text:
9-njy oktýabrda günüň ikinji ýarymynda Hazaryň kenarynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleriniň güni mynasybetli dabaralar geçirildi. Ýurdumyzyň Goranmak ministrliginiň Harby-deňiz institutynyň täze binalar toplumynyň açylmagy bu waka bagyşlanyldy.
Bu ýerde döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowy ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylary, eli baýdakly harby talyplar garşylaýarlar.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Harby-deňiz güýçleriniň serkerdeliginiň serkerdesi B.Gündogdyýew hasabat berýär.
Soňra harby aýdym-saz topary çykyş etdi. Milletiň Lideri harby gullukçylaryň döredijilik ukybyna baha berip, toparyň çeper ýolbaşçysy bilen gürrüňdeş bolmak bilen, şahsyýetiň ösmegi üçin sungatyň neneňsi wajypdygyny nygtady hem-de saz, edebiýat, şygryýet bilen meşgullanmaga özüniň wagt tapmaga çalyşýandygyny aýtdy. Türkmenistanyň Prezidenti özüniň täze şygryndan käbir setirleri okap berdi. Milletiň Lideriniň sözlerini dessine toparyň agzalary alyp göterdiler. Toparyň ýolbaşçysy bu şygryň watançylyk aýdymy hem-de harby döredijilik toparlarynyň çykyşlary üçin örän laýyk gelýändigini belledi.
Türkmenistanyň Prezidenti ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda toý bagyny kesýär we Harby-deňiz institutynyň baş binasyna girýär. Onuň eýwanynda harby talyplar milletiň Liderini ruhubelent goşgular bilen garşylaýarlar hem-de Watan goragçylarynyň ýaş nesilleri hakdaky aladasy üçin hoşallyk bildirip, mähriban Watanymyzy wasp edýärler.
Şu ýerde döwlet Baştutany dürli ýyllaryň harby gämileriniň maketleriniň sergisi bilen tanyşdy.
Binany gözden geçireninden hem-de onuň enjamlaşdyrylyşy bilen tanşanyndan soň, milletiň Liderine Harby-deňiz institutynyň howlusynda goýlan harby tehnikalaryň dürli görnüşleri görkezildi. Milletiň Lideri döwletimiziň Milli goşunymyzy, şol sanda Harby-deňiz güýçlerini iň döwrebap söweşjeň tehnikalar we enjamlar bilen mundan beýläk-de üpjün etjekdigini hem-de harby işgärleri okatmagyň derejesini ýokarlandyrmak üçin ähli şertleri döretjekdigini aýtdy.
Döredilenine köp wagt geçmese-de, bu ýokary okuw mekdebi Garaşsyz Watanymyzyň Harby-deňiz güýçleri üçin zerur bolan milli harby hünärmenleri taýýarlamaga uly goşant goşdy diýip, döwlet Baştutany aýtdy hem-de bu okuw mekdebiniň geljekde hem Harby-deňiz güýçleri üçin deňizçi harby hünärmenleri taýýarlaýan merkez boljakdygyna ynam bildirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Harby-deňiz institutynyň binasyndan çykyp, onuň toparynyň ygtyýaryna ýörite tehnikany goşmak bilen, awtoulag serişdelerini berip, olaryň açarlaryny gowşurdy.


c: text/html

text:
Owganystanda jeňçileriň dowam edýän hüjümlerine we gazaplylyga garşy halkara marafon ýaryşy geçirildi.
Ýewropadan, ABŞ-dan, Kanadadan we Owganystanyň özünden gelen türgenler Bamiýan welaýatyndan 42 kilometr ylgadylar. “Owganystanyň Marafony” diýlip atlandyrylan ýaryşa professional we öwrenje sportsmenler gatnaşdylar. Marafony britaniýaly Keith MakIntoş ýeňip, ol aralygy 2 sagat 55 minutda geçmegi başardy.
Şeýle-de Bamiýanda ýerli aýal-gyzlar üçin niýetlenen 10 kilometrlik ýene bir ýaryş gurnaldy. Ony 15 ýaşly Nazira Saifi ýeňdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bäş ýyl mundan ozal netijeleri galplaşdyrylan prezidentlik saýlawlarynda Wiktor Ýuşenkonyň ýeňilmegi Ukrainada ýüz müňlerçe adamyň gahar bilen köçelere dökülmegine getirdi.
Ýuşenko öz tarapdarlaryna kanunyň üstün çykmagy ugrunda göreşmegi, saýlawyň netijeleriniň inkär edilmegini wada berdi. Göreş dowam edip, protestçiler garly-doňakly gyşda ençeme günläp, köçelerde durup, oppozisiýanyň güýjüne güýç goşdular.
Ýokary suduň Wiktor Ýanukowiçiň ýeňşini ýatyrmagy Ýuşenkonyň gazanan uly ýeňşi boldy. Ýuşenkonyň saýlawlaryň täzeden geçirilmegini gazanmagy bilen ”Mämişi rewolýusiýanyň” ýeňşi möhürlendi.
Ýöne ady awtoritarçylyga garşy göreşiň simwolyna öwrülen Ýuşenko hemişe oppozision ýolbaşçy bolup gelen adam däl. Ol 1990-njy ýyllarda Ukrainanyň merkezi bankynyň başlygyka merkezçi, şol wagtky prezident Kuçma wepadar adam diýip tanalýardy.
Prezidentlik saýlawlaryny gazanansoň, Ýuşenko özüni Ukrainanyň “ilkinji çyn prezidenti” diýip atlandyrdy. Ol şonda: “Biz 14 ýyl garaşsyz, ýöne erkin däldik” diýdi.
Täze ýolbaşçy ýurtda kök uran korrupsiýa garşy göreşmegi, jenaýatkärleri tutmagy, Ukrainany Ýewropa tarap ýola salmagy wada etdi. Ukrainleri irden agşama çenli watan üçin işlemäge çagyrdy. Ýöne özi prezidentliginiň ilkinji ýylyny Ýewropa ýurtlaryna, Amerika sapar etmek bilen geçirdi.
“Ol her bir zady edip bilýärdi”
Ýuşenkonyň öňki kömekçisi Oleh Rybaçuk: “Ol öz at-abraýyndan peýdalanyp, ýurda gerek reformalary geçirip bilýärdi” diýýär.
“Ol her bir zady edip bilýärdi. Ol ýurda gerekli zatlar üçin öz at-abraýyndan peýdalanyp, baş kanuny üýtgedip bilýärdi, wagtyndan öň parlament saýlawlaryny geçirip bilýärdi. Ýöne bolan iş onuň prezidentlik döwrüniň iň gowy pursatlarynyň tutuşlygyna diýen ýaly boş geçmegi boldy” diýip, Rybaçuk gynanýar.
Rybaçugyň bellemegine görä, bu at-abraýa urgy bolup degen – Ýuliýa Timoşenko bilen açyk çaknyşyk. Ýuşenko indi wezipe başyndan aýrylýar. Ukrainada bolsa korrupsiýa pajarlap ösýär. Ýurt ykdysady krizisden ýaňa çöker-çökeriň üstünde.
Ýurtdaky ýagdaý ilaty umytdan düşürdi. Olar syýasatçylara, hökümete özlerinde ynam ýoklugyny aýdýarlar. ”Mämişi rewolýusiýanyň” hem boş wadalardan başga beren zadynyň bardygyna ynanýan adam ýok.
Ýuşenkony hemmeden köp goldan şäher Lwowdan Pawel Teresçuk muny şeýle düşündirýär: “Ýuşenkonyň pikirleri hem niýeti gowudy. Ýöne onuň bitiren işi bolmady. Iň möhümi hem onuň ýurduň agzyny birikdirip, täsirli häkimiýet döredip bilmänligi. Indi bolsa Ukrainada höküm sürýän konflikt we bulagaýlyk”.
Ýuşenkonyň ukrain taryhynda nähili orny eýelärkän? Rybaçugyň pikiriçe, ondan galan oppozisiýany wagtlaýyn birleşdirip, Kuçma administrasiýasynyň köne diwaryny ýykmagy: “Şol diwary ýykmak üçin onuň biziň ýeke-täk şansymyz bolan bolmagy ähtimal. Netije tersine bolan bolsady, onda biz Belarus tipli bir ýurtda doňup galardyk”.


text:
Siriýada hökümete garşy protestleri basyp ýatyrmak çärelerinde ölen adamlaryň sany 3 müňden geçdi. Bu barada şu gün Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça Baş komissary Nawi Pilleý aýtdy.
Pilleý Siriýadaky wakalaryň “giň gerimdäki graždan urşuna” ýazmagynyň öňüni almak üçin, halkara jemgyýetçiligini çäre görmäge çagyrdy.
Adam hukuklary boýunça Baş komissar Nawi Pilleý şu gün Siriýada barha erbetleşýän adam hukuklarynyň ýagdaýy, şol sanda munuň adamlaryň janyna ýeterýän birehim täsiri boýunça özüniň çuňňur aladasyny bildirdi.
Adam hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň aýtmagyna görä, düýn Siriýanyň demirgazyk we günorta sebitlerinde dörän çaknyşyklarda 20 töweregi adam ölüpdir.


text:
Geçen aý, has dogrusy 7-nji iýulda bolan Abadan hadysasyndan soň, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow birden korrupsiýa barada gürrüň gozgady. Şondan kän wagt geçmänkä-de birnäçe bank işgäri uly mukdarda para almakda aýyplanyp, uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi.
Ýöne ýerli synçylar türkmen korrupsiýasynyň bäş-on sany bank işgärini türmä basmak bilen azalmajagyny, bu problemanyň örän çuň kök urandygyny aýdýarlar. Olaryň pikirine görä, korrupsiýa esasan ýurduň ýönekeý adamlarynyň, ýokardan arkasyz aýal-gyzlaryň, çagalaryň adam hukuklaryna agyr zarba urýar.
Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Ýowşan Annagurban bu barada ýerli synçylar, hukuk meselelerini öwrenýän aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew we graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Aşyrguly, ozaly siz aýtsaňyz. Siziňçe, häzir ýurtdaky korrupsiýanyň derejesi Nyýazow döwri bilen deňeşdirilende nähili ýagdaýda?
Aşyrguly Baýryýew:
Aşgabatda ýaşan žurnalist Aşyrguly Baýryýew
Korrupsiýanyň bu iki döwürdäki derejelerini deňeşdirseň, olaryň arasynda wagt taýdan dört essä golaý tapawudyň bardygyna garamazdan, soňkusynda onuň geriminiň artandygyny birnäçe zatdan çaklamak mümkin. Mysal üçin, soňky bäş ýylda gurluşyga goýberilýän serişdäniň has köpelendigini açyk aýtsa bolar. Bilşimiz ýaly, gurluşyk iň bir korrumpirlenen pudak hasaplanýar. Ýokary okuw jaýlaryna, mekdebe çenli çagalar edaralaryna, il içinde aýdylyşy ýaly, gara işe girmek, ýerleşmek üçin berilmeli paranyň hem azyndan dört-bäş esse artandygy-da gizlin däl.
Azatlyk Radiosy: Nurberdi, häzir Türkmenistanda bar diýilýän korrupsiýa hökümetiň garaýşy, çemeleşişi nähili? Bu meselede Nyýazow döwri bilen deňeşdirilende nähili üýtgeşme görünýär?
Nurberdi Nurmämmedow:
Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow
Nyýazow döwründe korrupsiýa barada, aýanlyk derejesinde bolmasa-da, Nyýazowyň bähbitleriniň çäklerinde gürrüň edilýärdi. Şol döwürde korrupsiýa garşy özboluşly bir göreş hem alnyp barylýardy. Parahorlar şol göreşden azda-kände gorkýardylar. Ilat Nyýazowyň agzyndan onuň orunbasarynyň 14 milliard manatlyk para alandygy, ýene bir welaýat häkiminiň 25 milliard manatlyk para alandygy baradaky maglumatlary eşidýärdi, parahorlar jenaýat jogapkärçiligine çekilýärdi. Munuň üstesine, şol wagt halk içinde Nyýazowyň şahsy bank hasaplarynda birnäçe milliard dollarlyk puluň bardygy hakynda hem gürrüň edilýärdi. Korrupsion emlägiň derejesini kesgitleýän maglumatlar bolmasa-da, korrupsiýanyň çenden aşa uludygyny halk öz gündelik durmuşynda-da duýýardy.
Berdimuhamedow prezident bolansoň, ýurtda “gülala-güllük” ideologiýasy başlandy. Onsoň öňden gelýän nogsanlyklara durmuşymyza ýat, bizde ýok zatlar ýaly garaldy we olar barada gürrüň edilmedi. Korrupsiýa hem şolaryň içinde. Bu ýagdaý parahorlarda gorky-ürkiniň ýitirim bolmagyna, korrupsiýanyň öňküden hem beter ösmegine getirdi. Indi “parasyz çöp başy gymyldanok” diýsegem ýalňyş bolmazmyka diýýän. Nyýazow döwlet gurluşynyň ortaky, esasanam ýokary eşelonyna degişli adamlary gowy ulanansoň, korrupsiýada aýyplap, jenaýat jogapkärçiligine çekýärdi. Şeýle etmegiň Nyýazow üçin ikitaraplaýyn peýdasy bardy. Birinjiden-ä ol parahorlary jogapkärçilige çekip, il ýüzüne adalatly hökümdar bolýardy, ikinjidenmem egindeşlerini özüne bakna edýärdi.
Azatlyk Radiosy: Aşyrguly, siziňçe, korrupsiýa esasy adam hukuklaryna nähili täsir ýetirýär?
Aşyrguly Baýryýew:
Korrupsiýa, elbetde, adamyň syýasy, raýatlyk hukuklaryna we azatlyklaryna ýaramaz täsir edýär. Mysal üçin, Konstitusiýanyň 38-nji maddasynda “döwlet her bir adam üçin öz ukybyna görä hünär biliminiň elýeterli bolmagyny üpjün edýär” diýlip kesgitlenen. Ýöne ýokary okuw jaýlaryna parahorlugyň mäkäm ornaşmagy zerarly raýatlaryň aglabasy bu hukukdan mahrum. Baş kanunda kepillendirilendigine garamazdan, korrupsiýa zerarly raýatlaryň köpüsi öz çeper, ylmy we tehniki döredijiligini erkin alyp baryp bilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Nurberdi, siz korrupsiýa bilen adam hukuklarynyň arasynda nähili baglanyşyk görýärsiňiz?
Nurberdi Nurmämmedow:
Korrupsiýa şahsyýeti öz konstitusion hukuklaryny ulanmakdan mahrum edýär. Ol para bermän işe-de girip bilmeýär, okuwa-da, özbaşdagam işläp bilmeýär. Korrupsiýa adam gymmatlyklarynyň çüpremegine getirdi. Indi para almaýanlara, jemgyýetçilik emlägini goraýanlara “arassa, päk adam” diýmeýärler, olara “gulak” diýýärler. Olary döwlet hem goldamaýar. Döwlet para alýanlary, jemgyýetçilik emlägini ogurlaýanlary goraýar. Olar dowletiň daýanjy.
Azatlyk Radiosy: Aşyrguly, siz korrupsiýanyň adam hukuklaryna ýetirýän ýaramaz täsiri barada anyk mysallar esasynda gürrüň berip bilmezmisiňiz? Bu ugurda žurnalist derňewini-beýlekini geçirip gördüňizmi?
Aşyrguly Baýryýew:
Bilşimiz ýaly, ýurdumyzda maglumatlaryň hemmesi diýen ýaly ýapyk, garaşsyz žurnalist derňewini alyp barmaga hiç hili mümkinçiligimiz ýok. Onsoň ol ýa-da beýleki ýagdaý barada il içindäki gürrüňlere gulak asmaly bolýarys. “Halk aýtsa, galp aýtmaz” diýipdirler.
Azatlyk Radiosy: Nurberdi, siziň bu meselede aýdyp biljek anyk mysalyňyz barmy?
Nurberdi Nurmämmedow:
Garrygalaly Amangelen Şapudakowyň işi hem takdyry aýdylanlara ýeterlik mysal bolup bilermikä diýýärin. Onuň düşen güni maşgala dawasy bilen däl-de, oňa etrap häkiminiň gatnaşygy bilen kesgitlenýär. Döwlet gurluşlary etrap häkimi barada aýdylýan zatlary barlamagyň deregine, bir görseň Amangelen agany urup-enjip ýör, bir görseňem dälihana atýar. Bu ýagdaýlar her kimem oýlandyrman bilmezmikä diýýän. Biziň döwletmiz üçin para alan, ogurlyk eden dürdäne, jemgyýetçilik emlägini goranam däli. Muňa indi adamlaram ynanyp barýana meňzeýär. Ine, şu erbet.
Azatlyk Radiosy: Aşyrguly, siziň aýdyşyňyzdan Türkmenistanda giň ýaýran korrupsiýa ýylda mekdebi gutarýan 100 müň çemesi oglan-gyzyň köpüsiniň geljegine böwet basýar. Eýsem ene-atalar bu ýagdaýdan çykalgany nämede görýär? Olar bu barada näme pikir edýärler?
Aşyrguly Baýryýew:
Gynansak-da, ene-atalar bu meseläniň çözgüdini çagalaryny okuwa, işe ýerleşdirmek üçin soralýan parany bermekde görýärler. Çagasyny ýokary okuw jaýyna salmak üçin žaýyny, howlusyny satmaga, karza, bergi-borja batmaga çenli baryp ýetýänler hem bar. Gerek mukdardaky para puluny tapyp bilmeýän hossarlar özlerini perzentleriniň öňünde müýnli saýýarlar. Ildeşlerimiz hökümetiň korrupsiýa garşy aýgytly göreş alyp barjagyna ynanmaýarlar. Ýöne, özleri-de para bermek bilen, olar parahorlugyň barha möwjemegine tekge berýändikleri barada pikir etmeýärler. Elbetde, ene-atalar parahorluga garşy göreş boýunça jemgyýetçilik komitetini, guramasyny döredip, şonda birleşseler, belli bir netije gazanyp bilerler. Ýöne häzir “kim köp bermeşek” ýörelgesi ýörgünli.
Azatlyk Radiosy: Nurberdi, bu ýagdaýda türkmen ýaşlarynyň özleriniň edip biljek bir zady barmy? Bu ýagdaýa türkmen intelligensiýasy nähili garaýar?
Nurberdi Nurmämmedow:
Ýaňy durmuşa aýak basan ýaşlaryň köpüsinde okuwa ýa işe girmäge pulam ýok, hukugam. Onsoň olar, aýaklanmadyk köşek ýaly, ene-atasynyň yzyna düşmäge mejbur bolýar. Puly bolanyň ýagdaýa düşünýäni çagasyny daşary ýurtlarda okatjak bolýar, galanam çagasyny, gulçulyga beren ýaly edip, ýerli okuw jaýlaryna salýar. Göwnüme bolmasa, şolaryň çagalary biziň durmuşymyza has uýgunlaşan hünärmenler bolup çykýar. Olar hünärinden gorkýarlar diýäýmeseň, geregiçe kütek, geregiçe ýaranjaň, medeni çärelere gatnaşmaga dagy hezil edip gidýärler. Daşary ýurtlarda okanlar bolsa, okan ýerlerinde galaýmaslar, biziň durmuşymyza uýgunlaşyp bilmeýärler. Şonuň üçin olaryň öz ýurdunda hünäri boýunça işläp ýörenine duşmak aňsat däl. Daşy guran intelligensiýa welin, biziň ýurdumyzda entäk ýok öýdýän. Intelligentdir öýdýäniňem örüsi “Zöhre-Tahyrdan” aňryk geçmese, mesele-de meseleligini ýitiräýjek eken. Onsoň “gaýraty bir bolaýmaly eken-dä” diýeniňi duýman galýarysyň.
Azatlyk Radiosy: Görnüşinden, türkmen hökümeti metbugata kontrollugyny gowşatjaga meňzemeýär. Türkmenistanda halk ýa-da halkyň has düşünjeli bölegi hökümetden söz, metbugat azatlygyny, syýasy azatlyklary talap etmek derejesine haçan we nähili ýagdaýda göterilip biler öýdýärsiňiz?
Aşyrguly Baýryýew:
Hawa, bu hakykatdanam şeýle. Türkmen hökümeti medianyň döwlete däl-de, jemgyýete, halka degişli bolmalydygyny inkär edýär. Türkmenistanda gazet-žurnallar, radio we telewizion kanallar diňe hökümetiň propaganda serişdesi hökmünde ulanylýar. Halkyň, ýa bolmanda onuň öňdebaryjy bölegi bolmaly intelligensiýanyň söz, metbugat, syýasy azatlyklaryny talap etmäge haçan baryp ýetjegini hatda çaklamagam kyn. Ýöne bu güni kynçylyklaryň irde-giçde soňy geler, men şuňa ynanýaryn.
Azatlyk Radiosy: Nurberdi, türkmen halky söz, metbugat azatlygyny, syýasy azatlyklary talap etmek derejesine nähili ýagdaýda göterilip biler? Siz şeýle mümkinçiligi görýärsiňizmi?
Nurberdi Nurmämmedow:
Biziň halkymyzyň syýasy azatlygy talap etmek derejesine göterilip biljek ýagdaýy bilen biziň jemgyýetimiziň arasy ýyl geldigiçe açylyp barýan ýaly, şuňa biziň ýolbaşçylarymyz elinde baryny edip hemaýat edýärler. Büzmeýin heläkçiliginde wepat bolanlaryň entäk aýam geçenok, ruhlaram ynjalanok. Hökümetimiz bolsa, olaryň hossarlaryna, olaryň goňşularyna minnetdarlyk toýuny tutdurýar. Biziň jemgyýetimiz häzir şeýle ýagdaýda ýaşaýar.


text:
Külli musulmanlaryň pygamberi Muhammediň hadyslarynda: «Sözleriň iň ýagşysy, iň sogaplysy zalym patyşalaryň huzurynda durlup aýdylýan hakykatdyr» diýlen jümleler bar.
Hakykaty eşitmegi köp patyşalar halamaýar. Sebäbi köp patyşalar patyşalygyny mydama ýalana duwlanyp dolandyrýarlar.
Gadymyýetde patyşalaryň köpüsi özüni Hudaý hasap edipdir. Diňe gadymyýet däl, özüni pygamber saýanlaryň birine biziň döwürdeşlerimiziň özi hem şaýat boldy. Türkmen şahyry Baýram Jütdiýewiň «Otludan Hudaý düşüp gelýär» diýip, Türkmenistanyň öňki prezidenti Nyýazowy Hudaýa deňäp ýazan goşgusy köpleriň ýadynda bolsa gerek. Ýöne özi hakda şol goşgy ýazylanda Nyýazow «Meni Hudaýa deňemäň» diýip, garşylygam görkezmändi. Hiç zatdan heder etmese, özüni Hudaýa deňejek ýolbaşçy hem, özüni Hudaý saýjak ýolbaşçy hem biziň asyrymyzda-da tapylman durjak däl.
Jemşit patyşa we heýkel
Gadymyýetde ýaşap geçen patyşalaryň biri Jemşit patyşa hem özüni Hudaý hasap edipdir. Ol heýkeltaraşlara palçykdan öz keşbini ýasamagy tabşyrypdyr hem-de olary öz raýatlarynyň her biriniň öýüne paýlap çykmagy tabşyrypdyr. Irden turup, hemmeleriň öz heýkeline çokunmalydygy hakda perman beripdir.
Jemşit patyşanyň heýkelini öýlere paýlaýjylar gije diýmän, gündiz diýmän, oba-oba, şäher-şäher aýlanypdyrlar hem-de her bir öýe Jemşit şanyň heýkelini beripdirler. Şanyň irden turup, heýkele çokunmak baradaky permanyny hem her bir adama ýekeme-ýeke düşündiripdirler.
Heýkel paýlaýjylar köneje kepbesiniň öňünde çaý içip oturan bir ýaşulynyň-da ýanyna baryp, oňa-da ile berlen heýkeli uzadypdyrlar hem-de Jemşit şanyň permanyny düşündiripdirler.
Ötüp-geçip duran derwüşlerden dünýede ýeke Hudaýyň barlygy hakdaky gürrüňleri diňläp ýören ýaşuly heýkel getirijileriň eline beren heýkeline seredip, loh-loh gülüpdir hem-de Jemşit şanyň-da hemmeler ýaly adamdygyny, onuň hiç wagt hem Hudaý bolup bilmejekdigini aýdypdyr. Elindäki palçyk heýkeljigi bolsa ýere oklap goýberipdir. Özüniň-de Jemşit şanyň heýkeline hiç wagt çokunmajakdygyny aýdypdyr.
Hudaý saýyp ýören patyşalary hakda hiç wagt beýle aýylganç sözleri eşidip görmedik heýkel paýlaýjylar Jemşit şanyň heýkelini döwen ýaşulynyň ýanyndan ýüzlerini ak tam edip gaçyp gaýdypdyrlar hem-de ähli bolan wakany tizden-tiz Jemşit patyşa ýetiripdirler. Bu habara Jemşit şa diýseň dergazap bolupdyr. Gahardan ýüregi agzyndan çykaýjak bolup urnupdyr. Ol hiç wagt özüniň höküminiň ýetýän ýerinde özüniň garşysyna gepläp biljek adam bardyr öýdüp, pikir hem etmän eken.
Jemşit şa öz heýkelini döwen ýaşulyny derrewiň özünde huzurynda dikmegi buýrupdyr. Çapawullar ýaşulyny dessine atyň yzyna tirkäp alyp gelipdirler. Ýaşuly bolsa ýylgyrýarmyş. Ol Jemşit şany görenden ha-ha-haýlap gülüp başlapdyr. Şa ondan näme üçin gülýänini sorapdyr. Ýaşuly Jemşit şanyň özüni Hudaý hasap edýänine gülýändigini aýdypdyr. Jemşit şa ony tä özüniň Hudaýlygyna ynanýança saýmagy tabşyrypdyr. Garaz, jeza berijiler ýaşulyny gamçylapdyrlar, ýaşuly bolsa birsyhly gülýärmiş. Ol asla Jemşit patyşa özüniň ony Hudaý hasaplajakdygyna söz bermändir. Jeza berijiler ýaşulyny urup-urup, ahyry öldüripdirler.
Ýaşuly ölüpdir. Ýöne onuň aýdyp giden sözleri welin Jemşit şanyň ýüreginden hiç çykmandyr. Onuň: «Sendenem Hudaý bolarmy!» diýen sözleri şanyň gulaklarynda ýaňlanyp durmuş. Ýaşulynyň aýdyp giden sözleri Jemşit şanyň ganyny barha çogdurýarmyş. Gahardan ýüregi barha çalt urýarmyş. Ol gaharlar Jemşit şany näsaglyga eltipdir. Näsagyň düşeginden galman hem Jemşit şa aradan çykypdyr.
Rowaýat aýdýarlar: ol dünýede Jemşit şa bilen heýkeli döwen ýaşulynyň ruhlary biri-birine sataşypdyr. «Meni Hudaý saýyp, uly il ýaly sesiňi çykarman oturan bolsaň, entekler öýüňde ýaşar ýörerdiň» diýip, Jemşit şa ýaşula ýüzlenipdir. «Men hakykaty aýtdym, ýagny seniň Hudaý däldigiňi, uly il kimin, adam ogludygyňy uly ile hem saňa ýetirdim» diýip, ýaşuly patyşa jogap beripdir. «Şeýdip, jebir çekip, gazanan zadyň näme seniň, bakyýetmi?» diýip, Jemşit şa ýene ondan sorapdyr. «Meniň sözlerim hem-ä halkyň aňyny açdy, olar seniň Hudaý däldigiňi eşitdiler, hem men hakykaty aýdyp, halky bir zalymdan dyndardym» diýip, ýaşuly jogap beripdir.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Hytaý şu gün, Norwegiýanyň Nobel baýragy baradaky komitetiniň Hytaýda tussag edilen dissident Lýu Ksiabo Nobel parahatçylyk baýragyny berenden soň, norweg ministrleri bilen geçirilmegi duşuşygy goýbolsun etdi.
Norweg häkimiýetleri balykçylyk ministri Lisbes Berg-Hansen Hytaýa barandan soň onuň Hytaýyň oba hojalyk ministriniň orunbasary bilen üçünji güne bellenen duşuşygynyň ýatyrylandygyny aýtdy.
Hytaý tussagdaky dissidentiň parahatçylyk baýragy bilen sylaglanmagyny gaharly garşylady we munuň Norwegiýa bilen gatnaşyklara zyýan ýetirjegini aýtdy.
Norwegiýa we Hytaý dünýäniň in uly balyk eksportçylarydyr.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň statistika edarasy Ýewropada ykdysadyýetiň durnuklaşyp başlandygy barada hasabat ýaýratdy.
Bu hasabata görä, şu ýylyň ikinji kwartalynda ýewro pul birligini ulanýan 16 ýurtda ykdysady görkezijiler bary-ýogy 0.1 prosent aşaklapdyr.
Ýatladyp geçsek, şu ýylyň başky üç aýynda bu ýurtlardaky ykdysady pese gaçyşlyk ortaça 2.5 prosent töweregi bolupdy. Ýewropanyň iň bir ykdysady taýdan ösen döwletleri bolan Germaniýa bilen Fransiýanyň ykdysadyýeti şu ýylyň aprel aýyndan iýun aýyna çenli aralykda 0.3 prosent ösüşi görkezdi. Munuň özi 2008-nji ýylyň başyndan bäri bu ýurtlarda ilkinji ösüşiň alamatlarydyr.


text:
Birleşen Milletler guramasy şu gün Gaitiniň hökümetiniň 12-nji ýanwardaky ýer yranmadan soňky alnyp barylýan gözleg we halas ediş işleriniň togtadylmagy barada karar kabul edendigini habar berdi.
12-nji ýanwarda 7 ball güýjünde ýüz beren ýer yranmasy Gaitide uly ýykan-ýumrançylyklary döretdi.
Gozleg we halas ediş işleriniň barşynda ýykylan jaýlaryň harabalyklarynyň astyndan 132 adam diri çykaryldy.
Hökümet resmileri bu tebigy heläkçilikde ölen adamlaryň sanynyň 100 müňden hem geçýändigini çaklaýarlar. Ýer yranmada Gaitiniň 1.5 million töweregi ýaşaýjysy öýsüz-öwzarsyz galdy.


text:
Şenbe güni Müsüriň prezidenti Muhammed Mürsi öz ýurdunyň Siriýanyň hökümeti bilen ähli gatnaşyklaryny kesýändigini yglan etdi.
Şeýle hem, ol Siriýadaky oppozision söweşijilere ýardam bermek maksady bilen, halkara güýçlerini Siriýanyň territoriýasynda uçuşlaryň gadagan zonasyny döretmeklige çagyrdy.
Hizbulla toparyna-da ýüzlendi
Paýtagt Kairde sünni ruhanylarynyň öňünde eden bu çykyşynda prezident Muhammed Mürsi Siriýanyň hökümet güýçleriniň tarapynda söweş alyp barýan Liwanyň Hizbulla toparynyň söweşijilerini Siriýany terk etmeklige-de çagyrdy.
“Hizbulla Siriýany terk etmelidir. Men muny örän çynlakaýlyk bilen aýdýaryn. Siriýada Hizbulla üçin orun ýokdur” diýip, prezident Muhammed Mürsi nygtady.
Siriýada Hizbulla üçin orun ýokdur
Müsüriň sünni musulmanlarynyň hereketi bolan “Musulman doganlygy” partiýasy tarapyndan goldanylýan Muhammed Mürsi öz çykyşynda Müsüriň Siriýanyň oppozisiýasynyň tarapynda durýandygyny ýaňzytdy.
Ol Siriýanyň Müsürdäki ilçihanasynyň ýapylýandygyny we Müsüriň Siriýadaky diplomatlarynyň-da yzyna çagyrylýandygyny yglan etdi.
Siriýanyň hökümeti ýekşenbe güni Müsüriň prezidentiniň bu kararyny ýazgaryp, ony Siriýa garşy “dildüwşüge” goşulmakda aýyplady.
ABŞ-nyň basyşy-da artýar
Müsüriň prezidentiniň bu beýanatyndan iki gün öň Amerikanyň Birleşen Ştatlary Siriýanyň hökümetiniň oppozision söweşijilere garşy himiki ýarag ulanandygyny öňe sürmek bilen, Siriýadaky söweşijileri ýarag bilen üpjün edip başlamakçydygyny yglan edipdi.
Şol bir wagtyň özünde-de, Waşington Siriýanyň territoriýasynda uçuşlaryň gadagan zonasyny döretmekligin kyn we gymmat boljakdygyny aýdyp, beýle mümkinçiligiň kän bir göz öňünde tutulmaýandygyny belledi.
Müsür soňky wagtlar gumanitar ýardamlar, şol sanda enjamlar we harby türgenleşikler görnüşinde Birleşen Ştatlardan millionlarça dollarlyk ýardam alyp gelýär.
Emma, beýleki tarapdan, Müsüriň güýçleriniň Siriýanyň territoriýasyna girmek ähtimallyklary barada heniz anyk gürrüň edilmeýär.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, şenbe güni Amerikanyň Birleşen Ştatlary Siriýanyň serhetlerine golaý ýerde Iordan bilen bilelikde harby türgenleşik geçirmekçidigini we türgenleşiklerden soň özüniň “Patriot” kysymly raketalarynyň hem-de “F-16” kysymly söweş uçarlarynyň bir toparyny Iordanyň territoriýasynda galdyrmakçydygyny mälim etdi.
Siriýanyň ýarany Orsýet bu harby tehnikalaryň Siriýada uçuşlaryň gadagan zonasyny döretmek üçin ulanylmagynyň mümkindigini aýdyp, muňa alada bildirdi.


text:
Türkmen halkynyň iň beýik bagşylaryndan biri Sahy Jepbaryň biziň aramyzdan gidenine 18-nji awgustda 35 ýyl bolýar. Ol dünýeden gidende 72 ýaşyndady.
Türkmen halkynyň arasynda beýik bagşylar köp bolupdyr diýip aýdýarlar. Ol, gürrüňsiz, şeýledir. Sebäbi aňyrdan gelýän däp bolmasa, soňraky beýik bagşylar hem bolmazdy.
Ýöne beýikleriň arasynda-da beýigi bar. Sesi bize gelip ýetenleriň arasynda Sahy Jepbar taýsyzlaryň biri bolsa gerek. Ol öz halkyna 60 ýyl çemesi hyzmat edip bildi.
Sahy Jepbar 1905-nji ýylda Gökdepe etrabynyň Ýaňygala obasynda dünýä inipdi. Entek oglanka, millet onuň ýakymly owazyna geň galar ekeni. Ol turuwbaşdan “Oglan bagşy” adyny alypdyr. Soňra Türkmenistan Sowet Respublikasy döredilen badyna, baryp 1924-nji ýylda ol täze hem ýaş döwlete aýdym-sazy bilen gulluk edipdir.
Sahy Jepbaryň Aşgabadyň eteginde ýerleşýän mazarystanlykdaky gubury.
Şondan tä ömrüniň ahyrky günlerine çenli-de ol halkdan hyzmatyny gaýgyrmady. Ýaradan oňa ajaýyp ses beripdir. Ol ýaşy bir çene baranda-da, öz sesine hem-de dutaryna ussatlyk bilen erk etmegi başarypdy. Megerem, soňky aýdymlarynyň biri bolsa gerek, ol “Garraman indi” diýen aýdym döretdi.
Bagşynyň sözlerinde belli bir derejede çeper ulaltmalar bolan bolsa-da, ol halk aýdym-saz sungatynda özüne mahsus sungat ýoluny döretmegi başarypdy. Ol halk aýdymlaryny ýokary ussatlyk bilen köpçülige ýetirdi. Şol bir wagtyň özünde, ol türkmen şahyrlarynyň sözlerine ençeme täze aýdymlary-da döretdi. Olardan “Altyň biri” we “Ýarap borka” ýaly aýdymlary şu güne çenli örän kämil eserler saýylýar.
Geçen ýyllaryň içinde türkmen radiosynda Sahy Jepbarowyň aýdym aýtmaýan ýa onuň döreden aýdymlarynyň aýdylmaýan güni ýok diýerlikdir. Ol şeýle köp hem netijeli işlemegi başardy.
Öz döwründe Hally bagşy ýaly tanymal ussatdan tälim alyp, uly halypalaryň ýoluny ýöredenem bolsa, ol halk aýdymlaryny özüne mahsus ýol bilen aýtdy. Ol aýdymlary örän mylaýym owaza – lirizme ýugurdy.
Sahy Jepbarowyň ikinji bir beýik hyzmaty onuň ençeme şägirtleri ýetişdirendigidir. Bu ugurda hem onuň hyzmaty taýsyz uludyr. Olardan Gurbandurdy Jeňowy, Nabat Nurmuhammedowany, Nurjemal Adyýewany, Nurmyrat Annaýewi, soňkulardan Orazgeldi Ylýasy, Mäne Garany hem Gurbanmämmet Garajany ýatlasa bolar.
Bagşy Sahy Jepbaryň ömri we döredijiligi bilen baglanyşykly ýörite gepleşigi diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Mälim bolşy ýaly Täze Tolkun gepleşiginde her hepde türkmen ýaşlarynyň sosial websaýtlarda we sosial medialarda gozgaýan temalary barada durulyp geçilýär.
"Twitter" sosial ulgamynda soňky günlerde ýörgünligi artýan türkmen toparlaryndan biri “E-Mekdep”. Twitterdäki bu sosial topar esasan hem mekdebe, mugallymlara, kitaplara degişli dana sözleri ýa-da maglumatlary paýlaşýar.
“E-Mekdep” toparynyň 1-nji oktýabrda paýlaşan “Mugallymlar, siziň berýän aň-bilimiňiz çaganyň bütin durmuş ýoluny ýagtylandyrmaga ýetmelidir” diýen tweeti jemi üç sapar retweet edilip, ýagny gaýtalanyp çap edilip, bir sapar hem halanypdyr.
Şeýle-de, Twitterde “Ene dilim” toparynyň “Etemok”diýip ýazmaýan bolsaň, näme üçin “etýän” diýip ýazýarsyň?” diýen sorag bilen paýlaşan tweeti hem gürrüňi edilýän sosial saýtyň agzalarynyň arasynda uly gyzyklanma döredipdir. Ol üç sapar retweet edilip, 1 sapar halanypdyr.
Bu tweete gelip gowşan jogaplar bolsa şeýleräk: “Melodiýa”, ýagny @turkmengyz lakamly agza paýlaşan tweetiniň başyna “@enedilim” ýazyp, “entek” sözüni “intäk” diýip ýazýanlar, “tentek” sözüni “tintäk” diýip ýazýarmyka?” diýen soragy galdyrypdyr.
Muny Azat Rahmanow, ýagny @Azadik atly agza “Sözüň yzyna çekimli bilen başlanýan goşulma goşulanda, “k,p,t,ç” sesleri “g,b,d,j” öwrülýär. Meselem: etdim, edemok” diýip ýazan tweeti bilen jemläpdir.
Muňa “Ene dilim” topary “@Azadik diňe çekimli ses bilen başlanýan goşulma däl-de –rak, -räk, -ýar, -ýär goşulanda-da açyga öwrülýär” diýip jogap beripdir.
Öz gezeginde Azadik atly agza-da ”Ene dilime” “ylalaşamok, käbir sözlerde şeýle bolaýmasa?” diýip, ”Atýar, Gitýär, Gaçýar” sözlerinde öwrülenok diýip ýazypdyr. “Ene dilim” hem gaýtadan “Hiç haçan ‘gitýär’ diýip ýazylan däldir” diýip, belläpdir.
Bu gürrüňe goşulanlardan ýene biri Agamyrat atly agza bolsa, “Bu diňe iki bogunly we soňy k.p.t.ç bilen gutaran sözler üçin” diýip, tweet galdyrypdyr.
Garaz, bu mesele Twitter agzalarynyň käbirleriniň arasynda uly gyzyklanma döredipdi.
“Ertir.com”
Geçen hepdäniň dowamynda “Ertir.com” sosial saýtynda iň köp gürrüňi edilen meselelerden biri bolsa, “Maro bilen söhbetdeşlik” atly temadyr. Bu tema 29-njy sentýabrda gozgalypdyr we 1-nji oktýabra çenli jemi 4026 sapar okalypdyr. Bu tema jemi 262 sany teswir gelip gowşup, ol 73 sapar hem halanypdyr.
Bu temanyň şeýle köp okalmagynyň, oňa şeýle köp teswir gelip gowuşmagynyň sebäpleri bilen gyzyklanýan bolmagyňyz mümkin. Ynha, onuň jogaby: bu temanyň çäginde “Ertir.com” sosial saýtynyň agzalary göni online görnüşde il içinde Maro ady bilen tanalýan aýdymçy Maksat Kakabaýewa, onuň aýdym-saz sungaty, maşgala durmuşy barada özlerini gyzyklandyrýan soraglary berýärler.
Maro, ýagny Maksat Kakabaýew hem olara online görnüşde jogap berýär. Maro berlen soraglaryň arasynda şeýleräk sowallar bar:
“Ine, meň aydymçym !!! Gönümelrägem bolsa sorap galaýyn. Taýýar aýdymlaryň sözüni "türkmenleşdirip" aýdýan wagtyňyz ol aýdymlaryň öz hakyky eýeleri sizi diňläp suda berer öýdüp gorkaňyzokmy? Bu soragy gürrüňi edilýän sosial saýtyň Banuçiçek atly agzasy galdyrypdyr.
Maronyň oňa beren jogaby şeýleräk:
“Ilki bilen aýdym almak barada. Aýdymçy ýaňy başlan wagtynda başga bir aýdymçyñ aýdymyny aýdyp biler, ol ogrulyk dälmika diýýän. Sebäbi aýdymçy başlanynda hiç hili prodýuser ýok, sponsor ýok. Şonuñ üçin maslahatçy ýok. Garaz, bir zatdan ýapyşmalyda. Emma haçan-da bir derejä gelip ýyldyz bolandan soň eýesinden soraman [aýdymyny alyp] aýtsa onda, ol bolmaýar... Esasy zatlaryň birem aýdym däl-de biriniñ abraýyny ogurlamaly däl!”
Garaz, bu tema şu we şuňa meňzeş birnäçe beýleki sorag-jogaplar bilen dowam edýär. Maro berjek soraglaryňyz bar bolsa bu tema “Ertir.com” sosial saýtynda heniz hem dowam edýär.
“Vkontakte”
Geçen hepde “Vkontakte” sosial ulgamynda bolsa gürrüňi edilen esasy şahsyýetlerden biri şahyr Gurbannazar Ezizowdyr. Geçen hepde, ýagny 29-njy sentýabrda onuň dünýäden ötenine jemi 38 ýyl boldy. Bu sene mynasybetli onuň hatyrasyna “Vkontakte” sosial ulgamynda ençeme teswirler ýazylypdyr. Şol teswirlere geçmezden ozal ilki bilen türkmenleriň beýik şahyrlaryndan biri bolan Gurbannazar Ezizowyň ömür ýoly barada gysgajyk durup geçýäris.
Türkmen şahyry Gurbannazar Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Aşgabat şäheriniň Büzmeýin obasynda eneden doglupdy. Ol 1948-nji ýylda mekdebe barýar we 1959-njy ýylda Aşgabat şäherindäki 29-njy orta mekdebi tamamlaýar. Şol ýyl Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine okuwa girýär.
Uniwersiteti 1964-nji ýylda tamamlaýar we Çagalar edebiýatynyň birleşen neşirýatynyň redaksiýasyna işe iberilýär. Şol ýylam goşun gullugyna çagyrylýar. 1965-nji ýylda, gullugy tamamlap geleninden soň, 1970-nji ýyla çenli “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa (şygyrýet) bölüminiň müdiri bolup işleýär. 1972-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi geňeşçi bolup işleýär.
Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda Krasnowodsk şäherinde (häzirki ady Turkmenbaşy) ýaş ýazyjy-şahyrlaryň Bütinsoýuz festiwaly wagtynda Gazanjyk şäheriniň ýanyndaky ýolda tragiki ýagdaýda aradan çykýar. Ýagny ol sowet esgeri tarapyndan atylyp öldürilýär. Onuň bilen bilelikde moskwaly şahyr Wasiliý Şabanow we türkmenistanly rus şahyry Ýuriý Rýabinin hem wepat bolýarlar. Onuň dört gyzy we bir ogly bar.
Gurbannazar Ezizow gysgajyk 35 ýyllyk ömründe köp sanly ajaýyp goşgulary döretdi we onuň goşgulary häzirki günlerde aýdymçylar tarapyndan aýdym edip hem aýdylýar.
Gurbannazar Ezizowyň hatyrasyna “Vkontakte” sosial ulgamynda “Duralga” atly topar tarapyndan ýerleşdirilen:
“Giderin, giderin uzakdyr ýollar.
Söýerin, işlärin, aglap gülerin.
Kim men? Näme gadym dünýäň ýüzünde?
Men bulary… ölemden soň bilerin”
diýen setirleri sosial saýtyň agzalary tarapyndan 27 sapar paýlaşylyp, 89 sapar hem halanypdyr.
Şeýle-de oňa gelip gowşan teswirleriň birinde Aýmyrat Geldiýew atly agza “Beyik şahyr söýgüli şahyr indi beýle uly talant dünýä inmez jaýy jennetden bolsun” diýip şahyr baradaky pikirlerini galdyrypdyr.


text:
Gaza zolagynyň jeňçileri günorta Ysraýylyň içine raketa atdylar.
Ysraýyl polisiýasy sişenbe güni Aşkelon şäheriniň golaýyndaky bir köçä biraz zyýan ýetendigini, emma ýaradar bolanyň ýokdugyny aýtdy.
Bu geçen noýabrda ýaraşyk baglaşylaly bäri Gaza zolagyndaky jeňçiler tarapyndan edilen ilkinji şeýle hüjümdir.
Bu raketa ysraýyl güýçleri bilen palestinaly protestçileriň arasynda Günbatar kenarda, ysraýyl tussahanasynda bir tussag öleli bäri barýan gapma-garşylyklaryň yz ýanyna gabat geldi.
Ysraýyl goşunlary duşenbe güni Betlehem töwereginde bolan garşy duruşlyk mahalynda ok atdylar we bäş palestinalyny ýaraladylar.
Şonda 15 ýaşly ýetginjek agyr ýaralandy. Duşenbe güni Hebronda tussag Arafat Jaradaty jaýlamaga müňlerçe adam gatnaşdy.
Palestinalylar Arafatyň türmede ölmezden öň gynalandygyny aýdýarlar. Ysraýyllylar jesediň kesilmeginiň netije bermändigini aýdýarlar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni daşary ýurt habar serişdeleriniň wekilleriniň Türkmenistandaky işi baradaky düzgünnama gol çekdi we [bu ugurda] «gyzyklanma bildirýän ähli daşary ýurtly hyzmatdaşlar üçin [indiden eýläk] täze mümkinçilikleriň açylýandygyny» aýtdy. Türkmen häkimiýetleri häzirki wagtda ýurtda 20-den gowrak daşary ýurt habar serişdeleriniň resmi esasda işleýändigini aýdýarlar.
Emma tutuş dünýä boýunça metbugaty iň berk çäklendirýän Türkmenistanda daşary ýurt žurnalistleri üçin döredilýän täze mümkinçilikleriň ozalkylardan nähili tapawutlanjakdygy häzirlikçe aýdyňlaşdyrylanok.
Azatlyk Radiosy dünýäde žurnalistleriň hukuklaryny goraýan “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň wekili Ýohan Bihr bilen söhbetdeş boldy we onuň Türkmenistanda daşary ýurt žurnalistleriniň işlemegine degişli täze dügünnama baradaky pikirini sorady.
Azatlyk Radiosy: Türkmen prezidentiniň daşary ýurt habar serişdeleriniň wekilleriniň Türkmenistandaky işi barada täze düzgünnama gol çekip, “gyzyklanma bildirýän ähli daşary ýurtly hyzmatdaşlar üçin täze mümkinçilikleriň açylýandygyny” aýtdy. Siziň bu barada pikiriňiz nähili?
Ýohan Bihr: Bu, elbetde, gowy täzelik ýaly bolup görünýär, emma şeýle täzeliklere seresaplylyk bilen çemeleşmeli. Sebäbi Türkmenistanda resmi wadalaryň hakykata gabat gelmeýändigine biz ozal birnäçe ýagdaýlarda göz ýetirdik.
Azatlyk Radiosy: Şeýle ynamsyzlyga näme sebäp bolýar?
Ýohan Bihr: Belki-de, bu düzgünnama özgerişliklere alyp barar. Men muny ret etmeýärin. Ýöne men oňa ynamsyz garaýaryn, sebäbi iki ýyl mundan ozal Türkmenistanda media boýunça ilkinji kanun kabul edilip, onda senzura gadagan edildi, žurnalistler üçin has düýpli şertleriň döredilýändigine güwä geçildi. Emma bu şertler hatda başlangyç derejede-de durmuşa geçirilmedi we kada-kanunlaryň durmuşa geçirilişi öňküsi ýaly kyn mesele bolup galdy.
Türkmenistanda medianyň ýagdaýyna bildirilýän aladalanmalar ýurtda resmi taýdan kabul edilen düzgünler bilen bagly bolman, garaşsyz žurnalistlere takyk basyş edilmegi, olaryň esassyz yzarlanmagy bilen bagly. Bu ýagdaý Türkmenistandan has köp maglumatyň gowuşmagynyň öňüne böwet bolýar. Bu ýagdaý garaşsyz žurnalistleriň örän töwekgelçilikli şertlerde işlemegine getirýär. Olara basyş dowam edýär. Meselem, geçen ýylda garaşsyz žurnalistlere basyşlar hasam güýçlendi. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň žurnalistlerine basyş güýçlendi, radionyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew tussag edildi. Şeýle-de radiony diňlemäge mümkinçilik berýän satellit çanaklar aýryldy. Bu ýagdaýlaryň ählisi Türkmenistanda garaşsyz habarçylara bolan basyşlaryň güýçlenendigini görkezdi. Şeýlelikde soňky ýagdaýlaryň nukdaýnazaryndan media boýunça täze düzgünnamalar hem soragly görünýär, emma soňunyň nähili boljagyna seredeliň.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, halkara guramalar Türkmenistanyň dünýä ýüzünde media iň güýçli basyş edýän ýurtlaryň biridigini aýdyp gelýärler. Türkmenistanda metbugatyň azat bolmagynyň öňündäki esasy päsgelçilik nämeden ybarat?
Ýohan Bihr: Türkmenistan soňky hasabatymyzda [metbugat azatlygyna gelende] 180 ýurduň arasynda 178-nji ýerde ýerleşýär. Muňa türkmen hökümetiniň habar serişdelerini berk gözegçilikde saklamagy sebäp bolýar. Şeýle-de ýurtda işleýän daşary ýurt neşirleri gizlin işlemäge mejbur bolýarlar, olar agyr şertlerde, hökümetiň basyşy astynda işleýärler. Süteme sezewar bolýarlar. Diýmek, [degişli] kanunlar hem özgerdilmeli. Ýöne ýagdaýyň iş ýüzünde özgermegi has uly zerurlyk. Türkmenistanyň media baradaky kanunynda žurnalistlere ençeme hukuk berilýär we kanunda hiç hili problema ýok. Problema kanunyň işlemeýänliginde we häkimiýetleriň garaşsyz maglumata bolan gatnaşygynda.


text:
Zigfrid Lenz
Zigfrid Lens
(1926–2014)
Meşhur nemes ýazyjysy Zigfrid Lens 1926-njy ýylyň 17-nji martynda, Germaniýanyň Elk şäherçesinde dünýä indi. 1943-nji ýylda okuwyny tamamlanyndan soň harby gulluga çagyrylýar. Uruşdan soň ol Gamburg uniwersitetiniň pelsepe, iňlis dili we edebiýat fakultetini tamamlaýar. «Asmandaky çaýkeller»(1951) atly ilkinji romanyndan gazanan galamhakyna ýazyjy Keniýa syýahat edýär.
Günter Grass, Genrih Böll, Günter Aýh ýaly belli ýazyjylar bilen birlikde, Zigfrid Lenz hem Germaniýanyň ýazyjylar bileleşigine goşulypdyr. 1968-nji ýylda çap etdiren «Nemes sapaklary» romany Lense bütindünýä meşhurlygyny getirýär. Bu eser tiz wagtyň içinde, takmynan, 30 dile terjime edilip, nemes diliniň iň meşhur eserleriniň hataryna goşulýar. «Ülkäni öwreniş muzeýi»(1978) we «Arneniň mirasy»(1999) romanlary hem okyjylar tarapyndan gyzgyn garşylanypdyr. Ýazyjy Gýöte baýragyna, Frankfurt çaphanaçylarynyň baýragyna, Halkara Nonino baýragyna mynasyp bolýar.
2008-nji ýylda çap edilen «Bir minutlyk dymyşlyk» romany ýazyjynyň şu wagta çenli çykaran iň soňky eseridir. Romanlarynyň köpüsinde jemgyýetçilik durmuşyny suratlandyrýan ýazyjynyň bu eseri söýgä hem çagalyga bagyşlanandygy sebäpli, Zigfrid Lensiň döredijiliginde aýratyn orun eýeleýär.
Ýazyjy biziň döwrümizde hem okyjylary häli-şindi täze kitaplary bilen begendirýär.


text:
Paýtagtyň, Köşiniň gündogar böleginde geçen ýylyň başynda badalga berlen täze ýaşaýyş toplumynyň gurluşygy depginli dowam etdirilýär. Häzire çenli bu ýerde eýýäm 32 jaýyň boýy ýetirildi.
Şu günler olarda abatlaýyş we abadanlaşdyryş işleri dowam etdirilýär. Otaglarda häzirki zaman durmuş hyzmaty enjamlary oturdylýar, mebel önümleri goýulýar. Şeýle hem ýanaşyk çäkler abadanlaşdyrylýar.
Ýaşaýyş jaýlarynyň ýene 5-siniň 1-4-nji gatlarynda demirbeton işleri alnyp barylýar. Bu ýerde jemgyýetçilik maksatly desgalaryň hem 3-siniň, şol sanda orta mekdebiň binasynyň boýlary ýetirildi. Çagalar baglarynyň 2-niň gurluşygynda kerpiç örmek işleri dowam etdirilýär.
Umuman, gurluşygyň meýilnamasyna laýyklykda, täze ýaşaýyş toplumynda ýaşaýyş we jemgyýetçilik maksatly desgalaryň 42-si, şol sanda 1—4 otagly, 4 gatly döwrebap ýaşaýyş jaýlarynyň 37-si gurlar. Olaryň köpüsiniň birinji gatynda azyk we senagat harytlary dükanlary ýerleşer. Ýaşaýyş toplumynda 600 orunlyk mekdebiň we hersi 160 orunlyk çagalar baglarynyň 4-siniň gurluşygy hem göz öňünde tutulandyr. Çagalar baglarynyň 2-si eýýäm geçen ýylda gurlup, ulanylmaga berildi.
Ýaşaýyş we jemgyýetçilik desgalaryň ýanaşyk çäklerini abadanlaşdyrmagyň çäklerinde awtoduralgalary, çagalar we sport meýdançalaryny, şeýle-de, medeni-köpçülik çärelerini geçirmäge niýetlenen meýdançalaryny gurmak bellenilýär. Mundan başga-da, bu ýerde ýaprakly we pürli agaçly, töwereklerine gül ekilen ýaşyl seýilgäh zolagy dörediler.
Täze ýaşaýyş jaý toplumynyň Baş meýilnamasy şäher häkimliginiň “Aşgabattaslama” institutynyň hünärmenleri tarapyndan taýýarlanyldy. Gurluşygy ýerli we türk kompaniýalarynyň 11-si alyp barýar.
Bu taslamanyň amala aşyrylmagy şäheriň bu böleginde alyp barylýan giň möçberli gurluşyk işleriniň üçünji tapgyry boldy.


text:
TÜRKMENISTANYŇ ADALAT MINISTRLIGI TARAPYNDAN 2013-NJI ÝYLYŇ 11-NJY SENTÝABRYNDA 702 SAN BILEN BELLIGE ALNAN TÜRKMENISTANYŇ RAÝATYNYŇ TÜRKMENISTANDAN GITMEK WE TÜRKMENISTANA GELMEK ÜÇIN PASPORTYNY ALMAK (ÇALYŞMAK) ÜÇIN TALAP EDILÝÄN RESMINAMALARYŇ SANAWY
- Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasportyny almak (çalyşmak) üçin arzasy;
- 30mm x 40mm ölçegde bir sany reňkli surat (suratyň arka tarapy ak reňkde);
- Türkmenistanyň raýatynyň pasporty we onuň nusgasy (16 ýaşyna ýeten raýatlar üçin);
- Dogluş hakynda şahadatnama we onuň nusgasy (raýatyň dogluş hakynda şahadatnamasy hem-de dogluş hakynda nama ýazgysy saklanyp galmadyk halatynda, raýat ýagdaýynyň nama ýazgysynyň ýokdugy baradaky delilhaty);
- Hemişelik ýaşaýan ýeri hakynda 1 aý möhlet bilen delilhaty (Türkmenistanyň çäklerinden daşary hemişelik ýaşamak üçin giden Türkmenistanyň raýatlaryndan delilhaty talap edilmeýär);
- Türkmenistanyň çäklerinden daşary hemişelik ýaşamak üçin giden Türkmenistanyň raýatlarynyň daşary ýurt döwletinde ýaşaýandygyny tassyklaýan resminamasy we onuň nusgasy;
- Nika baglaşandygy ýa-da nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnama we onuň nusgasy (raýatyň nika baglaşandygy ýa-da nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamasy hem-de nika baglaşandygy ýa-da nikanyň bozulandygy hakyndaky nama ýazgysy saklanyp galmadyk halatynda, raýat ýagdaýynyň nama ýazgysynyň ýokdugy baradaky delilhaty);
- Harby bilet we onuň nusgasy ýa-da harby gulluga degişliligi barada harby wekillikden kepilnama (harby gullukçylar üçin gulluk şahsyýetnamasy);
- Harby gullukçylar üçin degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylarynyň rugsat haty (hereket edýän möhleti 6 aý);
- Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasportyny almak (çalyşmak) üçin döwlet pajynyň töleg kagyzy ýa-da pasport almak (çalyşmak) üçin döwlet pajyny tölemekden boşadylandygyny tassyklaýan resminama;
- 16 ýaşyna ýetmedik çagalaryň ata-eneleriniň Türkmenistanyň raýatynyň pasportlary we olaryň nusgalary;
- 16 ýaşyna ýetmedik çagalara Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasporty resmileşdirilende, aýratyn halatlarda, aşakdaky resminamalar talap edilip bilner:
Çaganyň atasy hakyndaky maglumatlar çaganyň dogluş hakynda şahadatnamasynda çaganyň enesiniň arzasy esasynda görkezilen halatynda, RÝNÝ edaralary ýa-da daşary ýurt döwletlerindäki Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalary ýa-da konsullyk edaralary tarapyndan berlen 27-nji görnüşdäki kepilnama;
Çaganyň ata-enesiniň ikisi ýa-da olaryň biri aradan çykan halatynda, aradan çykan ata-enäniň ölüm hakynda şahadatnamasy we ata-enesiniň biriniň Türkmenistanyň raýatynyň pasportyny almak baradaky 1-nji görnüşindäki arzasynyň nusgasy;
Çaganyň ata-enesiniň ikisi ýa-da olaryň biri nam-nyşansyz gidendigi diýlip yglan edilen halatynda, şahsyň nam- nyşansyz gidendigini tassyklaýan resminama;
Çaganyň ata-enesiniň ikisi ýa-da olaryň biri ata-enelik hukugyndan mahrum edilen halatynda, ata-enesiniň ikisiniň ýa-da olaryň biriniň ata-enelik hukugyndan mahrum edilendigi barada resminama;
Çaganyň ata-enesiniň ikisi ýa-da olaryň biri raýatlygy bolmadyk adam bolan halatynda, çaganyň ata-enesiniň biriniň raýatlygy bolmadyk adamyň şahsyýetnamasy;
Çaganyň ata-enesiniň ikisi ýa-da olaryň biri tussag edilen halatynda, tussag edilendigini tassyklaýan resminama we pasportlarynyň (pasportynyň) nusgasy;
Çaganyň ata-enesiniň ikisi ýa-da olaryň biri Türkmenistanyň çäklerinden hemişelik ýaşamak üçin daşary ýurt döwletine giden halatynda, pasportlarynyň (pasportynyň) nusgasy;
Çaganyň ata-enesiniň nikasy bozulan halatynda, Türkmenistanyň çäginde hemişelik ýaşaýan ata-enesiniň biriniň Türkmenistanyň raýatynyň pasporty we ata-enesiniň beýlekisiniň pasportynyň nusgasy.
13. 16 ýaşyna ýetmedik çagalaryň ata-enesiniň ikisiniň ýa-da olaryň biriniň beýleki daşary ýurt döwletiň (döwletleriniň) pasporty (pasportlary) ýa-da onuň nusgasy (nusgalary), şol resminamalar bar bolan halatynda;
14. Kanuny wekil diýlip bellenen raýatyň wekilliginiň hukugyny (kanunylygyny) tassyklaýan resminamasy we onuň nusgasy;
15. Kanuny wekil diýlip bellenen raýatyň pasporty we onuň nusgasy;
16. Şahsy maglumatlaryny üýtgeden raýatyň şahsy maglumatlarynyň üýtgedilendigini tassyklaýan resminamasy we onuň nusgasy;
17. Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasporty ýitirilen ýa-da ogurlanan halatynda:
Türkmenistanyň çäklerinde: pasportyň yitirilendigi ýa-da ogurlanandygy barada Türkmenistanyň içeri işler edaralary tarapyndan berlen kepilnama;
Türkmenistanyň çäklerinden daşarda: pasportyň yitirilendigi ýa-da ogurlanandygy barada daşary ýurt döwletleriniň ygtyýarly edaralary tarapyndan berlen kepilnama, şeýle hem daşary ýurt döwletlerindäki Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalary ýa-da konsullyk edaralary tarapyndan berlen ýurduna dolanyp barmak üçin şahadatnama ýa-da onuň nusgasy;
18. Pasport almak üçin ýüz tutýan adamyň barmak yzynyň (yzlarynyň) alynmagyna, şeýle hem onuň goluny çekmäge päsgel berýän ýagdaýlaryň bardygyny güwä geçýän degişli resminama ýa-da lukmançylyk delilhatlary;
19. Daşary ýurt döwletiň (döwletleriniň) raýatynyň pasporty (pasportlary) ýa-da onuň (olaryň) ornuny tutýan resminamasy we onuň nusgasy, şol resminamalar bar bolan halatynda;
20. Zerur halatlarda beýleki resminamalar hem talap edilip bilner.
Bellik: Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasportyny almak (çalyşmak) üçin talap edilýän resminamalaryň Sanawyna laýyklykda arzaçy tarapyndan haýsydyr bir resminama berilmäge mümkinçilik bolmadyk halatynda onuň arzasy we oňa goşulan beýleki resminamalary Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygynyň rugsady boýunça kabul edilip bilner.


text:
“Gülüň biten ýerinde, gadyry ýok” diýipdirler. Bu ene dili babatynda-da şeýle bolsa gerek. Indi köp ýyldan bäri, diliň kada-kanuny, adalgalary hem dürüs ýazuwy baradaky aladalar unudyldy.
Sözlükler
Dili özleşdirmekde hem dogry ýazmakda esasy gollanma sözlükler bolup durýar. “Türkmen diliniň sözlügi” häzire çenli ýekeje gezek, 52 ýyl mundan owal çap edilipdi.
“Türkmen diliniň orfografik sözlügi” soňky gezek 1989-njy ýylda çap boldy. Ondan bäri çärýek asyr geçdi.
Gynasak-da, ol kiril elipbisinde bolansoň, täze latynda ençeme sözüň nähili ýazylýandygy belli däl. Sebäbi kiril elipbiýi 38 harpdy, täze latyn bolsa 28 harp. Täze elipbiý maslahata goýulmazdan, köpçüligiň pikiri soralmazdan kabul edildi. Onuň öňküden on harpy kem bolansoň, mümkinçiliginiň pes boljagy belli.
Käbir fakt
Kadaly döwletlerde, düşündirişli sözlügiň birnäçe tomy bar. Meselem, rus diliniň 20 tomluk, iňlis diliniň hem 20 tomluk sözlügi bar. Häzir Beýik Britaniýa iňlis diliniň 30 tomlugyny taýýarlamagyň üstünde işleýär.
Orfografik sözlükler barada aýdylanda, ol kadaly döwletlerde, her ýylda çykarylýar.
Ýakyn goňşularymyz Gyrgyzystanda “Gyrgyz diliniň sözlügi” 2010-njy ýylda 1 tomluk, 2011-nji ýylda hem 2 tomluk bolup çapdan çykdy. Gyzgyz diliniň orfografik sözlügi soňky gezek 2009-njy ýylda çap edildi.
Täjigistanda “Täjik diliniň sözlügi” 2008-nji ýylda 2 tomluk bolup çapdan çykdy. “Ykdysady ýagdaýy agyr” diýilýän bu ýurtlaryň çykaran sözlügini goltugyňa alyp gidibermeli.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda aýry-aýry alymlar tarapyndan pudaklaýyn ugurlar boýunça taýýarlanan sözlüklerden başga resmi orfografik ýa-da Türkmen diliniň sözlügi asla çap bolmady.
Ene dili kime gerek?
Ene dilini goramak hem bu ugurda bir işler etmek häzir ýurtdan çetde galanlaryň aladasyna öwrüldi. Ene diline janköýerlik edýän döwlet ýa-da hökümet däl-de, köplenç ene dilinden mahrum bolup, ýat ilde ýaşaýanlar.
Ene dili ene toprakdan daşardakylar üçin, öz milliligini saklamagyň esasy serişdesi. Ene dili olara däp-dessuryny goramaga, kesekileriň arasynda ýitip gitmezlige kömek edýär.
Olar bu ugurda belli derejede görnükli iş bitirmegi başarýarlar. Meselem, merhum alym Aşyrpur Meredow tarapyndan taýýarlanylan Magtymgulynyň eserleriniň sözlügi dört kitap görnüşinde Eýranda – Türkmensährada çap boldy.
Ildeşimiz Jeren Täçmyradowanyň aladasy bilen Türkmençe-iňlisçe fundamental sözlük 1999-njy ýylda ABŞ-da çapdan çykdy. 700 sahypadan geçýän bu sözlük türkmen diline degişli örän baý maglumaty özünde jemleýär.
Soňky döwürde Günbatarda ýaşaýan ildeşlerimiz Türkmen diliniň sözlügini internete geçirip başladylar. Bu işe Türkmen kultur web sahypasy başlan bolsa, Ene dilim web sahypasy ony doly berjaý etdi. Ajap Sözlük atly web sahypa has baý hem onuň mümkinçiligi beýlekilerden artyk.
Şeýle sahypany döredýänler nähili gowy iş edýärler.
Janly hazyna
Beýleki hazynalardan tapawutlylykda, dil janlydyr. Janly miras bolany üçin, oňa aýawly çemeleşmeli bolýarys. Ol ynsan kalbynda hem dilinde ýaşaýar. Başgaça aýdylanda, dil şol dilde gürleýän adamlar bilen bile ýaşaýar.
Alymlar diliň kadaly ýaşamagy üçin, ýüz müň adamyň şol dilde geplemeginiň zerurdygyny aýdýarlar. Millet babatynda aýdylanda, çagalaryň 30% gowragynyň, ýagny her üç çagadan biriniň öz ene dilinde okamagy zerur. Şol şertde dil öz janlylygyny saklap bilýär.
Janly dil bolsa biziň maddy hem medeni baýlygymyzy goramagyň möhüm şerti. Dil adamlar arasynda milli bitewilik, ýagny ruhy birlik döredýär. Ene dil şol dilde gepleýänleriň pikirlenişini, isleg-arzuwlaryny biri-birine ýakynlaşdyrýar.
Dil milli baýlygy-da gorap saklaýar. Eger “Göroglynyň” ýa-da “Şasenem-Garybyň” dilinde gürleýän adam bolmasa, ol ýadygärlikler öz-özünden ölýär.
Ene dilimiz babatynda şeýle howpuň bolandygyny ýakyn taryhymyzdan görüp bilýäris.
1917-nji ýylda Orsýetde Oktýabr rewolýusiýasy bolup, bolşewikler häkimiýeti alanlarynda, bu imperiýa girýän dürli halklarda 193 dil bar ekeni. 1991-nji ýylda SSSR dargamanka, diňe 40 dil galypdyr. Şeýlelikde, SSSR-de her ýylda ortaça iki dil ölüpdir.
Şol wagtyň özünde şeýle howp türkmen diline-de abandy. Şäher ilatynyň dili, ähli iş kagyzlary rus dilinde ýöredildi. Oba ýerlerinde çagalar bakjalaryny rus diline geçirmek barada teklipler gurnaldy. 80-nji ýyllaryň ortalarynda, Türkmenistan Ylymlar akademiýasyndan, taryh ylymlarynyň kandidaty I.I. Şmakow türkmen diliniň öz ähmiýetini hem hyzmatyny doly ýitirendigini aýdyp, rus diline geçmegi öňe sürdi. Ol pikiri goldaýan milli intelligensiýa hem tapyldy. “SSSR ýene bäş-alty ýyl saklanan bolsa, türkmen dilinden resmi ýagdaýda ýüz öwrülmegi mümkindi” diýip çaklaýarlar.
Biziň dilimiz – biziň ruhy dünýämiz. Ol biziň häsiýetimiz hem durmuşymyz. Ol milletiň ruhy dünýäsini kemala getirýän gözbaş. Şonuň üçin her halkyň dili gaýtalanmajak medeni baýlyk bolup durýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişlidir.


text:
Garaşsyz ekspertler Belarusda oppozisiýadaky syýasatçylaryň we graždan aktiwistleriniň garşysyna jenaýat işleriniň togtadylmagyna soňky aýlarda Aleksandr Lukaşenkonyň režiminiň düşen ýeňil bolmadyk ykdysady we daşary syýasaty bilen baglanyşykly baha berýärler.
Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugynyň synçysy Ýuriý Drakohrust emele gelen ýagdaýy şeýle düşündirýär:
—Örän belli adamlaryň garşysyna gozgalan işleriň togtadylandygy hakykat. Syýasy partiýanyň lideri Anatoliý Lebedko babatda-da şeýle. Iri oppozision habarlar serişdesiniň ýolbaşçysy Natalýa Radinanyň garşysyna gozgalan işem ýatyryldy. Prezidentlige dalaşgär Rygor Kostusewi-de şularyň hataryna goşup bolar. Men şularyň barysynyň nähilidir bir umumy zynjyra düzülýändigini aýdyp biljek. Belarusyň häkimiýetleri şu jenaýat işleriniň tapgyryndan aljak zatlaryny alandyklaryna düşünýärler. Olaryň şu zatlardan häzirki görýäni diňe zyýan. Sebäbi şeýle ýagdaý Günbatar bilen täze sowuk urşy emele getirdi. Günbatar indi sypaýyçylykly sözler aýtmak bilen çäklenmän, eýsem, berk çäklendirmeleri ulanmagyň ýoluna düşdi. Soňky döwürde Birleşen Ştatlar ykdysady çäklendirmeleri güýçlendirdi, Ýewropa Bileleşigi-de şeýle çäklendirmeleri ilkinji sapar girizdi. Ýiti ykdysady gaýtgyn mahaly, munuň özi, ýakymly hadysa däl.
Aleksandr Lukaşenko “biziň türmelerimizi hapalamazlary ýaly” oppozisiýa wekillerini diňe ýurtdan kowup çykarmak gerek” diýip, birnäçe gezek beýanat bilen çykyş edipdi. Hatda bolşewikleriň döwründe Orsýetdäki edilişi ýaly etmek teklibem bolupdy (filosofiki gämi ýadyňyza düşýärmi?): “Men olaryň barysyny samolýota mündürip, siziň özüňize - Günbatara ibererin”. Ýylmanak sözlerden başga käbir anyk zatlaram edilýär. Mysal üçin, türmede oturanlardan 19 adamy günä geçiş bilen baglanyşykly azatlyga çykardylar. Olaryň hemmesiniň prezidentiň adyna toba hatyny ýazandyklary aýdylypdy. Kimiň nähili hat ýazanlygy welin nämälimligine galýar. Sebäbi olary gören ýok. Herhal, 19 adam azatlyga goýberildi.
—19-njy dekabrdaky wakalar bilen baglanyşykly jeza çäreleriniň möwsümi häzir Belarusda ahyryna geldi diýmäge esas barmy?
—Hawa, bir tarapdan, megerem, şeýle diýip aýtsa bolar. Sebäbi ýazgarasy gelenlerini ýazgardylaram, türmä-de basdylar. Şu iş boýunça geçenleriň hemmesinden günäleriň aýrylmagy mümkin. Ýöne şu derňew mahaly döredilen nähilidir bir duman henizem sowlanok, oppozisiýa basyşlar dowam edýär. Ýagny, “pişik kowdy - syçan gaçdy” ýaly oýun gidýär. Şol oýunda pişik özüni hyýrsyz alyp barýar. Ýaňy aýdyp geçişim ýaly, pişik syçany tutuşlygyna ýuwutmaga çalşanok: režim häzir türmede oturan adamlar bilen oňňut etmäge kaýyl.
—Munuň özi graždan aktiwistleriniň, Aleksandr Lukaşenkonyň syýasy garşydaşlarynyň yzarlanmaklarynyň bes edilendigini aňladanok ahyry. Iň soňky galmagally waka prezidentlige ozalky dalaşgärleriň ýazgarylmagy bilen baglanyşykly däl-de, eýsem adam hukuklaryny goraýan “Wesna” (“Bahar”) hereketiniň lideri Ales Belýaskiniň garşysyna gozgalan jenaýat işiniň başlanmagy bilen baglanyşykly boldy. Beýlekilere edilýän rehimdarlyklar Ales Belýaskä ýetdirmez ahyry.
—Elbetde, bärde 19-njy dekabrda - prezident saýlawlary bilen baglanyşykly tussag etmeler başga zat. Ýöne köp sanly başgaça ýollaram bar. Ales Belýaskiý bilen bolan waka-da iň gopgunlylaryň biridir. Emma Belarusda anarhiýaçylaryň birnäçesi-de türme tussaglygyna höküm edildi. Olar, hususan-da, Orsýetiň ilçihanasynyň ýanyndaky partlaýyş üçin jogapkärçilige çekildiler. Nähili bolanlygynda-da olara şeýle günä ýöňkediler. Bu bilnikli, göz-görtele partlaýyşdy - ýöne adam pidalaryna getirmedik partlaýyşdy. Şonda-da sekiz ýyldan, alty ýyldan iş kesdiler.
—Şuňa meňzeş pyrryldaklaryň - Günbatary özüňe imrindirmäge çalyşjak bolmagyň, heý, haýry-peýdasy bolup bilermi? Bu zatlar öte ýöntem görünse-de, syýasatda kämahal peýda getirýär. Siz nähili pikir edýäňiz, Lukaşenko üçin demini dürsemäge maý bolarmy?
—Günbatar 2008-nji ýylda-da, 2009-njy ýylda-da, 2010-njy ýylda-da Belarus bilen gatnaşyklarda kadalaşdyryjy hem-de ony özüniň eýleki-beýleki proýektlerine çekmek syýasatyny alyp bardy. Maksat şundan ybaratdy: Günbataryň Gazagystan bilen, Azerbaýjan bilen gatnaşyklaryna meňzeş gatnaşyklary Belarus bilenem ýola goýmak. Şunda ýurtda syýasy tussaglaryň bolmazlygy esasy şert edilip goýulýardy. Üç ýylyň dowamynda şeýle tussaglar ýok diýerlikdi. Ýöne, ynha, syýasy tussaglar görnüp başladam welin, Günbataryň Belarus bilen gatnaşyklarynyň arasy üzüldi, gepleşikler kesildi. Eger-de Lukaşenko şu adamlary azatlyga goýberse we ýurtda ýene-de syýasy tussaglar galmasa, ana, şondan soň ýene-de ozalky heň başlanar: Biz Belarus aşa gysyş görkezsek, ýurt birden Orsýete tarap ýüzüni öwürmezmi… Şonuň üçinem eger-de ýurtda nähilidir bir kiçijik şertler saklanylsa, eger-de Aleksandr Grigorewiç ýönekeýje edepliligiň kadalaryny saklasa… Häzir şu zatlar bütinleý anyk meseläniň töwereginde aýlanýar: ine, Halkara pul gaznasynyň direktorlar geňeşi Belarus boýunça doklada garaýar. Şu maslahatda aslynda Minsk bilen täze kredit barada gürrüň etmek gerekmi diýen mesele boýunça belli-külli kararyň kabul edilmegi-de mümkin. Şol krediti Minskiniň näler alasy gelýär. Bärde köp bökdençlikler bar. Belarus reformalary geçirmäge onçakly alňasanok. Ýöne bu meseläniň bir tarapy. Ikinji tarapy - syýasy tussaglar meselesi. Minsk häzir: “Hawa, umuman, biz olary başadyp bilýäris” diýip, yşarat hem edýär. Şonuň üçinem men bu hereketiň haýsydyr bir görnüşde kabul ediläýmeginiň ähtimallygyny aradan aýryp bilmerin.
Andreý Şaryý Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Gündogar Ukrainada 6-njy awgustda hüjüme sezewar edilen orsýetçi separatistleriň lideri Igor Plotnitskiniň saglyk ýagdaýynyň kadalydygy aýdylýar.
7-nji awgustda Interfaks agentligi Plotnitskiniň bejergi alýan keselhanasyndaky ady agzalmadyk çeşmä salgylanyp, onuň saglygynyň durnuklydygyny we gijäniň dowamynda agyrlaşmandygyny habar berdi.
Özüni Luhansk halk respublikasy diýip yglan eden toparyň lideri Plotnitskiý media maglumatlara görä, Luhanskda “awtoulagynyň golaýynda emele gelen güýçli partlamanyň netijesinde” ýaralanypdyr.
Separatistler hüjümde Ukrainanyň howpsuzlyk gullugynyň wekillerini aýyplaýarlar.
Ukrainanyň gündogarda amala aşyrýan çäreleri boýunça metbugat-wekili Oleksandr Motuzyanyk ukrain tarapynyň hüjüme gatnaşygynyň ýokdugyny aýtdy.
Ukrainanyň gündogarynda Donetsk we Luhansk regionlarynda hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda barýan söweşler zerarly 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri azyndan 9500 adam wepat boldy.


text:
Gyrgyz häkimiýetleri Gyrgyzystanyň günortasyndaky bidüzgünçilikleri gurnamaga öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň töwereginiň gatnaşygyna özlerinde delilleriň bardygyny aýdýarlar.
Jelalabat welaýatynyň komendanty Kubat Baýbolowyň sözlerine görä, Bakyýewiň saklanan garyndaşlary gatnaşyklaryny boýun alyp, düşündiriş berýärler.
Düýn gyrgyz harbylary Oş şäherinde ýörite operasiýa geçirdiler, onuň gidişinde bärsinden iki adam heläk boldy hem 20 gowragy ýaralandy.
Soňky resmi maglumatlar görä, Gyrgyzystanyň günortasyndaky etnigara konfliktde ölenleriň sany 200 adamdan geçýär.
Oş şäherinde hem onuň eteklerinde adatdan daşary ýagdaý režimi dowam edýär.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi 8-nji oktýabrda, diplomatiki petikden çykmak tagallasynyň çäginde, Siriýadaky söweşi togtatmak babatda iki sany bäsleşikli rezolýusiýa ses berer, olaryň biri Orsýetiňki, beýlekisi Fransiýanyňky bolar.
Geňeş ilki Fransiýanyň Orsýetiň we Siriýanyň güýçleriniň Aleppony howadan bombalamalarynyň ählisiniň bes edilmegi baradaky teklibine sereder. Bu çäre Orsýeti ýüzlerçe graždan adamy öldürmegini delile getirjek bolmaga mejbur eder we, garaşylyşy ýaly, ol bu çärä weto goýar.
Geňeşiň çekişmesinde belki-de ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň we beýleki esasy günbatar liderleriniň Orsýeti we Siriýany, Aleppodaky asuda adamlary we hassahanalary bilkastdan bombalaýandyklary üçin «uruş jenaýatlarynda» günäli görkezmegi esasy orun tutar.
Bu ses berişlik «Howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň ählisi üçin hakykat pursaty bolar» diýip, Fransiýanyň daşary işler ministri Jean-Marc Ayrault 7-nji oktýabrda aýtdy. "Sen Aleppoda atyşygyň bes edilmegini isleýärsiňmi ýa-da ýok? Bu sorag hususan-da biziň rus hyzmatdaşymyz üçin” diýip, ol aýtdy.
Emma rus resmileri fransuz rezolýusiýasyna weto goýjakdyklaryny ýaşyryp durmadylar, sebäbi olar bu ýerde söweşden bir taraply çykmalymy diýen soragyň berilmelidigini, çünki pitneçileriň gury ýer goşunlarynyň Aleppodaky hökümet berkitmelerini bombalamagyny dowam etdirip biljekdigini öňe sürdiler.
"Biz muňa syýasy şantaž synanyşygy hökmünde seredýäris» diýip, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Interfax habar gullugyna aýtdy.
"Gynansak-da, Waşingtonyň we Parižiň hereketlerinde sagdyn pikir barha we barha az görünýär, stawkalar bolsa aşa ýokary» diýip, ol aýtdy.
Fransiýanyň teklibine ses berleninden soň, Orsýetiň resolýusiýasyny ses berler. Bu rezolýusiýa ABŞ-Orsýet ýaraşyk ylalaşygynyň derhal durmuşa geçirilmegine çagyrýar. Mälim bolşy ýaly, ABŞ-Orsýet ýaraşyk şertnamasy geçen aý, Aleppodaky söweşiň möwjemegi netijesinde taşlanypdy.
ABŞ, Fransiýa we beýleki günbatar döwletleri rus teklibine weto goýar öýdülýär.
Orsýet öz rezolýusiýasyna alternatiwa hökmünde BMG-niň Siriýadaky ilçisi Steffan de Misturanyň “Al-Kaýda» bilen ilteşikli jeňçi toparyň Aleppodan ewakuasiýa edilmegi baradaky pikirini goldaýar.
Emma muňa garamazdan, Fatah al-Şam Front, ozalky Al-Nusra Front 7-nji oktýabrda twitterde bu teklibi ret etdi hem-de şäheriň pitneçileriň elindäki böleginiň Orsýet we Siriýa režimi tarapyndan döredilen gabawyny böwüsmek niýetinden dänmejegini aýtdy.


text:
Kreml Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Orsýete garşy girizen sanksiýalarynyň möhletini ýene bir ýyla çenli uzaltmak baradaky kararyna “gynanç” bildirdi. Bu sanksiýalar Moskwanyň Krymy bikanun anneksiýa etmegine we gündogar Ukrainadaky Orsýete tarapdar separatistlere berýän goldawyna gaýtawul hökmünde girizilipdi.
Obama bu baradaky kararyny 2-nji martda mälim etdi. Ol Orsýetiň Ukrainadaky hereketleri “Birleşen Ştatlaryň daşary syýasatyna we milli howpsuzlygyna adaty bolmadyk we adatdan daşary howp bolmaga dowam edýär” diýdi.
Gürrüňi edilýän sanksiýalar ilkibada 2014-nji ýylyň mart aýynda güýje girizilipdi.
Geçen ýylyň dekabr aýynda Ýewropa Bileleşigi Orsýete garşy girizen sanksiýalarynyň möhletini 2016-njy ýylyň iýul aýyna çenli uzaldypdy.


text:
Orsýetiň döwlet prokurory korrupsiýa garşy göreşýän aktiwist Alekseý Nawalnä 6 ýyl türme tussaglygynyň berilmegini sorady.
Ol döwlet emlägini bikanun ele geçirmekde aýyplanýar.
Prezident Wladimir Putiniň uly tankytçylarynyň biri bolan Nawalnyý 2009-njy ýylda, bir agaç zawodynda geňeşçilik wezipesini ýerine ýetirende 510 müň dollar möçberindäki puly ogurlamakda aýyplanýar.
Nawalnyý bu aýyplamany ret edýär we onuň özüne Putiniň potensial bäsdeşi hökmünde ýöňkelýändigini aýdýar.
Moskwanyň 950 km gündogaryndaky Kirow şäherinde barýan sudda prokuror Sergeý Bogdanow Nawalnä alty ýyl türme tussaglygynyň berilmegini sorady.
Eger oňa alty ýyl berilse, Nawalnyý 2018-nji ýylda bolmaly prezident saýlawlary geçýänçä tussagda bolar.


text:
Ýaş zehin
50 ýyl çemesi döredijilik bilen meşgullansa-da kämillige ýetip bilmedik, goşgulary metbugatda “ýaş şahyr” diýen tirkeg bilen çap edilýän bir körzehin “Sowet edebiýaty” (häzirki “Garagum”) žurnalynyň poeziýa bölüminiň müdiri ussat şahyr Mämmet Seýidiň ýanyna gelýär. Saglyk-amanlyk soraşmazdan ozal “Mämmet, sen menden on ýaş dagy ýaşkiçi, ýöne menden garry görünýäň. Şu aýdýanym rastmy?” diýýär. Mämmet aga:
-Rast, juda rast! Bize getirýän goşgularyň-da oňa güwä. Olar elli ýyl ozal, ýetginjek wagtyň ýazan goşgularyň ekiztaýy. Seni begendiribem biljek. Žurnalyň indiki sanynda on sany ýaş şahyryň goşgusyny “Ýaşlaryň döredijiligi” diýen rubrikada çap edýäris. Olaryň dokuzysy döredijilige ýaňy gelen ýaşlar. “Deň-duşlaryndan üzülip galmasyn” diýip, seňem bir goşgyňy goşdum- diýipdir.
Öz-özüne gop berip, gomparyp ýören körzehin kinaýa düşünmändir. Ol:
-Sag bol, Mämmet! Geçen aý ýazan goşgylarymy getirdim- diýip, galyň papkany uzadypdyr.
Ynjyk sowal
Ýazyjy Çary Matalowyň “Türkmenistan” neşirýatynda baş redaktor bolup işleýän döwri körzehin ýazyjynyň biri onuň iş otagyna baryp “Sen bahyl adam. Goşgular ýygyndymy neşirýata tabşyralym bäri bäş ýyl geçdi. “Indiki ýyl göz öňünde tutarys” diýýäň, ýöne neşirýatyň önümçilik planyna goşaňok. Öňüme böwet basyp, agyr ruhy urgy urýaň. Bu zatlara çydaman, birden ýüregimden tutup öläýsem, näme boljagyny bilýärmiň?” diýip, goh edipdir.
Çary aga gaharyna basalyk berip:
-Edebiýat meýdany biraz giňär. Ol häzir sen ýaly “uly zehinlilerden” doly- diýipdir.
Maňa-da getir
XX asyryň 70-nji ýyllarynyň II-nji ýarymynda žurnalist Hojamyrat Eýeberdiýew Türkmen telewideniýesiniň direktorydy. Ýazyjy Güjükdurdy Çolukow baş redaktordy. Men Güjükdurdynyň orunbasarydym. Günlerde bir gün Hojamyrat aga Güjükdurdy ikimizi iş otagyna çagyryp, efire berlen bir gepleşik üçin igenip başlady.
Pessaý başlanan igenç barha möwjäp, gohly jedele ýazdy. Güjükdurdy gepleşigiň gowşak gepleşik däldigini aýdyp, sesine bat berýärdi. Hojamyrat aga onuň aýdýanlaryny ret edip, stol ýumruklaýardy. Jedel, goh uzaga çekdi. Güjükdurdy ýokary gan basyşdan hem-de ýürek agyrysyndan ejir çekýärdi. Ol uzaga çeken goha çydaman:
-Hojamyrat, iş otagyma baryp, derman içip gelmesem boljak däl, halys egbarladym- diýdi.
Iki ýaşulynyň kiçi zadyň üstünde edýän uly jedeline haýpym gelýärdi. Ýöne ýaşkiçi, üstesine-de wezipesi kiçi bolanym üçin dymýardym. Aýagy bilen üste gelen pursady duşdan geçirmedim:
-Agalar, indi gyzyşyp ugradyňyz. Dawaňyzy dowam ediberiň! Güjükdurdyň derman goýýan ýerine belet, dermany özüm getirerin-diýdim.
Hojamyrat aga-da Güjükdurdynyň ejir çekýän dertlerinden ejir çekýärdi. Ol “Amanmyrat, meňem dermanym gutarypdyr. Güjükdurda getirjek dermanyňdan maňa-da getir” diýdi. Soňra-da öz sözüne özi gülüp ugrady. Derman getirmek geregem bolmady.
Toplan we taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Şu gün Yragyň saýlawlary boýunça döredilen barlag Komissiýasy 7-nji martda geçirilen parlament saýlawlarynda Bagdatda berlen sesleriň gaýtadan sanalmalydygy barada karar çykardy.
Yragyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň wekili Hamdiýa al-Husseýni Bagdat şäheri boýunça sesleri gaýtadan sanamaklyga haýdan-haý başlanjakdygyny aýtdy.
Yragyň parlamentindäki 325 orundan 68-si Bagdat şäheri üçin niýetlenilýär. Yrakdaky geçirilen parlament saýlawlarynda sesleriň sany boýunça ikinji orny alan Yragyň häzirki premýer-ministri Nury al-Mälikiniň syýasy blogy sesleriň gaýtadan sanalmagyny talap edip, çykyş etdi.


text:
Düýn Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Moallem Arap Ligasyny Günbataryň elindäki gural hökmünde hereket etmekde aýyplady.
Hususan-da, ol Arap Ligasyny Günbataryň islegine eýerip, Siriýa bilen bagly meseläni BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň garamagyna geçirjek bolmakda tankytlady.
Siriýanyň Arap Ligasyna agzalykdan çykarylmagynyň yzy bilen, geçen hepde Arap Ligasy Siriýadaky gandöküşikligiň bes edilmegini talap edip, bu ýurduň häkimiýetlerine üç gün möhlet beripdi. Bu berlen möhlet şenbe güni tamamlandy.
Şol goýlan talapda daşary ýurtly synçylaryň-da ýurduň içine goýberilmegi şert edilip goýlupdy. Ýöne şu günki güne çenli bu şertleriň berjaý edilýändigi barada hiç hili maglumat alynmady.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýadaky protestlerde öldürilen adamlaryň sanynyň 3 müň 500-den hem gowrakdygyny aýdýar.


text:
Eýran bilen dünýä güýçleriniň altysynyň arasynda guralan üç günlük gepleşik 16-njy maýda Tähranyň dawaly ýadro progammasy babatdaky gapma-garşylyga çözgüt tapmakda netijesiz gutardy.
Eýranyň ýokary derejeli gepleşikçisi, daşary işler ministriniň orunbasary Abbas Arakçi (Abbas Araqchi) aradaky pikir tapawudy jemleýji ylalaşygy taslap başlardan örän uly diýdi.
Emma muňa garamazdan, Arakçi gepleşikleriň dowam etjekdigine we 20-nji iýula bellenen soňky möhlete çenli jemleýji ylalaşygyň gazanylyp bilinjekdigine umyt baglady.
Birleşen Ştatlaryň uly resmisi ol ýerde «goşmaça realizmiň» gerekdigini, wagtyň çäksiz däldigini aýtdy.
Ol bu gepleşikleriň indiki aý, anyk bolmadyk bir günde gaýtadan başlanjagyny hem sözüne goşdy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew üç günlük döwlet sapary bilen Günorta Koreýa bardy.
Prezidentiň metbugat-gullugynyň aýtmagyna görä, Nazarbaýew 9-njy noýabrda Seula barypdyr. Onuň Günorta Koreýanyň prezidenti Park Geun Hey bilen duşuşjagy aýdyldy.
Iki ýurduň özara gepleşikleriniň üns merkezindäki esasy meseleleriň halkara we ikitaraplaýyn gatnaşyklara degişlidigi resmi maglumatlarda habar berildi.
Şeýle-de Nazarbaýewiň günorta koreýaly biznes wekilleri bilen duşuşjakdygy we Yonseý uniwersitetine barjakdygy mälim edildi.
Nazarbaýew Günorta Koreýa 6-9-njy noýabrda Ýaponiýa eden saparyndan soň bardy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ogly Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow 20-nji noýabrda türkmen parlamentiniň deputatlygyna saýlandy.
Türkmen mediasy Serdar Berdimuhamedowyňçykyp giden deputatlaryň ornuna geçirilen ses berişlikde, Ahal welaýatynyň 24-nji «Duşak» saýlaw okrugyndan deputat saýlanandygyny habar berýär.
Döwlet eýeçiligindäki telewideniýe täze saýlanan deputatlara, şol sanda Serdar Berdimuhamedowa deputatlyk şahadatnamalarynyň gowşurylyşyny görkezdi. Emma muňa garamazdan, «Türkmenistan: Altyn asyr saýtynda» saýlaw barada berlen maglumatda prezidentiň oglunyň parlamente deputat saýlanandygy, näme üçindir, aýdylmaýar. TDH, "Trend" habar gulluklary bolsa, bu habary ilki çap edip, soň öçürdi diýip, Adam hukuklaryny goraýan "Türkmen inisiatiwasy" ýazýar.
Saýlaw "bäsdeşlik, aýdyňlyk ýörelgelerinde" geçdi
Mary welaýatynyň 119-njy «Atçapar» we 124-nji «Pendi» saýlaw okruglaryndan, degişlilikde, Göwher Baýramowa, Ýusupguly Işaýew deputatlyga saýlandy.
Resmi habarda tassyklanylmagyna görä, saýlawlar «bäsdeşlik, aýdyňlyk we açyklyk ýörelgelerinde» geçirilipdir.
Çykyp giden deputatlaryň orny ugrunda Ahal welaýatynyň 24-nji «Duşak» saýlaw okrugyndan iki kandidat bäsleşipdir, ýagny Serdar Berdimuhamedow, Merkezi saýlaw komissiýasynyň maglumatyna görä, 82.64 prosent ses alsa, Pälwan Pälwanow 17.36 prosent ses alypdyr.
Şeýle-de, bu okrugda geçirilen ses berişlikde iki býulleteniň «hakyky däl» diýlip yglan edilendigi aýdylýar. Emma Mary welaýatynda geçirilen saýlawlarda beýle kemçilik bolmandyr.
Prezidentiň oglunyň aýdylmaýan wezipeleri
Türkmen mediasy mundan öň prezidentiň oglunyň eýeleýän döwlet wezipesi barada maglumat bermeýärdi, emma indi onuň Daşary işler ministrliginde bölüm müdiri, ýagny halkara habar serişdeleri bilen aragatnaşyk departamentiniň ýolbaşçysy bolup işleýändigi tassyk edilýär.
Garaşsyz çeşmeler Serdar Berdimuhamedowyň ozal Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky nebit-gaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak agentliginiň ýolbaşçylarynyň biri bolandygyny, emma 2015-nji ýylyň iýulynda bu edara ýatyrylanyndan soň, DIM-de täze wezipä bellenendigini habar beripdiler.
Mundanam başga, garaşsyz çeşmeler Serdar Berdimuhamedowyň 2014-nji ýylyň awgustynda, tehniki ylymlaryň doktory Gurbanmyrat Mezilowyň ylmy ýolbaşçylygynda, kandidatlyk işini gorandygyny, bir ýyl soňra, 2015-nji ýylyň iýulynda bolsa, doktorlyk işini gorap, tehniki ylymlaryň doktory diýen ylmy derejäni alandygyny habar berdiler. Emma türkmen häkimiýetleri bu habarlary ne tassyklady, ne-de inkär etdi.
«Gündogar» habar saýty Serdar Gurbangulywiçiň täze wezipesi barada beren maglumatynda, bar bolan düzgüne görä, kandidatlyk dissertasiýasyny goramak hukugyny gazanmak üçin ylmy işgäriň ylmy žurnallarda azyndan bäş makala çap etdirmelidigini, doktorlyk dissertasiýasyny goramaga hukuk gazanmak üçin bolsa 25 makala, monografiýa ýa-da aýratyn kitap çap etdirmelidigini ýatladýar.
Gurbanguly Berdimuhamedow prezident bolanyndan soň 40 çemesi kitap çap etdirdi, emma ýerli çeşmeler döwlet baştutanyň oglunyň adyndan çap edilen makala ýa kitaba gabat gelmändiklerini aýdýarlar.
Daşary ýurt habar serişdeleriniň, hususan-da Eurasianet.org neşiriniň Orsýetiň lenta.ru neşirine salgylanyp ýazmagyna görä, Serdar Berdimuhamedow mundan öň ýurduň oba hojalyk ministriniň orunbasary wezipesinde hem işläpdir. Şeýle-de bu neşir onuň pagta egirme-dokma fabriginiň, mineral suw zawodynyň we oteller toplumynyň bolandygyny ýazýar.
Azatlyk radiosy ozal, bile okan kursdaşyna salgylanyp, Serdar Berdimuhamedowyň 2008-2011-nji ýyllarda Orsýet Federasiýasynyň DIM-iniň Diplomatiýa akademiýasynda, halkara gatnaşyklary fakultetinde okandygyny habar beripdi.
"Ätiýaçdan görülýän çäre"
Türkmenistanyň bosgunlykda döredilen Respublika partiýasynyň başlygy Nurmuhammet Hanamowyň Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, prezidentiň öz ogluny wezipe basgançaklaryndan barha ýokary galdyrmagy hakykatda ätiýaçdan görülýän çäre bolup, onuň entekler prezidentlikden çekilmek niýeti ýok.
Baş kanuna girizilen düzedişler G.Berdimuhamedowa 70-den soňam saýlawa gatnaşmaga hukuk berýär we Türkmenistanda henize çenli garaşsyz synçylar tarapyndan "azat we adalatly" diýlip baha berlen ýeke saýlaw hem geçirilmedi.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň mejlisinde aýdylmagyna görä, indiki ýylyň fewralynda geçiriljek prezident saýlawlaryna görülýän taýýarlyklaryň çäginde, şu güne çenli ýurt içinde 2578, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynyň ýanynda bolsa 40-a golaý saýlaw uçastogy döredildi.


text:
Türk häkimiýetleri özleriniň Täze ýyl gijesinde Stambulyň gijeki klubynda gyrgynçylyk eden adamyň şahsyny anyklandyklaryny aýdýarlar, prezident Rejep Taýyp Erdogan bolsa şu pursatda ýurduň «terrorçylara» tabyn bolmajakdygyny jar etdi.
Daşary işler ministri Mewlut Çawuşoglu döwlet eýeçiligindäki Anadolu habar gullugynda çykyş edip, ýaragly adamyň şahsynyň anyklanylandygyny aýtdy, emma başga detallary aýtmady.
Gürrüňi edilýän ýaragly adam Stambulyň kenarýaka kulbyna, Reýna awtomatiki ýaragly kürsäp urup, 1-nji ýanwar säherindeTäze ýyl baýramçylygyny belleýän adamlary oka tutdy. Bu waka netijesinde azyndan 39 adam öldürildi, 69 adam bolsa ýaralandy.
Wepat bolanlaryň 27-si daşary ýurtly we köpüsi Ýakyn Gündogar ýurtlaryndan gelen myhmanlardy.
«Yslam döwleti» topary bu gyrgynçylygy «halyfatyň esgeriniň» amala aşyrandygyny aýtdy wemuny «dinden ýüz öwrenleriň baýramçylygyna» edilen hüjüm hökmünde häsiýetlendirdi. Şeýle-de YD bu hüjümiň Türkiýäniň Siriýadaky harby gatyşmasy üçin ar alyş bolandygyny aýtdy.
Hüjümden soň gaçyp gutulan ýaragly adam henizem tapylanok.
"Ony ele salmak ugrundaky tagallalar dowam edýär" diýip, Çawuşoglu sözüniň üstüni ýetirdi. Şeýle-de ol onuň ýaşan öýüniň «dökülendigini», gijeki kluba edilen hüjümiň «professional derejede» planlaşdyrylandygyny aýtdy.
Türk mediasy hüjümçiniň hüjümi amala aşyrmak üçin Stambula göçmezinden öň merkezi şäher Konýada bir jaýy kireýine alandygyny habar berdi.
Güman edilýäniň adyny aýtmadyk hem bolsa, polisiýa şu hepdäniň başynda onuň şekillerini, şol sanda hüjüm eden gijesi howpsuzlyk kameralarynda galan suratyny çap etdi.
28 ýaşly gyrgyz raýaty, ady we pasporty türk hem italiýan medialarynda, şeýle-de sosial ulgamlarda peýda bolan adam, mümkin bolan jenaýatçy hökmünde, Bişkekde türk we gyrgyz häkimiýetleri tarapyndan sorag edildi we soň boşadyldy.
Çawuşoglunyň beýanaty Anadolu habar gullugynyň port şäher Izmirde 4-nji ýanwarda tutulan bäş adam baradaky habarynyň yz ýanyna gabat geldi. YD topary bilen ilteşikli hasaplanylýan bäş adam alnyp barylýan derňewiň çäginde saklandy.
Mundan ozal Reýna klubynda bolan gyrgynçylyk bilen bagly azyndan 14 adam, şol sanda iki sany daşary ýurtly tussag edildi diýip, Anadolu habar beripdi.
Prezident Erdogan bu hüjümden soň millete eden ilkinji ýüzlenmesinde onuň Türkiýäni iki bölmegi maksat edinendigini, emma ýurduň bu tora düşmejekdigini aýtdy.
"Olaryň maksady düşnükli: galagopluk döretmek we jemgyýeti iki bölmek" diýip, ol Ankarada aýtdy.
"Türkiýede hiç kimiň durmuş ýörelgesi sistematik wehim astynda däl, biz muňa hiç wagt ýol bermeris” diýip, Erdogan aýtdy. Prezident «Türkiýe terrorçylyga tabyn boldy diýmek terroçylaryň we terror guramalarynyň tarapyna geçmek bolar" diýdi.
Türkiýe soňky 12 aýda onlarça terror hüjümine sezewar boldy, şol sanda Stambulyň halkara uçar meýdanyna hem hüjüm edildi. Olaryň käbirinde «Yslam döwleti» topary aýyplansa, başgalarynda kürt jeňçileri günälendi.
Türk kanun çykaryjylary 3-nji ýanwarda 15-nji iýuldan soň yglan edilen adatdan daşary ýagdaý düzgünini ýene bir üç aý uzaltmaga ses berdiler.
Adatdan daşary ýagdaý düzgüni Birleşen Ştatlarda ýaşaýan türk ruhanysy Fethulla Güleniň guramasy bilen ilteşikli adamlary basyp ýatyrmak üçin jar edildi. Ankara Güleni başa barmadyk döwlet agdarylyşygyny guramakda aýyplady, Gülen muňa baglanyşygynyň bardygyny ret edýär.


text:
Şenbe güni Aşgabatdaky “Maslahat köşgünde” Aşgabat şäherini ösdürmekligiň perspektiwasyna bagyşlanyp, ýörite maslahat geçirildi.
Bu maslahat geçen hepde paýtagtyň gerimini giňeltmek we onuň infrastrukturasyny özgertmek meselesine bagyşlanyp geçirilen maslahatyň özboluşly dowamy boldy.
Şenbe günki maslahata hökümet agzalaryndan daşary harby we hukuk goraýjy organlaryň, okuw jaýlarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň we habar serişdeleriniň wekilleri-de çagyryldy.
Aşgabadyň göwrümi giňeldiler
Maslahatda prezident G.Berdimuhamedow ýene paýtagtyň gerimini giňeltmek meselesi barada durup geçip, oňa Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynyň käbir ilatly punktlaryny we Abadan şäherini birikdirmek barada karara gelnendigini aýtdy.
Prezident Berdimuhamedow bu göz öňünde tutulýan planyň aktiw ösüp barýan paýtagt Aşgabadyň häzirki talaplaryna we onuň töwereklerindäki ilatly punktlaryň sosial-ykdysady potensialyny ýokary götermek baradaky zerurlyklara laýyk gelýändigini öňe sürdi.
Aşgabatda gurulýan täze gurluşyk obýektlerinden biri.
Türkmenistanyň prezidenti Ruhabat etrabynyň käbir ilatly punktlarynyň we Abadan şäheriniň paýtagta birikdirilen halatynda, Aşgabadyň göwrüminiň häzirkisinden iki esse töweregi ulaljakdygyny belledi.
Aşgabady giňeltmek barada göz öňünde tutulýan şu planlaryň çäklerinde Mejlisiň başlygy Akja Nerberdiýewa “Aşgabat şäheriniň we Ahal welaýatynyň administratiw-territorial meseleleri” barada Mejlisiň ýörite karar kabul edendigini aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, bu kararda Aşgabat şäherindäki we onuň töwereklerindäki käbir döwlet kärhanalarynyň, guramalarynyň we beýleki obýektleriň atlaryny üýtgetmeklik göz öňünde tutulýar.
Käbir özgerişlikler
Şenbe günki maslahatda Aşgabat şäheriniň häkimi Rejepgeldi Nurmämmedow Aşgabat şäheriniň iki sany etrabynyň adyny “berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwrüniň” ruhuna laýyklykda üýtgetmek baradaky teklibi paýtagtyň ýaşaýjylarynyň goldandygyny aýtdy.
Şeýlelikde, bu maslahatda Aşgabat şäheriniň ozalky “Azatlyk” etrabynyň adynyň “Berkarar” diýen at bilen, Saparmyrat Nyýazow adyndaky etrabyň adynyň bolsa “Bagtyýarlyk” diýen at bilen çalşyrylýandygy yglan edildi.
Maslahatda prezident G.Berdimuhamedow paýtagt Aşgabadyň simwolyna öwrüljek täze bir arhitektura-çeperçilik proýektini işläp düzmekligi-de teklip etdi.
Ol paýtagtyň simwolyna öwrüljek şeýle uly bir gurluşyk proýektiniň taslamasy boýunça ýörite tendenriň yglan edilmeginiň-de ýerlikli boljakdygyny aýtdy. Ol bu tendere hödürlenjek proýektleriň metbugatda çap edilip, olaryň paýtagtyň ýaşaýjylary tarapyndan ara alnyp maslahatlaşylmagyna mümkçinçilik berilmelidigini-de belledi.
Prezident Berdimuhamedow paýtagtyň ýaşaýjylarynyň iň köp sesini gazanan proýektiň-de iň soňunda ýeňiji diýlip yglan edilmeldigini aýtdy.
Käbir ýerli synçylar Aşgabadyň eteklerindäki obalaryň paýtagta birikdirilmeginiň oba ýaşaýjylarynyň durmuşyna ýaramaz täzir ýetirmeginiň mümkindigini aýdyp, beýle çäreleriň düýpli taýýarlyklary talap edýändigini öňe sürýärler.


text:
Kiýewde hökümete garşy protestçiler bilen polisiýanyň arasyndaky soňky çaknyşyklarda ýene-de adam ýitgileri boldy.
Ölenler barada takyk maglumat bolmasa-da, Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasyndaky žurnalistler azyndan 47 jesediň görlendigini habar berýärler. Penşenbe güni protestçiler içi ýangyçly bombalary we daşlary ulanyp, polisiýanyň halkasyndan böwsüp geçmegi başardylar. Howpsuzlyk güýçleri muňa göz ýaşardyjy gaz we rezin oklar bilen jogap berdi.
Içeri işler ministrliginiň ýaýradan maglumatyna görä, bir polisiýa ofiseri ölüpdir, ýene-de 29-sy ýaralanypdyr.
Çaknyşyklaryň dowamynda söweş oklarynyň hem ulanylandygy barada habarlar peýda boldy.
Protestçileriň hüjüm etmek mümkinçiliginden howatyrlanyldy diýen bahana bilen, parlamentiň we hökümetiň esasy binalarynyň işgärleri ewakuasiýa edildi.
"Ýaraşyk"
Bu soňky çaknyşyklar, çarşenbe güni giçlik prezident Wiktor Ýanukowiç bilen oppozisiýa liderleriniň arasyndaky gelnen “ýaraşyga” garamazdan, gaýtadan ýüze çykdy.
Oppozisiýa lideri Witaliý Kliçko öz websahypasynda “soňky çaknyşyklaryň häkimiýetler tarapyndan gurnalan prowokasiýadygyny” ýazdy.
Sişenbe gününden bäri çaknyşyklarda 77 adam öldürildi, şeýle-de ýüzlerçe adam ýaralandy.
Bolýan wakalara syýasy çözgüt tapmak maksady bilen Ýewropa Bileleşiginiň üç sany daşary işler ministri – fransiýaly Laurent Fabius, germaniýaly Frank-Walter Şteinmeier we polşaly Radoslaw Sikorski – Kiýewde prezident Ýanukowiç bilen duşuşdylar.
Mundan öň ÝB-niň wekilleri oppozisiýa liderleri bilen hem gepleşikleri geçirdiler. Duşuşygyň öň ýany Şteinmeier şeýle diýdi: “Ukrainanyň geljegi diňe şu ýerde – Ukrainada kesgitlenip bilner. Bu köçelerdäki ýowuzlyk bilen kesgitlenmeli däldir. Munuň syýasy çözgüdi bolmaly. Biz ähli taraplary çykalganyň täk şudugyny ynandyrjak bolýarys”.
Duşuşykdan soň Kliçko ýagdaýlaryň agyrdygyny belläp, şeýlee çykyş etdi: “Ýagdaýlary gözegçilikde saklamak gaty kyn. Biz indi hakyky manyda söweş hereketleriniň başlanandygyny görýäris. Biz muny islemeýäris. Biz bu barada ÝB-niň daşary işler ministirlerine hem aýtdyk. Esasy maksat gandöküşikligi togtatmaly, ýitgileri azaltmaly”.
Ukrainadaky häzirki dowam edýän hökümete garşy protestler geçen noýabrda prezident Ýanukowiç Orsýetden 15 milliard dollar möçberinde karz pul alyp, Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyndan ýüz öwrenden soň tutaşypdy.


text:
Şu gün HHR-niň başlygy Hu Jintao Waşingtona gelýär. Ol bu ýerde ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşikler geçirer.
Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň iň möhüm meselelerini, hususan-da ABŞ-nyň Hytaý bilen söwdasyndaky defisit maslahatlaşmak planlaşdyrylýar.
Şol ýetmeziň sebäbi, Waşingtonyň pikiriçe, hytaý puly ýuanynyň kursunyň emeli ýagdaýda pes saklanmagydyr.
Hu Jintaonyň saparynyň öň ýany amerikan senatorlarynyň bir topary Hytaýyň ABŞ üçin amatly bolmadyk ykdysady ugur alyp barmagyny kynlaşdyrjak kanun proýektini makullamaga Kongressi çagyrdy.
Häzirki hytaý-amerikan sammitini köp synçylar soňky 30 ýylda HHR-niň şol wagtky lideri Den Sýaopiniň ABŞ-a eden wizitinden bäri iň möhüm sapar diýip, hasap edýärler.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow permana gol çekip, birnäçe kadrlar çalşyrylyşygyny amala aşyrdy.
Hususan-da, prezidentiň permany bilen “Garagum” halkara aksionerler bankynyň dolandyryş edarasynyň başlygynyň wezipesini ýerine ýetiriji Şamuhammet Durdyýew bu wezipeden boşadylyp, onuň ýerine Parahat Çaryýargulyýew bellendi.
Şeýle hem, Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet kommersiýa bankynyň prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Begli Işangulyýew işinde goýberen kemçilikleri üçin bu wezipeden boşadylyp, onuň ornuna Polat Allagulyýew bellendi.
Mundan daşary, düýn prezidentiň permany bilen Oguljahan Hudaýberenowa Mary welaýat häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy saklaýyş we sport boýunça orunbasary wezipesi ynanyldy.


text:
Şu gün Türkmenistanyň 23-nji Milli futbol çempionatynyň Ýokary ligasynyň 34-nji tapgyrynyň duşuşyklaryna badalga berildi. Tapgyryň ilkinji gününde geçirilen iki duşuşygyň birinde ýer eýeleri, birinde myhmanlar ýeňiş gazandy. Duşuşyklaryň ikisi hem Aşgabat şäherinde geçirildi.
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň futbol meýdanynda geçirilen duşuşykda «Hazyna» Mary şäheriniň «Merw» toparyny kabul etdi we Didar Durdyýewiň (26-njy minutda), Begenç Akamämmedowyň (68-nji minutda) geçiren pökgüleri bilen 2:0 hasabynda ýeňiş gazandy. Şeýlelikde, şu tapgyrda «Hazyna» «Merw» bilen Aşgabatda geçirilen duşuşyklaryň ikisinde hem ýeňiş gazandy.
«Ahal» bilen «Balkanyň» arasyndaky duşuşyk, garaşylşy ýaly, juda gyzykly boldy. Şu möwsümde Aşgabatda geçirilen duşuşyklarynda entek «Ahaldan» üstün çykyp görmedik «nebitçiler» bu gün arzyly arzuwyna gowuşdylar. Duşuşyk 1:4 hasabynda «Balkanyň» peýdasyna tamamlandy. Şol sanda toparyň we Ýokary liganyň 23-nji möwsüminiň iň netijeli hüjümçisi Myrat Ýagşyýew 20 minutda üç gezek tapawutlanyp (50, 59 we 70-nji minutlarda), möwsümde geçiren pökgüleriniň sanyny 30-a tegeledi. Bu bolsa geçen möwsümiň iň netijeli hüjümçisi bolan Mämmedaly Karanowyň 28 pökgülik derejesinden hem köpdür. Öňde «Balkanyň» ýene-de geçirmeli 5 duşuşygy bar. M.Ýagşyýew iň netijeli futbolçylaryň bäsdeşligindäki görkezijisini gowulandyryp biler. «Nebitçileriň» adyndan dördünji pökgini duşuşygyň esasy wagtynyň tamamlanmagyna 4 minut galanda Aleksandr Boliýan geçirdi we şu möwsümdäki gollarynyň sanyny 9-a çykardy. Ýer eýeleri «Balkanyň» 4 pökgüsine Mihail Titowyň 60-njy minutda geçiren pökgüsi bilen ýekeje jogaby berip bildiler.
Şu günki ýeňişden soň, «Hazyna» utuk sanyny 37-ä çykaryp, ýaryş tertibinde ýedinji basgançaga çykmaga ýakyn geldi. Häzire çenli 37 utuk toplan HTTU ertirki duşuşykda HTTU «Şagadamdan» asgyn gelse, «Hazyna» ýaryş tertibiniň ýedinji basgançagyna geçer. Çünki HTTU-nyň geçiren duşuşyklarynyň sany «Hazynanyň» duşuşyklaryndan bir oýun kändir. Şol sanda «ykdysadyýetçiler» şu günki duşuşykdaky garşydaşlary bolan «Merw» topary bilen hem arany 4 utuga çenli ýygyrdy.
Arzyly ýeňişden soň, «Balkan» şu möwsümdäki utuklarynyň sanyny 60-a çykardy. Ertirki «Altyn asyr» — «Aşgabat» duşuşygy deňe-deň ýa-da «paýtagtlylaryň» peýdasyna tamamlansa, «Ahal» ýaryş tertibiniň dördünji basgançagyna düşüp biler.
Ertir 34-nji tapgyryň çäklerinde «Altyn asyr» — «Aşgabat», «Şagadam» — HTTU duşuşyklary bolar. Tapgyryň «Energetik» — «Daşoguz» duşuşygy bolsa 13-nji dekabra geçirildi.
Türkmenistanyň Ýokary ligasy — 2015: 34-nji tapgyryň duşuşyklary
24.11.2015 ý.
«Hazyna» 2:0 «Merw»
Gollar:
1:0, Didar Durdyýew 26’
2:0, Begenç Akmämmedow 68’
«Ahal» 1:4 «Balkan»
Gollar:
0:1, Myrat Ýagşyýew 50’ (11 metrlik jerime urgusy)
0:2, Myrat Ýagşyýew 59’
1:2, Mihail Titow 60’
1:3, Myrat Ýagşyýew 70’
1:4, Aleksandr Boliýan 86’.


text:
Yragyň demirgazygyndaky Süleýmaniýa şäherinde howpsuzlyk güýçleri syýasy reformalara çagyryş bilen protest aksiýasyna gatnaşyjylaryň bir toparyny oka tutdy. Iki adam öldi.
Hepdäniň soňky günleri Yrakda her gün dien ýaly demonstrasiýalar bolup dur.
Olara gatnaşyjylar çinownikleriň korrrumpirlenmegine we esasy kommunal gulluklarynyň ýokdugyna protest bildirýärler.
Premýer-ministr Nury al-Maliki penşenbe güni halky protest aksiýalaryna öžükdirmekde öňki diktator Saddam Hüseýniň baştutanlyk eden, häzir gadagan edilen Baas partiýasynyň tarapdarlaryny hem "Al-Kaýdany" aýyplady.


text:
Suratkeşiň öz gulagyny kesmegini onuň ukybyndan, ruhy keselden ejir çekmeginden we ahyrynda suratkeş ýoldaşy Paul Gauguin bilen bolan gürrüňi bilen baglanyşykly hasaplaýarlar. Ýöne taryhçylaryň aýtmagyna görä, Vinsent van Goghuň şeýle ýowuz kararynyň has ýönekeýje sebäbi bolup biler. Ol şonda öz doganynyň öýlenmek karary baradaky habary eşiden ekeni.
Geçirilen barlaglaryň aýan edişi ýaly, Wan Gogh öz gulagyny kesen güni, ýagny 1888-nji ýylyň 23-nji dekabrynda, onuň inisi Theonyň adaglanandygy hakdaky habary eşidipdir. Hünärmenleriň bellemegine görä, şeýle habary eşiden suratkeş özüniň ýalňyzlykda pulsuz galjagyny pikir edipdir.
Owalky barlaglara düzediş girizilipdir
Amaly-haşam sungatynyň taryhçysy Martin Baileý ol habaryň Wan Goghyň durmuşyna oňaýsyz täsir ýetirip biljekdigini öňe sürüpdir. Şeýlelikde, ol dilegçi we jebir-jepa çekýän adama öwrülip bilerdi.
Bu waka barada özüniň täze kitabynda söz açan Baileý maşgalanyň şol döwre degişli we entek çap edilmedik hatlaryny birlaý barlandan soň, şeýle netijä gelipdir.
Ondan owalky barlaglarda gelnen netijä görä, Wan Gogh özüne zeper ýetirenden soň äkidilen keselhanasynda otyrka, dogany ony görmäge gelen mahaly özüniň adagly bolanyny buşlapdyr.
Suratkeşiň özüne zeper ýetirmegini bolsa, onuň Paul Gauguin bilen bolan gürrüňdeşligi bilen baglanyşykly hasaplapdyrlar. Wan Gogh muzeýiniň internet sahypasynda şeýle diýlipdir: "Winsent van Gogh Arlda bilelikde işleşen ýoldaşy Paul Gauguin bilen gürrüň edýän mahaly öz gulagyny kesipdir".
Bu ýyl bolsa suratkeşiň öz kesilen gulagyny bir jelebe berendigi barasynda aýdylýan gürrüňiň galatdygy belli bir derejede anyklanypdyr. Geçirilen barlaglaryň netijesinde, ol zenanyň jelephananyň işgäri däl-de, özüniň saglyk çykdajylaryny tölemek üçin, şeýle ýerde işlemäge mejbur bolan bir hyzmatkärdigi takyklanypdyr.
Theo elden gider öýdüp gorkupdyr
Baileýiň geçiren barlagy käbir ýagdaýy birkemsiz aýyl-saýyl edipdir.
"Suratkeşiň özüne şeýle zeper ýetirmeginiň esasy sebäbi ünsden düşürilipdir. Wan Gogh öz gulagyny kesmezden birnäçe sagat owal oňa Parižden bir hat gelip gowşupdyr. Hatda onuň jigisiniň Pariže aýlanmaga gelen Johanna (Jo) Bonger atly gollandiýaly bir zenan bilen tanşandygy we onsoň birnäçe günüň dowamynda bilelikde durmuş gurmagy karar edendigi ýazylypdyr" diýip, amaly-haşam sungatynyň taryhçysy geljek aý çapdan çykjak "Günortadaky ussahana: Wan Gogh Prowansda" atly täze kitabynda gürrüň beripdir.
"Winsent özüniň iň ýakyn syrdaşy Theony ýitirerin öýdüp gorkupdyr. Bu bolsa ony şeýle destruktiw hereketi amala aşyrmaga iteripdir" diýip, Martin Baileý ýazypdyr.
"Ol şol bir wagtyň özünde jigisiniň maliýe kömegini goýbolsun etmeginden howatyrlanypdyr. Sebäbi onuň berýän maliýe goldawy suratkeşiň sungat işleri bilen meşgullanmagyna mümkinçilik döredipdir".
"Adaglanandygy baradaky habar esas bolman biler, ýöne..."
Kitapda soň şeýle diýlipdir: "Wan Gogh jigisiniň adaglanandygy baradaky habara begenen bolsady, başdan geçirýän kynçylykly ýagdaýlaryna we hatda Gauguin bilen ýaramazlaşan aragatnaşygyna garamazdan, ol habary alandan birnäçe sagat geçensoň, öz gulagyny kesmegi ynandyryjy bolup bilmezdi".
"Adaglanmak – öýlenmek baradaky habar, belki, muňa esas bolman biler. Ýöne bu onuň destruktiw hereketini hasam öjükdiripdir".
Wan Goghyň maşgala agzalarynyň Amsterdamdaky Wan Gogh muzeýinde saklanýan hatlaryna görä, suratkeş 23-nji dekabrda Theodan maliýe goldawy bilen baglanşykly bir hat alypdyr.
Hatyň mazmuny biziň günlerimize gelip ýetmänsoň, häzir ol gümürtik bolmagynda galýar. Ýöne Jo Bongeriň uly dogany Henryniň hem edil şol gün adaglanandygy hakda buşluk hatyny alandygy mälimdir. Ondan iki gün owal bolsa Theo öz ejesine hat ýazyp, ondan öýlenmek üçin razylyk sorapdyr.
Theo täze ýylyň başynda keselhanadaky agasyny görmäge baran mahaly oňa özüniň öýlenjekdigini habar beripdir.
Theo bilen Jo şondan az wagt geçensoň, 1889-njy ýylyň 18-nji aprelinde toý edip, durmuş gurupdyrlar. Theo şondan iki ýyl geçensoň sifilis keseli sebäpli aradan çykypdyr.


text:
Türkmenistanda ilatyň aglaba köplügi oba ýerlerinde ýaşap, köplenç ekerançylyk bilen meşgullanýar. Bu ýagdaý halkyň uly böleginiň rysgalyny kärende ýerinde ýetişdiren hasylyndan geljek girdejä baglaýar.
Eger daýhan kärende ýerinden gowy hasyl almasa, onuň gün-güzeran aýlamasy görnetin kynlaşýar. Emma gowy hasyl almak üçin, ilki ekin ekjek ýeriňi, soň eken ekiniňi wagtly-wagtynda suwarmak gerek.
Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki habarçylary bilen söhbetdeş bolýan daýhanlar soňky ýyllar suw ýetmezçiliginiň barha ýiti duýulýandygyny we bu ýagdaýyň geljekki hasylyň ykbalyna ýaramaz täsir edýändigini aýdýarlar.
Mundan başga, ýurduň paýtagtynda hem agyz suwy kynçylygynyň aradan aýrylmaýandygy aýdylýar. Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu ýetmezçilikleriň sebäpleri bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Yragyň güýçleri Ramadi şäheriniň daşyndaky giňişlikleri “Yslam döwleti” toparynyň elinden basyp alandyklaryny aýdýarlar.
Harbylaryň 9-njy fewralda aýtmaklaryna görä, goşun, polisiýa we terrorçylygagarşy güýçler Ramadini Habbaniýa bazasy bilen baglaýan ýoly açypdyrlar.
Bagdadyň golaýyndaky bu harby bazada ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçler ýerleşýärler.
Yragyň resmileri Anbar welaýatynyň paýtagty Ramadiniň gaýdyp alnandygyny dekabr aýynda yglan edipdi. Emma şäheriň gündogar böleginde “Yslam döwleti” bilen söweşler dowam edýär.


text:
Döwlet sekretary Jon Kerri Birleşen Ştatlaryň yraklylara olaryň «Al-kaýda» garşy söweşlerinde kömek berjegini aýtdy.
Kerri ýekşenbe güni Ýerusalimde çykyp gürledi we Waşingtonyň Yraga gaýtadan goşun ibermegiň pikirini etmeýändigini aýtdy hem bu söweşi olaryň öz soweşi diýip atlandyrdy.
Kerri bu sözleri Yragyň premýer-ministri Nury al-Maliki Anbar welaýatyndaky ähli terror toparlaryny ýeňmegi wada berenden soň aýtdy. Mälim bolşy ýaly, Yragyň howpsuzlyk güýçleri we sünni tire erkekleri Falluja we Ramedi şäherlerinde «Al-Kaýda» jeňçileri bilen söweşi dowam etdirýärler.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Yrak gullugy şäheriň 60 prosent çemesiniň «Al-Kaýda» bilen ilteşikli toparlaryň we hökümete garşy jeňçileriň kontrolundadygyny aýdýar.
Şu arada polisiýa we sünni erkekleri Ramadi töwereginde kontrollugy öz ellerine geçirdiler.
Bu söweşler duşenbe güni, goşunlar Ramadide sünni lagerindäki protestleri dargadanda örjäp galdy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen giňişleýin mejlisinde türkmen resmileriniň bir topary işden boşadylyp, bir toparyna bolsa käýinç berildi.
Işden boşadylan resmileriň arasynda Merkezi bankyň müdiriýetiniň başlygy G.Myradow, Döwlet Täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy B.Aşyrow, Türkmengaz döwlet konserniniň başlygy Ç.Hommadow, Döwlet balyk hojalygy komitetiniň başlygy D.Hojamyradow dagynyň atlary getirilýär.
On çemesi ministre bolsa, «işde goýberen kemçilikleri» üçin diýip, käýinç berlendigi aýdylýar.
Şeýle-de prezident ýurduň telekanallarynyň, Medeniýet ministrliginiň işini, welaýatlarda oba milli maksatnamasynyň ýerine ýetirilişindäki kemçilikleri tankyt etdi.


text:
Premýer-ministr Wladimir Putin Orsýetiň parlament saýlawlary bilen bagly protestleri öjükdirýänlikde ABŞ-ny aýyplady.
4-nji dekabrdaky parlament saýlawlarynda düzgün bozmalaryň ýüz berendigi sebäpli geçirilýän gündeki demonstrsiýalar barada Wladimir Putin ilkinji gezek şu gün köpçülikleýin beýanat etdi:
—Men amerikan partnýorlarymyzyň ilkinji reaksiýasyny gördüm. Döwlet sekretarynyň ilkinji aýdan sözleri ses berişligiň erkin we adalatly bolmandygy baradaky saýlawlara beren bahasy boldy. Hillari Klinton bu beýanaty Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň synçylarynyň hasabatyny almanka etdi. Ol protestçilere yşarat etdi, olar bolsa muny eşitdiler. Şeýlelikde, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň goldamagy bilen aktiw hereket etmäge girişdiler.
Ýekşenbe güni geçirilen saýlawlarda Putiniň “Bütewi Orsýet” partiýasy sesleriň aglabasyny gazandy.
Soňky üç günüň dowamynda Moskwada we Sankt-Peterburgda ýüzlerçe protestçi tussag edildi.


text:
Türkiýe “Yslam döwleti” topary bilen ilteşikli bolmakda şübhelenýän 50 adamy tussag etdi.
Türk mediasy Stambulyň 17 raýonynda gözleg-barlag işleriniň geçirilendigini habar berdi.
“Anadolu” habar agentligi tussag edilenleriň ählisiniň daşary ýurt raýatlarydygyny, şeýle-de olaryň soňy bilen Siriýa we Yraga geçmekçi bolandyklaryny mälim etdi.
Tussag edilenleriň şahsyýetleri we haýsy ýurtlardan gelendikleri barada hiç hili maglumat berilmeýär.
Soňky döwür Türkiýe özüniň Siriýa bilen 910 kilometrlik serhedindäki howpsuzlyk ýagdaýlaryny berkidip, Siriýa geçmekçi bolýan “YD” söweşijileriniň öňüni baglamak ugrunda tagalla edýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Waşingtonda Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi bilen duşuşdy we global çöküşden çykandan soň dörän maliýe problemalaryna garşy durmak üçin iki ýurda-da bilelikde işlemegiň gerekdigini aýtdy.
“Biz indi boljak "Uly sekizligiň" we "G-20" toparynyň sammitleriniň gün tertibini maslahatlaşdyk. Fransiýa hem, ABŞ hem, beýleki döwletlerem, ykdysadyýetiň aýak üstüne galyş prosesi dowam edýänem bolsa, islenýän görkezijilere heniz ýetmedi” diýip, Barak Obama aýtdy.
Sarkozi dünýä walýutalarynyň arasynda deňagramlylygyň ýokdugyna ünsi çekdi. Ol, hususan-da, dünýä maliýesiniň häzirki derejede ätiýaçlyk walýuta hökmünde amerikan dollaryna arka diremeli däldigini belledi.


text:
Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy maksatlaryny we wezipelerini düşündirmek maksady bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan döredilen «Türkmenistanyň daşary syýasaty we diplomatiýasy» atly üç aýdan bir gezek çykýan ylmy-amaly žurnalyň şu ýyldaky birinji sany çapdan çykdy.
Žurnalyň sahypalarynda meşhur syýasatçylaryň, ylym we jemgyýetçilik işgärleriniň, diplomatlaryň makalalaryna möhüm orun berilýär. Olar belent sepgitlere tarap ynamly öňe barýan Türkmenistanyň ösüşi, gazanýan üstünlikleri barada öz pikirlerini aýdýarlar.
Däp bolup gelşi ýaly, žurnalyň bu sany diplomatiki durmuşyň syny bilen tamamlanýar. Onda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde geçirilen ikitaraplaýyn gepleşikler, daşary işler ministrlikleriniň arasyndaky syýasy geňeşmeler, daşary ýurtlaryň we iri halkara guramalarynyň köpsanly wekiliýetler bilen duşuşyklar, hökümetara toparlarynyň mejlisleri, şeýle hem ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynyň möhüm wakalary yzygiderli beýan edilýär.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionyndaky soňky ganly hüjümler Moskwa bu sebitiň üstünden kontrollygy ýitirýär diýen myş-myşlary artdyrdy. Beýle wakalar Orsýet Demirgazyk Kawkazy elden giderýärmi diýen soragyň orta atylmagyna sebäp bolýar.
Köp ýyllardan bäri her gün diýen ýaly bu sebitde ganly wakalaryň bolup geçýänligi habar berlip gelinýär, ýöne Inguşystanda duşenbe gün bolan hüjüm has aýylgançdy we ol häkimiýetleri hut serpmeden gaýdana dönderdi. Nazrandaky polisiýa bölümine edilen hüjümde azyndan 21 adam ölüp, 130-dan gowragy ýaralandy.
Şondan bir gün soňra Dagystanda ýoluň gyrasynda ýerleşdirilen bomba partlanda-da, bir polisiýa ofiseri öldi we üçüsi ýaralandy. 18-nji awgustda Dagystanda şular ýaly hüjümde ýene-de 4 adam ýaralandy.
19-njy awgustda Orsýetiň prezidenti D.Medwedew, şeýle ýagdaýlardan soňra Demirgazyk Kawkazda has radikal çäreleriň görülmelidigini aýtdy. “Olar büs-bütin ýok edilmedik ýagdaýynda biz ýeňiş gazanyp bilemeris” diýip, Medwedow ýörite nygtady.
Hüjümler bolsa sebitde dartgynlylygyň ösýändigine şaýatlyk edýär. Moskwa Demirgazyk Kawkazyň üstünden kontrollygyny elden berýärmi diýen gürrüň-de gün-günden güýçlenýär.
Inguşystanyň prezidenti Ýunus Bek Ýewkurowyň wekili Kaloi Akhilgow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň rus gullugy bilen söhbetdeşlikde 2004-nji ýyldan bäri munuň iň güýçli hüjüm bolandygyny aýtdy. “Bu terrorçylykly hereket, dogurdanam, sebitiň daşyndaky güýçler tarapyndan alnyp barlan, ol hatda kyn ýer diýilýän Inguşytandan hem daşarda planlaşdyrylan bolmaly.”
Medwedew ýerli polisiýany aýyplady
Orsýetiň prezidenti Medwedew bolsa, ýerli polisiýa işgärlerini iş başarmazlykda aýyplady. “Bu terroristik hüjümiň öňüni almalydy. Hüjümde peýdalanylan maşynyň ogurlanan awto-ulagdygy habar berildi, umuman, bu ýagdaýy kabul edip bolmaz, polisiýa adamlary goramaly, polisiýa özüni goramagy başarmaly.”
Medwedew Inguşystanyň Içeri işler ministrini wezipesinden boşatdy we bu ýerdäki polisiýa güýçleriniň düzümini täzeledi, ýöne ekspertler Kremliň bu çäresi kömek däl-de, gaýta ýagdaýyň has erbetleşmegine elter diýýärler.
Geçen birnäçe ýylyň dowamynda Moskwa Inguşystana müňlerçe esger iberdi. Bikanun tutha-tutluklar, ýerli ilatyň urlup-ýenjilmegi, hatda öldürilmegi, harbylar we polisiýa güýçleri tarapyndan bu işe dahyly barlykda ekstremistleriň aýplanmagy ýerli ilatyň arasynda duşmançylygyň artmagyna sebäp bolýar diýip, tankytçylar aýdýar.
Şol bir wagtyň özünde sebitde höküm sürýän garyplyk we ýerli häkimiýetleriň korrupsiýa batmagy regionda durnuklylygyň üpjün edilmegine bar bolan umytlary-da puja çykarýar diýip, tankytçylar ýörite belleýärler.
Gürjüstan-Osetiýa graždan forumynyň aktiwisti Jebraýyl Gabaçiýew Orsýetiň Kawkazdaky syýasatynyň anyk däldigini aýdýar. Ol Azatlyk radiosynyň rus gullugy bilen söhbetdeşlikde soňky ganly hüjümiň sebäbkäri Orsýetiň sebiti dogry dolandyryp bilmänýänliginden diýdi. “Orsýetiň Kawkazdaky syýasaty anyk hem dostlukly däl, Kawkaz halklary iki zat islelýärler: birisi, adlat, beýlekisi bolsa, buýsançlaryna dil ýetirilmezligi.”
Moskwada rus syýasatçylary bolsa, bidüzgünçiliklerde eli bar diýip, Günbatary aýyplaýarlar.