text:
Düýn Awstriýanyň parlament deputaty Peter Pilz Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrowyň Awstriýadaky öz tankytçylarynyň sesini sem etdirmek üçin bu ýurduň territoriýasynda çeçen agentleriniň bir toparyny saklaýandygyny aýdyp, çykyş etdi.
Awstriýanyň parlamentinde howpsuzlyk meseleleri boýunça iş alyp barýan Peter Pilz Wenada gurnalan düýnki metbugat konferensiýasynda bu ýurduň territoriýasynda hereket edýän we Ramzan Kadyrow tarapyndan hak tölenýän 30 töweregi terroristiň bardygyny bilýändigini aýtdy.
Şu gün Wenada 2009-njy ýylyň ýanwarynda şu şäherde atylyp öldürilen çeçenistanly dissident Umar Israilowyň janyna kast edilip öldürilmegi bilen baglanyşykly waka boýunça sud diňlenişigi başlanýar.
Umar Israilow Awstriýadan syýasy gaçybatalga almazyndan öň Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrowyň şahsy gorag gullugynda işläpdi.


c: text/html

text:
Müsürde prezidentlige saýlanan yslamçy Mohammad Mürsi özüniň tutuş ýurduň lideri boljakdygyny yglan etdi. Ol ýekşenbe güni giçlik ýurduň milli telewideniýesinde eden çykyşynda: “Men ähli müsürlileriň prezidenti bolaryn” diýip wada berdi.
Şeýle hem Mürsi “rewolýusiýanyň hemme talaplary ýerine ýetirilýänçä” onuň dowam etdiriljekdigini sözüne goşdy.
Mohammad Mürsi Müsüriň şu wagta çenli öz üstüne alan ähli halkara borçlaryny ýerine ýetirjekdigini nygtady.
“Biz hemme ylalaşyklara we halkara kanunlaryna, şeýle hem dünýäniň beýleki ýurtlary bilen Müsüriň baglaşan şertnamalaryna we öz üstüne alan borçlaryna hormat goýýarys” diýip, Mürsi aýtdy.
Mohammad Mürsi ýurtda adam hukuklaryna hormat goýmak, aýallaryň we maşgalalaryň hukuklaryny berjaý etmek, ýurtda kemsitleleriň ähli görnüşini ýok etmek babatda iş alyp barmagy wada berdi.
Müsüriň saýlaw komissiýasy saýlawlaryň gutarnykly netijesini yglan edende Mohammad Mürsiniň sesleriň 51,7 prosentini alyp ýeňiş gazanandygyny mälim etdi. Komissiýanyň maglumatyna görä, Ahmed Şafik sesleriň 48,3 prosentine eýe bolupdyr.
Şeýle hem Müsüriň saýlaw komissiýasy bu prezidentlik saýlawlaryna ses bermäge hukugy bolan ilatyň 51,8 prosentiniň gatnaşandygyny yglan etdi.
“Musulman doganlygynyň” prezidentlige kandidaty bolan Mohammad Mürsiniň tarapdarlary onuň ýeňşini gutlaýarlar, Müsüriň Tahrir meýdançasy, 24-nji iýun.
Tehniki ylymlarynyň professory Mohammad Mürsiniň saýlanmagy Müsüriň taryhynda ilkinji gezek ýurtda harby däl-de, eýsem dünýewi prezidentiň häkimiýet başyna gelmegini aňladýar.
1952-nji ýylda ýurtda harbylar tarapyndan häkimiýet agdarylyşygy amala aşyrylansoň, Müsüre diňe harby generallar ýolbaşçylyk edýärdiler.
Indi täze saýlanan prezident saýlawlar döwründe dürli toparlara bölünen halky birikdirmek ugurynda iş alyp barmaly bolar.
Şeýle hem Mohammad Mürsiniň soňky 16 aýyň dowamynda Müsüri dolandyran harbylar bilen bile işleşmeli boljakdygy aýdylýar.
Dünýa liderleri Mürsiniň saýlawlarda ýeňiş gazanmagyny hoşallyk bilen garşy aldylar.
Ysraýyl “Müsürdäki demokratik proseslere oňyn baha berip, onuň netijelerine hormat goýýandygyny” yglan etdi.
Britaniýanyň daşary işler ministri Williýam Heýg Mürsini ýeňşi bilen gutlap, bu wakany “Müsür üçin taryhy pursat” diýip atlandyrdy. Ol täze saýlanan prezidenti müsür jemgyýetini birikdirmäge we ýurtda adam hukuklaryny berjäý etmäge çagyrdy.
Eýranyň daşary işler ministri hem müsürlileri yslamçy kandidatyň ýeňşi bilen gutlap, Müsüriň “yslam galkynyşynyň” soňky tapgyryny başdan geçirýändigini aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýewropa Parlamentinde Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça 5 ýyllyk strategiýasynyň netijelerine garaldy. Adam hukuklaryny goraýan hökümete degişli bolmadyk halkara guramalar Ýewropa Bileleşiginiň bu strategiýasynyň iň gowşak tarapynyň adam hukuklary bilen bagly bolandygyny aýdýarlar.
Adam hukuklaryny goraýjy 40-dan gowrak halkara guramasy ÝB-ni adam hukuklaryna hormat goýulmagy ugrunda has netijeli hereket etmäge çagyrdylar. Bu çagyryş ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasynyň kabul edilenine şu aýda 5 ýylyň dolmagyna gabatlandy. Strategiýada ÝB-niň Merkezi Aziýa döwletleri bilen syýasy, söwda-ykdysady, energiýa, howpsuzlyk we gumanitar ugurlardan gatnaşyklaryny ösdürmek göz öňünde tutulýardy.
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Pýer Morel ÝB-niň regionda “intensiw iş” alyp barýanlygyny aýtdy. Onuň Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bellemegine görä, strategiýanyň çäginde, hususan-da, birnäçe proýektler amala aşyrylypdyr, şol sanda regionyň döwletlerinde Ýewropa Bileleşiginiň wekilhanalary açylypdyr.
Adam hukuklaryny goraýjylar ÝB-niň adam hukuklary meselesine has uly ähmiýet bermeginiň zerurdygyny nygtýarlar. “Türkmen inisiatiwasy” halkara guramalaryň 19-njy iýunda ýaýradan bilelikdäki beýannamasyna gol çeken guramalaryň biri. Guramanyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin ÝB tarapyndan Merkezi Aziýada adam hukuklarynyň ýagdaýyna has uly üns berilmegi üçin jemgyýetçilik guramalarynyň tagallalarynyň uly täsir ýetirenligini belleýär.
“Ýewropa Bileleşiginiň birinji strategiýasy işlenip düzülende oňa adam hukuklary temasy girizilmändi. Soňra adam hukuklaryny goraýjylaryň tagallalary bilen bu mesele strategiýa girizilipdi. Indi bolsa, biz adam hukuklarynyň rolunyň has-da güýçlendirilmegini talap edýäris” diýip, Tuhbatullin aýdýar.
Hukuk duşuşyklary
Şu günler Ýewropa Parlamentinde strategiýanyň 5 ýyllygy bilen baglylykda ÝB-niň resmileriniň adam hukuklaryny goraýjylar bilen ýörite duşuşyklary geçirilýär. YB-niň Merkezi Aziýada adam hukuklaryna hormat goýulmagyny gazanmak boýunça ädimleriniň şowsuzlygyny Ýewroparlementiň käbir agzalary hem boýun alýarlar.
ÝP-niň litwaly wekili, Parlamentiň Adam hukuklary boyunça komitetiniň agzasy Leonidas Donskisiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ol ÝB adam hukuklaryny gowulandyrmak meselesinde Merkezi Aziýa döwletlerine öz talaplaryny has açyk we takyk aýtmaly diýip nygtaýar.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça geljekki 5 ýyl üçin täze strategiýasynda jemgyýetçilik guramalarynyň teklipleriniň hasaba alynmagyna çagyryş edýärler.
Guramalaryň beýannamasynda aýdylyşyna görä, ÝB regionda adam hukuklaryna hormat goýulmagyny gazanmak üçin:
- Meselä ylalaşykly çemeleşmeli;
- Regionyň döwletleri bilen gepleşiklerinde bu meseläni yzygiderli gozgamaly;
- Kemçilikleri açyk aýtmaly;
- Regionyň her bir döwletine degişli takyk talaplaryny öňe sürmeli we regionyň graždan jemgyýetçiligi bilen gatnaşyklary ýola goýmaly;
- ÝB-e agza döwletleriň regionda iş alyp barýan biznes kärhanalaryny adam hukuklary ýaly demokratik gymmatlyklary we korrupsiýa garşy göreşi goldamaga borçly etmeli.


text:
Ukrainanyň türmede oturan öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko özüniň oppozisiýa bilen prezident Wiktor Ýanukowiçiň arasynda barýan gepleşiklere goşulmaga taýýardygyny aýtdy.
Emma ol bu gepleşikleriň mümkin bolan temasy diňe Ýanukowiçiň işden çekilmeginiň möhletleri we şertleri barada bolmaly diýýär.
Timoşenko anna güni çap edilen interwýusynda «haçanda Ýanukowiç «hakyky» gepleşige taýýar bolsa, olaryň bu gepleşigi derrew başlap, derrrew hem gutarmalydygyny aýtdy.
Şeýle-de ol, Ýanukowiç oppozisiýa bilen «hakyky gepleşige» taýýar bolýança, oňa edilýän basyşyň güýçlendirilmelidigini aýtdy.
Timoşenko 2011-nji ýylda ýedi ýyl tussaglyga höküm edildi. Ol häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmakda günäli tapylypdy.


text:
Düýn Tbiliside Gürjüstanyň iň baý adamsy Bidzina Iwanişwiliniň ýolbaşçylygyndaky täze hereketiň ilkinji jemgyýetçilik ýygnagyna gatnaşmak üçin birnäçe müň adam ýygnandy.
«Gürji arzuwy» jemgyýetçilik hereketiniň baştutany Iwanişwili ýygnakda çykyş edip, «Ýurduň ýolbaşçylary doly surnukdy... we jemgyýetiň hem döwletiň ösüşindäki esasy päsgelçilige öwrüldi» diýdi.
55 ýaşyndaky Iwanişwili prezident Mihail Sakaşwilini iş başyndan çekilmäge çagyrdy.
2003-nji ýylda köçe demonstrasiýalary netijesinde häkimiýete gelen Sakaşwili halk protestleri bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Garşydaşlary ony azatlyklary bogmakda aýyplaýarlar.


text:
Owganystanyň günortasyndaky Gelmand welaýatynda söýgüli bolandygy çaklanylýan ýaş gyzyň we oglanyň kellesiz jesetleri tapyldy.
Çarşenbe güni welaýat polisiýa resmisi Juma Gul Hemmatyň beren maglumatyna görä, ýaş gyz we oglan sişenbe güni giçlik öldürilene çalym edýär. Maglumatlara görä, gyz oglan bilen gaçypdyr.
Şondan soň olar gyzyň garyndaşlary diýlip çaklanylýan ýaragly adamlar tarapyndan Gelmand welaýatynyň paýtagty Laşkar Gah şäherindäki öýünden uzaga alnyp gidilipdirler.
Ýöne polisiýa resmisi Hemmat bolsa ýaşlaryň öldürilmegine “Talyban” hereketi bilen ilteşikli ýerli söweşiji Hajy Torjanyň jogapkärdigini aýdyp, ony aýyplaýar.
Owganystanyň konserwatiw yslamçy jemgyýetinde durmuşa çykmazdan ozal gyz-oglan gatnaşygy gurmak gadagan hasaplanylýar. Ýurtdaky nikalaryň aglabasy maşgalalar tarapyndan kesgitlenip, kähalatlarda bu barada ýaş jübütleriň özleri bilen hem maslahat edilmeýär.


text:
Türk häkimiýetleri iki sany janyndan geçen bombaçynyň paýtagtyň daşynda, polisiýa tabyn bol diýen buýrugy bereninden soň, özüni partladandygyny aýdýar.
Gubernator ErkanTopaça iki bombaçynyň hem – erkek we aýal adamyň, 8-nji oktýabrda ölendigini, emma başga hiç kimiň ýaralanmandygyny aýtdy.
Döwlet eýeçiligindäki Anadolu habar gullugy güman edilýänleriň ulag bombasyny ýarmaga taýýarlanandyklaryny aýdýar.
Topaça olaryň PKK, gadagan edilen Kürdistan işçiler partiýasy bilen ilteşikli bolmagynyň ahmaldygyny aýtdy.


text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça derňewçileri Siriýada uruş jenaýatlaryny amala aşyrmakda güman edilýän adamlaryň we toparlaryň täze sanawyny düzdi.
Adam hukuklary boýunça geňeş tarapyndan esaslandyrylan garaşsyz topar özüniň maglumatlaryny duşenbe güni Ženewada aýan etdi. Topar Siriýadaky konfliktde iki tarapyň hem uruş jenaýatlarynda günäkärdigini öňe sürdi. Şeýle-de bu topar ýagdaýlary Halkara jenaýat suduna geçirmek üçin BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine çagyryş etdi.
Derňew toparynyň bellemegine görä, Siriýada gazaplylyk barha möwjeýär. Bu ýagdaýlar sebäpli BMG-niň derňewçileri adam hukuklarynyň bozulmagy bilen bagly ähli ýagdaýlary seljerip bilmändiklerini hem belleýärler.
Derňew toparynyň düzen sanawy gizlinlikde saklanylýar.
Derňew toparynyň başlygy braziliýaly diplomat we professor Paulo Sergio Pinheiro Siriýanyň hökümet güýçleriniň uruş jenaýatlaryny, şol sanda adam öldürmeleri we gynamalary amala aşyrandygyny belledi. Bularyň ählisi hökümetiň görkezmesi bilen edilendigine çalym edýär.
Pinheiro Siriýada yslamçy söweşijileriniň hem bardygyny belläp geçdi. Olaryň käbirleri hökümete garşy göreşýän oppozision toparlara goşulan bolsa, beýlekileri özbaşdak hereket edýär.
Pinheironyň sözlerine görä, söweşijiler gozgalaňçylary has beter radikallaşdyrýarlar.
Bu aralykda, adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasy ýaragly oppozisiýa toparlarynyň Aleppo, Latakia we Idlip şäherlerinde tussaglary gynamak ýa-da talaba laýyk derňewsiz öldürmek ýaly çäreleri etmekde aýyplady.
Aktiwistleriň berýän maglumatyna görä, mundan 18 aý ozal prezident Başar al-Assadyň režimine garşy başlanan gozgalaňda, häzire çenli 23 müňe golaý adam öldürilipdir.


text:
Owganystanda ýokary derejeli bir aýal polisiýa ofiseri näbelli söweşijiniň hüjümi netijesinde ýaralanandan soň, öldi. Bu barada ýerli resmiler habar berýär.
Helmand welaýatynyň metbugat wekili Omar Zawak we polisiýanyň sözçüsi Farid Ahmad Obaidi polisiýa ofiseri Nigaryň duşenbe güni irden keselhanada aradan çykandygyny mälim etdiler.
Ýekşenbe güni Nigar Laşkar Gah şäherindäki polisiýa merkeziniň golaýyndan ýöräp barýarka, oňa motosikletli adamlar ýaragdan ot açypdyrlar.
Ol Laşkar Gah şäherinde sülçi wezipesinde ýedi ýyl işläpdir. Iýul aýynda Helmand welaýatynyň ýokary wezipeli polisiýa ofiseriniň öldürilmegi netijesinde Nigar welaýatdaky iň ýokary wezipeli aýal ofiser bolupdy.
Nigaryň öldürilmegi Owganystanda jemgyýetde ýokary wezipe eýeleýän owgan zenanlarynyň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryna ýene bir sapar ünsi çekdi.


text:
Rus edebiýatyna nazar salan mahalyň, kynçylykly hem hupbatly günleri başyndan geçirmedik ýeke ýazyja-da gabat gelmeýärsiň. Ýazyjylyk göýä görgi-azap bilen ekiztaý ýaly. Hut şeýle ýagdaýda, ýazyjylyk ýolunda ylham perisiniň orny nähili bolduka? Ýogsa-da, olar ýazyjynyň durmuş şertlerini hasam bulaşyk ýagdaýa öwürdirlermi ýa-da tersime, öz ylhamy bilen onuň ýüküni ýeňletdimikäler?
Azatlyk Radiosy rus ýazyjylarynyň beýik söýgüleri hakdaky makalany dykgatyňyza hödürleýär.
Maýakowskiý öz söýgülisiniň bosagasynda edil çaga ýaly aglapdyr.
Beýik ýazyjy Wladimir Maýakowskiý we Liliýa Brikiniň arasyndaky yşk söwdasy dillere dessan bolupdyr. Maýakowskiý meşhur şygyryny hem hut oňa bagyş edipdir:
Kesgir däldir maňa,
Seniň bakyşlaryňdan özge,
Pyçagyň kesgirligi deý bakyşyň.
Maýakowskiniň oňa bolan yşky gara gana bulanyp edilýän tansa meňzeýärdi. Olar tanşanlaryndan soň, Maýakowskiniň jany bir gün hem aram tapmandyr. Ol däli-diwana bolup, dürli duýgulardan joşup, hyjuwly hem hasratly ýagdaýda gün geçiripdir. Şahyr Liliýa Brik bilen onuň adamsynyň ýanynda gatnaşmaly bolan bir çakylygynda tanşypdyr. Şonda onuň okan “Jalbarly bulut” atly şygyry Liliýany özüne bendi edipdir. Birnäçe gün geçensoň, Maýakowskiý Lilýa Brikiň öýüne myhmançylyga barypdyr. Maýakowski şonda Lilýanyň akyl-huşuny başyndan alypdyr. Liliýa adamsynyň bardygyna garamazdan, Maýakowskiniň yşkyna düşüpdir we ony söýüp başlapdyr.
Maýakowskiniň durmuşynda ondan owalan söýgi tejribesi bolupdyr. Ýöne şol wagta çenli hiç haçan şeýle alawly yşkyň odunda ýanyp kül bolmandyr. Ol ilkinji gezek söýgülisine ýüzüne “LÝUB” diýip ýazlan bir sowgat ýüzük bilen özüniň aşyklygyny yglan edipdir.
Maýakowskiý şol bir wagtyň özünde onuň bilen owalky söýgülileri barasynda hem dostlukly ýagdaýda gürrüňleşip bilipdir. Haçan-da, Liliýa öz adamsy bilen bile ýatan mahaly, Maýakowskiý onuň bosagasynda oturyp, çagajyk ýaly aglaýar ekeni.
Şahyr diňe söýgülisi bilen duşuşan mahaly özüni gowy duýupdyr. Ol diňe şonda başdan geçirýän elhenç azaplaryndan dynyp, şu ýagty jahana dolanýan ýaly bolupdyr. Söýgi Maýakowskini ylham perisiniň güýjüne ynandyrypdyr we ony döredijilige hasam hyjuwlandyrypdyr. Ýöne şeýle ýaşaýşyň hem ahyry gelmelidi. Adam-oglunyň şeýle yşk odunyň azabyna uzak döz gelmegi mümkin däldir.
Maýakowskiý başa barmadyk söýgüsi üçin, özüni öldürmek barasynda eglen kararyny ylham perisine ýazan hatynda, onuň özüni söýmekden hiç haçan dänmezligini haýyş edipdir. soň göni ýüreginiň üstüne sapançadan ot açyp, janyna kast edipdir.
Platonow hem başa barmadyk söýgi sebäpli özüni öldürmek isläpdir
“Aýyñ ýalkymy we umman gijäm meniň” diýen sözler bilen Platonow öz aýalyny çagyrýar ekeni. Platonow öz aýalyna ony taryplap şeýle sözler ýazypdyr: “Şeýle owadan syratyňda, ölini direldýän obrazy görýärin”.
Ýazyjy söýgülisi Mariýanyň ilkinji adamsy ekeni we olaryň birnaçe çagasy bolupdyr. Ol maşgalasyny eklemek üçin, gije-gündiz jan aýaman zähmet çekipdir. Şonda-da hemişe öz söýgüli aýalyny elden gidirerin öýdüp gorkup gezipdir.
Platonow aýalyny özüne wepaly bolmazlykda aýyplapdyr. Gaty uzak bir ýerde bolan mahaly aýalynyň özüne gaty seýrek hat ýazmagy sebäpli kejebesi gaty darygypdyr. Umuman aýdylanda, aýalynyň özüne sowuk çemeleşmegi oňa diýseň elhenç jebir beripdir. Ýöne aýalynyň şeýle dözümlüligi onuň söýgüsini egismändir we yşk oduny öçürmändir.
Ol Maşa bilen gabatlaşan gününi edil betgabtçylykly bir pursat ýaly suratlandyryp: “Ol meniň şo bada ölüp hem gaýtadan direlen pursadymdy” diýip ýazypdyr.
Olaryň söýgüsi millionda bir seýrek duş gelinýan söýgi bolupdyr. Mariýa adamsynyň aýdan her bir sözüni ýürekden halapdyr we onuň söýgüsinden razydygyny nygtapdyr. Ýöne hiç wagtda ol öz adamsyna edil şol perdede mähribanlyk bilen jogap berip bilmändir. Ýagny onuň söýgüsi ýanyp duran däl-de, sowuk egoist söýgi ekeni. Ol hemişe bir zatdan nägile bolup, hemişe iňrdäp ýörüpdir. Adamsy onuň her bir hereketini höwes edip synlapdyr. Emma beýle ýagdaý aýalynyň piňine-de bolmandyr. Ol hemişe adamsyna ony nähili söýýändigini aýtmak isläninde aýdyp bilmän, säginip, özüni ýitirip durupdyr.
Günlerden bir gün Mariýa adamsynyň öz hyzmatkäri bilen özüne wepasyzlyk edendigini bilen mahaly gaty erbet aglapdyr. “Indi ylham perisi kime öwrülipdir. Ol seni goraýan we goldaýan adam ahbetin”... Platonow hem ol ýagdaýy şeýle beýan edipdir.
Platonow Mariýanyň aç-açan mähirsizliginden we perwaýsyzlygyndan bizar bolandygyny başga biri bilen oňä wepasyzlyk edip görkezmek isläpdir. Ýöne şonda-da Maşa hemişe dymmagy saýlap alypdyr. “Gowy içip serhoş boljak. Özümi jaýyň dördünji ýa-da altynjy gatyndan aşak taşlajak (ýöne ýere gaçan mahalym ölmän maýyp galaryn diýip gorkýaryn)”. Ýöne şonda-da ol ýazyjyny öldürmän, ony owalky ýaly azaply ýagdaýda ýaşamaga goýupdyr.
Iwan Turgenew 40 ýyl dostluk guran zenanyna aşyk ekeni
Turgenew söýgi ugrunda beýleki rus ýazyjylaryndan has ätiýaçly hem başarjaň bolupdyr. Onuň aýtmagyna görä, her bir zenana magşuk ýaly garamak zerurdyr.
Ol yzgiderli ýagdaýda hemişe başga bir zenan bilen tanşyp, assyrynlyk bilen asuda ýagdaýda oňa yşkyny ylgan edip, duýdansyzlykda ony elläp, öpüpdir. Turgenewiň pelsepesine görä, ýazyjynyň tebigaty onuň şeýle yşkyň odunda ýanyp, kül bolmagyny talap edýär. Onsuz döredijilik mümkin däl diýipdir.
Ýöne ykbal hatda Turgenew ýaly her gören zenanyna aşyk bolup, aňyny aldyryp ýören adama hem bir gün galanja bütin ömrüni bagyş etjek birini duşurýar. Ol bolsa öz döwrüniň tanymal aýdymçysy Polina Wiardo ekeni. Dogrusyny aýtmaly bolanda, olaryň arasynda dörändigi aýdylýan şeýle söýgi aragatnaşygy hiç wagt tassyklanmandyr. Ýöne olaryň hasratly ýagdaýda birek-birekden uzakda beýik söýgä tabyn bolandygy hemmelere äşgär ekeni. Aslynda Polina Turgenew bilen duşuşýança, öz maşgalasy bilen gaty bagtly hem şadyýan ýaşapdyr. Ol öz adamsyny-da gaty söýüpdir. Adamsy bilen Polina bir ýazyjy we beýik şahsyýet höküminde, Turgenewe uly sarpa goýupdyrlar. Olar wagtynyň aglaba bölegini Turgenew bilen geçiripdirler.
Ýazyjy ylaýyk otuz sekiz ýyl Wiardo maşgalasynyň ýanynda ýaşapdyr. Eserleriniň köpüsini Polinanyň beren ylhamy bilen ýazypdyr. Turgenew Polinanyň söýgüsinden üzňe ýagdaýda ýaşap bilmändir. Ol özüni bendi eden söýginiň elinden diňe hyýal äleminde sypyp bilipdir. Şeýlelikde, döreden eserleri bilen gahrymanlaryny umytsyz söýgi bilen söýmäge we eýdip-beýdip bir çykalgasyny tapyp, ondan bagtly bolmaga gönükdiripdir.
Ol Polina bilen ilkinji gezek duşuşan mahaly, zenam oňa diýseň mähirli çemeleşipdir. Şeýlelikde, gysga wagtyň içinde Turgenew Polinanyň maşgala agzalarynyp birine öwrüläýpdir. Polina bilen Iwan Turgenew hemişe çuw-ýalaňaç gezipdirler. Ýöne ol aýdymçy zenan Turgenewiň öz yşkynda perwanadygyny bilse-de, onuň ylham perisi bolmagy arzuw etmändir. Bu rol oňa diňe taryha öz adyny ýazdyrmakdan başga zada ýaramandyr. Onuň şeýle söýgi oýunlary Turgenewi özünden daşlaşdyrypdyr. Ahyrynda, Turgenew öz watany Russiýa dolanypdyr we soň gaýtadan Ýewropa Polinanyň ýanyna gidipdir.
Umuman, olar barada aýdylýan bar gep-gybatlar Turgenew bilen Polina Wiardonuň pynhan gatnaşygy hakda tutaryk bermeýär. Bu pynhan söýginiň döreden gatnaşygyny we oýunlaryny bolsa, diňe Turgenewiň eserlerinden tapmak bolýar.


text:
Adamlar hemişe ähli işde peýdaly, adama meňzeýän we adamlar bilen gürrüňleşip bilýän roboty oýlap tapmagyň gözleginde bolupdyrlar.
Indi adamlaryň şeýle islegi hakykata öwrülýän ýaly. ”Indiegogo” internet sahypasynda tanadylan "Alpha 2" kysymly, häzirlikçe taslama görnüşindäki, robot adama meňzedilip ýasalypdyr.
"Alpha 2" kysymly maşgala roboty mundan owal ýasalan "Jibo", "Buddy" kysymly beýleki robotlardan tapawutlylykda adamynyňky ýaly aýagy bolany üçin arkaýyn ýöräp bilýär.
Robot öý işleriniň köpüsi bilen meşgullanyp biler. "Alpha 2" kysymly robot gaýtadan işlenip taýýarlanan täze maglumat merkezi bilen maşgala agzalaryna edil mugallym ýaly hyzmat eder. Robot maşgalanyň her bir agzasyny tanar we özüni şoňa görä alyp barar. Maşgala agzalaryndan yzygiderli derman içýänlere derman wagtynyň gelendigini habar berer. Robot şonuň ýaly-da aşhanada nahar bişirmäge kömek eder, dilmaçlyk hyzmaty bilen bilelik-de ýoga maşklaryny öwredip, çagalara erteki hem aýdyp berer. Umuman, bu täze robot öý-hojalykçy zenanlara esasy kömekçi bolar.
Robot şahsy kömekçä hem öwrülip bilýär. Bir gezek arabaglanşyk gurlandan soň "Alpha 2" kysymly robot telefonda gepleşmegi, ses ýazgylaryny diňlemegi, elektron postlary, ýagny hatlary barlamagy, kabelsiz ulgamyň hem wi-fi arabaglanşygynyň üsti bilen faks ýaly enjamlary hem ulanmagy özbaşdak başarýar.
Robot dynç alyş babatda hem kömek edip bilýär. Robot fotosurat alyp, aýdym aýdyp hem bilelik-de tans edip bilýär. "Alpha 2" kysymly robot, kämilleşdirilen aýratynlyklara eýe bolandygy üçin, adamyň hereketlerini, ýagny özüni alyp barşyny hem yzarlap, gaýtalap bilýär.
Robotyň ulanylyşy hem gaty aňsat. Wi-fi arabaglanşygy gurlandan soň sesi ýa-da ýüzi tanap bilýär. "VAPP" atly mobil programmasyny Android we IOS enjamlaryna gurup, roboty şonuň üsti bilen ulanmaga hem mümkinçilik bar. "Alpha Store" atly elektroniki dükandan bolsa robotyň köpsanly goşmaça ýa-da gaýtadan işlenip düzülen programmalaryny tapyp, alyp gurnasa bolýar.
Firma 2016-njy ýylyň ýanwar aýynda roboty köpçülikleýin öndürmäge başlar. Fewral aýynda bolsa önümler isleg bildirenlere hem satyn alanlara ýetiriler. Robot adaptoryň üsti bilen tokdan peýdalanar. Robotyň 16GB elektroniki emeli ýady, ýagny şol göwrümdäki ýatly diski bolar. Bu robotyň boýy 43 sm, ini 22 sm, agramy 2,5 kilograma deň.
"Alpha 2" kysymly täze robot ilkibaşda iňlis we koreý dillerinde hyzmat eder. Soňy bilen robotyň başga dillerde hem hyzmat etmegi göz öňünde tutulýar.
Bu robota gysga wagtyň içinde, başdan göz öňünde tutulan 100 müň dollarlyk sargytdan, has köp, ýagny 419 müň dollarlyk sargytlyk isleg bildirilipdir. Roboty satyn almak üçin ilkibaşda diňe 499 dollar pul tölemelidi. Häzir bolsa indi owalky görnüşleri galmansoň, diňe iň arzany 599 dollardan bolan görnüşini satyn alyp bolýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow geçen ýylyň aýagynda geçiren hökümet maslahatynda, dünýä ykdysadyýetinde dörän kynçylyklar bilen baglylykda, ýurtda ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini peseltmän saklamak üçin çäreleriň görlendigini aýtdy.
Ýylyň başyndan bolsa, Türkmenistanda aýlyklaryň, pensiýalaryň, stipendiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň möçberiniň 10 prosent ýokarlandyrylandygy habar berildi.
Şol bir wagtda Türkmenistanda halkyň sarp edýän azyk önümleriniň geçen ýylyň başyndan aýagyna çenli ortaça 20-30 prosent möçberinde gymmatlandygy barada habarlar çykýar.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý bilen gyzyklanyp, ýerli ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şu günler Türkmenistanyň welaýat merkezlerinde, aýratynam, paýtagtymyzda maşyn sürüp ýören zenanlara duşýarsyň. Olaryň arasynda on sekiz-ýigrimi ýaşly ýaş gyzlaram, ýaşy kyrk-ellä ser uran, başlary ýaglykly aýallaram bar.
Ilat ilkibada beýle nysagy geňledi. Ýöne uzagy bilen öwrenişdi. Dogrusy, häzir kaşaň maşynlary sürüp barýan gözel gyzlary göreniňde, birhili, olara guwanýarsyň. Türkmen zenanlaram hiç bir milletiň zenanlaryndan kem däl-ow diýip, begenýärsiň.
«Zenanlar maşyny gorka sürýär. Şonuň üçinem ýollarda, köçelerde çylşyrymly ýagdaýlar emele gelýär» diýýänler tapylýar. Aýal-gyzlaryň maşyn sürşi erkek kişileriňkiden görnetin tapawutly. Olar haýal sürýär.
Dünýä siwilizasiýasynyň bir gyrasyndan girip ugran Türkmenistanda, näme üçindir, zenanlaryň maşyn sürüp ýörüşleri halanmady. Özem hökümet derejesinde. Hökümet derejesinde aýal-gyzlara maşyn sürmegi gadagan etseler, gülkünç ýagdaýa düşüljek. Sebäbi Saud Arabystany, Kuweýt ýaly diniň kada-kanunlary berk tutulýan yslam döwletlerinde-de aýal-gyzlar arkaýyn maşyn sürüp bilýärler.
Türkmenistanda aýal-gyzlara maşyn sürmegi gadagan etmek üçin azda-kände çykalga tapyldy. Orta mekdepleriň, ýörite orta mekdepleriň, ýokary okuw jaýlarynyň maşyn sürüp ýören zenan mugallymlaryna maşyn sürmek gadagan edildi. Mugallymlaryň bu buýruga boýun bolmakdan başga alaçlary galmady. Buýruk hökümlidi. Razy bolmadyklar arzasyny ýazyp, işden gidibermelidi.
Umuman, her dürli gülkünç gadagançylyklar mugallymlary, talyplary, okuwçylary halys kejikdirdi. Şu meselede aýratynam aýal-gyzlar kän kemsidilýär. Mysal üçin, talyp gyzlar hökman saçyny iki örüp, döşüniň üstünden goýbermeli. Kellesine hökman tahýa geýmeli. Köýnekleri ýakaly bolmaly. Şeýdip, türkmençiligi saklamak isleýärler.
Dogry, mugallymlar, aýratynam zenan mugallymlar okuwçylaryna görelde bolmaly. Ýöne maşyn sürmegiň näme üçin ýaramaz görelde hasaplanýanlygyna welin hiç kimiň akyly çatanok.
Çoluk Möwlamow Aşgabatly synçy. Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Saud Arabystanynyň patyşasy Abdulla 90 ýaşynda aradan çykdy, ol Ýakyn Gündogaryň nebite baý döwletine on ýyl ýolbaşçylyk etdi.
Saud Arabystanyna 1996-njy ýyldan bäri ýolbaşçylyk eden patyşa Abdulla Bin Abdulaziz al Saud 90 ýaşynda aradan çykdy.
Abdullanyň ölümi baradaky habar Saud Arabystanynyň döwlet telewideniýesinde berildi, ýagny patyşanyň 22-nji ýanwar güni giçlik ýogalandygy aýdyldy, emma başga jikme-jiklikler aýdylmady.
Abdulla birnäçe hepde bäri hassahanadady, ol öýken infeksiýasyndan ejir çekýärdi.
Onuň ýerine ene başga dogany, 79 ýaşyndaky şazada Salman geçýär. Saud Arabystanynyň metbugat gullugynyň resmi maglumatyna görä, ol golaýda ýarawsyz patyşanyň jogapkärçiliklerini öz üstüne aldy.
Nebite baý we aşa konserwatiw yslam döwleti, Abdyllanyň dolandyryşy astynda, fundamentalçylar bilen modernçileriň arasynda barha giňeýän gorp bilen ýüzbe-ýüz boldy. Ol öz dolandyryşy mahalynda birnäçe bellärlik reformany, şol sanda ykdysady liberellaşma gönükdirilen çäreleri öňe sürdi. Şeýle-de patyşa hukuk goraýjy guramalar tarapyndan repressiw hökümet kontrollygy babatda tankyt edildi.
Soňky ýyllarda onuň dolandyryşy regional durnuksyzlyk bilen hem ýüzbe-ýüz boldy. Arap ýazy Saud öýüne we Saud Arabystanynyň Ýakyn Gündogardaky «durnuklylyk kepilligi» pozisiýasyna hem wehim saldy. Netijede, Abdulla ýurt içinde mümkin bolan nägilelikleriň öňüni almak üçin goşmaça çäreleri görmeli boldy.
Saud Arabystany hususan-da Müsüriň prezidenti Hosni Mubaregiň häkimiýetden çetleşdirilmeginden nägile boldy we Günbatary ygrarsyzlykda hem-de režim çalşygyny sessi kabul etmekde tankyt etdi.
Biraz soň, täze wehimiň – «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň peýda bolmagy Saud Arabystanyny gaýtadan Günbatara tarap itekledi we onuň jeňçilere gaýtawul bermek üçin döredilen koalisiýada arap döwletleriniň arasynda öňbaşçy roly eýelemegine getirdi.
Saud Arabystanynyň aýallary 2015-nji ýyla optimizm bilen girdiler, bu ýyl olar bütin ýurtda geçirilýän ýerli saýlawlarda ilkinji gezek ses bermek hukugyna eýe bolýar.
Bu özgerişlik Abdullanyň 2011-nji ýylda yglan eden reformalary esasynda bolup geçýär. Patyşa 2013-nji ýylyň ýanwarynda 150 orunlyk Şura geňeşine ilkinji gezek 30 aýaly girizdi.
Emma muňa garamazdan, Abdullanyň dolandyryşy Günbatar synçylarynyň köpüsiniň umyt eden uly özgerişliklerini getirmedi we onuň reformalary juda haýal ýa-da örän ýüzleý diýlip tankyt edildi.
«Human Rights Watch» guramasy 2012-nji ýylda onuň hökümetini “ýan bermezek repressiýa» hökmünde häsiýetlendirdi, bu ýurt migrant işçileriň hukuklarynyň bozulýandygy, bikanun tussag etmeler we adam gynamalary, agyr metbugat senzurasy, dini azlyklaryň diskriminasiýasy, ýapyk syýasy sistema üçin hem tankyt edildi.
Saud Arabystany 2015-nji ýylda blogçy Raif Badawä 1000 gamçy urmagy buýrandygy, 20 hepde içinde jemgyýetçilik öňünde her gezek 50 gamçydan urmaly edenligi üçin tankyt edildi.
Abdulla Riýadda, 1924-nji ýylda, beduin eneden, Saud Arabystanyny esaslandyran patyşa Abdul Aziz Al Saudyň maşgalasynda dünýä indi.
Resmi dini bilim alanyndan soň, ol 1962-nji ýylda Saud Arabystanynyň Milli gwardiýasyna komandirlige bellenildi. Köpler oňa sakaw diýip gülenem bolsa, ol bu wezipäni 50 ýyla golaý saklamagy başardy.
Abdulla 1996-njy ýylda, 70-den agansoň, ene başga dogany dogany, patyşa Fahd aradan çykanyndan soň, de fakto patyşa öwrüldi.
Patyşa 2005-nji ýylda resmi täç geýdirilende, patyşa maşgalasynyň häkimiýeti uzak wagt elde saklamagyna kömek eden aşa konserwatiw wahhabi gurluşyny miras almak bilen, reformalar babatda barha köpelýän çagyryşlara uçrady.
1990-njy ýyllarda «Al-Kaýda» peýda bolanyndan soň, 2011-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Birleşen Ştatlara hüjüm edilmegi we biraz soň patyşalygyň özünde bolan zorlukly gozgalaň sebäpli, patyşa maşgalasy dini ekstremizmiň öz häkimiýet konrollygyna hem wehim salýandygyny boýun aldy. 11-nji sentýabrda uçar alyp gaçan 19 hüjümçiniň 15-si saudlydy.
«Forbes» žurnaly 2014-nji ýylda Abdullanyň baýlygynyň 20 milliard dollardan gowrakdygyny habar berdi.
Patyşa 23-nji ýanwarda, günortandan soň, Riýadda jaýlanýar.
Onuň ýerine täç geýdirilen şazada Salman geçýär, ol onlarça ýyllap Riýadyň gubernatory boldy we goranmak ministri bolup işledi.
Abdullanyň ondan gowrak aýalyndan 30-dan gowrak çagasy bar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşi Eýran bilen dünýäniň iň kuwwatly ýurtlarynyň arasynda baglaşyljak islendik ylalaşyga laýyklykda, Tährana garşy girizilen ýadro sanksiýalaryny güýçden aýyrmagy azyndan bir aý soňa goýjaga meňzeýär diýip, 15-nji iýunda resmiler habar berdiler. Olar BMG Birleşen Ştatlaryň Kongresine bu mesele dogrusynda ilki herekete geçmek üçin öňürtilik berýär diýýärler.
Günbataryň resmileri bu mesele boýunça Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň ilki çykyş etmek islemegi mümkin diýip, soňa goýmanyň syýasy taýdan ähmiýetlidigini aýtdylar. Birleşen Ştatlaryň Kongresinde Respublikanlar agdyklyk edip, olar Eýran bilen baglaşylmagy teklip edilýän ylalaşygyň käbir böleklerini tankyt edýärler.
Eýran gürrüňi edilýän soňa goýmany göwünsiz kabul edýän ýaly bolup görünýär. “Bu ýerde saýlap-seçmäge başga hiç zat ýok ýaly bolup görünýär. Biz mundan bagtlymy? Elbetde, ýok” diýip, Eýranyň ýokary derejeli resmisi “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda belledi.


text:
TÜRKMEN DÖWLET ULAG WE ARAGATNAŞYK INSTITUTY
2015/2016-njy okuw ýyly üçin hünärmenleri taýýarlamagyň aşakdaky ugurlary (hünärleri) boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär
1. Awtomobil ulagynyň ulanylyşy (hünär: awtomobiller we awtomobil hojalygy).
2. Howa ulagynyň ulanylyşy (hünärler: howa hereketiniň dolandyrylyşy; uçuş enjamlarynyň we hereketlendirijileriň tehniki ulanylyşy; howa gämileriniň awiasion we radioelektron enjamlaryny tehniki taýdan ulanmak).
3. Demir ýol ulagynyň hereket edýän düzüminiň ulanylyşy we abatlanyşy (hünärler: lokomotiwler; wagonlar; ulagda gatnawy guramak we hereketi dolandyrmak; demir ýol ulagynda awtomatika, telemehanika we aragatnaşyk).
4. Suw ulagynyň ulanylyşy (hünärler: gämi sürmeklik; gämileriň energetiki desgalarynyň ulanylyşy).
5. Gämi gurluşygy we umman tehnikasy (hünär: gämi gurluşygy).
6. Aragatnaşyk we teleradiokommunikasiýa ulgamlary (hünärler: awtomatiki elektrik aragatnaşygy; köpkanally elektrik aragatnaşygy; radioaragatnaşyk, radioýaýlym we telewideniýe; hereketli obýektler bilen aragatnaşyk serişdeleri; önümçiligiň we tehnologiýa prosesleriniň awtomatlaşdyrylyşy (poçta aragatnaşygy)).
7. Radioelektron ulgamlary we toplumlary (hünär: radioelektron ulgamlary we toplumlary ).
8. Gurluşyk (hünärler: köprüler we ulag nagymlary; demir ýollaryň gurluşygy, ýol we ýol hojalygy; awtomobil ýollarynyň we uçuş meýdançalarynyň gurluşygy).
9. Pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (hünär: ulag we aragatnaşyk kärhanalarynda ykdysadyýet we dolandyryş).
10. Menejment (hünär: logistika).
11.Kompýuter tehnologiýasy (hünärler: awtomatika we tehniki ulgamlarda dolandyryş; hasaplaýyş torlarynyň programma üpjünçiligi).
Instituta umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik Türkmenistanyň raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
«Howa ulagynyň ulanylyşy» ugruna okuwa girýänler uçujy-dispetçer we inžener-tehnik wezipelerindäkiler üçin niýetlenen Gollanmanyň düzgünlerine laýyklykda lukmançylyk barlagyndan geçýärler.
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde 2015-nji ýylyň 11-27-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumybilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek institutda (Aşgabat şäheri) aşakdaky möhletlerde geçirilýär:
- Lebap welaýaty — iýul aýynyň 30-31-i, awgust aýynyň 3-i we 5-i günleri
- Balkan welaýaty — awgust aýynyň 1-2-si, 4-i we 6-sy günleri
- Mary welaýaty — awgust aýynyň 7-8-i, 11-i we 13-i günleri
- Ahal welaýaty — awgust aýynyň 9-10-y, 12-si we 14-i günleri
- Aşgabat şäheri — awgust aýynyň 15-16-sy, 19-y we 21-i günleri
- Daşoguz welaýaty — awgust aýynyň 17-18-i, 20-si we 22-si günleri
Giriş synaglary hünärmenleri taýýarlamagyň ähli ugurlary boýunça matematika, fizika, Türkmenistanyň taryhy derslerinden geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary döwlet dilinde dilden geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýärler.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan ugry boýunça 2 ýyldan az bolmadyk iş tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.
Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň salgysy: Aşgabat ş., Oguzhan köçesi, 13; tel.: 49-35-86, 49-44-21.


text:
Orsýetde näbelli hakerler aýal-gyzlardan düzülen “Pussy Riot” pank toparynyň agzalaryny türme tussaglygyna höküm eden suduň web saýtyna hüjüm etdiler. Gürrüňi gidýän web saýt sişenbe güni täzeden işläp başlady.
Hakerler Moskwanyň Hamowniçeskiý sudunyň web sahypasynda “Pussy Riot” toparynyň agzalaryny goldaýan ýazgylary we bolgariýaly sazanda Aziziň hem aýdymyny ýerleşdirdiler.
Şeýle-de suduň web saýtynda “Pussy Riot” toparynyň ýerine ýetiren “Putin rewolýusiýanyň oduny tutaşdyrýar” atly aýdymy hem goýuldy.
Hamowniçeskiý sudunyň metbugat wekili özleriniň web sahypasyna hüjümiň edilendigini tassyklady.
Resmiler eger-de bu waka boýunça “degişli arza ýazylsa”, onda bu işi Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň “K edarasynyň” derňejekdigini aýtdylar. “K edara” kompýuterleriň, internetiň we beýleki maglumat beriş tehnologiýalarynyň üsti bilen amala aşyrylan jenaýatlary seljerýär.
Geçen anna güni “Pussy Riot” toparynyň üç agzasy, ýagny Mariýa Alýohina, Nadežda Tolokonnikowa we Ýekaterina Samutsewiç dini ýigrenje esaslanýan huligançylykda günäli tapylyp, olar iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
“Pussy Riot” toparynyň agzalary şu ýylyň fewral aýynda Moskwanyň merkezi hristian ybadathanasynyň içinde prezident Putiniň dolandyryşyny ýazgaryjy kinaýaly protest aýdymy bilen çykyş edenlerinde, tussag edilipdiler.
Orsýetiň resmileri 21-nji fewralda Moskwanyň merkezi hristian ybadathanasynyň içinde bolan, “Pussy Riot” toparynyň beýleki agzalarynyň hem gözlenýändigini aýtdylar.
“Pussy Riot” toparynyň agzalarynyň aklawçylary suduň çykaran hökümini Orsýetiň ýokary we konstitusion sudlarynda, şeýle-de düýbi Strasburgda ýerleşýän Adam hukuklary boýunça Ýewropanyň sudunda şikaýat etjekdiklerini mälim etdiler.
Emma “Pussy Riot” toparynyň aklawçylary öz müşderileriniň prezident Wladimir Putinden günäleriniň geçilmegini soramajakdyklaryny hem sözüne goşdular.


text:
20-nji dekabrda Malaýziýanyň paýtagtynda Türkmenistanyň Medeniýet günleri tamamlandy. Jemleýji dabara türkmen we malaýziýa sungat ussatlarynyň bilelikdäki konserti bilen utgaşdy. Oňa Türkmenistanyň döwlet tans topary, “Meňli” tans topary, “Mukam” skripkaçylar topary, belli halk sazandalary we aýdymçylary, opera hem-de estrada artistleri gatnaşdylar. Sahnada iki ýurduň tans toparlarynyň bilelikde ýerine ýetirmeginde ýaýbaňlanan “Küştdepdi” tansy tomaşaçylaryň şowhunly el çarpyşmalaryna mynasyp boldy.
Türkmen wekiliýetiniň agzalary Malaýziýada bolmagynyň maksatnamasynyň çäklerinde Halkara deprek we tans festiwalyna-da gatnaşdylar. Türkmenistanyň döwlet tans toparynyň hem-de “Meňli” tans toparynyň çykyşy tomaşaçylar we bu iri foruma gatnaşyjylar tarapyndan el çarpyşmalar bilen gyzgyn garşylanyldy.


text:
Türkmenistanyň Milli Howpsyzlyk komitetiniň öňki ýolbaşçysy Saparmyrat Seýidow 28-nji iýulda aradan çykdy. Onuň 29-njy iýulda jaýlanandygy aýdylýar.
Seýidow 1942-nji ýylda Aşgabatda doguldy. Ol 1965 ýylda Türkmen döwlet uniwersitetini gutaryp 1968-nji ýyla çenli Büzmeýin şäheriniň internat-mekdebinde iňlis dili mugallymy bolup işledi.
Ondan soňky ýyllarda Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk komitetinde dürli wezipelerde bolup, 1992-99-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy wezipesinde işledi.
2002-nji ýylda Seýidow ýurduň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge diýilen synanyşyga gatnaşmakda aýyplanyp, 2003-nji ýylda türmä basylypdy. Ol 2008-nji ýylda türmeden boşadylypdy.


text:
トルクメニスタン大使館
日本 - 東京
1. “Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky edaralary hakyndaky” kanuny barada.
2. Türkmenistana girmegiň we çykmagyň tertibi.
3. Konsullyk işi.
4. Daşary ýurtlardaky Türkmenistanyň konsullyk edaralary we olaryň wezipeleri.
I. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralar hakynda
“Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralar hakyndaky” Türkmenistanyň kanunyna laýyklykda, işiň hukuk esaslary, Türkmenistanyň konsullyk edaralarynyň açylyşynyň we işleýşiniň düzgüni, olaryň wezipeli adamlarynyň we işgärleriniň bellenmegi, mundan başga-da, Türkmenistanyň hukuklarynyň we bähbitleriniň, onuň daşary ýurtlardaky raýatlarynyň we ýuridiki şahsyýetiniň goralmagy boýunça konsulyň işleri kesgitlenildi.Konsullyk edaralar Türkmenistanyň beýleki ýurtlar bilen dostlukly gatnaşyklarynyň ösmegine, ykdysady, söwda, ylmy-tehniki, medeni gatnaşyklarynyň we syýahatçylygynyň giňelmegine ýardam berýärler.Türkmenistan konsullyk gatnaşyklary ýola goýan döwletlerinde özüniň konsullyk edaralaryny açýar.Konsullyk gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyna degişli aýratyn ylalaşygyň ýok ýagdaýynda diplomatik gatnaşyklary ýola goýulmagy konsullyk gatnaşyklaryň ýola goýulmagy diýlip hem hasaplanylýar.Konsullyk edaralar Türkmenistanyň Prezidentiniň kararyna laýyklykda açylýar we öz işini bes edýär. Konsullyk edaralarynyň açylyşy hakyndaky deslapky ylalaşyk ikitaraplaýyn döwletara şertnamalar, ylalaşyklar we protokollar esasynda alnyp barylýar.Konsullyk edaralary öz işinde Türkmenistanyň Konstitusiýasyndan, häzirki Kanundan, Türkmenistanyň kanunçylygynyň beýleki namalaryndan, Türkmenistanyň gatnaşýan halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryndan we halkara şertnamalaryndan ugur alýar. Konsullyk edaralary Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ulgamyna girýär we oňa öz işi barada hasabat berýär.Konsullyk edaralary öz ýerleşýän ýurdunda Türkmenistanyň şol döwletdäki diplomatik wekilhanasynyň baştutanynyň umumy ýolbaşçylygynda hereket edýärler.
Daşary ýurtlardaky Türkmenistanyň konsullyk edaralary şu aşakdaky bölümlere bölünýär:
Baş konsullyk;
Konsullyk;
Wise-konsullyk;
Konsullyk agentligi
Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalarynyň konsullyk bölümleri baş konsul ýa-da konsul diýip atlandyrylýan konsullyk edaralarynyň müdirleri tarapyndan dolandyrylýar.Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalary bolmadyk döwletlerde bolunýan döwletiň razyçylygy esasynda konsullyk edaralarynyň üstüne diplomatik wezipeler hem ýüklenilip bilner.Türkmenistanyň konsullyk edaralary öz ýerleşýän döwletiniň razyçylygy esasynda, şol döwletde üçünji döwletiň adyndan konsullyk wezipelerini ýerine ýetirip biler.Daşary ýurtlaryň konsullyk edaralary hem üçünji döwletde Türkmenistanyň adyndan konsullyk wezipelerini ýerine ýetirip biler.Türkmenistanyň konsullyk edaralary öz ýerleşýän döwletiniň razyçylygy esasynda we üçünji döwlet tarapyndan garşylygyň bolmadyk ýagdaýynda şol üçünji döwletde konsullyk wezipelerini ýerine ýetirip biler.Konsullyk wezipelerini ýerine ýetirmegiň tertibi şulardan ybaratdyr:Türkmenistanyň raýatlary we ýuridiki taraplary bilen bagly konsulyň wezipeleri.Konsul Türkmenistanyň raýatlarynyň we ýuridiki taraplarynyň öz ýerleşýän döwletiniň kanunçylygynda we Türkmenistanyň hem-de konsullyk edarasynyň ýerleşýän ýurdunyň gatnaşýan halkara şertnamalarynda, şeýle hem halkara adatlarda göz öňünde tutulan ähli hukuklardan doly peýdalanyp bilmekleri üçin, ähli çäreleri görmäge borçludyr.Mundan başga-da, konsul notarial hereketleri, konsullyk kanunlaşdyrmany we konsullyk ýygymlaryny amala aşyrýar. Konsulyň wezipesine Türkmenistanyň harby-kömekçi gämileriniň harby korabllary, Türkmenistanyň gämileri, Türkmenistanyň raýat howa gämileri, sanitariýa, fitosanitariýa we weterinariýa goragy bilen bagly hereketler girýändir.
II.Türkmenistana gelmegiň we çykmagyň tertibi.
Daşary ýurt raýatlary, raýatlygy bolmadyklar, eger Türkmenistan tarapyndan başga halkara şertnamalarynda tassyklanmadyk halatynda, Türkmenistana gelmek üçin wizanyň esasynda, Türkmenistanyň territoriýasyna gelip we bolup bilerler.Daşary ýurtlulara, raýatlygy bolmadyklara Türkmenistana gelmek üçin wizanyň berilmegi we olaryň hereket etmeginiň uzaldylmagy Türkmenistanyň territoriýasynda –Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň, Türkmenistanyň çäginden daşarda – daşary ýurtlardaky Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalarynyň we konsullyk edaralarynyň üsti bilen amala aşyrylýar.Wizalaryň görnüşleri we kategoriýalary, şeýle hem, olary resmileşdirmegiň, bermegiň we olaryň hereket etmek wagtynyň uzaldylmagynyň tertibi “Migrasiýa hakynda” Türkmenistanyň Kanuny we Türkmenistanyň beýleki hukuk kadalaşdyryjy namalary tarapyndan düzgünleşdirilýär.
Daşary ýurt raýatlaryna, raýatlygy bolmadyklara Türkmenistana gelmek we çykmak üçin wizany bermek we onuň hereket ediş wagtyny uzaltmak üçin esaslar:
1.Türkmenistandaky daşary ýurtlaryň we halkara guramalaryň diplomatik wekilhanalarynyň, konsullyk edaralarynyň we olara deň bolan beýleki wekilhanalaryň işgärleri, Türkmenistanda akkreditlenen daşary ýurtly žurnalistler, şeýle hem olaryň maşgala agzalary üçin – Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan berilýän akkreditasion kartoçka we şol wekilhanalaryň, edaralaryň we guramalaryň ýazmaça görnüşindäki haýyşnamalary;
2.Türkmenistandaky guramalaryň we hemişelik daşary ýurt wekilhanalaryň çagyryş ugry boýunça Türkmenistana gelýän raýatlygy bolmadyk, daşary ýurtlylar üçin-şol guramalaryň we wekilhanalaryň ýazmaça görnüşindäki haýyşnamasy.
3. Gulluk ýa-da iş maksady bilen Türkmenistana gelýän raýat bolmadyk, daşary ýurtlylar üçin- kabul edýän guramalaryň gulluk ýa-da iş maksadyny tassyklaýan goşmaça hökmany resminamalar bilen ýazmaça görnüşindäki haýyşnamasy.
4. Türkmenistanda zähmet hereketlerini amala aşyrmak maksatlary bilen gelýän raýatlygy bolmadyk, daşary ýurtlylar üçin-Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň Türkmenistanda zähmet hereketlerini amala aşyrmaga rugsady.
5. Türkmenistana şahsy işleri boýunça gelýän raýatlygy bolmadyk, daşary ýurt raýatlary üçin-bellenilen nusgada fiziki şahslaryň çakylygy ýa-da raýatlygy ýok daşary ýurt raýatynyň ýazmaça görnüşindäki haýyşnamasy.
6. Türkmenistanyň territoriýasyndan üstaşyr geçýän raýatlygy bolmadyk daşary ýurt raýatlary üçin- barýan ýurdunyň wizasy bilen ýolagçy resminamalary goşulan öz arzasy.
7. Syýahatçylyk maksatlary bilen Türkmenistana gelýän raýatlygy bolmadyk daşary ýurtlylar üçin-kabul edýän syýahatçylyk guramalaryň ýazmaça görnüşindäki haýyşnamasy ýa-da öz arzasy.
8. Bilim almak maksady bilen Türkmenistana gelýän raýatlygy bolmadyk daşary ýurtlylar üçin-okuw jaýlarynyň ýazmaça görnüşindäki haýyşnamasy.
9. Medisina barlaglaryny geçmek we bejergi almak maksady bilen Türkmenistana gelýän raýatlygy bolmadyk daşary ýurtlylar üçin-şol şahsyýetleriň Türkmenistana gelmeginiň zerurlugyny tassyklaýan Saglygy goraýyş edaralary tarapyndan berlen resminamalar we öz arzasy.
10. Halkara gatnawlarda ýolagçylaryň we ýükleriň gatnawyny amala aşyrýan daşary ýurt ulag ekipažlarynyň düzümine girýän fiziki şahslar üçin-kabul edýän guramalaryň ýazmaça görnüşindäki haýyşnamasy ýa-da öz arzasy
11. Türkmenistana gelýän raýatlygy bolmadyk daşary ýurtlylar wizasy resmileşdirilmän we onuň territoriýasynda bolýan mahaly, hem-de wiza güýjüni ýitiren ýa-da wagty tamamlanan ýagdaýynda-çykylýan wiza bermek hakynda şol şahsyýetleriň öz arzasy.
Ýüzlenmä goşulan ýüzlenmäniň görnüşi we resminamlaryň sanawy Türkmenistanyň Döwletm migrasiýa gullugy tarapyndan tasyklanylýar.
Raýatlygy bolmadyk daşary ýurtlular Türkmenistanyň çägini şu ýagdaýlarda terk etmäge borçludyrlar:
Wizanyň herket etmeginiň wagtynyň gutaran ýagdaýynda;
Wizanyň uzaltmak baradaky haýyştnamanyň kanagatlandyrylmadyk ýagdaýynda;
Ýurduň çäginde bolmagynyň wagty gysgaldylan ýa-da wiza güýjüni ýitiren ýagdaýynda;
Şeýle hem başga sebäpler boýunça, Türkmenistana gelmek möhleti gutaranda.
Raýatlygy bolmadyk daşary ýurt ýuridiki we şahsy taraplaryny çagyrýan guramalar hökmany öz wagtynda olara hukugyny we borçlaryny Türkmenistanyň kanunçylygynda görkezilen esasda düşündirmeli we Türkmenistana gelenlerinde olaryň öz wagtynda resminamalaryny bellige almak we resmileşdirmek,iş hereketleriniň amala aşyrylyşyna,ýurduň çäginde hereket etmekleri, ýurtda bolmak möhletleri we Türkemnistandan gitmekleri bilen baglanyşyklykda hasapdan çykarmalydyrlar.
III. Konsullyk işleri
1.Türkmenistan daşary döwletler bilen konsullyk gatnaşyklaryny, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky raýatlarynyň we ýuridiki taraplarynyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň merkezi diwanynyň düzüm bölegi-Konsullyk bölümi tarapyndan utgaşdyrylýar.
2. Türkmenistanyň “Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary baradaky” Kanunyna laýyklykda häzirki wagtda Türkmenistanyň Owganystan Yslam Respublikasynyň Herat şäherinde we Mazari-Şerif şäherinde, Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasynyň Stambul şäherindäki Baş konsullyk gullugy bar. Konsullyk edaralaryna Türkmenistanyň daşary ýurtlarda ýerleşýän diplomatik wekilhanalary hem degişlidir. Olar Türkmenistanyň,ýuridiki taraplarynyň we raýatlarynyň hukuklaryny we bähbitlerini goraýar.
3. Konsullyk wezipesindäki adamlar öz ygtyýarnamalarynyň çäginde konsullyk okrugy ýa-da bu häkimiýetden gelip çykýan notarial hereketleri, raýat ýagdaýy baradaky aktlaryň bellige alynmagy, resminamalary we dürli aktlary kanunlaşdyrýar. Daşary ýurtlarda ýerleşen Türkmenistanyň raýatlarynyňkanuny bähbitlerini goramaklyk bilen,olara daşary ýurda gelmegiň kanuny we düzgünleri barada maglumat berýär,olara gerekli bolan hödürnamalary berýär, adatdan daşary ýagdaý dörän halatynda howpsuzlygyň berjaý edilişini üpjün etmek boýunça gerek bolan çäreleri ýerine ýetirýär.
4. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky raýatlarynyň hukuk derejeleri birinji olaryň bolýan döwletleriniň kanunçylygy tarapyndan kesgitlenýär. Onda konsul konwensiýalarynyň ýagdaýy, raýat, maşgala we jenaýat işlere hukuk kömegi baradaky şertnama uly ähmiýete eýedir.
IV. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary we olaryň wezipeleri
Resminamalary talap edip almagyň tertibi hakyndaky maglumat
Türkmenistanyň raýatlary zerur bolan resminamalary talap edip almak üçin Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalaryna we konsullyk edaralaryna ýüz tutmaga haklydyr. Eger-de raýata gerek bolan resminama Türkmenistanyň çäginde ýerleşen halatynda, ony talap edip almagynyň şu aşakdaky tertibi ulanylýar.Gyzyklanýan tarap özüniň bolýan döwletindäki diplomatik wekilhana ýa-da konsullyk edarasyna ýüz tutýar we talap edilýän resminamanyň her biri üçin bellenilen görnüşdäki sowalnamanyň iki nusgasyny doldurýar, şeýle hem degişli konsullyk ýygymyny töleýär.Resmileşdirilen talap diplomatik wekilhana ýa-da konsullyk edarasy tarapyndan Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Konsullyk bölüminiň (KB) üsti bilen Türkmenistanyň çägindäki degişli arhiw edaralaryna iberilýär. Gözleg işleri tamamlanandan soň, arhiw edaralary Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminiň üsti bilen talap edilen resminamalary diplomatik wekilhana ýa-da konsullyk edarasyna gaýtaryp berýär. Resminamany tapyp bolmadyk ýagdaýlarynda arhiw edarasy bu barada Türkmenistanyň DIM-niň KB-niň üsti bilen ýüz tutuja habar berýär.Pasportlaryň, zähmet depderçeleriniň, harby biletleriň asyl nusgalary talap edilip alynmaga, daşary ýurtlara iberilmäge degişli däldir. Zerur bolan halatynda daşary ýurda zähmet ýoly hakyndaky hem-de harby gullugy geçendigi baradakykepilnamalar iberilip bilner.Talap edilip alynýan resminamalaryň derejesine baglylykda olary ýerine ýetirmek işi Türkmenistanda şu aşakdaky edaralar tarapyndan amala aşyrylýar:
Türkmenistanyň RÝNÝ-nyň Merkezi arhiwi;
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Baş arhiw müdirligi;
Türkmenistanyň Içeri işler ministrligi;
Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýeti.
Türkmenistanda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary beýleki döwletlerden resminamalary talap edip almak meseleleri boýunça Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölümine ýüz tutup bilerler.Ýüz tutmany resmileşdirmegiň tertibi hem-de ýüz tutmany ýerine ýetirmegiň möhletleri ilkibaşdaky maglumatlaryň dolulygyna we şol resminamanyň gelip çykan döwletiniň kanunçylygynyň talaplaryna baglydyr. Daşary ýurtlardan resminamalary talap edip almak üçin uzak wagtyň gerek bolýandygy göz öňünde tutulmalydyr.Resminamalary kanunlaşdyrmagyň tertibi barada maglumatKanunlaşdyrmak – munuň özi döwletiň häkimiýetlerinden çykýan ýa-da şol häkimiýetleriň gatnaşmagynda düzülen resminamanyň şol döwletiň kanunçylygyna laýyk gelýändigini tassyklamakdyr. Ol resminama gol çeken wezipeli adamyň golunyň hem-de ygtyýarly döwlet edarasynyň möhüriniň hakykylygyny tassyklamakdan ybaratdyr.Halkara tejribesine laýyklykda pasportlary we olaryň ornuny tutýan resminamalary kanunlaşdyrmak talap edilmeýär.Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyk gelmeýän ýa-da özüniň mazmuny boýunça Türkmenistanyň bähbitlerine zyýan ýetirip biljek ýa-da raýatyň mertebesine şek ýetirýän resminamalar we namalar, şeýle hem pasportlaryň, zähmet depderçeleriniň, harby biletleriň, şahsyýetnamalaryň, eýeçilik baradaky namalaryň, täjirçilik ýa-da gümrük amallaryna (hasaplar, harytlaryň serhetden geçirilişi baradaky resminamalar, harytlary ibermek hakyndaky ylalaşyklar, gümrük deklarasiýalary we şuňa meňzeşler) gönüden-göni degişli resminamalaryň asyl nusgalary hem-de göçürmelri kanunlaşdyrmaga degişli däldir.Daşary ýurtlarda ulanmak üçin resminamalary kanunlaşdyrmak.
Daşary ýurtlarda ulanmak üçin resminamalary kanunlaşdyrmak şu aşakdaky tertipde amala aşyrylýar:
Türkmenistanyň çägindäki kepillendiriş edarasy resminamanyň göçürmesini tassyklaýar;
Türkmenistanyň Adalat (ýustisiýa) ministrligi kepillendirijiniň golunyň we möhüriniň hakykylygyna şaýatlyk edýär;
Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölümi Türkmenistanyň Adalat (ýustisiýa) ministrliginiň möhüriniň we wezipeli adamyň golunyň hakykylygyny tassyklaýar.
Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde kanunlaşdyrylandan soň resminamalar olaryň ulanyljak döwletiniň diplomatik wekilhanasynda ýa-da konsullyk edarasynda kanunlaşdyrylýar (legallaşdyrylýar). Şunluk-da daşary ýurt konsuly özünde bar bolan nusgalygyň esasynda Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminiň ygtyýarly işgäriniň golunyň we möhüriniň hakykylygyny tassyklaýar. Kada bolşy ýaly, resminamalar kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan nusgalarda kanunlaşdyrylýar. Daşary ýurtlarda ulanmak üçin niýetlenen bilim hakyndaky resminamalar muňa girmeýär, şol resminamalar Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde asyl nusgasynda kanunlaşdyrylýar.Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde resminamalary kanunlaşdyrmak üçin konsullyk ýygymy we iş ýüzünde edilen çykdajylaryň öwezini dolmagyň hasabyna ýygym alynýar.Türkmenistanyň çäginde ulanmak üçin daşary ýurt resminamalaryny kanunlaşdyrmak.Türkmenistanyň çäginde ulanmak üçin niýetlenen daşary ýurt resminamalary olaryň gelip çykan döwletiniň Daşary işler ministrliginde ýa-da muňa ygtyýarly edilen beýleki resmi döwlet edarasynda kanunlaşdyrylandan soň Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda ýa-da konsullyk edaralarynda kanunlaşdyrylýar. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda we konsullyk edaralarynda kanunlaşdyrylman Türkmenistana getirilen daşary ýurtlaryň resminamalary deslapdan, resminamanyň düzülen daşary ýurt döwletiniň Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän daşary ýurt döwletiniň diplomatik wekilhanasynda, soňra bolsa Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde kanunlaşdyrylýar.Türkmenistanda baglaşylan raýat, maşgala we jenaýat işleri boýunça hukuk kömegi hem-de hukuk gatnaşyklary hakyndaky ikitaraplaýyn ylalaşyklar, şeýle hem 1993-nji ýylyň 22-nji ýanwarynda Minsk şäherinde GDA agza döwletler tarapyndan gol çekilen raýat, maşgala we jenaýat işleri boýunça hukuk kömegi we hukuk gatnaşyklary hakyndaky Konwensiýa degişli tertibi kesgitleýär. Oňa laýyklykda, ylalaşýan taraplaryň biriniň resmi häkimiýetleri tarapyndan berlen resminamalara resmi hökmünde garalýar we beýleki bir ylalaşýan tarapyň çäginde haýsydyr bir goşmaça kepillendirme talap edilmezden, ýagny kanunlaşdyrylmazdan, resmi resminamalaryň subut ediji güýjünden peýdalanýar.
Daşary ýurtda Türkmenistanyň raýatlarynyň konsullyk hasaba we bellige alynmagy.
Umumy düzgünler
“Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunynyň 29-njy maddasyna laýyklykda, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalary ýa-da konsullyk edaralary olaryň konsullyk okrugynyň çäginde ýerleşýän Türkmenistanyň raýatlaryny bellige alýar we hasabyny amala aşyrýar. Türkmenistanyň çäginden daşda ýerleşýän Türkmenistanyň raýatlary Türkmenistanyň diplomatik wekilhanasynda ýa-da konsullyk edarasynda bellige alynmaga (konsullyk hasabyna durmaga) haklydyr.Türkmenistanyň raýatlaryny bellige almak muzdsuz amala aşyrylýar.Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölümi bu mümkinçilikden peýdalanmagy tutanýerli maslahat berýär. Hökmany suratda bolman, bu düzgün Türkmenistana gitmän köp meseleleri çözmäge (boljak saýlawlar we sala salşyklar barada maglumatlary bermek, pasportlary resmileşdirmek, raýatlyk ýagdaýynyň ýazgysyny bellige almak we ş.m.) mümkinçilik berýär, şeýle hem özüniň bolýan döwletinde harby hereketleriň, köpçülikleýin bidüzgünçilikleriň ýa-da tebigy betbagtçylyklaryň ýüze çykan halatynda Watanyna gaýdyp gelmegini ýeňilleşdirer.Türkmenistanyň Diplomatik wekilhanasynda ýa-da konsullyk edarasynda konsullyk hasabyna goýmak üçin bellenilen görnüşdäki kartoçka doldurylýar.Bellige alnanda pasportda: “...(Türkmenistanyň konsullyk edarasynyň ady we onuň ýerleşýän ýeri)hasaba alyndy” diýen bellik edilýär, sene hem-de hasaba alan adamyň goly görkezilýär.


text:
Ukrainanyň gündogarynda ýerleşýän Harkow şäherindäki “Kaçaniw” zähmet-düzediş koloniýasynyň ýolbaşçylary öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň öz gyzy hem ejesi bilen duşuşmagyna rugsat berdi.
Türme ýolbaşçylarynyň 8-nji martda aýtmaklaryna görä, Timoşenkonyň hossarlary üç günläp onuň ýanynda galyp bilýärler.
Ukrainanyň türme resmileriniň aýtmagyna görä, “Kaçaniw” koloniýasyndaky ähli tussaglara üç aýda bir gezek üç günläp öz hossarlary bile bolmaga rugsat berilýär.
Ýuliýa Timoşenko öz wezipesinden galp peýdalananlykda aýyplanyp, 2011-nji ýylyň oktýabrynda 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Emma Timoşenko özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär we özüne garşy gozgalan jenaýat işiniň syýasy äheňlidigini aýdýar.


text:
Şu ýyl tomus Gyrgyzystanyň Oş şäherindäki wakalar sebäpli bu şäheri terk etmäge mejbur bolan türkmenistanly studentler Oşa dolanýarlarmy? Şu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Nazar Hudaýberdi Gyrgyzystanyň Oş şäherindäki Tehnologik uniwersitetiň rektory, professor Abduwali Toktomatow bilen gysgaça gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Hormatly rektor, Oşa türkmenistanly studentleriň hemmesi bardymy?
A.Toktomatow: Ýok, gelenler gaty az. Häzirlikçe resmi maglumat ýok, ýöne gelýänler welin, gaty az.
Azatlyk Radiosy: Siziň Tehnologik uniwersitetiňizde okuwlar başlandymy?
A.Toktomatow: Okuwlar 18-nji oktýabrda başlanýar. Elbetde, gelenler okamak isleýärler, şonuň üçin olar ýol tapyp geldiler.
Azatlyk Radiosy: Köp studentleriň Türkmenistanda galandyklary barada maglumat bar. Şolar barada Oşa baran türkmenistanly studentler näme gürrüň berýärler?
A.Toktomatow: Olar häkimiýetleriň rugsat bermeýändiklerini, ýurtdan çykarmaýandyklaryny gürrüň berýärler. Türkmenistandan özbaşdak çykmagy başaranlar okuwa geldiler.
Azatlyk Radiosy: Şu ýyl siziň Tehnologik uniwersitetiňize Türkmenistandan birinji kursa okuwa girenler barmy?
A.Toktomatow: Ýok. Birinji kursa gelen ýok.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly studentleriň näçerägine Gyrgyzystana barmak başartdy?
A.Toktomatow: 20-30% töweregi geldi. Kollejde okaýanlar geldiler. Ýokary mekdeplerde okaýanlaryň az sanlysy geldi. Olar sessiýany tabşyryp, yzyna gitdiler.
Azatlyk Radiosy: Umuman, Türkmenistanda galan studentleriňize Oşdaky häzirki ýagdaýlar barada näme aýdyp bilersiňiz?
A.Toktomatow: Bu taýda, Oşda, hemme zat kadalaşýar, ýagdaý düzgüne girdi. 10-njy oktýabrda ýurtda parlament saýlawlary geçiriler. Şondan soň, 18-nji oktýabrda okuwlar başlanar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly studentleriň howpsuzlygyny üpjün etmek nähili bolar?
A.Toktomatow: Studentleriň ählisiniň howpsuzlygyny üpjün ederis. Munuň üçin ähli çäreleri gördük. Biz olary umumy ýaşaýyş jaýynda ýerleşdireris, nobatçy goýarys. Eger kwartirada ýaşamak isleseler, olara-da gözegçilik ederis. Mugallymlar olar bilen iş alyp bararlar.


text:
Penşenbe güni ABŞ-da Germaniýanyň «Daimler» awtokonserni bilen bagly işe garaldy.
ABŞ-nyň Federal sudy «Daimler» awtokonsernini para-peşgeş bilen bagly ýöňkelýän aýyplama boýunça günäli tapdy we bu awtokonsern jerime hökmünde 185 million amerikan dollaryny tölemäge razy boldy.
Amerikanyň Ýustisiýa ministrligi nemes awtomobil öndürijilerine awtokonserniň bähbitleri üçin 10 ýylyň dowamynda 22 döwletiň ýolbaşçy agzalaryna para bermekleri bilen bagly aýyplama ýöňkäpdi.
Türkmenistanyň ady geçýär
«Daimler» awtokonserniniň awtomobil öndürijileriniň düşewüntli kontrakta gol çekmek üçin para beren döwletleriniň hatarynda Türkmenistanyň ady hem agzalýar.
Türkmen hökümetiniň bir işgäriniň “doglan günine” sowgat hökmünde berlen «Mersedes-Benz S» kyslymly bronirlenen awtoulagyň bahasynyň 300 müň amerikan dollaryna barabar bolandygyna halkara habar beriş serişdeleri ünsi çekýär.
Halkyň arasynda «gara maşyn» diýen ady alan «Daimler» awtokonserniniň önümi bolan «Mersedes-Benz» awtolulagy ýurduň hökümet ýolbaşçylary üçin Türkmenistana ilkinji gezek 1995-nji ýylda getirilip başlandy.
Ilkibada ol maşynlar ýurduň ministrlerine hem-de şol derejedäki ýolbaşçylara paýlanylypdy. Ýöne soňy bilen ol ýurduň prezidentiniň permanydyr karary bilen bellenilýän her bir ýolbaşça berildi.
«Gara maşynyň» on bäş ýyl mundan öňki abraýy
1995-97-nji ýyllarda Türkmenistanyň ykdysady krizisi başdan geçirýän döwründe paýtagtyň köçelerinde kämahal göze ilýän gap-gara reňkde bolan «Mersedes-Benz» maşynynyň abraýy gaty uludy. Sebäbi ol döwürler bu ulagyň kysymyna ýurtda gaty seýrek duş gelinýärdi.
Olara berilýän nomerler hem diňe 0 bilen başlanýardy. 0 bilen başlanýan belgili «gara maşynlary» Döwlet ýol gözegçileri çatrykda gyzyl çyrada geçende-de saklamaga çekinerdiler.
Soňy bilen Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow «Daimler» awtokonserniniň öndürýän «Mersedes-Benz» maşynlaryny her iki ýyldan uly tapgyrda ýurda getirdip, öz doglan gününe gabatlap, ýolbaşçy wezipesinde oturan çinowniklere paýlap başlady. Ministr derejesindäki ýolbaşçylaryň ozalky münen «Mersedes-Benz» maşynlary bolsa olardan pesräk wezipelilere geçirildi.
Şeýdip-şeýdip, ýokarrakdaky oturanlar her iki ýyldan täze «Mersedes-Benz» münüp ugradylar, olardan aşagrakdakylar bolsa öz münen ulaglaryny öz aşagyndaky ýolbaşçylara geçirdiler.
«Gara maşynyň» getiren betbagtçylyklary
Ýurduň ýolbaşçylaryna paýlanylyp berlen «Mersedes-Benz» maşynlarynyň ýokary tizligi, komfortlylygy, dizaýny bu ulagyň rulunyň başyna geçen sürüjileriň ilkibaşda kellesini göçürdi. 1995-1998-nji ýyllarda uçurylyp sürülýän «gara maşyn» zerarly ýollarda elhenç awtoheläkçilikler ýüze çykdy. «Mersedes-Benziň» howpsuzlyk goragynyň ýokarylygy üçin, bu awtoheläkçilikde elmydama beýleki markadaky maşynlaryň eýeleri pida bolýardylar.
Bu awtoulaglaryň bahasy Türkmenistana getirilende 45-55 müň amerikan dollary bolýar. Eger-de häzir ýurtda ortaça iş haky ýüz elli dollar bolsa, onda 1995-2000-nji ýyllarda adamlar 15-25 dollar ortaça hak alýardylar. Emma «Mersedes-Benziň» bahasy bolsa şol wagtam, şu wagtam 45-55 müň amerikan dollarydy.
Bahasy 45-55 müň amerikan dollary bolan «Mersedes-Benz» awtoulagy eýýäm 2000-nji ýylda ştat birliginde bary-ýogy 20 adam bolan edara ýolbaşçysyna çenli paýlanyp çykylypdy.
Şol döwürde ortaça 20 dollar aýlyk alýan bir işgäriň bir ýylky haky 240 dollar bolýan bolsa, onda tutuş edaranyň 20 işgäriniň bir ýylky haky 4800 dollar bolýar. Diňe bir ýolbaşça berkidilen «gara maşynyň» bahasy bolsa 45 müň amerikan dollary. Bir maşynyň bahasy tutuş edaranyň işgärleriniň tas on ýyllyk iş hakyna barabar bolýar.
Şeýle derejedäki gymmat maşynlara eýe bolan ýolbaşçylaryň köpüsi bu ulaglary öz öýlerinde saklap, oňa bolsa diňe öz ogullaryny ýa-da ýakyn garyndaşlaryny sürüji edip aldylar.
Ýöne 1997-nji ýylda «Edebiýat we sungat» gazetiniň şol wagtky redaktory Täçmämmet Jürdekowyň maşynynyň garakçylar tarapyndan alnyp gaçylmagy sebäpli, döwlet edaralaryna degişli ähli «Mersedes-Benz» awtoulaglary hökümet garažynda goýulmaly edildi.
45 müň dollarlyk maşyny ogluna sürdürip, ony hem garakçylara ogurladany üçin bolsa, Saparmyrat Nyýazow T.Jürdekowy wezipesinden boşatdy.
«Mersedes-Benziň» şu günki abraýy
Häzirki günde halkyň belli bir gatlagy gaty baýady. On bäş ýyl mundan ozal daşyndan guwanylan «gara maşynyň» abraýy häzir edil öňki ýaly däl. On bäş ýylyň dowamynda bu markalar Türkmenistana şeýle bir köp getirildi welin, indi olara hatda öňi 0 bilen başlanýan nomerlerem berlenok. Döwlet ýol gözegçileri bolsa indi «gara maşynlaryň» sürüjilerini ýol herekedini bozany üçin jerime töletmekdenem çekinmeýärler.
Ozal ýetip bolmaýan bu maşynlary indi ýurduň ýaşaýjylarynyň içinde-de hususy ulag hökmünde satyn alýanlary kän.
Edara-kärhanalara degişli bolan «Mersedes-Benz» awtoulaglaryna diňe IPС-Motors kompaniýasy serwis işlerini amala aşyrýar. Paýtagtyň 11-nji mikroraýonynda ýerleşýän bu kompaniýanyň hyzmatlary bolsa juda gala hasaplanýar. Iň bir ýönekeýje hyzmaty üçin bu kompaniýa ummasyz pul talap edýär.
Ýurduň içinde, hususan-da paýtagtda «Mersedes-Benz» awtoulaglaryna serwis işlerini amala aşyryp bilýän başga-da awtorserwisler bar. Olaryň hyzmatlary IPС-Motors kompaniýasyndan kän arzan hasaplanýar. Emma hökümete degişli awtoulaglar diňe IPС-Motors kompaniýasynda bejerilmäge degişli edilen.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Orsýet gazak milli azat ediş hereketiniň lideriniň kelleçanagyny jaýlamak üçin Gazagystana gaýtaryp berdi.
Medeniýet we sport ministrliginiň resmileri Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna Keýki Batyryň kelleçanagynyň 6-njy oktýabrda uçar bilen Sankt Peterburgdan Astana getirilendigini aýtdylar.
Batyryň garyndaşlary öz atalarynyň galyndylaryny getirýän uçary garşylamak üçin Astana aeroportyna ýygnandylar.
Orsýetde awgustda bu kelleçanagy gazak resmilerine jaýlamak üçin bermäge razy boldy.
Keýki Batyr ýa-da Nurmaghanbet Kokembaiuly 1916-njy ýylda patyşa Russiýasyna garşy gazak gozgalaňynyň esasy lideri bolupdy.
Şeýle-de ol 1917-nji ýylda bolşewikler häkimiýet başyna gelende, Sowet Soýuzyny ykrar etmekden boýun gaçyrdy.
Sowetler ony 1923-nji ýylda öldürdiler we onuň kelleçanagy Sankt-Peterburgdaky Kunstkamera muzeýinde saklandy.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredow, 22-nji iýunda Waşingtona bardy. Synçylaryň aýtmagyna görä, bu saparyň, Orsyýet bilen Türkmenistanyň arasynda dowam edýän gaz boýunça dartgynlygyň yz ýanyna gabat gelmegi, bu saparyň ähmiýetini has hem artdyrýar.
Aýdylşyna görä, amerikaly ýolbaşçylar bilen geçirjek duşuşyklarynda, Meredow esasan hem türkmen gazyny günbatara akdyrmak barada gürrüň eden bolmaly. Bu ugurda haýsydyr bir ösüş gazanyldymy diýlen soraga, häzirlikçe anyk jogap bermek kyn. Emma käbir amerikaly synçylaryň aýtmagyna görä, Waşingtonyň bu ýurt bilen bagly alyp barýan syýasatyny üýtgetmegine wagt geldi. Bu hili pikiri öňe sürýän synçylardan biri hem, ABŞ-niň daşary syýasaty boýunça milli komitetiniň synçysy, Piter Sinnotdur. Onuň bilen bu barada Azatlyk radiosyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Jenap Sinnot. Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredowyň Waşingtonda amerikaly ýolbaşçylar bilen geçirýän gepleşikleri we bu saparyň ähmiýeti barada öz pikiriňizi aýdaýsaňyz?
Piter Sinnot: Birleşen Şatlaryň Merkezi Aziýa boýunça daşary syýasatyndaky kynçylyk, munuň gaty çäkli bir pudaga gönükdürilen bolmagydyr. Amerikanyň Türkmenistan bilen aragatnaşygy barada gürrüň etsek, bu diňe energiýa hyzmatdaşlygyny artdyrmak we Aşgabada energiýa eksporty boýunça özbaşdaklyk gazandyrmaga synanşmakdan ybaratdyr. Biz öz maýa goýumlarymyzda bu ýurduň ykdysadyýetiniň diňe gaz we nebit pudagyna üns berip, bar aladamyzy Türkmenistandan daşary ýurtlara gaz akdyrmak meselesine sarp etdik.
Azatlyk radiosy: Onda siz energiýa pudagynyň bu saparyň dowamynda-da gürrüňi ediljek esasy tema bolmagyna garaşýarsyňyz, şeýlemi?
Piter Sinnot: Hawa, men şeýle bolar diýip pikir edýärin. Mundan öň Türkmenistanyň we onuň ilatynyň halkara meselelere has giň möçberde aralaşmagy barada tagallalar edildi, emma bu synanşyklar başa barmandy. Munuň sebäbi hem Türkmenistan garaşsyzlygyna gowuşandan bäri, berk üzňelik syýasatyny alyp bardy. Şonuň üçin men bu gepleşiklerde energiýadan başga, beýleki meselelere-de üns berilmeginiň peýdaly boljakdygyny pikir edýärin.
Mysal hökmünde aýtsam, biz bu ýurt bilen bilim pudagy boýunça aragatnaşygymyzy nähili artdyryp bileris, şeýle-de ABŞ-da okaýan türkmen studentleriniň sanyny nähili artdyryp bolar diýlen meselä köpräk üns berilse, gaty peýdaly bolardy. Şeýle-de türkmen wekili bilen geçirilýän söhbetdeşlikde, men oba hojalyk pudagyna has düýpli üns berilmeginiň tarapdary, men munuň tutuş region üçin, şeýle-de Türkmenistan üçin gaty möhüm bir pudakdygyny pikir edýärin. Türkmenistanyň esasy problemasy diňe energiýä däl, belki suw meselesidir. Bu pudak bilen bagly esasy mesele bolsa, Türkmenistanyň demirgazygyndaky Özbegistandan akýan suwa mätäç bolmaklygydyr. Mälim bolşuna görä, Özbegistaniň özi hem, suw meselesinde Gyrgyzystana we Täjigistana garaşly bolup durýar. Suw serişdesi Türkmenistanyň oba hojalyk pudagynyň ösmeginde esasy rola eýedir. Şunlukda men bu gepleşiklerde oba hojalyk pudagy, şeýle hem tehnologiýa alyş-çalyşygy meselesine has düýpli ähmiýet berilse, munuň gowy netije berjekdigini pikir edýärin.
Elbetde, men şol bir wagtyň özünde, ýurtda adam hukuklary we syýasy azatlyklar meselesinde-de, ösüşleriň bolmagyna umyt baglaýaryn. Bu ugurda Berdimuhamedow uly wadalar berdi, ýöne henize çenli o diýen ösüş bolmady. Şeýle-de men bu ýurt bilen pikir alyşmagyň jemgyýet derejesinde ýola goyulmagynyň tarapdary, bu şol ýurtda adam hukuklaryna we syýasy azatlyklara sarpa goýulmagyna, hem-de ilatyň hak-hukugynyň goralmagy boýunça kanuny esaslaryň döredilmegine ýardam eder.
Azatlyk radiosy: ABŞ bu işi nähili amala aşyryp biler?
Piter Sinnot: Eýsem Türkmenistan halkara jemgyýetçiliginiň agzasy bolmak isleýärmi? Esasy sorag şu bolup durýar. Şeýle-de üns berilmeli başga bir zat, muny hökümetiň öňünde aýratyn bir talap hökmünde goýman, onuň ýurt üçin nä derejede bähbitli boljakdygy görnüşde orta atylmaly. Bilşiňiz ýaly, bilim pudagy Türkmenbaşynyň döwründe dargadylypdy. Meniň pikirimçe Berdimuhamedow bu ugry gaýtadan dikeltmek isleýär. Bu iş, elbetde wagt hem maýa talap eder. Men şunlukda bilim pudagynyň bu ýurt bilen hakyky aragatnaşygy ýola goýmaga güýçli bir esas bolup biljekdigini çak edýärin.
Şol bir wagtyň özünde-de, biz Türkmenistanyň hem, Özbegistan, Täjigistan we Gyrgyzystan ýaly, oba hojalykly bir ýurtdugyny ýatdan çykarmaly däl. Bu ýurduň akar suwa daýanýan oba hojalyk pudagynyň döwre bap däldigi hem anykdyr. Şunlukda bu pudak hem bu ýurt bilen aragatnaşygy artyrmak üçin uly mümkinçilikler döredip biler. Her nähilem bolsa, oba hojalyk we bilim ýaly pudaklar arkaly bu ýurt bilen hakyky aragatnaşyk ýola goýulsa, beýleki özgerişlikler öz özünden amala aşyp başlar.
Azatlyk radiosy: Jenap Sinnot. Türkmenistan oba hojalygy ya-da bilim ýaly pudaklara maýa goýulmagyna o diýen garşy däl. Emma nähili-de bolsa syýasat ya-da adam hukuklary barada gürrüň edilende, ‘duraweri dostum’ diýýär. Şeýle ýagdaýda adam hukuklarynyň ya-da syýasy reformalaryň hem Amerika üçin möhümdigini aýdyp, bu ugurda Türkmenistany hereket etmäge razy etmek üçin Waşington nähili usuldan peýdalanmaly?
Piter Sinnot: Bu işi amala aşyrmagyň ilkinji usuly, ilki bilen türkmen ýolbaşçylarynyň graždan jemgyýetçiligini ösdürmek üçin nähili maksatlarynyň bardygyny, olardan eşitmekdir. Olar 5 ýa-da 10 ýyl soňra öz halkynyň nähili bolmagyny isleýär? Eýsem olar ýurdy açman, ýaşlaryna daşary ýurtlarda okamaga mümkinçilik bermän, interneti halk arasynda ornaşdyrman, hat-da sputnik antenalardan peýdalanmaga olara ýol bermän öz maksatlaryna ýetip bilermi? Olaryň öňünde bu meseläni şeýle esasda goýmaly.
Sputnik antenalar, hatda Eýranda hem giňden ulanylýar, häzirki döwürde Eýranda bolup duran wakalar hemmämize mälim, halk öz hak-hukuguny talap edýär. Eger Eýranyň, Owganystanyň we Päkistanyň ilaty köpüräk hukuk gazanmagy başarsa, Merkezi Aziýada ýaşaýan ilatyň hem bu ugurda hereket edip başlajakdygyna, şol regionuň ýolbaşçylary göz ýetirýärler.
Esasy mesele halk bu hili herekete baş goşmazdan öň, ýurt baştutanlary bu ugurda nähili ädimler ätmekçi? Bu hakda şol ýolbaşçylaryň planlary we maksatlary bilen tanyş bolmak gaty möhümdir. Eger olaryň bu ugurda göz öňünde tutýan haýsydyr bir maksady bar bolsa, bu maksatlaryna halky gatnaşdyrman ýetip bilmejekdigini olara düşündirmeli.
Azatlyk radiosy: Siz diňe syýasy we adam hukuklary boýunça reformalary birinji orundaky talap hökmünde goýman, oba hojalyk we bilim pudagyna-da ýeterlik üns berilmelidigini aýdýarsyňyz. Bilşiňiz ýaly bu pudaklar tutuşlygyna hökümetiň kontrollygynda saklanýar. Şunlukda bu pudaga maýa goýup, ýurtda gowulyga tarap özgerişlikleriň bolmagyna nähili garaşyp bolar?
Piter Sinnot: Munuň şeýleräk peýdasy bolar...Ilki bilen, Merkezi aziýaly ýolbaşçylaryň sowet soýuzyndaky düzgün ýaly, ýerleri hökümetiň kontrollugynda saklamak syýyasatyny alyp barmaga çemeleşýändigini aýdyp bolar. Olar bu işi, ýeriň halkyň eýyeçiliginde bolmadyk wagtynda, munuň şeýle bolmalydygyny aýdyp amala aşyrýarlar. Bu hili sistemanyň esasy özeni, kimiň nirede, näçe mukdarda we näme ekjekdiginiň hem hökümet tarapyndan kararlaşdyrylmagydyr.
Ýolbaşçylaryň arasynda, bu usul arkaly özleriniň hakykatdan hem ýurda hyzmat edýändigini oýlanýan adamlaryň hem bolmagy mümkin. Emma hakykatda olaryň peýdadan zyýany köp. Elbetde bu önümleri daşary ýurtlara eksport etmek arkaly hökümet gazanç edýär, emma bu usuluň ýurduň oba hojalyk pudagynyň ösmeginde hiç hili goşandy bolanok. Nähili hem bolsa ýeriň we suwuň gadyryny artdyrjak sistema ýola goýlanda, bu ýurtda käbir ösüşleri emele getirer. Emma hökümet ýolbaşçylary şu hili özgerişlikleriň bolmagyndan howatyr edýärler. Olar halka ynanmakdan gorkýarlar we näme ekiljekdigi baradaky karary, bazar ykdysadyýetiniň we halkyň özüniň kabul edip başlamagyndan alada edýärler. Sebäbi bu hili ýagdaý olaryň kontrolluk sistemasyna gabat gelmeýär.
Bu meselä başgaça nukdaý nazardan seretsek, Merkezi Aziýanyň ilaty, gün güzerany üçin umuman oba hojalygyna bil baglaýar. Şol bir wagtyň özünde iş başaraýjak ýaşdaky adamlaryň 20-25 prosent töweregi daşary ýurtlarda zähmet çekýärler. Adamlaryň köp mukdarda ýurduň daşynda bolanlygy, ýolbaşçylara halkyny öz kontrollugynda saklamaga ýagdaý döredýär.
Ýeriň ähmiýeti artan halatynda, bu eýyäm hak-hukuk meselesi barada hem halk arasynda pikirlenmäge şert döredýär. Mälim bolşuna görä, halkyň ykdysady ýagdaýynyň ösmegi, ýer eýeçiligi hem-de syýasy hukuk baradaky aň-düşünje, deň wagtda ösýän zatlardyr.
Şol bir wagtyň özünde, global ykdysady krizis zerärli daşary ýurtlarda işini ýitirip, öz ýurtlaryna dolanýan adamlar, Merkezi aziýaly ýolbaşçylar üçin hem täze problemalary döreder, muňa olaryň göz ýetirýän bolmagy mümkin. Munuň bilen bir hatarda, oba hojalygyna daýanýan ykdysady syýasat hem, häzirki şertlerde öňe gitmeýär. Eger şol liderler, ykdysady taýdan bähbitli bolaýjak bu pudaga ähmiýet berseler we bu ugurdaky problemalary çözmek isleseler, onda olar başgaça pikirleri diňlemäge taýýar bolmaly bolarlar. Eger bu ugurdaky problema çözülmese, onda ýene-de yza gaýdyşlygyň boljakdygy hemmelere mese mälimdir.
Azatlyk radiosy: Amerikaly wekilleriň bu ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen bolan duşuşyklarynda, oba hojalyk pudagyna köpräk üns berip adam hukuklary we syýasy azatlyklar ýaly meseleleriň birinji orunda goýulmaly däldigini aýtjak bolýarsyzyň, şeýlemi?
Piter Sinnot: Eger sen bu hili temalary ilkinji orunda goysaň, onda olar seniň bilen gepleşikler geçirmez. Meniň pikrimçe olara düşündürmeli zat, ýörgünli ykdysadyýet bilen, syýasy ýagdaýlar we adam hukuklarynyň deň derejede hereket edýändigi baradaky meseledir.
Meniň pikrimçe, türkmen wekiliniň Waşingtonda geçirýän gepleşiklerinde, ilkinji orunda goýmak isleýän zady, günbatara energiýa eksport etmek baradaky meseledir. Eger ABŞ gün tertibine ykdysadyýetiň beýleki ugurlaryny, şol sanda syýasy azatlyklar we adam hukuklary baradaky meseleleri hem goşmagy başarsa, bu gaty uly üstünlik bolar. Men munuň gaty aňsatlyk bilen amala aşyryljak işdigini göz öňüne getirip bilemok. Sebäbi, sowet sistemasynyň kölegesinde ulalan we hakyky ses berişlik esasynda saýlanmadyk ýolbaşçylaryň bu pikire çalt düşünmegi gaty kyn. Munuň bir sebäbi bolsa, bu liderleriň günbatara ýeterlik sapar etmänligi bilen baglydyr.
Meniň pikirimçe, bu sapar amerikaly wekiller üçin türkmenleri diňlemäge we olara özlerini diňletmäge mümkinçilik döreder. Türkmenler energiýa meselesi barada pikir alyşmak üçin geldi, emma olar başga zatlary hem diňlemeli bolarlar.


text:
Özbek prezidentiniň Türkmenistana saparynyň üstünligi we ähmiýeti köp ugurlar boýunça belli bolup dur. Ozaly bilen Islam Karimowyň Aşgabada gelmegi Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwri dörän köpýyllyk duşmançylygyň kontekstinde häzir adatdan daşary, deňi-taýy bolmadyk, simwolik häsiýete eýe sapar bolup görünýär.
Karimowyň bu sapary Türkmenistan bilen Özbegistanyň arasyndaky öňki, köne duşmançylygyň soňuna nokat goýdy. Iki prezidentiň birek-biregi şahsy halamazlygy, ýigrenmegi esasynda dörän şol gapma-garşylyk, duşmançylyk ýüzelerçe müň ýönekeý adamlaryň gündelik durmuşynda özüni görkezipdi.
Şol garşydurmanyň iň ýokary derejä ýeten döwri 2002-nji ýylyň 25-nji nobýar wakasy diýilýän bilen bagly. Türkmen prezidentini wezipeden taýdyrmaga, ýurduň konstitusion gurluşyny agdarmaga synanyşykda S.Nyýazow Özbegistanyň ýolbaşçylaryny hem aýyplapdy.
Wakalar şeýle bir çalt ösüp, türkmen ýörite gulluklary Özbegistanyň Aşgabatdaky ilçihanasyna Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri Boris Şyhmyradowy ele salmak üçin rugsatsyz giripdiler. S.Nyýazow B.Şyhmyradowy şol wakalary, öz garşysyna dildüwşigi esasy gurnaýjy yglan edipdi.
Gözlenýän adam ilçihanadan tapylmady. Türkmen tarapy ilçihana kürsäp girmek bilen, halkara diplomatik kanunlaryň esaslarynyň birini bozupdy, ýöne bu hereket üçin özbek tarapyndan ötünç soralmady. Şondan soň iki ýurduň arasyndaky iki müň kilometre golaý serhet türkmen tarapyndan has-da berkidildi.
Ozaly bilen serhet ýakasynyň ilaty, özbek tarapynda ýaşaýan türkmenler, türkmen topragynda oturan özbekler şol konfliktden azar baryny gördürler. Berkden berk petiklenen serhetler köp wagtlap dogan-garyndaşlaryň, çagalary bilen ene-atalaryň arasyny, olaryň gatnaşygyny kesdi.
Ýagdaýlar kadalaşýar
Ýöne soňky ýyllar serhetde ýagdaýlar kadalaşýar. Arakesmeden soň iki tarap hem köp wagt bäri birek-biregi görmek, gatnaşmak mümkinçiliginden mahrum bolan türkmenlere hem özbeklere baryp-gelmäge rugsat berdi.
Şonuň üçinem Islam Karimowyň Türkmenistana bu saparynda iki tarapdaky köp adamlar S.Nyýazow ölenden soň iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklarda peýda bolan maýlamanyň dowam etjekdigine ynam bildirdiler.
Häzir iki ýurt arasynda ykdysady ýakynlaşma, bu ugurdan gatnaşyklarda uly böwsüş barasynda gürrüň ederden irräk. Prezidentleriň ikisi-de ykdysady esaslary bolmadyk dokumentlere gol çekdi. Ýöne oňyn özgerişleriň binýady goýuldy.
Merkezi Aziýa regionynda şunuň ýaly özgeriş uly ähmiýete eýe, ol köp zatdan habar berýän ýagdaý. Sebäbi goňşy ýurtlaryň arasynda gatnaşyklar häli-şindi dartgynly häsiýete eýe bolýardy. Şol garşydurmalary regionda özüni görkezmek isleýänler öz şahsy bähbidine ulanýardy.
Özbegistanyň lideri Islam Karimow goňşy ýurtlaryň özara integrasiýasynyň ähmiýetini belledi. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow regiondaky problemalary çözmekde Birleşen Milletler Guramasynyň möhüm roluny tassyklady.
Şu beýannamalara Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Türkmenistana saparyndan üzňelikde seretmek bolmaz. Hut Orsýet Merkezi Aziýada öz täsirini saklap galmak ugrunda alada edýär. Daşkentde-de, Aşgabatda-da Moskwa bilen gatnaşyklar hemişe ýag bilen ýüpek ýaly bolmandy.
Türkmenistan bilen Özbegistanyň göze ilip duran ýakynlaşmasy Orsýet tarapyny aladalandyrman durup bilmez. Türkmen we özbek halklarynyň Dostluk festiwaly hakyky baýrama öwrüldi. Ýöne şol baýram Moskwada beýle gyzgyn bellenmese gerek.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanda janyna kast edilen häkimiň söweşijiler tarapyndan ogurlanan ogly bäş ýyldan soň Pakistanyň howpsuzlyk agentleri tarapyndan 8-nji martda Lahor şäherinde azat edildi.
Hökümetiň metbugat-wekili Anwarul Hak Kakar Pakistanyň aňtaw agentlikleriniň, terrora garşy polisiýasynyň we ýarym harby güýçleriniň Bulujystan regionynyň Kuçlak giňişliginde Kwetta şäheriniň golaýynda halas ediş operasiýasyny geçirendigini aýtdy.
Yslamabatda janyna kast edilen dünýewi garaýyşly häkim Salman Taseeriň ogly Şahbaz Taseer 2011-nji ýylyň awgust aýynda kakasynyň ölüminden sekiz aý soň ogurlanypdy.
Häkim Taseer Pakistanyň dine dil ýetirmek üçin jezany göz öňünde tutýan kanunlaryny reformirlemäge çagyran tanymal şahsyýetdi.
Onuň janyna kast eden Mumtaz Kadriniň 29-njy fewralda Rawalpindi şäheriniň türmesinde asylyp öldürilmegi ýurduň ençeme şäherinde yslamçylaryň arasynda protest döretdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Britaniýanyň ÝB-den çykmak baradaky taryhy ses berişliginden soň Bileleşigiň ýokary derejeli resmileri we britan resmileri bilen duşuşar.
ABŞ resmileri Kerriniň 26-njy iýunda Brýusselde ÝB-niň daşary syýasat başlygy Federika Mogherini we 27-nji iýunda Londonda Britaniýanyň daşary işler ministri Filip Hammond bilen duşuşjakdygyny aýtdylar.
ABŞ-nyň uly derejeli resmisi Kerriniň beýleki agza döwletleriň Britaniýanyň yzyna eýermezligi we Ýewropa Bileleşigini mundan-da beter gowşatmazlygy meselesine basym berjekdigini aýtdy.
Ýewropa parlamentiniň başlygy Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kamerony ÝB-den çykmagyň resmi prosesine başlamaga çagyrdy.


text:
“Şadyýan il, bireýýäm ähli sylaga, şol sanda saýlawçylaryň sesiniň 97%-ne, “Arkadag”, “Ýylyň çapyksuwary” diýen ýaly atlara eýe bolan baştutanyna ýene näme sowgat edip biler? Türkmenistan barada gürrüň edilende, bu, megerem, ýolbaşçynyň 21 metrlik mermer pýedestalyň, ýagny binýadyň üstünde altyn çaýylan heýkelini dikip, ony müňlerçe adamyň gatnaşmagynda lidere alkyş aýdyp, açyp bermek bolsa gerek".
Bu 25-nji maýda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň altyn çaýylan heýkeliniň açylyş dabarasy bilen bagly dünýäniň iň abraýly gazetlerinden biri Britaniýada ýerleşýän “The Independent” gazetiniň agzalan waka ýazan kommentariýsinden bir bölek.
Makala şeýle dowam edýär “Ýerasty resurslara baý Türkmenistan, ähli güýji öz kontrollygynda saklaýan prezidentiň ilkinji heýkelini dikdi. Ol öz repressiw şahsyýet kultuny döretmek üçin hiç zatdan gaýtmaýar”.
“Halkynyň özüni ýatlamagyny isleýär”
Berdimuhamedowyň heýkeliniň açylyşy bilen bagly habar ABŞ-da çap edilýan “Quartz” gazetiniň hem ünsüni çekdi. Gazetiň redaktorlaryndan Steve Levine prezidentiň heýkeli baradaky kommentariýsine şeýle girişýar: “Türkmenistanyň lideri häkimiýet başyndan çetleşensoň hem halkynyň özüni ýatlamagyny isleýär, şonuň üçin Merkezi Aziýada ýerleşýän bu ýurtda prezidentiň hormatyna onuň 24 karat altyn çaýylan äpet uly heýkeli dikildi”.
Quartz neşirinde çykan bu makala şeýle dowam edýär: “57 ýaşly Berdimuhamedow 2006-njy ýylda ýurduň öňki güýçli lideri Saparmyrat Nyýazow ölenden soň häkimiýet başyna geçdi. Şol wagt Nyýazowyň şähsyýet kultuny halk durmuşynyň ähli gatlaklarynda görse bolýardy.
Ýurduň içinde ol özüne “Türkmenbaşy” diýdirýärdi, daşary ýurtlarda bolsa ol Güne bakyp aýlanýan we altyn çaýylan heýkeli, günlere we aýlara öz maşgala agzalarynyň atlaryny dakan lider hökmünde üstünden gülünýärdi”.
Täsin habar...
Berdimuhamedowyň 25-nji maýda uly dabara bilen açylan 21 metrlik binýadyň üstünde oturdylan 6 metrlik altyn çaýylan heýkeli dünýäniň iň uly neşirlerinde, umuman aýdylanda, täsin habar hökmünde häsiýetlendirildi.
ABŞ-nyň “Waşington Post” gazeti bu barada çap eden makalasynda “Türkmenistanyň prezidentiniň ata bolan söýgüsine ünsi çekip, şeýle diýýär: “Ol ata bolan söýgüsini hiç haçan gizlänok, Aşgabatda açylan äpet uly heýkel bilen onuň bu söýgüsi ebedileşdirildi”
Soňra bu gazetde Berdimuhamedowyň at baradaky kitabyna we 2013-nji ýylda märekäniň öňünde atdan ýykylyşyna hem deglip geçilýär.
“Tankytçylary diktator diýýärler”
Orsýetiň “Moscow Times” gazeti hem gürrüňi edilýän waka ünsi çekip, bu ýagdaýy Berdimuhamedowyň ýurtda ösüp barýan şahsyýet kulty bilen baglanyşdyrýar. Gazetiň makalasynda şeýle diýilýär: “Ol ähli güýji öz elinde saklaýar, premýer-ministr onuň özi, ýurduň harby gulluklarynyň baştutany hem ol, ýurt ululygy boýunça dünýäde dördünji gaz ýatagyna eýe, tankytçylary bolsa oňa diktator diýýärler”.
25-nji maýda açylan heýkeli bilen baglanyşykly çap edilen habarlarda häzirki gün Berdimuhamedowyň özüni alyp barşynyň birnäçe ýyl mundan öň ol ýaňy häkimiýet başyna geçen wagtyndakysyndan düýpgöter tapawutlanýandygy nygtalýar.
“Quartz” gazetina dolansak, gazetiň heýkel baradaky makalasy şeýle tamamlanýar.
“Ilkibaşda häzirki prezident şahsyýet kultuny mahabatlandyrýan simwollary ýekän-ýekän aýryp başlady, emma aradan 10 ýyl töweregi geçensoň, indi o zatlar unudylana meňzeýär”.
Halkara mediadan tapawutlylykda, türkmen metbugatynda bolsa prezident Berdimuhamedowyň bu heýkeliniň onuň halk bähbitli eden hyzmatlaryna sylag hökmünde, halk köpçüliginiň islegi netijesinde gurlandygy habar berilýär.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Gazna departamenti Eýrana garşy birnäçe täze sanksiýalaryň girizilýändigini yglan etdi.
Bu sanksiýalar Eýranyň ýangyç, üpjünçilik we ýük daşaýyş pudagynda iş alyp barýan 50-den gowrak şahsyýeti we kompaniýany nyşana alýar.
Bu çäreler Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlaryň Tährana görkezýän nobatdaky basyş çäresi hökmünde alamatlandy.
Täze girizilen sanksiýalar Birleşen Ştatlaryň raýatlaryna we edaralaryna Eýranyň bu kompaniýalary bilen söwda hem-de maliýe hyzmatdaşlyklaryny alyp barmaklygy gadagan edýär.


text:
Gazagystanyň sudy iki ýetginjegi terrorçylygy mahabatlandyrmakda aýyplap, bäş ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Olar “Yslam döwletiniň” söweşijilerine goşulmagy planlaşdyrýandyklaryny mälim edipdi.
15-nji aprelde Atyrau regionynyň kämillik ýaşyna ýetmedikleriň işine garaýan sudy iki ýaş oglanyň günälidigini aýdyp, olara iş kesdi.
Ýetginjekler günäni boýun aldylar we Ýakyn Gündogarda “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň hataryna goşulmak isländiklerini aýtdylar.
Prokurorlar olaryň ekstremistik toparyň Siriýada we Yrakda alyp barýan hereketlerini mahabatlandyryp, internetde maglumat ýerleşdirendiklerini aýtdylar.
Gazagystanyň we Merkezi Aziýanyň beýleki postsowet ýurtlarynyň resmileri öz raýatlarynyň Siriýada we Yrakda “YD söweşijileriniň hataryn goşulmagy barada gitdigiçe has köp aladalanma bildirýärler.
“Halkara krizis toparynyň” ýakynda çap eden maglumatyna görä, soňky üç ýylyň dowamynda Merkezi Aziýa ýurtlaryndan Siriýa gidip, söweşijileriň hataryna goşulanlaryň sanynyň iki we dört müň aralygynda bolmagy çak edilýär.


text:
Eýranyň Rewolýusion gwardiýasy ýurduň Türkiýe bilen serhedinden “terrorçy toparlaryň” geçmeginiň öňüni böwetledi, diýip Rewolýusion gwardiýanyň ýolbaşçysy 21-nji iýulda aýtdy.
IRNA täzelikler agentligi Edaranyň Salmas şäherindäki ýolbaşçysy Alireza Madaniniň aýdan sözlerine salgylanyp, şeýle ýagdaýyň Eýranyň Günbatar Azerbaýjan welaýatynda Salmas şäherinden 25 kilometr uzaklykda ýüze çykandygyny aýtdy.
Madani “Türkiýä geçmäge synanyşan iki terrorçydan biriniň ele salnandygyny, beýlekisiniň harbylaryň amala aşyran çäresiniň dowamynda atlyp öldürilendigini” aýtdy.
Soňky hepdelerde Eýranyň ýaragly güýçleriniň we kürt söweşijileirniň arasynda birnäçe çaknyşyklar bolupdy.
Iýul aýynyň başynda günbatar Kermanşah regionynda eýranly kanun çykaryjy, ýeri resmi ýaralandy we olar bilen bilen syýahat eden ulag sürüjisi hem weterinar janlaryna kast edilip öldürildi.


text:
Prezident Aleksandr Lukaşenka Belarusyň üsti bilen Ýewropa akdyrylýan rus gazynyň kesilmegine buýruk berdi.
Mundan ozal Orsýetiň Gazprom kompaniýasynyň ýolbaşçysy Belarusyň 192 million dollar bergisiniň bardygyny aýdyp, bu ýurda akdyrylýan gazyň 30% azaldylanlygyny mälim edipdi.
Lukaşenkanyň bu buýrugy Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen sişenbe güni geçiren duşuşygynyň dowamynda berenligi aýdylýar. Lawrow resmi sapar bilen sişenbe güni Minskä barypdy.
Lukaşenka rus ýolbaşçysy bilen geçiren duşuşygynda gaz boýunça bergi meselesiniň iki ýurduň arasyndaky “gaz urşuna” öwrülip barýanlygyny aýtdy diýip, habar berilýär.
Orsýetiň Gazprom kompaniýasynyň ýolbaşçysy Alekseý Miller bu barada sişenbe güni eden çykyşynda şeýle diýdi: “ Belarus Orsýete bergisini tölemek boýunça düýn hiç hili hereket etmedi. Şunlukda, Moskwa 22 iýunda irden sagat 10-dan başlap Belarusa akdyrýan gazyny 30%-e çenli azaldýar”.
Gazprom duşenbe güni Belarusa akdyrýan gazyny 15% azaldanlygyny aýdypdy.
Belarus bergisini tölemese, Moskwa bu ýurda akdyrylýan gazyň möçberini 85%-e çenli azaltjakdygyny duýdurýar.


text:
Neşe serişdeleriniň şer işdigini her kim bilýär. Olary durmuşymyzdan ýok etmelidigi bilenem köpler razy. Bu meselede hökümete kömek etjekler-de köpdür. Ýöne hökümet ýaşyl nasy satyp, satyn alyp, aç-açan atyp ýören adamlara çäre görmese näme?
Men nas barada gürrüň edýän hem bolsam, meseläniň özeni üýtgemez. Käbir ýurtlarda ony atmak gadagan edilýär. Eger-de ol kimdir biriniň jübüsinden tapylsa, ol adamyň sud jogapkärçiligine çekilmegi hem mümkin.
Bir adam nas atýar
Özebegistanda bolsa nasy köçeleriň gyrasyndaky kiçi bazarlaryň islendiginden satyn alyp bolýar. Bu haryt hatda süýji-köke, sakgyç ýaly zatlar bilen deňäniňde, has kän satyn alynýar.
Adamlar uly höwes bilen pul çykaryp, plastik paketlere dolanan bu ýaşyl jisimi satyn alýarlar we agzyna atýarlar. Lukmanlar nasa endik etmegiň näderejede zyýanlydygyny subut edip, ony hat-da ýeňil narkotik serişdesi diýip atlandyrýarlar. Ýöne Özbegistanyň ilatyny bu zatlar nas atmakdan saklanok.
Dogrymy aýtsam, bu serişdäni ulanyp öz ömrüni gysgaldýanlar meni kän bir alada goýanok. Ol adamlar öz saglygyny zaýalap, çagalarynyň şikesli dogulmagyny isleýän bolsalar, baş üstüne. Öz ykbalynyň eýesi – olaryň özleri!
Resmiler
Meniň üçin täsin zat – hökümetiň, esasanam, hukuk goraýjy organlaryň özüni alyp barşy. Özbegistanda narkotik serişdelere garşy ýowuz kanunlar bar, ýöne nas hukuk goraýjylaryň ünsünden düşýär.
Nasa ne Içeri işler ministri üns berýär, ne-de – köçe patruly, bu göz-görtele. Hany bu narkotik serişdesiniň söwdasyny edýänlere garşy çäreler hem-de görkezme sud diňlenişikleri? Näme üçin nasy ulanmak we satmak kanun esasynda gadagan edilenok?
Dogrudanam, nas diýilýän zat – bu hakyky şerdir. Oňa endik eden ýaşlaryň köpüsi az wagtdan soň başga neşeleri-de ulanyp başlaýarlar.
Saglyga zyýanly
Nas atmak esasynda döreýän nikotin we psihologik endigi ony atýanlary öýken, aşgazan we dodak kesellerine duçar edip, onkologik keselhanalaryň müşderilerine öwürýär.
Iň gorkuly ýagdaý hem nas atýanlaryň şahsyýetiniň we psihikasynyň üýtgemegidir. Bu meselä hökümetiň üns bermezligi düşnüksiz. Göriplik gowy zat däl, ýöne şonda-da men türkmen goňşularymyza göriplik edýärin. Olarda 2008-nji ýyldan bäri nas diýen neşäni ýasamak, ulanmak we daşamak gadagan.
Näme üçin biz olardan erbet? Näme üçin öz halkymyzyň saglygyna, psihikasyna biparh garaýarys. Ýa bu-da ýörite edilýärmi? Aslynda gündelik nobatdaky dozany isläp duran halky dolandyrmak aňsat.
Ne erkinlik, ne hukuk, ne-de ryhy sagdynlyk gerek, diňe doza bolsa bolýar. Onuň üçin ol narkotik serişdesiniň eýesine tabyn bolmaga we oňa gul bolmaga taýyn.
Nas atmagyň ýaramaz täsirleri – gusmak, ýürek bulanma, diş keselleri, rak we beýleki keseller. Olar adamy erkin pikirlenmäge ukypsyz haýwana öwürýär. Ýerli lukmanlaryň bu tema gatnaşygy ýakymsyzlykdyr.
Näme üçin?
Ýöne näme üçin olar dymýarlar? Näme üçin köçelerde, jemgyýetçilik ýerlerinde düşündiriş işleri alnyp barlanok? Näme üçin köçede nas atyp duran adamyň ýanyna baryp, bu ýaramaz zadyň çilimi taşlamaga ýardam bermeýändigini, tersine, nekotine endigi güýçlendirýändigini düşündirmeli däl?
Lukmanlar dymýar, adamlar geçip barýar, şeýdip, ýaşap ýörüs.
Biz ýurtdaky aksakallaryň abraýy barada sesli çykyşlar edýäris, ýöne näme üçin olar ýaşlara biparh garaýarlar? Hökümet bilen ylalaşýan ikiýüzli ýaşulular näme sebäpden dymýar?
Men bu meseleler barada nas satýan bir ýaşuly bilen gürleşdim. Ýaşuly sesini çykarman durdy we ahyrsoňunda öňündäki satyp duran nas halatalaryny ýygnady.
Ýöne haçan-da men onuň ýanyndan daşlaşyp, yzyma gaňrylyp seretsem, ol nas haltajyklaryny ýene-de öňünde örüp goýupdyr. Bizde hemişe şeýle – dymýarlar we öz bilenini edýärler. Düşünip, ýagdaýy üýtgetmek – bize degişli düzgün däl…
Nasy gadagan ediji kanun çykaryp bolardy, ýöne men öz arzam bilen deputatlara ýetip bilmedim. Ýurduň parlamentiniň binasynyň töweregi berk goragly. Sakçylar meni halkyň saýlan wekiliniň ýanyna goýbermediler. Göräýmäge, deputatlaryň halkyň saglygyndan hem wajyp işleri bar ýaly.
Eger täze oturdylan agaç nahallaryna degişli ideg etmeseň, olar betgelşik agaçlar bolup öser. Biziň ýaşlarymyz barada-da şony diýse bolar. Eger olara bilim berilmese, öz saglyklaryny goramak öwredilmese we ýaramaz endiginden el çekmäge ýardam berilmese, ertir ol ýaşlar biakyl adamlar bolup ýetişer. Bu-da – biziň gelejegimiz bolar, onsoň ony beýik gelejek diýip atlandyryp bolmaz.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew öz ýurdunyň garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümi mynasybetli tussaglary köpçülikleýin amnistiýa etmegi teklip etdi.
Nazarbaýew bu teklibi 29-njy noýabrda gazak parlamentiniň aşaky öýüne ugratdy. Onuň gysga wagtda tassyklanmagyna garaşylýar.
Teklip edilen bu amnistiýa laýyklykda, zenan tussaglar, ýetginjek ýaşyna ýetmänkä jenaýat eden adamlar, 60 ýaşyndan ýokary erkek bendiler, maýyp tussaglar we beýlekiler türmeden boşadylar.
Günäsi geçiljek tussaglaryň anyk sany barada maglumat berilmeýär, emma olaryň müňlerçe bolmagyna garaşylýar.
Gazagystanda tussaglaryň köpçülikleýin amnistiýa edilmegi iň soňky gezek 2011-nji ýylda ýurduň garaşsyzlygynyň 20-nji ýyl dönümi mynasybetli yglan edilipdi we 27,000-e golaý bendi türmeden boşadylypdy diýip, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Human Rights Watch” guramasy aýdýar.
Gazagystan 1991-nji ýylyň 16-njy dekabrynda öz garaşsyzlygyny yglan edipdi.


text:
Ukrainada sud ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň salgyt galplyklary bilen bagly diňlenşigini ýene-de gaýra süýşürdi.
Häzir Timoşenko başga bir bildirilen aýyplama boýunça türme tussaglygynda saklanylýar. Timoşenka wezipe ygtyýarlyklaryndan hyýanaçylykly peýdalandy diýen aýyplama boýunça ýedi ýyl kesilipdi.
Timoşenko özüniň ýaramaz saglyk ýagdaýyna salgylanyp, suduň gaýra çekilmegini haýyş etdi. Prokurorlar Timoşenkonyň wideo şekilli konferensiýa arkaly suda gatnaşyp biljekdigini öňe sürdüler. Timoşenkonyň aklawçylary bu teklibi berk görnüşde ret etdiler.
Sudýa Konstantin Sadiwskiý bu meselä garamak üçin wagtyň gerekdigini aýdyp, indiki diňlenşigi 14-nji awgusta geçirdi. Bu sud diňlenşiginiň eýýäm ikinji gezek yza süýşürilmegidir.
Timoşenko 1990-njy ýyllarda hususy energiýa kompaniýasyna ýolbaşçylyk eden döwri salgytdan millionlap dollar gizlänliginde aýyplanýar.