz öňünde tutulýar. Gaýtadan işleýän iri önümçilikleri döretmek wezipesi öňde durýar. Bu bolsa, diňe bir bütin dünýäde dowam edýän maliýe-ykdysady çökgünligiň milli ykdysadyýetimize ýetirýän täsirini azaltmak bilen çäklenmän, jemi içerki önümiň ösüş depginini ýokary derejede – 8,3 göterim möçberde saklamaga hem mümkinçilik berdi.
Senagat önümleriniň möçberlerini artdyrmaga, milli pulumyz bolan manadyň hümmetini durnukly derejede saklamaga oňaýly şert döretdi. Içerki bazarda harytlaryň we hyzmatlaryň nyrhlaryny pes derejede saklamaga, durmuş ulgamyna gönükdirilýän düýpli maýa goýumlarynyň möçberlerini artdyrmaga ýardam etdi. Häzirki döwürde Prezident maksatnamasyna laýyklykda täze kärhanalary gurmaga we bar bolanlarynyň durkuny täzelemäge uly möçberde maýa goýumlary gönükdirilýär. Geçen döwür bilen deňeşdirilende bu ugra gönükdirilýän maýa goýumlarynyň möçberi 8,2 göterim artdy.
Tebigy gazy ulanmak arkaly energiýa serişdelerini öndürýän kuwwatlyklary artdyrmak boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça maksatnama laýyklykda, önümleriň täze görnüşlerini öndürmäge niýetlenen taslamalar işlenip taýýarlanýar.
Bilim, saglygy goraýyş, ylym ulgamlarynda hem özgertmeler üstünlikli dowam edýär. Gurluşyk, senagat pudaklarynda we beýleki pudaklarda ýokary ösüş depginleri gazanylýar. Biz iri halkara taslamalaryny hem, içerki taslamalary hem amala aşyrmagy dowam edýäris.
Nebitgaz ýataklaryny özleşdirmek we abadanlaşdyrmak boýunça işler hem netijeli alnyp barylýar. Iri gaz geçirijiler, sport desgalary, howa menzilleri, awtomobil ýollary we iri köprüler çalt depginler bilen gurulýar. «Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan» gaz geçirijisini, şeýle hem beýleki gaz geçirijileri gurmak boýunça taýýarlyk işleri geçirilýär.
Desgalaryň gurluşygy çalt depginler bilen alnyp barylýar. Muňa mysal hökmünde diňe bir şu ýylyň sentýabr aýynda umumy bahasy 1 milliard 500 million amerikan dollaryna golaý bolan 68 desganyň ulanmaga berlendigini görkezmek bolar. Şolaryň hatarynda bekre balyklaryny ösdürip ýetişdirýän kärhanany, sebitde iri desga bolan, kuwwaty 504 megawat gaz turbinaly elektrik stansiýasyny görkezmek bolar. Şeýle hem, şol desgalaryň hatarynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky 10-a golaý myhmanhana we dynç alyş toplumy, Awaza etrabyndaky binalar toplumy, jemi 2090 orunlyk 25 sany umumy bilim berýän mekdep we 14 sany çagalar bagy, umumy meýdany 114 müň inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlary bar. Häzirki döwürde ýurdumyzda umumy bahasy 50 milliard amerikan dollaryndan gowrak bolan dürli desgalaryň 2 müňden gowragynyň gurluşygy alnyp barylýar.
Oba hojalygynda geçirilýän özgertmeler hem öz oňat netijelerini berip başlady. Şu ýylyň gurak gelendigine garamazdan, oňat galla hasyly ösdürilip ýetişdirildi we ýygnaldy. Pagta ýygymy hem ýokary depginler bilen alnyp barylýar. Oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylarynyň ynandyrmalaryna görä, döwletimiziň mukaddes Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk baýramyna çenli bir million tonnadan gowrak «ak altyn» ýygnalyp, Watan harmanyna tabşyrylar.
Telekeçiler hem ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ösüşine uly goşant goşýarlar. Olar dürli pudaklarda netijeli işleri alyp barýarlar. Telekeçilerimiz has çylşyrymly we iri möçberli taslamalary amala aşyrýarlar. Olaryň ussatlyk derejesi daşary ýurt kompaniýalarynyň hünärmenlerinden birjik-de pes däldir.
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Şu ýylyň tamamlanmagyna çenli az wagt galdy. Galan döwürde biz şu ýyl göz öňünde tutan işlerimizi üstünlikli tamamlamaly. Eziz Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk baýramy we ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli göz öňünde tutulan baýramçylyk çärelerini ýokary döwlet we ähli halk derejesinde guramaçylykly geçirmeli.
B.Hojamämmedow, Siz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasarlary bilen bilelikde 2016-njy ýylyň Döwlet býujeti bilen bagly maslahat geçiriň. 2016-njy ýylyň Döwlet býujetini taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işleri tamamlamaly. Geljek ýyl üçin Döwlet býujetiniň taslamasyny Mejlisiň garamagyna ibermeli. Döwlet býujetinde Türkmenistanyň Prezidentiniň Permanyna laýyklykda, geljek ýylda zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberlerini, şeýle hem beýleki durmuş tölegleriniň birnäçesiniň möçberlerini ýokarlandyrmagy göz öňünde tutmaly.
A.Nurberdiýewa, geljek ýyl üçin Döwlet býujetiniň taslamasyny hemmetaraplaýyn oýlanyşykly işläp taýýarlamaly we kabul etmeli. Şeýle hem, dünýä ykdysadyýetinde emele gelen çylşyrymly ýagdaýy nazara alyp, ýurdumyzyň kanunçylygyna gysga wagtyň içinde seretmeli we eger zerur bolsa, oňa üýtgetmeleri girizmeli.
R.Meredow, daşary ýurtlaryň wekiliýetleriniň ýurdumyza boljak saparlaryna, şeýle hem ýurdumyzyň Hökümet wekiliýetiniň daşary ýurtlara boljak saparlaryna düýpli taýýarlyk görmeli. Ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli geçiriljek halkara maslahatyna görülýän taýýarlyk işlerine aýratyn üns bermeli. Ýakyn wagtlarda ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramyny geçirmegiň maksatnamasynyň taslamasyny taýýarlamaly. Şonuň ýaly-da, geljek ýylda daşary ýurtlaryň wekiliýetleriniň ýurdumyza boljak saparlarynyň we ýurdumyzyň Hökümet wekiliýetiniň daşary ýurtlara boljak saparlarynyň meýilnamasyny hem-de halkara maslahatlaryny geçirmegiň tertibini işläp taýýarlamaly we tassyklamak üçin hödürlemeli.
E.Orazgeldiýew, geljekki oňat galla we pagta hasylynyň düýbüniň şu ýyl tutulýandygyna siziň ünsüňizi çekmek isleýärin. Şoňa görä-de, bugdaý ekişini bellenen möhletlerde tamamlamaga, bugdaý ekilen meýdanlarda agrotehniki çäreleri ýokary hilli geçirmäge we geljek ýylyň gowaça ekişine häzirden gowy taýýarlyk görmäge aýratyn üns bermeli. Oba hojalygyny dolandyrmagyň gurluşyny kämilleşdirmek, ýer reformasyny amala aşyrmak boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli.
M.Ýazmuhammedowa, ýurdumyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygy we döwletimiziň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli geçiriljek baýramçylyk çärelerine düýpli taýýarlyk görmeli we bu çäreleri ýokary derejede guramaçylykly geçirmeli. Ähli welaýat merkezlerinde, şäherlerde we obalarda baýramçylyk çärelerini, sungat ussatlarynyň çykyşlaryny guramaly. Ýurdumyzyň gazanan üstünliklerini, ýeten belent sepgitlerini metbugatda we teleradioýaýlymlarda giňden beýan etmeli.
P.Taganow, baýramçylyk günlerinde bazarlarda we dükanlarda senagat hem-de azyk harytlarynyň bolçulygyny üpjün etmeli.
Ş.Durdylyýew, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasarlary, gurulýan binalarda we desgalarda işleriň alnyp barlyşyny berk gözegçilikde saklamaly. Şu ýyl göz öňünde tutulan desgalaryň ählisiniň bellenen möhletlerde we ýokary hilli gurlup, ulanmaga berilmegini gazanmaly. Bu aýratyn hem, ýaşaýyş jaýlarynyň we durmuş maksatly desgalaryň gurluşygyna degişlidir.
S.Satlykow, baýramçylyk çäreleriniň geçirilýän döwründe ulag gulluklarynyň işleýşini berk gözegçilikde saklaň! Howa menzilleriniň, Amyderýanyň üstünden geçýän köprüleriň, awtomobil ýollarynyň gurluşygyna aýratyn üns beriň!
B.Hojamuhammedow, nebitgaz we geologiýa pudaklaryny ösdürmek boýunça syýasaty has netijeli alyp barmaly. Nebiti we gazy gaýtadan işlemekden alynýan önümleriň möçberlerini artdyrmaga aýratyn üns bermeli.
Ýurdumyza maýa goýumlaryny çekmek boýunça alnyp barylýan işleriň depginini has-da güýçlendirmeli. Berkarar Watanymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça kabul edilen Prezident maksatnamalaryny üstünlikli durmuşa geçirmek üçin ähli zerur çäreleri görmeli.
B.Ereşow, senagat pudagynyň gerimini telekeçileri giňden çekmek arkaly has-da giňeltmeli. Bu ýerde gürrüň bäsleşige ukyply, innowasiýalara esaslanýan senagat pudagyny we pudagyň üpjünçilik ulgamlaryny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek barada barýar. Bu pudak ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklaryny, aýratyn hem, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän pudaklary çalt depginler bilen ösdürmegiň esasyny düzýär.
S.Toýlyýew, göz öňünde tutulan özgertmeleriň maksatnamasyna laýyklykda, bilim, saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk ulgamlarynyň ähli basgançaklarynyň maddy-enjamlaýyn we ylmy-usulyýet binýadyny berkitmeli. Bu ulgamlary kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli.
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Görşüňiz ýaly, biziň öňümizde möhüm wezipeler durýar. Bu wezipeleri öz wagtynda we ýokary hilli ýerine ýetirmek üçin siziň ähliňize tabşyryklar berildi. Alnyp barylmaly işleriň tertibi kesgitlendi. Siziň öňde duran bu wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirjekdigiňize berk ynanýaryn!!!


c: text/html

text:
Çarşenbe güni ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy Azerbaýjanyň Baku şäherinde täze gurulýan konsert zalynyň töwereklerinden ençeme maşgalanyň zor bilen, bikanun ýagdaýda göçürilendigini mälim etdi.
“Human Rights Watch” guramasy bu maşgalalaryň 2012-nji ýylyň maýynda Bakuda geçiriljek “Ýewrowideniýe” aýdym-saz festiwaly üçin täze konsert köşgüni gurmak bilen baglanyşykly göçürilendiklerini aýdýar.
Çarşenbe güni bu barada ýaýradan beýanatynda bu guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa regionlary boýunça wekili Jeýn Bukanan “Azerbaýjanyň hökümeti diňe bir ýaşaýyş jaýlaryny weýran etmän, adamlaryň durmuşyny weýran edýär” diýip nygtapdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Brýusselde “Olary diri görkeziň” atly kompaniýanyň aktiwistleri bilen Ýewropa Parlamentiniň deputatlarynyň arasynda duşuşyk geçirildi.
“Türkmenistandan alternatiw habarlar” websaýtynda berlen maglumata görä, 3-nji maýda geçirilen bu duşuşyk Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasynda hyzmatdaşlyk paktyna gol goýmak barada Ýewropa Parlamentinde geçiriljek ses berişligiň öňýanynda amala aşdy.
Bu ýygnakda “Olary diri görkeziň” atly kampaniýany guramalaşdyrýan hökümete degişli däl guramalaryň aktiwistleri we hukuk goraýjylar Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna ünsi çekip, türkmen häkimiýetleriniň türmelerdäki ençeme tussagyň ykbaly barada habar bermeýändigini, raýatlaryň hereket azatlygynyň çäkli bolmagyna galýandygyny aýtdylar.
“Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen bu ylalaşygy baglaşmagy, Türkmenistanyň halky üçin, hamana, adamlaryň we olaryň hukuklarynyň o diýen wajyp däl-de, tebigy gazyň we diktator bilen gatnaşyklaryň has möhümdigi barada yşarat bolar” diýip, “Freedom Files” analitik merkeziň direktory Olga Zaharowa aýtdy.
Şeýle-de, bu duşuşygyň çäginde çykyş eden döwlete degişli däl guramalaryň käbir aktiwistleri Azatlyk Radiosynyň we “Türkmenistandan alternatiw habarlar” guramasynyň tussaglykdaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň adynyň Türkmenistanyň türmelerinde dereksiz ýitenleriň sanawyna, ýagny “Olary diri görkeziň” kampaniýasyna goşulmagyny teklip etdiler.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Halkara atom energiýasy gullugynyň Eýranda atom ýaraglaryny öndürmek alamatlarynyň bardygyna ozal beýle açyk salgylanan mahaly ýokdy. Gullugyň sişenbe güni neşir edilen hasabatynda Eýranyň ýadro ýaraglaryny öndürmek barada iş alyp barandygy hakda maglumatyň bardygy aýdylýar.
Halkara atom energiýasy gullugynyň (HAEG) başlygy Ýukia Amano
Halkara atom energiýasy gullugynyň (HAEG) başlygy Ýukia Amano: “Eýranyň ýaşyryn alyp baran şübheli ýadro işleriniň käbirini, onuň aýdyşy ýaly, parahatçylykly maksatlar üçin ulanyp bolýar, ýöne beýlekiler welin, ýörite atom ýaraglaryna degişli işler” diýýär.
Eýran ara salym salman bu hasabaty ýazgardy. Onuň HAEG-däki wekili Ali Asgar Soltaniýeh: “Hasabatda deňagramlylyk ýok, ol syýasy sebäpli” diýdi.
Soltaniýeh: “Bu hasabat deňagramly, deň ölçegli däl. Ol syýasy sebäpli, esasan-da Birleşen Ştatlaryň syýasy gysyşy bilen taýýarlanypdyr. Bu hasabatyň adaty düzgünden çykmagy gynançly ýagdaý” diýip, bu ugurdan Tähranyň pozisiýasyny mälim etdi.
Halkara arkalaşygy Eýran köp wagtdan bäri atom ýaraglaryny öndürmäge synanyşýar diýip, güman edýär. Bu işini duruzmagy üçin hem onuň garşysyna soňky ýyllarda dört gezek sanksiýa girizildi.
Atom gullugy Eýranyň ýadro ýaraglaryny öndürmekde näderejede öňegidişlik gazananyny aýdanok. Ýöne ol ýadro synaglaryny geçirmek üçin baryp 2000-nji ýylda bir gap döredilendigi barada elinde subutnama bardygyny belleýär.
Eýran inkär edýär
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad
Hasabat çykmazdan birnäçe sagat öň, Eýranyň döwlet telewideniýesinde çykyş eden prezident Mahmud Ahmedinejad Ýukia Amanonyň edýäni amerikan resmileri tarapyndan “eline berlen kagyzlary halka ýetirmek” diýdi.
“Men özünde erk-ygtyýar ýok adamyň atom energiýasy gullugynyň depesinde oturdylandygyna gynanýaryn. Ol gullugyň öz düzgünlerini-de bozýar. Dokumentleriň käbiri amerikanlar tarapyndan ýazylyp, onuň eline berlen. Ol diňe gelip, dyngysyz gürleýär. Ol Amerika barada hasabat çykarmaly, Amerikanyň dostlary barada hasabat çykarmaly” diýip, Ahmedinejad aýtdy.
Eýranyň prezidenti öz ýurdunyň ýadro ýaraglaryny öndürmek barada iş alyp barmaýandygyny gaýtalap: “Eýran ýadro programmasyny duruzmaz” diýdi.
Hasabatyň ile ýetirilmegini Orsýet-de tankytlap, onuň ýadro dawasynyň diplomatik ýollar bilen çözülmegine zyýan ýetirmeginiň mümkindigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsiniň aýtmagyna görä, Waşington hasabaty ara alyp maslahatlaşmazdan öň, ol barada beýanat etmez. Obamanyň administrasiýasy häzir Tähranyň garşysyna ýene sanksiýalaryň gerekdigini halkara ýaranlaryna ynandyrmaga synanyşýar.
Eýranyň ýolbaşçylary hasabat çykmazdan öň, onuň netijelerinden gorkup, atom ýaraglary bilen baglanyşykly gürrüňleri inkär edip ugradylar. Ýurduň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi sişenbe güni, entek hasabat çykmanka: “Ol esassyz aýyplamalary öz içine alsa, onda BMG-niň gullugynyň bitaraplygy sorag astyna düşer” diýdi. Salehi: “Ýadro programmasy barada hiç bir subutnamasyz Eýrana basyş edilýär” diýip, çykyş etdi.
Duýduryş berildi
Hasabat ýaýradylandan soň, Fransiýa, şeýle hem Amerikanyň kanun çykaryjylary Eýranyň garşysyna Birleşen Milletler Guramasy, Birleşen Ştatlar, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan ozal girizilen sanksiýalardan daşgary ýene käbir çäreleri girizmek bilen duýduryş berdiler.
Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi bolsa Pekiniň hasabat barada oýlanýandygyny bildirip: “Orta Gündogaryň howpsuzlyk ýagdaýyna bulam-bujarlyk salmakdan gaça durmak hem region, hem halkara jemgyýetçiligi üçin möhüm” diýdi.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň sözçüsi hasabatda görkezilen bir “awtomatik reaksiýanyň” bolmajakdygyny aýtdy. Ýaňy birnäçe günlükde Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres Eýranyň garşysyna gönükdirilen hüjümiň indi “ähtimallygynyň barha artýandygyny” aýdypdy.
Eýranyň ýaragly güýçleriniň başlygynyň orunbasary çarşenbe güni Ysraýyl Yslam Respublikasyna hüjüm etse, “weýrançylyk” bilen ýüzbe-ýüz bolar diýip, duýduryş berdi. Brigada generaly Masoud Jezaýeriniň Eýranyň arap dilinde programma berýän “Al-Alem” telekanalyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, Eýranyň berjek jogaby diňe “Orta Gündogar bilen çäklenmez”.


text:
81 ýaşly Nikolaý Hasig, diktator Stalin Abhazystanyň doly ygtyýarly Sowet respublikasy statusyny ýatyryp, ony Sowet Gürjüstanynyň welaýaty edeninden bir ýyl soň, ýagny 1932-nji ýylda doglupdyr.
1936-njy ýylyň aýagynda şol wagt Transkawkaz regionynyň baştutany, soňra hem Staliniň sadistik gizlin gullugyna ýolbaşçylyk eden Lawrentiý Beriýa ilhalar abhaz lideri Nestor Lakobany özüniň Tbilisidäki öýüne nahara çagyrýar. Lakoba duýdansyz ýagdaýda ölýär. Resmi taýdan ýürek näsazlygy sebäpli diýilse-de, adamlar onuň awy berlip öldürilendigine ynanýarlar.
1937-nji ýylda başlanan repressiýalarda hem tutuş abhaz hökümeti tutulyp, ile göz edilip, adalatsyz sud prosesine sezewar edilýär.
"Munça zorluk, munça kemsitme, munça ezýet, beýle genosid… Biziň halkymyz bular ýaly zatlary ozal asla görmändi" diýip, Hasig bolan wakalary ýatlaýar.
"Iç uruş"
Ikinji jahan urşy belli bir manyda wagtlaýyn dynçlyk boldy. Ýöne 1930-njy ýyllarda başlanan bu iç uruş sowlan badyna ýene dowam etdirildi.
Ol mahallar Hasig orta mekdepde okaýardy. Ol bu hakda şeýle gürrüň berýär: "1945-nji ýylda uruşdan soň abhaz mekdepleri ýapylyp, mejbury assimilýasiýa syýasaty başlandy. Biziň çagalarymyz - özümiz hem - gürji dilinde okamaly bolduk. [Öň bu dilde] ýekeje söz-de bilmeýärdik. Şeýdip kökümiz gyryldy".
1991-nji ýylda Sowet Soýuzy ýykylandan soň bu köneden galan gahar-gazap möwjäp, aýan bolup ugrady. Muňa Kawkazyň çeçenler, çerkezler, osetinler ýaly ozal ejir-azap çeken halklarynyň wekilleri-de goşuldylar.
Abhazlary ors harbylary-da işjeň goldadylar. Netijede, çak edilişine görä, 8 müň adam ölüp, 240 müň gürji öý-owzaryndan jyda düşdi.
Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda 2008-nji ýylda turan uruşdan soň Abhazystanyň garaşsyzlygy Orsýet, şeýle hem beýleki sanlyja döwletler tarapyndan ykrar edildi.
Gürjüstan we dünýä döwletleriniň aglabasy regionyň Orsýet tarapyndan basylyp alnandygyny aýdýarlar. Hasig hem göwnüçökgünlik bilen Abhazystany "Orsýetiň koloniýasy" diýip häsiýetlendirýär.
1990-njy ýyllaryň başlarynda uruş öňki Sowet Soýuzynyň beýleki ýerlerinde-de turdy. Köpüsi Sowet Soýuzynyň 60 ýyl mundan ozal alyp baran syýasaty bilen ýitileşdirilen şular ýaly etniki konfliktlere "Staliniň sagatly bombasy" diýlip at berildi.
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Çeçenistanda we oňa goňşulykdaky respublikalarda-da iki gezek uruş boldy. Sowet Soýuzy darganda başlanan zorlukly hereketler bu ýerlerde şu wagt hem dowam edýär.
Çeçenistanyň şol wagtky prezidenti Johar Dudaýew 1993-nji ýylda: "Orsýetde ýaşaýan ýüz müň çeçen – çeçen halkynyň bähbitlerini goramakda ýüz müň esgere öwrülmeli. Olar mukaddes uruş yglan etmeli. Her bir çeçen şehit bolmaga taýýarlanmaly" diýipdi.
Merkezi Ýewropadan başlap, tä Orta Aziýadaky serhetlere çenli uzap gidýän bu konfliktler, dürli azlyk milletler barada Staliniň 30 ýyl çemesi alyp baran, özi-de köplenç zorlukly syýasatynyň netijeleri diýlip hasaplanýar.
Manysyz serhet çekişlik syýasaty, etniki toparlaryň tutuşlygyna deportirlenmegi, etnik orslaryň dürli regionlara köpçülikleýin sürgün edilmegi bilen Staliniň alyp baran syýasaty köp konfliktleri döretdi ýa-da ýitileşdirdi. Bu gün Ýewraziýa düşünjek bolsaň, ilki bilen şu konfliktlere düşünmeli.


text:
Russiýanyň häkimiýetleri bir eýranly esgeriň Eýranyň armiýasynda dini diskriminasiýanyň bardygyny öňe sürüp, Ermenistana gaçyp gelendigini habar berýärler.
Russiýanyň Federal Howpsuzlyk gullugynyň 27-nji aprelde beren maglumatyna görä, 1992-nji ýylda doglan esger 25-nji aprelde ermeni-eýran serhedini bikanun geçen mahaly tussag edilipdir.
Ermenistanyň Eýran we Türkiýe bilen serhedi Russiýanyň 4 500 çemesi serhet gullukçysy tarapyndan goralýar. Gürrüňi gidýän bu rus serhet gullukçylary Russiýanyň Federal Howpsuzlyk gullugynyň bir bölegidir.
Russiýanyň Federal Howpsuzlyk gullugynyň berýän maglumatyna görä, şahsyýeti köpçülige mälim edilmeýän eýranly esger özüniň hristian bolany üçin ýurtdaky musulman esgerler tarapyndan diskriminasiýalara sezewar edilendigi sebäpli Ermenistana gaçyp gelendigini aýdypdyr.
Russiýanyň serhet gullukçylary eýranly esgeri Ermenistanyň derňewçilerine tabşyrdylar.


text:
Türkmenistan şu ýylyň 29-njy maýynda Gazagystan Respublikasynyň Akmola welaýatynyň Burabaý şäherçesinde geçiriljek Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň hökümet baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisine gatnaşar. Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy boýunça biziň ýurdumyza wise-premýer S. Satlykow wekilçilik eder diýlip, “Türkmenistan: altyn asyr” elektron neşiriniň habarynda aýdylýar.
Türkmenistan GDA-nyň hökümet baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisine gatnaşar
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Gyrgyzystanda prezidentlik saýlawlarynda şowsuzlyga uçran iki syýasy lider täze hereketi döredýändiklerini mälim etdiler.
“Ata Žurt” partiýasynyň lideri Kamçybek Taşyýew we “Bütin Gyrgyzystan” partiýasynyň lideri Adahan Madumarow birigip, şeýle karara gelendiklerini aýtdylar.
Olaryň bellemegine görä, bu täze syýasy hereketiň esasy maksady gyrgyz halkyny birikdirip, ýurtda adalatyň dikeldilmegini gazanmakdan ybarat bolup durýar.
Syýasy aktiwistler ilatyň ynamyny ödejek hökümetiň birnäçe partiýanyň agzalaryndan hem hiç bir partiýa dahyly bolmadyk garaşsyz adamlardan ybarat bolmalydygyny aýdýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, Eýrandaky çözülmedik syýasy ýagdaýyň Tähran bilen halkara güýçleriň arasynda ýadro ýangyjy boýunça ylalaşygy kynlaşdyrýan bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
Ol “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda, Tähranyň ýadro meselesi barada hödürlenen teklibe henize çenli pozitiw jogap bermänligine garamazdan, Waşingtonuň bu teklibi goldamak boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen bir hatarda durýanlygyny aýtdy.
Barak Obama aýratynam, Orsýet, Hytaý, Germaniýa, Britaniýa Fransiýa we Birleşen Ştatlarynyň Eýrana hödürlän teklibiniň gaty mynasypdygyny hem belledi.
Ol Tähranyň bu teklibi kabul etmegi, bu ýurduň ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlary eýerýändigine hem-de Eýranyň ýadro ýaraglar öndürmäge synynyşýandygy baradaky şubhäniň aradan aýrylmagyna ýardam etjekdigini aýtdy.


text:
Türkmenabatly 16 ýaşyndaky okuwçy gyz Nesibe 9-njy synpa gatnaýar. Nesibe onuň hakyky ady däl, şahsy howpsuzlyk ýagdaýy bilen bagly ol öz adynyň Nesibe diýlip tutulmagyny isleýär.
Bu türkmenabatly gyzy beýleki okuwçylardan tapawutlandyrýan zat onuň başatgyç atynmagydyr. Ýöne bu islegi soňky döwürlerde ony biynjalyk edýär, sebäbi mekdep müdiri we mugallymlary oňa mekdebe başatgyjyny atynyp gelmäge rugsat berenoklar.
Nesibe ilkinji gezek mekdebe geçen okuw ýylynyň başynda hyjaply barypdyr. Nesibäniň hyjaby, ýagny başatgyjy, onuň saçlaryny doly örtýär we ol türkmen zenanlarynyň atynýan adaty başatgyçlaryndan tapawut edýär.
Mugallymlar garşy çykýar
Onsoň, aradan kän wagt geçmänkä, okaýan mekdebiniň ýolbaşçylary Nesibäniň başatgyjyndan rahatsyzlanyp, ondan başatgyjyny aýyrmagyny talap edipdirler. Nesibe bu talaba garşy bolup aýak diränsoň, ilki mekdebe onuň ete-atasy, soňra-da polisiýa çagyrylypdyr.
Mesele ula ýazansoň, Nesibe mejbury ýagdaýda başatgyjyny aýyrmaly bolýar. Ol indi başatgyjyny diňe namaz okanda atynýandygyny aýdýar. Nesibäniň başdangeçirmeleri Türkmenistandaky musulman gyzlaryň diňe biriniň duçar bolan kynçylyklary.
Türkmenabadyň mekdepleriniň birinde iki-üç aý mundan ozal ýene-de bir gyz, 8-nji synpyň okuwçysy Şahzoda hem hyjabyny çykaryp, dar sport egin-eşigini geýmeli boljakdygy sebäpli beden-terbiýe sapaklaryna gatnaşmakdan ýüz öwrensoň, problema döräpdir.
Şondan soň, onuň agasy gelip mugallymlary bilen gürleşensoň, Şahzoda giňräk sport eşiklerini geýip sapaga gatnaşmaga rugsat beripdirler. Başatgyç meselesinde welin, Şahzoda mekdep administrasiyasynyň talabyna boýun bolmaly bolupdyr.
Nesibe we Şahzoda ýaly başatgyç atynýan zenanlar, şeýle-de olaryň bu meselede duçar bolýan kynçylyklaryna meňzeş kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan gyzlar bilen bagly wakalar indi türkmenabatlylar üçin täzelik däl.
Metjide gatnaýan gyz köpelýär
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir dindarlaryň aýtmagyna görä, jemgyýetde dini düşünjeleriň barha güýçlenmegine juma namazyna barýan ýaşlaryň, şol sanda gyzlaryň sanyndan hem göz ýetirmek mümkin.
Ýerli metjitleriň birinde ymam bolup işleýän we özüni Baýmyrat diýip tanadan bir dindaryň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, “Zenanlaryň metjitlere ýykgyn edip başlandygy sebäpli, häzirki döwürde Türkmenabadyň metjitleri, umuman aýdylanda, ikä bölünen. Onuň bir bölegi erkeklere, beýleki bölegi bolsa zenanlara niýetlenen”.
Ymam metjide gatnaýan zenanlaryň arasynda ýaş gyzlaryň sanynyň hem az däldigini we olaryň gün saýyn köpelýändigini aýdýar. Nesibäniň aýtmagyna görä, mekdebinde problema dörän hem bolsa, başatgyçly gyzlaryň metjitlere gatnamagyna indi adamlaryň gözi öwrenişip barýar.
Emma bu ýagdaýa garşy çykýanlar hem ýok däl. Oňa, esasanam, Nesibäniň mekdebindäki mugallymlaryň özlerini alyp baryşlary bilen bir hatarda, iş ýerlerine musulman başatgyjyny atynyp barmak isleýän zenanlara edilýän basyşlardan hem göz ýetirmek mümkin.
"Sen wahabistmi?"
Nesibäniň aýtmagyna görä, haçan-da onuň başatgyjy bilen bagly meselede mekdebe polisýa işgärleri çagyrylanda, olar ony bäş sagatlap sorag edipdirler. Şol sorag-jogabyň çäginde Nesibä "sen wahabistmi, bu zatlary nireden öwrenýäň?" diýen ýaly birgiden sorag berip, basyş etmäge synanyşypdyrlar.
Umuman aýdylanda, ýurtda başatgyç atynmak gadagan däl. Baş Kanunuň 12-ji maddasy adamlara islän dinini saýlamaga we öz saýlan dinine degişli däpleri berjäý etmäge hukuk berýär. Emma, muňa garamazdan, dindarlara garşy basyşlar we, iň bärkisi Türkmenabat barada aýdylanda, şol basyşlara garamazdan Nesibedir Şahnzoda ýaly başatgyç atynýan gyzlaryň sany barha artyp barýar.


text:
Saýlawlardan soňky wakalar berk liniýanyň we reformaçylaryň arasyndaky çekeleşikleriň dowam edýändigini görkezýär, olary köşeşdirmek üçin ýurduň ýokary derejeli dini lideri bu meselä goşulmaga mejbur boldy. Iki tarap hem birek-biregi yslam respublikasyna zyýan ýetirenlikde aýyplaýarlar.
Berk liniýanyň tarapdarlary bu meselede “Mahmal rewolýusiýany” amala aşyrmaga synanyşyk eden reformaçylary günäkärleýärler. Sistemany goramak maksady bilen hereketi basyp ýatyrmak isleýän režime zyýan ýetirenlikde reformaçylar berk liniýany aýyplaýarlar.
Oppozision ýolbaşçylaryň suda çekilmegini islenýär
Berk liniýadan prezident Mahmut Ahmadinejad saýlawlardan soňra dörän bidüzgünçiliklere gönüden-göni dahyly bolan oppozision ýolbaşçylaryň suda çekilmegini isleýär.
«Bidüzgünçilige ýolbaşçylyk edenler we ony planlaşdyranlar duşmanlarymyzyň goldawyny kabul etdiler, iň bärkisi dymyp, duşmanyň goldawyny kabul etdiler, sistema zarba urmaga synanyşdylar, olar sud jogapkärçiligine çekilmeli» diýip, Ahmadinejad aýtdy.
Oppozision herekete ýolbaşçylyk eden esasy şahsyýetleriň tussag edilmek mümkinçiligine üns berildi. Olaryň arasynda Eýranyň ozalky prezidenti M.Hatemi, prezidentlige kandidat Musawi, Karrubi we ekspertler assambleýasynyň başlygy Rafsanjany dagylar bar.
Eýranyň rewolusion gwardiýasy bolan pasdarlaryň başlygy Muhammet Ali Jafariniň çykyşyndan soňra bu baradaky aladalar hasam artdy. Ikinji sentýabrdaky çykyşynda Jafari reformaçylaryň ýokary derejeli şahsyýetlerini adamalary köçe ýörişlerine çagyryp, Aýtolla Hameniniň häkimiýetini agdarmaga synanyşyk edenlikde aýyplady. Bidüzgünçilikde resmiler 30 adamynyň, oppozisiýa bolsa 72 adamynyň ölendigini öňe sürýärler.
“Jafariniň haky ýok”
Eýranyň parlamentindäki «Ymam» diýen fraksiýanyň başlygy Husseýin Haşemiýan berk tankydy äheňde çykyş edip: «Jafari 6-njy sentýabrda harby dererjesine aşa buýsanyp şeýle sözleri ara atdy, hatda yslam respublikasynyň düýbüni tutan Aýtolla Homeýni-de, syýasata harbylaryň goşulmagyna garşydygyny mälim edipdi» diýdi.
Jafari sud prosesinde reformaçylar bidüzgünçilige baş goşandyklaryny boýun aldylar diýdi. Öz kommentariýasy üçin Jafari sud jogapkärçiligine çekilmeli diýip, Haşemiýan aýtdy. Şeýle-de, ol suda çekilýän reformaçylaryň aglabasynyň geçen 30 ýylyň dowamynda ýokary derejelerde gulluk edendiklerini-de ýatlatdy.
“Parlamennews” websaýtyna beren maglumatynda Haşemiýan harby wezipeli kişi hökmünde, sýyasy işlere goşulmaga Jafariniň haky ýok diýdi.
Rewolýusion gwardiýany esaslandyranlardan biri, häzir bolsa ABŞ-da yören Muhsen Sazgara, Azatlyk Radiosynyň pars gullugy Radio Farda bilen söhbetdeşlikde Jafariniň çykyşy hakynda şeýle diýdi: «Eýranyň sud sistemasy garaşsyz däl, ol howpsuzlyk güýçleriniň täsirinde hereket edýär, sud hiç haçan şular ýaly şikaýata gözegçilik etmez, ýöne onuň günüň tertibine girizilmegi syýasy täsir taýdan oňyn iş, halkyň sudýadan bolan köp sanly talaplaryna seretmeli» diýip, Sazgara aýtdy.
Suda çekilmeli diýip, Jafariniň adyny agzanlaryndan ýurduň ozalky prezidenti M.Hatemi yslam döwletiniň arkasyndan hanjar urýanlykda, faşizme tarap barýanlykda hem 12-nji iýundaky saýlawlaryň netijesini ýok etmekde berk liniýanyň tarapdarlaryny aýyplady.


text:
Nigeriýada soňky bir ýarym aýyň dowamynda radikal yslamçy toparyň agzalary bolmakda gümän edilýän 100 töweregi adam tussag edildi, şeýle-de planlaşdyrylan bomba hüjümleriniň öňi alyndy. Bu barada ýurduň howpsuzlyk resmileri habar berýär.
Döwlet howpsuzlyk gullugynyň aýtmagyna görä, “Boko Haram” toparynyň agzalary bolmakda gümän edilýän adamlary tussag etmek çäresi ýurduň demirgazyk ştatlarynda amala aşyrylypdyr.
Nigeriýanyň demirgazyk-günbatar ştaty Bornoda polisiýanyň merkezlerine hüjüm edişliklerde we beýleki çozuşlarda ýylyň başyndan bäri 150-ä golaý adam öldi. Bu jenaýatlaryň aglabasynyň jogapkärçiligini “Boko Haram” öz üstüne aldy.


text:
Hytaýda geçýän “Uly 20” guramasynyň sammitiniň çäginde Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň arasynda duşuşyk boldy.
ABŞ-nyň resmileriniň 5-nji sentýabrda aýtmagyna görä, duşuşygyň jijme-jikleri barada günüň dowamynda habar beriler.
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskowyň žurnalistlere aýtmagyna görä, Putin we Obama Siriýa we Ukraina bilen bagly meseleleri ara alyp maslahat edipdirler.
5-nji sentýabrda irden ABŞ-nyň we Orsýetiň baş diplomatlary Siriýadaky söweşleri gowşatmak boýunça ylalaşyk gazanmakda şowsuzlyga uçradylar.


text:
Düýbi Birleşen Ştatalarda ýerleşýän terrorizm gözegçiligi gullugynyň aýtmagyna görä, Al-Kaýdanyň ikinji derejeli komandiri Aýmani al-Zawahri täze wideoýazgysyny ýaýratdy.
Bu wideoýazgy 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr hüjümleriniň ýyl dönümine gabat çykarylan hasaplanýar.
SITE International gullugy arap dilinde ýazgy edilen wideonyň «Günbatar… we Gara ötük» atlandyrylandygyny we 106 minut dowam edýändigini aýdýar.
Wideoda al-Zawahri we beýleki al-Kaýda şahslary geçen ýylyň wakalary, şol sanda maliýe krizisi we Barak Obamanyň prezident saýlanmagy barada gürrüň edýärler.
Bu wideo Al-Kaýdanyň tarapdarlary tarapyndan köp ulanylýan websaýtda ýerleşdirilipdir.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Lahdar Brahimi Siriýadaky krizisiň ýaramazlaşýanlygyny we uly regiony durnuksyzlaşdyrmak howpuny döredýänligini belledi.
Brahimi şeýle konfliktiň diňe bir ýurt bilen çäklenlmän, ýurduň daşyna ýaýraýanlygyny belledi we ýüzlerçe müň bosgunyň goňşy ýurtlary durnuksyzlasdyrýanlygyny aýtdy.
Brahimi konflikte goşulan ähli taraplary bilelikde işleşmäge we krizisden çykalga tapmaga ýene bir gezek ündedi. Brahimi “bu konfliktde hiç bir tarap üstün çykmaz” diýip pikir edýänligini aýtdy.
Brahiminiň bu çykyşy onuň, Iordaniýa geçip, Mafrakdaky Zaatari lagerinde ýerleşýän bosgunlaryň ýanyna baryp gelmeginiň yz ýany ”Al Jazeera” telekanalynda görkezildi. Brahiminiň awtokolonnasy 32 müň siriýaly bosgunyň ýerleşýän lagerinden gaýdanda bosgunlaryň bir topary onuň maşynyny daşladylar.
BMG-niň maglumatlaryna görä, Siriýada dowam edýän konflikt 250 müň adamy goňşy ýurtlara gitmäge mejbur etdi.
Brahimi bosgunlaryň lagerine eden saparynyň öň ýanynda Arap Ligasynyň baştutany Nabil Elarabi bilen onuň Kairdäki öýünde duşuşdy. Şeýle-de Brahimi 15-nji sentýabrda Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen duşuşdy. Bu Brahiminiň Kofi Annanyň deregine BMG-niň we Arap Ligasynyň ýörite wekili wezipesine geçeli bäri, onuň Siriýanyň prezidenti bilen ilkinji duşuşygy boldy.
Siriýanyň içinde 18-nji sentýabrda ýurduň Türkiýe bilen serhedinde gozgalaňçylaryň hökümet güýçlerine zarba urandyklary habar berildi. Türkiýäniň resmisiniň aýtmagyna görä, Akjagala şäherinde birnäçe jaýlara ok degipdir we Türkiýe tarapyndan azyndan bir adam ýaralanypdyr.
Gozgalaňçylar Siriýanyň Türkiýe bilen serhedinden ýene iki sapar geçipdirler.
Şol bir wagtyň özünde-de “Amnesty International” guramasy Siriýanyň hökümet goşunlaryny raýatlara garşy “rehimsiz” we ar alyjylykly hereketlerde aýyplady we heläk bolanlaryň arasynda köp çagalaryň hem bardygyny aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Kemin regionyndaky altyn çykarýan magdanynda gyrgyz we hytaý işçileri öz aralarynda ýakalaşandan soň, Altynken magdanynyň işi wagtlaýynça togtadyldy.
Sişenbe güni dörän ýagdaýlardan soň, 250-ä golaý hytaý işçisi başga ýerä göçürildi.
Duşenbe güni 200-e golaý ýerli ýaşaýjysy Hytaýyň “Superb Pacific Limited” kärhanasynyň Orlowka şäherindäki baş edarasynyň öňüne ýygnanyp, çadyrlary dikipdi. Olar kärhananyň işiniň togtadylmagyny talap edýärler.
Mundan öň, ýekşenbe güni hem gyrgyz we hytaý işçileri öz aralarynda urşupdylar. “Superb Pacific Limited” kärhanasy altyn çykarýan magdanynyň infrastruktaryny kämilleşdirmek boýunça işleri alyp barmaly. Bu ugurdaky tagallalar 2014-nji ýylda başlamaly.


text:
Ady Magtymgulydyr
Hataryň görküdip maýalar, nerler,
Ilimiň kuwwaty merdana Ärler,...
Halkymyzyň nusgawy şahyry Magtymguly Pyragy barada bilmeýänler örän az-az bolsa gerek. Emma onuň "Jahan giňdir çendan bilende bardyr" diýip, Bize "taraşlap" galdyran edebi mirasynyň çuňlugyna dolulygyna düşinýän welin örän azdyr.
Magtymguly Pyragy "Ilimiň kuwwaty merdana Ärler,..."-diýýmek bilen Merdana ýigitleriň Watanyň berk kuwwatydygyny belläp geçýär. Diýmek iliň kuwwaty merdana ärler bolýan bolsa, Merdana kim, Mert kim - bu sözleriň manysyna doly düşinmeli hem-de şol düşinjeleri hut Magtymguly Pyragynyň eserlerinden susup almaly bolýar. Merdana kim? Merdana, mert - bular özara sinonimler (Şol bir many berýän dürli sözler) bolup namart-sözüniň tersidir:
Namart gaçyp barar, bakyň, ýaranlar,Ýurt derdine gider ilde merdanlar,
Mert kim? - Imanly kişi. Namart kim?- Imansyz kişi.
Hakykat namartdyr imansyz geçen,
Iman bile barsaň, ner dek bolar sen!
Iman näme?
Kelamda (kuranda) bar iş beýandyr,
Barça iş HAKa aýandyr,
Ynansaň saňa IMANdyr,
Ölmek hak, dirilmek hakdyr.
Pyragynyň öziniň hem Ilimiziň synmaz kuwwatly sütünleriniň biridigi öz setirlerinden gelip çykýar.
Diýr Pyragy, Mert menem, Äşgärdir ilge mertligim,
Diri gitmez gaşlarymdan degen namys aryma.
Diýmek Çyn musulman nesil Watanmyzyň kuwwaty bolup durýan eken.
Öz gözbaşyny Yslam dininden alyp gaýdýan Magtymguly Pyragynyň goşgulary, üstinden asyrlarça wagt geçendigine garamazdan özüniň ähmiýetini ýitirmän gelýär. Ýaş uly, ýaş kiçi, erkek-hatyn bu "Söz Mirasynyň" çuňlugyna aralaşdygyça Yslam medeniýetiniň ajaýyplyklaryny aňlamaga başlaýar. Şonuň üçinem Pyragy paýhaslaryny öwrenmek we düşinmek isleýänler üçin, Allanyň (J.J) ryzalygyny gazanmak maksadynda şu sahypany Size hödürleýäris.


text:
Penşenbe güni Täjigistanyň häkimiýetleri ýurduň gündogarynda gurulýan Rogun gidroelektrik stansiýasynyň gurluşygy sebäpli müňlerçe adamlaryň öz ýaşaýan ýerlerinden göçmeli boljakdyklaryny mälim etdiler.
Bu maglumata görä, bu gurluşyk Rogun raýonynda ýaşaýan 6 müň 500 töweregi adamyň öz ýaşaýan ýerini terk etmegine sebäp bolar.
Täjigistanyň zähmet ministri Mahmadin Mahmad-aminow şu üstümizdäki ýylyň ahyryna çenli ol raýondan 1 müň töweregi adamyň göçjekdigini aýtdy. Ýöne ol gidroelektrik stansiýasynyň gurluşygy sebäpli göçmäge mejbur bolan adamlara hökümet tarapyndan nähilidir bir kompensasiýalaryň berlip-berilmejekdigi barada welin, anyk gürrüň etmedi.
Täjigistandaky Rogun gidroelektrik stansiýasynyň gurluşygy ozalbaşda 1960-njy ýyllarda başlanypdy. Ýöne maliýe kynçylyklary, syýasy krizisler we sil heläkçilikleri sebäpli onuň gurluşygy ençeme gezek togtadylypdy.


text:
16-njy awgustda Indoneziýanyň gündogarynda ýere gaçan uçar "doly ýumrulypdyr" we onuň içinde heläk bolan 54 adamyň ählisiniň jesetleri heläkçiligiň bolan ýerinde tapylypdyr.
Trigana Air uçary gysga wagtlyk uçuşynyň dowamynda ýaramaz howa şertleri zerarly Papua regionynda tokaýlyk we daglyk ýerde heläkçilige uçrap, diri galanlary tapmaga mümkinçilik bolmady, diýip halas edijileriň ýolbaşçysy Bambang Soelistyo aýtdy.
Heläkçilige uçran uçarda jemi 54 adam, 49 sany ýolagçy we bäş ekipaž agzasy bardy.
Transport ministri J. A. Barata heläk bolanlaryň ählisiniň, şol sanda bir çaganyň jesediniň tapylandygyny aýtdy.
Bu uçarda garyp maşgalalar we sosial guramalar üçin niýetlenip, alnyp barylan 470 müň amerikan dollarynyň ykbaly henize nämälim galýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň 29-njy awgustda Germaniýa sapar etmegine garaşylýar.
Germaniýanyň kansleriniň metbugat-gullugynyň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň prezidentiniň bu iş sapary Angela Merkeliň çakylygy boýunça amala aşyrylýar.
G.Berdimuhamedowyň Berlinde Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we beýleki resmiler, şeýle-de ýerli biznesmenler bilen duşuşyk geçirjekdigini garaşsyz habar serişdeleri aýdýarlar.
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy türkmen prezidentiniň saparynyň öňüsyrasynda Germaniýanyň häkimiýetlerini Türkmenistanda adam hukuklary meselesine üns bermäge çagyrdy.
“Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Türkmenistanda adamlaryň zor bilen ýitirim edilmeginiň soňuna çykmagy we ýurtdaky beýleki adam hukuklary problemalaryny çözmegi üçin türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa basyş etmeli” diýlip, “Human Rights Watch” guramasynyň 25-nji awgustda ýaýradan beýannamasynda bellendi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan “Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň müdiri Hýu Williams Germaniýanyň Türkmenistana basyş etmek üçin degerli täsiriniň bardygyny belledi.
“Meniň pikirimçe, Germaniýanyň Türkmenistanda täsiri bar. Kansler Merkel möhüm ýewropaly lider, Türkmenistan soňky birnäçe ýylda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy gowulandyrmak boýunça tagalla edýändigini kagyz ýüzünde görkezmäge çalyşdy. “Human Rights Watch” we beýleki guramalar Türkmenistanda iş ýüzünde öňegidişligiň bolandygyna ynamsyz garaýarlar, şol bir wagtda-da häzirki pursat türkmen prezidentine we onuň hökümetine takyk iş görkezmäge mümkinçilik döredýär”.
Hýu Williams kansler Merkeliň türkmen prezidenti bilen gepleşiklerde ykdysady gatnaşyklary we geosyýasaty öz içine alýan gün tertibiniň düzüminde Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň Türkmenistanda tussag edilmegine we onlarça adamyň türkmen türmelerinde ýitirim bolmagyna degişli problemalary maslahat etjegine ynam baglady.
Germaniýanyň resmileriniň metbugat gullugy hökümetiň Nepesgulyýewiň ykbaly we adam hukuklary bilen bagly meseleleri ileri tutýandygyny, emma munuň nähili ýagdaýda gozgaljagy barada öňünden aýdyp bilmejegini Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Türkmenistanyň başga pikirdäki adamlara çydamsyz, media serişdelerine gözegçilik edýän we raýatlarynyň daşary ýurda gitmegini öz islegine görä gadagan edýän dünýäniň iň ýapyk we repressiw ýurtlarynyň biridigini belleýärler.
Türkmenistanyň prezidentiniň Germaniýa ozalky sapary 2008-nji ýylyň noýabr aýynda bolupdy. Gepleşikleriň gün tertibinde esasan ykdysady hyzmatdaşlyk we biznes gatnaşyklary ara alnyp maslahat edilipdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow şol resmi saparynyň çäginde Germaniýanyň biznes wekilleri bilen hem duşuşypdy, “Siemens” kompaniýasynyň Mýunhendäki sergisine gatnaşypdy.
2009-njy ýylda Türkmenistan bilen strategiki partnýorlyk barada dokumente gol çeken “Siemens” Türkmenistanyň telekommunikasiýa, nebit-gaz, saglygy saklaýyş we beýleki pudaklarynda millionlarça dollarlyk onlarça proýekti amala aşyrýar.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow we Germaniýanyň kansleri Angela Merkel geçen gezek Gazagystanyň paýtagtynda ÝHHG-niň sammitiniň çäginde duşuşypdy.


text:
Düýn Seulda Birleşen Ştatlaryň we Günorta Koreýanyň ýokary derejeli harby wekilleri gepleşiklere başladylar. Bu gepleşikler Demirgazyk Koreýanyň Günorta Koreýa tarap ot açmagy sebäpli sebitde dörän dartgynly ýagdaýlaryň fonunda geçirilýär.
Birleşen Ştatlaryň Baş ştabynyň komanduýuşisi admiral Maýke Mullen we Günorta Koreýanyň goşun generaly Han Min-Koo Demirgazyk Koreýanyň geljekki agressiw hereketleriniň öňüni almak üçin nähili ädimleri ätmelidigi barada masalahat ederler.
Düýn Hagadaky Halkara sudunyň prokurorynyň aýtmagyna görä, Demirgazyk Koreýanyň Günorta Koreýa garşy ot açmagy bilen bagly wakalar boýunça Phenýana garşy deslapky derňew işleri başlapdyr.


text:
6-njy iýunda Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewanyň Wengriýa resmi sapary başlandy. Otunbaýewa ilki Wengriýanyň prezidenti Pal Şmitt bilen özara duşuşyk geçirdi. Duşuşykda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň geljeginiň bardygy, emma ykdysady gatnaşyklaryň ösmeýändigi aýdyldy.
Prezident Otunbaýewanyň metbugat gullugynyň başlygy Sultan Kannazarowyň sözlerine görä, iki prezident özara duşuşykda hyzmatdaşlygyň çägi we ugurlary barada gürrüň etdiler.
Prezidentler bu iki ýurduň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlygyň kanagatlanarly derejede däldigini belläp, mundan beýläk bu hyzmatdaşlygy ösdürmegiň praktiki çärelerini maslahatlaşdylar. Otunbaýewa Gyrgyzystandaky ýaş parlament dolandyryş sistemasy üçin Wengriýanyň parlamentiniň tejribesiniň sapak bolup biljekdigini belläp, parlamentara hyzmatdaşlygy ösdürmelidigini aýtdy.
Prezidentiň metbugat gullugynyň başlygy Hannazarow bu hakda şeýle diýdi: “Otunbaýewa delegasiýanyň düzüminde gyrgyz parlamentindäki her bir fraksiýadan wekiliň bardygyny, şeýle halkara saparlara gidilende, oppozision partiýalardan wekilleri delegasiýa goşmagyň talaba laýykdygyny nygtady . Sebäbi döwlet ýolbaşçyllarynyň halkara derejede nähili işleri amala aşyrýandyklaryndan deputatlar habarly bolmaly diýip, prezident belledi ”.
Şol günüň özünde Otunbaýewa Wengriýanyň intelligensiýa wekilleri bilen duşuşdy. Gyrgyzystanyň delegasiýanyň wekilleri Budapeştdäki totalitar döwrüň gurbanlarynyň muzeýinde boldular.
Şu gün Otunbaýewanyň ýolbaşçylyk edýän gyrgyz delegasiýasynyň wekilleri Balaton kölüne-de baryp gördüler. Ol ýerde ykdysadyýet we turizm pudagyndaky geljekki gatnaşyklar barada gürrüň edildi.
Wena bararlar
Şu gün agşam Otunbaýewanyň ýolbaşçylyk edýän delegasiýasynyň wekilleri Awstriýanyň paýtagty Wena şäherine barýar. Ol ýerde gyrgyz prezidentiniň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça Dünýä ykdysady forumyna gatnaşmagyna we bu Forumda çykyş etmegine garaşylýar.
Gyrgyzystanly ekspert Togtagul Kakçekeýew Wenada boljak duşuşyklarda hökmany suratda Oş wakalary boýunça halkara komissiýanyň hasabatynyň we Gyrgyzystanyň karzy baradaky meseleleriň maslahatlaşyljakdygyny aýdýar.
“Häzir Gyrgyzystanyň 2,8 milliard dollar daşarky bergisi bar bar. Şol karzyň yzyna gaýtarylyp bermeli wagtyny üýtgetmek barada gürrüň ediler. Oş wakalary boýunça halkara komissiýasynyň hasabaty we hasabat boýunça teklipler hem ÝHHG-niň wekilleri bilen duşuşykda maslahatlaşylar. Sebäbi bu mesele henizem, gyrgyz parlamentiniň gün tertibinden düşmän gelýär ” diýip, Kakçekeýew aýdýar.
Kakçekeýew prezidentiň bu saparyndan hiç zada garaşmaýandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, beýle saparlar yzygiderli gaýtalanýan bolsa-da, ýurtda öňe ädim, ösüş göze ilmeýär.
Wenada 7-10-njy iýun günleri geçiriljek Foruma Türkmenistandan Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary T.Japarow we Türkmenistanyň Daşary ykdysady işler boýunça döwlet bankynyň dolandyryşynyň başlygy R.Jepbarow gatnaşýar.


text:
Amerikan alymlary ýokary derejede dykyzlykly protein adamynyň bedeni, ilkinji nobatda-da bagry üçin zyýanly diýen netijä geldiler.
Ýokary dykyzlykly protein peýdaly hasaplanyp, soňky döwürde sagdyn iýmitlenmek boýunça programmalarda köp agzalýar. Adatça, ol ýaşyl reňkli gök önümlerde, şol sanda awokadoda, ösümlik ýaglarynda we etde hem balykda bolýar.
HDL we SR-B1 geni
“Sience” (”Ylym”) žurnalynda cap bolan açyşa görä, alymlar bedendäki maddalaryň özleşdirilmegine jogapkär ýokary dykyzlykly lipoproteinleriň (HDL) adamlaryň ganyndaky derejesini barlap, käbir halatlarda peýdaly hasaplanýan proteiniň ters netije berýändigini anyklapdyrlar. 1700 adamynyň bedeninde gen derejesinde emele gelen üýtgeşiklikler, yzarlanyp görülse, peýdaly hasaplanýan proteinler olarda ýürek keseliniň döremegine sebäp bolupdyr.
Käbir maglumatlarda ýokary dykyzlykly proteinli iýmitleniş usulynyň berýän netijeleri aktiw çilimkeşligiň zyýany bilen hem deňeşdirilýär.
Pensilwaniýa uniwersitetinden genetik alym Daniel Rader we onuň kärdeşleri öz barlaglarynda ýokary dykyzlykly lipoproteiniň (HDL) möçberi däl-de, onuň damarlardan bagra geçmek ukyby has ähmiýetli diýen netijä geldiler.
Rader alym Monty Kriegeriň Kembrijiň Massaçusets uniwersitetinde 20 ýyl mundan ozal syçanlarda geçiren synaglarynyň netijelerinden ugur alyp, SCARB1 atly geniň bedende ýok edilmeginiň netijesinde holesteriniň aýlanmagyna zeper ýetendigini, munuň bolsa ýokary dykyzlykly lipoproteiniň bedende aşa ýokary derejede ýygnanmagyna we damarlaryň dykylmagyna getirendigini anyklapdyr.
Kadaly ýagdaýda ýokary dykyzlykly lipoproteinleriň (HDL) damarlardaky immun öýjüklerden holesteroly ýygnaýar we soň ony bagra alyp barýar hem bu hereket gaýtalanyp durýar. SR-B1 diýlip tanalýan SCARB1 gen bu prosesiň amala aşyrylmagyna ýardam berýär diýlip maglumatda bellenilýär.
Bagyr üçin howply
Alymlar bagyr üçin esasy howplaryň ýene biriniň alkogoldygyny aýdýarlar.
Şeýle-de adamynyň bagryna zyýan ýetirýän zatlaryň arasynda nädogry iýmitleniş, aşa berk dietalar, et önümlerinden doly ýüz öwürmeklik we stress agzalýar.
Bagryň sagdyn bolmagy üçin az-azdan ýöne ýygy iýmitlenmek peýdaly hasaplanýar.
Uzak wagtlap gymyldysyz oturmagyň hem bagyr üçin howpludygyny alymlar anykladylar.
“Livescience” neşiriniň ýazmagyna görä, günorta koreý alymlary bagyrda alkogola bagly bolmadyk ýag keseliniň döremek töwekgelçiligi günde 10 sagatdan artyk oturýan adamlarda günde bäş sagatdan azrak wagtyny oturyp geçirýänler bilen deňäniňde 9% artyk bolýar diýen netijä gelipdirler.
Barlaglarda kesel döremek töwekgelçiliginiň fiziki taýdan aktiw adamlarda gymyldy-hereketi az bolan adamlara garanda 20% pesdigi aýdylýar.
Bagyr adam bedeniniň deriden soň iň uly organy bolup, iňňän wajyp rol oýnaýar. Ol hatda, diňe 25% kadaly işlän ýagdaýynda-da öz göwrümini dikeltmäge ukyply bolýar.


text:
Anna güni Watikanyň resmileri soňky birnäçe aý bäri Italiýanyň mediasyna Watikanyň gizlin dokumentlerini aýan edip gelen adamyň tussag edilendigini mälim etdi.
Ýöne Watikanyň magistratynyň metbugat sekretary bu tussag edilen adamyň kimdigi barada anyk maglumat bermedi.
Ýakynda katolik kelisesiniň ruhy lideri Rim papasy Benedikt Watikana degişli gizlin maglumatlaryň syzyp çykmagynyň kim tarapyndan gurnalýandygyny anyklamaklyga görkezme beripdi.
Bu gizlin dokumentlerden käbirleri Watikanyň administrasiýasyndaky korrupsiýa we onuň bankyndaky eden-etdilikler baradaky maglumatlary-da öz içine alýar. Penşenbe güni Watikanyň bankynyň prezidenti Gotti Tedesçi bankyň geňeşi tarapyndan wezipesinden çetleşdirildi.


text:
Ýekşenbe güni, 12-nji fewralda Türkmenistanda prezident saýlawlarynyň geçirilýändigi üçin Türkmenistanyň serhedinde howpsuzlyk çäreleri güýçlendirildi.
Türkmen tarapynyň inisiatiwasy bilen birtaraplaýyn döwlet serhedi ýapyldy diýip, “Kazinform” agentligi habar berýär.
Ýeňilleşdirilen wiza düzgüni boýunça Türkmenistana gelýän Gazagystanyň graždanlary üçin serhet şu ýylyň 8-nji fewralyndan 15-nji fewralyna çenli wagtlaýynça ýapyk diýlip, Mangystau oblastynyň gümrük kontrollygy edarasynyň metbugat beýanatynda habar berilýär.
Mangystau oblastynda hemişelik ýaşaýan Gazagystanyň graždanlary Türkmenistanyň Balkan welaýatyna bäş güne çenli wizasyz gelip-gidip bilýärdi.
Özbegistanyň günortasyndan Azatlyk Radiosyna gowşan soňky magumata görä, saýlawlar bilen bagly türkmen–özbek serhedi hem wagtlaýynça ýapylypdyr.


text:
Ýekşenbe güni Ukrainada prezidentlik saýlawlary geçirildi. Munuň özi bu ýurtda 5 ýyl mundan ozal amala aşyrylan parahatçylykly rewolýusiýadan soňky döwürde geçirilýän ilkinji prezidentlik saýlawydyr.
Şu geçen bäş ýylyň dowamynda ýurda ýolbaşçylyk eden prezident Wiktor Ýuşenko ýene-de ikilenji gezek bu wezipä dalaş edýär. Ýöne şu geçen döwrüň içinde ilat arasynda abraýy görnetin pese gaçan Wiktor Ýuşenko bu gezekki saýlawlarda üstünlik gazanyp bilmez diýlip garaşylýar.
Saýlawçylaryň arasynda geçirilen pikir soraýyşlyklar Ýuşenkonyň syýasy garşydaşy, Orsýete tarapdar Wiktor Ýanukowiçiň uly goldawdan peýdalanýandygyny görkezýär. Bu gorkezijiler boýunça Ukrainanyň häzirki premýer-ministri, prezidentlige dalaşgär Ýuliýa Timoşenko Ýanukowiçden birneme yzda durýar.
Ýöne bu dalaşgärleriň hakyky ýenşi Ýekşene güni berilen sesleriň netijesinde belli bolar diýlip garaşylýar.


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň metbugat sekretary gazak-hytaý serhet ýakasynda 14 sany serhetçiniň we bir tokaý sakçysynyň ölüminde şol ýerdäki serhet postunda gulluk eden esgere garşy jenaýat aýyplamasynyň bildirilendigini mälim etdi.
Onuň aýtmagyna görä, rýadowoý Wladislaw Çelah geçen hepde gazak-hytaý serhet ýakasynda öz gullukdaşlaryny we tokaý sakçysyny öldürendigini boýun alypdyr.
Prokuraturanyň resmisi bu ganly waka serhet gullukçylarynyň arasynda ýüze çykan içerki konfliktiň sebäp bolandygyny aýtdy, emma ol bu barada anyk maglumat bermedi.
Geçen hepde şol gürrüňi edilýän serhet postunuň töwereklerinden 14 sany serhetçiniň we bir tokaý sakçysynyň jesedi tapylypdy.


text:
Ýurtda adatdan daşary ýagdaý girizilenem bolsa, Ýemen oppozisiýasy şu gün prezident Ali Abdullah Salehiň iş başyndan çekilmegini talap edip, köpçülikleýin aksiýalar geçirýär.
32 ýyl bäri häkimiýet başynda oturan Saleh telewideniýe boýunça çykyş edip, “häkimiýeti parahatçylykly tabşyrmaga taýýardygyny” aýtdy, ýöne bu işiň şertinem, wagtynam agzamady.
Mundan öň Ýemeniň prezidenti 2012-nji ýylyň ýanwarynda gitjekdigini aýdypdy. Oppozisiýa onuň hut häzir häkimiýetden çekilmegini talap edýär.
Saleh, şeýle-de, soňky günler oppozisiýanyň tarapyna geçen harbylaryň günäsini geçdi.
Penşenbe güni ýurduň gündogarynda harbylar bilen prezidente wepaly gwardiýanyň söweşijileriniň arasynda çaknyşyk boldy.


text:
Türkmenistanyň Ahal welaýatynyň Gökdepede etrabynda ýerleşýän täze halkara atçylyk toplumyna Aba Annaýewiň ady dakyldy. Türkmen mediasynyň 12-nji ýanwarda beren maglumatyna görä, bu çäre Türkmenistanyň Mejlsiniň karary esasynda amala aşyryldy.
Prezident G.Berdimuhamedowyň garyndaşydygy aýdylýan Aba Annaýewiň “Türkmenistanyň milli sungatynda aýratyn yz galdyrandygy” resmi maglumatda bellenilýär.
Eýse, Aba Annaýew we onuň atçylyk ugrunda eden işleri barada kim näme bilýär?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň ozalky başlygy Geldi Kärizow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ABŞ-a sapar edýän Hytaýyň wise-prezidenti Ksi Jinpiňe dünýä ykdysadyýet babatda hemmeleriň, şol sanda Hytaýyň hem “düzgüne görä oýnamalydygny” we Pekiniň adam hukuklaryny gödek bozmagyna Waşingtonyň alada bildirmäge dowam etjekdigini aýtdy.
Prezident Obama Ak Tamda Ksi Jinpiňi kabul edende ýene-de adam hukuklary meselesini gozgajakdygyny aýdypdy.
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden hem Döwlet departamentinde Ksiniň şanyna gurnalan günortanlyk naharynda adam hukuklarynyň Birleşen Ştatlaryň daşary syýasatynyň esasy ugry bolmagynda galjakdygyny aýtdy.
Şeýle-de Baýden Hytaýyň Siriýada başga pikirlileriň basylyp ýatyrylmagyna garşy BMG-niň rezolýusiýasyna Hytaýyň weto goýmagy bilen Waşingtonyň “asla ylalaşmaýandygyny” aýtdy.
58 ýaşly Ksi Jinpiň 2013-nji ýylda Hytaýyň täze prezidenti bolar diýlip garaşylýar. Onuň Birleşen Ştatlara ilkinji resmi saparynyň gün tertibinde Demirgazyk Koreýa we Eýran meselesi hem boldy.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif Eýranyň ýadro gepleşiklerinde öňegidişlik gazanylmagy üçin syýasy erk zerur diýdi.
Emma ol şeýle progresiň mümkindigine özüniň ynanýandygyny aýtdy.
Zarif Parižde Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri we Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius bilen geçiren gepleşiklerinden soň, 16-njy ýanwar güni giçlik Ženewa dolandy.
Ol žurnalistlere özüniň Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkow bilen hem gürleşendigini, 17-nji ýanwarda bolsa Britaniýanyň daşary işler sekretary Phillip Hammond bilen telefonda gürleşjegini aýtdy.


text:
Adamyň durmuşynda edil dem almagyň, hereket etmegiň möhüm bolşy ýaly, peýdaly we tagamly iýmiti kabul etmek hem wajyp, hem lezzetli bolup durýandyr.
Uly höwes we söýgi bilen täze, ter, peýdaly önümlerden taýynlanan nahar bedenimizi kuwwatlylyk çeşmesi bilen üpjün edýär, hemme fiziologiki hadysalaryň kadaly geçmegine ýardam berýär, biziň keýpimizi çag edip, zähmet çekmäge ruhlandyrýar. Akyldar Sokrat diýmişleýin, "Iýmek üçin ýaşamaly däl-de, ýaşamak üçin iýmeli".
Edil şol maksat bilen, biziň "Sagdyn we tagamly nygmatlar" bölümimizde ussat aşpez tarapyndan hödürlenýän dürli näz-nygmatlaryň taýynlanyş usullary Siz we maşgalaňyz üçin peýdaly we tagamly bolup, göwnüňizden turar diýip tama edýäris.
Hemde okyjylary öz halaýan, sagdyn we tagamly nygmatlarynyň taýynlanyş usuly bilen saýtda paýlaşmaklaryna çagyrýarys.
Nygmatlaryň taýynlanşy barada maglumaty
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
iberiň!


text:
Belarusyň oppozisiýa aktiwistleriniň sud prosesine gatnaşýan ynsan hukuklaryny goraýjy orsýetli gözegçilerden üçüsi şenbe güni Belarusdan çykaryldy.
Belarusdaky ynsan hukuklaryna gözegçilik ediji ýörite Komitet bu toparyň orsýetli wekilleri bolan Lýubow Zaharowanyň, Ýekaterina Korostelewanyň we Irina Paýkaçewanyň anna güni agşam organ işgärleri tarapyndan tussag astyna alnyp, olara 24 sagadyň dowamynda ýurdy terk etmeklige görkezme berlendigini habar berdi.
Orsýetli bu üç aktiwist Belarusda geçen ýylyň dekabrynda gurnalan demonstrasiýada tussag edilen belarusly aktiwistlerden 16-synyň sud işine syn etmek üçin Minske barypdylar.


text:
Daşary ýurt önümleriniň ornuny tutmak: Türkmenistanyň senagat-tehnologik ösüşiniň strategik ugry
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysady strategiýasyna laýyklykda, Türkmenistanda bazar gatnaşyklaryna ulgamlaýyn we tapgyrlaýyn geçmek işi daşyndan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilýän möçberlerini artdyrmak, içerki bazary ýurdumyzda öndürilýän ýokary hilli, daşary ýurtlardan getirilýän harytlar bilen bäsleşmäge ukyply harytlar bilen doldurmak babatda öňde goýlan wezipeleri üstünlikli çözmek bilen utgaşdyrylýar.
Şu babatda kiçi we orta işewürligi, telekeçiligi hemmetaraplaýyn goldamak boýunça yzygiderli hem-de işjeň durmuşa geçirilýän syýasat oňyn netijeleri berýär.
Paýtagtymyzda hem-de ýurdumyzyň ähli sebitlerinde gurlan söwda merkezleriniň we dükanlaryň tekçeleriniň harytlardan doly bolmagy häzirki wagtda mähriban topragymyzyň bol hasyllylygynyň, halkymyzyň abadançylygynyň derejesiniň yzygiderli ýokarlanýandygynyň, milli ykdysady nusganyň netijeli häsiýete eýediginiň alamatyna öwrüldi.
Häzirki wagtda oba hojalygynda hususy ulgamyň paýy 92 göterimden geçýär. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça şu ýylyň birinji ýarymynda 505,13 million manatlyk oba hojalyk we azyk önümleri öndürildi, olaryň möçberi degişlilikde 34,3 göterim we 49,1 göterim artdy.
Tutuş ýurdumyz boýunça oba hojalygynda jemi önümiň möçberi 2011-nji ýyldaky bilen deňeşdirilende, 2015-nji ýylda 1,6 esse artdy. 2016-njy ýylyň 6 aýynyň dowamynda dänäniň öndürilişi 5,8 göterim, unuň öndürilişi 1,7 göterim, etiň öndürilişi 4,1 göterim, süýdüň öndürilişi 1,8 göterim, ýumurtganyň öndürilişi 5,5 göterim, gök önümleriň öndürilişi 33,4 göterim, bakja önümleriniň öndürilişi bolsa iki esseden gowrak artdy.
Türkmen telekeçileri obasenagat toplumynyň bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga, ilatymyzyň ekologiýa taýdan arassa azyk we ýokumly önümlerine bolan isleglerini doly kanagatlandyrmaga mümkinçilik berýän täze önümçilik tehnologiýalaryny ynamly özleşdirmegi dowam etdirýärler. Häzirki wagtda Türkmenistanda etiň, ýumurtganyň, süýdüň, gök we bakja önümleriniň agramly bölegi hususy ulgamda öndürilýär. Mundan başga-da, guşçulyk toplumlarynyň gurulmagynyň hasabyna goňşy ýurtlara towuk ýumurtgalarynyň eksport edilmegi ýola goýuldy.
Maksada gönükdirilen döwlet goldawynyň netijesinde maldarçylyk toplumlary ulanmaga berlip, olarda iri şahly mallaryň golştin, simmental ýaly ýokary önüm berýän tohumlary saklanýar. Ýene-de bir toplum et berýän angus tohumlaryny köpeltmäge niýetlenendir. Ol mermerliginiň (etindäki ýag gatlaklarynyň mukdary) ýokary derejesi bilen tapawutlanýar. Bu bolsa ýurdumyzyň ilatyny iň oňat hilli sygyr eti bilen üpjün etmäge mümkinçilik berer.
Iri we ownuk şahly mallaryň derisini we ýüňüni eksport etmeklik ösdürilýär—2016-njy ýylyň 6 aýynyň içinde şeýle önümleriň 3 million kilograma golaýy daşary ýurtly sarp edijilere ugradyldy.
Balyk senagatynyň ösdürilmegi hem milli ykdysadyýetimiziň azyk ulgamynda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilişini artdyrmaga ýardam edýär. Bu ulgamda ýurdumyzyň telekeçileri hem öz orunlaryny düýpli berkitdiler.
2015-nji ýylyň sentýabrynda Türkmenbaşy şäheriniň merkezinde ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň «Hazar balyk» açyk paýdarlar jemgyýetiniň bekre balyklaryny köpeltmek, gara işbil we balyk önümçiligi boýunça toplumynyň açylmagy bu pudakda şanly waka boldy. Onuň ýyllyk kuwwaty bekre görnüşli balyk önümleriniň 100 tonnasyna we bekre işbiliniň 2 tonnasyna, tüssä kakadylan we adaty kakadylan hem-de beýleki balyk önümleriniň 170 tonnasyna, şeýle hem gaplama önümleriniň on millionyna barabardyr. Kärhananyň gaýtadan işleýän kuwwatlyklary göz öňünde tutulan önümçiligiň möçberinden ep-esli ýokarydyr. Munuň özi toplumyň geljekde ösmegini we giňeldilmegini göz öňünde tutýar.
Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy etrabynyň Guwlymaýak şäherçesinde bekre balyklaryny emeli ýol bilen köpeltmek boýunça ýene bir önümçilik toplumyny gurmak barada karar, içerki bazary doly üpjün etmek maksadynda ýokary hilli balyk önümleriniň mukdaryny hem-de görnüşlerini mundan beýläk hem artdyrmak wezipesi bilen şertlendirilendir.
Mundan başga-da, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda 2015-nji ýylda bekre, zagara balyklaryny hem-de lakga balyklar maşgalasyny köpeltmek boýunça balykçylyk toplumy ulanmaga berildi. Onuň ýyllyk kuwwaty harytlyk balygyň degişlilikde 20, 10 we 60 tonnasyna barabardyr.
Gaýtadan işleýiş we azyk önümleriniň öndürilişininiň toplumlaýyn ösdürilmeginiň çäklerinde balyk senagatynyň batly depginler bilen ösmegine Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary tarapyndan gurlan balyk önümlerini saklamak boýunça täze desgalar hem hyzmat etmelidir.
Mälim bolşy ýaly, innowasiýalara, türkmen harytlarynyň içerki we daşarky bazarlarda bäsleşigini pugtalandyrmaga esaslanyp, gaýtadan işleýän önümçilikleriň giň ulgamyny kemala getirmek boýunça möhüm wezipeler 2015-nji ýylda kabul edilen Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça döwlet maksatnamasynda hem-de Türkmenistanda öndürilýän eksport önümleriniň möçberlerini artdyrmak baradaky döwlet maksatnamasynda kesgitlenildi.
Birinji resminama daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümleri öndürýän döwrebap kärhanalaryň, şol sanda ýerli çig malyň esasynda gurluşyk, himiýa, durmuşda ulanylýan we beýleki önümleri öndürýän, şeýle hem balyk önümleriniň dürli görnüşlerini gaýtadan işleýän we öndürýän kärhanalaryň gurulmagyny göz öňünde tutýan 80-den gowrak taslamany durmuşa geçirmek wezipesini öz içine alýar.
Ikinji maksatnamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde himiýa we ýeňil senagaty, maşyn gurluşygyny hem-de ykdysadyýetiň beýleki pudaklaryny ösdürmäge gönükdirilen taslamalaryň 33-sini amala aşyrmak meýilleşdirilýär. Munuň özi tebigy hem-de mineral-çig mal serişdelerini toplumlaýyn ulanmagyň hasabyna Türkmenistanyň eksport kuwwatyny ep-esli ýokarlandyrmaga hem-de mümkinçiliklerini giňeltmäge ýardam eder.
Ýurdumyzyň dokma senagaty hem ösüşiň milli ykdysady strategiýasynyň üstünlikli ösýändigini görkezýär. Türkmenistany çig mal iberýän ýurtdan dünýä derejesinde taýýar önümleri öndürýän hem-de eksport edýän ýurda çalt geçirmek boýunça döwlet wezipelerini çözmekde hut şu pudaga aýratyn üns berilýär. Häzirki wagtda onuň kuwwaty ýurdumyzda öndürilýän gymmatly çig malyň – pagta süýüminiň ýarysyndan gowragyny gaýtadan işlemek bilen, 118 müň tonna çenli nah ýüplügi, 178 million inedördül metr matalary, 11 müň tonna trikotaž önümlerini, 7,2 müň tonna tüýjümek matany hem-de tikin we trikotaž önümleriniň 100 million sanysyny öndürmäge mümkinçilik berýär. Munuň özi içerki isleglerden ep-esli köpdür – ýurdumyzda öndürilýän dokma önümleriniň 70 göterimi eksportyň paýyny düzýär. Bu önümler ekologiýa taýdan arassalygy, tehnologiki hili hem-de ajaýyp bezegi bilen daşary ýurtly sarp edijileriň ünsüni çekýär.
Dokma pudagynyň iri senagat düzümleriniň çäklerinde “çig mal—taýýar önüm” tehnologik tapgyryň netijeliligi hem türkmen dokmasynyň bäsdeşlige ukyply artykmaçlygyny görkezdi. Paýtagtymyzdaky Aşgabat dokma toplumy, Türkmenbaşy adyndaky dokma toplumy, Jins toplumy, şeýle hem Ruhabatdaky, Gökdepedäki we Gypjakdaky dokma toplumlary munuň aýdyň mysaly bolup durýar. Ýokary hilli mata önümleriniň çykarylmagy ýurdumyzyň dokma senagatynyň tikin we trikotaž ulgamlarynyň ösdürilmegine kuwwatly itergi berdi, içerki bazary owadan we ýokary hilli önümler bilen doly üpjün etmäge ýardam etdi. Munuň özi bolsa Türkmenistanda öndürilýän önümleriň eksport edilýän möçberlerini we görnüşlerini ep-esli artdyrmaga mümkinçilik berdi.
Senagatda daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan harytlaryň öndürilişini artdyrmak boýunça maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi pudagyň ähli ugurlarynyň – pagta egriji, dokma, tikin-trikotaž, ýüpek ugurlarynyň sazlaşykly ösdürilmeginiň möhüm şerti boldy. Şol maksatnamada täze önümçilikleri döretmek ýa-da öňden bar bolanlaryny döwrebaplaşdyrmak göz öňünde tutulýar. Bu wezipeleriň netijeli çözülmegi ýurdumyzda öndürilýän ýokary hilli we elýeterli harytlaryň hasabyna daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň möçberlerini kemeltmäge hem-de önümleriň täze görnüşlerini ep-esli giňeltmäge mümkinçilik berdi.
Ruhabatda panbarhat öndürýän fabrigiň işe girizilmegi netijesinde türkmen zenanlary tarapyndan uly isleg bildirilýän bu matanyň dürli görnüşleriniň önümçiligi ýola goýuldy. Daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümleri öndürmekde Aşgabatdaky lukmançylyk pamygyny hem-de kosmetiki pamyk serişdelerini çykarýan fabrik uly ähmiýete eýe boldy.
Daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerini tutjak önümleri öndürmegiň maksatnamasynyň çäklerinde Ruhabadyň dokma toplumynda uly işler geçirildi hem-de ilat arasynda uly islegden peýdalanýan emeli ýüpekden ýokary hilli köp dürli ştapel matalaryny çykarmak ýola goýuldy. Şeýle hem bu toplumda innowasion tehnologiýalaryň peýdalanylmagynda ozal Türkmenistan üçin täze bolan matalary—gabardin, kanwas, her dürli üstki egin-başlaryny tikmek üçin laýkryň goşulmagyndaky gabardin matalaryny çykarmak ýola goýuldy. Şol matalardan Türkmenbaşy adyndaky Jinsi toplumynda “Bedew” diýen milli nyşan astynda erkekleriň ýokary hilli balaklaryny çykarmaklyk ýola goýuldy.
Ýurdumyzyň iri tikin fabrikleriniň – Aşgabadyň “Ahal”, Daşogzuň “Çeper”, Marynyň “Ýeňiş” hem-de Türkmenabadyň tikin fabrikleriniň durkunyň täzelenmegi hem-de döwrebaplaşdyrylmagy önümleriň öndürilýän möçberlerini we görnüşlerini artdyrmaga, şol sanda dürli edaralaryň işgärler üçin ýöriteleşdirilen egin-eşikleriň, sport we dynç almak üçin niýetlenen lybaslaryň çykarylmagynyň hasabyna artdyrmaga mümkinçilik berdi.
Şu ýyl daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümçilikleriň hatarynda kuwwaty ýylda 2 million 500 müň sany joraba barabar bolan, paýtagtymyzyň nah kombinatynyň binýadynda ýerleşýän, jorap önümlerini öndürýän seh, şeýle hem Aşgabadyň Modalar öýünde işe girizilen, ýylda dokalan switerleriň 23 müňüsini çykarmaga niýetlenen trikotaž sehi açyldy.
Kuwwaty 4 müň tonna ýuwulan ýüňe barabar bolan täze önümçilik sehiniň açylmagy bilen Marynyň ýüňi gaýtadan işleýän fabrigi ýüň egirýän fabrikleriň ýokary hilli çig mala bolan isleglerini doly kanagatlandyrdy. Ýeri gelende aýtsak, önümiň esasy bölegi içerki bazara gelip gowuşdy, şeýlelikde, ýurdumyzyň telekeçileri milli halyçylyk işini has-da ösdürmäge, bazary owadan hem ýokary hilli önümler bilen doldurmaga mümkinçilik aldylar.
“Argaç” ýüň egriji fabriginde hem senagat kärhanalaryny toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmagyň çäklerinde tehnologik taýdan täzeleýiş işleri geçirildi. Häzirki wagtda bu kärhana her günde arassa ýüň ýüplüginiň 450 kilograma çenlisini çykarmaga ukyplydyr.
“Türkmenhaly” döwlet birleşiginiň çeper halyçylyk kärhanalarynda 2015-nji ýylda haly we haly önümleriniň 42,9 müň inedördül metri dokalyp, şolaryň 10 müň 600 inedördül metri, 2016-njy ýylyň 7 aýynda bolsa 3 müň 498, 41 inedördül metr haly we haly önümleri daşary ýurtlara ugradyldy, şu döwürde 26 müňden gowrak inedördül metr öndürildi.
Daşary ýurtlardan getirilýän önümleri öndürýän önümçilikleri döretmek boýunça döwlet maksatnamasynyň wezipelerine laýyklykda, halyçylygyň döwrebap senagat tehnologiýalaryny ornaşdyrmak boýunça hem yzygiderli işler alnyp barylýar. 2016-njy ýylyň fewral aýynda işe girizilen “Abadan haly” açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň täze iri kärhanasy ýylda haly we haly önümleriniň 800 müň inedördül metrini çykarmaga niýetlenendir.
Gysga wagtyň içinde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň tagallalary bilen Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda häzirki zaman köpugurly daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerini tutýan, eksport ugurly önümçilik—ýokary hilli mebeli hem-de giň görnüşdäki beýleki degişli önümleri taýýarlamak boýunça 18 zawoddan ybarat bolan Mebel toplumy döredildi. Olaryň ählisi Ýewropa ýurtlarynda öndürilen öňdebaryjy tehnologik enjamlar bilen enjamlaşdyrylandyr. Bu toplumyň ulanmaga berilmeginiň 800-e golaý täze iş orunlaryny döretmäge mümkinçilik berýändigi bilen hem ähmiýetlidir. Toplumyň taslama kuwwatyna çykmagy bilen daşary ýurtlardan getirilýän mebel önümleriniň ornunyň 90 göterim doljakdygy çaklanylýar. Türkmen telekeçileriniň geljekki meýilnamalarynda mebel işewürliginiň agajyň gymmatly görnüşlerinden aýratyn derejeli mebelleri çykarmak ýaly ugruny özleşdirmeklik hem bar.
Ýurdumyzda hem-de tutuş dünýäde azyk howpsuzlygyny üpjün etmek bilen baglylykda, mineral dökünleriň öndürilişiniň ýokarlandyrylmagy himiýa senagatyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. 2015-nji ýylyň netijeleri boýunça “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň kärhanalary boýunça bu önümiň öndürilişiniň ösüşi 175,2 göterime barabar boldy. Geljekde täze önümçilikleri ulanmaga bermegiň hem-de hereket edýän desgalary döwrebaplaşdyrmagyň hasabyna içerki islegleri doly kanagatlandyrmak hem-de gymmatly mineral dökünleri daşarky bazarlara ibermek babatda ägirt uly ykdysady peýda getirer.
Ýurdumyzyň gazhimiýa pudagynyň okgunly ösmegi Türkmenistanda tebigy gazyň ägirt uly gorlarynyň bardygy bilen şertlendirilendir. Tebigy gaz önümçilikde çig mal bolup hyzmat edýär. Ähmiýetli desgalaryň hatarynda Mary şäherindäki karbamid we ammiak öndürýän zawodlaryň iri toplumy bar. Hereket edýän “Tejenkarbamid” we “Marykarbamid” kärhanalary ýurdumyzyň obasenagat pudagynyň azot dökünlerine bolan isleglerini doly kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, eksport dolanyşygynyň möçberinde olaryň durnukly orun eýelemegini üpjün edýär. Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde gurulýan, ýylda 1 million 155 müň tonna karbamid öndürmäge niýetlenen täze zawod hem bu maksatlara ýetmäge ýardam eder.
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmenabadyň himiýa zawodynda kükürt kislotasyny öndürýän bölümiň ulanmaga berilmegi Türkmenistanyň himiýa pudagynyň ösüşiniň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Bu bölümiň önümleriniň möçberi ýylda 500 müň tonna barabardyr. Onuň önümleri ýurdumyzyň senagatynyň dürli pudaklarynda çig mal hökmünde ulanylýar.
Ýokary hilli mineral dökünleriň önümçilik möçberleriniň yzygiderli artdyrylmagy Türkmenistanda ilkinji, Merkezi Aziýa sebitinde bolsa iri kaliý duzlarynyň ýataklaryny özleşdirmek boýunça dag magdan baýlaşdyryjy toplumyň maýa goýum taslamasynyň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşdyrylýar.Geologiýa barlaglaryň maglumatlaryna görä, Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda ýerleşýän Garlyk ýatagynda bar bolan çig kaliý duzlarynyň gorlary 2 milliard tonnadan gowrakdyr. Bu ýerde ägirt uly senagat merkezi döredilýär. Ol milli ykdysadyýetimiz üçin täze pudagy –dag magdan senagatyny emele getirer. Bu ýatagyň işlenip taýýarlanylmagy we onuň çäginde kaliý duzlaryny çykarmak hem-de baýlaşdyrmak boýunça kärhananyň gurulmagy ýurdumyzyň senagat pudagynyň ösüşinde täze sahypany açar we bu önümleri eksport etmek üçin ägirt uly mümkinçilikleri döreder. Geljekde bu senagat toplumy oba hojalygyny ekologiýa taýdan arassa kaliý dökünleri bilen doly üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem, her ýyl bu gymmatly önümiň 1 million tonnadan gowragyny daşary ýurtlara ibermäge mümkinçilik berer.
Gazhimiýa pudagynda uglewodorod serişdelerini gaýtadan işlemegiň tehnologiýalaryň esasynda ýokary hilli önümleriň ýene-de bir görnüşini özleşdirmek göz öňünde tutulýar. Balkan welaýatynyň Gyýanly şäherçesinde gurulýan toplum granulirlenen polipropilen hem-de polietilen öndürmek üçin tebigy gazyň 5 milliard kub metrini gaýtadan işlemegiň ähli tapgyrlaryny göz öňünde tutýar. Olaryň birinjisi gaplary, süýümleri, poslamaga durnukly serişdeleri öndürmekde giňden ulanylýar. Ikinjisi bolsa, plýonkalary, suw we gaz geçiriji turbalary, gurluşyk serişdelerini öndürmek üçin esas bolup hyzmat edýär.
Gurluşyk serişdelerini öndürýän, şol sanda ýerli çig maldan taýýarlanýan serişdeleri öndürýän pudak uly goldawa eýe boldy. 2007-2015-nji ýyllar aralygynda sementiň öndürilişiniň 3,8 esse, demir-beton gurnamalarynyň 2,5 esse, diwarlyk serişdeleriň 2 esseden gowrak, magdan däl gurluşyk serişdeleriniň 8 esseden gowrak ýokarlanmagy ýaly görkezijiler bu pudagyň sazlaşykly ösüş ýoluna düşendigini görkezýär. Sement önümçiligi ýurdumyzyň gurluşyk materiallary senagatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. 2015-nji ýylda ýurdumyzyň sement kärhanalarynda 3 million tonnadan gowrak sement öndürildi. Munuň özi tutuş ýurdumyz boýunça alnyp barylýan giň möçberli gurluşyklaryň semente bolan isleglerini kanagatlandyrmak wezipesini üstünlikli çözmäge mümkinçilik berdi.
Bu önüme bolan islegleriň artýandygyny nazara almak bilen, telekeçilik düzümleriniň gatnaşmagynda sebitlerde ýylda 300 müň tonna sement öndürýän kiçi zawodlary gurmak meýilleşdirilýär.
Keramiki kerpiçleri, armaturany, metal gurnawlaryny, plasmas we aýna süýümli turbalary öndürmegiň ösüş depgini hem ýokarlandy. Ýurdumyzyň baý çig mal gorlary keramzidiň önümçiligini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýär. Keramzit üçin çig mal bolan argillit Balkan welaýatynyň Ýagman käninden alynýar.
Ýerli çig malyň – örän ýuka, berk bazalt süýüminiň hem-de ondan taýýarlanylýan ýylylyk saklaýan we kompozit gurluşyk serişdeleriniň esasynda ýurdumyz üçin täze bolan önümleri öndürýän senagat önümçiliklerini döretmek boýunça işler dowam etdirilýär. Bazalt süýüminden öndürilýän önümler ekologiýa taýdan howpsuz önümleriň hataryna girýär we senagat hem-de durmuş maksatly binalaryň gurluşygynda, nebitgaz, awiasion, himiýa, turba senagaty, awtomobil we maşyngurluşyk, elektroenergetika, metallurgiýa, oba hojalygy, gämi gurluşygy, nebithimiýa ulgamlarynda we beýleki pudaklarda giňden ulanylýar.
Şu ýyl ulanmaga berlen kärhanalaryň hatarynda kuwwaty ýylda 10 million inedördül metr izogam we wolgaizol önümlerini öndürmäge niýetlenen senagat toplumy bar. Ýurdumyz üçin täze kärhananyň gurulmagy bilen ýokary hil ülňülerine laýyk gelýän gurluşyk serişdelerine bolan isleg doly kanagatlandyrylar.
Mundan başga-da, Türkmenabat şäherindäki “Demirbetonönümleri” kärhanasynyň ulanmaga berilmegi bu ugurda ädilen ähmiýetli ädimleriň biri boldy. Ol keramiki plitalary örtmek üçin niýetlenen gury ýelimleýji garyndylaryň bir ýylda 4 müň tonnasyny öndürýän toplum bolup durýar. Geçen ýyl bu önümiň 12 müň tonnasyny çykaran hususy kärhanalaryň önümçilik mümkinçiliklerini nazara alanyňda, bu desganyň işe girizilmegi bilen gurluşyk pudagyny şol önüm bilen ýeterlik derejede üpjün etmek wezipesi çözüler. Içerki bazarda bu önüme bolan isleg ortaça 14 müň tonna barabardyr.
Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän kärhanalaryň hatarynda Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda gurlan hem-de ýyllyk kuwwaty 70 müň kub metr inert gurluşyk materiallaryny öndürýän täze kärhana bar. Bu ýerde hereket edýän çagyl känleri ýurdumyzyň gurluşyklarynda zerur hasaplanýan çagyl we beýleki serişdeler üçin çig maly doly derejede üpjün eder.
Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek bilen baglanyşykly wezipeleri çözmekde elektron senagatynyň ähmiýeti has-da artýar. 2020-nji ýyla çenli Türkmenistanyň Senagat ministrligi tarapyndan Ylymlar akademiýasy, Energetika ministrligi hem-de Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi bilen bilelikde Döwlet maksatnamasynda dürli serişdeleri, gün energiýasyny elektroenergiýa geçirmek üçin enjamlary, fotoelektrik, elektron serişdelerini, awtomat enjamlaryny, yşyklandyryş gurallaryny, LED lampalaryny, elektroenergiýanyň sarp edilişini ölçeýän gurallary, şeýle hem ilat üçin beýleki elektrotehniki enjamlary öndürýän kiçi kärhanalary döretmek göz öňünde tutulýar.
Şeýlelikde, “Elektron ylhamy” Hojalyk jemgyýeti döredildi, onuň desgalarynyň birinde eýýäm kuwwaty 63 kWA-dan 1000 kWA çenli bolan transformator beketleriniň toplumlaryny öndürmeklik başlandy.
Mundan başga-da, Aşgabadyň elektrotehniki zawodynda elektrik hasaplaýjylary ýygnaýan önümçilik sehini açmak meýilleşdirilýär. Häzir bu ýerde täze önümleriň ilkinji nusgalary ýygnaldy. Geljekde üznüksiz önümçilik ýola goýlar.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bilen bilelikde energiýa tygşytlaýjy diod ýagtylykly lampalary hem-de yşyklandyryjy enjamlary öndürjek bilelikdäki kärhanany döretmek boýunça işler alnyp barylýar.
Ýurdumyzyň haryt öndürijilerine goldaw bermek boýunça döwlet syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde ähli ýerlerde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri, şol sanda gurluşyk serişdelerini, dokma önümlerini, mineral dökünleri, durmuşda ulanylýan himiýa önümlerini, mebelleri öndürýän kärhanalar hem-de sehler döredilip, içerki bazar özümizde öndürilýän harytlar bilen doldurylýar.
Şeýlelikde, ýurdumyzda senagat pudagynyň ösdürilmegi türkmen harytlarynyň öndürilýän möçberlerini artdyrmaga we hilini ýokarlandyrmaga, olaryň görnüşlerini giňeltmäge, diňe bir içerki bazarlarda däl, eýsem, daşarky bazarlarda hem olaryň bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan ýerine ýetirilýän senagatlaşdyrmagyň esasy gurallaryny--daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçiligi hem-de halk hojalyk toplumyny eksport ugruna gönükdirmegi utgaşdyrýan netijeli durmuş-ykdysady strategiýasynyň esasy wezipeleriniň biridir.
Bu ugurda eýýäm ägirt uly işler berjaý edildi, göze ilýän aýdyň netijeler gazanyldy, ýöne bular köp ugurly senagat düzümini, hemme babatda özüni üpjün edýän, daşarky şertlere bagly bolmadyk hem-de şol bir wagtda-da halkara söwda gatnaşyklaryna we ählumumy ykdysady ulgamyna ýakynlaşan senagat düzümini döretmek babatda ýurdumyzyň ägirt mümkinçiligini doly peýdalanmaýar. Kuwwaty indi-indi açylýan birnäçe ulgamlarda hem-de geljegi uly pudaklarda ýene-de ençeme ätiýaçlyklary—çig mal, önümçilik, maýa goýum, ätiýaçlyklaryny özleşdirmek garaşýar...
TDH


text:
Janyndan geçen sürüji 1-nji ýanwarda merkezi Kabulda maşynyny partladyp, azyndan bir adamy öldürdi, 11 adamy bolsa ýaralady.
Polisiýa bu hüjümiň «Le Jardin» restoranyny nyşana alana meňzeýändigini, bu binanyň ýalna gaplanandygyny aýtdy.
Bu hadysada köçede duran bir adamdan başga özüni partladan bombaçy hem öldi.
«Talybanyň» sözçüsi Zabihullah Mujahid twitterde bu hüjümi öz toparynyň amala aşyrandygyny aýtdy.
Owgan eýeçiligindäki restoran daşary ýurtlularyň köp gelýän ýeri bolup, daşary ýurt ilçihanalarynyň, hökümet binalarynyň we restoranlaryň köp etrabynda ýerleşýär.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat dünýä güýçleriniň Tähran bilen gepleşmekden başga çykalgasy ýok diýdi. «Biz turuwbaşdan iň gowy çykalganyň Eýran bilen gepleşmekdigini aýtdyk» diýip, Ahmedinejat ýurduň demirgazyk-gündogar şäheri Ardebilde eden çykyşynda ýtdy.
Onuň bu çykyşy telewideniýe arkaly göni alnyp görkezildi. «Siz gepleşmek isleýändigiňizi aýtdyňyz. Gaty gowy… Gepleşikler adalatlylyga we hormata esaslanmaly» diýip, Ahmedinejat aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň resmileri Eýranyň 15-18-nji noýabrdan Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Orsýet we Germaniýa bilen gepleşik geçirmegini maslahat berýärler.


text:
Orsýetiň Goranmak ministrligi özüniň Siriýadaky harby bazalarynyň gapysyny ynsanperwer kömegiň ugradylmagy üçin açmaga taýýardygyny aýtdy.
Ministrligiň metbugat wekili Igor Konaşenkowyň aýtmagyna görä, ynsanperwer kömekler Orsýetiň Siriýanyň “Tartus” portundaky deňiz bazasyna ugradylyp, şol ýerde saklanyp bilner. Şeýle-de, ol ynsanperwer kömegini daşaýan transport uçarlarynyň hem Orsýetiň Siriýanyň Latakia sebitindäki howa bazasyna gonup biljekdigini sözüniň üstüne goşdy.
7-nji martda Orsýetiň döwlet telewideniýesinde görkezilen maglumatda Konaşenkow Orsýetiň ynsanperwer kömegi howa bazasyndan zerur bolan ýerlere äkitmek üçin ýörite ulaglary bermäge hem taýýardygyny belledi.
2-nji martda ministrlik ynsanperwer kömege mätäçdigine ynanylýan territoriýalaryň sanawyny taýýarlap, Birleşen Milletler Guramasyna ugradypdy.


text:
Ýewropa Parlamentiniň ençeme agzasy anna güni Türkmenistanyň Brýusseldäki ilçisine hat ýollap, onda Türkmenistanda saklanylýan käbir tussaglaryň ykbaly barada maglumatlaryň berilmeýänliginden alada bildirdi.
Ýewropa Parlamentiniň 24 agzasy ilçi Kakajan Mommadowa ýollan hatynda Gulgeldi Annanyýazowyň, Maksat Kakabaýewiň we Myrat Öwezowyň Türkmenistanda haýsy aýyplamalar esasynda tussag edilendigi, olaryň nirede saklanylýandygy we ýagdaýlary barada maglumat berilmegini soraýar.
8-nji fewralda ýollanan hatda bellenişi ýaly, Gulgeldi Annanyýazow Türkmenistanda alnyp barylýan demokratik reformalara goşandyny goşmak maksady bilen, ýaşap ýören ýeri – Norwegiýadan Türkmenistana dolanmak kararyna gelipdir.
Mundan soň, 2008-nji ýylyň 24-nji iýunynda, Türkmenistanda Annanyýazowyň raýat eşigindäki howpsuzlyk işgärleri tarapyndan tussag edilip, oktýabr aýynda 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi hem türkmen ilçisine ýollanan hatda bellenilýär.
Ýewropa Parlametiniň agzalarynyň gol goýan hatynda nygtalyşy ýaly, Annanyýazowyň haýsy aýyplamalar esasynda günäli tapylandygy barada onuň ýakynlaryna hiç hili maglumat berilmändir. Şeýle-de Annanyýazow türmede inkummunikado, ýagny habarlaşmak hukugyndan mahrum ýagdaýda saklanylýar.
Tussaglykdaky aýdymçylar
Ýewropa Parlamentiniň agzalary türkmen estrada aýdymçylary Maksat Kakabaýewiň we Myrat Öwezowyň tussag edilmegine hem ünsi çekip, olaryň 2011-nji ýyldan bäri bikanun ýagdaýda tussaglykda saklanýandyklaryny belleýärler.
Hatda Kakabaýewiň we Öwezowyň 2011-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda tussag edilip, olaryň näbelli aýyplamalar esasynda degişlilikde ýedi we bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilendikleri aýdylýar. Aýdymçylaryň häzirki wagtda nirede saklanylýandygy barada maglumatyň ýokdugy hem nygtalýar.
Ýewropa Parlamentiniň agzalary prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýeti döwründe ýurdy demokratiýalaşdyrmak we adam hukuklaryny gowulaşdyrmak ugrunda käbir ädimleriň ädilendigini bellediler. Ýewroparlamentiň deputatlary şeýle-de Muhammetguly Aýmyradow, Döwletmyrat Ýazgulyýew we Ilmyrat Nurlyýew ýaly syýasy tussaglaryň azat edilmeginiň oňaýly garşylanandygyny hem nygtadylar.
Türkmenistanyň Brýusseldäki ilçisine ýollanan hata gol çeken Ýewropa Parlamentiniň agzalary Ýewropa Bileleşiginiň we türkmen hökümetiniň özara gatnaşyklarynyň diňe halkara howpsuzlygy, söwda we sermaýa meseleleri bilen çäklenmän, eýse Türkmenistanda demokratiýany, adam hukuklaryny we kanunyň hökmürowanlygyny ornaşdyrmak ugrunda hem tagallalaryň ediljekdigine, şeýle-de ýokarda agzalan adamlaryň Baýdak baýramy mynasybetli azatlyga goýberiljekdigine umyt baglanylýandygyny aýdýarlar.


text:
Eýranyň öňdebaryjy reformaçy partiýalarynyň ikisiniň gadagan edilendigi aýdylýar. Olar geçen ýylyň dawaly prezident saýlawlary mahalynda oppozisiýa lideri Mir Huseýin Musawä goldaw bildiripdiler.
Eýranyň ILNA habar gullugy eýran sudunyň sözçüsi Gulam Hoseýin Ýejie salgylanyp, Yslamçy Eýranyň Gatnaşyk fronty we Yslam rewolýusiýasynyň mujahetdin guramasynyň ýatyrylandygyny aýtdy.
Içeri işler ministrliginiň garmagyndaky gözegçilik guramasy aprel aýynda bu partiýalary milli howpsuzlyga wehim salmakda aýyplapdy we olaryň işini togtatmaly edipdi.
Ahmedinejad 2009-njy ýylyň iýunynda gaýtadan saýlanaly bäri bu guramalaryň agzalarynyň birnäçesi tussag edilip, uzak möhletli türmä basylypdy.


text:
Oswensimiň azat edilmeginiň ýyl dönüminiň öňüsyrasynda, adatça bir gamgyn çärä, nasistleriň ölüm lageriniň ýesirleriniň halas edilmegi bilen bagly taryh üstündäki dawanyň möwjemegi zerarly kölege düşdi.
1945-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda 100-nji we 107-nji sowet atyjylyk diwiziýalarynyň esgerleri Oswensimde saklanýan ýesirleri azat etdiler. Ol esgerler Ukrain frontunyň agzalary diýip tanalýardy. Bu goşunyň milli düzümini häsiýetlendirýän däl-de, eýsem geografiki esasda berlen harby at bolup durýardy.
Emma Kiýewdäki uly derejeli resmiler indi, Polşanyň daşary işler ministriniň biraz öňräk eden we Orsýetiň gaharyny getiren beýanatlaryny gaýtalap, bu lagerdäki ýesirleri boşatmakdaky esasy ýüküň ukrain esgerleriniň gerdenine düşendigini nygtaýarlar.
"Ukrain frontunyň - Oswensimi azat edijileriň agramly bölegini ukrainalylar düzýärdi" - diýip, Ukrainanyň prezidentiniň diwanynyň başlygynyň orunbasary Weleriý Çaliý 23-nji ýanwarda guralan metbugat brifiňinde aýtdy.
Şeýle-de ukrainalylar beýleki konsentrasiýa lagerleriniň ýesirlerini we «tutuş Ýewropany» azat etmekde örän ähmiýetli rol oýnadylar diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Oswensimi azat edijileriň azyndan birisi, Anatoliý Şapiro Ukrainada doglupdy, emma soňky ýyllarda bu lageriň ýesirlerini azat etmekde ykrar edilen esgerleriň birnäçesi Orsýetiň başga regionlaryna, şol sanda Sowet Soýuzyna giren respulikalara degişli bolup çykdy.
1944-nji ýylyň iýulynda, Oswensim azat edilmezinden ýarym ýyl öň, taryhçy Timoti Blauweltiň maglumatlaryna görä, sowet pyýada goşun birikmeleriniň 52 prosent çemesini ruslar, 34 prosent çemesini bolsa ukrainalylar düzýärdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin geçen hepde öz sözçüsiniň üsti bilen 27-nji ýanwarda Polşada bellenýän ýatlama gününe, Oswensimiň azat edilmeginiň 70 ýyllyk dabarasyna gatnaşmajagyny aýdaly bäri, Çaliýniň eden beýanaty gapma-garşylyklary güýçlendiren sözleriň iň soňkusy boldy.
Putin 2000-nji ýylda häkimiýete geleli bäri Sowet Soýuzynyň Ikinji Jahan urşundaky ägirt uly ýaranlyk goşandyny nygtamaga ilgezik boldy we bu ýeňişde nasistleriň ýakasy gaýyşly ölüm lageriniň synmagyndan has möhüm hasaplanýan pursatlar sanaýmalydy.
Habar serişdeleriniň birnäçesi Polşanyň bu meseledäki hereketlerini Putiniň ýatlama çärelerine gatnaşmagynyň öňüni almak niýeti bilen düşündirdi, şol bir wagtda bu ýyl Oswensim-Birkenau döwlet muzeýi hem hiç bir döwlet baştutanyna çakylyk ýollamady.
Muňa derek, muzeý dünýä liderlerini bu çäre bilen habardar etdi we gelip bilenleriň gelmegini sorady. Birnäçe lider, şol sanda Poroşenko bu çärä gatnaşmagy planlaşdyrýar.
Warşawa bilen Moskwanyň arasyndaky ýagdaý geçen ýyl, Polşa gündogar Ukrainada dörän konflikt bilen baglylykda Ukrainany goldamakda we Putiniň hökümetine garşy has berk sanksiýalaryň girizilmegine çagyrmakda öňbaşçy rola eýe bolandan soň, üzül-kesil ýaramazlaşdy.
Polşanyň daşary işler ministri Gžegož Shetyna (Grzegorz Schetyna) 21-nji ýanwarda Polşa radiosynyň Putiniň Oswensim dabarasyna gatnaşmazlygy hormatsyzlyk bolmazmy diýen soragyna tussaglary azat edenleriň harby birikmesiniň adyna salgylanyp jogap berdi.
"Men size has anyk aýdyp bilerinmi, bu Ukrain fronty bolupdy, Birinji Ukrain fronty, Oswensim lageriniň ýesirlerini boşadan ukrainalylardy» diýip, Shetyna interwýu mahalynda aýtdy. "Şol gün lageriň derwezelerini ukrainalylar açypdy we ondaky ýesirleri azat edipdi."
Moskwa Shetynanyň bu sözlerine gaharly jogap berdi.
"Bu ýagdaýda haýsam bolsa bir görnüşdäki milletçilik kartyny oýnajak bolmak synanyşygy barypýatan masgaraçylykdyr we bihaýalykdyr" diýip, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Berlinde guralan metbugat ýygnagynda, polýak resmisiniň radio söhbetdeşliginden birnäçe sagat soň aýtdy.
Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witaliý Çurkin bolsa, öz polýak kärdeşi Boguslaw Winidiň Shetyna Ikinji Jahan urşy mahalynda Sowet Soýuzynyň goşunlarynyň hatarynda 100-den gowrak etniki toparyň söweşendigini ýatlatmagyny haýyş etdi.
Polşanyň daşary işler ministrligi Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna elektron poçta arkaly beren düşündirişinde bu ýagdaýy boýun alýan ýaly göründi, emma Shetynanyň aýdýan zatlarynyň faktlara esaslanýandygyny öňe sürdi.
"Biz Gyzyl Goşunyň hatarynda öňki SSSR-iň ähli halklarynyň, şol sany köp ukrainalynyň hem söweşendigini nygtamak isleýäris" diýip, ministrlik aýtdy.
"Shetyna Oswensim-Birkenau Gyzyl Goşunyň Birinji Ukrain frontunyň esgerleri tarapyndan azat edildi diýip, taryhy faktlara esaslandy, Ukrain frontunyň esgerleriniň arasynda Sowet Soýuzynyň beýleki milletleriniň wekilleri bilen ukrainalylar hem gulluk etdi. Bu beýanatyň başgaça düşündirilmeleriniň ählisi ýalňyşdyr."
Hyzmatdaşlyk meseleleri
Fewraldan, ozalky ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç Kiýewden gaçyp, täze ýewropaçy hökümet iş başyna geleli bäri, Moskwa Ýewropada nasizmiň ýaýraýandygy barada ýadawsyz duýduryş berýär we Kiýewi neo-nasist we faşist toparlaryny goldamakda aýyplaýar
Bir tarapdan Ukrainada soňky ýylyň dowamynda aşa sagçy ideologiýanyň esasy akyma öwrülýändigini tassyklaýan zat az bolsa, ikinji tarapdan Moskwa aşa milletçi ýewropa partiýalaryny goldady, ýagny öz aýdýan zatlaryny berkitmek üçin Gündogar Ýewropanyň çylşyrymly taryhyny ulandy.
Döwlet mediasynda we daşary ýurtlarda, Ukrainanyň Ikinji Jahan urşundaky tejribeleri barada gürrüň edilende, Orsýet Stepan Banderanyň, garşylaryna göreşe başlamazdan öň nasistler bilen hyzmatdaşlyk eden anti-sowet pitneçiniň goldawçylaryna ünsi gönükdirdi.
Käbir taryhçylar Bandera eýerijileriň gündogar Ukrainada ýewreýleriň we polýaklaryň öldürilmegine gatnaşandygyny aýdýarlar.
Ukrainalylar bolsa, özleriniň Ýewropanyň azat edilmegine goşan ägirt uly goşantlaryna az ähmiýet berilýändigini aýdýarlar.
Ikinji Jahan urşy mahalynda, Sowet Soýuzy üçin bolan söweşlerde 1 milliondan gowrak ukrainaly wepat boldy, ýagny olar ruslardan soň iň köp pida beren ikinji millet bolup durýar.
Başga tarapdan, Ukrainada, Polşada we gündogar Ýewropanyň beýleki döwletlerinde köp adam german we sowet okupasiýalarynyň ikisinde hem ejir çekendigini aýdýar.
Emma Los Anjelsde aman galan nasistleri yzlap tapmak we jogapkärçilige çekmek bilen meşgullanýan Simon Wiýesenthal merkezine ýolbaşçylyk edýän Efraim Zuroff başga pikirde, ol Merkezi we Gündogar Ýewropa hökümetleriniň özleri, öz taryhlaryndaky şübheli elementlere baha bermejek bolup, nasist we kommunist jenaýatlarynyň arasyndaky ekwiwalent ördegini öňe itermäge synandylar diýýär.
Polşanyň özüniň muňa girmeýändigini bellemek bilen, Zuroff AÝ/AR-a Gündogar Ýewropanyň halklarynyň [nasistler bilen] giň ýaýrawly, örän ähmiýetli hyzmatdaşlygyny ýuwup-ýylmamak boýunça tagalla edilýändigini aýtdy.
Oswensimde 1 milliondan gowrak adam öldi, olaryň köpüsi ýewreý, emma wepat bolanlaryň arasynda onlarça müň romaly, 74 müň çemesi polýak hem bar.
Nasistler bilen hyzmatdaşlyk edenler belli nasist gyrgynçylyklarynyň birnäçesine, şol sanda Kiýewiň etegindäki Babi Ýarda müňlerçe ýewreýiň ýok edilmegine ilteşikli boldular.
Sowetleriň özleri bolsa, Orsýetiň demirgazyk-günbataryndaky Katyn tokaýlygynda 20 müňden gowrak polýak tussagyny gyrdylar.
Kreml Oswensim dabarasyna Putiniň diwanynyň başlygy Sregeý Iwanowy iberjegini aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Bakuwda Türkmenistanyň bitaraplygyna bagyşlanan halkara ylmy maslahaty geçirildi. “Türkmenistanyň bitaraplygy: parahatçylyk döredijilikli adamzat taryhynda täze eýýam” atly bu halkara ylmy maslahatyň guramaçylary hökmünde Türkmenistanyň Bakuwdaky ilçihanasy çykyş etdi.
Maslahatyň çäklerinde Türkmenistanyň ilçihanasynyň ýurdumyzyň bitaraplygyna bagyşlanan täze kitaby görkezildi. Neşirde türkmen bitaraplygynyň syýasy diplomatik, halkara-hukuk, taryhy-medeni we beýleki möhüm taraplary barada gürrüň berilýär.
Çärä Azerbaýjandaky diplomatik gulluklaryň we wekilhanalaryň ýolbaşçylarydyr wekilleri, Milli Mejlisiň (parlamentiň) deputatlary, syýasatçylar, bilermenler, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri we Azerbaýjanyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplary gatnaşdylar.
Giriş sözi bilen çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Azerbaýjandaky ilçisi Toýly Kömekow Türkmenistanyň bitaraplygynyň esasy ugurlary, ýurduň garaşsyzlyk ýyllarynda gazanan üstünlikleri, beýleki döwletler, şol sanda Azerbaýjan bilen alnyp barylýan gatnaşyklar barada gürrüň berdi.


text:
Hytaýda tussaglykda saklanýan hudožnik we aktiwist Aý Waýwaý gümän edilýän ykdysady jenaýat işleri boýunça derňelýär. Bu barada Hytaýyň polisiýasy habar berdi.
Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Hong Lei bu barada şeýle diýdi: "Meniň düşünişime görä, Aý Waýwaý gümän edilýän ykdysady jenaýatlar üçin tussag edildi. Jemgyýetçilik howpsuzlygy resmileri bu wakany kanun esasynda derňeýärler. Hytaý kanun esasynda dolandyrylýar, şeýle-de degişli resmiler kanunyň esasynda hereket ederler”.
Ýekşenbe güni Aý Waýwaý Pekinden Hong Konga gitjek wagty, aeroportda serhet polisiýasy tarapyndan saklandy.
Bu wakany Günbatar döwletleri we hytaýly adam hukuklaryny goraýjylar ýazgardylar.


text:
Şenbe güni Orsýetiň Dagystan respublikasynyň paýtagty Mahaçgalada janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda azyndan 11 adam ýaralandy.
Ýerli häkimiýetler ýaralananlaryň parahat ýaşaýjylardan we polisiýa işgärlerinden ybaratdygyny aýdýarlar.
Maglumata görä, bu partlama Mahaçgaladaky içeri işler bölüminiň binasynyň golaýynda polisiýa işgärleri bir sürüjiniň dokumentlerini barlamakçy bolan pursady amala aşyrylypdyr. Partlamany amala aşyran sürüjiniň aýal maşgaladygy aýdylýar.
Şu geçen hepdäniň duşenbe güni hem Mahaçgala şäherinde maşyna ýerleşdirilen iki sany bomba partladylanda, dört adam ölüp, 40-dan gowrak adam ýaralanypdy.


text:
Liwiýadaky gozgalaňçylaryň berýän maglumatyna laýyklykda, Muammar Kaddafiniň goşunlary ýurduň üçünji uly şäheri Misuratany oka tutmaga dowam edýärler.
Misurata ýurduň günbatarynda gozgalaňçylaryň elindäki ýeke-täk şäherdir. Kaddafiniň goşunlary bu şäheri soňky ýedi hepde bäri gabawda saklaýar.
Gozgalaňçylaryň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, söweşlerde ýekşenbe güni azyndan 17 adam ölüpdir, 100-e golaý adam ýaralanypdyr.
Kaddafiniň goşunlary ýurduň gündogaryndaky Ajdabiýa hem hüjümlerini dowam etdirýärler. Bu söweşlerde ýaralanan gozgalaňçylaryň biri Walid Arafy şeýle gürrüň berýär: "Biz öňe gitmäge synanyşdyk, ýöne olar juda güýçli, dogrymy aýtsam, olar bizi togtatdylar. Olar bizi saklamak üçin ähli güýçlerini ulandylar”.
Şeýle-de duşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Sekretary Ban Ki- mun Liwiýadaky atyşyklaryň derhal kesilmegine çagyryş etdi.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew ýurduň Sosial-demokratik partiýasyna täze hökümeti düzmäge ygtyýarlyk berdi.
Geçen hepdede prezident Atambaýew gyrgyz hökümetini dargadypdy.
Indi, Gyrgyzystanyň kanunlaryna laýyklykda, Sosial-demokratik partiýasy 15 iş gününiň dowamynda hökümet koalisiýasyny düzmäge synanyşmaly.
Ýurduň parlamentiniň gurluşy sebäpli koalisiýanyň bäş partiýadan ybarat bolmagy talap edilýär.
Parlament koalisiýasyndan “Ata meken” hem “Ar namys” partiýalarynyň çykmagy öňki hökümetiň dargamagyna sebäp bolupdy.