text:
Geçen ýylyň 15-26-njy dekabry aralygynda Türkmenistanda ilat ýazuwy geçirildi. Bu çäräniň deslapky netijesiniň 2013-nji ýylyň iýul aýynda we doly netijesiniň bolsa 2014-nji ýylyň başlarynda yglan ediljekdigi aýdylypdy. Iýuldan bäri üç aý gowrak wagtyň geçendigine garamazdan, bu barada maglumat ýok.
Geçen ýylyň dekabrynda geçirilen bu ählihalk sanawy Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň geçirilen ikinji ilat ýazuwydyr. Mundan ozal 1995-nji ýylda geçirilen ilat ýazuwynda Türkmenistanyň jemi ilat sany 4 million 483,3 müň adam diýlip mälim edilipdi.
Resmi taýdan ilat ýazuwy yzygiderli geçirilmedik hem bolsa, Türkmenistanyň jemi ilat sany barada wagtal-wagtal dürli hem köp halatlarda gapma-garşylykly maglumatlar peýda bolýar.
6,5 million
Meselem, Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow 2004-nji ýylyň 27-nji sentýabrynda eden çykyşynda şol wagt ýurduň ilat sanynyň 6,500,000 adama barabardygyny aýdyp, ilatyň ösüşi şeýle dowam etse, onda Türkmenistanyň ilatynyň 2009-njy ýyla çenli 9 milliona ýetjekdigini aýdypdy.
Aradan bir ýyl geçensoň, şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazow 2005-nji ýylyň 4-nji sentýabrynda sözlän sözünde ýurduň jemi ilat sanynyň 6, 600,068 adama barabar bolandygyny we şol ýylyň 31-nji dekbarynda-da ilatyň jemi sanynyň 6,800,000 adama ýetendigini aýdypdy.
“Şu ýyl halkymyzyň sany 6, 800,000-den geçdi. 6, 800,000-den geçen 7 milliona barabar. Men bir wagtlar diýenimde, başlanymyzda, 2010-nji ýylda 10 milliona barar diýenimde, köp adamlar, halkymyz ynanmaýardy. Indi ondan öňrägem boljak 10 million, üç göterimden ösüp barýar halkymyz” diýip, ol 2005-nji ýylyň 31-nji dekabrynda eden çykyşynda belläpdi.
Emma Nyýazow Türkmenistanyň ilatynyň 2009-njy ýylda 9 milliona ýetjekdigini aýdan hem bolsa, bu çaklama BMG-niň bütin dünýäde ilatyň ösüşi boýunça iş alyp barýan edarasynyň 2009-njy ýylda ýaýradan maglumatynda berlen sanlardan düýpli tapawut edýär. Agzalýan edaranyň 2009-njy ýylyň 12-nji martynda çap edilen maglumatynda Türkmenistanyň ilat sany şol ýyl 5,125,693 adama barabar diýlip çaklanypdyr.
Soňky ilat ýazuwy
2007-nji ýylda häkimiýet başyna geçeli bäri, prezident Berdimuhamedow ýurduň ilat sany barada takyk maglumat bermekden saklanyp gelýär. 2012-nji ýylyň dekabrynda geçirilen ilat ýazuwynyň netijesi barada hem henize çenli takyk maglumat berilmedi.
Ilat sany barada berlip gelinýän biri-birine çapraz maglumatlar, şeýle-de soňky gezek geçirilen ilat ýazuwy baradaky çäräniň netijesiniň yglan edilmezligi, halk arasynda dürli garaýyşlaryň döremegine sebäp bolýar. Aşgabatda ýaşaýan ýerli synçy Ýaýlym Begow bu meselede şeýle pikirde: “Ilat ýazuwy geçirilmäge taýýarlyk görülýärkä göz öňünde tutulan sandan azrak gelip, ýa-da ýazuw geçirilýän döwri käbir säwlikler bolup, hemme ýerdäki adamlaryň sanyny anyk doly ýazyp bilmedik bolmaklary mümkin”.
Nyýazowyň döwründe ilat sany barada çaklama derejesinde hem bolsa, käbir maglumatlar öňe sürlerdi. Emma 2007-nji ýyldan bäri bu barada aýdylýan zat ýok, gum-gukluk. Hatda her ýyl neşir edilýän Türkmnenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň ýyllyk statistik ýygyndysynda-da ilatyň takyk sany barada hiç hili maglumat berilmeýär.
Geçen ýylyň dekabr aýynda geçirilen ilat ýazuwy barada maglumatyň çap edilmezligi bilen birlikde, hatda ol çap ediläýende-de, ýurduň ilatynyň sany baradaky nätakyklygyň doly aradan aýryljagyna şübheli garaýanlar bar. Ýerli synçy Ýaýlym Begow onuň sebäpleri barada şeýle diýýär: "Ilat ýazuwyny geçirmäge ygtyýarly adamlaryň raýatlaryň öýlerine barmandygy, käbir adamlaryň ilat ýazuwyndan çetde durmagy, dürli sebäpler bilen başga ýurtlara gidenler, zähmet migrantlary, göçüp gidenleriň doly sanynyň belli bolmazlygy bu ýazuwa doly we takyk diýmäge, meniň pikirimçe, esas ýok".
Eger ilat ýazuwynda nätakyklyklar goýberilse, bu, elbetde, döwletiň býujet serişdeleriniň adalatly paýlanmagyna-da päsgelçilik döreder. Türkmenistanda býujet we käbir beýleki döwlet serişdeleri, her welaýatyň ilat sanyna görä kesgitlenýär. Onsoň iş gözläp daşary ýurtlara giden raýatlary köp bolan käbir etrapdyr welaýatlaryň ýaşaýjylarynyň hakyky sanynyň ilat ýazuwynda görkeziljek sandan köp bolmagy mümkin diýen garaýyşlar bar. Bu ugurdan, esasanam, Daşoguz we Lebap welaýatlary hakda gürrüň etmek mümkin.
2012-nji ýylyň sentýabr aýynyň aýagynda Lebap welaýatynyň Sakar etrap häkimliginde geçirilen ýygnaklaryň birinde edilen çykyşlarda bir ýylda 111 müň 260 adamyň daşary ýurtlara gidendigi, olardan 34 müň adamyň Lebap welaýatyndandygy habar berildi.
Ýöne ilat ýazuwynyň netijeleri barada maglumat berilmeýşi ýaly, bu çärede adamlary sanawa alyş düzgünleri hakda hem häzirlikçe resmi maglumat ýok.
Ýeri gelende aýtsak, häzirki döwürde Türkmenistan diýlip atlandyrylýan territoriýada birinji gezek ilat ýazuwynyň geçirilenine şu ýyl dogry 100 ýyl dolýar.
Resmi çeşmelerde patyşa Russiýasy döwründe Zakaspiý oblasty diýlip atlandyrylan bu territoriýada ilkinji ilat ýazuwynyň 1913-nji ýylda geçirilendigi, şol wagt Zakaspiý oblastynyň ilatynyň jemi sanynyň 1 million 41,7 müň adama barabar bolandygy aýdylýar.


c: text/html

text:
Türkmenistan dünýä enуrgiýa bazarynda täze, adalatly hyzmatdaşlyk modeliniň döredilmegine çagyrýar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Aşgabatda açylan halkara konferensiýa ýüzlenmesinde şeýle pikir öňe sürülýär.
Bu konferensiýa «Energiýa howpsuzlygy we durnukly ösüş – ÝHHG-nyň perspektiwasy» diýlip atlandyrylýar.
Türkmen lideriniň sözlerine görä, energiýa howpsuzlygy meseleleri we energiýa serişdelerini dünýä bazaryna has ynamdar esaslarda çykarmak ÝHHG-nyň agzalarynyň aglabasynyň bähbitlerine degişli we geosyýasy ýagdaýyň durnuklylygyna hem-de makroykdysady proseslere täsir ýetirýär.
Aşgabatda geçýän iki günlük konferensiýa halkara guramalarynyň wekilleri, nebit-gaz kompaniýalarynyň ýolbaşçylary, alymlar we beýleki gyzyklanýan adamlar gatnaşýar.
Prezident Berdimuhamedow bu konferensiýanyň öňünden ÝHHG-nyň baş sekretary Ramberto Zannier, BMG-niň baş sekretarynyň orunbasary Swen Alkalaýe bilen duşuşdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kairde şenbe güni Polisiýa akademiýasynyň ýanynda bomba partlady. Habarlarda azyndan bir adamyň ýaralanandygy aýdyldy.
Bu partlama awtokrat prezident Hosni Mubaregi häkimiýetden agdaran halk gozgalaňynyň 3-nji ýyl dönüminde boldy.
Şeýle-de bu iş polisiýany nyşanalan bomba hüjümleriniň alty adamy öldürip, yslam pitneçiliginiň möwjäp barýandygy baradaky wehimiň ýokarlanan gününiň ertesi boldy.
Anna güni bolan partlamalaryň jogapkärçiligini Sinaý ýarym adasynda ýerleşýän Ansar Beýt al-Makdis topary öz üstüne aldy.


text:
Aşgabat, 22.02.2015. “Türkmenportal”.
Parižde Fransuz “Oskary” diýlip atlandyrylýan “Sezar” milli kino baýragynyň gowşurylyş dabarasy boldy. Ol garaşylmadyk netijelere baý boldy.
Mawritaniýaly režissýor Abderrahman Sissako “Sezaryň” gowşurylyş dabarasynyň hakyky ajaýyp üstünligiň eýesi boldy. Ol geçen ýyl diňe halys berlen kişileriň ýowuz düzgüninden söhbet açýan “Timbuktu” filmini hödürläpdi.
Onuň işi 8 görnüşiň 7-sinde ýeňiji boldy.
Muňa garamazdan, Sissakonyň lentasyna “Soňky metro” we “Sirano de Beržerak” filmleriniň öňki rekordyny täzelemek başartmady, çünki olaryň hersi 10 heýkeljige mynasyp bolupdy.
Kino sungatyna goşan goşandy üçin berilýän hormatly “Sezar” bolsa amerikaly Şon Pene gowşuryldy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton eýranly hukuk goraýjylaryň ýagdaýy barada alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
Klinton Tährany ölüm jezasyna höküm edilen aktiwistleri öldürmek baradaky planyny goýbolsun etmäge çagyrdy.
Klinton ölüm jezasyna höküm edilmegi mümkin 18 ýaşly Ibrahim Hamidi we adamysyna wepasyzlyk edenlikde günä bildirilýän hem-de daşlap öldürilmeli edilen eýranly zenan Sakine Mohammadi bilen bagly waka ünsi çekdi.
Klinton 2009-njy ýylda Eýranda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan soň öz garaýyşyny beýän edenligi üçin ölüm jezasyna höküm edilmek howpy abanýan aktiwistleriň ykbaly hakda hem alada bildirdi.
Klinton Eýrany BMG-niň esasy azatlyklar barada 1966-njy ýylda tassyklan şertnamasyny hem berjaý etmägede çagyrdy. Bu şertnamany Eýranyň öňki hökümeti ykrar edipdi.


text:
Aşgabat, 24-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Şu gün Slowakiýada XXVII Bütindünýä gyşky Uniwersiada badalga berler. Açylyş dabarasy ýurduň lyža sporty merkezleriniň biri bolan Ştrbsk Pleso stadionynda geçiriler. Bu dabaraly şärä dünýäniň 31 ýurdundan 400 töweregi türgen gatnaşar.
Gyşky Uniwersiadany ilkibaşda Granadada (Ispaniýa) geçirmek meýilleşdirilipdi. Ýöne ýer eýeleriniň maliýe kynçylyklaryny göz öňünde tutup, Talyplar sportunyň halkara federasiýasy ýaryşlaryň demirgazyk görnüşlerini we biatlony Slowakiýada — Ştrbsk Pleso hem Osrbli gyşky oýunlar merkezlerinde geçirmek kararyna geldi.
Slowakiýada sportuň dört görnüşi: lyža bäsleşigi, iki görnüşli ýaryş, belentlikden bökmek we biatlon boýunça bäsleşiler. Bu görnüşlerde 23 medal ugrunda göreşiler. Uniwersiadanyň Slowakiýadaky böleginiň ýapylyş dabarasy 1-nji fewralda geçiriler.
Granada-da bolsa hokkeý, kýorling, figuralaýyn typmak, snaubord, daglykdaky lyža fristaýl, şort-trek boýunça ýaryşlar geçiriler. Uniwersiadanyň ispan böleginiň dabaraly açylyşy 4-nji fewralda Granada-da geçiriler. Ýaryşlar bolsa 14-nji fewralda tamamlanar.


text:
Pakistan özüniň telewizion ulgamlarynda we radio stansiýalarynda “Bollywood” filmlerine we hindi mazmunly beýleki maglumatlara garşy doly gadaganlyk girizdi. Bu waka ýadro ýaragyna eýe iki bäsdeş ýurduň arasynda Kaşmir sebiti zerarly dartgynlylyklaryň güýçlenen mahalyna gabat geldi.
Bu gadaganlyk 21-nji oktýabrdan başlap güýje girýär we muny bozan islendik tele-radio stansiýasynyň işi ýatyrylar diýip, Pakistanyň Elektron habar beriş serişdelerini düzgünleşdirýän edarasy aýtdy.
Pakistanda hindi kinolary meşhur bolup, “Bollywood” hem pakistanly sazandalary we aktýorlary işe alýar.
Resmiler bu çäräniň käbir hindi kinomatografistleri öz filmlerinde pakistanly aktýorlary ulanmagy ret edendigi barada maglumatlar peýda bolansoň kabul edilendigini aýdýarlar.


text:
Türkmen metbugaty ýurtdaky işsizligiň derejesi we mejbury zähmet barada gürrüň etmeýär.
Türkmen režiminiň tankytçylary Nyýazow döwründäki ştat kemeltmeleriň bir tarapdan uly mukdarda işsizlige getirendigini, ikinji tarapdan mejbury zähmetiň giň ýaýramagyna sebäp bolandygyna ünsi çekýärler.
«Adam hukuklary» programmasynyň telefon myhmanlary, graždan aktiwisti Sazak Durdymyradow bilen garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyew bu mesele barada öz pikirlerini aýtdylar.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Şenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton öňünden yglan etmezden, Owganystanyň paýtagty Kabula sapar etdi.
Kabulda gurnalan metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda ol Obamanyň administrasiýasynyň Owganystany Birleşen Ştatlaryň NATO-nyň düzümine girmeýän iň bir esasy ýarany diýip yglan edýändigini aýtdy.
Hillari Klintonyň bu sapary Ýaponiýanyň paýtagty Tokioda Owganystan meselesine bagyşlanyp geçiriljek halkara konferensiýasyndan bir gün öň gurnaldy. Şenbe güni hem Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bu konferensiýa gatnaşmak üçin Ýaponiýa ugrady.
Owganystanyň hökümeti bu konferensiýada halkara jemgyýetçiliginiň Owganystana ýylda 4 milliard dollar töweregi ýardam bermek barada karar kabul etmegine umyt edýär.


text:
Owganystan
Owganystan (puştu. we dari. افغانستان Afğānistān), resmi ady — Owganystan Yslam Respublikasy (puştu. د افغانستان اسلامي جمهوریت, dari. جمهوری اسلامی افغانستان) — Orta Gündogarda döwlet, deňize çykalgasy ýok.
Günbatarda — Eýran, günortada we gündogarda — Päkistan, demirgazykda — Türkmenistan, Özbegistan we Täjigistan hem-de ýurduň iň gündogar böleginde — Hytaý bilen serhetleşýär. Prezidenti Aşraf Gani.
2014-nji ýylyň 4-nji martynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Owganystan Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri jenap Zarar Ahmad Osmanini kabul etdi. Duşuşygyň barşynda hormatly Prezidentimiz we Owganystan Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ileri tutulýan ugurlarda, şol sanda söwda-ykdysady ulgamda, elektroenergetika, demir ýol gurluşygynda, şeýle hem beýleki pudaklarda mundan beýläk-de ösdürmegiň geljegi hakynda pikir alyşdylar. Şunda türkmen-owgan gatnaşyklarynyň aýrylmaz bölegi hökmünde däbe öwprülen medeni-gumanitar gatnaşyklaryny berkitmegiň ähmiýeti nygtaldy. Iri düzümleýin taslamalaryň — Türkmenistan — Owganystan — Täjigistan demir ýoluny we Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisini gurmagyň taslamalarynyň iş ýüzünde amala aşyrylmagy bilen baglylykda, ulag-aragatnaşyk ulgamynda we ýangyç-energetika toplumynda hyzmatdaşlyk meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy. Myhman milli Liderimize öňe süren döredijilikli halkara başlangyçlary üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdi. Şol başlangyçlar Owganystany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge, owgan topragynda parahatçylygy we durnuklylygy berkitmäge gönükdirilendir. Hormatly Prezidentimiz we Owganystan Yslam Respublikasynyň daşary işler ministri iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklaryň gadymdan gelýän dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk däplerine daýanyp, geljekde hem ähli ugurlar, ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşde, abraýly halkara guramalaryň we düzümleriň çäklerinde üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler. Duşuşyga Owganystan Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Mohammad Fazil Saýfi gatnaşdy. 2014-nji ýylyň 3-nji martynda bolsa, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde daşary syýasat edaralarynyň arasynda türkmen-owgan geňeşmeler geçirildi. Onda Owganystanyň wekiliýetine bu ýurduň daşary işler ministri jenap Zarar Ahmad Osmani ýolbaşçylyk etdi. Geňeşmeleriň çäklerinde Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň we Owganystan Yslam Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň arasynda 2014-2015-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlygyň maksatnamasyna gol çekildi.


text:
Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlaryň maliýe ministrleri Irlandiýa maliýe ýardamyny bermäge taýýardyklaryny mälim etdiler.
ÝB-niň maliýe ministlerinden düzülen komitetiň ýolbaşçysy Žan Klod Junkeriň aýtmagyna görä, şeýle kömege näderejede mätäçdigini Dubliniň özi çözmeli.
Irlandiýanyň premýer-ministri 16-nji noýabrda eden çykyşynda maliýe krizisini başdan geçirýän Irlandiýanyň entek beýleki ýurtlardan maliýe ýardamyna mätäç däldigini öňe sürdi.
Global maliýe krizisi netijesinde Irlandiýada häzir ýiti býujet defisiti bilen bagly problemmalar ýüze çykdy.
Irlandiýadaky kynçylyklar ýewronyň durnuklylygy bilen bagly aladalaryň gaýtadan ýüze çykmagyna getirdi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama geçen hepde, Amerikan saýlawlaryna täsir ýetirmek maksady bilen, Demokratik partiýanyň elektron hatlarynyň esasy syzdyrylmasynyň arkasynda Orsýetiň duran bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy.
"Hemme zat mümkin" diýip, Obama 26-njy iýulda NBC News bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Demokratik milli komitetiň elektron hatlarynyň müňlerçesiniň syzdyrylmagy, ýokary partiýa liderleriniň onuň esasy bäsdeşi Berni Sanders bilen bäsleşiginde bitarap bolmagy wada berendiklerine garamazdan, Hillari Klintona gol ýapandyklaryny görkezdi.
Bu ýagdaý Klintonyň Filadelfiýadaky konwensiýada öz partiýasynyň resmi kandidatlyk tassyklamasyny almagynyň öň ýanynda dörän alasarmyklyga sebäp boldy.
Häzir Federal derňew býurosy Demokratik komitetiň elektron hatlaryny kimiň hakerlik edip, WikiLeakse syzdyrandygyny derňeýär.
"Men ekspertleriň muny ruslar bilen baglanyşdyrýandygyny bilýärin" diýip, Obama aýtdy.


text:
Balkanabatly žurnalist we graždan aktiwisti Saparmämmet Nepesgulyýewiň tussag edilendigi barada habar gelip gowuşdy. Emma bu habar barada resmi tassyklama almak başartmady.
Ol Türkmenistandan Alternatiw maglumatlary çap edýän Habartm.org websaýty bilen hyzmatdaşlyk edýän eken, şol bir wagtda onuň käbir suratlary Azatlyk radiosynyň websatýtynda hem çap edildi.
Biz bu habaryň jikme-jiklikleri barada Türkmenistandan Alternatiw habarlary çap edýän websaýtyň redaktory Ruslan Mätiýew bilen söhbetdeş bolduk.


text:
Türkiýänyň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan ermenleriň “genosidi” baradaky rezolýusiýa bilen bagly meseläniň Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky gatnaşyklara ýaramaz täsir etjekdigini 6-njy martda ýene bir gezek aýtdy.
Bu barada jenap Ärdogan türk telekeçileriniň sammitinde eden çykyşynda nygtady.
“Birleşen Ştatlaryň Wekiller palatasynyň Daşary gatnaşyklar boýunça komitetinde ermen genosidi baradaky rezolýusiýanyň kabul edilmegi, Türkiýä zyýan ýetirmän, ikitaraplaýyn gatnaşyklara, özara bähbitlere hem-de planlara zeper ýetirer. Şonda zyýan çekjek tarap Türkiýe bolmaz” diýip, Ärdogan belledi.
Häzir bu resolýusiýany ABŞ-nyň Wekiller Palatasynda ses berişlige goýup-goýmazlyk barada geňeşilýär diýlip, habar berilýär.


text:
1-nji asyr
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100
Mazmuny
Umumy[üýtget | edit source]
Miladynyň I asyrynda Orta Gündogarda Kuşan döwleti»niň döremegi. Ol öz gülläp ösen döwründe häzirki Owganystan, Päkistanyň, Demirgazyk Hindistanyň, Turanyň birnäçe ýerlerini özüne birikdiripdir. Ýurtda ykdysady hojalyk, medeniýet ösüpdir, şäherler gurlupdyr. Paýtagty ilki Balh (Bähdi)şäher, soňra Peşewar şäheri bolupdyr. Esasy goňşulary Hytaý, Parfiýa döwletleri bolan. Bu döwlet taryhda Beýik Kuşanlar adyny alypdyr. IV» asyryň ahyrynda eftalylar (Ak hun türkmenleri) tarapyndan syndyrylýar.
8 - 23 -nji ýyllarda Hytaýdaky Han dinastiýasy Wang-Mang tarapyndan ýykyldy.
14ㄧ37-nji ýyllar一Rimde Awgustyň ogullygy, Imperator Tiberiniň höküm sürmegi. Onuň pretorianlara daýanyp, ýeke-täklik syýasatyny ýöretmegi. Imperiýanyň maliýe ýagdaýyny gowulandyrmagy başarmagy.
25一220-nji ýyllar 一Hytaýda Gündogar ýa-da soňky dinastiýanyň höküm sürmegi. Hytaýda Hindistandan geçen buddizmyň giňden ýaýramagy.
29一33-nji ýyl töweregi. Isa pygamberiň asmana çykarylmagy. Onuň ölümi hakyndaky buýrugy Iudeýanyň prokurory Ponti Pilat beripdir.
37一41-nji ýyllar一Rimde imperator Kaligulanyň höküm sürmegi. Kaligulanyň çäksiz häkimýete dyzaýandygy we özüne hudaý hökmünde hormat goýmaklygy talap edýändigi üçin sebatda we pretoriýanlar arasynda nägileligiň döremegi. Onuň pretoriýalar tarapyndan öldürilmegi.
40一41-nji ýyllar一Rimiň Mawritaniýany basyp almagy we ony ikä bölüp, öz welaýatlaryna öwürmegi.
41一54-nji ýyllar一Rimde imperator Klawdiýanyň höküm sürmegi. Onuň imperator býurokratizminiň esasyny goýmagy, ýurduň maliýe ýagdaýyny düzeltmegi, salgydy düzgünleşdirmegi, welaýat adamlaryna rim raýatlygy hukugyny bermegi. Öz aýaly, Neronyň ejesi Agrippina tarapyndan zäherlenip öldürilmegi.
43-nji ýyl一Rimiň Britaniýany basyp almaga başlamagy. Günorta Britaniýanyň rim welaýaty diýlip yglan edilmegi.
46-njy ýyl 一Hun imperiýasynda uly gozgalaňlar döräp başlady. Hun hökümdary Hytaýlylar bilen şertnama baglanyşdy we miladynyň 48-nji ýylda Günorta we Demirgazyk Hun imperiýalary görnüşinde ikä bölündi.
44-nji ýyl一Koreýanyň hökümdary Daýemusin Gogurýenyň ölümi.
48一49-njy ýyllar一Rimiň Uelsi basyp almagy.
54一58-nji ýyllar 一Rimde imperator Neronyň höküm sürmegi.
64-nji ýyl一Rimde şäheriň 14 etrabynyň 10-syny ýoga çykaran güýçli ýangyn. Ýangyn babatda özüne bolan şübhäni başdan sowmak üçin Neronyň ýewreýlere we hristiýanlara günä ýüklemegi (ýewreýleriň ilkinji kowulmagy).
66 -njy ýylda Rimde ýangyn emele geldi.
66一73-nji ýyllar 一Iudeý urşy. Rimiň Iudeýa welaýatynda antirim gozgalaňlary. Rimlileriň, indiki imperator Titiň baştutanlygynda 5 aý gabawdan soň Iýerusalimi, şol sonda Hramy weýran etmekleri (70-nji ý.). Masad galasyny alanlaryndan soň gozgalaňçylaryň garşylygynyň ýatyrylmagy (73-nji ýyl). Masad galasyny alanlaryndan soň gozgalaňçylaryň garşylygynyň ýatyrylmagy (73-nji ý.).
69-njy ýyl一Reýn legionlary tarapyndan imperator diýip yglan edilen Witelliýanyň goşun bilen Italiýa baryp, Otony ýeňmegi, oktýabr aýynda bolsa onuň özüniň Wespasian tarapyndan dolandyrylmagy.
69一70-nji ýyllar. Rimde imperator Traýanyň höküm sürmegi. Traýanyň ýeňip alyşlarynyň netijesinde imperiýanyň serhetleriniň özüniň iň ýokary derejesine ýetmegi: Dakiýa (101-njy ý), Arabystan 106-njy ý), Beýik Ermenistan (114-nji ý), Mesopotamiýa (115-nji ý).
70 -nji ýyldaKudusdaky Gerod(Herod) galasy Rimliler tarapyndan ýykyldy
70 -njy ýylda Pompeý we Gerkulanium Wezuwiý dagynda partlan wulkan sebäpli şäher läbigiň astynda galdy we ýaşaýjylar ýok boldylar. Günbatar Ýewropada Ýolbarslaryň nesli tükendi.
Wakalar we ykdysadyýet[üýtget | edit source]
Möhüm şahsyýetler[üýtget | edit source]
- Armin
- Boudica
- Oktawian Awgust
- Kaligula
- Klaudius
- Domitian
- Galba
- Antakýaly Ignatius
- Isa pygamber
- Waftyzçy Ýahýaa
- Liwy
- Neron
- Nerwa
- Otho
- Tarsusly Pawlus
- Strabo
- Takitus
- Tiberius
- Titus
- Traýan
- Wespasian
- Witellius
- Wang Çong


text:
Anti-separatist pikirli çeçen şahyry Ruslan Ahtakhanow Moskwada atylyp öldürildi. Derňewçileriň çaklmagyna görä, bu hakyna tutma öldürme bolmaly.
Akhtakhanow özüniň Moskwadaky jaýynyň ýanynda, ulagdan düşen wagty, näbelli hüjümçi oňa ençeme gezek ýaragdan ot açdy. Soňra hüjümçi ulagyna münüp, wakanyň bolan ýerinden gaçdy.
58 ýaşly Ahtakhanow özüniň “Men dünýä gahrymanlary beren Çeçenistana guwanýaryn” atly goşgular kitaby bilen giňden tanalýardy.
Akhtakhanow Çeçenistanda öz dogduk obasynda jaýlanar.


text:
Moskwanyň eteklerindäki şäherlerde bikanun humar oýun biznesi bilen bagly gozgalan iş boýunça dört adama kezzaplykda günä bildirildi.
Bu barasynda Orsýetiň Derňew komitetiniň regional edarasyna salgylanyp, “Interfaks” agentligi habar berýär.
Jenaýatda aýyplanýanlaryň arasynda gizlin humarhana setini döretmekde güman edilýän Iwan Nazarow hem bar.
Şu iş boýunça jemi tussag edilen alty adam. Olaryň üçüsi kanun goraýjy organlaryň işgärleri.
Derňew gidýändigi üçin Moskwa oblastynyň prokurory Aleksandr Mohow wezipesinden çetleşdirildi.
Duşenbe güni Moskwada geçirilen maslahatda çykyş edip, Orsyetiň prezidenti Dmitriý Medwedew: “Günäkärler nähili wezipe eýeleýändigine garamazdan jezasyny çeker” diýdi.


text:
Anna güni Müsüriň birnäçe şäherinde müňlerçe adam ýurduň harby häkimiýetinden wada berlen reformalary amala aşyrmaklygy hem-de ýurduň ozalky lideri Hosni Mubaregiň we käbir beýleki resmileriň sud proseslerini çaltlaşdyrmagy talap edip, demonstrasiýa geçirdi.
Aýratynam Müsüriň paýtagty Kairde, ýurduň Aleksandriýa we Suez şäherlerinde protestler has-da uly gerimde gurnaldy.
Özlerini «Rewolýusion ýaşlar koalisiýasy» diýip atlandyrýan oppozision topar penşenbe güni ýurduň raýatlaryny «Iň soňky duýduryş» ady bilen demonstrasiýalara çykmaklygy çagyryp, beýanat ýaýratdy.


text:
Aşgabat, 12.03.2015. “Türkmenportal”.
Stambulyň etraplarynyň biriniň ýaşaýjylary Samsungyň türk şahamçasynyň ýardam bermeginde Muharrem atly gulagy ker ýaş ýigit üçin täsin täzelik oýlap tapdylar we ony wideoýazga geçirdiler.
Günlerde bir gün hiç zatdan bihabar Muharrem uýasy Ozlem bilen öýden çykdy. Ilkibada ötegçileriň biri onuň bilen el hereketiniň dilinde salamlaşdy. Bu ýaş türki diýseň geň galdyrdy.
Soňra Muharrem bilen Ozlem tirkeşip çörek dükanyna bardylar. Bu ýeriniň satyjysy hem oňa el hereketiniň dilinde jogap berdi.
Miwe satýan bilen taksiniň sürüjisi hem Muharrem bilen hut şeýle terzde habarlaşdylar.
Bu zatlaryň bolup geçen pursatlary eli wideokameraly operator hem ýaşlaryň ýanyndan aýrylmady. Surata düşürmegiň dowamynda Muharrem ýönekeý geň galmakdan hakyky kalp tolgunmasyny başdan geçirýär, şondan soň ol gözýaşyny saklamakdan ejiz gelýär.
Görlüp oturylsa, ýerli ýaşaýjylar topary öz gulagy ker goňşularyny begendirmek üçin bir aýyň dowamynda el hereketiniň dilini öwrenipdiler we bu derwaýys durmuş tematikasyny Samsung bilen bilelikde wideoýazgy geçirmäge gatnaşypdyrlar.
Wideosýužetiň ahyrynda çärä gatnaşyjylaryň ählisi Muharremiň öňünden çykyp, onuň bilen görüşýärler.
Hatda bu wakany şöhlelendiren iňlis gazetleriniň žurnalistleri-de, öz makalalarynda rolige tomaşa edenlerinde, möňňürip aglandyklaryny gizläp durmandyrlar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidenti Barak Obama özara söwda üçin içki bazarlaryny açdyrmak üçin öz administrasiýasynyň Hytaýa görkezýän gysyşyny artdyrandygyny bildirdi.
3-nji fewralda Demokratik partiýanyň senatorlary bilen Waşingtonda geçen duşuşykda Obama: “Birleşen Ştatlar Aziýa bilen edýän söwdasyny hatda bir prosent artdyryp bilse-de, bu Amerikada müňlerçe, belki-de millionlarça täze iş orunlaryny döreder” diýdi.
Onuň pikiriçe, iň möhümi Pekiniň häzirki söwda düzgünlerini ýerine ýetirmegi: “Biziň alyp barýan tagallamyz bar bolan düzgünleriň ýerine ýetirilmegi ugrunda berk durup, ikitaraplaýyn ýollar bilen içki bazarlaryny açmaklary üçin Hytaýa we beýleki ýurtlara yzygiderli gysyş görkezmek”.
Obama jedelli mesele bolan Hytaýyň puly ýuanyň nyrhyny-da agzady. Bilermenleriň çaklamagyna görä, ýuanyň häzirki nyrhy dünýäniň esasy pullaryna gatnaşykda hakyky bahasyndan 30, dollara garanda-da, 40 prosent çemesi aşakda.
Amerikan resmileriniň arasynda ençeme ýyl bäri ýörgünli pikire görä, Pekin muny bilgeşleýin edýär. Sebäbi bu Hytaý eksportyna baha taýdan arykmaçlyk getirýär.
“Biziň halkara derejesinde pikirini etmeli kynçylyklarymyzyň biri puluň nyrhy. Biziň harytlarymyzyň bahasy ýasama suratda ýokary, olaryňky hem ýasama suratda aşak bolmaly däl. Bu bize bäsdeşlikde agyr zyýan ýetirýär” diýip, Obama aýtdy.
Muňa garamazdan, Amerikan prezidenti özüniň bir işi etmejekdigini nygtady. Ol hem Hytaýyň we beýleki ýurtlaryň harytlarynyň Birleşen Ştatlara importyny çäklendirmek.
Obama: “Men şeýle hem öz gelejegimiziň önümlerimizi tutuş dünýä satmak başarnygymyza baglydygyna ynanýaryn. Hytaý biziň uly bazarlarymyzyň biri bolar. Aziýa biziň uly bazarlarymyzyň biri bolar. Özümizi bu bazarlardan mahrum etmek ýalňyşlykdyr”.
Pekin Obamanyň beýanatyna gaharly reaksiýa görkezdi. Ýurduň Daşary işleri ministrliginiň sözçüsi Ma Zhaoşu Hytaýda hemişe aýdylýan zady gaýtalap: “Maliýe bazarlarynyň ýagdaýy bilen ölçäniňde, ýuanyň nyrhy deňagramly” diýdi.
Ýöne Pekini gaharlandyrýan ýeke bu däl. Ol Birleşen Ştatlaryň Taýwana 6,4 milliard dollarlyk ýarag satmagyny-da islänok.
Pekiniň islemeýän ýene bir zady hem prezident Barak Obamanyň Dalaý Lama bilen duşuşmagy. Sebäbi Tibetiň dini ýolbaşçysy şu aýyň aýaklarynda Birleşen Ştatlara barýar.


text:
10-njy awgustda Aziýanyň, Ýewropanyň we Ýakyn Gündogaryň fond biržalarynda Birleşen Ştatlaryň yz ýany esasy aksiýalaryň bahalary ýokarlandy. Muňa ABŞ-nyň Federal Rezerwiniň, ýagny Merkezi bankynyň ýene iki ýyllap karz göterimlerini iň pes derejede saklamak baradaky karary oňyn täsir ýetirdi.
Dünýäniň maliýe bazary, ABŞ-daky we ýewro zolagyndaky goşa krizis zerarly iki hepde dowam eden dartgynly ýagdaýdan soň, indi biraz köşeşene meňzeýär. 9-njy awgustda ABŞ-nyň Federal Rezerwiniň iki ýylyň dowamynda karz göterimini iň pes derejede saklamak baradaky karary ilki “Wall Street” biržlaryna oňyn tasirini ýetirdi. Soňra bu habar dünýäniň beýleki bazarlaryna hem täsir edip, aksiýalaryň bahasy ösüp başlady.
9-njy awgustda Nýu-Ýorkda ýurduň senagatynyň ösüş derejesini görkezýän “Dow Jones” indeksi takmynan 4% ýokarlandy. Halk hojalygynyň has giň pudagynyň görkezijisi bolan S&P 500 indeksi bolsa 5% ösdi, tehniki ösüşiň indikatory bolan NASDAQ indeksi 5,3% ýokarlandy.
Aziýanyň maliýe biržalary hem çarşenbe güni öz iş gününe esasy aksiýalaryň bahasynyň ösmegi bilen başlady. Şeýdip, bu biržalarda geçen günleriň dowamynda indeksleriň peselmegi sebäpli köýen serişdeleriň öwezi azda-kände dolduryldy.
Nýu-Ýorkda aksiýalaryň bahalarynyň ösmegi Awstraliýanyň maliýe biržasyna hem oňyn täsir etdi. Bu ýerde esasy aksiýalaryň bahasy 5,5% ýokarlandy. Şeýle-de ABŞ-nyň kredit ygtybarlylygynyň peseldilmegi we ýewro zonasynda sowulmaýan bergi krizisi sebäpli galagopluga düşen Ýakyn Gündogaryň we Orsýetiň maliýe bazarlarynda ösüş peýda boldy.
Wagtlaýyn bolmagy mümkin
Ýöne, käbir bilermenleriň pikiriçe, bu ösüşiň wagtlaýyn bolmagy mümkin. Şeýle pikir edýän analitikleriň biri-de Şotlandiýanyň Patşalyk Bankynyň baş ykdysatçysy Ýunko Nişioka. Ol şeýle diýýär: “Meniň pikirimçe, maliýe bazarynyň häzirki reaksiýasynyň wagtlaýyn bolmagy mümkin. Sebäbi häzir global ykdysady çökgünligiň alamatlary görnüp dur. Meniň aýtjak bolýan zadym, häzir dünýä ykdysadyýeti ösen ýurtlaryň kämil bolmadyk maliýe-kredit sistemasyna daýanýar. Hakykatda bolsa, dünýä ykdysadyýeti global taýdan çökgünlige batyp barýar”.
Şeýle hem bilermen Nişioka ABŞ-nyň Federal Rezerwiniň ýene iki ýylyň dowamynda karz göterimini iň pes derejede saklamak baradaky kararyndan soň, dünýäniň beýleki walýutalarynyň dollara bolan gatnaşygynyň ýokarlanmagynyň mümkindigini çaklaýar. Dollaryň hümmetiniň beýleki walýutalara garanda pese düşmegi bolsa, beýleki ýurtlaryň eksporta çykarýan harytlarynyň bahasyny ýokarlandyryp, eksporty olara bähbitsiz zada öwürmegi ahmal.
“ABŞ-nyň Federal Rezerwiniň 9-njy awgustdaky karary dollar bilen ýen gatnaşygyna täsir eder. Ýagny, dollaryň hümmeti ýene garanda pese düşmegini dowam etdirer. Bu bolsa Ýaponiýanyň ykdysadyýetiniň goşmaça kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolamagynyň mümkindigini aňladýar” diýip, şotlandiýaly ykdysatçy Nişioka aýdýar.
Awgust aýynyň başyndan dünýäniň maliýe bazaryndaky esasy indeksler pese düşdi. Muňa ABŞ-nyň ykdysadyýetiniň nobatdaky çökgünlige uçramagy babatdaky aladalar, ýewro zolagyna girýän ýurtlaryň yzly-yzyna bergä batmak bilen bagly kynçylyklary sebäp boldy.
Awstraliýanyň Sidneý şäherinden IG Markets guramasynyň analitigi Ben Potter bolsa maliýe bazarynyň häzirki ösüşine gaty pozitiw garaýandygyny aýdýar. “Emma bu ösüşiň näçe wagt dowam etjekdigi belli däl. Sebäbi häzirki ösüşiň durnuksyz bazaryň ýagdaýa wagtlaýyn reaksiýasydygyna inwestorlaryň köpüsi düşünerler” diýip, Potter belleýär.


text:
Eýranda içalyçylykda aýyplanyp tussag edilen Amerikanyň 3 raýaty bilen bagly derňew işleriniň henizem dowam etdirilýänligini eýranly prokuror habar berdi.
Eýranyň ISNA habar agentliginiň maglumatyna görä, ady agzalýan prokuror Abbas Jafari Döwletabadi şol wakanyň Amerikada tussag edilen 11 Eýranlynyň ykbaly bilen hem ilteşiginiň bardygyny aýdypdyr.
Mälim bolşuna görä, Tähran şu aýyň başlarynda Eýranyň 11 raýatynyň, şol sanda Saud Arabystanda ýitirim bolan alym bilen bir hatarda Türkiýede gürüm-jürüm bolan we Goranmak ministrliginiň öňki işgäriniň Amerikanyň türmelerinde saklanýanlygyna özleriniň ynanýanlygyny aýdypdy.
Döwlet departamenti Eýranyň bu aýyplamasy barada hiç hili reaksiýa görkezmedi. Emma Eýranda tussag edilen amerikalylaryň gezelenç edýän turistlerdigini we olaryň Tährana hiç hili howp abandyrmaýanlygyny mälim etdi.


text:
55 ýaşyndaky Ene üçem dogurdy
55 ýaşyndaky Ene Şeron Katts üçem çagajyk dünýä inderdi. EKO (emeli tohumlandyrma) bejergisini alyp eje bolan Katts, Angliýanyň iň uly ýaşly ejesi adyny aldy.
2 oglan 1 gyz çagasyny dünýä inderen Şeron, göwreliligini bileninde köp çagaly boljaklygyny aňýardy, emma 3 sany ýürek uruş sesini eşideninde şok geçirenligini we aglanyny belläp geçýär. 21 Martda emeli dogum (Kesarewo ýoly) bilen dünýä gelen Meýson, Raýan we Lili atly bäbekler örän sagdyn.
Ýaşy sebäpli riskli ýagdaýda bolan Şeron, göwreliliginiň ilkinji wagtlarynda 11 hepde hassahanada bolanyny, emma serenjamyny hem ünsden düşürmänligini aýdýar.
Hassahanada ýatyrka botoks etdiren Katts: "Çagalarym meni göreninde owadan bolmak isledim" diýýär.
Eýýäm 4 sany ýetişen çagalary bolan Kattsyň ýoldaşy bolsa, 40 ýaşynda.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klintonyň aýtmagyna görä, suw joşmasy bilen bagly heläkçilikden halas bolmagy üçin ABŞ Pakistana ýörite enjamlar we 10 million dollar kömek ýollaýar.
Klintonyň sözlerine görä, ABŞ-nyň Yslamabatdaky Ilçihanasy dikuçarlary, gämileri we başga kömekleri gowşurmak ugrunda tagalla edýär.
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky welaýatyň maglumat ministri Miýan Huseýniň düýn aýtmagyna görä, tebigy betbagtçylykda 1100-den gowrak adam öldi we regiondaky güýçli sil 1 million 500 müňden gowrak adama zeper ýetirdi.
Huseýn ahyrynda ölenleriň has köp boljakdygyny we pidalar barada entek doly habar berilmändigini sözüne goşdy.
BMG-niň ynsanperwerlik işleri boýunça koordinator edarasy mundan öň beren maglumatynda suw joşmalarynyň 1100 müň adama zeper ýetirendigini habar beripdi.
Pakistanyň howa maglumatlary baradaky edarasy geljek 24 sagadyň dowamynda köp ýagyşyň ýagjakdygyny çaklaýar.


text:
15-nji awgustda Siriýa hökümetiniň howpsuzlyk organlary bilen ýakyn ilteşikli "Al-Masdar News" neşiri Orsýetiň TU-22M3 kysymly uzak aralyk üçin niýetlenilen bombalaýjy uçarynyň Eýranyň Hamadan howa meýdanynda alnandygy aýdylýan birnäçe suratlaryny çap etdi. Şol günüň ertesi Orsýetiň döwlet mediasynda ýurduň bombalaýjy uçarlarynyň Eýran bazasyndan uçup, Siriýanyň Halap, ýagny Aleppo, Deir ez-Zor we Idlib welaýatlaryndaky nyşanalara zarba urandyklary barada habarlar peýda boldy.
Siriýaly aktiwistler we ýurduň raýatlary Internetde agyr weýrançylyklary görkezýän wideolary ýerleşdirdiler, howadan urlan zarblaryň uly ýitgilere getirendigi aýdylýar. Bu weýrançylyklaryň käbiriniň Orsýetiň TU-22M3 uçarynyň işi bolmagy ähtimal.
Orsýetň Goranmak ministrligi tarapyndan çykarylan beýannamada 15-nji awgustdaky zarbalarda "Yslam döwleti" atly ekstremistik toparyň we “Jabha Al-Şamyň” (“Al-Kaýda” bilen ilteşikli ozalky “Al-Nusra fronty”) jeňçileri öldürildi diýilse-de, Birleşen Ştatlaryň "Yslam döwletine" garşy Yrakda we Siriýada alyp barýan harby operasiýasynyň (Operation Inherent Resolve) sözçüsi polkownik Kristofer Garwer žurnalistlere biz Orsýetiň aglaba zarbalarynyň gönükdirilýän sebitleri Aleppo bilen Idlibde "Yslam döwletiniň köpçülikleýin bolýan" ýerlerini göremzok diýdi.
Amerikanyň döwlet departamentiniň sözçüsi Mark Toner hem Orsýetiň harby uçarlary "hemişekisi ýaly, esasan, Siriýanyň aram oppozision güýçlerini nyşana alana meňzeýär" diýdi.
Bombalaýjy uçarlar
Orsýetiň harby howa güýçleri 2015-nji ýylyň sentýabryndan bäri tutuş Siriýada howa zarbalaryny amala aşyrýar. Bu operasiýalarda ulanylan uçarlaryň köpüsi Orsýetiň demirgazyk Siriýada Latakiýadaky howa bazasyndan uçuryldy. TU-22M3 kysymly uçarlar Orsýet tarapyndan Siriýada ozal hem ulanylman duranokdy. Ýöne olar Moskwanyň bu ýerdäki uçuş-gonuş zolagynyň kabul etmek mümkinçiliginden uly bolandygy üçin Orsýetden uçuryldy. Eýranyň howa bazasyndan peýdalanylmagy bombalaýjy uçarlaryň aşmaly ýoluny gysgaldýar, şol sebäpden Orsýetiň harby-howa güýçleri wagt we ýangyç tygşytlap bilýärler.
Bombalaýjy uçarlaryň Orsýetiň alyp barýan operasiýa başarnygyna uly goşant goşýandygy şübheli. Assada garşy söweşýän gozgalaňçylarda TU-22M3-den atylýan raketalar bilen dargadylar ýaly agyr berkidilen pozisiýalar ýa çylşyrymly tanklar ýok. Aslynda bolsa Orsýet bu uçarlary Siriýada şäherdir obalary doly bombalamak üçin ulanýar. Bu hem parahat ilaty dargatmaga gönükdirilen taktika. Orsýet bombalaýjy uçarlary olardan kruiz raketalaryny atmak üçin hem ulanýar, ýöne köp ekspertleriň pikiriçe, bu bir taktiki däl-de, ilkinji nobatda, simwolik ähmiýetli zat.
Orsýetiň bombalaýjy uçarlary ulanmagy welin ýöne ýere däl. Ilki bilen Orsýet 2015-nji ýylyň güýzünde kruiz raketalaryny ulanmga başlanynda, bu raketalar Eýran bilen Yragyň howa giňişliklerinden geçýänligi sebäpli uçuş planlary üçin bu ýurtlaryň razylygy gerek bolýardy. Bu hepde hem Orsýet kruiz raketalaryny atmakda Eýran bilen Yragyň howa giňişliklerini ulanmak üçin rugsat aldy. Şeýdip Orsýet özüniň Siriýadaky missiýasynyň kanunydygyny we beýleki döwletler tarapyndan oňlanandygyny garşydaşlaryna duýdurdy.
Orsýetiň howa zarbalary
Ikinjiden, Orsýet howa zarbalary bilen "Yslam döwletine" garşy uruşýan we Amerikanyň goldawyny alýan ýaragly güýçleri nyşana alanynda-da, Moskwanyň öz ýaranlaryny Kremliň ähli güýji bilen goldamaga taýýardygyny we hiç bir zadyň onuň öňüni alyp bilmejekdigini ýeke siriýalylara däl, eýsem bütin dünýä görkezdi.
2015-nji ýylyň tomsunda Orsýet howa kampaniýasyna başlamazdan öň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň goşuny köp etraplary Assada garşy gozgalaňçylara aldyrypdy. Gozgalaňçylar gitdigiçe hökümetiň kontrollygyndaky regionlara aralaşýardylar. Orsýetiň interwensiýasyndan maksat oppozision güýçleri basyp ýatyryp, ýagdaýy üýtgetmekdi. Bu iş birnäçe wagtyň dowamynda başartman hem durmady. Kampaniýadan soňra gozgalaňçylar yza çekilip başladylar, Siriýa hökümetiniň güýçleri hem Orsýetiň harby howa güýçleriniň, Hizbullanyň söweşijileriniň, yrakly şaýy militantlaryň we ”Eýranyň Rewolýusiýa sakçylarynyň” kömegi bilen ilerläp başlady.
Ýöne öten aý siriýaly gozgalaňçylaryň Alepponyň gabawyny böwsüp, ýagdaýy üýtgetmegi Assadyň harbylarynyň gowşakdygynyň subutnamasy boldy. Indi ýene-de Orsýetiň özüniň konflikte göni goşulmagyny güýçlendirip, gozgalaňçylary yza serpikdirmäge synanyşmagy mümkin.
Göni serhetlerinden uzaklarda
Üçünjiden, Orsýet özüniň göni serhetlerinden uzaklarda-da uruş alyp barmaga häzirem ukyplydygyny görkezdi, şol bir wagtyň özünde-de ozal synagdan geçirilmedik ýarag sistemalaryny görkezdi. Bular hem ýarag bazarlarynda Orsýete köp pul getirip biler.
Orsýetiň ýene bir ýaman niýetiniň bolmagy mümkin. 2015-nji ýylyň güýzünde, Orsýet bombalamak kampaniýasyna ýaňy başlanynda, Idlib welaýatynda Kafranbel şäheinde ýaşaýan tanymal siriýaly aktiwist Raed Fares maňa şäher Amerika tarapyndan goldalýan gozgalaňçy “Forsan al-Hak” toparynyň kontrollygyndaka we iki ýyl bäri şäheriň töwereklerinde "Yslam döwletiniň" elinde saklanýan hiç bir ýer ýokka, Orsýetiň bir howa zarbasynyň gorkunç, ozal görlüp-eşidilmedik partlama döredendigini gürrüň berdi. Assada garşy rewolýusiýada simwola öwrülen we 2012-nji ýyldan bäri Assad tarapyndan bombalanyp gelinýän Kafranbele ýowuz zarba urulmagy köp zatlary aňladýar.
Fares şonda maňa: "Assad bizi ençeme ýyllap gyryp gezdi, ondan soň Hizbullah, Eýran indi hem Orsýet. Bularyň hemmesi bizi öldürýärler, dünýäde biziň aladamyzy edýän ýok" diýdi. Assadyň tarapyny çalýan ýaranlygyň strategiýasynyň esasy düzümi Fares ýaly adamlary Siriýadan kowup çykarmak ýaly bolup görünýär. Aram toparlar öldürilse ýa bosguna öwrülip, ýa-da radikallaşyp, ýurtda diňe jyhadçylar bilen Assadyň tarapdarlary galsa, onda Orsýetiň Assada garşy toparlaryň hemmesi terrorist diýýäni dogry bolup çykar.
Galyberse-de, mundan hem beýläk bulagaýlyk turup, bosgunlaryň köpelmegi Assad bilen Orsýetiň bähbidine. Köpsanly bosgunlar Assadyň regional garşydaş ýurtlaryna gaçyp barar, netijede olaryň güýji gowşar. Beýlekiler hem Ýewropa gaçar. Bu ýerde hem Ýewropa Bileleşigini içinden gowşatmaga synanyşýan aşa sagçylar we şol sanda kremlçi, Ýewropa şübheli garaýan syýasy partiýalar bar.


text:
Şol urşa gatnaşan rus ofiseri W.A. Tugan-Mürze Baranowskiniň «Ruslar ahaltekede, 1879» atly kitabyndan käbir parçalary ulanmagy makul bildim. «…tekeleriň suwaryş tärleriniň aňrybaş kämildigini hem-de adatdan daşary dürsdügini adalatyň hatyrasyna bellemek gerek». «Olar (tekeler) fanat däl, ýöne muňa garamazdan, ajaly asla äsgermeýär we onuň bilen ýüzbe-ýüz durýar».«Ajaýyp çapyksuwar we ýaragy birkemsiz ulanyp bilýän tekeleriň özi çäksiz batyr adamlar we olar hatda öz duşmanlarynyň batyrlygyna-da hormat goýýar».
«Her bir teke söz berenden soň, hiç haçan hatda janyny gurban etmeli ýa-da azatlykdan elini üzmeli bolsa-da, wadasyny bozmaz. Aslynda tekeler örän ukyply adamlar, diýseň telekeçi hem-de watanyny ýürekden söýýär. Biz ine şeýle duşman bilen güýç synanyşmalydyk, ýöne şol döwürde, Bendesenden ugramyzda, biziň tekeler, olaryň gylyk-häsietleri, güýji we durnuklylygy barada bilýän zatlarymyz juda ujypsyzdy».
«Biz duşmanymyzyň söweşjeň ukyplaryna baha beremizde ýalňyşýardyk, onuň ýanbermezligi, ajaly asla äsgermezligi we gözsüz batyrlygy hakynda hiç zat bilmeýärdik».
«Söweşden öň biz duşmany äsgermeýärdik – söweşden soň bolsa oňa çuňňur hormat goýup başladyk».
«Tekeler dag geçidini eýelän bolsalar, biziň aman gaýdyp gelmegimiz gümanady».
«Köpetdagyň belentliginden oazise gözi düşende, hemmeler gör nähili begenipdi. 7-nji sentýabrda otrýad ýene-de şol belentlikde bolar, ýöne gutarnykly kül-peýekun edilmekden gutulmak üçin, oazisden howul-hara yza çekilýänligi sebäpli bolar diýilse, 22-nji awgustda hiç bir adam ynanmazdy».
«Şeýlelikde, 1879-njy ýylyň ekspedisiýasy şowly bolmady, ýogsa onuň üçin 10 million manatdan gowrak serişde sarp edilipdi, ençeme aýlar taýýarlyk görlüpdi, Kaspiniň gündogar kenaryna kawkaz goşunynyň saýlama bölümleri ozal görülmedik möçberde eltilipdi».
Tugan-Mürze Baranowskiý ruslaryň 1-nji Gökdepe urşunda ýeňilmekleriniň üç sany esasy sebäbiniň bardygyny ýazýar. Şolaryň biri: .duşmanyň asla tanalmazlygy we onuň hiç äsgerilmezligi.
Türkmenleriň ruslardan üstün çykmagy rus goşunynyň ýeňilmezekligi baradaky legendany puja çykarypdyr. Ruslaryň üstünden bütin Ewropa, esasanam Angliýa gülüpdir. Ruslaryň janyýangynlyk bilen ýazmagyna görä, olaryň boýun egdiren hanlaram ekezlenip, olara tekeler bilen nähili uruşmalydygy barada içýakgynç maslahatlar iberipdirler: Buharanyň emiri Gökdepä söweş etmäge 100 müňlükden pes bolmadyk armiýasyz barmazlygy maslahat berse, hywa hany Gökdepä garşy hereketden büs-bütin el çekmegi ündäpdir. Eýranlylar bolsa, tekeler bilen garpyşma urşa girmezligi ruslara towakga edipdirler.
Emele gelen ýagdaýyň regionda rus basybalyjylaryna garşy azat ediş hereketiniň döremegine itergi bermegi mümkindi. Ruslar muňa düşünipdirler. Şonuň üçin olar haýdan-haý tekeleri bütin regiona sapak bolar ýaly gyrmagyň wagşyýana planyny çekmäge girişipdirler.
1-nji Gökdepe urşundan soň, 1879-njy ýylyň gyşyna imperator Aleksandr 2-njiniň garamagyna Ahalteke oazisini boýun egdirmegiň birnäçe plany we proekti hödür edilýär. Şolaryň içinde Tergukasowyň plany Ahalteke oazisini 40 million manat çykdajy edip, 4,5 ýylda boýun egdirmegi göz öňünde tutupdyr. Şeýle möhletli uruş Aleksandr 2-njini kanagatlandyrmandyr. 4,5 ýyllyk urşuň dowamynda türkmenleriň Tejene, Mara çekilip, tükeniksiz partizançylyk urşuny gurnamaklaryndan gorkulypdyr. Aleksandr proýektleriň hiç biri bilen ylalaşman, ýanyna general Skobelewi çagyrypdyr. 37 ýaşly Skobelew ol ýerden eýýäm gurnalýan ekspedisiýaň başlygy bolup çykýar.
Skobelewiň garamagyna 84 sany çalt atýan top hem-de harby tehnikanyň täzelikleri bolan pulemýotlar, optiki hem-de elektrik signal gurallary, aerostatlar bilen üpjün edilen 13 müňlük armiýa berilýär. Goşunyň azygyny we enjamlaryny daşamak üçin, 10 müň düýe ulanylypdyr.
Gökdepe galasyndaky tekeleriň sany barada dürli-dürli maglumatlar bar. Grodekowyň ýazmagyna görä, Gökdepäni goraýjylaryň sany 30000 çemesi bolup, olaryň içinde marylylar, saryklar, alililer hem çarwalar bolupdyr. Goraýjylaryň 10000 töweregi atly goşuny bolupdyr. Galada ýaşaýan ähli ilatyň sany bolsa, 45000-e etýän eken. Galany goraýjylaryň 5000-e golaý tüpeňi, olaryňam 600-si 1-nji Gökdepe urşunda olja alnan tiz atýan tüpeň; bir mis topy we iki sany stanokly çoýun zembüregi bolupdyr. Sowuk ýarag, gylyç hem naýza goraýjylaryň hemmesinde bar eken. Ruslar syryga daňlan gyrkylygam naýza hasaplamaly bolupdyrlar. 14-15 ýaşly çagalaram özlerini ruslara goragçy diýdirerçe söweşipdirler.
Gabaw döwründe, ýagny 28-nji we 30-njy dekabrda türkmenler ruslardan 2 topy olja alýarlar, emma ulanyp bilmeýärler, şol toplardan atylan snarýadlar partlamandyr.
Ine, ýurdunyň azatlygyny janyndan eý görýän, bar güýji ýaraga däl-de, ruhy baýlygyna daýanýan bir topbak halkyň üstüne basybalyjy rus imperiýasy iň ötgür ýaraglar bilen ýaraglanan goşunyny ikinýi gezek sürýär. Öz adaty taktikalaryny ulanýan tekeleriň üznüksiz hüjümleri bilen halys irizilen rus goşunyna 7 aýlyk ýöriş bilen 20 günlük gabaw ýeňil düşmändir. Emma Ýaraga gelende, ruslaryň hiç bir jähtden deňeşdirer ýaly bolmadyk artykmaçlygy, olaryň mümkinçiligini artdyrýardy. Şonda-da erkana halk duşmana sebitde görmedik garşylygyny görkezdi. Mertligi bilen özüni dünýä tanatdy. Nesillerine Watany söýmegiň nusgasyny görkezdi. Gökdepe urşunda ýarag, diňe ýarag utdy. Muny hemmeler, şol sanda ruslaram tassyklaýarlar.
Gökdepe uruşlarynda Gara Batyr, Amangeldi Gönibek, Orazmämmet han, Berdimyrat han ýaly ýüzlerçe gahryman edermenligiň hem adamkärçiligiň taryhyna girdiler.
Çeşmesi: Rus taryhy çeşmeler.
Nuberdi Nurmämmedow aşgabatly graždan aktiwisti. Makalada beýan edilen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Siriýada hökümet goşunlary bilen gozgalaňçylaryň arasyndaky söweşler ýurduň iki iri şäherinde, paýtagt Damaskda hem Aleppoda dowam edýär.
Gozgalaňçylar alty gün dowam eden söweşlerden soň, şu gün Alepponyň ýarysyna gözegçilik edýändiklerini yglan etdiler.
Olaryň aýdanlary garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklanmady.
Şol ýerlerden gowuşýan maglumatlarda Aleppoda gozgalaňçylara gelýan ýardamyň önüni almak üçin hökümet goşunlaryna degişli uçarlaryň howa arkaly hüjümleri amala aşyrýandyklary aýdylýar.
Aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, Damaskyň köçelerinde hökümet güýçlerine degişli agyr artilleriýadan atylýan oklaryň sesleri eşidilýär.
Geçen hepde paýtagtda pitneçileriň hüjüminde Siriýa hökümetiniň dört sany ýokary derejeli wekili öldürilip, ençemesi ýaralanansoň, hökümet goşunlary hüjüme başlapdylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň öňki howpsuzlyk geňeşçisi, şeýle hem Gündogar Ýewropada adam hukuklarynyň ýol almagynyň tarapynda uzak wagtlap çykyş eden Zbigniew Brzezinski Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň häkimiýetiniň “aslynda, eýýämden anahronizmiň bir görnüşine öwrülen bolmagynyň mümkindigini” aýtdy.
23-nji maýda Waşingtonda ýerleşýän Wudrow Wilson Merkezinde çykyş eden Brzezinski Orsýetdäki häzirki Putinizmiň “global ýagdaýlara ýa-da Orsýetiň öz ýagdaýynyň aýratynlyklaryna dahyly bolman, onuň geçmiş bilen baglanyşygy bolan liderlik usulydygyny” aýtdy.
Asly polşaly Brzezinski Orsýetde güýçli orta gatlagyň emele gelmeginiň “Putiniň Orsýetiň geljegine bolan täsiriniň, belki-de, edil häzirkisi ýaly uly bolmajagyny” görkezýändigini belledi.
“Orsýetiň syýasy taryhynda ilkinji gezek şahsy gorky faktory aradan aýryldy” diýip, Brzezinski aýtdy. Ol Orsýetde dekabr aýynda geçirilen we berk tankyt edilen Duma saýlawlaryndan bäri tutuş ýurt boýunça graždan we syýasy guramalaryň tijenendigini agzap geçdi.
Putin mart aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanandan soň, şu aýyň başynda Orsýetiň prezidenti hökmünde üçünji möhlet üçin kasam etdi. Putiniň täzeden häkimiýet başyna geçmegi bilen, onuň milli syýasata agalyk etmegine garşy giň gerimli jemgyýetçilik protestleri möwç aldy.


text:
Russiýanyň Daşary işler ministrligi Ýewropa Bileleşiginiň Russiýanyň gürrüňi edilýän bileleşikdäki wekili Wladimir Çižowyň we beýleki rus diplomatynyň Ýewropa parlamentiniň giňişligine girmegi çäklendirýän çäresini ret etdi.
Ýewropa Bileleşiginiň rus diplomatlaryna garşy girizen bu çäklendirmesi Moskwanyň Ýewropa Bileleşiginiň 89 syýasatçysynyň Russiýa girmegini gadagan edýän çäresine gaýtawul hökmünde 2-nji iýunda yglan edildi.
“Meniň pikirimçe çäklendirme bolandygyna ýa-da bolmandygyna garamazdan, ol ýerde eder ýaly iş bolmasa, bir şahsyň ol ýere barmagyna zerurulyk ýok” diýip, Russiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkow belledi.


text:
Türkmenistanyň Lebap welaýatynda ýerleşýän Daýahatyn arhitektura taryhy ýadygärligini gorap saklamak hem abadanlaşdyrmak maksady bilen ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy ýörite 70 müň dollar pul grantyny goýberendigini mälim etdi.
Bu habar Türkmenistanyň gadymy ýadygärliklerini hem medeniýetini söýüjilerde uly gyzyklanma döretdi. Sebäbi bu medeni-taryhy ýadygärligi abatlaşdyrmak hem ony gorap saklamak aladalary gaty irräkden bäri dowam edip gelse-de, bu ugurda şu çaka çenli edilen düýpli bir iş bolmandy.
Ylmy edebiýatlarda “Daýahatyn” diýlip atlandyrylýan ol ýadygärlik Merkezi Aziýanyň çäklerinde gowy saklanyp galan gadymy kerwensaraýlaryň biri saýylýar. Bu barada Türkmen Sowet Ensiklopediýasynda we beýleki ylmy edebiýatlarda-da köp maglumatlar bar.
Ýazyjy Hudaýberdi Hallyýew bu ýadygärligiň häzirki durky barada Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy Osman Hallyýew we lebaply ýaşuly Hudaýberdi Gurbanow bilen gürrüňdeş boldy.
Şu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin şu ýere basyň:


text:
Ýewrowizionyň konsertlerinde "görkezilmegi gadagan edilen baýdaklaryň" sanawynyň arasynda Bask, Krym, Donetsk halk respublikasy we "YD-niň” baýdaklary hem bar.
Ýewrowizion aýdym-saz bäsleşigini gurnaýan Ýewropanyň ýaýlymlar birleşiginiň "EBU" (The European Broadcast Union) ulanylmaly däl diýilýän baýdaklaryň sanawyny çap etmegine hemmeler birmeňzeş garaýyş bildirenok.
Birnäçe gazet hem internet sahypalarynyň beýan etmegine görä, Ýewrowizionuň konsertlerinde "görkezilmegi gadagan edilen baýdaklar" Bask, Krym, Donetsk halk respublikasy, Kosowa, Daglyk Garabag, Demirgazyk Kipr respublikasy, Palestina, Dnestriýa we ýene-de birnäçe ykrar edilmedik ýerlere ýa-da şerigatçy toparlara degişli baýdaklardyr.
Bulardan käbiri, ylaýta-da Palestina, resmi derejede bu karary ýazgarýan beýannama bilen çykyş etdi.
Palestina hökümetiniň beýannamasynda, kararyň üýtgedilmegi we 11 million Palestina halkyndan ötünç soralmagy talap edilipdir.
Bu karara Ispaniýanyň hökümetinden hem resmi ýagdaýda närazylyk bildirilipdir. Madrid hökümeti hem Bask sebitiniň baýdagyna goýlan gadagançylygy ýazgarýar.
"Bu durşy bilen esasy kanuna gabat gelýän kanuny taýdan ykrar edilen baýdak. Ispaniýanyň hökümeti ony gerek bolan halatynda goramak üçin degişli çäräni görer" - diýip, premýer-ministriň kömekçisi Soraýa Saenz de Samtamaria öz beýannamasynda nygtaýar.
"EBU" bolsa munuň bilen baglanyşykly beýannamasynda gadaganlyk sanawynyň öz içerki işleri üçin taýýarlanandygyny we halk köpçüligine ýetirmegi göz öňünde tutmandyklaryny bildirýär.
Ýewrowiziondan düşündiriş
"EBU", bu ýagdaý barasynda bir jetlik döremez ýaly çap eden beýannamasynda, Ýewrowizion bäsleşiginiň geçirilýän ýerinde BMG-ä agza bolan ýurtlaryň, bäsleşige gatnaşýan döwletleriň we ÝB-niň baýdaklarynyň ulanylyp bilinjekdigini mälim edýär.
Gurama şol bir wagtyň özünde närazylyk bildirenlerden ötünç soraýar we sanawyň häzirlikçe doly tamamlanmandygyna ünsi çekip, oňa geljekde käbir baýdaklaryň goşulyp biljekdigini ýaňzydýar.
Kosowanyň, Şotlandiýanyň we Uelsiň baýdaklary hem şol gadaganlar sanawyna girizilýär.
"EBU" bu ýagdaýa hem öz beýannamasynda "aýdym-saz bäsleşiginde dereksiz syýasy çykyşlaryň önüniň alynmagy üçin görlen çäre" hökmünde düşündiriş berýär.
Jynsy azlyklaryň "älemgoşar" baýdagyna bolsa gadagançylyk girizilmändir. Ýöne ol baýdagyň syýasy manyda ulanylmajakdygyna aýratyn üns çekilýär.
Ermenistanyň reaksiýasy
Ermenistanyň ”Arminfo” habar gullugynyň maglumatyna görä, Ýewrowiziondaky Ermenistanyň toparynyň ýolbaşçysy Gohar Gasparýan "Artsahyň" baýdagynyň gadagan edilmegi barasynda öz nägileligini bildirýär. Ol özüniň metbugata beren beýannamasynda "Şeýle kararyň ýüze çykyp biljek gödeklikleriň öňüniň alynmagy üçin howpsuzlyk maksady bilen kabul edilen bolmagy ahmal. Bizem ähli gatnaşýanlar ýaly bu karara hormat goýmalydyrys" diýýär.
Gadaganlaryň sanawyna "YD" we beýleki ekstremistik toparlaryň baýdaklary bilen bilelikde kommersiýa we reklama maksatly nyşanlar hem girizilipdir.


text:
Aşgabatdan Balkanabada barýançaň 400 töweregi kilometr ýol geçmeli. Bu ýol boýunça kireý edýän taksiçilerden Balkanabada barýan gara ýoluň ýagdaýy barada sorasaň, Arçmandan soň ýol ýok diýýärler. Ylaýtada bu ýoluň Aşgabat-Gökdepe aralygyny galan bölegi bilen deňeşdirseň, “Arçmandan soň ýol ýok” diýenleriň mamladyklaryna düşünýärsiň.
38 ýaşly Mämmet Aşgabat-Balkanabat aralygynda kireý edýär. Ol BMW kysymly awtoulagy sürýär. Awtoulagyň bu markasy balkanlylaryň arasynda uly meşhurlyga eýe. Nemes awtoulag industriýasynyň awtoulagy BMW-niň adynyň abbrewiaturasyny “Balkan meniň watanym” diýip, özboluşly terjime edýänlerem bar. Bu ýagdaý “Balkana düşen BMW-niň armany bolmaz” diýen häzirki zaman “atalar sözüniň” emele gelmegine hem getirdi.
Mämmet hem “Arçmandan soň ýol ýok” diýýänleriň biri. Ol öz pikirini şeýle beýan edýär:
—Elbetde, asla ýol ýok diýmek bolmaz. Emma şol ýoluň diňe ady bar diýse bolar. Ýoluň üsti çukurdan doly, ýoluň çapylan ýerleri bolsa awtoulaglaryň tigirlerini çapýar. Bu ýagdaý ulaglara howp döredýär. Ýoluň ep-esli bölegi çöllük ýerden geçýär. Ilatly punktlaryň deňinden geçýän ýerleri hem şol ilatly punktlardan uzakda. Ýolda döwlen awtoulaglaryň dadyna ýetişjek ýok. Diňe ýoldan geçip barýan beýleki awtoulglaryň sürüjileriniň kömegine umyt edäýmek galýar.
Ýöne kä halatlarda ýoldan geçip barýan awtoulaglaryň kömegi hem ýeterlik bolmaýar. Hususan-da, uly ýük maşynlar döwlende, olary birnäçe gün ýolda goýup gitmeli bolýandygyny ýük maşynyň eýesi 42 ýaşly Aşyr aýdýar. Ol özüniň hususy ulagynda Aşgabatdan Balkanabada ýük daşaýar. Aşyr Azatlyk Radiosyna bu hakda şeýle gürrüň berýär:
—Şu ýylyň gyşy örän sowuk boldy. Aşgabatda gar çala ýeri agardan bolsa, Balkanda 20-30 santimetr galyňlykdaky gar ýagdy. Ýollar sürçek bolup, ençeme awtoulaglar ýoldan çykyp, ýoluň gyrasyndaky gumluk ýerde batdylar. Olary şol wagt batgalykdan çykarmaga mümkinçilik bolmansoň, sürüjiler ulaglaryny ýolda taşlap gitmeli boldular. Gar ýagmadyk güni hem, ulagyň döwülse, ýolda goýup gaýtmaly halatlary az däl.
Bu ýoluň ugrunda taşlanyp gidilen üç sany ýük maşyny Aşyryň bu sözlerini tassyklaýar. Ýolda döwlen ulaglara tehniki kömek berýän ýörite gulluk ýokmy diýlen sowala Aşyr şeýle jogap berdi:
—Ýolda döwlen ulaglara kömek berýän ýörite gulluk asla ýok. Hatda, ýoluň ýaramazlygy sebäpli heläkçilige uçraýan ýolagçylara tiz lukmançylyk kömegi hem wagty bilen ýetişmeýär.
7 sagatlyk ýol
Aşgabatdan Balkanabada çenli takmynan 7 sagatlyk ýol bar. Käbir taksiçileriň aýtmagyna görä, bu ýoly ondan hem az wagtda geçip bolýar. Aşgabat-Balkanabat aralygynda gatnaýan hususy taksiçiler şeýle hem edýärler. Ýöne munuň üçin Balkan welaýatynda watan tutunan BMW-leri sagatda 100 kilometr tizlikden aşakda sürmeli däl. Elbetde, bu ýagdaý “Balkana düşen BMW-niň armany bolmaz” diýen häzirki zaman “atalar sözüniň” dogrudygyny şübhe astynda goýýar. Ýolagçylary birnäçe sagat dowam edýän uzak we çarkandykly ýol ýadadýar. Emma olara ýoldan sowlup dynç almaga düşlemek üçin şertler ýok. Diňe bu ýoluň käbir uly ilatly punktlaryň içinden geçýän böleginde duralga meňzeş ýerler bar. 38 ýaşly Mämmet bu barada şeýle diýýär:
—Ýolagçylar köplenç ýoluň ugrundaky awtobus duralgalarynda düşleýärler. Ýa-da ýoluň gyrasynda durýarlar. Daşary ýurtlardaky ýaly kemping ýok. Şonuň üçin ýoluň gyralary hapa. Iň bolmanda hajathanalar goýlan bolsa-da bolardy.
Mämmediň pikiriçe, telekeçilere ýoluň ugrunda kempingleri, kafeleri açmaga mümkinçilik berilse, bu ýagdaýy düzedip bolar:
—Ýöne, hökümediň özem bu ugurda hiç zat etmeýär. Etjek adamlara hem ýol bermeýär. Ýogsam, ýoluň ugrunda ýerleşýän kiçiräk obalaryň ilatyna bu ýol gazanç çeşmesi bolardy.
Aşgabat-Balkanabat ýolunyň ugrunda täze gurulýan ýoluň suduryny hem görmek bolýar. Ýoluň ugrundaky köpsanly köprüler täze gurlupdyr. Olaryň täze gurlandygyny köprüleriň ýanynda köne köprüleriň beton bölekleriniň zir-zibilinden hem aňmak bolýar. Beton böleklerinden ybarat bu gurluşyk zir-zibiliniň täze gurlan köprülere gelşik bermeýändigine garamazdan, olar aýrylmandyr.
Bu ýoldan gatnaýan taksiçileriň aýtmagyna görä, ýoluň käbir böleginiň gurluşygyny daşary ýurt kompaniýalary amala aşyrýan bolsalar, ýoluň aglaba bölegini türkmen ýol gurluşykçylary gurýarlar.


text:
Azatlyk Radiosy ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Demokratiýa, Adam hukuklary we zähmet boýunça býurosynda döwlet sekretarynyň kömekçisiniň orunbasary Robert Berşinski bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Başda pozitiw özgerişlikleri belläp geçsek, köp diplomatlaryň belleýşi ýaly 12 ýyldan soň türkmen delegasiýasy Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Adam ölçegleriniň berjaý edilişi boýunça şu saparky duşuşygyna gatnaşdylar. Siz muňa näderejde ähmiýetli diýip garaýarsyňyz?
Robert Berşinski: Biz, ABŞ muňa örän ähmiýetli ädim hökmünde garaýarys. Biz bu oňyn ädim diýip pikir edýäris. Biz Türkmenistanyň hökümetini halkara borçlaryny we wezipelerini berjaý etmäge ündäpdik. Olaryň Adam ölçegleriniň berjaý edilişi ýaly möhüm duşuşyga gatnaşmagy uly ädimdir, bu örän begendirýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň daşky dünýä bilen hyzmatdaşlygyny alamatlandyrýan bu pozitiw diýlip baha berlen özgerişlik bilen bilelikde, başga bir tarapdan, bu resmi topar metbugat, söz azatlygy doly garaşsyz bolmadyk ýurda wekilçilik edýär. Aýdyşymyz ýaly, biziň Türkmenistandaky dokuz habarçymyzdan altysy ýaňy-ýakynda, soňky üç aýda işden çekildiler. Siz şeýle gapma-garşylygy nädip düşündirip bilersiňiz?
Robert Berşinski: Geliň, açyk bolalyň, Adam ölçegleriniň berjaý edilişi ýaly halkara duşuşyklara gatnaşmaklyk oňyn ädim, emma bu ilkinji bir ädimdir. Bu Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyny görkezmeýär we hökümetiň söz azatlygy boýunça borçlaryny öz içine almaýar. Şeýlelikde ABŞ-nyň beýleki hökümetler babatynda edişi ýaly, biz türkmen hökümetini hem metbugat azatlygyna hormat goýmaga yzygiderli ündeýäris. Bu islendik metbugat guramasyna degişli.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýa-da toparyňyzyň islendik agzasynyň bu meseläni türkmen delegasiýasy bilen maslahat etmegiňize mümkinçilik boldumy?
Robert Berşinski: Men bu duşuşykda bolmadym, men şol wagt başga bir duşuşykdadym, emma delegasiýanyň ýolbaşçysy Dewid Krameriň Türkmenistanyň delegasiýasy bilen duşuşmaga mümkinçiligi boldy we beýleki ençeme meseläniň arasynda metbugat azatlygy meselesi hem gozgaldy. Men şol duşuşykda bolmasam-da, biziň şonda öňe süren perspektiwalarymyza görä, jemgyýetiň berk we durnukly bolmagy üçin onuň gowy informirlenen bolmagy gerek, azat metbugatyň wezipesiniň ähmiýeti hem şundan ybarat.
Azatlyk Radiosy: Biziň ýene bir kärdeşimiz şu günki gün türmede saklanylýar. Onuň ady Saparmämmet Nepesgulyýew. Onuň maşgalasynyň bize Türkmenistandan aýtmagyna görä, ol ýakynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir. Türkmen delegasiýasynyň Adam ölçegleriniň berjaý edilişi boýunça maslahatda eden çykyşynda Nepesgulyýewiň hatda biziň habarçymyzdygyny hem ret edendigini gördük. Bu ýurduň žurnalistleri goramak we tussag etmezlik boýunça borçlary bar. Siziň muňa reaksiýaňyz nähili?
Robert Berşinski: Meniň reaksiýam şeýle: ABŞ Türkmenistanyň hökümeti bilen ýurduň halkara borçlary we wezipeleri barada örän açyk-aýdyň gepleşýär. Bu ýurtlaryň halkara guramalarynyň we institutlarynyň öňünde öz üstüne alan borçnamalary bilen baglydyr.
Azatlyk Radiosy: Sişenbe güni bolan duşuşykda aktiwistleriň topary Türkmenistanda ykbaly nämälim bolup galýan syýasy tussaglar boýunça kampaniýa geçirdiler. Olar türkmen häkimiýetlerinden türmelerde ýitirim bolan tussaglaryň ykbalyny aýdyňlaşdyrmagy talap etdiler. Emma görşümiz ýaly, türkmen häkimiýetleri bu çagyryşlara üns bermeýärler. Türkmenistany şular ýaly meselede jogap bermäge mejbur edip biljek halkara guraly barmy?
Robert Berşinski: Bilşiňiz ýaly, Türkmenistan halkara tankytlarynyň ençemesiniň ýumruk ýassygy edilýär. Ýitirim bolanlar bilen bagly mesele biziň türkmen kärdeşlerimiz bilen duşuşyklarymyzyň gün tertibinde öňde durýan mesele. Biz türkmen delegasiýasynyň Adam ölçegleriniň berjaý edilişi boýunça maslahata gatnaşmagyna hyzmatdaşlyk üçin ilkinji gowy ädim hökmünde seredýäris, emma bu ugurdan entek ýene has köp işler edilmeli.


text:
Ýurtda “Ýol hereketiniň howpsuzlygy – ömrümiziň rahatlygy” atly biraýlyk dowam edýär. Bu çäräniň çäginde ýurduň habar serişdelerinde ýol howpsuzlygy barada ýörite gepleşiklerdir wideorolikler görkezilýär. Şol gepleşiklerdir wideoroliklerde pyýadalaryň köçelerden bellenen ýerlerden geçmekleri barada hem gürrüň edilýär.
Ýol hereketiniň kada-kanunlary diňe bir türkmen mediasynda düşündirilmän, eýse şol kada-kanunlaryň köçelerde berjaý edilişine-de uly üns berilýändigini görkezýän ýagdaýlar hem duş gelýär.
Paýtagtyň uly we merkezi köçelerinde elleri jürlewükli ýörite polisiýa işgärleri durup, olar pyýadalaryň köçäniň pyýadalar üçin bellenen ýerinden geçmeklerini talap edýärler. Bu resmi çäreleriň iş ýüzünde amala aşyrlyşyny görkezýän alamatlardan biridir.
Beýleki tarapdan, bu aladanyň adamlaryň durmuşyna öz dürli täsirini ýetirýändigini, hatda polisiýa işgärleriniň düzgüni berjaý etmedik pyýadalara jerime salýandygyny aýdýanlar hem bar.
“Düzgün bozma”
“Geçen hepdäniň sişenbe güni Türkmenbaşy prospektinde raýat egin-eşikli polisiýanyň işgärleri ençeme pyýada bilen bilelikde meni hem saklap, golaýdaky polisiýa bölümleriniň birine administratiw düzgün bozma baradaky protokoly doldurmaga alyp bardylar” diýip, özüni Mekan diýip tanadan aşgabatly gürrüň berdi.
Onuň aýtmagyna görä, alnyp gidilen adamlar polisiýa bölümine eltilip, şahsyýetleri anyklanýança birnäçe sagat garaşmaly bolupdyrlar. Çünki olaryň ýanlarynda pasportlary bolmansoň, olaryň ýakynlary pasportlaryny polisiýa bölümine getirip bermeli bolupdyrlar.
Agzalýan pyýadalar, köçäni geçmesiz ýerden geçmekde aýyplanyp, olaryň hersine, 20 manat jerime töledilip, boşadylypdyr. Düzgüni bozýan pyýadalar diňe bir maliýe ýitgilerini çekmän, eýse olaryň işden, okuwdan gija galanlary-da bolýar.
Mysal üçin, geçen hepde Aşgabatdaky “Ýimpaş” söwda merkeziniň golaýynda saklanan dört sany talyp “okuwa gija galýarys, jerimäni şu ýerde töläli” diýip teklip edenlerinde, raýat egin-eşigindäki polisiýa işgärleri” polisiýa bölümine baryp, düzgün bozmany resmişileşdirmeli” diýip jogap beripdirler we olary söwda merkeziniň ýanynda ençeme wagtlap saklapdyrlar. Bu barada şol talyplardan biri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Duýduryşlar
Ýeri gelende belläp geçsek, pyýadalara, geçmesiz ýerden geçseler jerime salynjakdygy barada geçen ýyl paýtagtyň dürli ýerlerinde bildirişler hem asylyp başlanypdy. Bu hili duýduryşlar mekdep okuwçylarynyň käbirleriniň gündelik depderlerine hem ýelmenipdir.
Bu duýduryşlaryň berlendigine garamazdan, geçen ýyl şonuň ýaly jerime salnan halatlary ýokdy. Emma “Ýol hereketiniň howpsuzlygy – ömrümiziň rahatlygy” atly çäräniň ikinji gezek bellenilýän ýyly bolan bu ýyl häkimiýetler ýol düzgünleriniň berjaý edilişi bilen bagly ýagdaýlara berk gözegçilik edýärler.
Ýol hereketini bozan adamlara salynýan jerime Türkmenistanyň administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiniň 231-nji maddasynda göz öňünde tutulypdyr. Agzalýan kodeksde pyýadalaryň ýol hereketini düzgünleşdiriji signallara boýun egmezligi ýa-da bellenmedik, geçmesiz ýerlerde ýoluň gatnalýan böleginden geçen halatynda administratiw jerimäniň binýatlyk mukdarynyň 0,1 böleginden 0,2 bölegine çenli möçberde jerime salynmagyna eltýär diýilýär. Bu hem 10-20 manada barabardyr.
Geçelgeler
Şol bir wagtda hem paýtagtyň köçelerinde pyýadalar üçin geçelgeleriň amatsyzdygy, käbir ýerlerde bolsa olaryň asla ýokdugy aýdylýar. Paýtagtyň Andalyp, 10 ýyl abadançylyk köçelerindäki pyýada geçelgeleriniň köpüsi biri-birinden ep-esli aradaşlykda ýerleşýär.
Paýtagtyň köçeleriniň käbirlerinde asla pyýada geçelgeleriniň ýoklugy bolsa pyýadalara üçin amatsyzlygy, käte bolsa ýol hereketi hadysalarynyň döremegine getirip biljek ýagdaýlary döredýär. Bu hili ýagdaý ylaýta-da paýtagtyň merkezinden uzagrakda ýerleşýän köçelerde bar. Bu köçelere o diýen köp üns berilmänsoň, olarda ne degişli ýol belgileri bar, ne-de polisiýanyň ýol gözegçilik inspektorlary bu köçelere gözegçilik edýärler.
Ýurtda 1-nji sentýabrda badalga alan “Ýol hereketiniň howpsuzlygy – ömrümiziň rahatlygy” atly kompaniýa sentýabr aýynda dowam eder. Bu tutuş aý dowam edýän kampaniýa geçen ýyl ilkinji gezek geçirilipdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň biznesmenleriň we döwlet kompaniýalarynyň liderleriniň ençemesine olaryň fewral aýynda Soçide geçirilen gyşky olimpiýa oýunlaryna goşan goşandy üçin medal gowşurandygy habar berilýär.
Orsýetiň “Wedomosti gazetiniň” 3-nji iýunda Kremldäki çeşmesine salgylanyp habar bermegine görä, mart aýynyň aýagynda Putin tarapyndan sylaglananlaryň arasynda “Gazpromyň” başlygy Alekseý Miller şeýle-de Oleg Deripaska we Wiktor Wekselberg ýaly oligarhlar hem bolupdyr.
Putiniň metbugat-wekili Dmitriý Peskow bu sylaglaryň köpçülige mälim edilmänliginiň sebäbini düşündirmekden boýun gaçyrdy.


text:
Türkmenistanda geçirilýän sport çäreleri bolsun ýa dürli baýramçylyklar bolsun, soňky döwürlerde geçirilýän köpçülikleýin çärelerde kämillik ýaşyna ýeten ýaşlar we ýaşuly adamlar bilen bir hatarda, birinji klasyň okuwçylary ýa mekdep ýaşyna ýetmedik çagalary-da öň hatarlarda görmek bolýar.
Şeýle dabaralaryň bolsa Türkmenistanda yzy üzülmeýär. Ol dabaralarda çagalaryň döwlet liderine ýüzlenip: “Salam, mähriban prezidentimiz. Çagalar dünýäsiniň söwda merkezini açyp beräýiň-dä” diýen ýaly ýüzlenmeleri ýa-da goşgy okaýyşlyklarydyr aýdym aýtmalary indi kadaly bir zada öwrüldi.
Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň maglumatlaryndan çen tutulsa, aprel aýynda jemi 84 sany köpçülikleýin çäre geçirilipdir. Maý aýynda bolsa şeýle çäreleriň jemi 97-si planlaşdyrylýar. Maý aýyndaky bu çärelere ýaşulular bilen bir hatarda, adat bolşy ýaly, çagalaryň-da köp sanda gatnaşdyrylmagyna garaşylýar.
Hökümet tarapyndan gurnalýan şeýle baýramçylyklar bilen bir hatarda, mekdep ýaşyna ýetmedik çagalary dürli binalaryň açylyş dabalarynda we hatda sport desgalarynyň tribunalarynda, futbol ýaryşlarynda hem tomaşaçylaryň arasynda görmek mümkin.
“Iki hepde syrkawlap ýatdy”
Şeýle çärelere yzygiderli gatnaşdyrylýan 10 ýaşly mekdep okuwçysy Merdanyň kakasy Geldimyradyň aýtmagyna görä, çagalar howanyň sowuk ýa yssydygyna garamazdan, çärelere eltilýär. Eger şol çärä prezident gatnaşmaly bolsa, onda eli baýdakly çagajyklar ençeme sagatlap aýak üstünde açyk meýdanda garaşmaly bolýarlar.
Aşgabatly Geldimyrat: "1-2 sagat dowam edýän çäre zerarly çagalaryň 4-5 sagatlap aýak üstünde duruzylmaklary asla kabul ederlikli ýagdaý däl".
Geldimyrat özara söhbetdeşlikde şeýle ýagdaýlaryň çagalaryň saglygyna hem ýaramaz täsirini ýetirýänligini aýdyp, adatça 1-2 sagat dowam edýän çäre zerarly çagalaryň 4-5 sagatlap aýak üstünde duruzylmaklarynyň asla kabul ederlikli ýagdaý däldigini belledi.
“Bu ýagdaý ylaýta-da prezidentiň gatnaşýan çärelerinde köp duş gelýär. Çäräniň geçirilýän ýeri ýörite gulluklar tarapyndan dolulygyna ýapylandan soň, howa yssy bolsun ýa sowuk bolsun, tapawudy ýok, hiç kim öz duran ýerinden gozganyp bilmeýär. Hatda olaryň hajathana hem goýberilmeýän halatlary bolýar. Elbetede, şular ýaly ýagdaýda çärä gatnaşýan çagalar has köp kösenýär” diýip, Geldimyrat gürrüň berýär.
Aşgabadyň ýaşaýjysy Geldimyrat geçen ýyl Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli dabaralardan mysal getirip, şol günüň ýagyşly bolanlygyny, howanyň sowuk bolmagyna garamazdan, çagalara ýyly egin-eşik geýmäge rugsat hem edilmänligini belläp, parada gatnaşan öz oglunyň dabaradan soň iki hepde syrkawlap ýatanlygyny gürrüň berdi.
Çykdajy meselesi hem bar
Köpçülükleýin çäreler çagalaryň diňe saglygyna däl, olaryň ene-atalarynyň maşgala býujetine hem ýaramaz täsirini ýetirýär. Adatça, köpçülikleýin çärelere gatnaşýan çagalar ak reňkli egin-eşikli, ak reňkli şarjagazlardyr baýdajyklary galgadyp durýarlar.
Şol çärelere gatnaşan çagalaryň ene-atalaryndan käbirleriniň aýtmaklaryna görä, olar öz çagalarynyň geýimlerini, çärelerde olaryň ellerinde galgatjak baýdajyklarydyr şarjagazlaryny öz serişdelerinden satyn almaly bolýarlar.
Aşgabadyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy, öý hojalykçy zenan Amansoltan hem 3-nji klasa gatnaýan çagasy üçin wagtal-wagtal şeýle çykdajylary etmeli bolýan ýaşaýjylardan biri.
“Meniň oglumyň okaýan mekdebinde bu maksatlar üçin her aý ene-atalardan pul ýygnalýar. Her aýda goşýan 5 manadymyzyň belli bir bölegi köpçülikleýin çäreler üçin gerek zatlary satyn almaga sarp edilýär. Meniň oglum köpçülikleýin çärä gatnaşmasa-da, men şol puly töläýmeli” diýip, Amansoltan gürrüň berýär.
Çagalaryň mejbury tomaşaçylygy diňe bir köpçülikleýin çäreler bilenem çäklenmeýär. Teatrlaryň, kinoteatrlaryň we sirkiň boş zallaryny doldurmak üçin hem çagalar baglarynda terbiýelenýän, orta mekdeplerde okaýan çagalaryň äkidilýän halatlary seýrek däl.
Türkmenistanda çaga zähmetiniň ulanylmagyny gadagan etmek barada ýörite kanun bar. Emma çagalaryň köpçülikleýin çärelere mejbury gatnaşdyrylmagy, olaryň propaganda maksatly resmi çärelerde ulanylmaklary bolsa häzirlikçe dowam edýär.


text:
Russiýanyň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regionyndaky howpsuzlyk güýçleri tarapyndan söweşiji diýlip güman edilýän üç adam öldürildi.
Russiýanyň Terrorçylyga garşy göreşýän Milli komiteti iki şübheliniň 24-nji oktýabrda Dagystanyň Haroda etrabynda öldürilendigini mälim etdi. Maglumata görä, olar ýaşaýyş jaýyny terk etmegi ret edip, polisiýa we howpsuzlyk güýçlerine ot açypdyrlar.
Bu wakada bir polisiýa ofiseriniň ýaralanandygy habar berilýär.
Şeýle-de, 24-nji oktýabrda Demirgazyk Kawkaz regionynyň Kabardino-Balkariýa sebitinde şübheli söweşiji polisiýa tarap granatlary oklap, sapança bilen ot açan soň, howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürildi. Bu wakada hem bir polisiýa ofiseri ýaralandy.
Dagystany, Kabardino-Balkariýany, Inguşystany we Çeçenistany öz içine alýan Demirgazyk Kawkaz regionynda ýowuzlyklar giňden ýaýrandyr. Bu sebitde yslamçy söweşijiler we jenaýatçy toparlar Russiýanyň harby işgärlerini we ýerli resmileri ýygy-ýygydan nyşana alýar.


text:
Haçly ýörişler
Haçly ýörişler — günbatar ýewropaly rysarlaryň "kapyrlara" — musulmanlara, butparazlara, prawoslaw döwletlere we dürli ýeretik hereketlere garşy gönükdirilen harby ýörüşleriniň tapgyry. Ilkinji haçly ýörişleriň maksady Palestinany, birinji nobatda bolsa Hezreti Isanyň guburynyň ýerleşýän Iýerusalim şäherini Seljuklardan azat etmeklik bolupdyr. Emma welin soňraky haçly ýörişler Pribaltikanyň butparazlaryny hristian dinine salmak, Ýewropadaky ýeretik hereketleri basyp ýatyrmak ýa-da papalaryň syýasy tabşyryklaryny amala aşyrmak üçin hem guralypdyr.


text:
Yrakda içi bombaly iki maşynyň partlamagy netijesinde 20 töweregi adam hedäk boldy, onlarçasy ýaralandy.
Terroristik aktlar düýn Kerbelanyň golaýynda boldy. Bombalar beýleki bir şaýylaryň mukaddes şäheri Najafa barýan ýolda partlady.
Şu hepde dini çärelere gatnaşmak üçin Kerbela hem Najaf şäherlerine ýüzlerçe müň şaýy zaýaratçysy ýygnanar diýlip, çak edilýär.
Düýn ýene bir terakt Bagdatda boldy. Janyndan geçen hüjümçi Al-Arabiýa telekanalynyň jaýynyň öňünde özüni partlatdy. Dört adam heläk boldy.
Bu işde “Al-Kaýdanyň” söweşijileriniň eliniň bardygyny derňew aradan aýyrmaýar.


text:
Paýtagtdaky 52-nji orta mekdep şäher boýunça baga bürenip oturan mekdepleriň biri. Bu mekdebiň territoriýasyndaky ösüp oturan baglar parky ýadyňa salýar.
Emma öňňin bu mekdepdäki ösüp oturan baglaryň birnäçesi kesilipdir. Bu baglaryň kesilmeginiň sebäbini anyklamak başartmady. Ýöne soňky ýyllarda haýsy-da bolsa bir binanyň suduryny görkezmek ýa-da ol binanyň daş-töweregini “arassalamak” üçin baglar kesilip başlandy.
Bu ýagdaý ady agzalan mekdebiň ýerleşýän Parahat-2 mikroraýonynda hem görmek bolýar. Bu raýondaky “pristroýkalar”, ýagny goşmaça gurluşyklar ýumrulanda olaryň daş-töweregine ekilen baglar hem kesildi. Galyberse-de, mikroraýonyň içinden geçýän dar köçeler giňeldilende hem köçeleriň gyralarynda ösüp oturan baglar çapylyp ýok edildi.
Bu ýagdaý paýtagtyň beýleki “abadanlaşdyrylýan” raýonlaryna hem mahsus. Aşgabadyň 5-nji, 6-njy, 30-njy mikroraýonlarynda hem mundan öň kän agaçlar kesildi.
Paýtagtyň käbir uly köçeleriniň ugrunda ösüp oturan agaçlar-da kesilýär. Mysal üçin, Türkmenbaşy şaýolunyň Şewçenko köçesi bilen kesişýän ýerinden tä Aýtakow köçesine çenli bölegindäki baglaryň ählisi diýen ýaly kesildi.
Paýtagtyň öňki Olimpiýa stadiony hem park ýalydy. Emma täze stadion gurlup başlansoň, häzir ol ýerdäki agaçlaryň ählisi diýen ýaly kesildi. Paýtagtyň ”Ors bazarynyň” garşysynda hem häzir gurluşyk işleri alnyp barylýar. Bu ýerdäki köçäniň gyrasynda ösüp oturan kölegeli agaçlaryň hem ählisi kesildi.
Andalyp we 10 ýyl abadançylyk prospektleriniň abadanlaşdyrylmagy hem-de giňeldilmegi zerarly olaryň gyralaryndaky baglar kesilipdi. Bedewe barýan köpriniň gurluşygy gidýärkä-de ençeme baglar kesildi. Hususan-da, bu köpriniň Gurbansoltan eje prospekti böleginde seteräm ösüp oturan köpýyllyk baglar çapylyp ýok edildi.
Köplenç halatda ençeme ýyllap ösüp oturan saýaly agaçlar çapylyp aýrylyp, ýerine arça ekilýär.
Aşgabadyň “ýalaňaçlanýan” mikroraýonlarynyň ýaşaýjylarynyň arasynda häkimiýetleriň alyp barýan bu “arassaçylyk” işlerine nägilelik bildirip, arz-şikaýat edýänleri hem bar. Aşgabadyň 30-njy mikroraýonynyň ýaşaýjysy Amanyň aýtmagyna görä, häkimiýetler käte bu arz-şikaýatlara gulak asyp, agaçlary çapýan edaralaryň bu işleriniň öňüni alýarlar..
Onuň sözlerinden çen tutsaň, onda 3 ýyl mundan ozal onuň ýaşaýan raýonynda goşmaça gurluşyklar ýumrulanda ýaşaýjylar baglary gorap bilipdirler.
“Ýöne, geçen ýylyň ahyrynda iň soňy şol baglary çapyp aýyrdylar. Arz-şikaýatlarymyza gulak asmadylar” diýip, Aman gürrüň berýär.
Agaçlary köpçülikleýin çapýanlar munuň köplenç “binanynyň gözellgini görkezmek” we paýtagty “owadanlaşdyrmak” üçin edilýändigini aýdýarlar.
Ýurtda her ýyl ýüzlerçe müň agaç nahallary ekilýär. Emma şol bir wagtda hem paýtagtyň içinde ençeme ýyllardan bäri ösüp oturan kölegeli baglar kesilip, köwlenip ýok edilýär.


text:
Orsýetiň döwlet Derňew komiteti Moskwa regionynyň prokurorlaryny bikanun humarhana setlerini goramakda aýyplady. Prokurorlara bu hyzmatlary üçin lýuks dynç alyş mekanlaryna syýahat mümkinçlikleri we başga-da ençeme ýeňillikler hödürlenýän eken.
Şeýle aýyplamalaryň ilkinjisi halk köpçüligine şu ýylyň başynda aýan edilipdi. Şondan bäri ençeme pyssy-pujurlyklaryň üsti açyldy. Mysal üçin, hatda Baş prokuroryň oglunyň hem humarhanalaryň hojaýynlary bilen prokurorlaryň arasynda durandygy mälim edildi. Emma prezident Dmitriý Medwedew bu waka boýunça köpçüligiň öňünde düýpli bellik edenden soň, bu aýyplama ýatyryldy.
Ýakynda bolsa döwlet telewideniýesi öz janyna kast eden ýokary derejeli prokuroryň keselhanada aradan çykandygyny habar berdi. Käbir habar serişdeleri muny humarhana dawalary bilen baglanyşdyrdy.
Emma humarhanalara garşy alnyp barylýan kampanýalarda ýokary derejeli resmileriň ady geçýän hem bolsa, köpler bu çäreleriň ýurtda berk ornaşan hakyky korrupsiýa garşy alnyp barylýan işdigine ynanmaýarlar. Synçylar munuň, aslynda, premýer-ministr Wladimir Putine wepaly bolan garşydaş syýasy toparlaryň arasyndaky göreşiň bir bölegidigine ynanýarlar.
Adam hukuklary boýunça rus aklawçylarynyň birleşiginiň başlygy Ýewgeniý Arhipowyň pikirine görä, Derňew komiteti özüniň güýjüni görkezmek üçin Baş prokuraturanyň abraýyndan geçip, humarhana dawalaryny başladypdyr.
“Gulluklaryň arasyndaky dawalar korrupsiýa baradaky ençeme maglumatlaryň köpçülige aýan bolmagyna sebäp bolup biler” diýip, Arhipow aýdýar. “Emma bu ýagdaý hukuk goraýjy organlaryň işine oňaýsyz täsir edýär”.
2007-nji ýylda prezident mahaly, Wladimir Putin Derňew komitetini Baş prokuraturanyň bir bölümi hökmünde ýola goýupdy, oňa ýolbaşçy edip hukuk fakultetinde bile okan kursdaşyny belläpdi. Bu komitet Kremliň töweregindäki resmileriň tussag edilmegine görkezme berip başlandan soň, öz ygtyýarlyklarynyň çäginden çykýanlykda aýyplandy.
Humarhana derňewleri baradaky habarlar jemgyýetçilige fewral aýynda ýetirildi. Edil şol wagtlar Derňew komiteti Baş prokuraturadan resmi taýdan bölünip aýrylypdy. Arhipowyň aýtmagyna görä, özüniň öňki gözegçisine garşy iş görkezmek bilen, bu edara indi özbaşdak bolandygyny görkezmek isleýär.
Döwlete degişli bolmadyk Korrupsiýa garşy milli komitetiň ýolbaşçysy Kiril Kabanowyň pikiriçe, Baş prokuraturanyň beýleki garşydaşlary, esasan hem Federal howpsuzlyk gullugy (FSB) bu dawalaryň has hem möwjemegini isleýän bolup biler. Emma ol Baş prokuror Ýuriý Çaýkanyň ýene bäş ýyl möhlet bilen wezipesinde galdyrylmagy bu wezipe ugrunda onuň edarasy bilen Derňew komitetiniň arasynda barýan göreşe nokat goýdy diýýär.
“Köpler, esasan hem ýörite gulluklardakylar Baş prokuratura bilen Derňew komitetiniň arasyndaky dawa ulalyp gitse kem görmezler” diýip, Kabanow aýdýar. “Emma häzirki bolýan zatlar bu işiň tamamlanýandygyny görkezýär”.
Humarhana derňewlerinde prokurorlar nyşana alnan hem bolsa, köp adamlar bu çäreler mundan beýläk dowam eder öýdenoklar. Arhipowyň pikiriçe, munuň sebäbi – hökümet ýurduň hukuk goraýjy organlarynyň ýa-da özara ilteşikli korrupsiýanyň üstünden iş ýüzünde gözegçilik edip bilenok.
“Bularyň hiçisi dürli hukuk goraýjy organlar bilen ilteşikli jenaýat toparlarynyň ýa-da ýokarky wezipelere baryp direýän korrupsiýa gatnaşyklarynyň üstünden düşmeýär” diýip, Arhipow aýdýar. “Muňa diňe özbaşdak ýagdaýlar ýa-da hökümet başynda oturan adamlar bilen gatnaşygy bolmaýan prokurorlar dahylly edildi”.
Kabanow bu pikir bilen ylalaşyp, hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň esasy aladasynyň hukugy goramak däl-de, öz gulluk wezipelerinden mümkin boldugyça has köp peýdalanmakdygyny aýdýar.
“Ýurda korrupsiýadan abanýan esasy howp täze derejä ýetdi. Gözegçilik edip bolmaýan Kreml toparlary islän zatlaryny edip bilerler. Elbetde, bu howply ýagdaý” diýip, Kabanow duýdurýar.
Arhipow bolsa bir zada ünsi çekýär: Medwedew geçen ýyl türmede aradan çykan hukukçy Sergeý Magnitskiniň ölüminiň derňelmegine iki gezek görkezme berdi. Halkara jemgyýetçiligi onuň ölüminiň derňelmegine yzygiderli çagyryş edipdi. Magnitskiý polisiýa işgärlerini millionlarça dollar para alanlykda aýyplandan soň, tussag edilipdi.
“Prezidentiň bir gezek görkezme bermegi ýeterlik bolmaly” diýip, Arhipow belleýär. “Bu ýurt diňe iň ýokardan dolandyrylýan ýaly bolup görünýär. Aslynda, bu humarhana wakalary onuň diňe öz akymyna görä hereket edýändigini ýene bir gezek subut edýär”.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda ýaragly adamlar NATO-nyň Owganystandaky harbylarynyň üpjünçilik serişdelerini daşaýan üç ýük ulagyna hüjüm etdiler. Bu wakada iki adam öldi.
5-nji maýda gürrüňi edilýän ýük ulaglara Haýber Puhtunhwa welaýatyndaky Wazir Dhand sebitinde hüjüm edildi.
Bu sebitiň ýerli dolandyryş resmileriniň berýän maglumatyna görä, hüjümde iki sürüji öldürilip, başga-da ikisi ýaralanypdyr.
Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady. Ýöne mundan öň, şuňa meňzeş hüjümleriň jogapkärçiligini Pakistanyň “Talyban” hereketi öz üstüne alypdy.


text:
Dünýäniň köp döwletlerinden tapawutlylykda, Türkmenistanda ýurduň prezidenti diňe bir döwlet ähmiýetli saparlary amala aşyranda ýa möhüm bir beýanatlar bilen çykyş edende däl-de, eýse haýsydyr bir gurluşyklaryň barşy bilen tanşanda-da, bu wakalar ýurduň habar serişdelerinde döwlet ähmiýetli uly bir waka hökmünde giňişleýin suratlandyrylýar.
Hepdäniň çarşenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň paýtagtdaky käbir gurluşyklar bilen tanyşmak üçin öz köşgünden çykmagy-da habar serişdeleriniň uly üns beren wakalarynyň birine öwrüldi. Gurluşyklaryň proýektleri bilen tanyşmak çäresiniň ýurduň Gurluşyk ministrliginde ýa-da haýsydyr bir başga edarasynda däl-de, eýse hut Milli howpsuzlyk institutynyň binasynda Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Ýaýlym Berdiýewiň hem gatnaşmagynda gurnalmagy bu wakany has-da geň waka öwürdi.
Ýurduň habar serişdeleriniň bu barada beren giňişleýin maglumatlaryna görä, Milli howpsuzlyk institutynyň binasynda G.Berdimuhamedow Aşgabatda alnyp barylýan ençeme gurluşyklaryň, şol sanda täze gurulýan iri söwda-dynç alyş kompleksiniň, käbir ýaşaýyş jaýlarynyň, şeýle hem indi guruljak ýol-transport infrastrukturasynyň proýektleri bilen tanşypdyr. Şu we käbir beýleki gurluşyklar barada ýurduň gurluşyk ministri D.Baýramow bilen Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewiň hasabatlaryny diňlän prezident ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşyklaryna-da uly üns berilmelidigini nygtapdyr.
Bu baradaky maglumatda G.Berdimuhamedowyň paýtagtda gurulýan ýokary amatlykly ýaşaýyş jaý fondunyň döwlet tarapyndan her bir raýat barada edilýän aladanyň aýdyň mysalyna öwrülmelidigini nygtandygy aýdylýar.
Jaý ýykyşlyk
Emma, beýleki tarapdan, Aşgabadyň käbir ýaşaýjylary Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwründäki ýaly, adamlaryň ýaşap oturan jaýlaryny ýykmak we olaryň ýerinde gymmatbaha kaşaň binalary gurmak ýaly kampaniýalaryň henizem dowam edýändigini aýdyp, özleriniň bu ýagdaýdan nägileligini bildirýärler.
Adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” topary, “Uruş we Parahatçylyk maglumatlar instituty” ýaly käbir guramalar ýakynda Aşgabadyň etegindäki täze ýol-gurluşyk planlary sebäpli jaýlary ýykylan we ýykylyp başlanan ýaşaýjylaryň bir toparynyň öz nägileliklerini mälim etmek üçin “Oguzkent” myhmanhanasynyň öňüne ýygnanandyklary barada maglumaty ýaýratdylar. Bu waka Türkmenistanda adamlaryň başyna uly kynçylyklary getirýän ýykan-ýumrançylyklaryň henizem dowam etdirilýändigine ýene bir gezek şaýatlyk edýär.
Käbir ýerli synçylar Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak barada öňünden düzülen baş planynyň ýokdugyny, şeýle plan bar bolaýanda-da, ilata bu barada maglumat berilmeýändigini aýdýarlar. Netijede-de, olaryň aýtmagyna görä, hatda ýerli häkimiýetleriň rugsady bilen gurlan jaýlar hem soňra birden peýda bolýan täze proýektler zerarly weýran edilýärler.
Türkmenistanly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bu ugurda dowam edýän problemalaryň örän düşnüksiz we gelşiksiz problemadygyny nygtaýar. Adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin hem Türkmenistanda kanun tarapyndan emläk eldegrilmesizligine kepiliň üpjün edilýändigine garamazdan, köplenç çinownikleriň kanundan hem ýokary bolup çykýandyklaryny aýdýar.
“Türkmenistanda häkimiýetleriň kanundan hem ýokarda durýandyklaryna görä, raýatlaryň hem kanuna garanyňda häkimiýetlerden has beter gorkýandyklaryna görä, hut şeýle ýagdaýlar ýüze çykýar” diýip, Tuhbatullin belleýär.
Elýetersiz
Ýurduň häkimiýetleriniň paýtagtda we welaýat merkezlerinde ýaşaýyş jaý gurluşyklaryna uly üns berilýändigini tekrarlaýandyklaryna garamazdan, täze gurulýan jaýlar bahasynyň ummasyz ýokary bolanlygy üçin ilat köpçüligine elýetersiz bolup çykýar.
Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň ozalky başlygy Hudaýberdi Orazow Türkmenistanda ilata kredit bermek sistemasynyň hem talabalaýyk ýola goýulmandygyny belläp, hatda ilata kredit berläýende-de, jaýlara kesgitlenýän bahalaryň ilatyň töleg ukybyna asla laýyk gelmeýändigini aýdýar.
Graždan aktiwisti Nurmämmedow hem Orazowyň bu pikiri bilen ylalaşýar. Ol türkmen döwleti öz raýatlaryna bu ugurda ýardam etmese-de, iň bolmanda, mellek ýer bermezlik ýaly ilatyň öňünde döreden käbir päsgelçiliklerini welin, aradan aýyrmalydygyny nygtaýar.
1990-njy ýyllaryň ortalarynda Türkmenistanyň aglaba regionlarynda, hiç hili sebäbi düşündirilmezden, oba ilatyna mellek ýerlerini bermek togtadyldy we şondan bärem bu ýagdaý üýtgewsiz galyp gelýär.


text:
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň habar bermegine görä, Özbegistanyň hökümeti Fergana jülgesindäki bazarlarda we metjitlerde käbir täze düzgünleri ýola goýýar.
Soňky wagtlarda Özbegistanda bolup geçýän ýagdaýlaryň dogrudygyny tassyklajak çeşmeleri tapmak barha kynlaşýar. Ýurduň häkimiýetleri özleri barada halkara derejesinde aýdylýan tankydy çykyşlary eşitmek islemeýärler we şonuň üçinem habarlaryň ýurduň daşyna çykmazlygy hem beýleki ýurtlarda bilinmezligi üçin berk senzura syýasatyny ýöredýärler.
Şol sebäpden, Azatlyk Radiosynyň habarçysy bilen gürrüňdeş bolýanlar hökümet tarapyndan abanyp biläýjek howpdan howatyrlanyp, hemişe diýen ýaly öz atlaryny bermekden saklanýarlar.
Aprel aýynyň ahyrynda Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy Kokand bilen Margilanda "Hüjüm" atly täze kampaniýanyň başladylandygyny we bu ýerde resmi geýnüwli howpsuzlyk gullugynyň işgärleriniň bazarlara aýlanyp, zenanlaryň ýaglyklaryny aýyrmagyny talap edendiklerini habar berdi. Özbek gullugynyň anyklamagyna görä, Kokand bilen Margilanyň käbir bazarlarynda täze dress-kod ýola goýlupdyr. Ýerli häkimýetler bazarlaryň derwezesinde zenanlaryň "arap, Eýran, türk ýa-da Pakistan stilinde" hyjap bürenmezligi babatda bildirişler asypdyrlar.
Täze düzgün diňe bir zenanlaryň ýaglygyny däl, eýsem erkek adamlaryň kellesine geýýän tahýalaryny-da öz içine alypdyr. Täze düzgünde erkek adamlaryň "dopby" diýip atlandyrylýan adaty ak reňkli özbek we täjik tahýasyny (topbusyny) geýmek-de gadagan edilipdir. Häzirki wagtda erkek adamlar diňe gara reňkli tahýa geýseler, onda zat diýilmeýär.
Sebäbine düşünmek gaty kyn
Köpsanly dindarlardan Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna gelip gowşan hatlarda, Namanganda 20-ä golaý metjitde Gurhandan aýatlar ýazylan bannerleri aýyrmak buýrulypdyr. Margilanly bir ýaşaýjynyň aýtmagyna görä, onuň gatnaýän metjidiniň diwarlaryndaky "Kelläňe zat geýip eden ybadatyň 70 ybadatdanam has sogaply", "Ýüregimi ybadata gönükdir" ýaly şygarlar sypyrlyp aýrylypdyr.
Margilanly ýene bir dindaryň habar bermegine görä, şäherdäki käbir metjitleriň aýat ýazylan elektron tablolarynyň hemmesi öçürilipdir. Bir metjidiň dini işgäriniň tassyklamagyna görä, Daşkentden gelen ýörite barlag toparynyň buýrugy bilen ähli elektron hatly enjamlar hem Gurhandan aýatlar ýazylan bannerleri aýrylypdyr. Dindarlaryň biri şeýle buýrugy Fergana welaýatynyň ymam hatybynyň berendigini aýdýar. Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy ymam hatyp Tursuntohirom Erbutaýew bilen habarlaşypdyr we şonda ymam aýdylýanlaryň hiç birini tassyklaman: ”Metjitlerden hiç zady aýyrmadylar. Kimde-kim şeýle zat diýýän bolsa, ol ýalan aýdýandyr” diýipdir.
"Hanakoh" metjidiniň ymamy Ubaýdulla Abdullaýew 24-nji maýda Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň taýýarlan materialynda döwlete degişli ”12news.uz” atly internet sahypasynda çap edilen çykyşyndan nägilelik bildiripdir. Ol çykyşynda "dindarlar Fergana welaýatyndaky ýagdaýdan we metjitlerde döredilen mümkinçiliklerden örän hoşal. Pitneçiler metbugatyň üsti bilen halkyň arasynda nägilelik döredip, jemgyýetiň asuda durmuşyny bozmak isleýärler" diýipdir.
Margilanyň ýaşaýjylary Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna beren gürrüňlerinde, resmileriň gören çäreleriniň Fergana welaýatyndaky käbir metjitlere täsir ýetirmändigine aýratyn ünsi çekip, görülýän çäreleriň sebäbine düşünmegiň gaty kyndygyny belläpdirler.
Metjidiň işgärleriniň biri, ilatyň "Yslam döwleti" jeňçiler topary bilen gyzyklanmagyny azaltmak maksady bilen metjitlerdäki elektron ýazgyly enjamlaryň we bannerleriň aýrylandygyny aýdýar. Ýöne ol bu iki zadyň arasynda nähili baglanyşygyň bardygyny düşündirip bilmändir.
Özbegistanyň Ministrler komitetiniň din boýunça geňeşiniň başlygy şyh Abdulaziz Mansur, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna Margilanyň metjitlerindäki ýüz beren ýagdaýy anyklajakdygyny söz beripdir, ýöne anyk hiç zat aýtmandyr.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen Britaniýanyň premýer ministri Gordon Brown Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky we Pakistandaky strategiýasyna golaýda beren bahasy barada maslahat etdi.
Ak tamyň sözçüsi Robert Gibbs iki lideriň telefonda bu mesele barada «ýakyndan maslahatlaşyp» durmagy karar edendigini aýtdy.
Obama Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky we Pakistandaky strategiýasy barada çarşenbe güni öz harby, aňtaw we syýasy geňeşçileri bilen maslahat etdi.
Obamanyň we onuň geňeşçileriniň bu sebitdäki ýagdaý barada anna güni ýene maslahat etmegine garaşylýar.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Deňiz serhet gullugy Meksikan aýlagynda indi bir aýdan gowrak wagt bäri deňze nebit guýup duran skwažinany petiklemekligiň başardandygyny habar berdi.
Ýöne Deňiz serhet gullugy deňziň astyndaky turbanyň toýun dykylyp baglanandygyny aýdyp, bu çäräniň näderejede ygtybarly boljakdygy barada heniz belli bir zat aýtmaklygyň kyndygyny mälim etdi.
Bu skwažina eýelik edýän «Britiş Petroleum» kompaniýasynyň ýerine ýetiriji direktory Toni Haýward turba dykylan petigi berkitmek üçin şu gün giçlik ýene-de goşmaça çäreleriň görüljekdigini aýtdy.
«British Petroleum» kompaniýasy bu skwažinanyň ýarylmagy sebäpli ýüze çykan nebit çüwdüriminiň öňüni almak üçin häzirki çekilen çykdajynyň 930 million dollara ýetendigini aýdýar.
Deňzi nebitden arassalamak işleri üçin indi has-da uly çykdajylar ediler diýlip garaşylýar.


text:
Halkara walýuta fondy (IMF) Ukraina 17 milliard amerikan dollary möçberinde iki ýyllyk ýardam programmany bermegi tassyklady. Bu ädim ukrain ykdysadyýetiniň galkynmagyna hemaýat bermek we onuň boşan gaznasyny doldurmak maksady bilen amala aşyrylýar.
Bu fonduň ýerine ýetiriji geňeşi tarapyndan 30-njy aprelde gelnen karara laýyklykda 3,2 milliard amerikan dollary gyssagly Kiýew hökümetine bölünip berler.
Şeýle-de, gürrüňi edilýän 17 milliard amerikan dollary möçberindäki ýardam ylalaşygy Ukrainanyň Dünýä bankyndan, Ýewropa Bileleşiginden we beýleki donorlardan 10 milliard amerikan dollaryndan gowrak kömek almagyna mümkinçilik berýär.
Ukrain resmileri ýurduň ykdysadyýetiniň şu ýylyň dowamynda 3% pese gaçjaga çalym edýändigini aýdýarlar. Bu aralykda Halkara walýuta fondy bolsa, ukrain ykdysadyýetiniň 5% töweregi pese gaçmagynyň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň poliklinikalarynda hem-de keselhanalarynda näsaglara gerekmejek analizler tabşyrdylýar. Mysal üçin, çagasy aldygyna üsgürip hem gyzdyryp duran enäniň hut özüni-de ençeme analiz tabşyrmaga mejbur edýärler.
Çagasy ýaramasa-da, ene damardan, barmakdan gan bermeli, aýal ugrundan barlanmaly. Ýüregini, gan basyşyny barlatmaly. Rentgenden geçmeli.
«Men-ä siziň ýanyňyza çagam üçin däri-derman ýazyp beräýseňiz diýip gelýän. Siz bolsaňyz, meni barlajak bolýaňyz. Ýa-ha siz maňa düşünmediňiz, ýa-da men size düşünemok. Ýa siz adam oýnajak bolýaňyzmy?» diýip, poliklinikadakylaryň tekliplerine gahary gelip, lukmanlar bilen sögüşmäge taýýarlanýanlar-da az bolanok.
Kä bir sadaraklar bolsa, lukmanlaryň «Tabşyr» diýen analizlerini gerekmejek bolsa-da, sadalyk bilen tabşyrýarlar. «Geç» diýen ýerlerinden geçýärler. Gaharlanýan eneler hernäçe gaharlansalar-da, maşgala lukmany birnäçe kagyzlara analiz baryny ýazyp, olary çagasy ýaramaýan enelere berýärler.
Maşgala lukmanlary üçin eneleriň-de, başgalaryň-da gohy täzelik däl. Olar beýle gohlar bilen her gün ýüzbe-ýüz bolýarlar, hatda beýle goha her gün onlarça sapar gabat gelýärler. Olar her gün öz gabadynda goh edýän näsaglara şol bir zady aýdýarlar: «Şu diýlen analizleri tabşyrmasaňyz, näsaglyk listem bolmaz, em etme-de. Bize-de tabşyryk şeýle».
Has gohçulrak adamlara ýazlyp berlen gerekmejek analizleri tabşyrmasa-da bolýandygyny, ýöne, hamala analiz tabşyrýan ýaly edip, buhgalteriýa puluny tölemelidigini düşündirýärler.
Gitjek ýeriň nire?!
Çagasy ýaramaýan ene ýatgydan analiz tabşyrmaly. Böwregiň agyrsa, ýüregiňi-de barlatmaly. Adamlar gerekmejek ötüklerden ötmeseler-de, «ötdüm» diýip, poliklinikalaryň buhgalteriýasyna pul töleýärler, analizleri tabşyrmasalar-da, «tabşyrdyk» diýip töleýärler. Dagy gidere ýer bolmasa, näme etjek!
Analizler diýseň gülkünç. Gözüňi barlatmak üçin hökman dişiňi-de görkezmeli. Rentgenden geçmeseler-de, «geçdik» diýip, pul töleýärler. Sebäbi lukmanlara-da buýruk şeýle. Plan dolmaly. Olar-da özlerini ödemek üçin pul ýygnamaly. Şonuň üçin näsaglap, saglyk öýlerine - poliklinikalara boýnuny uzadan näsagy gereg-u-gerekmejek analizleriň ählisini tabşyrmaga mejbur edýärler. Poliklinikalar üçin kassa pul düşse bolýar.
Şeýle ýagdaýlar Türkmenistanyň saglyk öýleriniň ählisinde günüň-güni bolup durýar.
Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanda penşenbe güni amala aşyrylan partlamalarda ölenleriň sanynyň 115-e ýetendigi habar berilýär. Bu wakada onlarça adam ýaralanypdyr.
Pakistanyň resmileri Kwetta şäherinde amala aşyrylan partlamalaryň soňky ýyllarda bu ýurtda amala aşyrylan iň bir uly ýitgili hüjüm bolandygyny aýdýarlar.
Maşyna ýerleşdirilen bomba arkaly amala aşyrylan iki sany güýçli partlamada Kwetta şäherindäki şaýy musulmanlaryna degişli bir bilýard klubynyň nyşana alnandygy aýdylýar. Diňe şol iki partlamada 80-den gowrak adam ölüpdir.
Şol wakadan birneme öň bolsa bu şäheriň başga bir ýerinde ýerli harbylary nyşana alyp amala aşyrylan partlamada azyndan 11 adam ölüpdi. Şol gün ýurduň Swat jülgesinde-de diňi çärä ýygnanan adamlaryň ýanynda amala aşyrylan bir partlamada azyndan 22 adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.


text:
Owganystanda prezidentlik saýlawlara 4 gün galanda, bazar güni prezident Hamid Karzai 2 sany bäsdeşi bilen göni efirde tele-çekeleşige gatnaşdy.
Onuň bäsdeşleri ozalky ministrler Ramazan Başardust we Aşref Gany korrupsiýa garşy göreşde we howpsuzlygy üpjin etmekde haýal hereket edýänlikde häzirki prezidenti tankyt etdiler.
Öz gezeginde Karzai, 20-nji awgustdaky saýlawlarda ýeňiş gazanan ýagdaýynda, Talyplar we beýleki ýaragly toparlar bilen gepleşiklere başlajagyna söz berdi.
Talyplar bolsa saýlaw okruglaryna hüjüm etjekdikleri bilen haýbat atdylar.


text:
Orsýetiň we Polşanyň Adalat ministrleri öz edaralarynyň arasynda hyzmatdaşlyk barada ylalaşdylar. Aleksandr Konowalow hem Kşiştof Kwýatkowskiý Peterburgda gepleşikler geçirdi.
“Polýak prezidentiniň Smolenskiniň eteginde heläkçilige uçramagy boýunça işi derňemek oktýabr aýyna çenli uzaldyldy” diýip, Konowalow žurnalistlere aýtdy.
Kwýatkowskiý Orsýetiň Baş prokuraturasyna ýüz tutandygyny hem ozaly bilen jesetleriň barlagy baradaky protokollary polýak tarapyna bermegi sorandygyny aýtdy. Ol bu işiň wagt talap edýändigini-de belledi.
Şu ýylyň 10-njy aprelinde Smolenskiniň eteginde bolan uçar heläkçiliginde jemi 96 adam, şol sanda Polşanyň prezidenti Leh Kaçinskiý heläk bolupdy.


text:
Russiýa Ukrainadaky krizis bilen baglanyşykly Berlinde geçirilen dört taraply gepleşiklerde “kesgitli öňe gidişlikleriň” gazanylandygyny aýdýar.
Russiýanyň, Ukrananyň, Germaniýanyň we Fransiýanyň daşary işler ministrleriniň arasynda bäş sagat dowam eden gepleşikden soň, 18-nji awgustda Russiýanyň Daşary işler ministrligi beýanat ýaýratdy. Bu beýanatda Ukrainadaky krizisiň gowşamagy üçin taslamalary döredip biljek has köp gepleşikleri geçirmek barada ylalaşyga gelnendigi bellenilýär.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Ştaýnmaýer (Frank-Walter Steinmeier) gepleşikleriň “agyr” geçendigini, emma onda “käbir öňe gidişlikleriň gazanylandygyny” aýtdy. Şeýle-de, ol ministrler bu barada öz ýurtlarynyň paýtagtlaryna dolanansoň maglumat bererler we gepleşikleriň nähili dowam etmelidigi barada 18-19-njy awgustda ylalaşmaklary mümkin diýdi.
Ştaýnmaýer gepleşikde ministrleriň Ukrainanyň gündogarynda ok atyşlygy nädip bes edip boljakdygyna we Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky serhediň kontrolyny nädip gowulaşdyryp boljakdygyna üns çekendigini sözüniň üstüne goşdy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň öz garaşsyz daşary syýasatyny alyp barýandygy üçin Günbataryň jezalandyrmagyna ýol bermejegini aýtdy.
“Birtaraplaýyn bähbit görmek we bizi garaşsyz syýasatymyz üçin jezalandyrmak boýunça synanyşyklar heniz edilýär” diýip Lawrow 26-njy ýanwarda Moskwada geçirilen ýyllyk metbugat-konferensiýada aýtdy.
Lawrow ABŞ-nyň raketalara garşy sistemasy we NATO-nyň Orsýetiň serhetlerine golaýlaşmagy “durnuksyzlandyryjy we gysga möhletli” diýip belledi.
Lawrow Ukraina babatynda sözläp, Kiýewiň orsýet gazyny Ýewropa akdyrmak üçin ygtybarly partnýor däldigini aýtdy.
Şeýle-de Lawrow Orsýetiň 2014-nji ýylyň mart aýynda Ukrainada anneksiýa eden Krym ýarymadasyny gaýdyp bermek barada islendik gepleşikleri ret etdi.


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýänin prezidenti Abdylla Gül bilen telefon arkaly gürrüňdeşlik geçirdi.
Bu gürruňdeşlikde taraplar Türkmenistan bilen Türkiýäniň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň dürli ugurlary barada pikir alyşdylar. Mundan daşary, olar käbir möhüm halkara we regional meseleler barada-da gürrüň etdiler.
Gürrüňdeşligiň barşynda türkmen prezidenti aprel aýynda Stambul şäherinde geçiriljek BMG-niň halkara konferensiýasyna gatnaşmagy barada özüne eden çakylygy üçin Türkiýäniň prezidentine öz minnetdarlygyny bildirdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow bu konferensiýa Türkmenistanyň ýörite wekilçilikli delegasiýasynyň gatnaşjakdygyny mälim etdi.


text:
Şenbe güni Siriýanyň Noms şäherine, pitneçileriň kontrollugyndaky ýere azyk kömegini we medisina enjamlaryny alyp barýan iki ýük maşyny agyr topa tutuşlyk astynda yzyna öwrülmeli boldy, dört feldşer ýaralandy.
Siriýanyň resmileri bu hüjümde pitneçileri günäleýär, emma oppozisiýa aktiwistleri hökümet güýçleriniň minomýotdan ot açandygyny aýdýar.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi ýaralanan feldşerleriň Siriýanyň Arap Gyzylýarymaý jemgyýetine degişlidigini aýdýar.
Bu topar özleriniň şenbe güni irden, Homsa 250 sany azyk paketini we 190 paket medisina enjamyny alyp barýarkalar oka tutulandygyny aýtdy.
Bu hadysa Ženewada, halkara araçysy Lakdar Brahiminiň gatnaşmagynda üç günläp ok atmazlyk barada gelnen ylalaşygy puja çykardy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti golaýda geçirilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde demokratiýa we jemgyýetçiligiň gözegçiligini ösdürmek barada çykyş etdi.
Prezident bu çykyşynda adam hukuklary boýunça halkara talaplaryna laýyklykda hukuk goraýjy edaralaryň işini kesgitleýän kanunlaryň kämilleşdirilmegi barada söhbet etdi.
Prezidentiň aýdan sözlerine ýaşlar nähili garaýarlar?
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda 8-nji mart Halkara aýallar güni hem-de Germanýadaky CEBIT kompýuter ýarmarkasy barada hem maglumat berilýär.
Bular baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Ýaponiýanyň bozulan Fukuşima ýadro komleksiniň operatory özleriniň ýokary derejeli radiasiýaly hapa suwuň Ýuwaş okeana syzmasyny togtadandyklaryny aýdýar.
AFP habar gullugy Tokio Elektrik kompaniýasynyň ýokary derejeli radioaktiw suwuň syzýan jaýrygynyň golaýyndaky topraga natriý silikati diýilýän himiki elementi goýberendigini aýdýar.
Bu element uly mukadarda suw syzýan jaýrygyň töweregindäki topragy berkitmek üçin goýberilipdir. Ol jaýryk Fukuşima AES-niň ýer yranmasy we sunami sebäpli sowadyş sistemasy bozulan 2-nji reaktoryna baryp direýär.


text:
Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawes Eýrana edýän saparyny tamamlandan soň ýekşenbe güni eden çykyşynda, Wenesuelanyň Eýrana nebit eksport etjekdigini aýtdy.
Eýranyň ISNA habar agentligi Çawese salgylanyp ýaýradan habarynda, Wenesuelanyň oktýabar aýyndan başlap Eýrana nebit eksport edip biljekdigini aýdanlygyny habar berdi.
Eýran esasy nebit öndürýän ýurtlardan biridir. Emma ýurtda nebiti gaýtadan işleýän enjamlar ýeterlik bolmanlygy sebäpli, ol ýurt zeruryýetini üpjün etmek üçin daşary ýurtlardan nebit import edýär.