text:
08.11.2020
Şu gün — ýurdumyzda Hasyl toýunyň giňden bellenilýän güni hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow baýramçylyk wideomaslahatyny geçirdi. Onda oba hojalyk toplumynda alnyp barylýan işleriň käbir netijeleri jemlenildi.
Dabaraly çärä ýurdumyzyň her welaýatyndan çagalar hem gatnaşdylar. Döwlet Baştutanymyz Ahal, Balkan, Lebap, Mary we Daşoguz welaýatlarynyň häkimlerinden ýurdumyzyň ekerançylarynyň pagta taýýarlamak baradaky şertnamalaýyn borçnamalarynyň üstünlikli ýerine ýetirilendigi barada hasabatlary kabul etdi.
Welaýatlaryň häkimleri oba zähmetkeşleriniň adyndan milli Liderimizi daýhanlaryň gazanan uly zähmet üstünligi bilen gutladylar.
Bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda giň gerimli özgertmeler durmuşa geçirilýär, olaryň esasy maksady halkymyzyň abadan durmuşyny hem-de eziz Diýarymyzyň rowaçlygyny üpjün etmekden ybaratdyr.
Oba hojalygyny döwrebaplaşdyrmaga we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, daýhanlaryň zähmetini ykdysady taýdan höweslendirmegiň usullaryny kämilleşdirmäge uly üns berilýär. Dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynyň ýokary öndürijilikli maşynlarynyň hasabyna pudak tehniki taýdan enjamlaşdyrylýar, önümçilige öňdebaryjy agrotehnologiýalar we ylmy işläp düzmeler ornaşdyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda, obada döwrebap ykdysady gatnaşyklar ýola goýulýar, eýeçiligiň dürli görnüşleri ösdürilýär. Gowaçany ösdürip ýetişdirmäge hususy oba hojalyk önümlerini öndürijiler gatnaşýarlar, olara milli Liderimiziň tabşyrygy boýunça welaýatlarda döredilen oba hojalyk maksatly ýer gaznasyndan ýer bölekleri berildi.
Her sebitde oba hojalyk önümlerini gaýtadan işleýän, däne üweýän kärhanalar, maldarçylyk, guşçulyk we ýyladyşhana toplumlary guruldy. Önüm öndürijilere döwlet tarapyndan goldaw berilmegi netijesinde, içerki we daşarky bazarlarda uly isleg bildirilýän önümleriň öndürilýän mukdary yzygiderli artdyrylýar.
Giň gerimli maksatnamalary, ilkinji nobatda, «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasyny» amala aşyrmagyň çäklerinde Diýarymyzyň ähli sebitleri tanalmaz derejede özgerdi.
Milli Liderimiziň tagallasy bilen kabul edilen oba durmuşyny şäheriň şertlerine ýakynlaşdyrýan maksatnama laýyklykda, welaýatlarda ýokary amatlykly ýaşaýyş jaýlary, ajaýyp üpjün edilen mekdepler, çagalar baglary, lukmançylyk we medeni merkezleri, sport desgalary, nusgalyk düzümli döwrebap şäherçeler gurulýar, bu bolsa adamlaryň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga ýardam edýär.
«Türkmenistan — Bitaraplygyň mekany» diýlip yglan edilen ýylda merdana daýhanlarymyz özleri barada edilýän alada iş bilen jogap berip, Watan harmanyna «ak altynyň» 1 million 250 müň tonnadan gowragyny tabşyrdylar. Olar şertnamalaýyn borçnamalaryny abraý bilen ýerine ýetirip, ýetişdirilen pagtany soňky übtügine çenli ýygnap almak üçin batly depginler bilen zähmet çekmegi dowam edýärler.
Welaýatlaryň daýhanlarynyň hem-de ýaşaýjylarynyň adyndan hormatly Prezidentimize oba hojalyk pudagyny ösdürmek hem-de zähmetsöýer daýhanlar hakynda edilýän hemmetaraplaýyn alada üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözleri beýan edildi, şeýle hem milli Liderimize berk jan saglyk, uzak ömür, egsilmez gujur-gaýrat hem-de şu ýyl şanly senesini — hemişelik Bitaraplygynyň 25 ýyllygyny belleýän ata Watanymyzyň bähbidine alyp barýan işlerinde täze üstünlikler arzuw edildi.
Baýramçylyk wideomaslahatyna gatnaşan her welaýatyň ýaş wekilleri milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy «ak altyn» ussatlarynyň gazanan uly zähmet ýeňşi bilen tüýs ýürekden gutlap, bu waka mynasybetli eziz Diýarymyzyň ajaýyp üstünliklerini wasp edýän joşgunly goşgularyny okadylar.
Welaýatlaryň häkimleri hormatly Prezidentimiziň adyndan çagalara sowgatlary gowşurdylar.
Döwlet Baştutanymyz dabaraly çärä gatnaşyjylara ýüzlenip, edermen daýhanlary, mähriban watandaşlarymyzy her ýylyň noýabr aýynyň ikinji ýekşenbesinde giňden bellenilýän Hasyl toýy bilen tüýs ýürekden gutlady.
Soňra milli Liderimiz baýramçylyk wideomaslahatyna gatnaşyjylara ýüzlenip, Hasyl toýunyň döwlet derejesinde giňden bellenilmeginiň örän uly many-mazmuna eýedigini belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu baýramyň halkymyzyň yhlas bilen zähmet çekip gazanan baýlyklaryna, sahawatly türkmen topragyndan öndüren hasylyna bolan buýsanjynyň aýdyň subutnamasydygyny nygtady.
Milli Liderimiz häzir Watanymyzda ak bugdaýyň, pagtanyň, gök we bakja önümleriniň, miweleriň bereketli hasylynyň ösdürilip ýetişdirilýändigini aýtdy. Halkymyzyň rysgaly artyp, her bir maşgala ojagynyň berekedi bolup, saçaklarymyza dolýar.
Edermen daýhanlarymyza geljekde hem halal zähmeti bilen baýamak, çekýän zähmetiniň hözirini görüp, bagtyýar durmuşda ýaşamak üçin ýurdumyzda ähli mümkinçilikler dörediler diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Döwlet Baştutanymyz edermen hasyl ussatlaryny zähmet ýeňşi hem-de Hasyl toýy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlady hem-de olara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, ata-babalarymyzyň daýhançylyk däplerini dowam etdirip, eziz Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow: «Sahawatly türkmen topragynyň berekedi hiç haçan egsilmesin!» diýip, sözüni jemledi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


c: text/html

text:
Qogham búrynghydan góri ashyq bola týsti
Elimizding tәuelsizdik alghan jyldardan beri saylau jәne sayasy partiyalar jýiesi ózining damu jolynda birneshe belesterden ótti. Bizding jas memleketimizge layyqty joldy izdeuimiz az bolghan joq. Onyng ishinde sәtti bolghandary da, kemshilikke úrynghan tústarymyz da boldy. Biraq múnyng barlyghy qatelik tústardan sabaq alyp, ósu joldarymyz bolghanyn, saylau zannamasyna qatysty ózgerister engizu elimizding tarihi-ekonomikalyq jaghdayyn, qoghamdyq-sayasy belsendiligin eskere otyryp ret-retimen jýzege asyrylyp jatqanyn aituymyz kerek.
Sonyng bir aighaghy memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelúly Toqaevtyng tapsyrmasy boyynsha әzirlengen sayasy reformalar toptamasyna kiretin, býgin talqygha týsip jatqan «Sayasy partiyalar turaly» jәne Konstitusiyalyq mazmúny bar «Saylau turaly» zandar.
Qogham tarapynan Zandargha qatysty týrli syny pikirlermen qatar úsynystar da aityldy. Búl zandy da! Óitkeni әlemde minsiz jetildirilgen saylau jýiesi әli de bolsa joq. Ghasyrlardan túratyn demokratiyalyq dәstýri bar AQSh, Evropa memleketterining ózderinde jana saylau nauqanyn úiymdastyru men ótkizu barysynda kemshilikter tabylyp jatady. Úzaq jyldar boyy totalitarlyq jýiede bolyp, tek bir ghana monopolistik partiyanyng dogmalyq qaghidatynyng shyrmauynda bolghan biz siyaqty memlekette bir mezette kóp partiyalyq jýiege kóshu mýmkin emes edi.
Tәuelsizdigimizding alghashqy jyldarynda qoghamnyng sayasy jýiesin reformalaugha baylanysty kóptegen zandar qabyldandy. Mysaly,1996 jyly «Sayasy partiyalar turaly» derbes zang boyynsha sayasy partiya qúru ýshin elimizding kez kelgen jerinde túratyn 10 adamnyn bastamasy jәne partiyany tirkeu ýshin 3000 mýshesi bolsa jetkilikti boldy. Nәtiyjesinde 2002 jyly Qazaqstanda 19 sayasy partiya tirkeldi. Kópshiligining aty barda zaty joq edi. Partiyalardyng sanynyng osynday kóptigine qaramastan, ol kezderi kóppartiyalyq sayasy jýieni qalyptastyra aldyq dep aita almaymyz.
2007 jyly 21 mamyrda qabyldanghan «Saylau turaly» Konstitusiyalyq zangha engizilgen ózgeristerge baylanysty elimizding Parlamenti sayasy partiyalardyng tizimi boyynsha proporsionaldyq negizde jasaqtaldy. Búl Qazaqstan Parlamentarizmi men kóppartiyalyq institutynyng damuyna ýlken әser etti.
Býgingi talqygha týsip otyrghan zandar da qoghamdyq-sayasy jýieni demokratiyalandyrugha óz yqpalyn tiygizip, halyqtyng әrtýrli әleumettik toptarynyng biylik organdaryna ókildik etuin qamtamasyz etuge mýmkindik beredi dep oilaymyn. Sondyqtan da Zang jobasyn qoldaymyn. Sonymen qatar, qoghamnyng damuyna baylanysty onyng sayasy jýiesi de ýnemi ózgeristerdi qajet etip otyratyndyqtan zang әzirleushi Ministrlikke, Ýkimetke keleshekte eskeretin tómendegidey úsynystar aitqandy jón kórdim.
Birinshi, qazir qogham ózgerip, búrynghydan góri ashyq bola týsti. Keshegi 90-shy jyldardyng basynda qoghamdyq baylanystar qúrugha qatyspaghan jastardyng jana tolqyny qazir sayasy prosesterge belsene aralasuda. Bizding qabyldaytyn zanymyz da osynday ortagha beyimdelip jasaluy kerek. Atap aitqanda, kenestik dәuirdi kórgen biz ýshin tansyq emes, biylik partiyasy fenomeni qayta keldi. Jana biyleushi partiyanyng búrynghy biyleushi partiyagha tәn bolghan ýirenshikti sýrleulerge týsip ketpeuin, biylikke kelu jolyndaghy kýres ayasy men biylik basyndaghy qyzmet ayasyndaghy әreket stiylining aiyrmashylyqtaryn, Ýkimetpen, Parlamentpen, jergilikti basqaru organdarymen jәne qoghamdaghy demokratiya men aluan týrli pikirlerding birden-bir kepili bolugha tiyisti ekendigin qúqyqtyq negizde jýieleytin Zang jasaudy qolgha alu qajet dep sanaymyn. Óitkeni sayasy monopoliya biylik ýshin san jaghynan útysty bolghanymen, sapa, moralidyq jaghynan útylys. Sayasy bәsekelestik joq jerde toqyrau, daghdarys oryn alady. Sayasy bәsekelestik elding damuy, bolashaghy turaly balama baghdarlamalar tudyrady. Jasyryn, astyrtyn tәsilderding ýlesi azayady. Belsendi, bilikti jana túlghaly azamattardy anyqtaydy.
Ekinshi, 2018 jyly 29 mausymda qabyldanghan «Saylau turaly» Zangha baylanysty búdan bylay elimizde barlyq audandyq, qalalyq jәne oblystyq mәslihattardyng deputattary da tek partiyalyq tizimder, yaghny proporsionaldyq negizde saylanatyn bolady. Búl ýderis syrttay qaraghanda jaqsy bolyp kóringenmen, bizding osy kezge deyin bayqap jýrgen kemshilik tústary da bar. Mәselen, jeniske jetken partiyalardyng tizimi boyynsha halyq arasynda tanymaldyghy tómen, sayasy belsendiligi, biliktiligi men tәjiriybesi әlsiz adamdar tizimge enip ketu mýmkindikteri joghary ekendigi jasyryn emes. Ásirese týrli dengeydegi mәslihat deputattary saylauda әkimderge tәueldi bolyp qalu yqtimaldyghy bolu qaupi bar ekendigi bayqalady. Jәne de jergilikti mәslihattardyng deputtatyq korpusyna qazir biznes salasynyng jәne jeke menshik nysandardyng basshylary kóbirek engizilip keledi. Alayda osynyng ózi halyqtyng arasynda týrli pikir tughyzyp jýr. Olar óz deputattyqtaryn paydalanyp, óz biznesterining jaghdaylaryn sheshumen ainalysady degen júrt pikirining de jany barlyghyn eskereyik. Osyghan jol bermeuding tetikteri jasaluy kerek. Sonymen birge Parlamentting negizgi júmysy zang shygharushylyq bolghanymen de, ol ótkir oi-pikirlerimen, elge oy salatyn, halyqtyng mún-múqtajyn Ýkimetke jetkizip qana qoymay, ony sheshuding jolyn úsynatyn, óz ónirinde, qoghamda ýlken yqpaly bar, óz salalarynyng tәjiriybeli de bilikti jәne ózining oiyn ashyq jetkizuge qabiletti memleketshil túlghalardan qúralsa núr ýstine núr bolghan bolar edi. Búghan baylanysty Preziydentimiz Qasym-Jomart Toqaevta óz joldauynda «Qoghamdy tolghandyryp otyrghan negizgi mәseleler kóshede emes, Parlamentte talqylanyp, sheshimin tabuy tiyis» degen de bolatyn.
Ýshinshi, qanday dengeydegi saylaular bolsyn, ol qoghamda dau-damay, qayshylyq tughyzu ýshin emes, kerisinshe sol qayshylyqtardyng aldyn alyp, halyqtyng yntymaghy men birligin nyghaytugha, últty úiystyrugha, sol arqyly halyqtyng әleuetin, túrmysyn jaqsartu ýshin ótkizilui kerek. Saylau prosesi adal jәne ashyq ótkizilse, halyqtyng azamattyq bolmysyn nyghaytugha jәne qoghamnyng memlekettik biylik jýiesine senimin kýsheytuge әser etedi. Sondyqtanda eldegi saylau prosesin adal jәne ashyq ótkizu eng manyzdy mәselening biri ekeni sózsiz. Osy arqyly bizding memlekettiligimiz ben tәuelsizdigimizding myzghymauyna airyqsha mýddelilik tanytatyn, elimizdegi sayasy ornyqtylyqqa airyqsha úiytqy bola alatyn әleumettik kýshti toptastyra alamyz.
Múrat Baqtiyarúly,
Senator.
Abai.kz

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
13-nji oktýabrda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynda 600 baş ahalteke atyny saklamaga niýetlenen döwrebap athananyň düýbüni tutmak dabarasy boldy. Bu barada TDH habar berýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň 8-nji oktýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde gol çeken Kararyna laýyklykda, bu desgany gurmak we ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak “Nur bina gurluşyk” hususy kärhanasyna ynanyldy. “Türkmen atlary” döwlet birleşigi ony buýrujy bolup çykyş edýär. Taslama laýyklykda, athanany gurmaga 15,4 gektar meýdan bölünip berildi.
Continue reading Gökdepe etrabynda 600 baş ahalteke atyny saklamaga niýetlenen athananyň düýbüni tutmak dabarasy boldy at InAshgabat.


text:
Agzyňda eräp gidýän nazik kaboçkili dolmalaryň resepti.
Içindäkiler — Üwelen etli kaboçki we burç dolma taýynlamak üçin gerekli azyk harytlary
- 4 sany Kaboçki
- 7 sany bolgar burç
- 1 pomidor
- 300 gram üwelen et (farş)
- 1 sogan
- 1 ýumurtga
- 3 diş sarymsak
- Ukrop, petruşka
- Gara burç, duz
- 1 çemçe tamat
- 1 stakan suw
- duz
- 2 stakan tüwi
- 3 stakan suw
- duz
Taýynlanyşy / bişirilişi
- Kaboçkileri ýuwyp bolgar burg ululygynda kesmeli. Içini inçe piçak bilen aýyrmaly, isleseňiz aýrylan içlerini hem farşa goşsa bolýar. Bolgar burçlarynyň we pomidoryň hem içlerini aýyrmaly.
- Bir gapda üwelen et, dogralan sogan, dogralan sarymsak, dogralan ukrop petruşka, duz , gara burçm ýumurtga goşup garmaly.
- Farş garyndysyny taýynlan kaboçki, bolgar burç we pomidoryň içine doldurmaly we bişirjek gabymyza dik edip goýmaly.
- Aýry bir gapda sous üçin tomat, suw we duz garmaly. Dolmalry bişirýän gabymyzyň içine guýmaly.
- Duhowka ýada multiwarkadnyň "Wypeçka" modynda 40 minut bişirmeli.
- Garnir üçin tüwiniň, suw we duz goşup gazançykda bişirmeli.
Suratlary
-
Bu resepti etdiňizmi? Suradyny iberiň.


text:
Türkmenistan — ÝB: energetika ulgamynda hyzmatdaşlyk
2021-nji ýylyň ahyryna çenli Ýewropa komissiýasy Ýewropa Bileleşiginiň elektrik energetikasy we gaz ulgamynda umumy gyzyklanma döredýän taslamalaryň täze sanawyny tassyklar (PCI). Bu sanawa Ýewropanyň energetika bazary üçin zerur bolan hem-de ÝB-niň elýeterli, howpsuz we durnukly energiýany üpjün Bu PCI-niň eýýäm bäşinji sanawy bolup, ol her iki ýyldan täzelenilýär. Sanawa dalaşgärleriň hatarynda Hazar sebitinden we Merkezi Aziýadan Ýewropa tebigy gazy akdyrmagyň hasabyna Günorta gaz geçelgesiniň mümkinçiliklerini giňeltjek Hazarüsti gaz geçirijisiniň taslamasy bar.


text:
Ylmyň depginli ösýän we tehnologiýalaryň günsaýyn kämilleşýän zamanasynda «akylly şäher» konsepsiýasy bütin dünýäde ululy-kiçili şäherleriň ýüzlerçesi tarapyndan durmuşa geçirilýär. «Akylly şäher» düşünjesi dürli çeşmelerde dürliçe aňladylýar. Meselem, Ýewropada bu düşünje maglumat-aragatnaşyk serişdeleriniň hasabyna jemgyýetçilik meselelerini çözmäge gönükdirilen işi amala aşyrýan şäherleri göz öňünde tutulýar. Russiýada bolsa daşky gurşawyň we ýaşaýjylaryň bähbidine toplumlaýyn çözgütleri özünde jemleýän innowasion şäherlere «akylly şäher» diýilýär.
Şeýle tapawutlara garamazdan, «akylly şäher» konsepsiýasynyň esasy alamatlaryna durnuklylyk we ekologiýa arassaçylygy, dolandyryşa ähli ýaşaýjylaryň — bütin jemgyýetiň işjeň gatnaşmagy, maglumatlaryň netijeli peýdalanylmagy, hyzmatlaryň hilini we durmuş derejesini ýokarlandyrmaga bolan ymtylyş mysal bolup biler. Şunlukda, «akylly şäheri» jemgyýetiň bähbidi üçin sazlaşykly işleýän bir bitewi janly bedene meňzedip bolar. Şeýle şäherde ornaşdyrylýan sanly tehnologiýalar ýaşaýjylaryň durmuşyny ähli ugurlarda gowulandyrmaga mümkinçilik berýär.
Şäherleşme prosesi we täzeçil çözgütler
XIX asyryň senagat öwrülişiginden bäri bütin dünýäde adamlaryň şäherlere göçüş prosesi güýçlenip, häzir iň ýokary derejesine ýetdi. 2018-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan geçirilen barlaglaryň netijesi Ýer togalagynyň ilatynyň 55%-niň şäherlerde, 45%-niň bolsa oba ýerlerinde ýaşaýandygyny görkezdi. 2030-njy ýylda bolsa bu görkezijiniň 60%-e ýetmegine garaşylýar.
Ýokarda getirilen maglumatlar bütin dünýäde şäherleşmäniň depgininiň ýokarlanýandygyny tassyklaýar. Şonuň üçinem, uly şäherlerde rahat durmuşy we howpsuzlygy üpjün etmek zerur bolup durýar. Bu zerurlygy kanagatlandyrmakda adamzat jemgyýeti özüniň döreden we döredýän «akylly» tehnologiýalarynyň ýardamyna hemem sanly ulgamyň mümkinçiliklerine bil baglaýar.
«Akylly şäher» — aýawly şäher
«Akylly şäherde» durmuş we iş prosesleri yzygiderli gözegçilikde saklanylyp, elmydama seljerilýär. Bu bolsa her bir adama we tutuş jemgyýete mümkin bolan iň ýokary netijäni gazanmaga ýardam edýär. «Akylly şäher» diýmek sanly tehnologiýalaryň kömegi bilen serişdeleri ýerlikli we tygşytly peýdalanýan aýawly şäher diýmegi aňladýar.
«Akylly şäheriň» hyzmatlary çylşyrymly işleri ýeňilleşdirýär. Meselem, sanly döwlet hyzmatlarynyň işe girizilmegi bilen raýatlara salgytlary, jerimeleri we beýleki tölegleri tölemek, ýa bolmasa-da lukmanyň kabul edişine ýazylmak üçin ýörite edaralara barmak zerurlygy aradan aýrylýar. Bu işler Internetiň üsti bilen amala aşyrylyp bilinýär.
Döwlet hyzmatlary, şäheriň ulag serişdelerini dolandyrmak, suwuň we energiýanyň ýerlikli peýdalanylyşy, saglygy goraýyş, innowasion oba hojalygy we galyndylaryň gaýtadan işlenilişi hem «akylly şäher» tehnologiýalarynyň kämilleşdirýän ugurlarynyň hataryna girýär. Ýagny bu tehnologiýalaryň üstünlikli durmuşa ornaşdyrylmagy arkaly şäherlerde kämil ýaşaýyş-durmuş düzümleri kemala gelýär.
Innowasion şäheriň çözgütleri rahat durmuş üçin
Biziň ýurdumyzda hem hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalarynyň esasynda «akylly şäheriň» ägirt uly taslamalaryny durmuşa geçirmäge girişildi. Şol tehnologiýalar durmuşyň ähli ugurlaryna sanly ulgamy sazlaşykly baglanyşdyrar. Munuň özi bitewi aň-paýhas ulgamynyň ýaýbaňlandyrylmagyny aňladýar. Oňa ulag hereketinden başlap, ekologiýa çenli ähli maglumatlaryň jemlenmegini görkezýär. Şol maglumatlaryň kömegi bilen şäheriň degişli edaralary energiýanyň paýlanylyşyny we ulanylyşyny gowulandyrmaga, zir-zibilleriň ýygnanylmagyny ýeňilleşdirmäge, ýollarda bökdençlikleriň aradan aýrylmagyna, hatda howanyň hiliniň gowulandyrylmagyna mümkinçilik alarlar.
Şäher giňişliginiň şeýle gurluşy raýatlaryň has amatly, oňaýly hem-de howpsuz durmuşy üçin şertleri döretmäge niýetlenendir. Şoňa görä-de, raýatlaryň bu işlere gatnaşmagy «akylly şäheriň» möhüm ugry bolup durýar. Raýatlar aň-paýhas ulgamy arkaly hödürlenýän hyzmatlaryň hiline, olaryň geriminiň giňeldilmegine ýardam edip bilerler. Mysal üçin, olar mobil aragatnaşygy peýdalanyp, ýoldaky işlemeýän yşyklar ýa-da duralgada ýerleriň ýetmezçiligi baradaky maglumatlary iberip bilerler. Şäheriň degişli edaralary bolsa dessine bu meseleleri çözmegiň ugruna çykarlar. Başgaça aýdylanda, bu şäheriň ýaşaýjylary öz töwereklerinde isleýişleri ýaly amatly gurşawy döredip, şäheri ösdürmäge goşant goşup bilerler.
«Aşgabat siti» — möhüm döwrebap taslama
Ýurdumyzda «akylly» ulgamlar eýýäm Aşgabadyň täze ýaşaýyş toplumlarynda giňden ornaşdyrylýar. Ahal welaýatynyň gurluşygy ýokary depginde alnyp barylýan täze edara ediş merkezi we paýtagtymyzyň demirgazyk künjeginde düýbi tutulan döwrebap ýaşaýyş toplumy — «Aşgabat siti» ýaly iri döwrebap taslamalar bolsa eziz Diýarymyzda «akylly şäher» konsepsiýasyna doly kybap gelýän ilkinji düzümler bolar. Şeýlelikde, adamlaryň bähbidine hyzmat edýän innowasion ulgamlar ýurdumyzda şäher gurluşygynyň durnukly ösmegi üçin tehnologik çemeleşmeleriň esasyny emele getirer.
Türkmenistanda sanly ulgamy giňden ornaşdyrmagyň çäklerinde amala aşyrylýan giň gerimli özgerişlikler bilen baglylykda, täze pudaklar, bazarlar, dolandyryş usullary peýda bolýar. Intellektual birikdirme ulgamlarynyň döredilmegi şäher çäklerimiz üçin köp amatlyklary döredip, raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da gowulandyrmaga, çig mal, tehniki we işgärler serişdelerini netijeli peýdalanmaga, halkymyzyň aň-paýhas kuwwatyny ösdürmäge mümkinçilik berer.
Aýşa Begmyradowa,
Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika
institutynyň öwreniji mugallymy.
https://www.atavatan-turkmenistan.com/turkmenistan-gazagystanyn-mohum-strategik-hyzmatdasy/


text:
Daşary ýurt puluna we manat serişdelerine pagta ýüplügi ýerlenildi
Geçen hepdede Türkmenistanyň döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda 28 geleşik hasaba alnyp, olaryň ummy bahasy ABŞ-nyň 21,1 million dollaryndan geçdi.
Daşary ýurt puluna pagta ýüplügi satyn alyndy. Mundan başga-da manat serişdeleriniň hasabyna Birleşen Arap Emirlikleriniň telekeçilerine pagta ýüplügi ýerlenildi. Geleşikleriň bahasy 5 million 628 müň manada deň boldy.
Şeýle hem daşary ýurtly işewürler dollar serişdelerine awtobenzini, uçar kerosinini, göni işlenen benzini we suwuklandyrylan gazy satyn aldylar.


text:
“Türkmendeňizderýaýollary” agentligi Türkmenistanyň çäklerinde suw ulaglarynda döwlet syýasatyny amala aşyrýan hem-de söwda deňiz gatnawy ugrundaky döwlet dolandyryşy babatda ygtyýarly edilen suw ulaglary boýunça ýerine ýetiriji häkimiýetiň merkezi edarasy bolup durýar.
Berkarar döwletimiziň Bagtyýarlyk döwründe Hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda Türkmenistan döwletimiz ykdysadyýetde, syýasatda, medeniýetde we durmuşyň beýleki ugurlarynda uly üstünlikleri gazanýar. Milli Liderimiziň ýurdumyzy ösdürmekde alyp barýan syýasatyny, tabşyryklaryny üstünlikli durmuşa geçirmek her bir pudagyň, şol sanda Türkmenistanyň ulag pudagynyň hem wajyp wezipeleriniň biridir.
Türkmenistanyň amatly geografik ýerleşmegi netijesinde, üstaşyr ýükleri daşamakda hem-de halkara söwdasynda uly orunlaryň birini eýeländigi gadymy döwürlerden bäri mälimdir. Gadymy «Ýüpek ýolunyň» Türkmenistanyň birnäçe şäherleriniň üstünden geçmegi hem munuň aýdyň şaýadydyr.
Türkmenbaşy halkara deňiz porty Ýewropadan Aziýa, Aziýadan Ýewropa ýük daşalýan ýollaryň çatrygynda ýerleşip, Merkezi Aziýanyň «Deňiz derwezesi» bolup hyzmat edýär. Şol sebäpli hem soňky ýyllarda Ýewropa-Kawkaz-Aziýa halkara ulag geçelgesiniň (TRACECA) ösmegi bilen, ýurdumyzyň deňiz ulaglarynyň ýük daşamak mümkinçiligi we özüne çekijiligi has-da ýokarlandy. Deňiz ulaglary iň ygtybarly, tygşytly hem-de amatly ulaglardyr. Şonuň üçin hem, dünýäde deňiz ulaglaryna aýratyn uly üns berilýär. Dünýä boýunça ýük dolanyşygynyň ýarysyndan gowragy deňiz ulaglarynyň paýyna düşýär.
Şeýle hem, goňşy Hazarýaka döwletleriniň port üpjünçilik ulgamlarynyň we deňizde ýük daşamalaryň çalt depginde ösýändigi, portlaryň ýük dolanyşygynyň we bäsdeşliginiň ösýändigi üçin, Türkmenistanda hem deňiz ulag pudagyny mundan beýläk-de ösdürmekde degişli çäreleriň we taslamalaryň amala aşyrylmagy maksadalaýykdyr we örän möhümdir. Bu taslamalar Türkmenistanyň ägirt uly ykdysady mümkinçiliklerini netijeli ulanmagyň, ýurdumyzyň häzirki zaman ulag ulgamyny döretmegiň, Merkezi Aziýanyň üstünden geçýän amatly sebit we sebitara ulag ugurlaryny emele getirmegiň hem-de bar bolan mümkinçilikleri netijeli ulanmagyň ýola goýulmagynda möhüm ädimlerdir.
Agentlik öz işinde Türkmenistanyň Konstitusiýasyny, Türkmenistanyň kanunlaryny, Türkmenistanyň Söwda deňiz gatnawynyň kodeksini, Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryny, Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlaryny, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň çözgütlerini, Türkmenistan tarapyndan gol çekilen Halkara deňiz guramalarynyň konwensiýalaryny we şertnamalaryny, deňizde ýüzmegiň we gämi gatnawynyň howpsuzlygy barada halkara kadalaşdyryjy hukuk namalaryny, Türkmenistanyň Senagat we kommunikasiýa ministrliginiň buýruklaryny, görkezmelerini, tabşyryklaryny hem-de öz Düzgünnamasyny goldanýar.


text:
Frank Rıester: Frantsııa – Qazaqstan úshin Eýropadaǵy úshinshi eksporttaýshy el
NUR-SULTAN. QazAqparat – Frantsııa Respýblıkasynyń Eýropa jáne syrtqy ister mınıstri janyndaǵy Syrtqy saýda jáne ekonomıkalyq tartymdylyq jónindegi mınıstr-delegat Frank Rıester Qazaqstanǵa alǵashqy saparmen keldi. Osy sapar aıasynda QazAqparat tilshisi Frantsııa ókilimen suhbattasyp, Qazaqstannyń Frantsııa kompanııalary úshin nesimen tartymdy ekenin suraǵan bolatyn.
- Koronavırýs týǵyzǵan pandemııa búkil álemniń ekonomıkasyna áser etti. Al Qazaqstan men Frantsııa arasyndaǵy saýda qatynastary bul synǵa qalaı tótep berdi dep oılaısyz?
- Pandemııa álem ekonomıkasynda buryn-sońdy bolmaǵan kúızelis týǵyzdy. Frantsııa men Qazaqstan arasyndaǵy saýda qatynastary da bul qıyndyqtardan tys qalǵan joq.
Alaıda, men Frantsııanyń 2020 jyly Qazaqstanmen jetekshi iskerlik seriktestik ustanymyn saqtaǵanyn erekshe atar edim. Bizdiń eksport tipti 40% - ǵa ósti. Osylaısha, Frantsııa Qazaqstan jetkizýshileri arasynda segizinshi orynda tur. Eýropa eldiriniń arasynda úshinshi eksporttaýshymyz. Sondyqtan bizdiń qarym-qatynasymyz berik. Eki eldiń ekonomıkalyq yntymaǵyna optmıstik turǵyda qaraımyn. Óıtkeni pandemııamen birge kelgen daǵdarysqa da birge tótep bere aldyq.
- Eki el arasyndaǵy saýdanyń dál búgingi jaǵdaıy qandaı? Qazaqstan ekonomıkasyna tartylǵan tikeleı ınvestıtsııalardyń aǵyny qaı deńgeıde?
- Energetıka, kólik, densaýlyq saqtaý nemese týrızm sııaqty túrli saladaǵy frantsýz kompanııalary bizdi Qazaqstandaǵy jetekshi sheteldik ınvestorlardyń biri etip tur. Mundaı qarys-qatynas keshe ǵana paıda bolǵan joq, bul serpin biz bıyl otyz jyldyǵyn atap ótip otyrǵan Qazaqstannyń táýelsizdigi jarııalanǵan sátten bastap qalyptasty. 2008 jyly strategııalyq áriptestigimizdigimizdi qujatpen bekitýimiz ony tipten jedeldetti. Frantsýz kompanııalary osy qatynastardy nyǵaıtyp, tereńdetýge nıetti ekenine sendire alamyn.
Bıyl eki úlken ınvestıtsııany júzege asyrdyq. Aldymen Airliquide seriktesi «QazMunaıGazben» birge Atyraý munaı óńdeý zaýytynda ónerkásiptik sýtegi men azot gazdaryn óndirý zaýytyn qalpyna keltirip, jańǵyrtýǵa 100 mıllıon dollardan astam ınvestıtsııa saldy. Osylaısha, kompanııa Qazaqstannyń ónerkásiptik artyqshylyǵyn nyǵaıtýǵa jáne onyń ekonomıkany ártaraptandyrý saıasatyna óz úlesin qosyp otyr.
Aéroport de Paris kompanııalar tobynyń TAV Airports enshiles kompanııasy Almaty áýejaıyn satyp aldyp, nysandy Ortalyq Azııanyń aımaqtyq platformasyna aınaldyrý úshin halyqaralyq jolaýshylarǵa jańa termınal qurylysy bastalǵanyn jarııalady.
Men úshin taǵy bir erekshe qundy joba qolǵa alyndy. Frantsııa úkimeti organıkalyq qaldyqtardan tyńaıtqysh alý tehnologııasyn zerttep, engizý úshin 500 000 eýro kóleminde qarjy bólmekshi. Bul jobany Syctom kompanııasy Aqkól qalasynda shaǵyn jáne orta bıznsti qoldaý aıasynda júzege asyrady. Joba Qazaqstannyń 2060 jylǵa qaraı kómirtegi balansyn 0-ge jetkizý jónindegi klımattyq ambıtsııasyna saı keledi. Bul ilki tájirıbe keıin Qazaqstannyń qalǵan bóliginde jandanady úmittenemin.
- Frantsııa kompanııalary Qazaqstan ekonomıkasynyń energetıka, aýyl sharýashylyǵy, mashına jasaý jáne basqa da sektorlaryna keńinen tartylǵan. Taǵy qandaı baǵyttarǵa ınvestıtsııa salýlaryńyz múmkin?
- Álem ekonomıkasy betpe-bet kelip otyrǵan qıyndyqtarǵa qaramastan, kóptegen frantsýz kompanııalary Qazaqstanda turaqtaǵysy nemese osynda jumys istegisi keledi. Oǵan dálel, qazirgi ýaqytta menimen birge kóptegen frantsýz kompanııalaryn biriktiretin MEDEF International delegatsııasy Qazaqstanǵa saparmen kelip otyr. Frantsýz kompanııalary Qazaqstannyń úlken ekonomıkalyq áleýeti bar dep esepteıdi. Keıbir sektorlarda erekshe monıtorıng júrgizilip jatyr. Bul agrobızneske, jańartylatyn energııa kózderine, Densaýlyq saqtaý, týrızm jáne turaqty qalaǵa qatysty. Meniń Qazaqstanǵa saparymnyń maqsattarynyń biri – Frantsııanyń shaǵyn jáne orta kásiporyndaryna munda tamasha múmkindikter bar ekenin jáne olardyń naryqtardy jaýlap alý úshin kóptegen artyqshylyqtary bar ekenin kórsetý. Frantsııa men Qazaqstan Úkimetteri qabyldaǵan eksportty qoldaý tetikterimen ózderine berilip otyrǵan artyqshylyqtardy, noý-haý serpindiligin biriktire otyryp, munda úlken tabysqa jetýge bolady.
Frantsýz kompanııalarynyń Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵyn Frantsııa jáne Qazaqstan Saýda-Ónerkásip palatasynyń belsendi ári tıimdi jumys istep turǵanynan kórýge bolady. Bıyl osy palatanyń qurylǵanyna bes jyl tolady.
- Frantsııa men Qazaqstan arasynda uzaq merzimdi birlesken jobalar bar ma? Sizdiń oıyńyzsha, ekonomıkalyq yntymaqty nyǵaıta túsý úshin ne jetispeıdi?
- Frantsııa men Qazaqstannyń strategııalyq áriptestigi uzaq merzimdi birlesken jobalarǵa negizdelgen. Jıyrma jyldan astam ýaqyt boıy Frantsııanyń iri ónerkásiptik toptary energetıka óndirisi, avıatsııa, temirjol jabdyqtarynyń qurylysy jáne ǵarysh salasy sııaqty negizgi jáne qurylymdyq salalarda qazaqstandyq kompanııalarmen áriptestik qatynastardy jolǵa qoıý týraly sheshim qabyldady.
2018 jyly eki el prezıdentteri Frantsııa-Qazaqstan ekonomıkalyq yntymaqtastyǵynyń 2021-2030 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasyna bastamashy boldy. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdy damytý mınıstri B.Atamqulov myrzamen birge sol qujatqa qol qoıamyz. «Jol kartasy» taıaýdaǵy on jylǵa bizdiń ekijaqty ekonomıkalyq qatynastarymyzǵa jańa serpin beredi. ıAǵnı, qazirgi áriptestik qatynastardy nyǵaıtady jáne tyń baǵyttar usynady.
Meniń oıymsha, eki aradaǵy ekonomıkalyq qatynastar kóptegen bastamalarmen kelesi onjyldyq ishinde ártaraptandyrylyp, únemi keńeıe túsýi úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Osylaısha, Bpifrance memlekettik ınvestıtsııalyq banki men «Samuryq-Qazyna» derbes qory 2020 jyldyń qazan aıynda Qazaqstanǵa ınvestıtsııa salǵysy keletin frantsýz kompanııalaryn qarjylandyrý úshin 100 mıllıon eýro kóleminde birlesken ınvestıtsııalar týraly kelisimge qol qoıdy. Meniń oıymsha, jaqyn arada naqty jobalar iske asady.
- Qazaqstan men Frantsııanyń ǵarysh salasynda yntymaǵy erekshe. Atap aıtqanda, qazaqstandyq jáne frantsııalyq kompanııalar Jerdi qashyqtan zondtaýdyń alǵashqy qazaqstandyq júıesin qurý boıynsha birlesken jobany iske asyrdy. Bul sala qazir qalaı damýda? Ǵarysh salasyndaǵy yntymaqtastyqtaǵy aldaǵy kókjıegi qandaı?
- Bul – 2009 jyly bastalǵan jáne qazaqstandyq «Ǵarysh Sapary» jáne Airbus Defence and Space kompanııalaryna tıesili «Ǵalam» atty birlesken kásiporyndy qurýmen aıaqtalǵan uzaq merzimdi joba. Frantsııa osy yntymaqty damyta túsýge daıyn.
Jalpy alǵanda, Frantsııa men Qazaqstannyń ǵarysh keńistiginde ındýstrııalyq saıasat týraly ustanymdary uqsas. ıÝrıı Gagarınniń Baıqońyrdan ushýynyń elý jyldyq mereıtoıynda men osy saladaǵy qarym-qatynasymyzǵa jańa serpin beretin barlyq tásilderdi zerttegim keledi. Frantsııanyń Eýropadaǵy ǵarysh qyzmetiniń negizgi oıynshysy ekenin bilesizder.
- Taıaýda bizdiń tarap Parıjde ótken úkimetaralyq komıssııa otyrysynda Frantsııa ınvestorlaryn elimizde agroónerkásiptik keshen salasyndaǵy jobalardy iske asyrýǵa shaqyrdy. Qazaqstan men Frantsııa aýyl sharýashylyǵynda qandaı jobalardy júzege asyra alady?
- Aýyl sharýashylyǵy strategııalyq ekonomıkalyq sektor bolyp sanalady. Onyń ishinde azyq-túlik qaýipsizdiginiń mańyzy zor. Bizdiń óndirýshiler men fermerlerdiń qolynda búkil álem boıynsha teńdessiz noý-haýlar bar. Agrarlyq azyq-túlik sektoryndaǵy frantsýz kompanııalary Qazaqstanda óte jaqsy ımıdjge ıe bolyp úlgergen. Mysaly, Lactalis sııaqty kompanııalar Qazaqstannyń sút óndirisi salasynda burynnan jumys istep keledi.
Alaıda, Frantsııa men Qazaqstan arasyndaǵy agroazyq-túlik taýarlary salasyndaǵy saýda kólemi burynǵysynsha, ásirese Qazaqstannyń óziniń orasan zor egistik jerleri men óz ónimin shyǵara alatyn iri naryqtarǵa geografııalyq jaqyndyǵy sııaqty kúshti jaqtaryn eskere otyryp, qol jetkize alatyn deńgeıden tómen bolyp qalýda. Qazaqstanda frantsýz ınvestorlarynyń onyń aýyl sharýashylyǵynyń birqatar salalarynda: mal sharýashylyǵynda, ósimdik sharýashylyǵynda, sondaı-aq sút pen et óńdeýde kóbirek qatysýyna suranys bar. Aýyl sharýashylyǵy bizdiń ekijaqty qarym-qatynastarymyzdy damytýdaǵy basym baǵyt bola alar edi. Eki eldiń quzyretti organdary osy mańyzdy másele boıynsha birlesip jumys isteýde. Ásirese Boehringer Ingelheim ázirlegen veterınarlyq dári-dármekterdi taratý ortalyǵyn qurý jobasyn erekshe atar edim.
- Koronavırýs jaǵdaıyna qatysty suraq qoımaý múmkin emes. Frantsııa koronavırýspen qalaı kúresýde? Bıznes qanshalyqty jandanyp kete aldy?
- Frantsııa úkimeti koronavırýstyń taralýyn báseńdetýge baǵyttalǵan sharalar qabyldady. Onyń ishinde keshki komendanttyq saǵat engizý jáne COVID-19 vırýsyn juqtyrýǵa yqpal etetin nysandardy jabý sharalary udaıy qabyldanyp otyrdy. Epıdemııa kezinde memleket jumysshylardyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa jáne saqtaýǵa birinshi kezekte nazar aýdardy. Sonyń ishinde jumys berýshilerdi qashyqtan jumys isteýge shaqyrdy.
Sonymen birge, Úkimet halyqtyń eń osal toptaryn, sondaı-aq medıtsına qyzmetkerlerin qorǵaý úshin vaktsınalaý naýqanyn uıymdastyrdy. Ol birtindep eldiń barlyq turǵyndaryn qamtyp jatyr. Búgingi tańda 17 mıllıonǵa jýyq adam kem degende bir ret ekpe aldy. 7 mıllıonnan astam tolyq doza aldy. Bul halyqtyń 32% jáne 14% degen sóz.
Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jaǵdaıdyń jaqsarýy dúkenderdi, qoǵamdyq tamaqtaný oryndaryn jáne mádenı nysandardy kezeń-kezeńimen asha bastaýymyzǵa, shekteý sharalaryn birtindep jeńildetýge múmkindik beredi.
- Bizdiń elge birinshi ret kelip otyrsyz ba? Qazaqstan nesimen qyzyqtyra aldy?
- Bul meniń Qazaqstanǵa alǵashqy saparym. Qazaqstan kóptegen jaǵynan tartymdy el der edim. Eń aldymen, Kaspıı jaǵalaýy, Altaı taýlary jáne Ulytaý sııaqty sheksiz alýan landshaftarymen erekshe. Biraq eldiń shynaıy baılyǵy onyń turǵyndarynda jatyr. Qazaqstandyqtar – óz táýelsizdigin berik ustanatyn, dástúrlerin maqtan tutatyn, tózimdi jáne álemge ashyq halyq.
Men sondaı-aq qazir Qazaqstanda mańyzdy saıası oqıǵalar bolyp jatqanyn aıtar edim. Prezıdent Toqaevtyń basshylyǵymen Qazaqstan ekonomıkasyn odan ári jańǵyrtýǵa, sondaı-aq quqyq ústemdigin nyǵaıtýǵa, adamnyń negizgi quqyqtaryn saqtaýdy yntalandyrýǵa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske baǵyttalǵan aýqymdy reformalar júrgizildi. Bul reformalar qajet. Frantsııa bul reformalyq umtylysty tolyǵymen qoldaıdy. Meniń Qazaqstanǵa kelýime osy ózgerister de saıası negiz bolyp otyr.
- Frank Rıester myrza, suhbatyńyzǵa rahmet!
- Prezıdent AÓSShK Hatshylyǵynyń atqarýshy dırektoryn qabyldady
- Qasym-Jomart Toqaev Saýd Arabııasy KK tóraǵasyn ІІ dárejeli «Barys» ordenimen marapattady
- Óskemende Slovakııa Respýblıkasynyń konsýldyǵy ashyldy
- Máýlen Áshimbaev Saýd Arabııasy Konsýltatıvtik Keńesiniń tóraǵasymen kezdesti
- Iran sarapshylary Qazaqstannyń táýelsizdiktiń 30 jylyndaǵy jetistikterin talqylady
- Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń aptalyq jumysyna beınesholý
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
2019 jyldyń 11 jeltoqsany kúni «Tildaryn» oblystyq tilderdi oqytý ortalyǵynda memlekettik tildi oqytý kýrsynyń tyńdaýshylary arasynda 16 jeltoqsan Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigi kúnine oraı «ХХІ ǵasyr kóshbasshysy» atty ıntellektýaldy saıys ótti.
Saıystyń sharty boıynsha memlekettik tildiń ár oqytýshysy 1 tyńdaýshydan usyndy.
Saıystyń maqsaty men mindetteri: ortalyq tyńdaýshylary arasynda memlekettik tildiń mártebesi men mańyzyn arttyrý jáne memlekettik tildi keńinen nasıhattaý; memlekettik qyzmetshilerdiń boıynda Otanyna, eline, jerine, tiline degen súıispenshilik, maqtanysh sezimin oıatý; memlekettik tilde sóıleý máneri men sheberlikterin shyńdaý, kúndelikti ómirde, qyzmette memlekettik tildi qoldanýǵa jáne mádenıetti sóıleýge yntasyn arttyrý; tildik ortany qalyptastyrý jáne til mádenıetine tárbıeleý.
Saıys «Báıge», «Daryndylar dodasy» jáne «Óz oıym…» (3-4 mınýt ishinde tańdalǵan taqyrypty ashyp, óz oıyn aıtý) dep atalatyn kezeńderden turdy. Ár tapsyrmaǵa sáıkes óziniń ýaqyty belgilenip, tyńdaýshylarǵa ár aınalym boıynsha baldyq júıemen upaı berildi.
Birinshi orynǵa QR UQK Qostanaı oblysy boıynsha departamentiniń qyzmetkeri Dúısenbaev Manat, ekinshi orynǵa QR UQK Shekara qyzmeti «Soltústik» óńirlik basqarmasynyń qyzmetkeri Qarakesekova Janar, úshinshi orynǵa QR eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi eńbek áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıtetiniń Qostanaı oblysy boıynsha departamentiniń qyzmetkeri Toqmaǵanbet Ánýar ıe boldy jáne 3 tyńdaýshyǵa alǵys hat tabystaldy.


text:
Semalt: Aýaks bilen web sahypasyny nädip döwmeli?
“Asynchronous JavaScript” we “XML” diýlip hem atlandyrylýan “Ajax”, web ösüş usullarynyň toplumydyr. Dürli web programmalaryny we programma üpjünçiligini döretmek üçin ulanylýar. “Ajax” -yň kömegi bilen, bar bolan web sahypalaryňyzyň özüni alyp barşyna we görkezilmegine päsgel bermezden, internetden maglumatlary aňsatlyk bilen alyp bilersiňiz we bir wagtyň özünde birnäçe web sahypasyny döredip bilersiňiz. “Ajax”, web sahypasyny täzeden ýüklemegiň zerurlygy bolmazdan, sahypanyň mazmunyny dinamiki üýtgetmäge mümkinçilik berýär. Döwrebap durmuşa geçirişler, ilkinji nobatda JSON-ny XML-iň ornuny tutýar, ýöne Aýaks ýekeje tehnologiýa däl. Munuň ýerine tehnologiýalaryň toparydyr. CSS we HTML aýratyn web sahypalaryny düzmek üçin aýratyn ýa-da beýleki bellik dilleri bilen bilelikde ulanylýar.
Aýaks web sahypalaryny döwmek:
“Ajax” täze tehnologiýa däl we dürli sahypalary ösdürmek we bar bolan web sahypalarynyň mazmunyny gowulandyrmak üçin ulanylýar. Aýaks isleglerini ýerine ýetirmek üçin dürli JavaScript kitaphanalary (JQuery hem goşmak bilen) ulanylýar. JavaScript we Ajax bilen web sahypasyny gyrmak aňsat däl we bu meseläni adaty maglumat gyryjy bilen ýerine ýetirip bilmersiňiz. Şeýle-de bolsa, aşakdaky gurallar işiňizi belli bir derejede ýeňilleşdirip biler.
1. Oktoparse
“Octoparse” güýçli we interaktiw maglumat çykaryjy we web gyryjydyr. Ilki bilen Ajax we JavaScript web sahypalaryny döwmek üçin ulanylýar. Şeýle hem, “Cookoparse” -ni gutapjyklar, pop-uplar we gönükdirmeler bilen saýtlary nyşana almak üçin ulanyp bilersiňiz. “Octoparse” köp sanly maglumatlary gözlemek we web gözleg aýratynlyklary bilen üpjün edilýän mugt programma üpjünçiligi. Programma üpjünçiligini web sahypalaryňyzy indekslemek we gözleg motorynyň derejesini ýokarlandyrmak üçin ulanyp bilersiňiz. “Ajax” saýty doly gyrylansoň, maglumatlar Excel, XML, CSV we JSON formatlarynda berilýär. Bu guralyň bahasy 99 $ -dan başlaýar, ýöne mugt wersiýa mazmun kuratorlary, kodlaşdyrmaýanlar we kiçi göwrümli kompaniýalar üçin amatly.
2. PhantomJS
“Octoparse” ýaly, “PhantomJS” “Ajax” we “JavaScript” web sahypasyny gyrmak üçin ulanylýar. Ilki bilen JavaScript API bilen ýazylan kellesiz WebKit. PhantomJS çalt we ygtybarly web standartlary bilen iň meşhurdyr: CSS saýlaýjy, Canvas, SVG, JSON we DOM işleýşi. “Ajax” web sahypasyny gyrmagyň iň amatly usuly we hiç hili programmirleme endiklerine ýa-da kodlaşdyryş bilimlerine mätäç däldir. Ilki bilen PhantomJS-i göçürip almaly bolarsyňyz. Indiki ädimde, mazmunyny rahat we takyk gyrmak üçin Ajax sahypaňyza ýörite kod goşmaly bolarsyňyz. Bu hyzmaty islendik web brauzeri bilen ulanyp bilersiňiz we ähli operasiýa ulgamlaryna laýyk gelýär.
Netije:
Birnäçe “Ajax” web sahypasy bar we olaryň hemmesinden maglumatlary ýok etmek isleýän wagtyňyz bolýar. Şeýle ýagdaýlarda has çylşyrymly we takyk hyzmaty saýlamaly, sebäbi PhantomJS ýa-da Octoparse size ygtybarly netijeleri bermez. Bu hyzmatlaryň ikisi-de kiçi göwrümli maglumatlary ýygnamak meseleleri üçin amatly. “Ajax”, “JavaScript”, gönükdirme we gutapjyklar bilen köp sahypaňyz bar bolsa, size import.io we Kimono laboratoriýalaryny teklip edýäris. Bu gurallaryň ikisinde-de Octoparse we PhantomJS-den has gowy aýratynlyklar bar. Ativea-da bolmasa, ýokarda ara alyp maslahatlaşan iki guralymyz maglumatlary döwmek ýa-da web çykarmak meseleleri üçin amatlydyr.


text:
ITEA («IT Education Academy» – Halkara IT-Bilim akademiýasy) Halkara IT-Bilim programmirlemek hünäri boýunça täze işe gelen hem-de maglumat tehnologiýasy dünýäsini öwrenip başlan hünärmenler üçin ilkinji ussatlyk sapagyny şu ýylyň 6-njy awgustynda geçirer.
Ussatlyk sapagynyň meýilnamasy:
* programmirlemegiň esaslary;
* ýönekeý kodlaryň ýazylyş usullary;
* kodlary özbaş ýazmakda amaly sapak.
Bu ussatlyk sapagy IT mowzugynyň size näderejede ýakyndygyna düşünmegiňiz we ony has giňişleýin öwrenmegiňiz üçin örän amatly pursat bolar. Şeýle hem, ussatlyk sapagyna gatnaşyjylar mentorlar bilen aragatnaşyk saklamaga we olara gyzykly soraglar bermäge mümkinçilik alarlar.
Ussatlyk sapagynyň geçirilýän wagty: sagat – 18:30-da.
Ussatlyk sapagyna gatnaşmaklyk üçin töleg: 100 manat.
Bellige alynmak üçin telefon belgi: 21-04-99.
Ussatlyk sapagynyň geçirilýän ýeriniň salgysy: Aşgabat şäheri. Çehow köçesi, TSTB-niň edara binasy, 8-nji gat.


text:
Nasdan neşe edinmek türkmenleriň arasynda gaty ir döwürlerden bäri bar. Türkmen klassyky şahyrlarynyň köpüsinde nasy, nas atýan kişini tankytlap ýazylan birnäçe goşgular bar.
Halanylsa-da, halanylmasa-da, nas atmaklyk Türkmenistanda biziň günlerimize çenli gelip ýetipdir. Biziň günlerimizde-de nas atýanlar-da bar, nasy ýasaýanlar-da bar, nasy satýanlar-da.
Naskeşlik hem edil beýleki neşeler ýaly özüne garaşly edýär. Nasa bir özüni aldyran kişi ondan aňsat aýrylyp bilmeýär.
Naskeşlige garşy nähili göreşilýär?
Naskeşlige her döwürde birhili göreşilipdi. Hatda bu ýaramaz pişäniň garşysyna sowet döwründe-de göreşilipdi.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow nasy köpçüligiň ýerinde, şäheriň merkezinde gadagan edip, ony diňe paýtagtyň demirgazyk çäginde satmaga ygtyýar beripdi. Emma 2008-nji ýylda Berdimuhamedow nasy gadagan etmek barada karar çykaryp, ony beýleki neşe serişdeleriň hataryna deňleşdirdi.
Elbetde, nas bilen tutulanlar neşe maddalary bilen ele düşenler ýaly deň derejede bolanok. Olara ilkibada üç gezek jerime töletdirilýär. Üçünji gezekden soňam ele düşse, onda jenaýat jogapkärçiligine çekilýär.
Nasy satmak barada kararyň çykanyna iki ýarym ýyl geçse-de, heniz nas satany üçin türmä ugradylan adamyň ýokdugy aýdylýar. Bu bolsa, nas satýanlara göreşiň edil o diýen berk däldiginiň alamatydyr.
Nasyň garşysyna göreşiň gowşak alnyp barylýandygy hususy dükanjyklarda, hojalyklarda onuň yzygiderli satylyp durulmagy hem aýdyň subutnama bolup dur.
Nasy atýanlar diňe erkekleriň däl, eýsem, aýallaryň arasynda-da bar. Polietilen kagyzyndan ini üç santimetr, boýy ýedi-sekiz santimetr bolan haltajyklarda bir manada satýarlar. Şeýle haltajykdaky bir manatlyk nas kanagatlyrak naskeşe ertirden agşama çenli bolýar. Bu bolsa kanagatlyrak naskeşe bir aýda on amerikan dollaryna barabar nas gerekdigini habar berýär.
Çilimkeşleriň hossarlary maşgaladaky bir çilimkeşe bir aýyň dowamynda otuz-kyrk dollara barabar çilim puly gerekdiginden nalaýarlar. Arakhorlar bilen neşekeşlere bolsa, has-da köp çykdaýjy gerek. Şeýle bolansoň, iň arzan neşelemek nas bolup galýar. Hossarlar hem ogullarynyň neşekeş ýa-da arakhor bolanyndan naskeş bolanyny kem görenoklar.
Gazanç çeşmesi
Durmuşdaky janly faktlaryň görkezmegine görä, temmäki ekip ýetişdirmek hem-de nas ýasamak öýken keselini döredýär. Has dogrusy temmäki ekýänlerde, nas ýasaýanlarda öýkene suw üýşme keseli köp duş gelýär. Şeýle-de bolsa, temmäki ekmek oba adamlarynyň ekerançylygyndan ýitmeýär. Sebäbi temmäkiden lomaý pul düşýär. Nas ýasaýanlar temmäkini örän gymmat bahadan alýarlar.
Daýhany nas atýanlaryň saglygy-da gyzyklandyrmaýar, nasyň zyýany baradaky maglumatlar-da. Ol diňe bir zady bilýär—ol her edip, hesip edip maşgalany süýremelidigini bilýär, çagalary iýdirip-geýdirmelidigini bilýär.
Temmäkini ekmek, otamak, soňra ýygnap, ýel-ýagşyň degmeýän ýerinde, ýapyk jaýda guratmak örän görgi bolsa-da, temmäkä ýeriň şory bilen gurçugy täsir etmeýär. Şonuň üçin köp kişiler temmäki ekmegi gowy görýärler. Şeýle hem temmäki hiç wagt hyýar-pomidor, gawun-garpyz, sogan-kartoşka ýaly çüýräp-zaýalanyp galmaýar, temmäkini goýara ýer tapsaň, iki-üç ýyldan soň satsaň-da bolýar, bäş ýyldan soň satsaň-da. Umuman, bu ekin daýhana gazanç üçin amatly bolýar. Emma onuň zyýany welin köpleri oýlandyranok.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
“Türkmendemirýollary” agentliginiň ýolagçy biletlerini onlaýn usulda satmak üçin çykaran “Railways” mobil programmasynyň Android ulgamy üçin täze görnüşi elýeterli edildi. Programmanyň täze görnüşinde ýolagçylaryň bilet almagyny aňsatlaşdyrjkak ençeme täze funksiýalar goşuldy.
Mundan beýläk ýolagçylar bilet almak üçin ulanýan kartlarynyň maglumatlaryny mobil programmanyň ýadynda saklap bilerler. Munyň üçin programmada "Başga" bölümine girip, "Töleg kartlary" düwmesine basyp kartyň maglumatlaryny girizmeli.
Şeýle-de, täze görnüşde biletler bölümine gözleg funskiýasy goşuldy. Ýolagçylar stansiýasy, familýasy, ady we alynan senesine görä alynan biletleri gözleg edip bilerler.
Täze görnüşde esasy täzelikleriň biri hem, mundan beýläk ýolagçylaryň “Senagat bank” kartlary arkaly hem biletleri satyn alyp bilmegidir.
Bulardan başga hem, programmanyň umumy işleýişi optimizirlendi we programmadaky kiçi ýalňyşlyklar düzedildi.
“Railways” bilen syýahat siziň telefonyňyzdan başlanýar!


text:
Dünýänin Ilatynyň 85 Göterimi Howanyň Üýtgemeginden Zyýan Çekdi
Howanyň “adan sebäpli” üýtgemegi dünýäniň ilatynyň 85 göterimine zyýanly täsir ýetirdi
Britaniýada çap edilýän “Nature Klimat Çenj” žurnalynda neşir edilen ylmy barlagyň netijesine göra, alymlar global ýylylyga bagly wakalar hakyndaky 100 müňden gowrak ylmy işi derňedi.
Analizi, fosil ýangyç ulanmak we beýleki uglerod zyňylymy sebäpli emele gelýän ýylylyk hem-de ygallaryň çalyşmagy hakyndaky görkezijiler bilen deňeşdiren alymlar, aşa howa wakalary bilen adamlaryň hereketleriniň arasynda düýpli arabaglanşygyň bardygyny kesgitledi.
Hasylyň gytlygy, sil, ýylylyk tolkunlary ýaly wakalar boýunça geçirilen ulgamlaýyn barlaglar bilen global ýylylygyň gury ýeriň 85 göterimine zyýan tasir ýetirendigini ýüze çykardy.
Habarnamada howanyň üýtgemeginin ABŞ-dan Günorta Sudana çenli tas ähli ýerde görülip, duýulýandygy nygtalýar.
Ylmy barlagyň 31-nji oktýabr bilen 12-nji noýabryň aralygynda Şotlandiýanyň Glasgow şäherinde döwlet ýolbaşçylarynyň, döwlet we hususy eýeçiligiň wekilleriniň gatnaşmagynda geçiriljek BMG-nin Howanyň üýtgemegi hakynda Çarçuwaly konwensiýasynyň taraplarynyň 26-njy maslahatyndan ozal çap edilmegi ünsleri çekdi.
Degişli Habarlar
Lloýd Ostin Amerikan harby bazalarynda saklanýan owgan bosgunlar barada beýanat berdo
ABŞ-nyň 124 müňden gowrak adamy Owganystandan çykarandyklaryny aýdan Ostin, şolaryň 104 müňüsiniň owganlardan ybaratdygyny aýan etdi
Kaliforniýadaky gurakçylyk sebäpli adatdan daşary ýagdaý yglan edildi
ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatynda gurakçylyk sebäpli adatdan daşary ýagdaý yglan edildi
Pfizer-BioNTceh Sanjymynyň 12-18 Ýaş Toparynda Netijeliligi 93 Göterime Barabar
Ylmy barlag üçin 19 keselhanada koronawirusa ýolugan 179 keselli barlandy.


text:
Merkezi bankyň Gymmat bahaly metallar we gymmat bahaly daşlar baradaky komiteti gymmat bahaly metallaryň hem-de gymmat bahaly daşlaryň çig mal, bölekler we taýýar önümler görnüşinde hasaba alynmagyny, saklanylmagyny hem-de gaýtadan işlenilmegini üpjün edýär. Şeýle hem ol Gymmat bahaly metallardan we gymmat bahaly daşlardan zergärçilik hem-de beýleki önümleri taýýarlaýan we öz işinde peýdalanýan fiziki hem-de ýuridik şahslaryň işine gözegçilik edýär.
Degişli edaralar bilen bilelikde, onuň Düzgünnamasynyň gaýtadan işlenip taýýarlanylandygy habar berildi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanynyň garamagyna bu döwlet edarasyny Merkezi bankyň Gymmat bahaly metallar we gymmat bahaly daşlar gaznasy diýip atlandyrmak baradaky teklip hödürlenildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Merkezi bankyň Gymmat bahaly metallar we gymmat bahaly daşlar gaznasy diýip atlandyrmak meselesine ünsi çekip, bu teklibi makullady hem-de wise-premýere degişli edaralar bilen bilelikde, zerur işleri geçirmegi tabşyrdy.


text:
Awitaminoz
Awitaminoz (gr. a-ýoklygy aňladýan ownuk bölek; witaminler) - organizmde witaminler ýetmezligi zerarly döreýän kesel. Bu keseli ilkinji gezek 1880 ýylda rus wraçy N. I. Lunin açdy. Ol awitaminozy ak syçanda tejribe geçirmek bilen ýüze çykarypdyr. Adamda "A" witamini ýetmese, gije körlük, "D" witamini ýetmese, rahit we "RR" witamini ýetmese, pellagra keselleri döreýär. Awitaminoz keseli haýwanlarda hem bolýar. Meselem: uly mallarda "A" witamini ýetmese, olar iç taşlaýar, ýaş mallar göýdük ösýär. Haýwanlarda (sygyrda, goýunda, guşda we beýleki oba-hojalyk mallarynda) "B" witamini ýetmese, olaryň nerw sistemasynyň işleýşi bozulýar. Awitaminoz keseliniň döremezligi üçin adamlara we haýwanlara dürli witaminlere baý bolan iýmitler berilmelidir hem-de bu barada profilaktik çäreler görülmelidir. (serediň: Gipowitaminoz)


text:
Lebap welaýatynyň ençeme etrabynda koronawirusa garşy Russiýanyň “Sputnik V” waksinasyny sanjym edip başlamagyň möhletleri kesgitlendi. Geçen dynç günleriniň dowamynda Aşgabada rus waksinasynyň ýene bir tapgyry gelip gowuşdy. Şeýle-de, Türkmenabadyň Köpugurly hassahanasynyň COVID-19 näsaglary üçin niýetlenen karantin blogy ýapyldy. Türkmenistan dünýäde koronawirus hadysalaryny resmi taýdan hasaba almadyk az sanly ýurtlaryň biri bolup durýar. Şol bir wagtda, ýurtda girizilen çäklendirmeleriň möhleti uzaldylýar.
“Lebabyň ençeme etrabynda maşgala lukmanlary 15-nji fewralda Russiýanyň ‘Sputnik V’ waksinasynyň sanjym edilip başlanjakdygyny duýdurýarlar. Ilkinji nobatda sanjym ediljekleriň sanawy we dokumentleri eýýäm taýýarlandy. Emma bagyr, böwrek keselleri bolanlara, töwekgelçiligiň ýokary bolany üçin, sanjym edilmez” diýip, howpsuzlyk aladalary sebäpli adynyň efirde tutulmagyny islemedik faraply ýaşaýjylaryň biri Azatlygyň habarçysyna gürrüň berdi.
Ýatlatsak, geçen ýylyň aýagynda Türkmenistan Russiýanyň “Sputnik V” sanjymyny satyn almak planlaryny yglan etdi we 18-nji ýanwarda Merkezi Aziýada ilkinji bolup rus sanjymynyň ulanylmagyny oňlady.
Geçen aýdan bäri ýurduň dürli künjeklerinde koronawirusa garşy waksina sanjymy edilmeli birinji derejeli töwekgelçilik toparyna degişli raýatlaryň, ýagny saglyk işgärleriň we mugallymlaryň sanawy düzülip başlandy.
Geçen şenbe güni bolsa, Russiýadan Türkmenistana “Sputnik V” sanjymynyň nobatdaky tapgyry gelip gowuşdy.
“30-njy ýanwarda öýlän Türkmenabadyň aeroportyna Russiýadan gelen ýörite uçarda 350 kilogram waksina getirildi. Waksinanyň ählisi dessine ‘Türkmenhowaýollary’ gullugyna degişli başga bir uçara ýüklenip, Aşgabada ugradyldy. Ýerli keselhanalara hiç zat berilmedi” diýip, bu aeroportyň hünärmenleriniň biri habarçymyza gürrüň berdi.
Atlandyrylmasyzlygyny soran çeşme 10-njy fewralda Russiýadan waksinanyň ýene bir, bu gezek has göwrümli tapgyryna garaşylýandygyny hem sözüne goşdy.
Bu barada, şeýle-de ýurtda geçirilýän sanjym kampaniýasy we tertibi barada Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginden kommentariýa almak başartmady.
Bu aralykda, Türkmenabadyň Köpugurly hassahanasynyň COVID-19 näsaglaryny ýerleşdirmek üçin ýörite esaslandyrylan blogy karantinden çykaryldy we adaty tertibinde işläp başlady.
“Soňky döwür Türkmenabatda COVID-19 alamatlary bilen ýüz tutýan adamlar azaldy. Şol sebäpli, hassahananyň 15-nji dekabrda karantine ýapylan “Ç” blogy ýaňadandan adaty syrkawlary kabul edip başlady. Ýakynda Türkmenabadyň Şäher hassahanasynyň hem karantinden çykarylmagyna garaşylýar” diýip, ýerli saglyk işgärleriniň biri habarçymyza gürrüň berdi.
Türkmenistan dünýäde koronawiruss näsaglarynyň hiç birini resmi taýdan hasaba almadyk ýurtlaryň onlygyna girýär. Şol bir wagtda, resmi Aşgabat ýokanç keseliň ýaýramagynyň öňüni almak üçin zerur bolan çäreleriň ählisini görýändigini aýdýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 28-nji ýanwarda saglyk ministriniň hasabatyny diňläp, daşary ýurtlara okamaga gitjek studentlere sanjym edilmegini, ýurda gelýän myhmanlardan sanjymlaryny tassyklaýan güwänama soramagy tabşyrdy.
Mundan başga-da, türkmen hökümeti ozal girizilen çäklendirmeleriň möhletini uzaltdy. Ýarym-resmi türkmen internet neşirleriniň maglumatyna görä, ýurtda söwda, jemgyýetçilik iýmit merkezlerine, sport çärelerine, otly, halkara uçar gatnawlaryna girizilen çäklendirmeler şu ýylyň 1-nji martyna çenli uzaldylar.
Ozalky çäklendirmeleriň möhleti 31-nji ýanwarda tamamlanmalydy.
Türkmen häkimiýetleri bu çäklendirmeleri gönümel koronawirus pandemiýasy bilen baglanyşdyrman, bularyň “ýokanç keselleriň öňüni alyş çäreleriniň çäginde” geçirilýändigini aýdýarlar.
Resmi Aşgabat ýurtda koronawirusa ýolugýandygy, wirus sebäpli ýogalandygy aýdylýan adamlar baradaky habarlara reaksiýa bildirmeýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
600-den astam qazaq Ózbekstannyń memlekettik nagradasyna ıe boldy
NUR-SULTAN. QazAqparat – 630 qandasymyz kórshi ózbek eliniń memlekettik nagradasyna ıe boldy. Bul týraly Ózbekstan Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti elshisi Saıdıkram Nııazhodjaev málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Buǵan deıin aıtqanymdaı, bizdiń eldiń damýyna úlesin qosýshylar qatarynda qazaq baýyrlas halqy da bar. Osy oraıda 630 qazaq ulty ókili túrli sala boıynsha Ózbekstan memleketiniń memlekettik nagradasymen marapattaldy. Biz baýyrlas Qazaqstan elimen atalǵan baǵyttaǵy dostyq qarym-qatynasty jalǵastyra beretin bolamyz», - dedi Saıdıkram Nııazhodjaev elordadaǵy Ózbekstan elshiliginde ótken baspasóz máslıhatynda.
Elshiniń sózine sensek, búgingi tańda Ózbekstan elinde 800 myńnan astam qandasymyz turyp jatyr.
«Qazirgi tańda Ózbekstanda 822 myń qazaq ómir súrip jatyr. Olar Ózbekstan eliniń damýyna óz úlesin qosýda. Bizdiń elde 400-deı mektep qazaq tilinde bilim berip jatyr. Sonymen qatar, Ózbekstannyń 7 joǵary oqý ornynda gýmanıtarlyq jáne tehnıkalyq mamandyqtar qazaq tilinde úıretilip jatyr. 1992 jyldan beri Ózbekstannyń 30 oblys ortalyǵynda qazaq mádenı ortalyǵy jumys istep tur», - degentuǵyn elimizdegi ózbek elshisi.
Buǵan deıin, Saıdıkram Nııazhodjaev bıylǵy 6 aı ishinde Qazaqstan men Ózbekstan eli arasyndaǵy taýar aınalymy 1,9 mlrd AQSh dollarǵa jetkenin málim etti.
Sondaı-aq, Ózbekstan elshisi eki el aýmaǵynda birlesken farmatsevtıka ónerkásibin ashý josparlanyp jatqanyn aıtty.
- Altaıdaǵy shopandar týrısterdi qoı baǵýǵa shaqyrdy - Sheteldegi qazaq tildi BAQ-qa sholý
- Pavlodarda «Qasıetti Qazaq eli» halyqaralyq óner festıvali ótti
- Ózbekstandaǵy Prezıdenttik saılaý: Merziminen buryn daýys berý bastaldy
- SQO-da qandastar men qonys aýdarýshylardy qoldaý ortalyǵy ashyldy
- Ózbekstanda «Spýtnık V» vaktsınasynyń óndirisi iske qosyldy
- Atyraý oblysyna shetelden 254 qandas kóship keldi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
«Altyn adam, Altyn adam... Adam joq! Altyn qalǵan jarqyraǵan. Bilmeımiz, saýdager me, qolbasy ma? Sarań ba, altyn úshin qaltyraǵan? Sary altynnyń belgili narqy maǵan, qaıda, biraq altynnan artyq adam», dep daýylpaz aqyn Muqaǵalı Maqataev aıtqandaı, qazaq jerinen alǵashqy altyn kıimdi adam 1969 jyly Esik qorǵanynan tabyldy.
Otandyq arheologter bul muraǵa (K.Aqyshev, B.Nurmuhanbetov) erte temir dáýirine tán 17-18 jastaǵy saq jaýyngeri degen ǵylymı paıym jasady. «Bul jaýynger talaı tylsym qupııanyń betin ashty. Jaýyngerdiń altynmen aptalǵan kıimderi ejelgi sheberlerdiń altyn óńdeý tehnıkasyn jaqsy meńgergenin ańǵartady. Sonymen birge bul jańalyq dala órkenıetiniń zor qýaty men estetıkasyn áıgileıtin baı mıfologııany pash etti», delingen Elbasy Nursultan Ábishulynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda.
Sóıtsek, joǵaryda tabylǵan altyn kıimdi adam – Uly dalanyń alǵashqy qazynasy eken. Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin respýblıka terrıtorııasynyń ár tarapynan, ártúrli keıipte jeti altyn adam tabyldy. Endi solarǵa jeke-jeke toqtalsaq...
1.Taqsaı hanshaıymy
Táýelsizdik alǵannan keıin elimizdiń rýhanı qazynasyna qosylǵan qundylyqtyń biri – Batys Qazaqstan oblysy, Terekti aýdany jerinen tabylǵan Taqsaı abyzy. Bul jádiger 2012 jyly arheolog Iаna Luqpanovanyń jetekshiligimen júrgizilgen ekspedısııa nátıjesinde jaryqqa shyqty. Otandyq arheologııada «Taqsaı oba kesheni» degen atqa ıe. «Taqsaı-1», «Taqsaı-2», «Taqsaı-3», «Taqsaı-4», «Taqsaı-5» qorǵandaryna qazba jumysyn júrgizý kezdeısoqtyq emes. О́ıtkeni bul óńirden 1965 jyly jer jyrtý barysynda ártúrli jádiger tabylǵan bolatyn. Sóıtip, arada 37 jyl ótken soń Taqsaı keshenine qazba jumystary qolǵa alynyp, nátıjesinde keremet qazynalar tabyldy. Bul artefaktiler b.z.d. V ǵasyr úlesine jatqyzylyp, tabylǵan buıymdar ata-babalarymyz sarmattardan qalǵan dúnıe ekeni dáleldendi.
Osylardyń ishinde, keshenniń shyǵys jaq shetinde ornalasqan – dıametri 41, bıiktigi bir metr bolatyn №6 obadan áıel adamnyń múrdesi qazylyp alynýy jańa tarıh betin ashty. Bul múrde – asa qymbat áshekeıli kıim kıgen, shoshaq tóbeli sáýkelesiniń ushyna taý eshki beınesi ornatylǵan.
Moınynda tutasa quıylǵan qos salpynshaqty grıvna, ústindegi kıiminiń keýde tusyna: sharshy hám sopaqsha pishindi baraq ıt pen qoıdyń basy bádizdelgen altyn áshekeıler jáne dóńgelek formaly altyn monshaqtar qapsyrylsa, jeńine qasqyrdyń azý tisteri qapsyrylǵan altyn quımaly salpynshaq taǵylǵan. Bileginde mysyq tektes múıizdi jyrtqyshtyń buzaýmen aıqasy sýrettelgen bilezigi bar. Sol qolynda tolqyn órnekti kókshil tústi shyny ydys, oń qolyna qoladan quıylǵan altyn sapty aına ustaǵan... Sonymen qatar qabirdiń bir shetinen – sazdan jasalǵan jińishke moıyndy ydys, aǵash taraq salynǵan qobdısha tabylsa, úńgirdiń orta tusynan – túıe basty qola qazan, tana kózdi shyny-aıaq, úńgirdiń batys buryshynan – at ábzelderi qazylyp alynǵan.
Altynshy obadan tabylǵan taraqta, arba jáne eki adamnyń beınesi sıpattalǵan. Aldyńǵy jaǵynda mergen, artynda arbakesh, onyń qolynda tizgin. Arheolog Iаna Luqpanova bul beınede attyly parsy jaýyngeri men jaıaý sarmat sarbazy arasyndaǵy aıqas sýrettelgen dese, tarıh ǵylymdarynyń doktory Murat Syzdyqov: «Taraqta beınelengen soǵys kórinisi ǵylymı ortada úlken qyzyǵýshylyq týǵyzdy» depti.
Taqsaı qorǵan kesheninen tabylǵan áıel abyzdy qalpyna keltirý isimen arheolog Iаna Amankeldiqyzy aınalyssa, onyń fotobeınesin sýretshi L.Turǵynbaeva jasap shyqqan. Sondaı-aq keshennen tabylǵan jádigerlerge Japonııanyń Tokıo, Germanııanyń Bohým jáne Frankfýrt-Dıýsseldorf, Reseıdiń Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Orynbor, Chelıabi, Pýshıno, Novosibir qalalarynan kelgen mamandar zertteý júrgizipti.
2.Eleke sazy degdary
Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany Kókjyra aýylynan ońtústikke qaraı 90 shaqyrym jerde ornalasqan Eleke sazy qorymynyń №4 obasynan tabylǵan (2018 jyly) jádigerge otandyq arheologter «ekinshi altyn adam» degen baǵa berýde. Tanymal arheolog Zeınolla Samashev bastaǵan mamandar atalmysh altyn kıimdi múrde bizdiń zamanymyzǵa deıingi VIII ǵasyrda ómir súrgen, jas mólsheri 17-18-derdegi bozbala deıdi.
Altyn kıimdi adam tabylǵan obanyń dıametri 33,25 m, bıiktigi 1,6 m. Syrty ormen qorshalǵan. Obanyń ishki jerleý kamerasynda jasóspirim qyz ben jigit qatar qoıylǵan. Sonaý bir zamandarda kórdiń ishki qabyrǵasy qulaǵandyqtan altyn kıimdi múrdeler tasqa bastyrylyp, tonalmaı aman qalǵan. Otandyq antropologtardyń málimetine júginsek, bul bozbala eýropa násildes hám eki máıit analyq jaǵynan bir-birine týys.
Obadan tabylǵan degdar jigittiń bas kıimi jáne ústine kıgen uzyn jeńdi kamzolynyń qos óńiri, oń jaq beldigine ilgen qynapty qanjary men sol jaq beldigindegi teri qoramsaǵy túgeldeı ań stılindegi (buǵy, barys, qabylan) altyn áshekeılermen bezendirilgen. Aıaǵyndaǵy uzyn qonysh etigi de usaq altyn monshaqtarmen ádiptelipti. Qoramsaqtyń uzyndyǵy 1 metrge jýyqtasa, moınyndaǵy som altynnan doǵalap jasaǵan alqanyń salmaǵy bir kılo. Qoramsaq ishindegi jebe qaldyqtary men ony ıyqqa iletin qaıystyń áshekeı buıymdary da jaqsy saqtalǵan.
«Bul jádigerler ashylmaı kelgen kóp jumbaqtardyń syryn sheshýge múmkindik berdi. Birinshiden, sol zamanda materıaldy óńdeý tehnologııasy óte joǵary bolǵanyn ańǵardyq. Altynmen óte názik buıymdar jasaý ońaı sharýa emes. Munyń artynda úlken sheberlik jatyr. Ekinshiden, segiz myń jyl buryn ómir súrgen halyqtar turmysy, dinı nanymy, jerleý rásimi, nemen qorektendi, t.b. qundy maǵlumattarǵa qol jetkizdik», deıdi arheologter.
Osy oraıda erekshe nazar aýdarar dúnıe, altyn kıimdi degdar bekzattyń aıaq-qol súıekteri balzamdaý maqsatynda tesilgen eken. «Ejelgi kóshpendiler saltynda alystaǵy adamdar túgeldeı qoshtasý rásimine qatysýy tıis bolǵandyqtan, múrdeni mýmııalap, saqtaý úshin ishek-qarnyn alyp tastap, saqtaǵan bolýy kerek», deıdi Reseı Ǵylym akademııasy Etnologııa jáne antropologııa ınstıtýtynyń qyzmetkeri Egor Kıtov. Antropologtyń boljamynsha, Altyn adamnyń boıy 170 santımetr shamasynda kórinedi.
– Eleke sazy degdarynyń ǵylymı jańǵyrtpasyn jasaý kezinde, múrdeniń súıekterimen birge in situ qalpynda tabylǵan kostıýmniń áshekeıleri men qarý-jaraqty negizge aldyq, – deıdi mamandar. Nátıjesinde, altyn japsyrmamen áshekeılengen, kıizden jasalǵan aq tústi shoshaq kúlápara kıgen, etegi tómen túsken kúderi shekpeni bar, balaǵy etiktiń syrtyna salynǵan uzyn shalbarly degdar jigittiń beınesi jańǵyrtylyp, bul músin qazaq dalasynda ómir súrgen halyqtyń erte dáýirdegi elıtalyq beınesin áıgileýimen qundy boldy.
3.Shilikti ámirshisi
Elbasy Nursultan Ábishulynyń bastamasymen 2003 jyly qabyldanǵan «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy negizinde qolǵa alynǵan sharýalardyń biri – Shilikti qorǵandaryna júrgizilgen arheologııalyq qazba jumystary. Geografııalyq turǵydan aýmaǵy 80 shaqyrymdy alyp jatqan «Shilikti jazyǵy» Shyǵys Qazaqstan oblysy Zaısan aýdany jerinde ornalasqan. Ońtústiginde Tarbaǵataı, shyǵysynda Saýyr-Saıqan, soltústigin Mańyraq taýlary qorshap jatyr.
«Shilikti dalasynyń tek orta sheninde 200-den astam saq dáýiri eskertkish jádigerleri bar. Sonyń ishinde 50-ge jýyǵy aqsúıekter men patshalar zıraty. Mundaǵy kóne saq eskertkishteriniń tarıhy b.z.d.VIII ǵasyrdan bastaý alady. Al saq zamanynan keıingi qorǵandar b.z.d. I-II ǵasyrdy quraıdy. Eskertkishterdiń keıbiri úısin, keıbiri túrkilerdiki. Sondaı-aq b.z.d. VI-VII ǵǵ. tán jádigerler de kezdesedi» deıdi óńirge qazba jumystaryn jasaǵan arheolog-ǵalym Ábdesh Tóleýbaev myrza.
Jalpy sany 17 obadan turatyn úlken keshenniń biri – Báıgetóbe obasy. Bul nysandy qazý barysynda, barlyǵy 4303 altyn buıym tabylsa, solardyń ishinde: tumsyqty barys beıneli 153, búrkit poshymdas 36, buǵy músindes 20, bóltirik-qonjyq tıptes 39, arqar tústes bir qapsyrma, sonymen qatar 23 syldyrmaq áshekeı, 63 budyr tútikti sándik buıym, 17 jińishke tilik, 7 sym, 141 jartyshar pishindi salpynshaq, 2835 dana dánekerli búrme, 223 dana maıda monshaq, 743 dana saqına, t.b. jádigerler qazaq qazynasyn tolyqtyrypty.
Joǵaryda tabylǵan buıymdar ań stıli dáýiriniń alǵashqy kezeńine tán dúnıe, deıdi ǵalymdar. Mundaǵy músindeý sheberligi, janýar beıneleriniń tamasha stılızasııasy, zattardy dál jetkize bilý tásili aıryqsha ekeni anyq.
Báıgetóbe obasyn qazý kezinde, balqaraǵaıdan qııýlastyryp salǵan kólemi 4,8h4,6 metr sharshy qıma-taǵan tabylady. Onyń ishinde jatqan eki máıitke saraptama júrgizgen antropologtar bireýi – 40-50 jastaǵy eýropa kelbetti er adam, ekinshisi – 50-60 jas shamasynda aralas násil (eýropeoıd-mońǵoloıd) ekenin anyqtady.
Osyndaǵy er adamnyń múrdesi negizinde qazynamyzǵa «Shilikti ámirshisi» degen atpen engen altyn kıimdi adamnyń jańǵyrtpasy jasaldy. Bul isti atqarý kezinde, erte temir dáýiri men orta ǵasyrlarda Eýrazııany mekendegen taıpalardyń kıim úlgisi jaıly málimetter keńinen paıdalanylyp, er adamǵa altyn áshekeıli shekpen, shalbar, etik, shoshaq tóbeli bas kıim kıgizilip, onyń syrtynan azııalyq stılde altynmen ádiptelgen shapan jabylypty. Beldigine qanjar men qyny bar qylysh bekitilip, altyndy moıyn alqa jáne syrǵa-júzik taǵylady. Ámirshilik nyshany retinde qolyna – ushtyǵynda taýteke músindi asataıaq ustatylǵan eken.
4.Úrjar hanshaıymy
Ǵylymı ortada «Úrjar hanshaıymy» atymen belgili taǵy bir arheologııalyq qundy qazynamyz 2011 jyly belgili boldy. Bul jádigerge mamandar b.z.d. IV-III ǵasyrlarda ómir súrgen, bıleýshi áýletten shyqqan áıel degen anyqtama berip otyr.
Jańalyqtyń ashylýyn kezdeısoq jaǵdaıda týyndaǵan oqıǵanyń jemisi deýge bolady. Osydan 20 jyl buryn Shyǵys Qazaqstan oblysy, Úrjar aýdany aýmaǵyn kókteı ótetin Taskesken – Baqty tas jolyn jóndeý kezinde, qorǵan alǵash ret kózge túsken. Bul qorǵannyń ornalasqan jeri Altynshoqy aýyldyq okrýgi. Semeılik ǵalym Amantaı Isın «qazyna tabylǵan jerdiń ataýyna zer salsańyz, onyń tegin emes ekenin baıqaısyz. Altynshoqy «Altyndy tóbe» degendi bildiredi» deıdi.
Sóıtip eki jyldan keıin 2013 jyly qorǵanǵa qazba jumysyn júrgizgen Temir Smaǵulov basqarǵan arheologter úlken oljanyń ústinen tústi. Olar dıametri 16, bıiktigi bir jarym metr obany qazý barysynda onyń eki bólek qurylymnan turatynyn anyqtady. Kólemi 7h0,6 metrdi quraıtyn birinshi nysannan er adamnyń eki myń jyl buryn kepken múrdesinen basqa eshteńe tabylǵan joq. Al aýmaǵy 3,3h5 metr, bıiktigi jarty qulash kelesi nysandy qazǵanda tereńnen tasqabir (sarkofag) anyqtalyp, onyń ishine jerlengen 30-35 jastaǵy áıeldiń súıegi tabylady. Tas sarkofagty ashý barysynda bıleýshi áıeldiń qasynan altyn syrǵa men qurbandyq shalýǵa arnalǵan tastan jasalǵan buıym anyqtalady. Sonymen birge hanshaıymnyń sol jaǵyndaǵy shuńqyrdan aǵash tabaq, ishine qoıdyń jambasy salynǵan keramıkalyq qazan qatarly buıymdar shyqqan eken.
Áıel adamnyń qańqa súıekterinde kók jáne jasyl tústi mata qaldyqtary saqtalǵan. Eń basty qundylyq – bıiktigi 28 sm konýs tárizdi áıeldiń altyn bas kıimi. Bul bas kıim – ósimdik tárizdes órnekter jáne zoomorfty aıshyqtary bar qııal-ǵajaıyp janýar beınelerimen ádiptelgen. Sáýkeleniń ushar basy altyn symdardan shıyrshyqtalyp áshekeılense, tómengi jaǵyndaǵy buıymdardyń beti kedir-budyrly ilmektermen bádizdelipti. Mundaı úlgidegi dúnıeler saq jaýyngerleriniń saltanatty sharada kıetin kıimderi, deıdi mamandar.
Joǵarydaǵy qundy jádigerdiń jańǵyrtpasyn jasaǵan restavrator Qyrym Altynbekov, murany qalpyna keltirý úshin qolda bar arheologııalyq materıaldardy paıdalandym jáne Pazyraq mádenıetine qatysty stıldik úlgiler de jınaqtaldy, deıdi. Sóıtip uzyn kóılekti, onyń etegi qyryqqulaq japyraqtarymen kómkerilgen, basynda qyzyl jibek jamylǵy, onyń ústinde kók matamen qaptalǵan sáýkelesi bar, aıaǵynda jumsaq bylǵary etek, bas kıimi fantastıkalyq qus beıneli hám kıik pishindi altyn áshekeımen bezendirilgen, qustyń eki jaǵynda jelpýish túrinde qos shashaq ornalasqan...
«Hanshaıymnyń bul retki jańǵyrtpa beınesi ejelgi kóshpendiler qoǵamyndaǵy áıeldiń orny men onyń áleýmettik mártebesin anyqtaıtyn birden-bir mura» deıdi tarıhshylar.
5.Berel sulýy
Otandyq arheologııada orny zor qazynanyń biri j.s.d. IV–III ǵǵ. úlesine tán Shyǵys Qazaqstan oblysy, Katonqaraǵaı aýdany jerindegi Buqtyrma ózeni alqabynda ornalasqan – Berel qorymy. Bul nysanǵa 1997 jyldan bastap qazba jumystaryn júrgizgen arheolog Zeınolla Samashev, «ejelgi kóshpeliler kósemderin jerleýde tabıǵaty ǵajap mundaı óńirdi tańdaýy tegin emes. Obalar ornalasqan aýmaq ormanmen kómkerilip bıik taýlarmen qorshalǵan. Qorym ústinen qaraǵanda ellıps tárizdes tórt obalar tizbeginen turady. Árbir tizbekte domınat oba bar», deıdi.
Qazirgi tańda obalar tizbegindegi 40-tan astam nysanǵa zertteý jasaldy. Jumys áli aıaqtalǵan joq. Osy aralyqta arheologter kóshpendiler qolǵa úıretip, ıesimen birge jerlengen tolyq jaraqty jylqylardy tapty. Onyń syrtynda, eń úlken jańalyq 5-shi qorǵannan budan 2300 jyl buryn ómir súrgen, altyn kıimdi 14-16 jasar qyz balanyń múrdesi tabylýy.
Qyzben birge eki jylqy jerlengen jáne qasyna úlken-kishi qos qumyra qoıylǵan, onyń qasynda altyn sapty yrym pyshaq bar. Qyzdyń súıekterinde teri-mata qaldyqtary saqtalǵan. Osyndaǵy artefaktiler negizinde ótken jyly arheolog Z.Samashevtyń jetekshiligimen, sýretshi Qalıolla jáne Raıgúl Ahmetjanovtar atsalysýymen «Berel sulýynyń» ǵylymı jańǵyrtpasy jasaldy.
Atap aıtqanda, jas qyzdyń basynda qyzyl matamen ádiptelgen bıik sáýkelesiniń ushyna buǵy músindi tıtýl qondyrylsa, qarqaranyń ón boıy japyraqty altyn áshekeılermen bádizdelgen. Ústine kıgen jumsaq teri jarǵaǵynyń qos óńiri sharshy altyn buıymdarmen kómkerilip, aıaǵyna syrty júndi terimen qaptalǵan qysqa qonysh, basy altyn oıýly etik kıgizilgen. Bul músin qazir О́skemen qalasyndaǵy oblystyq tarıh jáne ólketaný mýzeıinde tur.
6.Taldy hanzadasy
Táýelsizdik jyldary tabylǵan qundy qazynamyzdyń biri – Taldy hanzadasy. Bul jádiger Qaraǵandy oblysy, Qarqaraly aýdany ortalyǵynan 44 shaqyrym qashyqta ornalasqan. Obaǵa 2009-2010 jyldary arheolog Arman Beısenovtiń jetekshiligimen qazba jumystary júrgizildi. О́ńirde bir-birine jalǵasyp jatqan jeti qorǵan-oba tizbegi Taldy ózeni ańǵaryn kólbeı qonys tepkendikten ǵylymı tilde «Taldy qorǵandary» degen ataýǵa ıe.
Arqa óńirine tán ejelgi kezeń tarıhyn zertteýshi Igor Kýkýshkınniń pikirine júginsek, mundaǵy qorǵandar tizbegi Altyn Orda zamanynan bastap, qola dáýirdi qamtıtyn nysandar kórinedi. Sondyqtan da shyǵar, arheologter Taldy – 2 qorymynyń № 2 obasyn j.s.d. VII ǵ. úlesine jatqyzsa, irgeles turǵan № 5 obaǵa j.s.d. VI ǵ. degen anyqtama beripti.
Qorymǵa qazba jumystaryn júrgizý nátıjesinde, 200-ge jýyq iri altyn buıym, 22 myńnan astam usaq buıymdar tabylǵan. Sóıte tura, mamandar barlyq oba erte kezde tonalǵanyn aıtady. Desek te, kópshilik nazaryn aýdarǵan dúnıe – №5 obada jerlengen 30-35 jastaǵy er adam men №2 obadan tabylǵan 50-55 jastaǵy áıeldiń múrdesi. Antropolog A.Ismaǵulova bul adamdar azdaǵan mońǵoloıd qospasy bar eýropalyq násil ekenin aıtady.
Ekspedısııa jetekshisi, arheolog Arman Beısenov «qorymnan tabylǵan saq jaýyngeri altyn kıimmen jerlengendikten bul da kezekti «altyn adam» retinde tanylýy tıis. Ekinshiden, bul pende ári bıleýshi, ári jaýynger bolǵan syńaıly» degen joramal aıtady.
О́ıtkeni adamnyń keýdesi tolyqtaı altynmen aptalǵan. Sonymen qatar atalmysh qorǵan ishinen 130 dana dara altyn buıym, sonymen qatar altynnan jasalǵan kóptegen injý-marjan men qabyrshaq, qoladan jasalǵan 14 jebe, tas monshaq tabylsa, altyn buıymdar arasynda mysyqtektes jyrtqyshtyń sheber músinderi, sadaq oqtaryn salyp belde taǵyp júrýge arnalǵan oqshantaı qoramsaq, syrǵalar, alqalar, t.b. buıymdar anyqtalǵan.
Taldy hanzadasynyń ǵylymı jańǵyrtpasyn jasaǵan arheolog A.Beısenov pen restavrator Q.Altynbekov, Tasmola mádenıetiniń eskertkishterinen alynǵan kıim elementterin qoldana otyryp, Tyba jerinen ashylǵan Arjan-2 qorymynan alynǵan derekterdi paıdalandyq, – deıdi. Nátıjesinde, altyn japsyrmaly qysqa kúrteshe kıgen, konýs tárizdi alasa bas kıimi bar, shalbarly, músinniń tula boıy ań stılinde jasalǵan altyn buıymdarmen áshekeılengen, jaýyngerlik bıik mártebesin áıgileıtin moıynalqaly, beldigine qos qanjar asynyp, arǵymaq jetelegen «Taldy hanzadasyn» músindep shyǵypty.
7.Sarmat kósemi
Uly dalanyń ejelgi turǵyndarynyń biri – sarmattar. Bul qaýym b.z.b. VIII ǵ. – b.z. VIII ǵasyr aralyǵynda elimizdiń batys óńiri Oral-Jaıyq alqabyn mekendegeni jaıly derekti bilemiz. Sonyń bir dáleli ispettes – Atyraý oblysy Jylyoı aýdany, Qulsary qalasynan 70 shaqyrym jerde ornalasqan, ýaqyt turǵysynan b.z.d. II – I ǵasyr aralyǵyna jatatyn Araltóbe qorǵandary. Bul nysan 12 bólikten turady.
Osylardyń ishinen tańdap alynǵan úsh qorǵanǵa 1999 jyly arheolog Z.Samashev qazba jumystaryn júrgizip, birinshi qorǵannan – adam súıekteri, qanjardyń synyǵy, júzden astam oǵy bar qoramsaq, ekinshi qorǵannan – sadaq jebeleri, balshyq qumyralar, monshaqtar jáne b.z.d. I ǵ. - b.z. I ǵ. sanalatyn temir qylysh tapty. Al jartylaı tonalǵan úshinshi qorǵannan – biz sóz etip otyrǵan sarmat kóseminiń múrdesi qazyp alynypty. Kósemniń saýyt-saımanyn bezendirip turǵan altyn japsyrmalar men asataıaǵy jáne qurbandyqqa shalynǵan eki jylqy men búrkittiń súıek qaldyqtary zertteýshiler nazaryn aýdarady. 45-55 jas shamasyndaǵy kósemniń kıimi – altyn zattarmen bezendirilýmen qatar, shashyn túıgen baılamshasy, qarý-jaraqtary, qoramsaq jıekteri, asataıaǵyndaǵy samuryq beınesine sheıin altynmen aptalǵan. «Mundaı qymbat artefaktiler bul adamnyń taıpa kósemi ekendigine dálel», deıdi tarıhshylar.
Sóıtip ǵylymı ortada «Sarmat kósemi» degen atqa ıe qundy jádigerdiń ǵylymı jańǵyrtpasy (Z.Samashev, Q.Altynbekov) jasaldy. Bul isti atqarǵanda, sarmattar men erte temir dáýirindegi basqa da taıpalardyń jerleý ornynan alynǵan materıaldarǵa súıene otyryp, kósemge áýeli sándi kóılek jabylyp, onyń syrtynan altyn áshekeıli qysqa kúrteshe men butyna tar shalbar kıgizilipti. Beline altyndy beldik taǵylyp, onyń doǵalyǵyna jýsap jatqan qoshqar músini japsyrylady. Al aıaǵyna qysqa qonyshty bylǵary etik saı kelse, kósemniń aldyna qazbadan tabylǵan temir qylysh kóldeneń tartylyp, sol jaq búıirine qoramsaǵymen qosa sadaq asyndyrylyp, oń qolyna altyn plastınaly uzyn asataıaq ustalǵan eken.
Túıin: Mine, bulardyń bári táýelsizdik jyldary tabylǵan jádigerler. Iаǵnı azattyqtyń arqasynda óz jerimizge, óz mamandarymyz ǵylymı qazba jumystaryn júrgizip, nátıjesinde 30 jyldyń ishinde qazynamyz jeti Altyn adammen tolyqty.
QMDB tóraǵasy О́zbekstan múftıin jańa qyzmetimen quttyqtady
Qazaqstan • Búgin, 11:58
Aldaǵy úsh táýlikte kún sýytady
Aýa raıy • Búgin, 11:55
Erbolat Dosaev ınflıasııanyń negizgi sebepterin aıtty
Ekonomıka • Búgin, 11:50
Bıýdjettiń áleýmettik baǵyttylyǵy saqtaldy – Qarjy mınıstri
Parlament • Búgin, 11:45
Aldaǵy jyldary bıýdjet tapshylyǵy bola ma?
Ekonomıka • Búgin, 11:40
Qazaqstanda psıhıatrlardyń qyzmetine suranys artty
Medısına • Búgin, 11:35
Shekaradan kirip-shyǵýdyń sharttary jeńildetildi
Qoǵam • Búgin, 11:30
Astana Mining & Metallurgy 11-shi taý-ken metallýrgııa kongresi ótip jatyr
Qazaqstan • Búgin, 11:25
Aıtmatovtyń uly: Ákem Nobel syılyǵyn almaı qalǵanyna muńaıǵan joq
Tanym • Búgin, 11:20
Shyńǵys Aıtmatovtyń aıaqtalmaı qalǵan shyǵarmalary bar
Ádebıet • Búgin, 11:15
2022 jyly taýar eksporty ulǵaıady - Ekonomıka mınıstri
Ekonomıka • Búgin, 11:10
Májilis Ulttyq qordan kepildendirilgen transfertke qatysty zań jobasyn maquldady
Parlament • Búgin, 11:05
Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri taǵaıyndaldy
Taǵaıyndaý • Búgin, 11:02
SQO-da adam saýdasy boıynsha memleketaralyq izdeýde júrgen sheteldik ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 10:50
Nurlan Nyǵmatýlın BAQ ókilderine qatysty pikir bildirdi
Parlament • Búgin, 10:40
Qazaqstandyq bilikti dárigerdiń qatysýymen Shymkentte bes operasııa jasaldy
Aımaqtar • Búgin, 10:32
Ýkraına «Spýtnık V» vaksınasyn moıyndamaıtynyn málimdedi
Álem • Búgin, 10:25
Qazaqstan men Qyrǵyzstan shekarasynda jer silkindi
Oqıǵa • Búgin, 10:19
Álem • Búgin, 10:15
Prezıdent tapsyrmasy: Qaljyr ózenin lastaǵandar jaýapqa tartyldy
Ekologııa • Búgin, 10:05
Almatyda qutqarýshylarǵa alleıa ashyldy
Aımaqtar • Búgin, 10:00
Elordaǵa qosymsha 2300 tonna suıytylǵan gaz bólindi
Elorda • Búgin, 09:45
Qazaqstanda 8 mln-nan astam adam ekpe saldyrdy
• Búgin, 09:40
2228 adam koronavırýstan emdelip shyqty
Koronavırýs • Búgin, 09:30
Búgingi valıýta baǵamy qandaı?
Qarjy • Búgin, 09:28
20 qazanǵa arnalǵan aýa raıy boljamy
Aýa raıy • Búgin, 09:25
Bir táýlikte 28 adam koronavırýs pen pnevmonııadan qaıtys boldy
Koronavırýs • Búgin, 09:20
Qyzylorda oblysy qaıtadan «sary» aımaqqa ótti
Koronavırýs • Búgin, 09:15
Sport • Búgin, 09:11
Qalalardy qalyń tuman basyp tur
Aımaqtar • Búgin, 09:07
Aımaqtar • Búgin, 09:05
О́ner • Búgin, 09:04
«Qaırat» chempıondyqtan qur qaldy
Fýtbol • Búgin, 09:02
Paralımpıadalyq sport túri boıynsha úıirme ashyldy
Sport • Búgin, 09:01
Rýhanııat • Búgin, 08:59
Pikirsaıys jeńimpazdary anyqtaldy
Qazaqstan • Búgin, 08:55
Nursulý Tapalovany tanýǵa jasalǵan tyń qadam
Tanym • Búgin, 08:53
Teatr • Búgin, 08:51
О́ner • Búgin, 08:50
Aımaqtar • Búgin, 08:48
Aımaqtar • Búgin, 08:46
Aımaqtar • Búgin, 08:45
Tekeliniń granıti: tas ta tabys kózi
Aımaqtar • Búgin, 08:44
Iri ınvestorlar ilkimdi is bastaýynda
Aımaqtar • Búgin, 08:42
QazUÝ: Alty aıda aýqymdy is atqaryldy
Bilim • Búgin, 08:40
Aqtóbege «jeti oıynshyq» keldi
Qoǵam • Búgin, 08:38
Qazaqstan jıhaz ónimderi eksportyn arttyrdy
Qarjy • Búgin, 08:36
Syr óńiriniń ósimdik sharýashylyǵy: keshe, búgin, erteń
Ekonomıka • Búgin, 08:34
Aýǵanstanǵa qaıtadan un sata bastady
Ekonomıka • Búgin, 08:32
Jol problemasy – onyń kútimine qyryn qaraýdan
Ekonomıka • Búgin, 08:28
Aýyldy damytýǵa basymdyq berilýde
Saıasat • Búgin, 08:18
Saıasat • Búgin, 08:15
Tarıh • Búgin, 00:35
«Barys» QHL matchynyń 45 sekýndynda esep ashty
Sport • Keshe
«Qazavıaqutqarý» qutqarýshylaryn qalaı daıarlaıdy?
Qazaqstan • Keshe
Ádebıet • Keshe
Tanym • Keshe
Egemen Qazaqstan • Keshe
«Aıtmatovtyń uly bolý – úlken jaýapkershilik»
Suhbat • Keshe
Jańa halyqaralyq tártiptiń bes nusqasy
Álem • Keshe
Eýropalyq odaqtyń Arktıkaǵa qatysty ustanymy
Álem • Keshe
Qandastar jolynda áli de kedergi kóp
Qazaqstan • Keshe
1 dollar = 500 teńge: Valıýta baǵamy ózgerýi múmkin be?
Qarjy • Keshe
Qoǵam • Keshe
El erteńine kerek kadrlar daıarlana ma?
Bilim • Keshe
Qoǵam • Keshe
Qazaqstandyq tennısshiler Kreml Kýbogynda jeńilip qaldy
Sport • Keshe
Taldyqorǵanda esirtkiniń iri partııasyn saqtaǵan jigit ustaldy
Aımaqtar • Keshe
Uqsas jańalyqtar


text:
“ÝB Owganlary Gorama Jogapkarçiliginden Gaçýar”
Owganlara berilýän goldawyň giňeldilmegi üçin çagyryş berildi
Halkara adam hukuklary we immigrant guramalary ÝB-ni tanky edýär
Guramalar kömege mätäç owganlara berilýän goldawyň giňeldilmegi üçin çagyryş etdi.
Halkara günägeçişlik guramasy, Gyzyl haç, Adam hukuklaryna gözegçilik öýi, Oxfam ýaly girdeji maksady bolmadyk halkara guramalary bilen birlikde 24 gurama, kömege mätäç owganlar boýunça ýazmaça beýannama çap etdi.
“ÝB olara hemaýat berme jogapkärçiliginden gaçmagyň ýerine jogapkärçiligi bölüşmeli” diýilýän beýannamada, Owganystanda 18 million adamyň gyssagly ynsanperwer kömege mätäçlik duýýandygy we müňlerçe adamyň henizem ýurtdan çykmak isleýändigi nygtalýar.
Beýannamada ÝB-niň goraga mätaç owganlara howpsuz şert döretmelidigi we “höwesli ýaňadandan ornaşdyrma” maksatnamasyny iş ýüzüne geçirmelidigi bellenilip, Bileleşigiň çäklerindäki yza ugratmalar, başpena hakyndan mahrum edilme ýaly synanşyklaryň ÝB tarapyndan ýazgarylmagy, derňelmegi we degişli çäre görülmegi islendi. Beýannamada; “Owganlaryň başpenalyk hakyndaky kabul edilmedik ähli kazyýet işleri we mesele boýunça saklananlary bilen bagly kararlar ýaňadandan gyssagly seljerilmeli” diýilýär.
Beýannamada; “Owganlaryň deport edilmekleri resmi taýdan bes edilmeli, hukuky dereje berilmegi we ýaşaýyş hukugy ýaly çözgütler bilen deport edilmelere garşy alternatiwleriň tapylmagy” islenýär.
Degişli Habarlar
ABŞ-da Kovid-19 Sanjymyny Etdirmedikleriň Ölüm Howpy Ýokary
Kovid-19 anjymyny etdirmediklerde wirus sebäpli ölüm howpynyň sanjym etdirenlere görä 11 esse ýokarydygy anyklandy.
Russiýa Talibany häzirlikçe resmi ýagdaýda ykrar etmez
Russiýanyň Daşary işler ministrligi, Talibanyň häzirlikçi resmi ýagdaýda ykrar edilmejekdigini mälim etdi
Zalmaý Halilzad Wezipesinden Çekildi
Halilzad, Amerikanyň Taliban bilen geçiren gepleşiklerinde uly rol oýnapdy.


text:
Qostanaıdaǵy irgeli sharýashylyq egin oraǵyn aıaqtaýda
QOSTANAI. QazAqparat - Qostanaı oblysyndaǵy «Óteýlın» sharýa qojalyǵy egin oraǵyn tolyq aıaqtady. Sharýashylyq basshysy Nurkelgen Óteýlın egin jınaý naýqanynyń erekshelikteri týraly aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Osydan 20 jyl buryn Nurkelgen Óteýlın óziniń sharýa qojalyǵyn, keıin «NNN+V-2005» JShS qurdy. Sharýanyń aıtýynsha, aǵymdaǵy jyly onyń alqaptaryndaǵy ortasha ónimdilik gektarynan 10-12 tsentnerden ǵana aınaldy. Alaıda gektarynan 20 tsentnerge deıin ónim berge egistik alqaptar da bar.
«Árıne, búgingi tańda basty shekteý faktory – ylǵal. Biz munyń bárin jaqsy bilemiz, sondyqtan biz ylǵal únemdeıtin tehnologııany qoldanýǵa tyrysamyz. Qazir árbir aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi 1 gektardan úlken ónim alýdy qalaıdy jáne ol barynsha kóp ylǵaldy saqtap qalý úshin jumys isteýge tyrysady», - dep atap ótti Nurkelgen Óteýlın.
Basshynyń aıtýynsha, ótken qysta qar jyldaǵy normadan tómen boldy. Sondyqtan kóktemde ylǵal tek qar toqtatylǵan jerlerde ǵana saqtaldy.
«Mamyr aıynyń aptap ystyǵynda biz tańǵy 11:00-den 16:17-ge deıin jumysty toqtatyp, keshki nemese tańǵy salqynmen tuqym septik. Sonymen birge, biz egý aldynda jerde gerbıtsıdtermen óńdedik. Suıyq tyńaıtqyshtardy qoldanyp, aýrýmen kúrestik. Eger buryn biz Eýropada dándi daqyldardy óndirý gerbıtsıdter men pestıtsıdterdi qoldanýmen, bes ret óńdeýmen óte qarqyndy júredi dep aıtatyn bolsaq, qazir biz buǵan ózimiz keldik. Bizge kómektesip, sýbsıdııa bergeni úshin memleketke rahmet. Sońǵy ýaqytta olardy alyp tastaý jáne tómen paıyzdyq mólsherlememen nesıe berý týraly áńgime júrip jatyr. Meniń oıymsha, aýyl sharýashylyǵy úshin sýbsıdııalar da, kredıtter de bolýy tıis», - dep bólisti sharýa.
Jalpy alǵanda, sharýa qojalyǵy men seriktestikte 5 myń gektar jer bar. Birer kúnde naýqandy tolyq aıaqtaımyz.
«Bıylǵy jyl ónim sapasymen de erekshelenedi. Búgingi tańda bizde joǵary sapaly astyq, glıýten orta eseppen 35-42 paıyzdy quraıdy. Bul da un tartý úshin jaqsy kórsetkish. Ortasha alǵanda, astyq ylǵaldylyǵy 12 paıyzdy quraıdy. Biraq bul astyqtan un tartý úshin glıýten mólsheri az sapasy nashar astyq izdeý kerek. Qostanaılyq un tartýshylar bıyl tórtinshi synypty astyq tapshylyǵyna tap bolady dep oılaımyn», - dep tolyqtyrdy Nurkelgen Óteýlın.
Pandemııa kezindegi jumys týraly aıta otyryp, kásipker blok-posttar bolǵan kezde de óz qyzmetin kedergisiz júzege asyrý múmkindigi úshin alǵys bildiredi.
«Al vaktsınatsııa týraly sóz bolǵanda men kásiporynda búkil ujymdy jınadym, olarǵa jaǵdaıdy túsindirdim. Ol ózine vaktsına salyp, áriptesterinen surady. Іs júzinde barlyq balalar kelisip, vaktsınatsııalandy. Qysym bolǵan joq, mundaı qadamnyń qajettiligin barlyǵy túsindi», - dep túıindedi Nurkelgen Óteýlın.
Kásipkerdiń aıtýynsha, búginde sharýalardyń aldynda eńbek ónimdiligin arttyrý, ónim shyǵarý men eksport kólemin arttyrý boıynsha mindetter tur. Onyń sharýashylyǵy osy baǵytta jumys istemekshi.


text:
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň “Garaşsyzlyk” şahamçasy döwletimiziň Garaşsyzlygynyň 10 ýyllygyna bagyşlanyp salnan binada ýerleşýär. Bu muzeýiň ekspozisiýasy iki gatdan ybarat. Birinji gatda Türkmenistan Garaşsyzlygyny alaly bäri ýurdumyzyň ösüşi barada we şu güne çenli ýurdumyzyň ykdysady we syýasy gatnaşyklary, şeýle-de diýarymyzyň welaýatlary barada maglumat berilýär. Ikinji gatda Türkmenistanyň taryhy beýan edilýär. Bu ýerde taryhy şahsyýetler barada giňişleýin maglumat berilýär. Ýörite kartalaryň kömegi bilen türkmenleriň döreden dürli döwletleri, olaryň geografik ýerleşişi barada gürrüň berilýär. Şeýle-de türkmen klassik edebiýaty uly orun tutýar. Muzeýde gadymy we häzirki zaman şaý-sepler, şeýle-de gadymy altyn we kümüş teňňeler sergilenýär. Muzeý esbaplary özünde halkyň durmuşyny we medeniýetini jemläp, wajyp taryhy çeşmesi bolup durýar.
Muzeýiň maksady türkmen halkyna degişli sungat eserlerini, taryhy we medeni gymmatlyklary ýygnamak, olary öwrenmek, goramak we halka ýetirmek üçin oňaýly şertler döretmekden ybaratdyr.
Esbaplaryň esasy bölegi Garaşsyzlyk döwründe toplanyldy. Olaryň hemmesi Türkmenistanyň taryhy, milli medeniýeti, ykdysadyýeti we Watanymyzyň gülläp ösmegi bilen özara baglanyşyklydyr.
Muzeýde ýerleşdirilen gymmatly esbaplar wajyp taryhy çeşme bolup, Türkmenistanyň durmuşyna we medeniýetine, onuň gazanan üstünliklerine ýagtylyk saçýar. Muzeýiň sergi zallary gadymy we häzirki zamanyň arasyndaky arabaglanyşygy, nesilden-nesle geçýän medeniýetiň we sungatyň däp-dessurlary, dünýä medeniýetinde tutýan orny barada gürrüň berýär.


text:
Malaýziýada ilatyň 90 göteriminden gowragynyň koronawirusa garşy doly sanjym almagy bilen şäherara we halkara çäklendirmeler aýryldy. Ýurduň hökümet başlygy Ismail Sabri Ýakub bu barada metbugat ýygnagyny geçirip, “Covid-19 milli immunitet maksatnamasynyň” (PICK) çäklerinde uly ýaşly raýatlaryň 90 göteriminden gowragynyň sanjym alandygyny mälim etdi. Ýakub doly sanjym alanlaryň hiç hili rugsat almazdan şäherara gatnawlary amala aşyryp biljekdigini belledi. Şeýle hem Ýakub Malaýziýanyň raýatlarynyň daşary ýurtlara hem gidip biljekdiklerini, emma yzyna gelenlerinde karantinde bolmalydygyny belledi.
Ýurtda şu ýylyň ýanwarynda şäherara gatnawlara çäklendirme girizilipdi. Soňky wagtlarda ýurtda koronawirus ýokanjyna ýolugýanlaryň sany görnetin azalandygy habar berildi.


text:
Zeynetaqy qorynda qansha qarjy bar?
Últtyq bankting sózine sensek, 2020 jyldyng 1 qazanynda derbes zeynetaqy esepshotyndaghy salymnyng ósimi 10,8 mln-nan asyp, osy aralyqta jinaqtau qoryndaghy barsha qarjy 12,2 trln-nan asa tengeni qúrap otyr.
Endi salymshylardyng esepshotyndaghy qarjyny jas ereksheligine oray saralaytyn bolsaq: 31-40 jastaghylar – 3,8 trln tenge, 41-50 jastaghylar – 3,7 trln tenge, 51-60 jastaghylar – 3,03 trln tenge, 21-30 jastaghylar – 1,1 trln tenge jәne 61-70 jastaghylar – 544,5 mlrd tenge. Eng az qarjy jinaghandar 20 jasqa deyingiler (11,6 mlrd tenge), 71-80 jastaghylar (4 mlrd juyq tenge) jәne 81 jastan jogharghylar (618,8 mln tenge) bolyp tabylady.
Qay aimaq túrghyndary az, qaysy kóp salym jasaghanyn tómendegi Infografikadan kóre alasyzdar.
Amal ne, tek 30-60 arasyndaghylardyng 721 myny ghana óz jinaq aqshasyn merziminen búryn ala alady. Qalghandary infiliyasiya jem bolyp, qashan 63-ke tolghanda óz salymshysynyng qolyna tiyetini ókinishti. Ókinishtisi, qazirgi ómir zany sonday.
Ýy alam degenderge aqshasyn audarugha rúqsat etuin kelesi saylanghan deputattardyng enshisine qaldyramyz. Qazirgi parlament shyndyghyn aitsaq, óz saylaushylaryn osy mәselege baylanysty laqtyryp ketip otyr. Al, qazannyng qúlaghyn ústaghandar qorda aqshasy bar salymshylardy bolshaghy bar biznes-jobalargha qatystyrmay otyrghandyghyn nemen týsindiremiz. Eng soraqysy salymshy men jinaqtaushy qor arasyndaghy әriptestik baylanystyng tetigi bolmauy da oilantady. Salymshylar tarapynan kónilin alandatyn saual kóp, biraq jauap joq. Kezinde qazaq tilindegi baspa jәne beyneónimderine jinaqtaushy qordaghy aqshany salyp payda kózine ainaldyru mәselesin Abai.kz arqyly kótergen bolatynbyz. Búl jaghynan kelsek, orys tildi biylik qúlaghy sanyrau.
Halyqtyng manday terimen tapqan nәpaqasy topan aqshagha ainalyp ketpeuin aityp dabyl qaghudyng aldy-arty bir maqalamen bitpeydi. Jinaqtaushy qordyng óz salymshysyna qazirgidey qyp-qyzyl ziyan emes, tek taza payda әkeluin birjola sheship alatyn kez tudy.
Ábil-Serik Áliakbar
Abai.kz


text:
Görmedim seniň deý owadan gelin.
Jahan ragnasynda, bagyň gülünde
Bolmaz özüň kimin gül beden gelin.
Gözleseň, jan alar gara gözleriň,
Ölini direlder şirin sözleriň,
Alma ýaňaklaryň, güler ýüzleriň,
Şirindir lebleriň miweden, gelin!
Gara üzüm sen, şerbet bilen ýutmaga,
Takat bermez, köňül üzüp gitmäge,
Duzak gurup, aşyklary tutmaga,
Zülpün başdan-aýak tor eden gelin.
Bizi bilbil eýläp, özün gul eýläp,
Näz odundan istihanym kül eýläp,
Saçlaryn boýnuna selasyl eýläp,
Söz balyndan bagrym suw eden gelin…
Kamatyň gubudyr, goýnuňda nardyr,
Gerdeniň dutardyr, zülpleriň tardyr,
Jemalyň görmäge gözlerim zardyr,
Görsem gül ýuzüňi, sabadan, gelin!
Men aşyk men, aşyk sözün beslär men,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Seniň didaryňy hakdan islär men,
Salma ýoluň ertir-sabadan, gelin.
Nepes diýer, aşnalygym ýat olmaz,
Bir görmesem, hergiz köňlüm şat olmaz.
Ýer ýüzünde sen deý perizat olmaz,
Meger ýere düşdüň howadan, gelin!


text:
-Eziz körpeler! Geljegimiz bolan siziň durmuşyňyzyň
bagtyýar bolmagyny, döwrebap bilim almagyňyzy üpjün
etmek häzirki döwürde jemgyýetimizi ösdürmegiň esasy ugurlaryň
biri bolup durýar.
- Ylmy-tehniki ösüşiň belentlige galýan döwründe - XXI asyrda biz ylma daýanmak, ýokary tehnologiýaly önümçilikleri döretmek we
milletimiziň aň-bilim derejesini has-da ýokarlandyrmak arkaly Türkmenistany durnukly ösüşleriň ýoly bilen öňe alyp barýarys.
***
“Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň bize beren ruhy galkynyşyny ösüşlerden-ösüşlere alyp gitmekde, milli äheňler bilen baýlaşdyrmakda, eziz
ýaşlar, siziň zehiniňiziň gül kimin açylmagy örän zerurdyr we möhümdir”.
Status gazanan diňleýjä arzan ýazylmak döwri çäksizdir!
Öýden çykman onlaýn oka!
Her gün sagat 11:00-13:00 aralygynda
Elementary students! Please, come every Mon/Wed/Fri @2pm. You can do your workbook, ask questions, practice, etc.
Dear Children! Please, come and study with us evry Tue/Thu/Sat @4pm! You can do your workook, ask questions, practice, and etc.
Monday - Friday, @6pm Room 4/Room 2
Täze kurs açyldy Autodesk Revit


text:
29-njy maýda oýnaljak UEFA Çempionlar ligasynyň final duşuşygynda jürlewük çaljak emin mälim edildi. Stambuldaky Atatürk stadionynda oýnalmagyna garaşylýan finalda iki iňlis kluby “Mançester Siti” bilen “Çelsi” duşuşar we çekeleşikli bolmagyna finala ispaniýaly Antonio Miguel Mateu Lahoz eminlik eder. “El Klasikoda” hem ençeme gezek jürlewük çalan 44 ýaşynda eminiň ilkinji Çempionlar ligasy final duşuşygy bolar. 2011-nji ýyldan bäri bu ýaryşda eminlik edip gelýän Lahoz şu möwsümde 6 Çempionlar ligasy duşuşygynda jürlewük çaldy. 2019-njy ýyldaky finalda 4-nji emin bolan Lahoz şu möwsümde “Bawariýa”–PSŽ duşuşygyna eminlik edipdi.
* * *
26-njy maýda çarşenbe güni Polşanyň Gdansk şäheriniň adybir stadionynda Wilýarreal bilen Mançester Ýunaýted toparlarynyň arasyndaky UEFA Ýewropa Ligasynyň finalyna-da franiýaly Klemen Turpen eminlik eder. 38 ýaşyndaky Turpen 2018-nji ýyldaky “Real Madrid”-“Liwerpul” UEFA Çempionlar ligasy finalynda 4-nji emin bolupdy. UEFA-nyň “A” derejeli eminleriniň biri bolan Turpeniň ady hem edil Lahoz ýaly EURO 2020-niň eminleriniň hatarynda hem bar.
Iki final duşuşygy hem Aşgabat wagty bilen 00:00-da başlar.


text: Roma toparynyň kapitany, italiýaly ýarymgoragçy Lorenzo Pellegrini UEFA-nyň taryhyna öz adyna altyn harplar bilen ýazdyrdy. Ol toparynyň UEFA-nyň täze ýaryşy Ýewropa Konferensiýa ligasynda SSKA Sofiýa bilen geçiren duşuşygynda 2 gol geçirdi. Şeýlelikde, ol UEFA-nyň häzirki wagtdaky 3 klub ýaryşynda-da gol geçiren ilkinji futbolçy boldy. Ol 2016/17 möwsüminde Sassuolonyň köýnekçesi bilen Ýewropa ligasynda gol geçiripdi. Şeýle-de 25 ýaşyndaky oýunçy Roma bilen 3 ýaryşda-da gol geçirdi. 2018/19 möwsüminde Çempionlar ligasynda gol geçiripdi. Ol geçen möwsümde-de Romanyň köýnekçesi bilen Ýewropa ligasynda 3 gol geçiripdi. Täze möwsümde-de Romanyň düzüminde UEFA-nyň täze bäsleşiginde Roma öz meýdançasynda SSKA Sofiýany 5-1 ýeňdi. Bu duşuşykda 2 gezek tapawutlanan Pellegrini UEFA-nyň häzirki wagtda 3 bäsleşiginde-de gol geçiren ilkinji futbolçy hökmünde taryha girdi. Ýeri gelende aýtsak, Žoze Mourinionyň tälimçiligindäki Roma onuň ozalky tälim beren kluby Tottenham bilen bilelikde Ýewropa Konferensiýa ligasynda çempionlygyň iň esasy dalaşgäri hasaplanýar.