text:
Halkara atom energiýasy gullugy Eýranyň dawaly ýadro programmasy boýunça Tähranda gepleşikleriň ikinji tapgyrynyň geçiriljekdigini mälim etdi.
Halkara atom energiýasy gullugyndan ýokary derejeli delegasiýa Eýrana üç gün sapar edensoň, ol çarşenbe güni Tährany terk edipdi.
Gullugyň ýaýradan beýanatyna görä, gepleşikleriň indiki tapgyry 21-22-nji fewral aralygynda geçiriler.
Halkara atom energiýasy gullugy saparyň netijlerine juda sepesaplylyk bilen oňyn baha berdi. Ýöne Eýranyň ýadro programmasy boýunça bar bolan dartgynlylygy gowşatmak üçin, entek edilmeli köp işleriň bardygyny hem agentlik belläp geçdi.


c: text/html

text:
Salam Lukman! Mende soňky 1 ýyl töweregi sag pilçämiň myşsalarynda agyry bar. Beter agyryp baranok, ýöne hiç aýrylyp hem gitmeýär. Meselem, dik durup boýnumy öňe we aşak doly egsem, agyrýar, şol myşsalar dartylýan ýaly. Özem birhili ýiti agyry döreýär. Muňa näme sebäp bolduka we nädip agyrsyny aýryp bolarka? Men öň şol tarapyma ýassyga ýaplanyp kompýuteriň başynda köp oturýadym. Göwnüme bolmasa, agyrylar şol wagt başlanan ýaly.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň belli bir ýagdaýda uzak wagt oturmagyňyz, megerem, pilçe myşsasynyň süýnmegine ýa-da nerw süýüminiň zeperlenmegine getirendir. Şeýle häsiýetli agyrylar, oňurganyň döş bölüminiň osteohondrozy, şol bölümiň oňurgalarynyň döräp başlan ingisi üçin hem mahsusdyr. Dogry sebäbi anyklamak üçin newropatolog lukmanynyň maslahatyny almak ýerlikli bolardy. Eger agyrylaryň sebäbi myşsalaryň zeperlenmesinde bolsa, bu ýagdaýy ýörite maşklaryň we owkalama çäreleriniň kömegi bilen bejerip bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň parlamenti özüniň nobatdaky mejlisinde «Dine ynanmak azatlygy we dini guramalar hakynda» kanun kabul etdi.
«Trend» habar gullugynyň türkmen hökümetine salgylanyp ýazmagyna görä, bu kanun Türkmenistanyň demokratik, hukuk we dünýewi döwlet bolmagyna esaslanýar we din we dine uýmak azatlygyny kepillendirýär.
Azatlyk radiosy bu täzelik baradaky pikirini sorap, din azatlygy boýunça habarlary çap edýän Forum 18 habarlar gullugynyň baş redaktory Feliks Korliý bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Türkmenistanda we sebitde dini azatlygynyň ýagdaýyny köpden bäri synlaýan ekspert hökmünde, siz bu täzelige, ýagny din azatlygy hakynda kanun kabul edilmegine nähili garaýarsyňyz?
Feliks Korliý: Meniň pikirimçe, regionyň ähli hökümetleri, aýratynam Türkmenistan babatda biz praktikada, iş ýüzünde nämeleriň bolýanyna seretmeli. Ýagny bu ýurtda dini jemgyýetçilikler nähili gün görýär?
Konstitusiýa ýa-da din baradaky kanun nämäni kepillendirse kepillendirsin, ol ýerde praktikada din azatlygy ýok. Hasaba alynmadyk dini aktiwlikleriň ählisi bikanun we sen munuň üçin jezalandyrylyp bilýärsiňiz. Dini edebiýatlara doly senzura girizilen, olary ýurtda çap etmek, daşardan ýurt içine getirmek tasdan mümkin däl. Rugsat alman dini edebiýat getirmäge synanyşan adamlar bolsa jezalandyrylýar. Täze bir dini jemgyýetiň kanuny durum almagy mümkin däl derejede kyn. Rugsat edilen dini jemgyýetleriň bolsa ählisi berk hökümet kontrollygynda saklanýar.
Diňe döwlet geňeşi tarapyndan goldanylýan metjitlere işlemek rugsady berilýär. Sünni musulman metjidi bolmasaň, gaty kyn, birnäçe şaýy musulman metjidi bar, emma olar berk çäklendirmeler astynda işleýär. Beýleki dini jemgyýetler barada gürrüň edilende, hatda bir protestant ybadathanasy Daşoguzda döwlet tarapyndan hasaba hem alnan, emma olaryň duşuşmak mümkinçiligi ýok. Sebäbi olaryň jaýy ýok, döwlet basyşy sebäpli, olaryň ýanyna barýan hem ýok. Eger olar hususy ýagdaýda duşuşsalar, bu bikanun bolýar. Çünki Türkmenistanda wyždan azatlygy diýen zat ýok.
Azatlyk radiosy: Türkmenistan bir tarapdan kanunda raýatlara din azatlygyny berýär, ikinji tarapdan bolsa, siziň aýtmagyňyz boýunça, din azatlygyny çäklendirýär. Munuň sebäbi näme: näme üçin hökümet bir zat aýdýar, emma başga zat edýär?
Feliks Korliý: Türkmenistanyň hökümeti näme üçin beýle edýänini hiç wagt düşündirmeýär we hatda öz raýatlaryna ýa başga birine düşündirmek gerekdir hem öýtmeýär. Bu demokratik döwlet däl we adamlar bu ýerde öz sesini eşitdirip bilmeýär. Onsoň biz diňe hökümetiň näme üçin beýle hereket edýänini çaklap bilýäris. Görnüşinden, hökümet ýurtdaky hemme zady kontrol astynda saklamak isleýär. Bu metbugaty, profsoýuzlary, raýat jemgyýetini tutuşlygyna, şol sanda dini hem öz içine alýar. Hökümet hemme zada kontrollyk edýär. Musulman jemgyýetine içinden kontrollyk edilýär. Esasy ymamlaryň ählisini, regional derejelere çenli, hökümet belleýär. Beýleki jemgyýetler hem berk gözegçilik astynda saklanylýar. Şeýlelikde bu bar bolup bilşi, hökümet, biziň şu wagta çenli görşümizden, şunuň ýaly bolup galmagy niýet edinýär.
Azatlyk radiosy: Siziňçe, hemme zady kontrol astynda saklajak bolmagyň sebäbi näme?
Feliks Korliý: Sebäbi bu ähli diktaturalara mahsus zat, hökümet öz pozisiýasy babatda aladalanýar, hemişe nähilidir bir ýol bilen häkimiýetden çetleşdirilerin öýdüp gorkýar. Şu sebäpden diktaturalar kontrola bil baglaýar, ýagny öz dolandyryşyna hiç bir garşylygyň döremezligi üçin tutuş jemgyýeti kontrolda saklaýar. Netijede, bu dini guramalara kontroly hem öz içine alýar. Ýogsam bolmanda, döwlet olara kontrollyk etmek islese-de, Türkmenistanda bar bolan uly ýa kiçi dini jemgyýetleriň köpüsinden döwlete howp abanmaýar.


text:
Suratda: Ahmet Ataýew geçiren goluna şatlanýar.
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň 18-nji tapgyry ikinji aýlawy jemläp, altyn we kümüş medallar ugrundaky göreşde “Altyn asyr” bilen “Ahalyň” eýeleýän orunlaryny has-da pugtalandyrdy.
Iki topar hem birmeňzeş 4:0 hasabynda öz garşydaşlaryndan üstün çykdy. Ýurduň häzirki çempiony “Altyn asyr” “Köpetdag” stadionynda kän güýç sarp etmän, Marynyň “Energetigini” ýeňdi. Wise çempion we Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi “Ahal” bolsa “Aşgabat”stadionynda ýeňillik bilen “Daşoguzy” ýeňlişe sezewar etdi.
Ýeňiş gazanan iki toparyň hem futbolçylarynyň netijeliligi aýratyn ünsi çekýär. Mysal üçin, “Altyn asyrdan” Kazanyň “Rubininiň” ozalky hüjümçisi Selim Nurmyradow bilen milli ýygyndynyň kapitany Ahmet Ataýew dubl (bir oýunda iki gol) tapawutlandylar. Şunlukda bu Ahmediň soňky dört oýundaky üçünji dublydyr. “Ahal” toparynda bolsa Begli Meredow het-trik etdi (bir oýunda üç gol), şeýle hem bassyr dördünji duşuşykda Altymyrat Annadurdyýew meýdandan golsuz gitmedi. Ol häzir 15 pökgi bilen netijeli hüjümçileriň bäsleşiginde üçünji orunda barýar we öňde barýan “Balkanyň” oýunçysy Myrat Ýagşuýewden 3 pökgi yza galýar.
Hemra Amanmämmedow hem netijeli hüjümçileriň ilkinji üçlüginiň yzydan ýetmäge çalyşýar, onuň “Aşgabada” garşy bolan oýnuň 29-njy minutynda geçiren pökgüsi “Şagadamyň” bäş oýunlyk ýeňişsiz tapgyryny tamamlady. Bu ýeňişden soň, deňizýaka futbolçylar dördünji orna geçdiler, olaryň netijeli hüjümçisi bolsa şu çempionatdaky 13-nji goluny geçirdi.
Günbatar sebitiň beýleki bir topary — öňdäki orna dalaş edýän “Balkan” utuk ýitirmegini dowam etdirýär. Ikinji aýlawyň soňky tapgyrynda at gazanan tälimçi Aly Gurbanynyň şägirtleri Baýramalyda “Merw” bilen deň oýnap (1:1), ýeňişsiz ýoluny dowam etdirdi.
“Hazyna” bilen HTTU-nyň arasyndaky duşuşyk hem hut şeýle hasap bilen tamamlandy — 1:1.
Bu duşuşyklardan soň, ikinji aýlaw tamamlanyp, milli çempionatda arakesme yglan edildi. Üçünji aýlaw awgustda başlanar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşyklaryň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Hazyna" – HTTU – 1:1 (0:1)
8-nji iýul. Aşgabat. Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň stadiony. 600 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Kemal Gurbanow 90+3 – Azat Şamyradow 22.
Duýduryş alanlar: Nurgeldi Astanow 62, Dawid Sarkisow 65 (ikisi hem – HTTU).
Emin: Begenç Allaberdiýew.
Duşuşygyň inspektory: Wadim Baratow.
"Merw" – "Balkan" – 1:1 (1:1)
8-nji iýul. Baýramaly. "Sport desgasy". 1 000 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Ilýa Tamurkin 40 – Begenç Annagurbanow 44.
Duýduryş alanlar: Бегенч Аннакурбанов 45, Гуйчмурад Аннагулыев 76 (ikisi hem – "Balkan").
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Serdar Ýaryýew.
"Şagadam" – "Aşgabat" – 1:0 (1:0)
8-nji iýul. Türkmenbaşy. "Şagadam" stadiony. 200 tomaşaçy.
Pökgini geçiren: Hemra Amanmämmedow 29.
Duýduryş alanlar: Ýunus Orazmämmedow 60 – Boris Iwanow 8, Batyr Jumaýew 40, Wugar Abdullaýew 49.
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Duşuşygyň inspektory: Hudaýnazar Rejepow.
"Ahal" – "Daşoguz" – 4:0 (1:0)
8-nji iýul. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 200 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Begli Meredow 36, 53, 79, Altymyrat Annadurdyýew 90+2.
Duýduryş alanlar: Berdi Hotdyýew 29, Annasähet Annasähedow 89 – Hudaýguly Satyýew 36, Yhlas Nepesow 62.
Oýundan çykarylan: Hudaýguly Satyýew (Daşoguz) 78 (2 sary petek).
Emin: Berdi Nyýazdurdyýew.
Duşuşygyň inspektory: Batyr Orazsähedow.
"Altyn asyr" – "Energetik" – 4:0 (2:0)
8-nji iýul. Aşgabat. "Köpetdag" stadiony. 100 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Selim Nurmyradow 22, 67, Ahmet Ataýew 42, 90+3.
Duýduryş alan: Sapar Töräýew 82 ("Energetik").
Emin: Alibek Sapaýew.
Duşuşygyň inspektory: Çaryýar Ataýew.
Ikinji aýlawdan soň toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp pökgi geçirenler:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 18 pökgi (2 – 11 metrlik urgudan).
Süleýman Muhadow ("Altyn asyr") – 16.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 15.
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 13 (6).
--------------------------------------------------------------------
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynyň ähli täzeliklerini Line-de yzarlaň.


text:
24-nji iýunda Mary welaýatynda iş saparynda bolmagyň çäklerinde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatyň atçylyk sport toplumyna baryp, ol ýerde idedilýän bedewler bilen didarlaşdy, olaryň saklanylyşy we seýisleniş derejesi bilen tanyşdy.
Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutany her gün özüniň boş wagtlaryny sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmagy, aýratyn-da at münmegi durmuş kadasyna öwürdi. Ine bu gün hem “Behişdi bedewleriň” hakyky hossary we olara belent sarpa goýýan Türkmenistanyň Prezidenti bedewler bilen didarlaşdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Marynyň atçylyk sport toplumynda idedilýän Melehan atly bedewi athanadan çykardy. Milletiň Lideri joşgunly bedew bilen gezim etdi. Ynsan gylykly bedew atlaryň ýagdaýyna içgin düşünýändigini mährini duýup özüne edilýän idege hoşallygyny asylly hereketi bilen äşgär etdi.
Döwlet Baştutany ata-babalarymyzyň dünýä beren gymmatlyklarynyň naýbaşysy bolan bedewleriň göwnejaý derejede saklanmagy, arassa ganly atlaryň baş sanynyň artdyrylmagy we olaryň dünýä ýüzünde giňden wagyz edilmegi ugrunda yzygiderli alada edýär.
Iş saparynyň barşynda, boş wagtlarynda bedewleriň ýanyna gelip, olara ideg etmegi we mähir siňdirmegi Türkmenistanyň Prezidenti bedewlere goýýan sarpasynyň örän belentdiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen halkynyň gadymy milli gymmatlyklarynyň yzygyiderli rowaç almagyna gönükdirilen syýasatynda bedewler bilen baglanyşykly ýörelgelere aýratyn ähmiýet berýär. Bu bolsa bedewleriň şan-şöhratynyň artmagyny, türkmen çapyksuwarlarynyň halkara ýaryşlarynda üstünlik gazanmagyny şertlendirýär.
Döwlet Baştutany Melehan atly bedewe atlanyp aýlawy synlady. Şeýle hem milli iderimiz bu ýerde alnyp barylýan işler, toplumda bar bolan şertleriň we bu ýerdäki athanalaryň netijeli ulanylyşy hem-de toplumyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak boýunça ýerine ýetirilen işler bilen gyzyklanyp, bedewde aýlaw etdi.
Türkmen bedewleriniň taryhy müňýyllyklara uzap gidýär. Türkmen atşynaslary, seýisleri düýnä ýüzünde ägirt uly şöhrat gazanan atlary ösdürip ýetşdiripdirler. Mälim bolşy ýaly, häzirki döwürde milli Liderimiziň tagallasy bilen türkmen atlyrynyň gadymy şöhraty täzeden dikeldildi. Paýtagtymyzda we welaýatlarda bar bolan atçylyk sport toplumlarynda at çapyşyklaryna giň gerim berilýär. Her möwsümde döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça ýetginjek çapyksuwarlaryň bäsleşikleri hem yzygiderli geçirilýär. Bu bolsa atçylyk sporty boýunça milli ýörelgeleriň mynasyp dowam etdirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Milli Liderimiz atly gezelenji tamamlap, bedewi athana alyp geldi.
Bedewe ideg eden, onuň bilen gezim amala aşyran hem-de çapdyran milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýerden ugrady.


text:
Türkmenistanyň ozalky awtoritar prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykanyna 21-nji dekabrda dogry alty ýyl boldy.
Bu wakanyň bosagasynda penşenbe güni geçirilen hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň ozalky prezidentiniň işine ýokary baha berip, ony “ajaýyp şahsyýet” diýip atlandyrdy we Türkmenbaşynyň aradan çykan gününe gabatlap, raýatlaryň onuň guburyna zyýarat gurnap-da biljekdiklerini aýtdy. Eýsem, Saparmyrat Nyýazowyň galdyran miraslarynyň ykbaly nähili boldy?
Tebigy gaza baý döwlete 20 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda ýolbaşçylyk eden Saparmyrat Nyýazow türkmen halkynyň ýaşaýşyny ösen ýurtlaryň derejesine ýetirendigine ynanyp, şeýle diýipdi:
“Garaşsyz, baky bitarap Türkmenistan ösüp barýan döwletleriň sanawundan çykyp, ösen döwletleriň sanawuna girdi. Ol uly ösüş. Bu SNG ( red. GDA) döwletlerinde munuň ýaly entäk gazanan ýok”.
1992-nji ýylda ýurtda geçirilen ählimumy saýlawlarda garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji prezidenti edilip saýlananyndan soň Saparmyrat Nyýazow ýurtda awtoritar dolandyryş sistemasyny ýöretdi.
Durgunlylyk
Resmi taýdan Türkmenbaşy lakamyna eýe bolan Saparmyrat Nyýazowyň Türkmenistanyň halkyna galdyran mirasy barada gürrüň edilende ilkinji nobatda onuň baştutanlyk eden döwründe ýurduň “stagnasiýa”, ýagny durgunlylyga düşendigi aýdylýar.
Aşgabatly garaşsyz synçy Nurberdi Nurmammedov
Aşgabatly garaşsyz syýasy synçy Nurberdi Nurmämmedow bu ýagdaýy şeýle düşündirýär:
“Ýurtda adamlar yzarlandy. Neşekeşlik artdy. Maşgala bozuldy. Şu zatlar ýurduň ýagdaýyna-da, adamlaryň ýagdaýyna-da örän erbet täsir etdi”.
Saparmyrat Nyýazowyň Türkmenistanda awtoritar dolandyryş sistemasyny berkitmek bilen özüni tanadandygyny daşary ýurtly synçylar ýatlaýarlar.
Düýbi Londonda ýerleşýän Uruş we Parahatçylyk maglumatlary institutynyň Merkezi Aziýa programmasynyň başlygy Jon MakLeod Saparmyrat Nyýazowyň Sowet Soýuzy döwrüniň lideri bolandygyny dile getirip, onuň alyp baran syýasatynyň “kommunizmiň dowamy bolandygyny” Aztlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde belledi:
“ Köne kommunist liderleri halas bolup, milli lider boldular. Şeýle ýagdaý Türkmenistanda hem ýüze çykdy. Ýöne Nyýazowyň aýratynlygy onuň berk repressiw lider bolandygy bilen häsiýetlendirilýär. Ol öz garşydaşlaryny, oppozisiýany çalt we dessine ýok etdi”.
Daşary ýurtlaryň mediasynda Saparmyrat Nyýazow “ekssentriki syýasaty” alyp baran lider, “komiki” şahs hökmünde häsiýetlendirilýär. Hususanda, onuň kalendarda aýlaryň we günleriň atlaryny üýtgedip, olaryň käbirine öz adyny ýa-da maşgala agzalarynyň atlaryny goýmagyna wäşilik bilen garalýar.
Nyýazowyň komiki şahs hökmünde kabul edilendigini Makloed hem belleýär.
Şol bir wagtyň özünde Saparmyrat Nyýazowyň alyp baran syýasatyna ýurt içinde gowy baha berip, çykyş edenler hem boldy. Şol çykyşlaryň birinde şeýle sözler aýdylýar:
Saparmyrat Nyýazowyň Ruhnama kitabynyň Aşgabatdaky heýkeli
“Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy hakykatdanam ýöne bir şahsyýet, ýöne bir ynsan däl-de, Alla Tagala tarapyndan berlen, welilik bilen, halatlylyk bilen, arçdan-arkalylyk bilen tapawutlanýan ynsan. Ony bilmeklik üçin ilki basgançaklara çykmaklygymyz gerek”.
Halk arasynda Nyýazowyň döwri ýatlananda ýurtda hususan-da bilim we saglygy saklaýyş sistemalarynyň çökgünlige düşendigi aýdylýar.
Şol döwürde orta we ýokary okuw mekdeplerinde okuw ýyllary kemeldilip, ýaşlaryň doly bilim almak hukuklary bozuldy. Ýüzlerçe medisina işgäriniň iş ýerleri azaldyldy. Şol ýagdaýy ýatlap, Aşgabatly synçy Nurmämmedow şeýle diýýär:
“Şu iki problema Nyýazow döwründe-de problemady, şu wagt hem problemalygyna galýar. Emma käbir edilen işler hem bar, Berdimuhamedow tarapyndan, meselem, bilim ugrunda”.
Bu ugurda üstünlik gazanmak üçin daşary ýurtlar bilen, hususanda demokratik ösen ýurtlar bilen ýakyn hyzmatdaşlygy giňeltmeli diýip, Nurmammedow belleýär.
Nyýazow ýogalyp, onuň ýerine Gurbanguly Berdimuhamedowyň prezident bolmagy ýurtda gowy umytlary döreden hem bolsa, täze prezident Saparmyrat Nyýazowyň ýoluny dowam etdirdi diýip, MakLoed Aztlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Saparmyrat Nyýazow garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji prezidenti hökmünde 15 ýyl häkimiýet başynda boldy. Ol 2006-njy ýylyň 21-nji derkabrynda Aşgabatda aradan çykdy.


text:
Bu hasabatda her ýyl 50 milliona golaý aýalyň lukmanlaryň professional gözegçiligi bolmadyk ýagdaýda çaga dogurmaly bolýandygy aýdylýar. Şeýle hem gigiýenanyň iň ýönekeý talaplarynyň berjaý edilmändigi sebäpli ýylda dokuz milliona golaý ýaňy doglan çaganyň heläk bolýandygy tassyklanylýar.
“Ene bolmak meselesinde iň amatly hem iň ýaramaz ýurtlar” atly hasabatda 160 ýurduň arasynda iň soňky orny Owganystan eýeleýär. Eneleriň ýagdaýynyň iň ýaramaz ýerleri hökmünde bu hasabatda Owganystandan başga Çad, Ýemen, Niger, Kongo, Mali, Sudan, Eritreýa, Ekwatorial Gwineya ýaly ýurtlar görkezilýär.
Bu hasabatda Norwegiýa eneligiň hözürini doly görüp bolýan ýurt hökmünde birinji orunda durýar. Norwegiýa bilen bir hatarda eneler barada iň köp alada edilýän ýurtlaryň onlugyna Awstraliýa, Şwesiýa, Gollandiýa, Finlýandiýa, Daniýa, Belgiýa hem Germaniýa ýaly ýurtlar girýärler.Türkmenistanly eneleriň ýagdaýy
Bu hasabat Turkmenistany öz içine almaýar. Ýöne hasabatda berlen maglumatlardan çen tutup, Türkmenistanyň eýelejek ornuny aňsa bolar. Mysal üçin, bu hasabatda 60-njy orny eýeleýän Türkiýede 2005-njy ýyl boýunça berlen maglumatlara görä, her 880 aýalyň birine ýaş üstünden ölmek howpy abanýar.
Türkmenistanda şeýle howp her 290 zenanyň birine abanýar. Deňeşdirmek üçin goňşy ýurtlary alsak, onda ýaş üstünden ölmek howpy Azerbaýjanda her 670 aýaldan, Özbegistanda her 1400 aýaldan, Gazagystanda bolsa her 360 aýaldan birine abanýar.
Ene bolmaga iň amatsyz ýer hasaplanýan Owganystanda her ýedi aýalyň biri ýaş üstünden ölýär. Enelere amatly şertler döredilen Irlandiýada bolsa 47 ýarym müň aýaldan diňe biri çaga üstünden ýogalýar.
Türkmenistanda her müň çagadan 48-niň bäş ýaşa ýetmänkä ýogalýandygy hakda maglumat bar. Türkiýede bu san takmynan iki esse az bolup, bu ýurtda dogulýan her müň çagadan 22-niň bäş ýaşa ýetmezden öň ölýändigi aýdylýar. Owganystanda bolsa her dört çaganyň biri bäş ýaşyna ýetmänkä ýagty jahan bilen hoşlaşýar. Finlýandiýa ýa-da Şwesiýa ýaly ösen ýurtlarda 333 çagadan biri bäş ýaşa ýetmänkä aradan çykýar.Iň sowatly aýallar
Eneler barada az alada edilýän Owganystan, Angola, Çad ýaly ýurtlarda aýallaryň bilim derejesiniň pesligi maglumatda aýdylýar. Bu ýurtlarda zenanlar bäş ýyldan köp bilim almaýarlar. Emma Awstarliýada, Täze Zelandda we Ýewropanyň ösen ýurtlarynda aýallar öz ömrüniň ortaça 20 ýylyny bilim derejesini ýokarlandyrmaga sarp edýär.
Bu sanlardan belli bolşuna görä, çaga ölüminiň derejesi, aýallaryň özleriniň saglyk ýagdaýy köp halatlarda zenanlaryň bilim derejesine baglydygy äşgär bolýar. Türkmenistanda bolsa Nyýazowyň režimi tarapyndan ýaşlaryň ýokary okuw jaýlaryna alynmasy çürt-kesik azaldylansoň, aýal-gyzlara öz okuwyny dowam etdirmek, ýokary bilim almak mümkinçiligi has-da kynlaşdy. Mekdeplerde hem ylyma-bilime degişli sapaklar kemeldilip, hakyky bilimiň ýerini “Ruhnama” sapaklary eýeledi.
Eýse, Türkmenistanda ýagdaý häzirki döwürde özgerdimi? Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, “Soňky birki ýyllykda mekdeplerde saglyga, gigiýena degişli sapaklar artsa-da, häkimiýetler henizem jemgyýetiň ertiri bolan ýaşlaryň, geljekde ene boljak gyzlaryň bilimli-sowatly bolup ýetişmegi üçin ýeterlik derejede alada etmeýärler.


text:
Türkmenistan her adam başyna ýylda 5.5 müň kubometr suwy sarp edýär, bu bolsa dünýäde iň ýokary görkeziji bolýar diýip, “Nature” žurnaly ýazýar. Maglumata görä, bu ABŞ bilen deňeşdirilende dört esse, Hytaý bilen deňeşdirilende 13 esse ýokary.
Umuman, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, adam başyna hem-de umumy içerki önümçilik derejesiniň her amerikan dollary hasabyndan alanyňda, suwy netijesiz sarp etmek boýunça bütin dünýäde öňe saýlanandygy aýdylýar.
Maglumata görä, Özbegistan we Gyrgyzystan suwy adam başyna sarp etmek boýunça dünýäde 4-nji we 5-nji ýeri eýeleýär we bu ýurtlarda her adam başyna bir ýylda 2 müň kubometr suw harçlanýar. Bu görkeziji boýunça Täjigistan we Gazagystan 7-nji we 11-nji ýerde.
Umumy içerki önümçilik hasabyndan
“Nature” žurnalynyň maglumatynda suwuň harçlanmagynyň möçberi boýunça ulanylan hasap ýöretmek usulynyň ýene birine, ýagny ýurtlaryň umumy içerki önümçiliginiň her amerikan dollary hasabyna görä, birinji ýerde - Täjigistan durýar. Bu ýerde umumy içerki önümçiligiň her amerikan dollaryna 3,5 kubometr suw sarp edilýär. Gyrgyzystan, Özbegistan we Türkmenistan 2-nji, 3-nji we 6-njy ýerleri eýeleýärler. Bu hasaplaýyş usulyna görä, Türkmenistan suwy, meselem, Ispaniýadan 43 esse köp harçlaýar.
Merkezi Aziýa döwletleriniň suw resurslaryndan netijesiz ulanmagy sebäpli Amyderýanyň we Syrderýanyň suwlarynyň uly bölegi regionyň ykdysadyýetlerine sarp edilýär. Aral deňzi gitdigiçe guraýar diýip, maglumatda Aral deňziniň 90%-niň gurandygy, çöllük ýurt bolan Türkmenistanyň hasam çölleşýändigi, Özbegistanyň bolsa ekin meýdanlarynyň 50%-ini şor basandygy aýdylýar.
“Nature” žurnaly, eger Merkezi Aziýa ýurtlary ekologiýa taýdan has netijeli ugurdan gitmeseler, onda regiona uly kynçylyklaryň, şol sanda ekologiýa, ykdysady we sosial taýdan çökgünligiň, şeýle-de, barha azalýan tebigy resurslar ugrundaky uruşlaryň garaşýandygyny belleýär.
Suwuň harçlanyşy
Bilermenler dünýä ýurtlarynyň halk hojalygynyň dürli pudaklarynda: oba hojalygynda, senagatda we infrastruktura obýektlerinde, şol sanda fontanlarda, ýagny suw çüwdürimlerinde köp suwuň harç edilýändigini belleýärler.
Öz fontanlary bilen halkara rekordlarynyň ”Gines” kitabyna giren Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň diňe bir Oguzhan suw çüwdürimi göwrümi 16 müň kubometre barabar suw alýar. Tutuş ýurt boýunça fontanlaryň ýüzlerçesi işleýär. Şol bir wagtda-da ýurtda ilata suwy tygşytly ulanmagy öwretmegi niýet edinýän "Suw damjasy – altyn dänesi" atly resmi suw baýramçylygy hem bar.


text:
16-njy sentýabrda Aşgabatda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 34-nji Baş Assambleýasy öz işini tamamlady. Onuň barşynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 34-nji Baş Assambleýasynyň işiniň jemleýji gününde Halkara Olimpiýa Komitetiniň wekilleriniň, halkara federasiýalaryň, geçen we indi boljak Aziýa oýunlarynyň guramaçylyk komitetleriniň prezidentleriniň, şol sanda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy Daýanç Gulgeldiýewiň hasabatlary diňlenildi. Ol öňde boljak Oýunlara taýýarlygyň çäklerinde entek köp işleriň bitirilmelidigini belledi. Ýöne Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 34-nji Baş Assambleýasynyň çäklerinde geçirilen duşuşyklarda toplanylan tejribeleri nazara almak bilen, taýýarlyk işleriniň mundan beýläk has-da netijeli boljakdygyna ynam bildirdi we sport muşdaklarynyň ýüz millionlarçasy üçin Aziada—2017-niň ägirt uly sport forumyna öwrülmek bilen, ýatdan çykmajak wakalara beslenjekdigini aýtdy.
Şeýle hem şu gün 2022-nji ýylda ХХIХ tomusky Aziýa oýunlarynyň geçiriljek ýurduny seçip almak çäresi boldy. Nusgawy Aziýa oýunlary Hytaýyň Hançžou şäherinde geçiriler.
Aziýanyň olimpiýa geňeşiniň Baş assambleýasynyň mejlisi tamamlanandan soň, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça forumyň wekiliýetleriniň toparlary üçin Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutyna, Aşgabat şäheriniň sport komitetiniň Ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebine, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň sportuň gyşky görnüşleri boýunça sport toplumyna, Olimpiýa şäherjigine we beýleki sport desgalaryna tanyşdyrylyş gezelençleri guraldy.
Mejlisiň jemleri boýunça Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 34-nji Baş Assambleýasynyň wekiliýetleri Aşgabat şäheriniň Olimpiýa şäherjiginde gurlan we bina edilýän sport desgalarynyň ýokary halkara talaplaryna doly laýyk gelýändigini biragyzdan bellediler.


text:
Ençeme ýyl bäri Türkmenistandan daşary ýurda çykarylman saklanan, belli türkmen atşynasy Geldi Kärizow Aşgabatdan Moskwa bardy. Bu barada birnäçe habar websaýtlarynyň we hukuk goraýjy toparlaryň ýaýradan maglumatlarynda habar berilýär.
Düýbi Täze Zelandiýada ýerleşýän “Horsetalk” internet neşiri Kärizowyň 14-nji sentýabrda Türkmenistandan goýberilendigi bardaky maglumaty onuň hut öz ogly Dawudyň tassykladandygyny belläp: “Öz ýurdunda [uzak ýyllar boýy] tussaglykda saklanan atşynas Geldi Kärizow häzirki wagtda Orsýete çykdy” diýip ýazýar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Memorial” guramasy 64 ýaşyndaky Kärizowyň 12-nji sentýabrda Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrligine çagyrylandygyny we ol ýerde oňa öz aýalynyň ýanyna – Moskwa gidip biljekdiginiň aýdylandygyny habar berýär.
Hukuk goraýjy toparlar
Ýatladyp geçsek, ahal-teke atlarynyň gorap saklanmagyna goşant goşan Geldi Kärizow saglygyna seretdirmek üçin daşary ýurda çykjak bolanda, onuň ençeme gezek öňi alnypdy. Soňky gezek, mundan birnäçe hepde ozal Moskwa uçmakçy bolanda, ol uçardan düşürilip, alnyp galyndy.
Bu waka ençeme hukuk goraýjy toparlaryň we guramalaryň türkmen häkimiýetlerine Kärizowyň ýurtdan goýberilmegine çagyryp ýörite beýanatlar bilen çykyş etmegine sebäp boldy.
Galyberse-de, dünýäniň dürli künjeklerinden atşynaslar, seýisler, çapyksuwarlar we atçylyk senedi bilen gyzyklanýan ýazyjylar, žurnalistler, hudožnikler Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowa hat ýazyp, Kärizowyň öz maşgalasy bilen medisina bejergisini alyp bilmegi üçin, oňa Orsýete gitmäge rugsat bermäge çagyrdylar.
Gyzy ýurtdan goýberilmedi
Kärizow “Türkmenatlary” döwlet birleşiginiň ozalky ýolbaşçysydyr. Ol 2002-nji ýylyň fewralynda “işde goýberen kemçilikleri” diýen günäleme bilen wezipesinden boşadylypdy. Şol ýylyň dekabrynda-da ol “wezipe ygtyýarlyklaryndan hyýanatçylykly peýdalanmak we bedewleriň kontrabandasynda” aýyplanyp, tussag edilipdi. Käbir hukuk goraýjy toparlar bu işiň ýörite matlap bilen gurnalandygyny öňe sürüpdiler.
Kärizow 2007-nji ýylyň oktýabrynda yglan edilen günägeçişlikde azatlyga goýberildi.
“Memorial” guramasynyň 15-nji sentýabrda ýaýradan beýanatynda Kärizowyň Russiýanyň we Türkmenistanyň raýatlygyna eýe bolan 14 ýaşyndaky gyzy Sofiýanyň we onuň aýalynyň dogany Ýelena Srebrýannigiň ýurtdan çykmagyna rugsat berilmändigi bellenilýär.
Düýbi Moskwada ýerleşýän bu agzalýan guramanyň beýanatynda türkmen häkimiýetleriniň Kärizowy ýurtdan goýbermek baradaky çäresiniň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça Warşawada geçiriljek ýyllyk ýygnagynyň öň ýanynda amala aşyrylandygyna üns çekilýär.


text:
Bir ýurduň senagatyň köp ugurlarynda iş alyp baryp, köp adamlary iş orny bilen üpjün edýän hususy sektora degişli bir kompaniýany näme üçin ýapýandygyny biläýmek aňsat iş däl. Aýratyn-da Özbegistan ýaly ýurtda.
Özbegistanda "Zeromaks" kompaniýasynyň işleriniň togtadylyp, baýlygynyň doňdurylmagy bu iş kimiň bähbidine diýen soragy döredýär.
Synçylaryň arasynda bu sorag barada umumylyk bolmasa-da, olaryň hemmesi bu işiň aňyrsynda syýasatyň ýatandygy bilen ylalaşýar.
“Aşa güýçli ýolbaşçylaryň eli bolmasa, beýle derejedäki söwda kompaniýasy Özbegistan ýaly ýurtda iş alyp baryp bilmez, ony ýapyp hem bolmaz” diýip, syýasy analizçi Artýom Ulunýan aýdýar. Ol soň hem: “Ýokary derejeli syýasy ýobaşçylar” diýip nygtaýar.
Gülnara Karimowa
Özbegistanda prezident Yslam Karimowdan derejesi ýokary ýolbaşçy ýok. Onuň töweregindäkileriň arasynda hem oňa iň ýakyny ”Zeromaks” bilen ilteşikde ady çykýan uly gyzy Gülnara Karimowa.
Gülnara Karimowanyň atasynyň oruntutary bolmagy mümkin hem diýilýär. Onsoň içinde Gülnaranyň 570 million dollar puly bar diýilýän bir kompaniýany alagada atasynyň ýapmagy geň zat. Ine, dürli çaklamalara sebäp bolýan şu.
Garaşsyz ekspert Daniel Kimmidjiň pikiriçe, prezident Karimowyň gyzynyň jemgyýetçilik roly barada käbir üýtgeşiklikler bar, ýöne munuň haýsy ugradygyny kesgitlemek kyn.
"Zeromaks" sahnadan çekilse, häzir Ispaniýada ilçilik edýän Gülnaranyň Özbegistanda haýyr-sogap işleri bilen meşgul diplomat diýlip tanalmak şansy artýar.
“Aradan alty aý ýa bir ýyl geçensoň, "Zeromaks" bir uzak ýatlama bolup galyp, Gülnara Karimowa Ýewropada tutuşlygyna gumanitar we diplomatik işlere berlen adam bolýar. Bu onuň üçin bütinleý üýtgeşik keşbe girmek. Bu tapawutly platforma” diýip, Kimmidj aýdýar.
Maşgala agzalary üçin garantiýa
Ekspertler: “Karimowyň maşgalasy oruntutarlyk meselesinde ähli ýoly açyk goýýar” diýýär. Olaryň çaklamagyna görä, 72 ýaşly prezidentiň isleýäni syýasy sahnadan çekilensoň, öz maşgala agzalary üçin garantiýa.
“Bu bütinleý mümkin zat. Ýene bir gezek nygtaýaryn, bu diňe bir çaklama, güýçli subutnama däl. Ýöne bolýan zadyň Gülnara Karimowa üçin başga bir rola geçiş bolmagy bütinleý mümkin. Munuň atasynyň oruntutary däl-de, maşglanyň bähbitleriniň, belki-de Özbegistandan daşarkday bähbitleriň sakçysy roly bolmagy mümkin” diýip, Kimmage belleýär.
Erik MakGlinçy George Meýson uniwersitetinde halkara syýasaty boýunça ekspert. Ol: “Özbegistanyň syýasy, medeni we dini ýagdaýyna seredeniňde Gülnara Karimowany prezidentiň oruntutary diýip, göz öňüne getirmek kyn” diýýär.
MakGlinçy Karimowyň uly gyzyny oruntutar etmegi niýet edinendigine-de şübheli garaýar: “Gülnaranyň şu wagta çenli eýelän orunlaryna seretseňiz, olaryň arasynda prezidentlige ýaraşyp durany ýokdyr. Adat boýunça, birine ýurduň daşynda wezipe berilse, prezident ony ýurtdan daşlaşdyrmak üçin edýär. Mysal üçin, Rahat Aliýew Ýewropa gitdi. Sebäbi Nazarbaýew onuň öz töwereginde bolmagyny islemeýärdi”.


text:
Türkmenistanda resmi derejede bellenýän Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli günä geçiş yglan edildi.
Resmi maglumatlarda tussaglykdan boşadylanlaryň sany barada habar berilmedi. Günä geçişde boşadylanlaryň sanawlary hem çap edilmedi.
Türkmen mediasy prezidentiň günä geçiş baradaky permana “rehimlilik we adam söýüjilik” ýörelgeleriniň esasynda gol çekendigi bellendi.
Türkmenistanda günä geçişler 2007-nji ýyldan bäri ýylyň dowamynda käbir uly döwlet baýramçylyklaryna gabatlanyp, prezidentiň karary bilen geçirilýär.
Türkmenistanyň birinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň doglan gününe gabat gelýän Döwlet baýdagynyň güni 1992-nji ýyldan bäri resmi baýramçylyk hökmünde 19-njy fewralda bellenýär.


text:
Gresiýa Ýewropa barýan migrantlaryň akymyny gowşatmak boýunça Ýewropa Bileleşigi (ÝB) bilen ylalaşylan planyň çeginde Türkiýä 45 sany migranty iberdi.
Migrantlary alyp barýan gämi Gresiýanyň Lesbos adasyndan 8-nji aprelde irden gaýtdy.
Esasan pakistanlylardan ybarat migrantlaryň 202 adamlyk birinji topary 4-nji aprelde Türkiýä iberildi.
Şol günüň özünde-de siriýalylaryň birinji topary Germaniýa we Finlýandiýa bardy.
Ýewropa Bileleşiginiň Türkiýe bilen baglaşan ylalaşygynyň esasynda 20-nji martdan soň Türkiýeden Gresiýa geçen ähli migrantlar Türkiýä gaýtarylar.
Gresiýadan Türkiýä iberilen her migrnatyň ýerine bir siriýaly migrant Türkiýeden Ýewropa Bileleşigine alynýar.
Ankara Gresiýa bikanun geçen ähli migrantlary, şol sanda siriýalylary yzyna gaýdyp alar, öz tarapyndan ÝB Türkiýäniň özünden müňlerçe siriýalyny kabul eder, şeýle-de maliýe kömegini artdyrar, wizasyz düzgüniň girizilmegini tizleşdirer we ýurduň ÝB agza bolmak gepleşiklerini ilerleder.
ÝB-niň we Türkiýäniň arasyndaky ylalaşyk adam hukuklaryny goraýjy toparlar tarapyndan ýazgaryldy we zerur taýýarlyklaryň ýokdugy baradaky aladalary artdyrdy.


text:
2016-njy ýylda Gazpromyň satýan gazynyň mukdary artdy
Gazprom Türk akymynyň Günorta-Gündogar Ýewropadaky potensial sarp edijileriniň 2016-njy ýylda alýan gazynyň mukdaryny artdyrandygyny habar berdi
Gazpromdan berilen beýannamada Russiýadan alynýan tebigy gazyň mukdarynda 2016-njy ýylda ozalky ýyl bilen deňeşdirilende ýokarlamalaryň bolandygy nygtalýar.
Şuňa laýyklykda İtaliýa akdyrylan gaz 1,1 göterim ýokarlap, 24,7 milliard m3-a ýetdi. Gazpromdan Bolgariýa akdyrylýan gaz 2,1 göterim ýokarlap, 3,18 milliard m3-a, Gresiýa 35 göterim ýokarlap, 2,68 milliard m3-a, Serbiýa 4,3 göterim ýokarlap, 1,75 milliard m3-a, Rumyniýa 740 göterim ýokarlap, 1,48 m3-a barabar bolupdyr.
Berilen beýannamada şol artyşyň Türk akymy taslamasynyň şol ýurtlaryň tebigy gaza bolan islegleriniň kanagatlandyrylmagy taýdan wagtynda we ýerlikli başlangyç bolandygyny subut edýändigi nygtalýar.


text:
Azatlyk Radiosyna gelip-gowuşýan hatlaryň aglabasynda Aşgabadyň aeroportynda durmuşa geçirilýän proseduralaryň daşary ýurtlara gidip-gelýän raýatlara ýetirýän täsirleri barasynda söz açylýar. Hatlarda Aşgabadyň aeroportynda ylaýta-da Türkmenistanyň migrasiýa gullugynyň işgärleriniň tutumlarynyň raýatlara has ýiti täsir edýändigi bellenilýär.
Ýogsa-da daşary ýurda gitmek isleýänler we daşary ýurtdan gelýänler Aşgabadyň aeroportynda nähili proseduralar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar? Daşary ýurtlara gidýän we ýurda dolanýan raýatlar Aşgabadyň aeroportyndaky prosedulardan nähili baş alyp çykýarlar? Bu ugurda Azatlyk Radiosyna hat üsti bilen ýüz tutýanlaryň islegleri, teklipdir-bellikleri we tejribeleri näme?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Aşgabadyň aeroportyndaky proseduralara we ýolagçylaryň başdan geçirýän tejribelerine gönükdirýär. Bu temadaky gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip biler.
Bu tema bilen baglanşykly teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Halkara walýuta fondunyň Ýakyn Gündogar we Merkezi Aziýa boýunça departamentiniň başlygynyň orunbasary Weronika Bakalunyň baştutanlygynda HWF-niň missiýasy Türkmenistanyň ministrliklerinde, edaralarynda we Merkezi Bankynda iki hepdelik konsultasiýalar geçirdi diýip, türkmen metbugty habar berýär.
Halkara walýuta fondunyň metbugat beýanatynda
türkmen häkimiýetleri bilen Halkara walýuta fondunyň wekilleriniň ykdysady ösüşiň perspektiwalaryny maslahat edendigi, dowam edýän ykdysady reformalara baha berlendigi bellenýär.
Missiýanyň ahyrynda hanym Bakalu 2010-njy ýylda we 2011-nji ýylyň başky aýlarynda Türkmenistanyň ykdysadyýetinde ýokary görkezijileriň hasaba alnandygyny, onuň nebit-gaz eksportynyň we döwlet inwestisiýalarynyň ösüşine täsir edendigini belledi.
Beýanatda aýdylmagyna görä, 2008-nji ýylda manadyň çalşyk kursunyň bir ölçege getirilmegi, onuň yzyndan pul reformasynyň geçirilmegi kiçi we orta ölçegi kärhanalara goldawyň güýçlenmegine getiripdir, daşary ýurt walýutasyna elýeterliligi artdyrypdyr. Bakalunyň sözlerine görä, azyk önümleri boýunça halkara bahalaryň ýokarlanmagy soňky aýlar inflýasiýany güýçlendiripdir. Ýöne ol dolandyryp bolýan ýagdaýda galýar.
Gaz eksportynyň artyşy, jemgyýetçilik zerurlyklaryna çykdajylaryň artmagy bilen bagly ýakyn wagtlar üçin ösüşiň perspektiwasy amatly. Şol perspektiwa häzirki ykdysady reformalary tizleşdirmäge gowy binýat bolup biler. Munuň üçin hökümet nebit-gaz sektoryndan daşary ykdysadyýeti köp taraply ösdürmeli, hususy sektoryň roluny artdyrmaly diýip, HWF hasap edýär.
Reformalary goldaýar
Halkara walýuta fondunyň missiýasy türkmenistanlylaryň peýdasyna sosial çykdajylaryň netijeliligini artdyrmagy goldaýar. Missiýa ýakyn ýyllarda halkara standartlaryna laýyklykda milli statistikany üpjün etmäge gönükdirilip, alnyp barylýan işleri-de goldaýar. Täze bank kanunçylygynyň kabul edilmegi, ýurduň banklarynda maliýe hasabatynyň halkara standartlarynyň ornaşdyrylmagy bu maksatlara ýetmäge ýardam eder.
Makroykdysady dolandyryşy gowulandyrmaga, maliýe reformalaryna ýardam etmäge, maliýe sektoryny güýçlendirmäge, hususy sektoryň işini giňeltmäge ýardam üçin Halkara walýuta fondy türkmen häkimiýetleri bilen hyzmatdaşlygy dowam etdirmäge taýýardygyny aýdýar.
Moskwadaky “RosBusinessConsulting” merkeziniň analitigi Aleksandr Ýakowlewiň sözlerine görä, türkmen ykdysadyýetinde hakykatdanam erbet bolmadyk ösüş bar.
“Ýöne ol ösüş, birinjiden, gaz eksportynyň binýadynyň üstünde, ikinjiden, döwlet inwestisiýasy arkaly hereket edýär. Ýagdaý Orsýetde-de şonuň ýaly. Ýöne Türkmenistanyň ykdysadyýeti beýle bir çylşyrymly däl. Nebit-gazyň bahasynyň ýokarylygy şol ösüşi üpjün edýär. Emma gazyň bahasynyň üýtgemegi, peselmegi bilen ýagdaý ýaramazlaşyp biler” diýip, Ýakowlew aýdýar.
HWF-niň deslapky çaklamalaryna görä, tebigy gazyň ýokary bahasy Türkmenistany regionda iň ýokary ösüş gazanan ýurtlaryň hataryna goşar. Fond Türkmenistanda jemi içerki önümiň ösüşiniň 2011-nji ýylda 9 prosente, 2012-nji ýylda 6,4 prosente barabar boljagyny çak edýär. Bu görkeziji geçen ýyl 9,2 prosente deň bolupdy.


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat ýurduň Baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýi bilen öz arasynda oňşuksyzlyklaryň bardygy barada peýda bolan soňky maglumatlary ret edip, çykyş etdi.
Ýöne döwlet telewideniýesine bu barada beren interwýusynda prezident Ahmedinejat «oňşuksyzlyklaryň sebäbi» diýlip görkezilýän wakalar barada welin dil ýarmady.
Köp habar serişdeleri prezident Ahmedinejat Eýranyň aňtaw gullugynyň başlygy Heýdar Moslehini wezipesinden boşatmak barada karar çykarandan soň, onuň bilen Aýatolla Ali Hameneýiniň arasyna tow düşendigini ýazypdylar.
Prezident Ahmedinejat şu gün telewideniýede eden çykyşynda özüniň Aýatolla Ali Hameneýä öz atasy ýaly garaýandygyny nygtady.


text:
Günbatar Ýewropa boýunça terrorçylykda güman edilýänler tussag edilip başlandy.
Parižde "Charlie Hebdo" satiriki žurnalynyň redaksiýasyna hüjüm edip, 12 adamy öldüren doganlardan biri Said Kouachi atsyz mazarda jaýlanypdyr. Said Kouachi geçen anna güni gijara owalky ýaşan Reims şäherinde gizlinlikde jaýlanypdyr.
Reims şäheriniň häkimi Arnaud Robinetiň aýtmagyna görä, ol mazaryň "janköýerleriň zyýaratgähine" öwrülip biljekdiginden howatyrlanany üçin onuň ol ýerde jaýlanmagyna garşy çykanam bolsa, soň kanuna garşy gitmän, raýyndan gaýtmaly bolupdyr.
Şäher häkimliginiň ýaýradan beýannamasynda nygtalyşyna görä, "asudalygy bozup biljek howpy aradan aýyrmaklyk we şeýle oňaýsyz işden gyssagly dynmaklyk üçin" jaýlamaklyk işi gaty çalt berjaý edilipdir.
Mazaryň ýeri gizlin saklanar
Said Kouachiniň aklawjysynyň aýtmagyna görä, žurnalistleriň yzarlap biljekdigi we şeýlelik-de mazaryn gizlin ýeriniň äşgär boljakdygy sebäpli onuň dul aýaly jaýlanyşyga gatnaşdyrylmandyr.
Žurnalyň redaksiýasyna edilen hüjümden iki gün soň, 9-njy ýanwarda, Said Kouachi we onuň jigisi Cherif Parižiň demirgazygyndaky senagat etrabynda polis taparyndan öldürildiler.
Cherif Kouachiniň bolsa Parižiň golaýynda ýerleşýän Jenewilýers şäherinde jaýlanmagyna garaşylýar.
Edil şol gün Parižiň ýewreý supermarketinde dört adamy öldüren üçünji ýaragly söweşiji Amedy Koulibalynyň haçan we nirede jaýlanjagy barada häzirlikçe hiç hili maglumat berilmeýär. Koulibaly şol bir wagtyň özünde bir zenan polisi öldürenlikde hem güman edilýär.
Prezident bazara aýlanypdyr
Şenbe güni Tul şäherinde bazara aýlanan Fransiýanyň prezidenti Francois Hollande "Fransuz halky duçar bolan pajygaly ýagdaýyndan başyny abraý bilen alyp çykdy. Elbetde, biz howpuň entegem dowam edýändigini bilýäris. Ýöne durmuş öz akymyna dowam etmeli. Biz bir bütewi halk hökmünde hasam güýçli bolmalydyrys. Ynha, bu biziň [terrorçylyga garşy] berip biljek iň gowy jogabymyzdyr" diýdi.
Häzir bütin Fransiýa boýunça şäher we şäherçeleriň köçelerinde 15 müň gowrak polis güýji nobatçylyk edýär.
Belgiýa - iň köp jyhatçylaryň watany
Fransiýanyň goňşusy Belgiýada hem harby goşun howpsuzlyk üçin ýokary derejeli hüşgärlik ýagdaýyna geçirilipdir.
Ol ýerde ýurduň gündogaryndaky Werwiýer şäherinde geçen anna agşamy terrorçylar diýlip güman edilýän iki adam polis tarapyndan atylyp öldürildi.
Brýussel we Antwerpen şäherlerinde 150 esger gözegçilik nobatçylygyna başlapdyr we geljek hepdelerde olaryň sany iki esse köpeler.
Belgiýa, adam başyna düşýän jyhatçylaryň sanyna görä, Günbatar Ýewropada birinji orunda durýar. Käbir çaklamalara görä, Yrakdaky we Siriýadaky bäş müňe golaý daşary ýurtly söweşijiden 300-450 sanysy Belgiýadan gelenlerdir.
Belgiýanyň özünde bolsa bäş ýüz müň musulman ýaşaýar.
Belgiýa 2011-nji ýylda aýallaryň ýüzüni örtmegini we bedenini doly ýapýan bürenjek geýmegini gadagan edipdi.
Tutha-tutluk
Geçen hepdäniň ahyrynda Ýewropa boýunça terrorçylyk ynjalyksyzlygy we dartgynlylygy dowam etdi.
Parižde bir ýaragly adam poçta jaýynda birnäçe adamy zamun aldy. Ýöne polisleriň tagallalary netijesinde ol kişi soňra polisiýa boýun bolup, zamun alanlaryny goýberdi.
Resmileriň bildirmegine görä, bu hadysanyň terrorçylyk bilen bir arabaglanyşygynyň bolup-bolmandygy derňelýär.
Belgiýanyň polis edaralarynda 13-e golaý şübheli adam sorag edilýär.
Fransiýanyň polisiniň bildirmegine görä, geçen hepde "Carlie Hebdo" žurnalyna we supermarkete hüjüm eden terrorçylara goldaw beren bolmagy ahmal diýlip güman edilýän 12 adam tussag edilipdir.
Polisiň beýannamasyna görä, Belgiýa bilen Pariždäki hadysalaryň baglanşyklydygyny görkezýän alamatlara duş gelinmändir.
Germaniýada 12 öý bilen bir metjitde derňew geçiren polis iki adamy tussag edipdir. Polis olary Siriýä söweşiji iberýän toparlaryň agzasydyr diýip güman edýär.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Milletler Guramasy tussaglykdaky türkmen aktiwistleri Annagurban Amangylyjowy we Sapardurdy Hajyýewi haýal etmän boşatmaga türkmen hökümetini çagyrdy.
Türkmenistanyň olary tussaglykda saklamagy halkara kanunlarynyň bozulmagy diýip, bu barda ýörite iş geçiren Birleşen Milletler Guramasynyň Geňeşçi topary hasap edýär.
Türkmen aktiwistleri Annagurban Amangylyjow we Sapardurdy Hajyýew bosgunlykda döredilen adam hukuklary boýunça “Türkmen Helsinki fondunyň” agzasy.
Annagurban Amangylyjow we Sapardurdy Hajyýew Türkmenistan barada dokumental film taýýarlaýan fransuz žurnalistlerine ýardam berýän wagtlary, 2006-njy ýylda tussag edilipdiler.
Iki aktiwist “töhmet maglumatlary ýaýratmakda we halkyň arasynda agzalalyk döretmekde” aýyplanyp, türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Ynamly çeşmeleriň berýän maglumatlaryna görä, türme tussaglygyndaky Annagurban Amangylyjow we Sapardurdy Hajyýew gynamalara, mejbury ýagdaýda neşe serişdelerini ulanmaga, açlyga we suwsuzlyga sezewar edilýärler diýip, “Freedom Now” guramasy habar berýär.
Annagurban Amangylyjowy we Sapardurdy Hajyýewi tussaglykda saklamak bilen, Türkmenistan adam hukuklary boýunça ähliumumy Jarnamany, Graždan we syýasy hukuklar boýunça halkara Konwensiýany bozýar diýip, BMG-niň Geňeşçi topary belleýär.
Türkmen aktiwistleri Annagurban Amangylyjowyň we Sapardurdy Hajyýewiň sud diňlenişigi hem açyk we adalatly geçirilmedi diýip, BMG-niň iş topary hasap edýär.


text:
Eýran ýurduň territorial suwalaryna giren we gysga wagtlaýyn tussaglykda saklanan 10 amerikan deňizçisini goýberdi.
Birleşen Ştatlaryň Deňiz güýçleri özüniň 13-nji ýanwarda beren maglumatynda gürrüňi edilýän amerikan deňizçileriniň goýberilendigini we “olara zyýan ýetendigini görkezýän hiç hili alamatlaryň ýokdugyny” aýtdy.
“[Birleşen Ştatlar] ötünç sorandan soň, [amerikan] deňizçileri Pars aýlagyndaky halkara suwlaryna goýberildiler” diýip, Eýranyň Yslam Rewolýusion Gwardiýasy telewideniýede görkezilen beýanatynda mälim etdi.
Mundan öň, agzalýan Gwardiýanyň deňiz güýçleriniň komandiri kontr-admiral Ali Fadawi çykyş edip, 12-nji ýanwarda iki amerikan gämisiniň we onuň 10 işgäriniň gämidäki tehniki problemalar sebäpli Eýranyň territorial suwlaryna aralaşandygyny aýdypdy.


text:
Abadan şäherinde binalaryň bejeriş, dikeldiş işleriniň doly tamamlananlygyny, şeýle-de şäherde we onuň töwereginde kadaly durmuşyň dikeldilenligini resmi Aşgabat habar berdi. Emma şäherde nähili işleriň geçirilenligi resmi maglumatda aýdylmady.
Resmi maglumatda 7-nji iýulda şähere şikes ýetiren we adam pidalaryna getiren harby obýektlerdäki partlamalar barada gürrüň edilmeýär. Şol wakalar pirotehniki serişdeler saklanýan ammarlardaky ýangyn bilen bagly adatdan daşary ýagdaý diýlip atlandyrylýar.
Jaýsyz galanlar
Aslyýetinde partlamalaryň şähere we onuň töweregine ýetiren zyýanynyň möçberi şu günki güne çenli resmi derejede takyklaşdyrylmandy. Abadandaky partlamalaryň yz ýany türkmen häkimiýetleri käbir binalara zyýan ýetenligini boýun alypdy.
Ýerli synçylar Abadandaky dikeldiş işleriniň esasan partlamalarda uly zyýan ýetmedik binalarda geçirilendigini gürrüň berýärler. Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň aýtmagyna görä, dikeldiş işleriniň tamamlanmagy yglan edilýärkä, onlarça hojalyklar jaýsyz galýar.
Abadan şäheri, 1-nji awgust.
“Esasan has az zyýan ýeten jaýlara binalara ýardam berildi. Emma Abadan wakasynda doly weýran bolan jaýlar, hojalyklar bar. Şolara häzir weýran bolan öýlerine derek jaý berilmänligi her kime mälim. Eger şolara jaý berilmedik ýagdaýynda nädip dikeldiş işleri tamamlanýarka?” diýip, Ýazgulyýew aýdýar.
Žurnalist Ýazgulyýewiň sözlerine görä, henizem öýsüz galýan hojalyklar ýerli häkimiýetleriň täze jaý salyp berjek diýen wadasynda tapylmagyna garaşýarlar.
Resmi maglumatlarda Abadan şäherindäki we onuň töweregindäki dikeldiş işleriniň döwletiň gören adatdan daşary we köptaraplaýyn ýardamy bilen amala aşyrylanlygy nygtalýar. Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, dikeldiş işleriniň aglaba bölegi döwletiň garamagyndaky kärhanalaryň, zawodlaryň hasabyna amala aşyrylypdyr.
Abadan temasy soňky hepdelerde ýolbaşçylar derejesinde-de, ýurduň habar serişdelerinde-de agzalman geldi. Hatda partlamalar bilen bagly geçirilen dikeldiş işleriniň tamamlanmagy 29-njy iýulda bolan hökümet maslahatynda-da agzalmady. Bu mesele gozgalan bolsa-da, bu barada resmi maglumatlarda aýdylmady.
Soňky hökümet maslahatynda esasan paýtagtda alnyp barylýan köp sanly gurluşyklaryň gidişi we ýurduň hemmetaraplaýyn güýçli ösüşi baradaky hasabatlaryň üns bilen diňlenenligi köpçüligiň dykgatyna ýetirildi.
Pessimizm we umytlar
Adam hukuklaryny goraýjylaryň käbiri Abadanda dikeldiş işleriniň doly tamamlananlygy barada resmi taýdan yglan edilmegi bilen munuň henizem öýsüz galýan we döwlet kömegini alyp bilmedik adamlaryň ykbalyna ýaramaz täsir ýetirmeginden howatyrlanýarlar.
Häkimiýetler dikeldiş işleriniň tamamlananlygyny yglan eden bolsalar, bu olaryň mundan başga kömegi bermejekdiklerini aňladýar.
“Türkmenistanda adam hukuklaryna we demokratiýa tarap” atly ynsan hukuklaryny goraýjy hereketiň ýolbaşçysy Anatoliý Fomin Azatlyk Raidosyna şeýle diýdi: “Häkimiýetler dikeldiş işleriniň tamamlananlygyny yglan eden bolsalar, bu olaryň mundan başga kömegi bermejekdiklerini aňladýar. Bize mälim bolşuna görä, jaýsyz galanlara häkimiýetler tarapyndan oňaýsyz bir ýerlerde jaý teklip edilýär. Şeýlelikde bar zat ýalana meňzeýär”.
Emma žurnalist Ýazgulyýew öýsüz galyp, häzirki wagtda hökümet tarapyndan berlen wagtlaýyn jaýlarda ýaşaýan adamlaryň, beýleki ejir çekenleriň we olara duýgudaşlyk bildirýänleriň arasynda partlamalarda çekilen zyýanyň öweziniň doljagyna bolan umytlaryň şu günler hasam güýçlenenligini belleýär.
“Adatdan daşary ýagdaýlarda hojalyklar, raýatlar zyýan çekse, şol zyýanyň öwezini dolmak hakynda bir karar kabul edildi. Şol kararda ölçeg 100 müň manat diýip alnypdyr. Ine, şol karar 1-nji awgustda güýje girdi. Hemmeler şol kararyň güýje girmegi bilen, belki, tölenip başlanjagyny, iň bolmanda döwlet tarapyndan Abadan wakalary barada jemleýji maglumat çap ediler diýip, umyt edýärler” diýip, Ýazgulyýew aýdýar.
Emma Anatoliý Fomin, adatça, täze kanunlarda görkezilýän düzgünleriň kanun güýje girenden soňky wakalara degişli bolýanlygyna ünsi çekýär.
Garaşsyz synçylaryň pikirine görä, türkmen häkimiýetleri Abadandaky partlamalar netijesinde bolan adam we emläk ýitgileriniň hakyky möçberini yglan etmekden saklanýarlar, emma bu olaryň partlamalaryň ýetiren zyýanynyň möçberinden habarsyzdygyny aňlatmaýar.
Ýurtdan gowuşýan käbir maglumatlarda häkimiýetler tarapyndan Abadan wakalaryna degişli resmi hasabatyň ýöredilýänligi aýdylýar.


text:
Orsýetiň we ABŞ-nyň Siriýada ok atyşygy bes etmek barada ylalaşygy 12-nji sentýabrda giçlik güýje girer.
9-njy sentýabrda geçirilen gepleşikleriň yzýany yglan edilen ok atyşygy bes etmek baradaky düzgün Siriýada alty ýyl bäri dowam edýän graždan urşunyň soňuna çykmak üçin mümkinçilik hökmünde öňe sürüldi.
Birnäçe hepdeläp dowam etjek bu düzgün bilen bilelikde ABŞ we Orsýet “Jabhat Fateh al-Şam”, “Al Kaýda” bilen bagly “Al-Nusra Fronty” atly topara we “Yslam döwleti” atly topara garşy bilelikde harby çäreleri amala aşyrmak barada maslahat edipdi.
Planda taraplaryň ikisiniň-de strategiki Alepponyň esasy ýolundan yza çekilmegi we harbylaşdyrylmadyk giňişligiň döredilmegi talap edilýär.
Ok atyşygy bes emek barada ylalaşyga gelinmegine garamazdan, geçen dynç günlerinde Aleppo regionynyň Idlib şäherinde amala aşyrylan howa zarbalarynda 100 çemesi adam wepat boldy.


text:
Hindistanyň daşky gurşaw boýunça ministri Jairam Rameşiň aýtmagyna görä, türkmen hökümetiniň haýyşy boýunça Hindistan iki sany pili Türkmenistanyň haýwanat bagyna wagtlaýynça iberer. Bu barada Hindistanyň PTI habar agentligi aýdýar.
Rameşiň bellemegine görä, Türkmenistan ilki başda pilleri öz haýwanat bagyna hemişelik ibermegi sorapdyr, emma Hindistanda pilleri sowgat bermegiň gadagandygy sebäpli, haýwanat baglarynyň arasyndaky alyş-çalyş programmasy esasynda olaryň wagtlaýyn ugradylmagy karar edilipdir.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) Pakistany Yslamabada, regiona we Birleşen Ştatlaryna howp abandyrýan söweşiji toparlara garşy göreşmäge çagyrdy.
Ol bu barada 13-nji ýanwarda Yslamabatda Pakistanyň Milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Sartaj Aziz bilen geçiren bilelikdäki metbugat ýygnagynda belläp geçdi.
Kerri Pakistanyň Demirgazyk Waziristandaky yslamçy söweşijilere garşy ençeme aýlap geçiren harby kampaniýasynyň “ähmiýetli” bolandygyny aýtdy. Emma ol söweşijilere garşy göreşiň agyrdygyny we gutarardan entek irdigini sözüniň üstüne goşdy.
“Pakistanyň we Owganystanyň Talyban hereketi, Hakkany guramasy, Laşkar-e Taýba ýaly beýleki terrorçylykly toparlar Pakistana, onuň goňşy ýurtlaryna we Birleşen Ştatlaryna howp abandyrmagy dowam etdirýär” diýip, Kerri belledi.


text:
Han Hajyýew 1895-nji ýylyň 22-nji iýulynda Özbegistan Respublikasynda türkmenleriň ýaşaýan mekany bolan Dörtgül raýonynda doglupdyr. Oňa ene-atasynyň dakan ady Beknazar, ýöne ol hakdaky işlerde onuň ady Nazar bek, Reza bek, Razak bek, Baýderen Hajyýew diýlip hem ýazylypdyr.
Akademik, taryh ylymlarynyň doktory Şamyrat Täşliýewiň bellemegine görä, Beknazaryň has ýörgünli “Han” adyyny almagy bolsa, onuň Teke polkunda batyr komandirleriň biri bolmagy bilen baglanyşyklydyr.
Han Hajyýew Moskwada imperator Aleksandr II-niň 3-nji kadet korpusynyň Twer kawaler uçilişesini tamamlap, Zabaýkalýedäki Kazak polkuna gulluga iberilýär. Ol tizara Teke atly polkuna geçirilýär.
Birinji Jahan Urşundaky edermenlik
Han Hajyýew Birinji Jahan Urşunda Teke polkunyň söweşjeň komandirleriniň biri hökmünde özüni tanadyp, ol nemes, awstriýa goşunyny ýeňlişe sezewar etmekde görkezen gahrymançylygy üçin 1917-nji ýylyň fewralynda Rus imperatorynyň söweşjeň “Geýorgiý hajy” ordeni bilen sylaglanypdyr.
General, Orsýetiň öňki Baş komandýuşisi L.G.Kornilowy tussag edip, Orsýetiň Bykow türmesine eltenlerinde, Teke polky oňa garawulçylyk çekipdir. Taryhçy alymlar, professor Ö.Gündogdyýewiň hem J.Annaorazowyň “Teke atly polky: Şöhrat hem tragediýa” atly kitabyndaky beren maglumatlaryna görä, Han Hajyýewiň ýolbaşçylygynda Teke polky bu generaly türmeden boşadýar hem Han Hajyýew L.G.Kornilowyň adýutanty bolýar.
Han Hajyýew 1918-nji ýylyň 21-nji sentýabrynda meýletin goşun gullugyndan çykyp, Türkmenistana dolanýar. Ol şol wagtky türkmen topraklarynda bolşewiklere garşy göreşe işeňňir gatnaşýar.
1919-njy ýylyň 9-njy ýanwarynda general A.I.Denikiniň buýrugy bilen general-leýtenant W.P.Sawiskiniň ýolbaşçylygynda Türküstan goşuny döredilýär. Teke atly polky Oraz serdaryň baştutanlygynda kawaler diwizýa öwrülip, Türküstan goşunynyň hatarynda bolşewiklere garşy söweş alyp barypdyr.
Alyslardaky sergezdanlyk
Bolşewiklere garşy söweş şowsuz tamamlanandan soňra, Han Hajyýew 1920-nji ýylyň fewralynda Eýrana gidýär, ol tizara Bagdada, az wagtdan Hindistana barýar. Han Hajyýew 1921-nji ýylda Orsýetiň Wladiwostok şäherine gelip, admiral Kolçagyň goşunynyň hatarynda Uzak Gündogarda bolşewiklere garşy söweşipdir. Kolçagyň göreşi şowsuz tamamlanandan soňra, Han Hajyýew derrew Hytaýa barýar, bir ýyl gowrak Şanhaýda ýaşapdyr.
Akademik Ş.Täşliýew 1990-njy ýylyň ý fewralynda Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet uniwersitetiniň studentleri üçin “Türkmen komandiri Han Hajyýew” diýen leksiýasynda Han Hajyýewiň Şanhaýdan Ýaponiýa, ol ýerdenem 1923-nji ýylyň maýynda Meksika baryp, onuň tä ömrüniň ahyryna çenli Meksikanyň Meksiko Siti şäherinde ýaşandygyny bize, şol wagtky studentlere gürrüň beripdi.
Han Hajyýew Meksikada ilkiler gara işçi bolup işläpdir, soňra öz hususy surat atelýesini açypdyr, bu ýerde onuň işi örän şowly bolýar. Han Hajyýew Meksikanyň metbugatynda 1925-njy ýyldan çykyş edip başlaýar.
Onuň Meksikadaky döredijiligi
Ol Meksikada ýaşasa-da, ak gwardiýaçylaryň metbugaty diýip at alan Ýewropada hem Amerikada çykýan “Posledniýe nowosti”, “Wozroždeniýe”, “Westnik perwopohodnika” gazet-žurnallarynda, Meksikanyň ýerli metbugatynda yzygider çykyş edipdir.
Ol 1929-njy ýylda general Kornilowyň ykbaly hem ynkylap taryhy hakynda 357 sahypalyk “Uly Boýar” diýen romanyny Belgradda çap etdirýär. Onuň bu romany oňat garşylanypdyr.
Bu roman Orsýetdäki 1916-1920-nji ýyllaryň çylşyrymly wakasyny çeper şöhlelendiripdir. Han Hajyýewiň “Uly Boýar” romany daşary ýurt rus okyjylaryny aşa gyzyklandyrandan soň, “Nowyý žurnaly” bu roman hakynda gyzykly üç syna orun beripdir.
Han Hajyýew San- Fransiskoda çykýan “Westnik perwopohodnika” diýen žurnalda hem geçen asyryň 50-nji ýyllaryndan çykyş edip başlaýar. Bu žurnal 1962-nji ýyldaky sanlarynda Han Hajyýewiň “Atçapar” powestini tutuşlygyna çap edipdir.
Han Hajýýew bu powestinde bolşewiklere garşy söweşen ak gwardiýaçylar hakynda örän gyzykly taryhy maglumatlary beripdir. Häzirki döwürde Han Hajyýewiň “Atçapar” powestiniň türkmen diline terjime edilýändigi hakyndaky hoş habary eşitdik.
Han Hajýýew Meksikada 43 ýyl ýaşap, 1966-njy ýylyň 20-nji maýynda 71 ýaşynyň içinde ýürek agyry keselinden ýogalýar. Ony Meksiko Siti şäheriniň fransuz gonamçylygynda jaýlapdyrlar.
Alysda at galdyran ýazyjy
“Westnik perwopohodnika” žurnaly 1966-njy ýyldaky birleşdirilip neşir edilen 59-60-njy sanynda “General Kornilowyň adýutanty, poruççik Razak bek Han Hajyýew” atly nekrolog çap edilip, Han Hajyýewiň ömür ýoly hakynda gysgaça, ýöne gyzykly maglumatlary beripdir.
Han Hajyýewiň maşgala durmuşy hakynda bir zat aýtmak kyn, emma onuň Anna Eleonora Guld atly agtygynyň häzirem Meksikada ýaşaýandygy hakynda maglumat bar. Umuman, Han Hajyýew Türkmenistandan alys ýurtda –Meksikada ýaşap, özüniň döredijiligi bilen bolşewikleriň aýylganç syýasatyny dünýä paş eden meşhur türkmen ýazyjylaryndan biridir.
Han Hajyýewiň romandyr powestleri, daşary ýurtda çap bolan makalalary bir ýere toplanyp, türkmen diline terjime edilip, okyjylara ýetirilse, bu türkmen edebiýatynyň baýlaşmagyna uly goşant bolardy.
Döwlet Mäneli türkmenistanly alymyň, ýerli synçynyň edebi lakamy.Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan “Türkiýäniň Putini” diýen ýaňsyly ada eýe boldy. Häzirki wagtda ýurtda başlanan we Erdoganyň döreden sistemasyna wehim salýan protestler Orsýete mahsus “dolandyrylýan demokratiýa” syýasatynyň Türkiýä ýaramly syýasy model däldigini görkezdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň başdan geçirýän häzirki ýagdaýy Putiniňkä meňzeşmi?
Türkiýede Erdoganyň syýasatyna garşy geçirilýän protestler dowam edýär we has-da ýaýbaňlanýar. Häzirki wagtda Erdoganyň duşen ýagdaýy 2011-nji ýylyň aýagynda we 2012-nji ýylyň başynda Wladimir Putiniň ýüzbe-ýüz bolan kynçylyklaryna meňzeýär. Şonda Moskwanyň onlarça müň ýaşajylary köçä çykyp, Putiniň häkimiýet başyndan çekilmegini talap edipdiler.
Orsýetdäki syýasy krizis henizem soňlananok. Emma Putin özüne garşy görkezilen basyşlardan saplanmagy başardy. Ol başda protestleri gadagan etdi, yz ýany ýurtda başga pikirliligi çäklendirmek üçin çäre gördi. Orsýetiň bu tejribesi Erdogan üçin nusga bolup bilermi?
Öwrülişikli pursat
Nýu Ýorkda ýerleşýän Orsýetiň Täze taryhy boýunça institutynyň bilermeni Maýkl Weýs Türkiýede dowam edýän häzirki protestler Erdogan üçin öwrülişikli pursat bolup biler diýip hasap edýär. Weýsiň pikiriçe, häzirki protestler soňky 10 ýylyň dowamynda ýurduň syýasaty üçin iň uly synag boldy.
Erdoganyň protestler barada edýän Putine mahsus çykyşlary, ýagny protesçileri ekstremistler we daşary ýurlular diýip atlandyrmagy we polisiýa olara garşy güýç ulanmaga görkezme bermegi ony protestçileriň gahar-gazabynyň nyşanyna öwürdi.
Meňzeşlikler
Soňky ýyllarda, Erdogan Putin bilen deňeşdirilende, olaryň arasynda käbir meňzeşlikler ýüze çykýar. Olaryň ikisi-de örän merkezleşdirilen syýasy sistemalary döretdiler, öz ýakyn töwereginiň baýamagy üçin şert döretdiler, habar serişdelerine we raýat jemgyýetçiligine berk basyş etdiler, şeýle-de, raýat azatlyklarynyň çäklendirilmegini, durmuş derejesiniň bolsa gowulanmagyny gazanyp bildiler.
Üstesine, köpleriň bellemegine görä, bu iki lideriň käbir şahsy häsiýetlerinde-de meňzeşlikler bar. Olar köpçüligiň öňünde özlerini ynamly görkezmäge çalyşýarlar, biraz ulumsy görünýärler we tankyda çydamsyzlyk bildirýärler. Şeýle-de, olar milli däp-dessurlara konserwatiw garaýyşlary we awtoritar dolandyryşa ýykgyn etmekleri bilen tanalýarlar.
Bi iki ýurduň liderleriniň ýüzbe-ýüz bolan syýasy krizisleri olaryň 10 ýyllap häkimiýet başynda bolup, geljekde-de häkimiýeti öz elinde saklamaga synanyşmaklary netijesinde döredi.
Strategiýa we halkara barlaglary institutynyň Orsýet we Ýewraziýa boýunça programmalarynyň müdiri Andrew Kuçinsyň pikirine görä, protestlere esasy itergi beren - Orsýetde Puitnden Türkiýede-de Erdogandan ýadawlyk. .
Aratapawut
Emma Andrew Kuçins Türkiýedäki ýagdaýyň Orsýetden tapawutlanýandygyny bellemek bilen, Erdoganyň häzir has agyr pursaty başdan geçirýändigini aýdýar. Bilermeniň pikiriçe, Türkiýede demokratiýanyň derejesi Orsýetden has ýokary bolup, türk jemgyýetçiliginiň häkimiýetden edýän talaplary-da has uly.
Orsýetde bolan protestleriň aglaba bölegi paýtagtda geçirilipdi. Kreml protestçileriň liderlerine garşy galp aýyplamalara esaslanýan jenaýat işlerini gozgamak arkaly ýurtda protest bildirmek synanyşyklaryny gowşadypdy.
Orsýetden tapawutlylykda Türkiýede polisiýa protesteri saklap bilmedi, başda kiçäňräk toparlardan başlansa-da, soňra protestler tutuş ýurda ýaýrady.
Analitik Kuçins muny esasy aratapawut diýip atlandyrýar. Onuň pikirine görä, bu Türkiýäniň syýasy sistemasynyň Orsýetdäki ýaly derejede merkezleşdirilmändigini, belki-de, türkleriň häkimiýetden has nägiledigini, ýogsa-da olaryň orsýetlilere garanda hökümete garşy pikirlerini açyk mälim etmäge has ukyplydygyny görkezip biler.
Erdoganyň hökümeti dolandyran döwründe Türkiýe Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynda iň tiz ösýän ykdysady sistemaly ýurt boldy. Bilermenler bu ykdysady ösüşiň Erdoganyň režimi üçin häzirki wagtda has howply ýagdaýy döredip biljekdigini belleýärler.


text:
Birleşen Ştatlaryň harby dokumentlerinden 90 müňden gowragynyň nusgasyny ele salan «WikiLeaks» internet saýtynyň resmileri şu hepde bu dokumentleriň Owganystanyň parahat ilatyna garşy uruş jenaýatçylyklarynyň edilendigine şaýatlyk edýändigini aýdyp, çykyş etdiler.
«WikiLeaks» internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj düýn bu barada Londonda metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda bu ele salnan dokumentlerde Owganystanyň parahat ýaşaýjylarynyň ölümleri bilen bagly resmi hasabat berilmedik wakalar, Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň amala aşyran käbir syrly operasiýalary we Pakistanyň gizlin gulluklarynyň talyp söweşijileri bilen hyzmatdaşlyklary barada köp faktlaryň bardygyny aýtdy.
Ýazgaryp çykyş etdiler
Öz gezeginde NATO, Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Britaniýa we Pakistan bu aýan edilen maglumatlaryň milli howpsuzlyga howp abandyrmagynyň mümkindigini öňe sürmek bilen, bu gizlin maglumatlaryň aýan edilmegini ýazgaryp çykyş etdiler.
Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasynyň metbugat sekretary Robert Gibbs düýn bu barada žurnalistleriň soraglaryna jogap berip eden çykyşynda, bu 90 müňden gowrak gizlin dokumentiň keseki adamlara berilmegini kanuna garşy bir waka hökmünde häsiýetlendirip, olaryň internet saýtlarynda ýaýradylmagyny «alada dörediji ýagdaý» diýip atlandyrdy.
Birleşen Ştatlaryň uruş kampaniýalarynyň näderejede oňyn netije berýändigi barada jemgyýetde kem-kem güýçlenýän ynamsyzlygyň fonunda bu täze peýda bolan maglumatlar bu babatdaky ynamsyzlygy has-da artdyryp başlana meňzeýär.
Okyjylaryň reaksiýasy
Emma, beýleki tarapdan, käbir okyjylar bu soňky dokumentleriň özleri üçin üýtgeşik bir täzelik getirmändigini aýdýarlar. «The New York Times» gazetiniň internet saýtynda seslenme ýazan okyjylardan biri: «Meniň üçin-ä bu ýerde täzelik ýok. Eger siz mundan öň internet bloglarynda şu wakalar barada ýaýradylan maglumatlary yzarlap gelen bolsaňyz, siz bu urşuň ýeňiş gazanyljak uruş däldigine birnäçe ýyl mundan ozal düşünerdiňiz» diýip, öz garaýşyny beýan edipdir.
«Washington Post» gazetine seslenme ýazan okyjylardan biri bolsa, bu täze aýan edilen maglumatlaryň Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky okkupasiýa arkaly ýersiz-ýere birgiden adam janyny, salgyt töleýjileriň dollarlaryny we jemgyýetiň moral gymmatlyklaryny pida edýändigini ýene-de bir gezek subut edýändigini ýazypdyr.
Beýgelýän sesler
Elbetde, bu harby dokumentleriň ýaýradylmagyna garşy çykyş edýänler, muny tankytlaýanlar we «WikiLeaks» internet saýtynyň ýolbaşçysy Julian Assanjy «dönük» diýip atlandyrýanlar-da ýok däl.
Mysal uçin, bu wakanyň yzy bilen «Facebook» saýtynda «WikiLeaks-i öçür» ady bilen sahypa döreden we özüni Birleşen Ştatlaryň harby-howa güýçleriniň ofiseri diýip tanadýan bir awtor «'WikiLeaks’-iň resmileri söz azatlygyny wagyz edýärler, emma, beýleki tarapdan, olar bu ugurda göreşýän adamlaryň janyny howp astyna salýarlar» diýip ýazypdyr.
Emma, beýle seslenmelere garamazdan, Owganystandaky uruş operasiýalary barada peýda bolan bu soňky maglumatlaryň yzy bilen «Facebook» internet saýtynda «WikiLeaks» saýtyny goldaýjylaryň sany ur-tut artyp, häzirki wagt ol 60 müňe golaýlady.
Bu soňky wakalara ilkinjileriň biri bolup seslenen ýokary derejeli amerikan resmilerinden biri, Birleşen Ştatlaryň Senatynyň Daşary gatnaşyklar boýunça Komitetiniň başlygy Jon Kerri «Bu dokumentleriň bikanun ýollar bilen keseki adamlaryň eline düşendigine garamazdan, ol dokumentler Birleşen Ştatlaryň Pakistan we Owganystan baradaky syýasatynyň reallyklary dogrusynda çynlakaý sowallary orta atýar. Bu ugurdaky syýasatlar häzirki wagt aýgytly döwri başdan geçirýär. Bu soňky dokumentleriň biziň öňümizde duran synaglary nygtap görkezýän bolmagy hem-de öz syýasatymyzy dogry-düzüw ýola goýmagymyz üçin zerur bolan ýoly salgy bermegi mümkin» diýip, belledi.


text:
Moldowanyň wagtlaýyn prezidenti Mihaý Gimpu, garyndaşparazlykda aýyplanandan soň, ýegeniniň Merkezi Bankyň başlygy wezipesi boýunça kandidaturasyny yzyna çekdi.
43 ýaşyndaky Kornelio Gimpu, Merkezi Bankyň ýolbaşçysy wezipesine teklip edilen ýekeje kandidatdy.
Parlamentiň spikeri hem-de ýurduň wagtlaýyn prezidenti wezipesini berjaý edýän Mihaý Gimpu, ýegeniniň iş ukybyny göz öňünde tutup bu wezipä hödürländigini mälim etdi.
Käbirleri, beýleki garyndaşy Dorin Çirtoarakanyň paýtagt Kişinýowyň şäher häkimi hem-de libral partiýasynyň ýokary derejeli ýolbaşçysy bolanlygy üçin hem Gimpuny tankyt edýärler.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümeti howpsuzlyk çäreleri bilen baglanyşykly Liwiýanyň paýtagty Tripolidäki Amerikan ilçihanasynyň işgärlerini azaldýandygyny mälim etdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti bu çäräniň wagtlaýyn çäredigini we geljek hepde ilçihananyň işgärleriniň sanyny gaýtadan artdyrmak meselesi barada ýörite maslahat ediljekdigini aýtdy.
Ýakynda, 11-nji sentýabrda Liwiýanyň Bengazi şäherindäki Amerikan konsullygyna edilen hüjümde dört sany diplomatyň, şol sanda ilçiniň-de öldürilmeginiň yzy bilen, Waşington özüniň bu ýurtdaky diplomatlarynyň sanyny görnetin azaltdy.
Liwiýanyň Bengazi şäherindäki we käbir beýleki raýonlaryndaky amerikan diplomatlarynyň hemmesi yzlaryna çagyryldy.


text:
Penşenbe güni hokkeý boýunça dünýä çempionatynyň çärýek ýaryşynda Orsýetiň komandasy Norwegiýanyň komandasyny 5-2 hasap bilen utup, ýaryşyň ýarym finalyna çykdy.
Şeýle hem, penşenbe güni çärýek finalda Finlýandiýanyň komandasy Birleşen Ştatlaryň komandasyndan 3-2 hasap bilen, Slowakiýanyň komandasy Kanadanyň komandasyndan 4-3 hasap bilen we Çehiýanyň komandasy hem Şwesiýanyň komandasyndan 4-3 hasap bilen üstün çykyp, ýarym finala çykdylar.
Şenbe güni ýarym finalda Orsýetiň hokkeýçileri Finlýandiýanyň hokkeýçileri bilen, Çehiýanyň hokkeýçileri bolsa Slowakiýanyň hokkeýçileri bilen bäsleşerler.


text:
Kabulyň halkara aeroportunyň golaýynda daşary ýurtlularyň ulag kerwenine garşy edilen bombaly hüjümde azyndan bir parahat ýaşaýjy wepat boldy.
28-nji dekabrda bolan bu hüjümde ýaralananlaryň sanynyň dörden 13 adama çenlidigi habar berildi.
Karzaý halkara aeroportunyň polisiýasynyň ýolbaşçysy general Hak Nawaz Hakjonyň Azat Owganystan Radiosyna aýtmagyna görä, heläkçiligiň uly möçberde bolmagy partlamanyň ýaşaýyş ýerde ýüze çykmagy bilen bagly.
“Talybanyň” metbugat-wekili Zabiullah Mujahid hüjümiň jogapkärçiligini guramanyň üstüne aldy.
Bu hüjüm Pakistanyň goşun generaly Raheel Şarifiň Kabula sapar edip, owgan resmileriniň we “Talybanyň” arasynda parahatçylykly gepleşikleri dikeltmäge synanyş etmeginiň ertesi boldy. Birinji gepleşikler iýul aýynda bolupdy, emma “Talybanyň” lideri Molla Omaryň ölümi barada yglan edilmeginiň yzýany ýatyrylypdy.


text:
Owganystanda Gurhanyň ýakylmagy we amerikan esgeriniň 16 sany asuda ýaşaýjyny atyp öldürmegi halkara jemgyýetçiliginiň Owganystandaky tagallalaryny kyn ýagdaýda goýan “juda alada döredigi” wakalardyr diýip, 14-nji martda ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta aýtdy.
Panetta bu çykyşyny Owganystanyň günortasynda ýerleşýän Helmand welaýatyndaky amerikan esgerleriniň lagerinde etdi.
NATO-nyň we Owganystanyň esgerleri kämilleşmegi dowam etdirýärler, olar “Al-Kaýdany” ýok etmek we “Talyban” gozgalaňçylaryna garşy durmak missiýasyny dowam etdirmelidir diýip, Panetta aýtdy.
Panetta 11-nji martda Kandagar welaýatynda bir amerikan esgeri 16 asuda ýaşaýjyny atyp öldürenden soň Owganystana sapar eden ABŞ-nyň ilkinji ýokary derejeli resmisi boldy.
Amerikanyň goranmak ministri Leon Panetta Helmand welaýatynyň liderleri bilen gepleşikler geçirdi. Onuň prezident Hamid Karzaý bilen hem duşuşmagyna garaşylýar.
Bu aralykda, 14-nji martda Owganystanyň Kandagar welaýatynda bolan iki bomba partlamasynda azyndan 9 adam öldi. Bu wakalarda azyndan iki adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Resmiler partlamalaryň birini “Talyban” amala aşyrandyr öýdýär.


text:
Şu gün, ýagny 27-nji oktýabrda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 23 ýyllygy bellenilip geçilýär. Paýtagt Aşgabatda bu gün mynasybetli geçirilýän şowhunly dabaralara taýýarlyk çäreleriniň bir aý çemesi öňünden başlandygy habar berlipdi.
Eýsem, Garaşsyzlyk baýramy ýurduň Lebap we Mary welaýatlarynda nähili bellenilýär?
Azatlyk Radiosyndan Sahra Ghulam Nabi şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, radionyň Lebap we Mary welaýatyndaky habarçylary Umyt Jumaýew we Röwşen Çaryýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Eýran bilen Azerbaýjan gowy goňşuçylyk gatnaşyklaryny saklamagy wadalaşdylar. Bu barada 13-nji martda, Azerbaýjanyň goranmak ministri Safar Abiýewiň Eýrana saparynyň ikinji güni habar berildi.
Eýranyň resmi “IRNA” habar agentligi prezident Mahmud Ahmedinejada salgylanyp, onuň “iki ýurduň gatnaşyklaryna hiç wagt zeper ýetmez” diýendigini habar berýär.
12-nji martda Azerbaýjanyň goranmak ministri Abiýew Eýrana hüjüm üçin azeri topragynyň ulanylmagyna hiç wagt ýol berilmez diýdi.
Geçen aý Azerbaýjanyň Ysraýyldan 1,6 milliard amerikan dollaryna barabar ýarag satyn alandygy baradaky habarlar ýaýrandan soň iki ýurduň gatnaşyklaryna sowuklyk aralaşypdy.
Şu ýylyň fewralynda Eýran Azerbaýjany Ysraýylyň içalylaryna öz topragyny ulanmagyna rugsat berýänlikde aýyplady.
Azerbaýjan bolsa ençeme adamy tussag edip, olaryň Eýran bilen gatnaşyklydygyny we Azerbaýjana garşy hüjümleri planlaşdyrandyklaryny aýdypdy.


text:
Türkmenabat şäher harby wekilliginiň öňi şu günler adamdan doly. Harby wekilhananyň gapysynyň öňündäki agaçlaryň kölegesinde oturanlaryň arasynda 7 ýaşdan 70 ýaşa çenli adamlar bar. Olaryň gözleri harby wekilhanadan çykýan ofiserlerde, gulaklary bolsa şol ofiserleriň aýtjak sözlerinde. Bu ýerdäki märekäni gyzyklandyrýan esasy mesele - şu möwsümde goşun gullugyna ugraýan ýigitleriň nirä düşjegi.
Ýurduň ähli welaýatlarynda bolşy ýaly, şu günler Lebap welaýatynda-da ýaşy ýeten ýigitleri goşun gullugyna çagyryş we harby gullugy tamamlanlary gullukdan boşadyş işleri dowam edýär. Harby gulluga gidýänler barada aýdylanda, Lebabyň haýsy künjeginde ýaşaýandygyna garamazdan, gulluga gidýän ýigitleriň ählisi şu harby wekilhanadan ugradylýar.
Gulluga barýan ogly barada habara garaşyp oturanlardan biri hem özüni Gülnar diýip tanadan 50 ýaşlaryndaky lebaply zenan. Ol şu gün gowy habar aljagyna umyt edýär. “Şu günki oglanlar Aşgabadyň harby bölümlerine ugradylýar diýip eşitdik. Hudaýym, şeýle bolaýady-da. Ýekeje oglum bar. Olam bu gün gulluga gidýär?” diýip, Gülnar daýza ýüzüme soragly seretdi.
Türkmenabat şäher harby wekilliginde, maý, 2012.
Gülnar daýzanyň oglunyň Aşgabadyň harby bölümleriniň birine düşmegini arzuw etmeginiň sebäbi bar. Ol harby gullukda henizem dowam edýänligi aýdylýan “dedowşina” problemasy bilen bagly.
“Uly şäherlerdäki harby bölümler gowy bolýar. Ol ýerlere tiz-tizden ýokarky harby ministrliklerden barlag baryp durýar diýilýär. Şol sebäpden bidüzgünçilikler az bolýarmyş” diýip, ogluny gulluga ugradýan Gülnar daýza aýtdy. Gülnar daýzanyň “dedowşina” barada öňe sürýän bu pikiri onuň töwereginde özi ýaly habara garaşyp oturan käbir beýleki raýatlar tarapyndan hem gozgaldy.
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki habar beriş serişdelerinde bu barada maglumat berilmeýär. Emma, käbir halkara habar serişdeleriniň maglumatyna görä, Türkmenistanyň harby goşunynda “dedowşina” problemasy esasan milletçilik, tire-taýpaçylyk esasynda ýüze çykýar. Eurasianet.org internet sahypasynyň maglumatyna görä, şol kemsitmeler dürli görnüşde bolup geçýär, olaryň arasynda dil üsti bilen kemsitmek, ýençmek, hatda jynsy zorluk ýaly wakalaryň hem bardygy aýdylýar. Şeýle wakalaryň kä halatlarda adam ýitgisine sebäp bolýandygy-da bellenýär. Emma Türkmenistanda bu ugur boýunça statistiki maglumatlar halk köpçüligine elýeterli däl.
Türkmenabat şäher harby wekilliginde, maý, 2012.
Şol bir wagtyň özünde-de, “dedowşina” wakalary diňe Türkmenistanda däl, käbir beýleki postsowet ýurtlarynda hem wagtal-wagtal ýüze çykýar. Eurasianet.org internet neşiriniň maglumatyna görä, 2010-nji ýylda Ermenistanda “dedowşina” bilen bagly 176 harby ofiser sud jogapkärçiligine çekilipdir. Gazagystanda hem harby gulluga täze baranlaryň kemsidilmegi bilen bagly waka boýunça 2010-nji ýylda 160-dan gowrak harby ofisere garşy aýyplama bildirilenligi hakda maglumat berilýär.
Türkmenabadyň harby wekilhanasynyň öňünde oturan Gülnar daýza edil şeýle wakanyň öz ýekeje perzendiniň başyna gelmeginden howatyrlanýar. “Esgerler ulusy-kiçisi, ählisi dogan ýaly biri-birleri bilen ylalaşyp gulluk etseler gowy boljak, ene-atalaram arkaýyn boljak, ýolbaşçylaram bu barada aýgytly çäre görmezlermikä?!” diýip, Gülnar daýza sözüni jemledi.
Şol bir wagtyň özünde-de, soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň harby goşunynda ýagdaýlaryň gowulyga tarap özgerýändigi barada hem maglumatlar gowuşýar. Bu gowulaşmanyň esasan hem esgerleriň geýim-gejiminde, iýmit şertlerinde göze ilýänligi aýdylýar.
Türkmenistanyň kanunlaryna görä, ýurtda ýaşy ýeten her bir sagdyn erkek iki ýyl harby goşunda gulluk etmäge borçludyr. Bu möhlet ýokary bilimli ýigitler üçin bir ýyl diýlip kesgitlenen.


text:
Howpsuzlyk güýçleri, şu hepde ykdysady şertleriň ýaramazlaşmagy sebäpli turan gozgalaňlaryň çäginde, Azerbaýjanyň Kuba etrabyndaky protestçilere garşy suw toplaryny we göz ýaşardyjy gaz ulandylar.
15-nji ýanwarda Kuba şäheriniň merkezine, esgerler herekete geçmezinden öň, bir müň çemesi adam toplandy diýip, Azatlygyň Azerbaýjan gullugy habar berdi.
Kuba etrabynyň başlygy Ýaşar Mammadow Köne awtobus stansiýasy diýilýän ýerde protestçiler bilen duşuşdy we olaryň problemalaryny çözmek üçin dialoga başlamagy wada berdi.
Emma Azatlygyň wakanyň bolan ýerindäki habarçysy protestçileriň Mammadowyň wadalaryna ynanman, protesti dowam edendiklerini aýtdy. Şondan soň protestçilere garşy suw toplary we göz ýaşardyjy gaz ulanylypdyr.
Demonstrasiýaçylar paýtagt Bakuwa eltýän ýoly hem baglamaga synanyşypdyrlar. Häkimiýetler Kuba uly möçberde howpsuzlyk güýçlerini ýerleşdiripdirler.


text:
Ýekşenbe güni Jalalabatda bolan güýçli partlama 16 adamy ýaralady.
Partlama bir gün öň hindi konsullygyna janyndan geçen bombaçynyň ganly hüjüminiň amala aşyrylan şäherinde boldy.
Ýerli howpsuzlyk resmisi Maasum Han Haşemi bu bombanyň Jalalabadyň merkezinde, döwlet prokurory Abdul Kaýumy alyp barýan maşynyň golaýynda partladylandygyny aýtdy.
Haşemi Azat Owganystan radiosyna prokuroryň, onuň üç janpenasynyň we 12 sany graždan adamyň ýaradar bolandygyny gürrüň berdi.
Ýaralananlaryň arasynda aýallaryň we çagalaryň hem bardygy aýdylýar.
Şenbe güni bu şäherdäki hindi konsullygyna edilen hüjümde 9 adam öldürildi.


text:
Türkiýäniň Stambul şäherindäki “Sabiha Gökçeň” aeroportundan Türkmenistana iberilmekçi bolnanda, agramy 190 kilogramlyk altyn ýüküniň ele salnandygy barada şu gün, ýagny 25-nji fewralda goşmaça maglumatlar peýda boldy.
Türkiýäniň gündelik “Agşam” gazetiniň maglumatyna görä, 21-nji fewralda aeroporta getirilende dokument boýunça gurluşyk enjamlary diýlip görkezilen, emma derňewlerden soň 190 kilogram möçberindäki altyndygy ýüze çykarylan bu ýük Türkiýäniň “Polimeks” şirketine degişlidir.
Habarlara görä, agzalýan şirket tarapyndan Aşgabada ibermek üçin “Sabiha Gökçeň” aeroportuna getirilen bu gyzylyň “Türkmenistan howaýollary” arkaly Aşgabada iberilmegi planlaşdyrylypdyr.
Eýrana niýetlenen altyn
Türk mediasynda
, “Polimeksiň” baştutany Erol Tabanja salgylanylyp, 25-nji fewralda çap edilen habarlarda aýdylmagyna görä, “bu altyn agzalýan şirketiň eýran firmalary bilen özara söwda-satygynda ulanmak üçin Türkmenistana iberilmeli ekeni”.
Tabanja bu barada şeýle diýýär: “Şirketimiz Türkmenistanda ýol gurýar, uly möçberde gurluşyk işlerini amala aşyrýar, gurluşyk materiallarynyň bir bölegi Eýrandan satyn alynýar, emma halkara embargo zerarly Eýrana uly möçberde pul iberip bolanok. Bu gyzyldan Eýrandaky söwda-satygymyzda peýdalanmagy göz öňünde tutýardyk”.
“Polimeksiň” eýran firmalary bilen arasyndaky söwda-satygyň möçberi barada takyk maglumat berilmeýär, emma Türkmenistan garaşsyzlygyny alaly bäri bu türk firmasy ýurtda iş alyp barýan iň iri kompaniýalardan biridir.
"Polimeksiň" rowaçlygy
Bu firmanyň soňky döwürlerde Türkmenistanda ýerine ýetiren proýektleriniň arasynda Baş Kanuna bagyşlanan monumenti, telewizion diňi we Bagtýyarlyk köşgüni agzamak mümkin. Ýaňy-ýakynda hem bu şirket bahasy 1.97 milliard dollara barabar bolan sport kompleksini gurmak boýunça kontrakty gazandy.
Şeýle-de Aşgabatda gurulýan täze aeroportyň hem bu şirket tarapyndan guruljakdygy aýdylýar, onuň bahasy bolsa 2.25 milliard dollara barabardyr.
“Türkmenistan howaýollary”, türkmen resmileri ýa-da eýran şirketleri tarapyndan Stambulyň “Sabiha Gökçeň” aeroportunda ele salnan uly möçberdäki gyzyl bilen baglanyşykly häzire çenli hiç hili beýanat ýaýradylmady.
Ele salnan gyzylyň bahasynyň 10 million dollara barabardygy aýdylýar.


text:
Düýn Berlindäki Yslam merkezine içi ýangyçly çüýşe zyňlyp, hüjüm edildi diýip, ýerli polisiýa habar berdi. Bu hüjüm şu ýylyň dowamynda Berlinde Yslam binalaryna amala aşyrylan altynjy hüjümdir.
Düýnki hüjüm sebäpli hiç kime şikes ýetmedi. Bu hüjüm netijesinde dörän ýangyn binanyň diňe daşky keşbini zaýalady diýlip habar berilýär.
Bu Yslam merkezi Berlindäki eýranly diaspora degişli.
Polisiýanyň berýän maglumatlaryna görä, şu ýylyň dowamynda Berliniň iň uly metjidi “Sehitlik” metjidine dört gezek, “Al-Nur” metjidine-de bir gezek hüjüm edilipdir.
Şol hüjümleriň kim tarapyndan amala aşyrylandygy entek anyklanylmady.


text:
Türkmenistan Oraza aýy mynasybetli Оwganystana ynsanperwerlik kömek hökmunde 1 müň tonna un iberýär.
Bu barada Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen 23-nji awgustada telefon arkaly geçirlen gürrüňdeşliginde aýtdy.
Bu gürrüňdeşlikde iki ýurduň lideri Nýu-Ýorkda geçirilmeli BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasynda duşuşyp, Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gazjeçirijisiniň proýekti barada we käbir beýleki meseleler dogrusynda gepleşikler geçirmek barada-da ylalaşdylar.


text:
AŞGABATDA GOŇŞY ÝURDUŇ ХI ÝÖRITELEŞDIRILEN SERGISI AÇYLDY WE TÜRKMEN-EÝRAN IŞEWÜRLIK MASLAHATY GEÇIRILDI
Paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde Eýran Yslam Respublikasynyň ХI ýöriteleşdirilen sergisi öz işine başlady. Sergini Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy bilen Eýranyň “Pars Pegah Tejarat” kompaniýasy bilelikde gurady. Dostlukly ýurduň senagat babatda ýeten derejeleriniň däp boýunça türkmen paýtagtynda geçirilýän sergisi iki goňşy ýurduň işewür toparlarynyň arasyndaky özara peýdaly hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine mynasyp goşant boldy.
Häzirki döwürde Eýran ägirt uly senagat we ylmy kuwwatlyklara eýe bolmak bilen, biziň ýurdumyz bilen daşary söwda dolanygyşynda öňdäki orunlaryň birini eýeleýär we möhüm ähmiýeti bolan hem-de sebitleýin derejedäki giň möçberli bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçrilmegine gatnaşýar.
Sergä gatnaşyjylaryň ägirt uly düzümi bu gezekki gözden geçirilişine taraplaryň uly ähmiýet berýändiginiň subutnamasydyr. Eýran wekiliýetiniň düzüminde 300-den gowrak adam bolup, olaryň hatarynda döwlet düzüminiň wekilleri, 100-den gowrak iri kompaniýalaryň ýolbaşçylary, menejerleri, bilermenleri we söwda wekilleri, žurnalistler bar. Olaryň köpüsi indi birnäçe ýyl bäri biziň ýurdumyzyň ygtybarly hyzmatdaşlary bolup durýarlar. Olaryň paýtagtymyzla we welaýat merkezlerinde wekilhanalary hereket edýär. Türkmenistana ilkinji gezek gelýän kompaniýalar üçin bu sergi işläp taýýarlan taslamalaryny, taýýar önümlerini we dürl hyzmatlaryny hödürlemek, şeýle hem bilelikdäki iş üçin geljekki ugurlary kesgitlemäge ygtybarly meýdança bolup durýar.
Serginiň açylyş dabarasyna ýurdumyzyň hökümetiniň agzalary, Mejlisiň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, şäher häkimliginiň ýolbaşçylary, daşary ýurtly işewürler, jemgyýetçililik guramalarynyň wekilleri, ýurdumyzyň telekeçileri we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärleri gatnaşdylar.
Medeniýet we sungat ussatlarynyň aýdym-sazly çykyşlary, türkmen bagşylarynyň ýerine ýetiren aýdymlary bu günki guralan dabara özboluşly öwüşgin çaýdy.
Dabara gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň sergä gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly üns bilen diňlediler. Gutlagda döwlet Baştutanymyzyň aýdyşy ýaly, Türkmenistan özüniň ykdysady kuwwatyny yzygiderli artdyrmak bilen, giň möçberli özgertmeleri amala aşyrýar we täze tehnologiýalary we öňdebaryjy usullary önümçilige yzygiderli ornaşdyrýar. Bu bolsa geljegi uly saýylýan türkmen bazarynda işleýän daşary ýurtly hyzmatdaşlarda, şol sanda eýranly işewürlerde uly gyzyklanma döredýär.
Millli Liderimiz şeýle hem Gutlagynda Aşagbatda geçirilýän bu gezekki sergi Eýran Yslam Respublikasynyň işewür toparlarynyň Türkmenistan bilen söwda-ykdysady gatnaşyklary hemmetaraplaýyn giňeltmäge uly gyzyklanma bildirýändigini we oňa gatnaşyjylara köpugurly sergi ýakyndan tanyşmaga, uzak geljek üçin meýilnamalary hem-de işewür teklipleri kesgitlemäge mümkinçilik berýändigini äşgär edýär diýip belleýär.
Eýran Yslam Respublikasynyň senagat, magdan we söwda ministri Mohammed Reza Nematzade dabara gatnaşyjylaryň we myhmanlaryň öňünde eden çykyşynda köpasyrlyk türkmen-eýran gatnaşyklarynyň Türkmenistanyň Prezidentiniň durmuşa geçirýän işjeň daşary syýasaty netijesine häzirki döwürde täze ösüşe eýe bolýandygyny belledi. Biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky haryt dolanyşygynyň ýokary derejesi munuň subutnamasydyr. Bellenilişi ýaly, taraplar bu görkezijini has-da artdyrmaga meýillidirler.
Eýran Yslam Respublikasynyň önümçilik tehnologiýasynda iň täze
ylmy-tehniki gazananlary özünde jemleýän senagat kärhanalarynyň diwarlyklary giň möçberli serginiň esasyny düzdi. Olar sergä gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi.
Nebitgaz we elektroenergetika, himiýa senagaty, ýol-ulag pudagy, suw we oba hojalygy, gurluşyk materiallary senagaty ýaly pudaklar üçin enjamlaryň we tehnikalaryň görnüşleri, şekilleri sergide görnükli orun eýeleýär.
Şeýle hem bu ýerde “Ista Steel Struсture сomp” kompaniýasynyň alýuminden we plasmasdan öndüren metal gurnamalary we profilleri, “Apadana Sanat” kompaniýasynyň sorujylary we elektrik enjamlary, “Shahid Ghandi Сorporation” kompaniýasynyň mis, elektrik we optika süýümli kabelleri, “Polyetmhlene Hoghavemat Bandar” kompaniýaynyň plastik turbalary, “Сhloran сhemiсal produсtion сompony” kompaniýasynyň himiýa önümleri, “Adak Behin Niroo” kompaniýasynyň bölüji abzallary, “Сala” kompaniýasynyň nebit himiýa önümleri we beýlekiler görkezilýär. Mundan başga-da. suw üpjünçiligi, suw arassalaýjy ugama, bezeg we gurluşyk materiallarynyň, daşdan edilen dürli örtgüleriň, plasmas önümleriň we elektrik panelleriň, agajy gaýtadan işleýän stanoklaryň, metal kesijileriň, ýylmaýjy stanoklaryň, burawlaýan enjamlaryň dürli görnüşleri görkezilýär.
Sergide Eýranyň ýeňil senagatyna degişli önümleri bilen tanyşmak bolýar. Bu ýerde dürli fabrik halylary, gaplaýjy enjamlar, aýna gaplary görkezilýär. Häzirikzaman ýyladyşhanalaryny we onuň enjamlaryny taslamalaşdyrmakda hem getirmekde iri düzüm bolup durýan “Marsus сom” kompaniýasynyň önümleri has-da uly gyzyklanma döretdi. Bu kompaniýalar polietilen plýonkalary, beýleki enjamlary, ýagtylyk saklaýjy ulgamlary, ýyladyşhanalary, howa arassalaýjylaryny, şeýle hem balyk we guş köpeldilýän kärhanalaryň gurluşygynyň taýýar taslamalaryny hödürleýär “Kimiadam” kompaniýasy guşçulyk fabrikleri üçin konsentrirlenen iýmleriň dürli görnüşleri görkezýär.
Şeýle hem sergide işewür toparlaryň wekilerniň arasynda ýygjam gatnaşyklary ýola goýmak üçin zerur şertleriň döredilmegine mynasyp goşnat goşýan Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçihanasynyň ýanyndaky Medeniýet merkezi, “Sederat-Eýran” bankynyň wekilhanasy öz diwarlyklaryny guradylar.
Elde dokalan eýran halylarynyň dürli görnuşleri, bezegli gap-gaçlar, sowgatlyk önümleri we beýlekiler sergä özboluşly bezeg berdi. Munuň özi Eýran halkynyň gadym medeniýetiniň baý taryhynyň we sungatynyň bardygyny äşgär edýär.
Sergä gatnaşyjylar birnäçe günüň dowamynda iň täze tehnologiýalary we işläp taýýarlamalary görkezýän köpugurly sergi bilen ýakyndan tanyşmaga, geljekki meýilnamalary we özara gyzyklanmalar esasynda işewür teklipleri taýýarlamaga mümkinçilik alarlar.
***
Günüň ikinji ýarymynda paýtagtymyzdaky “Mizan” işewürlik merkezinde türkmen-eýran işewurlik maslahaty geçirildi. Onuň gün tertibine ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklary we maýa goýum hyzmatdaşlygyny giňeltmegiň, gatnaşykaryň has möhüm ugurlaryny kesgitlemegiň meseleleri girizildi. Maslahaty Türkmenistanyň
Söwda-senagat edarasy bilen Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçihanasy bilelikde guradylar.
Maslahatyň açylyşynda bellenilişi ýaly, türkmen-eýran gatnaşyklary sazlaşykly ösýär. Şunlukda, iki ýurduň döwlet Baştutanlarynyň duşuşygy mahalynda gazanylan ylalaşyklar hyzmatdaşlygyň möhüm hukuk binýadyny emele getirýär. Duşuşygyň barşynda iki goňşy ýurduň taraplaryň hoşniýetli erkine, köpýyllyk tejribä we özara bähbitlere laýyk gelýän hyzmatdaşlygyň bar bolan mümkinçiliklerini durmuşa geçirmäge bolan meýillere daýanýan gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy we gejegi hakynda gyzyklanma bildirýän pikir alyşmalar boldy.
Maslahata gatnaşyjylaryň hatarynda ýurdumyzyň birnäçe ministrlikleriniň we pudaklaýyn edaralarynyň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri bar. Şeýle hem Eýran tarapyndan goňşy ýurduň ýangyç-energetika toplumynda, gurluşyk materiallarynyň önümçiliginde, himiýa senagatynda we oba hojalygynda ýöriteleşdirilen kompaniýalaryň, firmalaryň ýolbaşçylary hem-de wekilleri bar. Şol sanda maslahata “Pars Pegah Tejarat”, “Iriteс”, “Sadid Group” we beýleki kompaniýalaryň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň barşynda bellenilişi ýaly, bu gezekki duşuşyk ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn çuňlaşdyrylmagyna hyzmat eder we hyzmatdaşlygyň geljegine oňyn täsirini ýetirer. Hususan-da, Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Seýed Mohammad Musa Haşemi Golpaýegani öz ýurdunyň işewür toparlarynyň ägirt uly serişde we ykdysady mümkinçiliklere eýe bolan hem-de dünýäde ygtybarly we durnukly hyzmatdaş hökmünde ykrar edilen döwlet bolan Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge ýokary gyzyklanma bildirýändiklerini nygtady.
Ýangyç-energetika pudagy, söwda-ykdysady ulgam, himiýa senagaty, oba hojalygy we azyk önümleriň önümçiligi ýaly pudaklar hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi.
Ýurdumyzda daşary ýurtly maýadarlar üçin amatly şertleriň we giň mümkinçilikleriň döredilmegi Eýranyň işewür toparlarynyň türkmen hyzmatdaşlary bilen gatnaşyklara bolan gyzyklanmalaryny ýokarlandyrýar diýip, myhmanlar bellediler.
Maslahatyň çäklerinde iki ýurduň işewür toparlarynyň we dürli pudaklarynyň wekilleriniň arsayndla ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirildi. Onuň barşynda ykdysady gatnaşyklaryň mundan beýläk-de berkidilmegine gönükdirilen täze bilelikdäki taslamalar boýunça pikir alyşmalar boldy we Türkmenistanyň we Eýranyň iki goňşy halkyň bähbidine laýyk geläýn köp asyrlyk dostluk we özara peýdaly hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna üýtgewsiz ygrarlydygy tassyklandy.


text: TÜRKMENISTANYŇ SOSIAL-YKDYSADY ÖSÜŞINIŇ 2014-nji ÝYLYŇ ÝANWAR–IÝUN AÝLARYNDAKY ESASY JEMLERI 1. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda Türkmenistanyň ösüşiniň makroykdysady görkezijileriniň ösüş depginleri 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Görkezijiler Jemi içerki önüm, deňeşdirme nyrhlarda 110,3 Sarp ediş nyrhlarynyň jemleýji indeksi (iýun aýy geçen ýylyň dekabr aýyna görä) 103,23 Esasy serişdelere düýpli maýa goýumlary 108,2 Daşary söwda dolanyşygy 108,8 eksport import 108,3 109,3 Iri we orta kärhanalardaky ortaça iş haky 2. 110,7 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň girdejiler we çykdajylar boýunça ýerine ýetirilişi 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Bellenen tabşyryga görä %-de Girdejiler 106,7 117,4 Çykdajylar 117,7 97,0 1 SENAGAT 3. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda Türkmenistanda senagat önümleriniň esasy görnüşlerini öndürmekligiň fiziki möçberleriniň ösüş depginleri Önümleriň görnüşleri 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Elektrik energiýasy 111,7 Nebit 101,1 Gaz 112,0 Nebiti gaýtadan işlemek 101,1 Benzin 102,1 Dizel ýangyjy 100,2 Çalgy ýaglary 114,8 Nebit koksy 100,0 Nebit bitumy 125,3 Kerosin 100,6 Nebit ýangyjy (mazut) 100,0 Polipropilen 105,8 Suwuklandyrylan uglewodorod gazlary 103,9 Ýod 104,0 Mineral dökünler (natural agramda) 120,9 şol sanda: azot fosfor 143,0 101,4 Plastmassadan edilen we aýna süýümli turbalar 107,2 Sement 117,2 Magdan däl gurluşyk materiallary 131,1 2 Önümleriň görnüşleri 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Keramzit 107,4 Gurluşyk üçin beton gurnawlarynyň ýygnalan bölekleri 141,2 Armatura, ugoloklar we profiller 100,1 Farmasewtik preparatlar 156,1 Nah ýüplük 107,3 Nah matalar, ösgün tüýli matalary goşmak bilen 115,8 Jorap önümleri 130,3 Çig ýüpek, t 100,0 Ýüpek matalar 100,3 Tikinçilik we örme önümler 107,7 Lukmançylykda ulanmak üçin pamyk we olardan edilen önümler 106,4 Eýlenen deri 100,0 Aýakgaplar 100,0 Gaýtadan işlenilen we konserwirlenen balyk we balyk önümleri 101,0 Miwe-gök önüm konserwleri 138,6 Süýt önümleri 104,7 Ösümlik ýagy 102,2 Un 104,3 Ýarma 2,6 esse Süýji-köke önümleri 105,9 Çörek we çörek önümleri 104,0 Unaş önümleri 118,9 Mineral suwlar we alkogolsyz içgiler 115,7 3 OBA HOJALYGY 4. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda Türkmenistanyň ähli hojalyklarynda ekerançylyk önümlerini öndürmekligiň ösüş depginleri 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Önümleriň görnüşleri 5. Gök önümler 102,4 Bakja 103,6 Miweler we ir-iýmişler 102,2 Üzüm 100,0 2014-nji ýylyň 1-nji iýulyna Türkmenistanyň ähli hojalyklaryndaky mallaryň we guşlaryň baş sanynyň ösüş depginleri Mallaryň we guşlaryň görnüşleri 6. 2013-nji ýylyň 1-nji iýulyna görä %-de Gara mallar 102,2 Dowarlar 102,0 Guşlar 102,1 Düýeler 100,3 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda Türkmenistanyň ähli hojalyklarynda maldarçylyk önümleriniň esasy görnüşlerini öndürmekligiň ösüş depginleri 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Önümleriň görnüşleri Et (diri agramda) 101,8 Süýt 103,3 Ýumurtga 102,3 4 MAÝA GOÝUM-GURLUŞYK IŞLERI 7. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda maliýeleşdiriş çeşmeleri boýunça esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň ösüş depginleri 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Maliýeleşdiriş çeşmeleri Esasy serişdelere düýpli maýa goýumlarynyň hemmesi 108,2 şol sanda: kärhanalaryň we guramalaryň serişdeleriniň hasabyna 121,4 merkezleşdirilen we ýerli býujetleriň hasabyna 121,6 karz serişdeleriň hasabyna 52,9 daşary ýurt maýa goýumlarynyň hasabyna 103,1 beýleki serişdeleriň hasabyna 139,6 8. Ýanwar–iýun aýlarynda maýa goýumlarynyň üçin Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ýaýrawlary boýunça paýlanyşy, million manat 16000 15 098,3 14 419,2 14000 11 301,2 12000 10000 8 681,3 8000 6000 4000 2000 0 2013-nji ýyl 2014-nji ýyl Önümçilik ýaýrawy Önümçilik däl ýaýraw 5 ULAG 9. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda ýük daşaýan ulaglaryň işiniň esasy görkezijileriniň ösüş depginleri (2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de) Ulagyň görnüşi Ýük daşalyşy Hemmesi Ýük dolanyşygy 107,6 110,7 awtomobil ulagy 107,6 107,6 geçiriji turba ulagy 110,6 119,2 demir ýol ulagy 102,2 103,0 howa ulagy 111,0 114,9 suw ulagy 100,9 112,4 10. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda ýolagçy gatnadýan ulaglaryň işiniň esasy görkezijileriniň ösüş depginleri (2013-nji ýylyň ýanwar– iýun aýlaryna görä %-de) Ýolagçy gatnadylyşy Ýolagçy dolanyşygy 104,4 104,8 awtomobil ulagy 104,4 104,3 demir ýol ulagy 108,4 113,1 howa ulagy 110,1 103,3 suw ulagy 3,7 esse Ulagyň görnüşi Hemmesi 6 3,8 esse 11. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda Türkmenistanda ýük dolanyşygynyň we ýolagçy dolanyşygynyň ulaglaryň görnüşleri boýunça ösüş depginleri (2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä göterimde) 3,8 esse 400 300 200 107,6 104,3 103,0 113,1 114,9 119,2 103,3 112,4 Suw ulagy Howa ulagy Awtomobil ulagy Demir ýol ulagy 0 Geçiriji turba ulagy 100 Ýük dolanyşygy Ýolagçy dolanyşygy 12. 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda demir ýol ulagy bilen ýük daşalyşynyň ýükleriň görnüşleri boýunça düzümi, göterimde Mineral dökünler 2,3 Däne we däne önümleri 3,7 Pagta 1,5 Gaýry ýükler 6,5 Gurluşyk ýükleri 59,5 7 Gara metallar 0,6 Nebit we nebit önümleri 25,9 13. IÇERKI SÖWDA 2014-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlarynda iýmit kärhanalarynyň haryt dolanyşygyny hasaba almak bilen Türkmenistanyň hereket edýän nyrhlardaky bölek satuw haryt dolanyşygynyň sebitler boýunça hereket edýän nyrhlardaky umumy möçberiniň ösüş depginleri 2013-nji ýylyň ýanwar–iýun aýlaryna görä %-de Sebitler 118,3 Türkmenistan – hemmesi şol sanda: 119,2 Aşgabat şäheri welaýatlar: Ahal 117,0 Balkan 117,7 Daşoguz 117,6 Lebap 117,8 Mary 117,0 8


text:
Aşgabatdaky walýuta alyş-çalyş nokatlarynda dollar paýtagtda propiskasy bolanlara satylýar. Bu düzgüniň 11-nji noýabrdan güýje girýändigi alyş-çalyş punktlarynyň käbirinde asylan bildirişlerde habar berilýär.
Walýuta alyş-çalyş nokatlarynda asylan şol bildirişlerde fiziki şahslara islendik möçberdäki daşary ýurt pulunyň türkmen manadyna satylmagynyň adamlaryň Aşgabat şäherinde, Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap ýa-da Mary welaýatynda ýazga duran sebitinde ýerleşýän alyş-çalyş nokatlarynda geçirilýändigi aýdylýar.
Şonuň üçin alyş-çalyş nokatlarynda walýuta satyn aljak bolýan adamdan onuň şahsyýetini tassyklaýan dokumentiniň bolmagy talap edilýär. Alyş-çalyş nokatlaryndan walýuta satyn aljak bolýan raýatlarda pasport, ýaşaýjynyň hukuknamasy, harby işgärlerde bolsa harby bileti ýaly dokumentleri bolmaly. Şeýle-de öý uprawleniýesinden ýaşaýan ýeri baradaky sprawkany getirse-de bolýandygyny alyş-çalyş nokatlarynyň birinde habar berdiler.
Dollar satyn almakçy bolýan adam alyş-çalyş nokatlarynda günüň dowamynda diňe bir gezek pul çalşyp bilýär. Şol sebäpli walýuta satyn alýan adamyň talap edilýän dokumentlerdäki maglumatlary ýörite sanawa we kwitansiýa ýazylýar.
Galyberse-de, bu bildirişde bir adama bir gezekde türkmen manadyna satylýan daşary ýurt pulunyň möçberiniň ABŞ-nyň 1 müň dollary ýa-da şoňa barabar möçberdäki beýleki daşary ýurt walýutasy bilen çäklendirilendigi ýatladylýar. Ýöne, bu çäklendirmäniň girizlenenine ep-esli wagt bolandygyna garamazdan, käbir alyş-çalyş nokatlarynda çäklendirilen möçberden az walýutanyň berilýändigini raýatlatlaryň käbirleri gürrüň berýärler.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň girizen bu çäklendirmesi soňky günlerde paýtagtyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynyň öňündäki nobatlarda duran adamlaryň sanyny azaltdy. Düýn we şu gün şol nokatlaryň öňündäki nobatlardaky adamlaryň sany öňkä garanyňda has az.
Mysal üçin, şu gün irden “Senagat” bankyndaky we Ýimpaş söwda merkezindäki walýuta alyş-çalyş nokatlarynda nobata duran adamlaryň sany 10-15 adamdan köp däldi. Parahat mikroraýonyndaky "Paýtagt" söwda merkezindäki alyş-çalyş nokadynda bolsa nobata duran bary-ýogy 5-6 adamdy. Ýogsa, ozallar gürrüňi gidýän bu alyş-çalyş nokatlarynda nobata duranlaryň sany azyndan 30-40 adama ýetýärdi.
“Gara bazar”
Emma şol bir wagtda-da resmi alyş-çalyş nokatlaryndaky walýuta söwdasy bilen bagly emele gelen häzirki ýagdaý, şol alyş-çalyş nokatlarynyň açylmagy bilen ozal idegi görnetin azalan dollar “gara bazaryny” gaýtadan janlandyrdy.
“Gara bazarda” çäklendirme ýok. Islän wagtyň islän möçberdäki dollary satyn alyp bolýar” diýip, paýtagtly telekeçi Serdar aýdýar.
Emma “gara bazaryň” bu ýeňillikleri üçin dollary resmi alyş-çalyş nokatlaryndakydan birneme gymmadrak satyn almaly bolýar. Dollar gytçylygy “gara bazardaky” dollaryň bahasyny ýokary galdyrdy. Eger ABŞ-nyň dollarynyň resmi kursy 2 manat 86 teňňe bolsa, “gara bazarda” dollary 2 manat 94 teňňeden satyn alyp bolýar. Käbir ýerlerde bolsa “dollarçylar” bir dollary 3 manatdan hem satýarlar.
Ýokarda agzalan täze çäklendirmeleriň girizlýändigi barada ýurduň habar serişdelerinde hiç hili maglumat berlenok. Şeýle-de Degişli döwlet ýolbaşçylary daşary ýurt walýutalary bilen bagly emele gelen bu ýagdaý barada media serişdeleri arkaly ýurduň ilatyna hiç hili düşündiriş berenoklar.
Emma makalanyň başynda agzalan bildirişde Türkmenistanyň Merkezi banky bu düzgüniň ýurtda puluň aýlanyşygyny kadalaşdyrylmak we pula gözegçilik etmek işiniň täsirini ýokarlandyrmak maksady bilen girizilýändigini habar berýär.