text:
Eýranyň içeri işler ministri prezident Mahmud Ahmedinejadyň ornuny, ýagny Eýranda prezidentlik wezipäni eýelemek üçin ýurtda 14-nji iýunda geçiriljek saýlawlarda bäsleşjek dalaşgärleriň gysga sanawyny yglan etdi.
Häzirki wagtda sekiz adam Eýranyň Baş kanunyna gözegçilik edýän täsirli ”Sakçylar geňeşiniň” gözegçiligindäki derňew prosesinden geçdi. Agzalýan bu geňeşde Eýranyň Ýokary ruhy ýolbaşçysy Aýatolla Ali Hameneýä wepaly bolan konserwatiwler agdyklyk edýär. Ynha, saýlawlara gatnaşmaga hukuk gazanan kandidatlaryň sanawy.
Said Jalili
Said Jalili
47 ýaşly Said Jalili 2007-nji ýyldan bäri Eýranyň ýadro programmasy boýunça geçirilýän gepleşiklere gatnaşýan wekili bolup işleýär. Şeýle-de ol Eýranyň Ýokary ruhy ýolbaşçysynyň ýörite wekilidir.
Jalili Yslamçy rewolýusionerleriň ikinji nesline wekilçilik edýär. Şeýle-de ol Eýran-Yrak urşy döwründe aýagyndan mahrum bolupdy. Jalili prezident Mahmud Ahmedinejadyň maslahatçysy bolan Aýatolla Mohammad Taghi Mesbah Ýazdi tarapyndan goldanylýar. Şeýle-de Jalili Eýranyň Ýokary ruhy ýolbaşçysy aýatolla Ali Hameneýiň goldawyna hem ynamyna eýe. Jalili özüniň syýasy kariýerasyna 1990-njy ýyllarda başlapdy.
Ali Akbar Welaýaty
Ali Akbar Welaýati
67 ýaşly Welaýaty Hameneýiň halkara işleri boýunça esasy maslahatçysy. Ol 1980-88-nji ýyllardaky Yrak urşy döwründe we 1990-njy ýyllarda Eýranyň daşary işler ministri wezipelerinde işledi.
Şeýle-de Welaýaty konserwatiw lagerdäki birnäçe täsirli şahslaryň goldawyna hem eýedir. Ol, 2005-nji ýyldaky prezidentlik saýlawlarynda öňki prezident Akbar Haşemi Rafsanjany saýlawlara gatnaşjakdygyny yglan edenden soň, bäsleşikden çekilipdi
.
Welaýaty Eýranda pediatriýa bölümi boýunça ýokary okuwy tamamlandan soň, 1970-nji ýyllarda Baltimoryň Jon Hopkins uniwersitetinde ýokanç keseller ugry boýunça alan bilimini ýöriteleşdirýär. Ol käri boýunça fizik bolup, häzirki wagtda Tähranyň demirgazygyndaky keselhanalaryň birinde işleýär. Şeýle-de Argentina, Welaýatynyň 1994-nji ýylda Buenos-Airesdäki ýewreý merkezinde amala aşyrylan bomba partlamasyna ilteşiginiň bardygyny aýdyp, oňa aýyplama bildiripdi.
Mohammad Bagher Kalibaf
Mohammad Bagher Kalibaf
51 ýaşly Kalibaf häzirki wagtda Tähranyň häkimi wezipesinde işleýär. Aram konserwatiwlerden hasaplanýan Kalibaf hem Eýranyň Rewolýusiýasyny goraýjy sakçylar toparynyň komandirlerinden biridir.
Hameneýi Kalibafy 1996-njy ýylda agzalýan toparyň Howa güýçleriniň komandiri wezipesine belledi. Kalibaf bu wezipä gelmezinden ozal pilotlyk ugry boýunça türgenleşik çärelerini geçiripdi. Ol bu wezipede üç ýyl işledi.
2005-nji ýylda Eýranda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Kalibaf sesleriň diňe 14%-ine eýe bolup, saýlawlaryň ikinji tapgyryna gatnaşmakdan mahrum edilipdi. Kalibaf özünde bolan dolandyryjylyk ukybynyň kömegi bilen dini sistemanyň arasynda barha köp goldaw gazanýar. Eýranyň demirgazyk-gündogarynda doglan Kalibaf Tähran uniwersitetiniň syýasy geografiýa ugry boýunça doktorlyk derejesine eýe.
Mohsen Rezai
Mohsen Rezai
58 ýaşly Rezai Eýranyň ”Rewolýusiýanyň sakçylary” toparynyň öňki baş komandiridir. Ol 2009-njy ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlaryny 2% sesiň azlygy sebäpli, dördünji ýer bilen tamamlapdy. Şol saýlawlarda Rezai Ahmedinejadyň ykdysadyýeti ýalňyş dolandyrýandygyny tankytlaýan saýlaw kampaniýasyny alyp barypdy. Ol güýçli hem-de özüne çekiji dalaşgär hasaplananok.
Gholam Ali Haddad Adel
Gholam Ali Haddad Adel
68 ýaşly Adel 2005-2008-nji ýyllar aralygynda parlamentiň metbugat wekili wezipesinde işledi. Häzirki wagtda ol ýurtda konserwatiwleriň güýçli sesi hasaplanýar.
Adeliň gyzy Eýranyň Ýokary ruhy ýolbaşçylarynyň biriniň ogluna durmuşa çykypdy. Adel, Hameneýiň ýakyn ynamdary bolup, ol Yslamy gollanma ministriniň, Bilim ministriniň orunbasary we Eýranyň Pars dili we edebiýaty akademiýasynyň ýolbaşçysy ýaly ençeme döwlet wezipelerinde işledi.
Adel Tähranda doglup, onuň Tähran uniwersitetiniň filosofiýa bölüminden doktorlyk derejesi bar. Häzirki wagtda Adel şol uniwersitetiň filosofiýa bölüminde hem işleýär.
Mohammad Reza Aref
Mohammad Reza Aref
61 ýaşly Aref orta garaýyşly adam bolup, ol öňki reformaçy prezident Mohammad Hataminiň ýanynda wise-prezident wezipesinde işläpdi. Onuň 2009-njy ýylda Eýrandaky saýlawlaryň yzysüre geçirilen köpçülikleýin protestlerden soň häkimiýetden üzňeleşdirilen reformist gatlakdan goldaw alyp biljegine garaşylýar.
Aref Tähranyň Şarif Tehnologiýa uniwersitetiniň professorydyr. Hataminiň prezidentlik eden döwründe Aref Informasiýa we Aragatnaşyk tehnologiýa ministri ýaly ençeme wezipeleri ýerine ýetiripdi.
Aref 2008-nji ýylda parlament saýlawlaryna gatnaşmak üçin hasaba alnypdy. Ýöne reformaçy dalaşgärleriň saýlawlara gatnaşmakdan mahrum edilmegine garşy çykyp geçiren protestleri netijesinde parlament saýlawlaryndan çetleşdirilipdi.
Hasan Rohani
Hassan Rohani
64 ýaşly bu din hadymy ýadro gepleşikleri boýunça öňki araçy we Ýokary milli howpsuzlyk geňeşinde Hameneýiniň wekili wezipesini ýerine ýetirýär. Bu Geňeş hem ýurduň ýadro programmasy bilen bagly işler bilen gyzyklanýar.
Şeýle-de Rohani Ýokary ruhy ýolbaşçyny wezipä saýlamaga we wezipeden aýyrmaga hukugy bolan Eýranyň ekspertler assambleýasynyň agzasydyr. Parlamentiň metbugat wekiliniň öňki orunbasary bolan Rohani öňki prezident Ali Akbar Haşemi Rafsanjaniniň ýakyn adamydyr. Rafsanjani şu ýyl geçiriljek saýlawlarda dalaşgärlikden çetleşdirildi.
2003-nji ýylda Rohani Eýranyň ýadro gepleşikleri boýunça araçy toparynyň ýolbaşçysy wezipesinde işläp başlapdy. Ol bu wezipesini 2005-nji ýylda Ahmedinejad prezidentlige saýlanýança ýerine ýetiripdi. Şondan bäri Rohani Ahmedinejadyň alyp barýan ykdysady syýasatyny we halkara arenasynda dawaçyl hereketlerini tankytlap gelýär. Rohani Günbataryň bilimini alyp, onuň Glazgow uniwersitetiniň hukuk bölüminden doktorlyk derejesi bar.
Mohammad Gharazi
Mohammad Gharazi
Eýranyň öňdäki prezident saýlawlarynda belli sekiz dalaşgärleriň soňkusy öňki gaz we telekomunikasiýa ministri Gharazidir. 71 ýaşly Gharazi 1980-90-njy ýyllarda parlamentde işledi. Ol konserwatiw we tehnokrat dalaşgär hasaplanýar.
Garazi bir wagtlar Eýranyň sürgündäki ”Halk mujahedinleri” opppozision toparynyň agzasy bolupdy. Habar berilmegine görä, ”Halk mujahedinleri” topary, Yrak-Eýran urşy döwründe Saddam Huseýiniň tarapynda söweşmek üçin Yraga gidende, Gharazi şol topary terk edipdir.


c: text/html

text:
Germaniýanyň polisiýasy iki gün dowam eden yzarlamalardan soň, bomba hüjümini amala aşyrmagy planlaşdyrandygy aýdylýan siriýaly adamy tussag etdi.
Leipzig şäheriniň polisiýasynyň 10-njy oktýabrda “Twitter” sosial ulgamynda çap eden maglumatyna görä, 22 ýaşly Jaber Al-Bakr gijäň ýary tussag edildi.
Al-Bakr bosgun hökmünde geçen ýyl Germaniýa gelipdi.
Germaniýanyň prokuratura edarasynyň metbugat wekili Al-Bakryň hereketlerini “yslamçy esasly hüjümi” planlaşdyrmak diýip häsiýetlendirdi.
Polisiýa 8-nji oktýabrda Hemnitzde Al-Bakryň öýüne girip, “wirtual bomba ýasaýan laboratoriýany” tapany bäri, onuň gözlegindedi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azerbaýjanly garaşsyz we oppozision žurnalistler habarçy Rasim Aliýewiň urlup öldürilmegi hökümeti tankytlaýan žurnalistlere hüjüm etmegiň jezalandyrylma töwekgelçiligi ýok diýen düşünjäniň giňden ýaýrandygyny görkezýär diýýärler.
"Hemmeler žurnalistlere (häkimiýet başyndakylaryň) çemeleşişi ýaly çemeleşmelidir öýdýärler" diýip, derňeýji žurnalist Şahweled Çopanogly 9-njy awgustda Aliýewiň ýasynda aýtdy.
"Bu garaşsyz we oppozision žurnalistleri gorky-ürküsiz urup-ýenjip bolýar diýen duýgyny döretdi. Polis işgäleriniň žurnalistleri urup-ýençse-de jezalandyrylmaýandygny görýän adamlar metbugata garşy güýç ulanyp bolýar diýen pikire gelýärler".
Çaklama
Aliýewiň, ölmezinden öň aýtmagyna görä, urlup-ýenjilmegine onuň futbolçy Jawid Huseýnowy tankytlamagy sebäp bolupdyr. Bu hadysa, garaşsyz žurnalistler öz garşylaryna ozal hüjüm eden adamlar bilen baglanyşygy bolmadyk adamlaryň hüjümine-de aňsat uçrap bilýärler diýen çaklamany oýarýar.
Derňewçiler 10-njy awgustda Huseýnowyň bir ýegenini tutdular. Olar bu işde eli bar diýip güman edilýän beýleki adamlar hem basym tutular diýýärler.
Aliýew tanymal garaşsyz žurnalistdi. Ol ozal Azerbaýjanda media erkinligi ugrunda iş alyp barýan ”Reportýorlaryň erkinligi we howpsuzlygy” guramasynda işledi. Bu gurama ýapylanyndan soň bolsa işini garaşsyz žurnalist bolup dowam etdirdi.
Mundan ozalky hüjümler
Garaşsyz žurnalistleriň aglabasy ýaly, Aliýewe hem ozal ençeme gezek hüjüm edildi. Mysal üçin, 2013-nji ýylda ol Bakuwda geçen bir protest ýörişi barada habar berip durka polis tarapyndan ýenjildi. Oňa dowamly haýbat atyldy. Kiprde geçen futbol ýaryşyndan has öň 25-nji iýulda özüniň Facebookdaky sahypasynda ol şeýle ýazdy: "Eziz dostlar, sosial media ulgamynyň üsti bilen maňa haýbat atylyp, gorkuzylyp durkam men nirä şikaýata baraýyn? Şuny maňa bir bildiriň".
2013-nji ýylda Bakuwda geçirilen protestler döwründe Aliýew polisiýa tarapyndan urlup-ýenjilýär.
Ýöne Aliýew futbol ýaryşyndan soňra bir oýunçynyň hereketlerini tankytlamagyň öz ölümine sebäp boljakdygy barada hiç haçan oýlanmadyk bolsa gerek.
Ol keselhanada ýatyrka ”Meýdan” telekanalyna beren interwýusynda ähli zadyň Huseýnowyň hereketlerini tankytlanyndan soňra başlanandygyny aýtdy. Kiprde geçen futbol ýaryşynda öz topary Kabala FK ýeňiş gazananda, Huseýnow Türkiýäniň baýdagyny galgadypdyr. Bir žurnalist ondan bu işiň sebäbini soranda, ol elini gödek galdyryp, Türkiýe bilen Azerbaýjanyň iki sany dostlukly ýurtlardygyny aýdypdyr.
Facebookdaky ýazgydan soň...
Aliýew Facebookdaky sahypasynda men "bular ýaly ahlaksyz, edepsiz, özüne erk edip bilmeýän bir adamyň Ýewropanyň futbol meýdanlarynda maňa wekilçilik etmegini islämok" diýip ýazdy.
Aliýewiň aýtmagyna görä, ol muny Facebookdaky sahypasynda ýerleşdireninden soňra biri oňa jaň edip, özüniň Huseýnowyň ýegenidigini aýdyp, gaharlanyp, oňa sögüpdir.
Huseýnowyň özi Aliýewe jaň edip, özüniň grek žurnalistini kemsitmek niýetiniň bolmandygyny, diňe Azerbaýjan bilen Türkiýäniň ysnyşykly gatnaşyklaryny nygtamak isländigini aýdypdyr.
Özüniň Huseýnowyň ýegenidigini aýdan adam hem ýene jaň edip, öňki hereketleri üçin ötünç sorap, bu mesele barada çaý başynda gürleşmegi teklip edipdir.
Huseýnow topardan çykaryldy
Aliýew ahyrsoňy razylyk berip, bu adamy görmäge baranda maşyndan düşüp, onuň bilen salamlaşjak bolanda oňa arkasyndan hüjüm edilipdir.
Huseýnowyň kluby Kabala FK bu hadysa gynanýandygyny aýdyp, mesele çözülýänçä Huseýnowy öz birinji toparyndan çykardy. Ýöne Huseýnowyň özüniň bu barada beren beýanaty ýok.
Prezident Aliýewiň jemgyýetçilik we syýasy işler boýunça kömekçisi Ali Hasanow 10-njy awgustda prezidentiň Aliýewiň urlup öldürilmegine gaty gynanýandygyny aýdyp, "Derňew işlerine prezidentiň hut özi gözegçilik eder, jenaýatçylar kanunyň güýjüni görerler" diýdi.
Hasanow "Azerbaýjanyň prezidenti bu hadysa söz erkinliginiň, informasiýanyň we köpçülikleýin medianyň ýurtda erkin işlemeginiň howp astyna salynmagy diýip baha berýär" diýdi.
“Söz azatlygy ugrunda janyny gurban etdi”
Ýöne bu beýanatlar garaşsyz žurnalistleriň, aktiwistleriň, şeýle hem oppozision syýasatçylaryň geljekde özlerine hüjüm edilme ähtimallygy baradaky gorkusyny ýatyryp bilmese gerek.
9-njy awgustda Aliýew Bakuwyň golýaýyndaky Mehdiabad obasynda jaýlananda, tanymal oppozisioner Isa Ganbar "onuň söz azatlygy ugrunda janyny gurban edendigi belli zat" diýdi.
Halkara hukuk guramalary, Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi prezident Aliýewiň ýolbaşçylygynda Azerbaýjanda adam hukuklarynyň, söz azatlygynyň ýaramazlaşýandygyny birsyhly tankytlap gelýärler.
Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Hadija Ismaýilowa prezident Aliýewiň maşgalasynyň maliýe işlerini tankytlanlygy üçin häzir suda çekildi. Ol özüne ýöňkelýän günäleriň syýasy sebäplidigini aýdýar.


text:
Belarus oppozisiýasynyň agzalary Minskä ýygnanyp, Ýewropa Bilelişigi bilen has ýakyn gatnaşyk gurulmagy üçin «Ewropa forumyny» geçirýärler.
Fransiýanyň AFP habarlar gullugy Ýewropa tarapdar ýüzlerçe adamyň Ýewropa Bileleşiginiň baýdagyny göterip, paýtagta ýygnanandygyny habar berdi.
Bu ýygnanyşyk Ýewropa Bileleşiginiň diplomatlarynyň geljek hepde Minskide bolmaly duşuşygynyň öňünden geçirilýär.
Ýewropa Bileleşiginiň diplomatlarynyň Belarus bilen hyzmatdaşlygy has giňeltmek mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşmaklaryna garaşylýar.


text:
Düýbi ABŞ-de ýerleşýän Gallup
barlaglar merkeziniň 4-nji aprelde öňki Sowet döwletlerinde adamlaryň daşary ýurtlara göçüp gitmek islegleriniň sebäpleri barada ýyllyk hasabatyny
çap etdi. Şol hasabatda çagasynyň gelejegi üçin ýurdy terk etmäge taýyn diýenleriň arasynda türkmenistanlylar sany boýunça birinji orny eýeläpdir.
Eýsem, Türkmenistanda ene-atalary, çagalarynyň gelejeginiň alada goýmagynyň sebäpleri näme? Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyň ABŞ-de zähmet çekýän türkmenistanly Mahym we Türkiýede işleýän Maral bilen söhbetdeş boldy. Olar bilen geçirilen interwýuny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Eýranyň baş ruhany lideri Aýatollah Ali Hamenei ýurdunyň geljegi üçin gepleşikleriň däl-de, raketalaryň has möhümdigini aýtdy.
Hamenei 30-njy martda resmi websaýtda çap edilen bu çykyşynda Eýranyň Rewolýusion Gwardiýasynyň ballistik raketalary ösdürmek boýunça tagallalaryna ýardam teklip etdi.
“Geljegiň raketalara däl-de, gepleşiklere baglydygyny aýdýanlar düşünjesiz ýa-da dönük” diýip Hamenei aýtdy.
Eýranyň ýakynda amala aşyran raketa synaglary ABŞ, Fransiýa, Britaniýa we Germaniýa tarapyndan berk tankyt edildi. Bu ýurtlar synaglary “durnuksyzlandyryjy we prowokatiw” diýip atlandyrdylar we raketalaryň “umuman ýadro ýaragyny götermäge ukyplydygyny” bellediler.
Eýran öz raketalarynyň ýadro ýaragyny götermek üçin niýetlenendigini ret edýär.


text:
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň “Awaza” syýahatçylyk zolagyndaky “Daýanç” dynç alyş-sagaldyş merkezinde görüş boýunça maýyplaryň arasynda küşt we şaşka boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrunda ýaryş geçirildi. Türkmenistanyň Merkezi maýyplar sport klubunyň ýurt Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygy mynasybetli guran bäsleşiginde ähli welaýatlardan zenan hem erkek türgenler gatnaşdy.
Küştçüler we şaşkaçylar medallar ugrunda aýlaw görnüşinde göreşdiler. Oýunlara guramaçylardan, ýaryşyň eminlerinden, şypahana şäheriň sport jemgyýetçiliginiň wekillerinden başga-da, bu ajaýyp künjekde dynç alýanlar tomaşa etdiler.
Küştçüleriň arasynda bäsleşik Balkan welaýatynyň toparynyň ynamly ýeňşi bilen tamamlandy. Bu toparyň esasy bölegini Magtymguly etrabynyň küştçüleri düzendigini-de bellemek gerek. Ikinji orny paýtagtly, üçünji orny bolsa lebaply türgenler eýelediler.
Şaşkaçylaryň ýaryşynda Lebabyň topary ýeňiji boldy. Marynyň we Aşgabadyň toparlary degişlilikde ikinji hem üçünji orunlara mynasyp boldular.
Şol bir wagtyň özünde “Daýanç” dynç alyş-sagaldyş merkezi daýanç-hereket ediş nokady maýyplaryň arasynda hem woleýbol boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryş geçirildi. Bäş günläp dowam eden bäsleşikde Marynyň topary ýeňiji boldy. Lebabyň topary ikinji, Balkanyň topary bolsa üçünji netije bilen ýaryşy jemledi.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew bilen Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Gazagystanyň paýtagty Astanada duşuşyp, Ýakyn Gündogardaky wakalar barada pikir alyşdy.
Prezident Nazarbaýew “Müsürde ýa Siriýada bolýan zatlary görýäňizmi, doly ýaragly konflikt. Bu meseleleriň hemmesi bizi-de gös-göni alada goýýar” diýdi.
Prezident Putin bolsa, “Siriýa bireýýäm raýat urşuna gaplandy. Gynançly ýeri, Müsür hem şu ýoldan barýana çalym edýär. Men müsür halkynyň şunuň ýaly ters tendensiýadan sowlup bilmegini arzuw edýärin” diýdi.


text:
23-nji iýunda köpçüligiň dykgatyna ýetirilen hasabata görä
, dünýäniň esasy neşe öndürijisi Owganystan neşe serişdelerini iň köp ulanyjy ýurtlaryň biridir.
Dünýädäki öndürilýän tirýegiň 7%-i Owganystanyň özünde ulanylýar. Neşe önümi bolan tirýegiň esasy böleginiň, ýagny 60%-niň söwda bazaryny Eýran, Pakistan, Täjigistan, Türkmenistan we Özbegistan bilelikde emele getirýärler. Bu barada BMG-niň 23-nji iýunda ýaýradan “Neşe boýunça 2010-njy ýyla degişli dünýä derejesindäki hasabatynda” aýdylýar.
BMG-niň hasabatynda neşe bilen baglylykda iň uly alada döredýän döwletleriň sanawyna Owganystan, Ermenistan, Azerbaýjan, Belarus, Bosniýa-Gersegowina, Horwatiýa, Gürjüstan, Eýran, Yrak, Gazagystan, Gyrgyzystan, Makedoniýa, Moldowa, Çernogoriýa, Pakistan, Orsýet, Özbegistan, Serbiýa, Täjigistan, Türkmenistan we Ukraina girýärler.
Owganystan bilen goňşy Merkezi Aziýa döwletlerinden Türkmenistan soňky döwürde bikanun neşe gaçakçylygyna garşy göreş çärelerini güýçlendirdi. Häzirki wagtda ýurtda neşä garşy “Göknar-2010” ady bilen milli programma amala aşyrylýar, hususan-da, ele salnan neşe maddalaryny köpçüligiň öňünde otlamak aksiýalary geçirlýär.
Ýurtda neşekeşligiň öňüni almak boýunça profilaktiki çäreleriň geçirilýänligi, hususan-da, ýaşlaryň arasynda jemgyýetçilik guramalary we ýerli häkimiýet wekilleri tarapyndan duşuşyklaryň we düşündiriş işleriniň alnyp barylýanlygy türkmen metbugatynda habar berilýär.
Balkan welaýatynyň ýaşaýjysy Nurgeldi ýaşaýan şäherinde neşe söwdasynyň möçberiniň azalanlygyny, neşe söwdasyna baş goşan kanuny goraýjy işgärleriň ele salynýanlygyny gürrüň berdi, emma neşekeşligiň öňüni almak boýunça profilaktiki çäreleriň geçirilmeýänligini atdy. BMG-niň Türkmenistandaky programmalary
Häzirki wagtda BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy edarasynyň Türkmenistanda neşekeşligi bejermek we WIÇ/AIDS-iň öňüni almak boýunça iki proýekti amala aşyrylýar. 2009-njy ýyldan bäri neşekeşleri bejermäge we olaryň saglygyny dikeltmäge gönükdirilýän “Treatnet” programmasy we 2007-nji ýyldan bäri WIÇ/AIDS-e garşy programma durmuşa geçirilýär.
BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy edarasynyň Merkezi Aziýa regiony boýunça proýektleriniň koordinatory Nina Kerimi Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda soňky döwürde türkmen hökümeti neşe problemasyna garşy göreşde halkara hyzmatdaşlygyna öňküsine garanda has uly gyzyklanma bildirýändigini aýtdy.
Nina Keriminiň sözlerine görä, BMG-niň neşä we jenaýatrçylyga garşy edarasy tarapyndan Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrligi bilen bilelikde alnyp barylýan işleriň çäginde häzirki wagtda, husususan-da, neşekeşleri bejermek we olaryň saglygyny dikeltmek boýunça guramalary döretmek hem-de olaryň işini kesgitlemek konsepsiýasynyň üstünde işlenilýär.
Lukmanlaryň bilimini we tejribelerini artdyrmak, narkodispanserleriň işini kämilleşdirmek barada gürrüň gidýär
“Esasanam lukmanlaryň bilimini we tejribelerini artdyrmak, ýurduň narkodispanserleriniň işini täzelemek we kämilleşdirmek barada gürrüň gidýär” diýip, BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy edarasynyň Merkezi Aziýa regiony boýunça proýektleriniň koordinatory Nina Kerimi aýdýar.
BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy edarasynyň alyp barýan programmalary, neşekeşligi bejermek ugrunda ösen döwletlerde giňden ulanylýan, emma merkezi Aziýa regionynda indi girizilýän usullaryň ulanylmagyna, ýagny neşekeşligi derman bilen bejermek we ruhy hem sosial taýdan ýardam bermek ýollaryny göz öňünde tutýar.
Nina Kerimiň sözlerine görä, BMG-niň neşä garşy we WIÇ/AIDS-e garşy göreş boýunça programmalary ilkinji nobatda adam hukuklarynyň berjaý edilmegine, ylmy taýdan delillendirilen usullaryň ulanylmagyna we iş ýüzünde netije berýän usullardan peýdalanylmagyna esaslanýar.
Şertler we sanlar
Türkmenistanly Nurgeldi ýurtda neşekeşlikden gutulmak isleýänler üçin narko-dispanserlerine ýüz tutmagyň ýeke-täk mümkinçilikdigini aýtdy. Onuň pikirine görä, ýurtda neşekeşlere ýigrenç bilen garalmagy, olaryň köplenç zor bilen bejerilmegi neşekeleriň ýörite edaralara açyk ýüz tutmagyna we bejerilmegine zyýan ýetirýär.
BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy edarasynyň resmi internet saýtynda çap edilen maglumatlarda Türkmenistanda hasaba alnan neşekeşleriň sany barada 2008-nji ýyla degişli görkezijilere görä, bu san 33 müň 697 adam diýlip görkezilýär.
BMG-niň neşä we jenaýatçylyga garşy edarasynyň wekili Nina Keriminiň sözlerine görä, BMG-niň çap edýän sanlary Türkmenistanyň hökümetiniň berýän resmi maglumatlaryna esaslanýar. Nina Kerimi Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda ýurtda WIÇ/AIDS bilen kesellänleriň ýokdugy aýdylýar diýýär.
Ilatyň saglygyna degişli sanlaryň ýöredilmegi we köpçülige ýetirilmegi islendik problemadan çykalga tapmak üçin zerur şert bolup durýar. BMG-niň wekiliniň sözlerine görä, statistikanyň ýöredilmegi ilkinji nobatda medisina hyzmatlarynyň rasional we kadaly planlaşdyrylmagy üçin hem zerur.
Merkezi Aziýada we Russia Federasiýasynda geroiniň sarp edilişiniň görkezijileri, 2010-njy ýyl.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Ştatlaryň günorta ştatlarynda dörän tornadolar sebäpli ýüzlerçe adamyň heläk bolmagy zerarly prezident Barak Obama gynanç hatyny iberdi diýip, resmi Aşgabat habar berýär.
Bu tornadolar soňky 40 ýylyň dowamynda Amerikada turan iň ýykgynçylykly harasatlar hökmünde häsiýetlendirilýär.
Tornadolar Amerikanyň Mississippi, Tennessee, Arkanzas, Jorgiýa we Wirjiniýa ştatlarynda hem döredi.
Häzir bu tebigy betbagtçylygyň pidalarynyň sanynyň 350-den gowrakdygy aýdylýar.


text:
Bankyň üsti bilen pul geçirimleri bilen bagly iki aý töweregi mundan ozal girizilen täze düzgün barha bekidilýär. Bu ýagdaý diňe puly daşary ýurtlara ugratmak bilen çäklenmän, Türkmenistanyň içindäki pul geçirimlerini hem öz içine alýar.
Bank pul geçirmek isleýän admlardan dürli dokumentleri talap edýär, olaryň arasynda geçirilmeli puluň nädip gazanylandygyny görkezýän goşmaça dokumentler hem bar. Bu şert başga birine däl, öz adyndaky kartoçkasyna pul geçirmekçi bolýan müşderilere hem degişli.
Bankomat kartoçkalarynyň ilat köpçüligine ýaýradylyp başlanmagyndan bäri aradan kän wagt geçenok, emma onuň döredýän ýeňillikleri sebäpli ol soňky döwürde halk arasynda barha meşhurlyk gazanyp başlady.
Agzalýan Bankomat kartoçkasy islendik ýerde öz kartoçkaňa goýlan puly almak ýaly mümkinçilikleri berýär. Türkmenistanyň ilaty daşary ýurtlarda kän ýyllardan bäri ulanylýan we ATM kartlary diýlip hem atlandyrylýan bu kartoçkalaryň hözürini ýaňy-ýaňy görüp başlady.
“Meniň iki sany bankomat kartym bar, häzirki wagtda onuň birini doganyma berdim. Oňa aýda pul geçirýärin. Öýde gurluşyk gidensoň, ussalaryň hakyny ol şol kartoçka arkaly hasabymdan çykaryp berýärdi” diýip, özüni Döwlet diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky maryly ildeşimiz gürrüň berýär.
Soňky girizilen düzgün Döwlediň ýagdaýyny has kynlaşdyrdy, sebäbi ol wezipesi boýunça meydanda işleýär, gazanjyny bank hasabyna ýatyrmak üçin ol mundan beýläk şol puly gazanan ýerleriniň hersinden dokument getirmeli. Munuň üçin uzak wagt gerek, hatda bu ýagdaý käbir halatlarda mümkinem däl.
Döwlet bu barada “Bu düzgünler girizileli bäri, men bankomat kartoçkamyň ýeňilligini göremok, öň nobata durup pulumy banka ýatyrýardym, bu kartoçka pul geçirmäne gowy ýeňillik döretdi diýsem, indi olam bir alada boldy” diýýär.
Bankomat kartlaryndan ozal ýurduň içinde esasy pul geçirimleri poçta arkaly amala aşyrylýardy. Emma poçtanyň hyzmatlary tölegli. Häzirki wagtda poçtadan geçirilen pul üçin geçirilýän puluň summasynyň 10%-i tölenýär.
Poçta we Bankomat kartlaryndan başga ýurtda “Gyrat” atly tiz pul geçirim systemasy hem işleýär. Poçtanyň nyrhy bilen deňeşdirlende ol amatlyrak, meselem, bu sistema arkaly iberilýän pul summasynyň 3%-ni tölemek bilen pul iberip bolýar. Emma bu hyzmaty banklaryň hemmesi üpjün etmeýär.
“Gyrat” hyzmaty üç günüň içinde puly geçirýär, emma men indi onuň üçin goşmaça girdejim hakdaky sprawka almaly. Her aýda beýdip sprawka alyp durjak bolsaňam, aňsat däl. Edaramyzam her gezek şol sprawkalary bermeýär” diýip, özüni Gurbangül diýip tanadan 45 ýaşlaryndaky maryly ildeşimiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Bu ýagdaý erkin söwda bilen meşgullanýan adamlar üçin hasam kynçylyk döredýär, sebäbi olaryň söwdasy köplenç nagt pula edilýär, ýagny dokumentleşdirilmeýär. Dokument bolmansoň, ol puly banka ýatyryp bolanok, ýa bank arkaly kimdir birine iberip bolmaýar.
Bu kynçylyklar sebäpli adamlar soňky günlerde, bu ýagdaýdan özboluşly çykalga tapypdyrlar, meselem, welaýatara pul iberiljek bolsa, bu hyzmaty hususy taksiçiler amala aşyryp başlapdyrlar, olara bu hyzmatlary üçin belli bir töleg edilýär. Bu bankyňkydan has amatly hyzmat: arzan we çalt.
Pul geçirimleri üçin girizilýän şertleriň barha kynlaşdyrylmagy, taksi hyzmaty we şoňa meňzeş beýleki hyzmatlaryň barha meşhur bolmagyna getirer diýlip garaşylýar. Bu hem gara bazaryň barha ýaýrap barýandygynyň ýene bir alamaty bolup durýar diýse bolar.


text:
BMG «Talybany» Owganystanda asuda adamlaryň arasyndaky pidalaryň sanyny azaltmaga çagyrdy, emma iş ýüzünde üýtgeşme görmedi.
BMG 2014-nji ýylda Owganystanda öldürilen we ýaralanan adamlaryň 75 prosent çemesiniň «Talyban» bilen ilteşiklidigini aýtdy.
BMG-niň Owganystandaky ýokary derejeli wekili Nikolas Heýsom BMG-niň öz taýýarlan pidalar hasabatyny Katardaky «Talyban» resmilerine hem berendigini aýtdy.
Heýsom 19-njy dekabrda Nýu-Ýorkda gurnalan metbugat ýygnagynda çykyş edip, «Talyban» resmileriniň ol hasabatdaky sanlar dogry däl diýendigini aýtdy.
BMG-niň Owganystandaky missiýasynyň adam hukuklary direktory Georgette Gagnon «Talybanyň» berýän habarlarynda üýtgeşmeler bar, emma wakanyň bolýan ýerinde özgerişlik ýok diýdi.


text:
XX asyrda ykrar edilmedik görnükli rus ýazyjysy Andreý Platonowyň aradan çykanyna 60 ýyl boldy. Eger soňky ýyllarda dörän geň ýagdaý bolmasa, bu ýazyjynyň aradan çykan güni beýle ýatlanmazdy ýa-da oňa ähmiýet berilmezdi. Ýöne onuň ölüminden wagt ara açdygyça, ol biziň durmuşymyza golaýlaşýar hem onuň edebi hyzmaty beýgelýär.
A.Platonow 1899-njy ýylda dünýä inip, 1951-nji ýylyň 5-nji dekabrynda hem aradan çykypdy. Ol döredijilik işine ir başlady. 1931-nji ýylda A.A.Fadeýewiň hem I.W.Staliniň ýiti tankydyna duçar boldy. 1935-nji ýylda ony “Prawda” gazeti ýaňadan tankyt etdi. 1947-nji ýylda ol iň soňky gezek tankytlandy hem Sowet durmuşyna töhmet atýanlykda aýyplandy. Şondan soň onuň eserlerine doly diýen ýaly gadaganlyk girizilidi.
Ömrüniň manyly bölegini Sowet aňtaw gulluklarynyň yzarlamalary hem dürli gysyşlary astynda geçiren bu ýazyja ölenden soň hem rahatlyk bolmady. Aslynda bolsa Nobel baýragynyň eýesi Iosif Brodskiý ony Jeýms Joýs, Robert Muzil hem Frans Kafka bilen deň hatarda goýupdy. Bu ýazyjynyň döredijiliginiň belli bir çägi Türkmenistan bilen baglanyşykly.
1934-nji ýylda Moskwadan Merkezi Aziýa ýollanan ýazyjylaryň toparynda Andreý Platonow hem bardy. Ol Türkmenistan babatda jemgyýeti oýlandyryp bilýäjek meseleleriň üstünde durdy hem birnäçe eser ýady. Onuň “Takyr” hekaýasy öz döwründe ykrar edildi.
Soňra 60-70-nji ýyllarda “A.Platonowy türkmenler kabul etmez. Sebäbi ol bu halky kemsidýär” diýen gürrüňler ýaýradyldy. Megerem, şonda onuň “Jan” powestini hem ýol ýazgylaryny göz öňünde tutan bolsalar gerek.
Türkmenleriň tanaýşy
Bize A.Platonowy ilkinji tanadan belli kino režissýor Bulat Mansurow boldy. Çärjewde doglan bu ynsan “Şükür bagşy” filmi bilen uly abraýa eýe bolupdy. Ol 1968-nji ýylda A.Platonowyň “Takyr” hekaýasy esasynda “Gyrnak” atly filmi surata düşürdi. Filmiň operatory Hojaguly Narlyýewdi, filme saz ýazan şol wagtlar ýaş kompozitor Rejep Rejebowdy. Filmde Aman Ödäýew, Göwher Nurjanowa, Nabat Geldiýewa, Hojadurdy Narlyýew, Sary Garryýew, Baba Annanow hem Sabyr Ataýewa ýaly belli hem näbelli ýaş artistler surata düşüpdiler. Film 1970-nji ýylda köpçülige görkezildi.
80-njy ýyllaryň agaýgynda belli türkmen režissýory Kakajan Aşyrow A.Platonowyň “Jan” powestini sahna çykardy hem örän uly üstünlik gazandy. Ol sahna eseri şo döwürde SSSR-iň Döwlet baýragyna mynasyp boldy.
90-njy ýyllaryň başynda belli terjimeçi hem ýazyjy Sapargeldi Annasähet Iner ogly A.Platonowyň Türkmensitan bilen baglanyşykly gysga eserlerinden, aýratyn-da ýol ýazgylaryndan käbirini terjime etdi.
Şeýlelikde, onuň ölüminden wagt geçdigiçe, ol bize has ýakynlaşdy hem açyk boldy. Şol sanda onuň eserleri rus we düný okyjylaryna-da, öz ýazylan wagtyndan ýarym asyr geçenden soň ýetip başlady. Onuň 1926-1929-njy ýyllarda döreden eserleri diňe 1978-nji ýylda ABŞ-da çap edildi. Onuň öz ýurdunda bolsa 1987-nji ýylda “Ýuwenil deňzi” hem “Kotlowan”, 1988-nji ýylda hem “Çewengur” romany çap edildi.
Eýsem, näme üçin Andreý Platonowy türkmenler halamaz ýa-da ony ýigrener diýdiler? Sebäbi ol türkmeniň gaty agyr durmuş şertlerini, onuň gyrlyp, ýok bolup gitmek derejesindäki ýaşaýyşny beýan edipdi. Aslynda ol diňe türkmenleri däl, owaly bilen rus durmuşynyň iň agyr hem tragiki taraplaryny beýan edipdi. Ol bolşewikleriň durmuşa girizýän akyla sygmajak täzeliklerini ýazgarýardy. Şonuň üçin ol dürli yzarlanmalara sebäp boldy we eserleri berk gadagançylyga düşdi.
Indi bu günki günde Andreý Platonowyň Türkmensitan bilen baglanyşykly ähli ýazanlaryny terjime edip, halka ýetirmäge doly mümkinçilik bar.
Hudaýberi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
Duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Joe Baýdeniň Hindistana dört günlük sapary başlady. Bu sapar iki ýurduň arasyndaky diplomatik we ykdysady gatnaşyklary ösdürmek maksady bilen amala aşyrylýar.
Baýden soňky 30 ýylyň dowamynda Hindistana sapar edýän ABŞ-nyň ilkinji wise-prezidentidir.
Joe Baýden Mumbaýdaky maliýe merkezine barmazdan ozal, Nýu-Delide Hindistanyň ýokary derejeli resmileri, şol sanda ýurduň premýer-ministri Manmohan Sing bilen duşuşar.
Saparyň dowamynda, Baýdeniň we hindi resmileriniň Hindistanda iş alyp barýan amerikan kompaniýalarynyň çäklendirmeleri we söwda bökdençlikleri barada gepleşikleri geçirmeklerine garaşylýar.
Iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň şu ýyl 100 milliard amerikan dollaryna golaý bolmagyna garaşylýar.
Nýu-Deli Owganystana 2 milliard amerikan dollary möçberinde maliýe kömegini beripdi. Hindistan öňümizdäki ýyl halkara güýçleriniň Owganystandan çykmagy bilen “Talyban” hereketiniň gaýtadan dikelmeginden aladalanýar.


text:
Ýewropada işçiler hökümetleriň kabul edýän tygşytlaýyş çärelerine we barha ösýän işsizlige garşy protest geçirdiler.
Protestleriň iň ululary Ispaniýada we Portugaliýada boldy. Çarşenbe güni Madridde protestçiler polisiýa bilen çaknyşdy. Ispaniýada protestler sebäpli, onlarça adam tussag edildi.
Ispaniýada işsizligiň derejesi 25% bolup, bu Ýewropa Bileleşigindäki iň uly görkezijidir.
Italiýada profsoýuzlar köpçülikleýin iş taşlaýyşlara çagyrdy. Gresiýada hem protest çärelerine çagyryş edildi.
Şeýle-de protestler Belgiýada, Germaniýada, Fransiýada we Gündogar Ýewropanyň käbir ýurtlarynda hem geçirilmek planlaşdyrylýar.


text:
Burkina Fasonyň paýtagtynda güman edilýän «Al-Kaýda» jeňçileri tarapyndan gabawa salnan kaşaň myhmanhanada zamun alnan 126 adam halas edildi.
Häkimiýetler 16-njy ýanwarda Burkina Fasonyň we fransuz güýçleriniň dört ýyldyzly Splendid myhmanhanasyny we onuň ýanyndaky kafeni öz kontrollygyna alandyklaryny aýtdylar.
Günbatar Afrika döwletiniň howpsuzlyk güýçleri üç sany ýaragly adamy öldürdiler we golaýdaky otellerde gizlenýän bolmasynlar diýip, jeňçileriň gözlegi dowam edýär.
15-nji ýanwar güni giçlik ýaragly erkekler otele we kafe zabt edende, azyndan 20 adam öldürildi, 33 adam bolsa ýaralandy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini yslamçy Magrebdäki «Al-Kaýda» öz üstüne aldy.
Esasan musulman ýurdy bolan Burkina Faso, 2014-nji ýylyň aýagynda uzak wagtlyk prezidenti halk gozgalaňlary esasynda agdarylandan soň, gowga uçrady.


text:
Ysraýyl Hamasyň kontrollygyndaky sebitden atylan raketa jogap edip, Gaza zolagyna howa hüjümini amala aşyrandygyny mälim etdi.
Ysraýylyň armiýasy howa hüjüminiň “Gaza zolagynyň demirgazygyndaky terroristik infrastruktura garşy amala aşyrylandygyny, şeýle-de nyşananyň urlandygyny” habar berýär.
Howa zarbasynyň netijesinde ýüze çykan ýitgiler barada Gaza zolagyndan hiç hili maglumat gowuşmady.
Soňky iki hepdäniň içinde Gazadan Ysraýyla üç raketa hüjümi amala aşyryldy. Bularyň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” toparyna ygrarlydygyny aýdýan ýerli jyhadçy topar öz üstüne aldy.


text:
Anna güni Waşington ynsan hukuklaryny bozmakda aýyplanýan orsýetli resmileriň atlaryny öz içine alýan ýörite sanawy çap eder diýlip garaşylýar.
Wiza gadagançylygy we maliýe sanksiýalary giriziljek orsýetli bu resmileriň sanawy ýakynda ABŞ-nyň Kongresi tarapyndan kabul edilen we “Magnitskiý akty” diýlip atlandyrylan düzgüniň esasynda tassyklanypdy.
Öz hormatyna şeýle kanuny düzgün kabul edilen orsýetli ýurist Sergeý Magnitskiý 2009-njy ýylda Orsýetiň tussaghanasynda saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy netijesinde aradan çykypdy.
Birleşen Ştatlaryň sanksiýa ulanjak adamlarynyň hatarynda diňe bir Magnitskiniň ölümine dahylly hasaplanýanlar hem däl-de, eýsem käbir beýleki kanun bozmalarda aýyplanýan orsýetli resmiler-de bar.


text:
Şu gün Çehiýada ýurduň öňki prezidenti Waslaw Haweliň aradan çykmagy bilen bagly üç günlük matam başlanýar. Praganyň merkezinden ýas ýörişi geçirilýär.
Waslaw Haweliň jesedi salnan tabyt ähli harby hormatlaryň berjaý edilmeginde medeni merkezleriň birinden çeh prezidentleriniň rezidensiýasyna - Praga grada getirilip goýlar. Geçen iki günde Hawel bilen hoşlaşyga onlarça müň adam geldi.
Jaýlanyş çäresi 23-nji dekabrda bolar. Oňa ençeme daşary ýurt ýolbaşçylarynyň gatnaşmagyna garaşylýar.
Waslaw Hawel dramaturg, esseçi, öňki dissident bolmak bilen, kommunistik režimiň soňuna nokat goýan “Mahmal rewolýusiýasyndan” soň, 1989-njy ýylda Çehoslowakiýanyň prezidentligine saýlanypdy. Ol 1993-2003-nji ýyllar aralygynda Çehiýanyň prezidenti bolupdy.


text:
Gazagystanyň mis öndürijisi “Gazak minerallar” şirketi ýurduň demirgazygyndaky Bozşakol käninde gije ýangynyň dörändigini habar berdi.
Kompaniýanyň maglumatyna görä, ýangyn 13-nji awgustda gije döräpdir we onuň ýetiren zyýanynyň möçberi entek kesgitlenmändir.
Gurluşyk derejedäki proýektde dörän ýangyndan hiç kim ejir çekmändir.
Mis öndürmek boýunça deslapky işleriň iýun aýynda başlanypdy we onuň şu ýylyň dördünji çärýeginde doly işe girizilmegine garaşylýardy.
Bu kän ýylda 25 million tonna önüm öndürmek üçin niýetlenýär.


text:
Ženewada dünýäniň iň täsirli alty ýurdunyň we Eýranyň gatnaşmagynda Tähranyň ýadro programmasy boýunça halkara gepleşikleriň täze tapgyry başlandy. Mundan ozal Eýranyň baş ruhany lideri Aýatollah Ali Hameneýi yslam respublikasy özüniň ýadro hukuklaryndan “bir ädim” yza çekilmez diýdi.
Hameneýi telewizorda eden çykyşynda dünýäniň iň täsirli döwletleriniň yslam respublikasynyň “gyzyl çyzygyna” hormat goýmalydygyny sözüne goşdy.
Ženewada geçýän gepleşiklerde Eýranyň dawaly ýadro meselesi barada alty aý içinde yza ädim ätmegi ýa-da ony soňa goýmagy üçin ylalaşyga gelinmäge tagalla edilýär. Ylalaşyga gelnen ýagdaýda Günbatar Eýrana girizen sanksiýalaryny ýeňilleşdirer.
Günbatar Eýranyň urany baýlaşdyrmagy 20% azaltmagyny isleýär. Şeýle-de, Günbatar döwletleri Eýranyň ýadro ýaraglaryny özleşdirýändigini aýdýarlar. Eýran bolsa özüniň ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlar üçindigini nygtaýar.


text:
Müsür howaýollaryna degişli uçary alyp gaçyp, ony Kiprde gonmaga mejbur eden näbelli adam özüni ýerli häkimiýetlere tabşyransoň, Kipriň Larnaka aeroportundaky başagaýlyk tamamlandy.
Kipriň döwlet telewideniýesi uçary alyp gaçanlykda güman edilýäniň ellerini galdyryp, uçardan düşendigini habar berdi. Onuň bu işi näme maksat bilen edendigi belli däl.
Daşary işler ministrligi Twitterde "ähli zat tamamlandyr" diýip yglan etdi.
Müsüriň ýolagçy howaýollary ministrliginiň bildirmegine görä, Aleksandriýadan paýtagt Kaire barýan uçarda ýolagçylaryň biri uçarmana özünde partlaýjylaryň bardygyny aýdyp, oňa uçaryň ugruny Larnaka tarap öwürmegi buýrupdyr.
"Ynamdar çeşmelerden alan maglumatlarymyza görä, uçary alyp gaçanyň elinde tüpeň ýa başga bir ýarag ýok. Ýöne ol bilinde partlaýjy guşagyň bardygyny aýdýar. Partlaýjy guşak hakykymy ýa däl, ony entek bilemzok. Ýöne biz ýolagçylaryň howpsuzlygyny goramak maksady bilen, onun bu aýdýany dogrudyr diýen pikirden ugur alyp, muňa hakyky howp diýip garaýarys" diýip, Atiýa aýtdy.
Häkimiýetler we Müsüriň howa ýollarynyň işgärleri uçardaky adamlaryň sanyny azyndan 55 diýip çaklapdylar.
"Häzir uçary alyp gaçan bilen geçirilen gepleşiklerden soň uçarda ýedi adam bar. Bular baş uçarman, onuň kömekçisi, bir stýuardessa, bir-de howpsuzlyk işgäri. Bulardan başga ýene-de üç ýolagçy bar. Olar hakda şundan artyk maglumat berip bilemzok" diýip, Atiýa aýdýar.
Kipriň prezidenti Nikos Anastasiades hadysanyň "terrorizm" bilen ilteşiginiň ýokdugyny belledi. Ýurduň daşary işler ministrligi bir tweetde o diýen köpräk maglumat bermese-de, uçary alyp gaçanyň adynyň Seif Eldin Mustafadygyny bildirdi.
Kipriň Daşary işler ministrliginiň resmisi Aleksandros Zenon žurnalistlere: "Bu durnuksyz psihologik ýagdaýdaky adama meňzeýär, meselä şoňa laýyklykda garalýar" diýdi.
Müsüriň premýer-ministri Şerif Ysmaýyl uçary alyp gaçanyň müsürlidigini aýtdy. Ol Ýewropa Bileleşiginiň resmileri bilen duşuşmagy ýa-da başga bir aeroporta uçmagy talap edipdir.
"Bir gezek Ýewropa Bileleşiginiň wekilleri bilen duşuşmak isleýändigini aýtdy, ýene bir gezek bolsa başga aeroporta gitmegi sorady. Belli bir zat ýok" diýip, Ysmaýyl aýdýar.
Müsüriň döwlet mediasy uçary alyp gaçanyň ady diýip ilki başga bir adamynyň adyny tutup, onuň Aleksadriýa uniwerstetiniň professorydygyny habar berdi.
Gapma-garşylykly habarlarda uçary alyp gaçanyň Müsürdäki tussaglaryň boşadylmagyny talap edendigi, Kiprde ýaşaýan ýa Kiprden başpena isleýän öňki aýaly bilen gürleşmek isleýändigi aýdylýar.
Müsür hökümetiniň bir sözçüsiniň aýtmagyna görä uçary alyp gaçan Stambula gitmekçi bolupdyr, ýöne pilot oňa ýangyjyň ýeterlik däldigini aýdypdyr.
Onuň ýanynda, öz aýdyşy ýaly, partlaýjylar bolupmy, bu belli däl.
Kipre gelýän turistleriň esasy girelge nokady bolan Larnaka aeroporty başagaýlygyň dowamynda ýapylyp, planlaşdyrylan uçuşlar adanyň günbatar tarapyna geçirildi.
Müsür howaýollaryna degişli uçaryň alnyp gaçylmagy Orsýetiň bir uçarynyň Sinaý ýarymadasynyň depesinde partlap, 224 adam heläk bolandan bäş aý soňra boldy.
"Yslam döwleti" toparynyň jeňçileri ors uçaryny özleriniň urup ýykandygyny aýtdylar.


text:
— Gündogar Türküstan esasan türki dilli halklar bolan uýgurlaryň, gazaklaryň, gyrgyzlaryň ýaşaýan ýeri. Ýöne belli bir döwürde ol ýerde hytaýlylaryň-da ep-eslisi peýda bolupdyr. Gündogar Türküstan gönüden-göni öňki Sowet Soýuzyna —häzir bolsa Gazagystana, Gyrgyzystana, Täjigistana degişli serhetde araçäkleşýär.
— Gyrgyzlaryň bir böleginiň Hytaýyň territoriýasyna düşüp, galan böleginiň bolsa Russiýa imperiýasynyň, soňra Sowet Soýuzynyň, häzir bolsa Garaşsyz Gyrgyzystanyň territoriýasyna düşüp galmagynyň sebäbi nämedenkä?
Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň synçysy Janyl Ýusupjan
— Munuň özi XIX asyryň hem-de XX asyryň başynda patyşa Russiýasynyň, Hytaýyň hem-de Beýik Britaniýanyň «Uly oýun» diýlip atlandyrylan dawalarynyň netijesidir. Ahyrky netijede taraplar dawaly ýerleri hem-de gyrgyz ýerleriniň bölegini paýlaşmak barada ylalaşyga gelipdirler. Şunlukda, esasan, beýik daglar Hytaýa degişli bolup galypdyr. Maňa «gyrgyz Hytaýynyň» diňe bir kiçijik böleginde bolmak başartdy. Sebäbi bu oblastyň uly bölegi daşary ýurtlular üçin ýapyk diýen ýaly. Ol ýere barmak üçin ýörite ygtyýarnama gerek. Mende bolsa şeýle ygtyýarnama ýokdy. Men daşary ýurtly žurnalist bolanlygym üçin şeýle ygtyýarnamany alyp bilmändim. Meniň gören ýerlerim bolsa hytaý hasabyna görä, jahankeşdelere niýetlenen region. Ol ýerlerden örän köp adam Pakistana geçýär.
Bu Karakorum ýolunda örän beýik daglar bar, ol ýerdäki durmuşyň agyr şertlerine adam çydar ýaly däl. Ol ýerlerde, meniň çakyma görä, henize çenli çydamly gyrgyzlardan başga hiç kim ýok, adamlar ol ýere diňe gysga wagtlyk düşýärler. Ol ýerde hytaýlylaryň kafesi bar. Kafede işleýänler bolsa gyrgyzlar. Meni bir zat haýran galdyrdy. Men Gündogar Türküstandan bolan gyrgyzlarda at görmedim diýen ýaly. Ýogsa biz çarwa halk ahbetin. Ýöne olarda motosikletler bar, özlerem ownuk söwda bilen meşgullanýarlar. Meniň eşidişime görä, olar şol ýeriniň şertlerine lyýyklykda, erbedem ýaşanoklar.
— Administratiw ýagdaýa görä, Sinszýan welaýatynyň düzüminde bolan Gyzyl-Suw Gyrgyz awtonom oblasty Hytaýyň bäş sany uly milli territoriýalarynyň içinde iň bir demirgazyk-günbatarda ýerleşeni. Siz näme üçin ala-böle şol ýere sapar etdiňiz?
— Men çagalyk döwrümden bäri ata-babalarymyzyň, şol sanda öz babamyňam ençeme aýlaryň dowamynda şol daglary goýun sürülerini sürüp geçendiklerini eşidýärdim. Olar goýunlaryny Kaşgarda (edil Fergana ýaly ýa-da Yssyk kölüň gündogaryndaky Üç-Turpan ýaly) satypdyrlar we öz ýurdumyzda gerek bolan harytlara çalşypdyrlar. Bir sapar babam ol ýerden ejeme gaýyşdan ýasalan şeýle bir owadan papka getiripdir... Mende çagalyk döwümden bäri birek-birekden aýra düşürilen bu gyrgyzlaryň kimdigini bilmek höwesi bardy. Olaryň biri-birinden aýra salynmagyna syýasy ýagdaýlar sebäp bolupdy.
— Ol ýerdäki gyrgyzlaryň dili siziň diliňize meňzeşmi ýa-da olaryň dilinde gadymy gyrgyz gepleşigi saklanyp galypmy?
— Çarwalarda bir ýagdaý bar, olar hatda biri-birlerinden aýry ýaşasalar-da, bolsalar-da, dillerinde ullakan bir üýtgeşiklik bolmaýar. Muňa garamazdan, meniň gürrüňdeş bolan kişilerim öz şiwelerinde geplediler. Biz olary «günortalylar» diýip atlandyrýarys. Bu şiwe Gyrgyzystanyň günortasynda ýörgünli. Olar bilen ine-gana gürleşmek hem-de öwrenişmek üçin maňa birki gün gerek boldy. Umuman, tapawut gaty bir uly däl.
— Şuny aýtmaga töwekgellik edýärin, şol ýerleriň görnüşi nähili? Örän owadan tebigat, ýaşaýyş üçin kyn şertler, garyp güzeran...
— Ol ýerde ýaşaýyş ýeňil-ýelpaý däl, aýratyn-da beýik daglarda. Gün şeýle bir ýakyp-ýandyrýar, hatda hamyň garalyp gidýär. Şu sebäpli, ýanmakdan gorkup, diňe bir gyzlar däl, erkeklere çenli ýüzlerini ýapyp gezýärler. Şeýle howa sebäpli dişler saralýar hem düşüp başlaýar. Umuman alanyňda, daglarda adamlar çalt garraýar, aýallaryň arasyndaky ölüm örän ýokary derejede. Şunuň ýaly beýik daglarda ýaşaýan adamlara hatda Gyrgyzystanda-da, adatça, hökümet sosial taýdan kömek bermäge çalyşýar. Hytaýda-da şuňa meňzeş kömek programmasynyň bardygyna ynanýaryn.
— Serhediň aňyrsynda ýaşaýan gyrgyzlarda nähilidir bir medeni we etniki aýratynlyk barmy? Men siziň getiren suratyňyzy synladym. Ol suratdaky milli gyrgyz tahýasy üýtgeşik, ondaky reňkler hem salnan nagyşlar beýleki gyrgyzlaryň tahýasyndan üýtgeşik. Munuň sebäbi näme bilen baglanyşykly?
— Bu ýerli tapawut. Gyrgyzystanyň raýonlarynyň her birinde-de tahýalar nagyşlary hem nagyşlarynyň sapaklarynyň reňkleri boýunça biri-birinden tapawutlanýarlar. Ýogsa-da, Kaşgarda hem-de Garaköl kölünde Gyrgyzystanda öndürilýän tahýalar satyldy. Ýöne milli gyrgyz el işlerine welin men ol ýerde duşmadym. Mysal üçin, bizde ýüňden dokalýan haly bolan «şyrdak» örän giň ýaýran. Men şunuň ýaly halylary Hytaýda asla görmedim. Tebigy şertler ýaşaýyş durmuşyny üýtgedýärler. Mysal üçin, gara öýleri olar diňe bir aý dikip bilýärler, sebäbi ol ýerde ýeller örän güýçli öwüsýär. Şol sebäpli olar gara öýleri betondan gurupdyrlar. Olary synlamak örän täsin — kerpiçden gurlan jaýlaryň gapdalynda beton gara öýler. Men muňa diýseň haýran galdym. Ýöne Hytaýdaky gyrgyzlar milli medeniýetiň köp görnüşini gorap saklaýarlar.
— Munuň özi bir milletiň iki bölegimi? Bölünişigiň meseleleri duýulýarmy? Ýa-da Hytaýdaky gyrgyzlar onçakly köp däl, goý, olar nähili ýaşasalar, şonuň ýaly-da ýaşabersinler diýilýärmi?
— Hytaýly gyrgyzlar üçin bu wajyp mesele. Gyrgyzlaryň medeniýetli bölegi Urumçyda ýaşaýar. Olar hatda öz maşynlaryna nomerleri-de saýlap-seçip alýarlar. Maşynlaryndaky nomerde «KG» (Gyrgyzystan) belgisiniň bolaryny isleýärler. Olar Gyrgyzystanda nämeleriň bolup geçýänine örän üns berýärler. Mysal üçin Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň gepleşiklerini diňleýärler. Biziň her birimizi atma-at tanaýarlar. Menem derrew tanadylar. Gyrgyzystan, belki, olara ýeterlik üns berýän däldir. Hytaýdaky gyrgyzlaryň ýaşaýan ýeriniň uly bölegi serhet ýakasyndaky harby zonada ýerleşýär. Bu zolak takmynan ýüzden bäş ýüz kilometre çenli. Serhet ýakasynda erkin gatnaşyk ýok. Delegasiýalar eýläk-beýläk gatnaýan-da bolsalar, bu gatnawlar resmi ýagdaýda ýola goýulýar, käte haýsydyr bir žurnalistler-de bolýar. Ýöne meniň pikirime görä, ähli zat Hytaý hökümetiniň gözegçiliginiň astynda.
— Hytaý, sypaýyçylykly aýdanymyzda, dünýäniň gaty bir demokratiýa ornaşan ýurtlaryndan däl. Bu awtoritar düzgünli ýurt. Jahankeşdäniň nazary bilen syn salanyňda gündelik durmuşda syýasy çäklendirmeler duýulýarmy?
— Eger tehnologiki ösüşleri hasaba almasaň, meniň üçin ol ýerdäki ýagdaý hut Sowet Soýuzyndaky ýagdaýa meňzeş göründi. Daglarda internet bar, mobil aragatnaşygy bar. Olar islän zatlaryny okap bilýärler, radio diňläp bilýärler, «Azatlygy» ýa-da «Bi-bi-sini» diňleýärler. “Facebook” ýa-da “Twitter” welin ol ýerde ýok. Milli azlyklar bolan gyrgyzlar, özbekler, uýgurlar, gazaklar üçin telewideniýe bar. Ýöne, elbetde, bu telewideniýeleriň ählisi bek ideologiýa gözegçiliginiň astynda, milli azlyklaryň telewideniýesinde diňe Hytaý döwletiniň pikirleri başga dillere geçirilýäne meňzeýär.
Telewideniýäniň hödürleýän programmalary köplenç halatda medeniýete degişli, hytaý filmleri ýerli halkyň diline geçirilip berilýär. Ýerli köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ýiti syýasy meseleler gozgalmaýar. Sowet Soýuzynyň düzümindekä Gyrgyzystanyň hukugy bardy, ýöne ol diňe kagyz ýüzündedi. Döwlet derejesinde biziň öz ýokary gatlagymyz bardy, öz žurnallarymyz bardy, gazetimiz, telewideniýämiz bardy, ýöne olaryň bary berk gözegçilikdedi. Ine, demirgazyk-günbatar Hytaýda hem hut şunuň ýaly.
Fotosýužet: Sinszýan - häzirki Hytaýyň demirgazyk-günbatar çeti. Onuň ilaty, esasan, uýgurlardan, gazaklardan, pamirlilerden ybarat musulmanlar.
— Milli gatnaşykda Sinszýan Hytaýda iň bir birahat region. Gyrgyz azlygana bölünişik meýli duýulýarmy? Awtonomiýanyň ýokary derejesini gazanyp biljek haýsydyr bir syýasy gurama olarda bardyr öýdüp, pikir edip bolarmy?
— Men gyrgyzlaryň arasynda bölünişik hakda hiç eşidip görmedim. Bu ýagdaý esasan uýgurlara degişli. Gyrgyzlarda ýagdaý başgaça, olar uýgurlaryň arasynda-da, Sinszýanda-da milli azlyk bolup durýarlar. Ýöne olarda nähilidir bir awtonom hukuk bar: hatda gyrgyzlaryň sany az bolan obalarda-da ýerli ýolbaşçylyk orunlarynda olaryň öz wekilleri oturýar. Şol bir wagtyň özünde-de, açyk aýdylmasa-da, Pekiniň «hytaýlaşdyrmak» syýasatynyň netijelerini görüp bolýar. Men Urumçynyň Milli muzeýinde regionyň kartasyny gördüm, ol ýerde Gazagystanyň bir bölegi, demirgazyk Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň bir bölegi kiçijik reňkli çyrajyklar bilen bellenip goýlupdyr. Syýasy meselede hytaýlylar örän inçe hereket edýärler. Mesele hiç wagt resmi ýagdaýda keserdilip goýulmaýar. Olar meseläniň ýitiligini duýýarlar. Ýöne şonda-da olar özleriniň kartada bellän ýerlerini özleriniňki diýip hasaplaýana meňzeýär.
— Sizi Sinszýanda kese ýerli hökmünde nähili garşyladylar? Azatlyk Radiosyny diňleýän, sizi tanaýan adamlar däl-de, beýleki adaty adamlar?
— Men özümi öz halkymyň arasynda ýaly duýdum. Şuňa garamazdan, maňa üns berenlerem tapyldy. Meniň geýnişim olaryňkydan başgaçady. Elimde bolsa kamera bardy. Maňa hytaýça ýüzlenýärdiler. Belki, men hytaýlylara çalarak meňzeşdirin. Meniň gyrgyzça gürläp başlan halatymda welin olar meniň daşyma üýşýärdiler hem-de meni synlap başlaýardylar.
— Janyl, men siziň bu saparyňyz hakdaky bellikleriňizi okadym. Siz özüňiziň Sinszýanda tötänden tanşan ýerli gyzlaryňyza çagalygyňyzdan bäri ýatda galan aýdymlaryňyzy öwredipsiňiz. Gyzlar ol aýdymlary bilmeýän eken. Şol aýdymlary aýdyp bilersiňizmi?
— Hawa, aýdyp bilerin. Bu aýdymy ejem aýdýardy. Olaryň maşgalasy Hytaýyň serhedi bilen çäkleşýän ýerindäki daglarda göç-hä-göçlük edilýärkä şu aýdym aýdylýardy. Ejem şol ýerde önüp-ösüpdi. Bu aýdym gyzlaryň aýdymy, çarwa gyzlarynyň aýdymy.
Çarwa gyzlarynyň aýdymy


text:
Siriýadaky zorlugy togtatmak maksady bilen bu ýurda garşy halkara jemgyýetçiliginiň edýän basyşy artýar.
14-nji noýabrda arap liderlerinden ilkinji bolup, Iordaniýanyň patyşasy Abdullah Siriýanyň prezidenti Başar Al-Assady wezipesinden çekilmegine çagyrdy.
BBC bilen söhbetdeşlikde Iordaniýanyň patyşasy: “Men Assadyň ýerinde bolan bolsam, wezipämden çekilerdim” diýdi.
Siriýadaky ýagdaýlar bilen bagly Birleşen Ştatlar hem alada bildirip, Assady wezipesinden çekilmäge çagyrýar. Bu barada Ak Tamyň metbugat sekretary Joş Ernest 14-nji noýabrda eden çykyşynda aýtdy.
“Assadyň režiminiň gitdigiçe üzňeleşýändigi, režime garşy syýasy basyşyň artýandygy hemmä düşünükli. Prezident Obama Assadyň ýurdy dollandyrmak hukugyndan mahrum bolandygyny aýdyp, ony wezipesinden çekilmäge çagyrdy. Assadyň režiminiň protestçilere görkezýan zorluk-sütemi eglenmezden bes edilmelidir” diýip, Ernest belledi.
14-nji noýabrda Brýusselde ÝB ýurtlarynyň daşary işler ministrleriniň maslahatynda siriýaly ýene-de 18 döwlet işgäriniň ady gara sanawa goşuldy.
Mundan öň, ÝB Siriýanyň 56 raýatyna ýewropa ýurtlaryna barmagy gadagan edip, olaryň bank hasaplaryny doňdurypdy. Şeýle hem, 18 sany siriýaly kompaniýalaryň we edaralaryň ýewropadaky emlägi doňdurylypdy.
ÝB ýurtlarynyň daşary işler ministrleri Ýewropanyň inwestision bankyna Siriýanyň režimine kredit bermegi gadagan etdi.
ÝB-iň daşary syýasat we howpsuzlyk boýunça bölüminiň başlygy Ketrin Eşton özleriniň Arap Ligasy bilen bilelikde Siriýanyň asuda ýaşaýjylaryny goramagyň ýollaryny gözleýändiklerini mälim etdi.
Siriýada mart aýynda demonstrasiýalar başlany bäri, ýurtda 3,500-e golaý adamyň öldürilendigi habar berilýär.


text:
Şu gün Aşgabatda ÝHHG-niň guramagynda kanun taslamalarynyň maddalaýyn derňewi boýunça üç günlik okuwlar başlandy. Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary hem Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky milli institutynyň hünärmenleri kanun taslamalarynyň taýýarlanyşynyň esasy ugurlary bilen tanşarlar. Halkara bilermeni kanun taslamalarynyň we beýleki gatnaşyjy döwletleriň öňdebaryjy tejribesiniň derňewiniň häzirki zaman usullaryny beýan etdi.
“Parlamentarileriň öňünde möhüm wezipe durýar, ol, hususan-da, halkara hukugynyň ülňülerine laýyklykda milli kanunlary işläp taýýarlamakdan ybaratdyr, şunda kanun taslamalaryny taýýarlamagyň netijeli häzirki zaman usullary peýdalanylmalydyr — diýip, ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň baştutany, ilçi Iwo Petrow aýtdy. — Öňdebaryjy kanunçylyk tejribesiniň yzygiderli alşylmagy hukuk özgertmelerini üstünlikli amala aşyrmak üçin möhümdir. Munuň özi Türkmenistanyň hem ileri tutýan wezipeleriniň biri bolup durýar we ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkezi bu ugurda ýardam bermegini dowam etdirer”.
Okuwlara gatnaşyjylar kanunçylyk prosesiniň ähli tapgyrynda parlament bilen hökümetiň hyzmatdaşlygynyň we özara ylalaşykly hereket etmeginiň wajyp ornuny ara alyp maslahatlaşarlar. Şeýle hem olar bölümçeleriň işine gatnaşyp, kanunyň dürli bölekleriniň mysalynda derňew geçirerler we halkara bilermenleridir öz kärdeşleri bilen olaryň netijelerini ara alyp maslahatlaşarlar.


text:
Latwiýanyň uruşdan öňki prezidenti Karlis Ulmanise Türkmenbaşy, ozalky Krasnowodsk şäherinde 3 metr uzynlykdaky ýadygärlik dikiler. Bu habary Riganyň latyş jemgyýetiniň we milli medeni ösüş gaznasynyň başlygy Mirdza Stirna ýaýratdy.
Türkmenbaşyda Ulmanisiň ýadygärligini dikmek baradaky ylalaşyga 2008-nji ýylda, Latwiýanyň prezidenti Waldis Zatlersiň Türkmenistana sapary mahalynda, türkmen prezidenti G. Berdimuhamedow bilen gepleşik netijesinde gelnipdi.
Karlis Ulmanis 1934-nji ýylda harby döwlet agdarylyşygyny gurnan we amala aşyran, parlamenti dargydan, syýasy partiýalary we gazetleri gadagan eden, iki ýyl soň bolsa özüni Latwiýanyň hem prezidenti, hem premýer ministri bellän syýasy döwlet işgäridir.
Ol 1940-njy ýylda, Latwiýa Gyzyl goşun gelenden soň sowetleriň tarapyna geçýär. Ýöne kän wagt geçmänkä tussag edilýär we 1942-nji ýylda Krasnowodskide aradan çykýar.


text:
Ukrainanyň içeri işler ministri ýurduň gaz geçiriji liniýalarynyň birinde bolan partlama bombanyň sebäp bolandygyny habar berýär.
Arsen Awakow bu barada 18-nji iýunda geçirilen hökümet maslahatynda yglan etdi. Awakowyň bu çykyşy Russiýanyň tebigy gazyny Ýewropa akdyrýan gazgeçiriji liniýasy partladylandan bir gün soň bolup geçdi.
Partlamanyň netijesinde adam ýitgisi bolmady we tebigy gazyň akdyrylmagynyň arasy üzülmedi.
Premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk gürrüňi gidýän hüjümiň “ynamdar tranzit hyzmatdaşy hökmünde Ukrainany abraýdan” gaçyrmak maksady bilen amala aşyrylandygyny aýdyp, bolup biljek hüjümleriň öňüni almak üçin ýurduň tebigy gazgeçiriji desgalarynyň töwereginde howpsuzlygyň güýçlendirilmegi barada tabşyryk berdi.
Moskwada bolsa, “Gazprom” kärhanasy Ukrainanyň tebigy gazgeçiriji ulgamlaryna ýeterlik maliýe ýatyrmandygy sebäpli, onda has köp “hadysalaryň” boljakdygy barada çaklamalary öňe sürdi.


text:
Öýmüzi millionlap pul sowman ýaraşykly etmegiň ýollary
Daşaryda howa sowadygyça, öýmüzi şonça hem gapydan geleniňde gözümizi begendirip, göwnümizi rahatlandyrjak ýere öwürmäge çalyşýarys. Ine, göwnümizi açjak käbir dekor ideýalary.
1. Köne gapylardan saklama zonalary
2. Diwar kagyzynyň ýerine, kitap sahypasy
3. Keýpiň göterýän halyjyk
4. Gül ekilýän küýzejik
5. Duşenbe güni hem özüňize gelmäge kömek etjek mejmeler (podnos)
6. Ýylyja pled
7. Pastel reňkli ýassyklar
8. Dar ýerler üçin stoljagaz
9. Iň tebigy asgy
10. Üns çekiji serwiz


text:
Ol türkmen kinematografiýasynyň ilkinji çeper filmi bolan "Men gaýdyp gelerinde" jogapkärli rollaryň birini ýerine ýetiren, soňra Türkmenistanyň at gazanan artisti diýen ada mynasyp bolan Gulluk Hojaýewdir. Ýöne türkmen kino sungatynyň gözbaşynda duran bu hormatly adamyň diri wagtynda-da gadyry bilnip barylmandyr, garaşsyzlyk ýyllarynda-ha ady asla-da agzalmaýan sungat ussatlarynyň biri.
Gulluk Hojaýewiň oýnan Nurusynyň keşbi Oraz Täçnazarowyň "Batrak’ poemasy esasynda goýlan "Men gaýdyp gelerin" filme onuň Moskwadan çagyrylyp getirilen režissýory Aleksandr Ledaşýow tarapyndan girizilipdi. Sebäbi garyp daýhanyň gyzy Bibigüli söýýän Gurbana bäsdeş gerek bolupdyr. Kino sungatyny öwreniji Baýram Abdyllaýewiň dogry belleýşi ýaly, Nurynyň keşbiniň girizilmegi eseriň sosial äheňini güýçlendiripdir, dramatik konflikti ýitileşdirilipdir.
Film dört aýa ýetirilmän surata alnyp gutarylýar. Ol bütinsoýuz ekrana çykanda sowet metbugaty türkmen kinematografiýaçylarynyň ilkinji döredilik üstünligini gutlamak bilen garşylaýarlar. "Литературная газета" 1935-nji ýylyň 20-nji iýulyndaky sanynda "Men gaýdyp gelerin" kartinasynyň döremegi biziň milli respublikamyzda kadrlaryň —režissýorlaryň, ssenariçileriň, aktýorlaryň ösüp başlandygyna we biziň milli respublikalarymyzyň kinosynyň sowet kinematografiýasynyň öňdäki pozisiýalaryna çykyp ugrandygyna şaýatlyk edýär" diýip nygtasa, "Известия" gazeti şondan göni bir aý öň : "...Dogruçyllyk — kartinanyň iň oňat tarapydyr. Filmiň dili ýönekeý, ynandyryjy we dogruçyl, ol tolgundyryjy pursatlar we obrazlar bilen doldurylypdyr’’ diýip tekrarlapdy.
Şol gowy garşylanan obrazlaryň birini — Nurynyň keşbini bolsa Gulluk Hojaýew döredipdi. Şeýlelikde, onuň kino sungatyndaky ýoly şowly başlanypdy. Ozal teatrda oýnap ýören ýigide bu rol ýeňil düşmändi. Kino sungatynyň aýratynlyklaryny özleşdirmek üçin çorba baryny sowatmaly bolupdy. Herhal Nurynyň keşbini başarnykly döretmegi onuň il içindäki abraýyny artdyrypdy.
Soňra onuň döreden keşpleri sanap çykardan köp. Ýöne Gulluk Hojaýewiň ady tutulanda owalbaşda onuň Welmyrat agasy göz öňüne gelýär. Ol şu keşpde gahryman bilen aktýoryň arasyndaky tapawudy şeýle ussatlyk bilen sumat edipdir welin, hoşuňa gelsin, ýekeje guba düýesini berip, beýik Magtymgulynyň dürdäne diwanyny satyn alan adamyň Gulluk Hojaýewiň hut özüdigine ýüregiň bilen ynanýarsyň. Ony ajaýyp ýazyjymyz Nurmyrat Saryhanowyň "Kitap" hekaýasynyň gahrymany Welmyrat aganyň obrazynyň prototipi, nusgasy hökmünde kabul edesiň geler durar.
Ine, ussatlygyň etdirýän oýny! Aktýor tomaşaçylaryň aňynda Welmyrat aga bolup berçlenýär, has anygy, ýaşaýar. Ol tomaşaçylaryň aňynda Welmyrat agany ýaşadýar, kitap diýen gudrata, çeper söze, aň-paýhasa sarpa goýmagy öwredýär. Içgin synlasaň, Gulluk Hojaýew ýekeje-de artyk hereket edýän däldir, ol mukam çalýan sazanda kimin zyýada kakuwa ýol berenok.
Ony zergär bilenem deňeşdiresiň gelip dur. Dogrudanam, ol duýgularyň zergäri. Gulluk Hojaýew duýgularyň üsti bilen pikiri, pikirleriň üsti bilenem duýgulary bermegiň zergäri, ussady.
Bu tekrarlamamyzyň gury bolmazlygy üçin Alty Garlyýewiň "Aýgytly ädim" çeper filminiň bir epizodyny ýatlalyň: gyzlyk mertebesi "depelenen" Aýnany Meret aganyň öňüne oklaýarlar. Köýnegi ýyrtyk-ýyrtyk, endam-jany gök nil gyz ýylan ýaly towlanyp ýatyr. Meret aganyň maşgalasynyň ar-namysy, abraýy mertebesi "depelenipdir".
Meret aga bilindäki pyçagy sogurýar. Hemmeler ol häzir öz gyzyny öldürer öýdüp pikir edýär, garaşýar. Ýöne Meret aga gyzynyň eliniň daňysyny kesip goýberýär, sahna garaşylmadyk çözgüt berýär. Onuň gözünden ýaş akýar.
Şeýlelikde, Gulluk Hojaýew öz perzendini öldürmegi başarman, masgaraçylyga bolsa çydap bilmän, içinden aglaýan atanyň keşbini çekýär, onuň şol pursatda içki dünýäsinde gopýan harasady sada hem-de tragiki hereketleriň üsti bilen ynandyryjy açyp görkezýär. Şol pursat özüni bu wakanyň içinde ýaly duýmadyk tomaşaçy boldumyka beri?
Geçen asyryň 60-njy ýyllary aktýor üçin hasylly bolýar. Ol şol ýyllarda döredilen filmleriň ählisinde diýen ýaly oýnaýar. Gulluk Hojaýew "Daşgaladaky waka" filminde kolhoz başlygy Gandym aganyň roluny oýnady. Bu rol hem onuň ussatlygynyň, kämilliginiň güwäsi. Aktýoryň häsiýetiniň öz gahrymanynyň häsiýeti bilen kybap gelmegi bu keşbiň şowly çykmagyna tekge berýär. Ol ýaşy ýetmedik gyzy satjak bolup ýören mekdep direktorynyň öýüne gelip, "Ýol bermerin" diýeninde adaty ýagdaýlarda dymma görünýän başlygyň ruhy dünýäsini, häsiýetiniň berkligini, psihologiýasynyň çylşyrymlylydygyny aňryýany bilen açyp görkezýär.
Ömrüniň soňky on ýyllygynda Meret Atahanowyň "Ýalynly arabanyň ýoly", Alty Garlyýewiň "Magtymguly", "Derýanyň aňyrsy–serhet", Bulat Mansurowyň "Teşneligiň gandyrylyşy", Hojaguly Narlyýewiň "Gämiçiniň jany bir", Aždar Ibragimowyň "26 Baku komissary" filmlerinde dürli rollary ýerine ýetirdi. Ony täjik, özbek kinoçylary-da öz filmlerinde oýnamaga çagyrýardylar.
Zehinlere sarpa goýmak, olary goldamak meýli Gulluk Hojaýewiň ajaýyp sypatlarynyň biri bolupdyr. Ol Ogulgurban Durdyýewa ýaly guýmagursak zehiniň onlarça ýyllardan soň türkmen kino sungatyna gaýdyp gelmegine sebäpkär bolupdy. Diňe bir şu döwletli işi üçin-de ol hormata mynasypdyr.
B.Abdyllaýewiň şaýatlyk etmegine görä, Gulluk Hojaýewi daşary ýurtly sungat işgärleri-de gowy tanaýan ekenler. Yrakly režissýor Halyl Şowki türkmen artisti barada öz wagtynda şeýle diýipdir: "Sizde adamlara ýakymly şöhlesini seçelendirýän altyn bar. Ony aýap saklaň. Ol türkmenlere ruhy iýmit berýän hazynalaryň birine öwrüler".
Hawa, ilkinji türkmen kino aktýory, kinematografiýamyzyň düýbüni tututyjylaryň biri Gulluk Hojaýew bir ömrüni dürli ykbally adamlaryň ömri bilen ýaşap geçirdi. Ol dirikä sungata siňdi, oňa garylyp-gatyldy. Sungata siňen adamlar bolsa öz il-gününe baky hyzmat edýärler. Olary hatyralamak nesilleriň borjudyr.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Belgiýanyň häkimiýetleriniň berýän maglumatyna görä, ýurduň polisiýasy Brýusseldäki kwartirada Pariždäki hüjümi amala aşyrmakda güman edilýän gaçgaklykdaky Salah Abdeslamyň barmak yzlaryny, janyndan geçeniň hüjüminde ulanylýan bolmagy ähtimal üç sany keltekçäni we partladyjy serişdeleriň galyndylarynyň alamatlaryny tapdy.
Belgiýanyň Federal prokuratura edarasynyň 8-nji ýanwarda ýaýradan beýanatyna görä, polisiýa 10-njy dekabrda Şaerbik (Schaerbeek) etrapçasyndaky kwartirada gözleg işlerini geçiripdir.
Abdeslam 13-nji noýabrda fransuz paýtagtynda amala aşyrylan we 130 adamyň ölümine sebäp bolan hüjüm bilen ilteşigi bolmakda gözlenýär.
Pariždäki hüjümçileriň arasynda üç sany janyndan geçen bombaçy, şol sanda Abdeslamyň dogany Brahim bar.


text:
Türkmenistanda 21-22-nji martda Milli bahar baýramy bellenilip geçildi. Eger 19-20-nji mart günleriniň şenbe-ýekşenbe günlerine düşendigini nazar alsaň, onda ýurduň raýatlary bassyr dört gün dynç alyşda boldy diýläýjek ýaly.
Emma bu dynç alyş günleri düýbünden başgaça häsiýetde geçdi. Çöregini özbaşyna gazanýan raýatlar-a şol öňküsi ýaly, şenbe-ýekşenbe günlerem, Milli bahar baýramy günlerem gazanç ýolunda gezdiler. Býujetden aýlyk alýanlar bolsa ýene öňküje jebir-jepalaryny çekmeli boldular. Dogrusyny aýtsaň, Milli bahar baýramy olaryň burnundan getirildi diýseň has jüpüne düşjek.
Býujetden aýlyk alýanlar üç günläp — 20-21-22-nji mart günlerinde «Serdaryň saglyk ýolundan» geçmäge mejbur edildi. «Saglyk ýoluna» münmek üçin daňdan sagat altyda edarada bolmaly. Sagat alta edara barmak üçin öýden daňdan sagat bäşde gitmeli. Öýden daňdan sagat bäşde çykyp gitmek üçin dörtde ukudan oýanyp, ýuwnup-ardynmaly, geýinmeli, daranmaly.
«Saglyk ýoluny» geçmekden başga, diňe Milli bahar baýramy güni 20-den gowrak çärä gatnaşmak bellenildi.
Aýalmy-erkekmi, tapawudy ýok. Ýaşmy-garrymy, çagalymy-çagasyzmy, keselmi-sagmy, göwrelimi, ýaş gelinmi, kim bolsa-şol bolsun, hökümet edarasynda işläp, aýlyk alýanlaryň ählisi «Saglyk ýoluna» münäýmeli, ýagny sekiz kilometrlik ýoly ýokaryk dyrmaşyp, aşak ylgap geçäýmeli. «Saglyk ýoluna» gitmäge garşy bolýanlar — hökümetiň syýasatyna garşy adamlar hasaplanýar. Hökümetiň syýasatyna garşylara bolsa hökümet edaralaryndan iş berilmeýär.
Dynç günleri çagalar bagy işlemeýär. Daňdan bäşde bolsa awtobuslar ýöremeýär. «Saglyk ýoluna» gitmeli eneleriň daňdan sagat bäşde çagalaryny kime goýmalydygy hiç kimi gyzyklandyrmaýar. Awtobusyň ýerine bolsa taksä münmeli.
«Saglyk ýoluny» geçmekden başga, diňe Milli bahar baýramy güni 20-den gowrak çärä gatnaşmak bellenildi. Býujet edaralarynda işleýänler, talyplar şol günler «Ylham» seýilgähindäki, Döwlet sirkiniň öňündäki konsertlere we başga-da birnäçe çärelere sürüldiler.Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Prezident Wladimir Putin 19-njy iýunda Orsýet bilen Gresiýanyň arasynda ýygjamlaşdyrylan söwda gatnaşyklaryny magtap, gol çekilen geçiriji ylalaşygynyň Gresiýanyň agyr bergilerini üzmäge kömek etjegini aýtdy.
Putin Orsýetiň Gresiýa iş ýerlerini döretmekde, inwestisiýa işlerinde kömek etjegini aýdyp, Ýewropa Bileleşiginiň Gresiýadan çykdajylary azaltmagy, salgydy ýokarlandyrmagy talap etmesine garşy çykdy.
«Eger Ýewropa Bileleşigi Gresiýanyň bergilerini tölemegini isleýän bolsa, ol bu ýurduň bergilerini tölemäge kömek edip, grek ykdysadyýetini ösdürjek bolmaly” diýip, Putin Sankt Peterburgda global habar gulluklarynyň ýolbaşçylary bilen duşuşykda aýtdy.
«ÝB bize el çarpmaly, Gresiýada iş ýerlerini döretmegiň nämesi ýalňyş?» diýip, Putin sözüne goşdy. Ol biraz öň Gresiýanyň premiýer-ministri Aleksis Tsipras bilen duşuşyp, biznes ylalaşyklary, maliýe kömegi barada gepleşik geçirdi.


text:
BMG Türkmenistanyň adam hukuklaryny berjaý etmek boýunça öz halkara borçlaryny üpjün edişi baradaky hasabatyny diňleýär.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň 5-nji iýulda Ženewada geçirýän diňlenişiginde Türkmenistan adam hukuklaryna degişli öz esasy halkara ylalaşyklarynyň biri bolan “Graždan we syýasy azatlyklar boýunça” halkara şertnamasyny berjaý edişi barada maglumat berýär.
Türkmenistan, 1997-nji ýylda makullan ylalaşygy boýunça, BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetine ikinji gezek hasabat berýär. Ýurduň ozalky hasabaty 2012-nji ýylda diňlenipdi. “Adam Hukuklary boýunça Halkara Partnýorlygy” Türkmenistanyň şol maslahatda tankyt edilendigini habar berýär.
5-nji iýulda geçirilýän ýapyk maslahatda Türkmenistanyň adam hukuklaryny berjaý etmek ugrunda 2012-nji ýyldan bäri durmuşa geçiren çärelerine syn berler.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň Türkmenistanyň hasabaty boýunça diňlenişiklerinde alternatiw hasabat berip, gatnaşýan jemgyýetçilik guramalarynyň biri “Adam hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin 2012-nji ýylda BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň Türkmenistanyň hasabatyny diňläp beren rekomendasiýalarynyň arasynda raýatlaryň hereket, söz we beýleki azatlyklaryna hormat goýulmagynyň, gynamalara garşy çäre görmegiň talap edilendigini aýtdy we şol talaplaryň käbiriniň türkmen häkimiýetleri tarapyndan çäkli görnüşde berjaý edilendigini belledi.
“Türkmenistana berlen rekomendasiýalaryň birinde ýurduň kanunlaryna gynama diýlen düşünjäniň düýpden agzalmaýandygyny, şol bir wagtda-da türkmen kanun goraýjylarynyň tussaglaryň garşysyna gynamalary giňden ulanýandygy bellenipdi. Şondan bäri bu termin Türkmenistanyň kanunlaryna girizildi, gynamalara baş goşýanlara jeza hem göz öňünde tutulýar, emma iş ýüzünde bu jenaýatçylyga baş goşanlary jogapkärçilige çekmek bilen bagly faktlar bize mälim däl” diýip, Tuhbatullin aýdýar.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna döwürleýin synynyň türkmen resmileriniň taýýarlan nobatdaky hasabatynyň esasynda geçirilýändigi, şeýle-de adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň hem hasabatlary diňlenip, sowallaryň taýýarlanýandygy habar berilýär. Türkmenistanyň häkimiýetleriniň bu sowallara döwürleýin synlaryň indiki ýylyň baharyna planlaşdyrylan jemleýji tapgyrynda jogap bermelidigi bellenýär.
“Adam hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin türkmen häkimiýetleriniň resmi hasabatlarynda ýurtda edilen işler hökmünde kanunlaryň kabul edilmegini görkezýändiklerini, emma iş ýüzünde ýagdaýyň üýtgewsiz galýandygyny belledi.
Tuhbatullin “Graždan we syýasy azatlyklar boýunça halkara şertnama adam hukuklary boýunça esasy dokument bolansoň, biz möhüm meseleleriň arasynda bileleşmek, hereket etmek, söz we metbugat azatlyklary meselelerini gozgamakçy, şeýle-de Türkmenistanda hukuklary depelenen adamlaryň we žurnalistleriň işlerini orta atmakçy bolýarys” diýýär.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň garamagyna ýollan hasabatlarynda Türkmenistanda söz, birleşmek, azatlyklarynyň gödek depelenmegine, garaşsyz graždan aktiwistleriniň repressiýalara sezewar edilmegine, raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagynyň eden-etdilikli gadagan edilmegine, “ynamdar bolmadyk” raýatlaryň syýasy sebäplerden tussag edilip, türmelerde ýitirim edilmegine, adamlaryň kanun taýdan kepilsiz, zor bilen göçürilmegine, adamlaryň şahsy we maşgala durmuşynyň depelenmegine, şeýle-de din azatlygyny çäklendirýän kanunlara üns berilýär.


text:
Ýaponiýa we Türkmenistan bahasy 18 milliard amerikan dollaryndan gowrak pul serişdesine barabar bolan biznes ylalaşygyna gol goýdular.
Energiýa we infrastruktura pudaklaryny öz içine alýan bu ylalaşyga, 23-nji oktýabrda ýapon premýer-ministri Şinzo Abeniň Türkmenistana edýän saparynyň dowamynda gol çekildi.
“Biz elektrik stansiýasynyň gurluşygy we himiýa pudagyna degişli ençeme proýektiň resminamasyna gol goýmagy planlaşdyrypdyk. Olaryň umumy bahasy 18 milliard amerikan dollaryndan geçýär. Bu resminamalaryň ählisine bir salym ozal gol goýduk” diýip, Abe aýtdy.
Bu çykyşdan öň, Abe Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşikleri geçiripdi.
Bu gepleşiklerden soň ýaýradylan beýanatda liderler ýapon kompaniýalarynyň Türkmenistanda gazy gaýtadan işleýän we himiýa desgalarynyň gurluşygyna gatnaşmagyna gowy baha berdiler diýilýär.
Türkmenistan gaz gorlary boýunça dünýäde dördünji ýerde ýerleşýär.
“Ýaponiýanyň Times” neşiriniň berýän maglumatyna görä, Abe Türkmenistana sapar edýän ilkinji ýapon premýer-ministridir.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 7-nji dekabrda geçirilen mejlisinde habar berlişi ýaly, ýylyň 11 aýynda Türkmen döwlet neşirýat gullugynda kitap önümleriniň 336 görnüşi çap edildi. Täze neşir edilen kitaplaryň hatarynda türkmen nusgawy şahyrlarynyň hem-de häzirki zaman ýazyjylarynyň kitaplary, baý bezegli ertekiler we okuw gollanmalary bar.
Döwrüň talabyna laýyklykda we häzirki zaman tehniki mümkinçilikleri bilen medeniýet we habar beriş serişdeleriniň edara-kärhanalarynyň işi yzygiderli kämilleşdirilýär.


text:
Düýn Şweýsariýanyň Dawos şäherinde Dünýä ykdysady forumy açyldy. Bu foruma dünýäniň dürli ýurtlaryndan syýasy, biznes we sosial meseleler boýunça iş alyp barýan ýokary derejeli resmiler ýygnandylar.
Bäş gün dowam etjek bu Dünýä ykdysady forumyna 2 müň 500 töweregi delegat gatnaşýar. Forumyň delegatlary esasan dünýä ykdysadyýetiniň täzeden aýňalmak prosesine nädip ýardam bermelidigi barada pikir alşarlar.
Düýn bu Ykdysady forumyň açylyş dabarasynda eden çykyşynda Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi häzirki ýüze çykan global maliýe krizisiniň tutuş kapitalizm sistemasyna täzeden garamaklygy talap edýändigini belledi.
Hususan-da, ol kapitalizmde moral ölçegleriň kemterlik edýändigini nygtady hem-de bu sistemadaky maliýe peýdakeşligini, ýasama regulirleýiş usullaryny we hasabatlardaky ulanylýan galplyklary tankyt etdi. Prezident Sarkozi kapitalizm sistemasyndaky hut şu galplyklaryň hem geçen ýyl dünýä ykdysadyýetini uçudyň gyrasyna getirendigini aýtdy.
Nikolýa Sarkozi Dünýä ykdysady forumyna ýygnanan bankirlere, biznes ýolbaşçylaryna we syýasatçylara ýüzlenip, kapitalizmiň maliýe sistemasynda düýpli we çuňňur özgerişlikler amala aşyrylmasa, munuň örän uly jogapkärçiliksizlik boljakdygyny nygtady.
Fransiýanyň prezidenti öz çykyşynda “maliýe serişdeleri, erkin söwda we bäsleşik kapitalizmiň ahyrky maksatlary däl-de, diňe onuň mehanizmleri bolup durýar” diýip belledi.
Nikolýa Sarkoziniň pikirine görä, kapitalizmdäki erkin söwdanyň hemme gymmatlyklardan ýokary tutulmagy demokratik prinsipleriň hem gowşamagyna getiripdir.
Bankirleriniň köpüsi garşy çykýar
Mälim bolşy ýaly, soňky wagtlar Fransiýa, Beýik Britaniýa we Amerikanyň Birleşen Ştatlary maliýe senagatyny düzgünleşdirmek hem-de oňa talabalaýyk gözegçilik etmek üçin has berk çäreleri işe girizip başladylar. Ýöne bu çärelere dünýäniň tanymal bankirleriniň köpüsi garşy çykýarlar.
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi hökümetleriň agzybirlik bilen ýola goýan düzgünleşdiriş çäreleri netijesinde dünýä maliýe krizisiniň uly problemalarynyň öňüniň alnandygyny belledi we bu krizisden aýňalyp başlanmagy bilen entek düzgünleşdiriji reformalaryň togtadylmaly däldigini aýtdy.
Emma, beýleki tarapdan, bizenes liderleri kem-kem artyp barýan täze düzgünleşdiriş çäreleriniň global ykdysadyýetiň krizislerden aýňalmagyna päsgelçilik berip biljekdigini öňe sürýärler.
Ýöne, şeýle-de bolsa, Dawos Forumynyň öň ýany düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän «Priсewaterhouse Сoopers» maliýe guramasynyň geçiren barlaglary global biznesiň edil häzirki wagt belli bir ynama eýe bolandygyny we ösüş ýoluna düşendigini görkezýär.


text:
Şu hepde gaz meselesi boýunça Aşgabatda geçirilen Halkara konferensiýada çykyş eden käbir günbatar resmileri Türkmenistanyň «Günorta koridor» arkaly Ýewropa ýurtlaryna gaz akdyrmagyna uly umyt bildirýändiklerini mälim etdiler.
Eýse, Türkmenistanyň bu gürrüňi edilýän «Günorta koridor» proýektine gatnaşmagy näderejede real zat?
Gaz meselesi boýunça Aşgabatda geçirilen 1-nji Halkara konferensiýada eden çykyşynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň Ýewraziýa energiýa meselesi boýunça ýörite wekiliniň baş maslahatçysy Daniel Steýn soňky wagtlar Türkmenistanyň prezidentiniň Ýewropa regionyna gaz akdyrmak meselesi barada oňyn pozisiýany eýelemegine gowy baha berýändigini aýtdy.
Ýöne, beýleki tarapdan, ol häzirki wagtda ”Nabukko” proýektiniň amala aşmagynda Türkiýe bilen Azerbaýjanyň arasynda ylalaşmazlyklaryň belli bir kynçylyklary döredýändigini belledi.
Hususan-da, ol Azerbaýjanyň «Şah deňiz» gaz ýatagyndan alynjak gazyň bahasy hem-de onuň tranziti barada Türkiýe bilen Azerbaýjanyň henizem özara ylalaşyp bilmeýändiklerini belläp, özüniň bu ýagdaýa gynanýandygyny aýtdy.
Daniel Steýn Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly häzirki dowam edýän dawalar çözülmese, bu ýurduň «Günorta koridor» gaz proýektine gatnaşmagyna Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň garşydygyny hem nygtady.
Alada dörediji ýagdaý
Käbir synçylar “Nabukko” proýekti meselesinde Türkmenistanyň henizem gutarnykly karara gelmezligini we onuň bu meseläni uzaga çekdirmegini hem alada dörediji ýagdaýlaryň biri hökmünde häsiýetlendirýärler.
Moskwadaky strategik barlaglar institutynyň analitigi Aždar Gurdow Türkmenistanyň bu meselede ikirjiňlenmeginiň esasy sebäbini eksport üçin özleşdirilen gaz resurslarynyň ýeterlik däldigi bilen düşündirýär.
Gurdow bu barada şeýle diýdi: «Türkmenistanda 2006-njy ýylda ýurduň ýangyç-energetika kompleksini ösdürmekligiň perspektiwalary bilen bagly nobatdaky giňeldilen programma kabul edilipdi. Şol programma görä, şu 2010-njy ýyla çenli gazylyp alynýan gazyň ýyllyk möçberini 140-150 milliard kubometre ýetirmek göz öňünde tutulypdy. Şeýle görkezijä şu üstümizdäki ýylda ýetilmejekdigi, elbetde, belli zat. Şeýlelikde ozalky baglaşylan uzak möhletleýin kontraktlar hem entek gazyň öndürilişindäki real ösüşler bilen berkidilenok. Bu meseläniň bir tarapy. Ikinji mesele Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistanyň potensial tebigy baýlyklarynyň paýlanyşygyndan birneme gijä galandygy bilen baglanyşykly. Indi ol beýlekileriň yzyndan ýetmek üçin çalyşmaly bolýar».
Gozgalan meseleler
Aşgabatda geçirilen Halkara konferensiýa esasan Türkmenistanyň gaz ýataklaryny özleşdirmek, gaz önümçiligini ýola goýmak, gazy gaýtadan işlemek we ony transportirlemek, şeýle hem ýurduň energiýa pudaklaryna inwestisiýalary çekmek meselelerine bagyşlanyldy.
Emma, şeýle-de bolsa, diňe Türkmenistanyň gündogaryndaky energiýa ýatagyna Hytaýyň özleşdiriji kompaniýalarynyň goýberilendigini hasaba almasaň, şu çaka çenli Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurduň beýleki energiýa ýataklaryny özleşdirmek işlerine welin, daşary ýurt kompaniýalaryny goýbermeklige kän bir howlukmaýarlar.
Moskwadaky strategik barlaglar institutynyň analitigi Aždar Gurdow Türkmenistanyň häkimiýetleriniň daşary ýurt inwestisiýalaryny esasan Hazar deňzindäki energiýa ýataklaryny özleşdirmek işlerine çekmeklige gyzyklanma bildirýändiklerini aýtdy.
«Türkmenistanyň ýolbaşçylary gury ýerlerde ýerleşýän energiýa ýataklaryny özleşdirmek işlerine daşary ýurtlaryň iri kompaniýalaryny känbir goýbermek islemeýärler. Meniň düşünişime görä, häzirki wagtda Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň öňünde daşary ýurtlularyň tagallalaryny Hazar deňzindäki ýataklara gönükdirmek meselesi durýar» diýip, Aždar Gurdow belledi.
Gaz meselesi boýunça Aşgabatda geçirilen Halkara konferensiýanyň öň ýany Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow Ýewropa Bileleşiginiň energetika meselesi boýunça komissary Gýunter Ottinger bilen duşuşyp, energiýa hyzmatdaşlygy barada ýörite gepleşik geçirdi.
Ottinger Türkmenistanyň döwlet telekanalyna beren interwýusynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bolan duşuşygynda “Nabukko” proýekti bilen bagly ylalaşygy taýýarlamak boýunça ýörite iş toparynyň döredilmegi barada ylalaşanlygyny aýtdy.
Emma käbir ekspertler geçirilýän gepleşikleriň Türkmenistanyň häkimiýetleriniň “Nabukko” proýekti baradaky tutýan pozisiýasynda nähilidir bir oňyn öňegidişlikleri görkezmeýändigini belläp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Çeh ady Robert Rohardzo bolan içaly Çehiýanyň türme gullugynda psiholog bolup işläpdi. Rohardzo geçen ýyl ýitirim boldy we onuň Orsýetdedigi çak edilýär.
Geçen hepde “Mlada Fronta Dnes” gazetiniň ýazmagyna görä, şol içalynyň dürli ýyllarda üç generalyň elinde edara başlygy bolup işlän, maýor çinli aýal hemşerisi bolupdyr. Bu habara Çehiýada sanlyja adam haýran galan bolsa gerek. Sebäbi mundan az wagt öň ABŞ-da Orsýetiň 10 içalysy tutulyp, ýurtdan çykarylypdy.
Çehiýanyň Daşary aňtaw gullugynyň öňki başlygy Karel Randagyň pikiriçe, bolup geçen soňky wakalar Orsýetiň içalylarynyň Çehiýada berk ornaşandygyna köpleriň ynanýandygyny tassyklaýar. “Men olaryň ähli ýerde içalyçylyk edýändigine ynanýaryn. Men muňa haýran galamok we Çehiýa respublikasyny hem aradan aýramok“ diýip, Randak aýtdy.
Energiýa biznesi
Orsýetiň içalysynyň nähili peýdaly maglumatlary ýygnandygy anyk däl. Çehiýanyň gazeti ýurduň aňtaw gullugynyň şol içalyny ençeme ýyllap yzarlandygyny hem ýazdy. Bu Orsýetiň içalylarynyň Çehiýada köpelýändigi bilen bagly wakalaryň ahyrkysy. Çehiýanyň aňtaw gullugynyň maglumatyna görä, Orsýetiň diplomatiýa jemgyýetçiliginiň azyndan 60 agzasy Çehiýada içalylyk edýär.
Ýakynda Çehiýanyň kontraňtaw gullugynyň öz hasabatynda duýdurmagyna görä, “Orsýetiň içalyçylygy “agressiw” we, hususanda, energiýa biznesine gözegçilik edýär. Orsýetiň aňtaw işleri ösýär we onuň käbirleri hatda Çehiýa Respublikasynyň bähbitlerine gapma-garşy”.
Geçen ýyl Çehiýanyň hökümeti Orsýetiň iki diplomatyny deportasiýa etdi. Olara Çehiýada Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň raketa hüjümlerinden goranyş sistemasyny gurmak planyna garşy jemgyýetçilik pikirini döretmek ugrunda tagalla etmäge gatnaşanlykda aýyplama bildirildi.
Putiniň mentaliteti
Moskwaly harby ekspert Aleksandr Goltsyň sözlerine görä, Orsýetiň hökümeti içalyçylyk arkaly ýygnalýan maglumatlara daýanmagyny ösdürýär: “Bular ýurduň liderlerine, aýratyn-da, öňki KGB ofiseri premýer-ministr Putiniň mentalitetine täsir edýär. Ol ozalky kärdeşleriniň köpüsini ýokary derejeli hökümet we biznes wezipelerine belledi”.
Harby ekspert Aleksandr Goltsyň pikiriçe, Orsýetiň häzirki premýer-ministri Wladimir Putine jemgyýetde açyk gürrüň edilýän zatlar asla hakykat däl. “Hakykat gizlenen. Ony diňe ýörite usullar bilen tapmak mümkin diýen dünýägaraýyş mahsus” diýip, Golts aýtdy.
Goltsyň sözlerine görä, Orsýetiň içalyçylygynyň NATO-nyň we Ýewropa Bileleşiginiň täze agzalaryna gönükdirilmegi haýran galarlykly zat däl: “Munuň bir ýönekeý sebäbi bar. Ýagny, köne gatnaşyklar saklanyp galan. Çehiýada ýa-da Bolgariýada ornaşmak Britaniýada ýa-da Belgiýada ornaşandan has aňsat”.
Çehiýanyň “ähmiýeti”
Harby ekspert A.Golts bilen çehiýaly žurnalist Petr Plesl hem ylalaşýar: “Moskwa Çehiýa öňki SSSR bilen Günbataryň arasyndaky serhediň bir bölegi hökmünde garamagyny dowam etdirýär. Olaryň Çehiýanyň näme planlaşdyrýandygyny we Günbatar bilen strategiki hyzmatdaşlygyny bilmegi zerur. Olaryň Çehiýanyň harby we howpsuzlyk güýçleriniň ümzüginiň nirädigini bilmegi zerur”.
Plesliň pikiriçe, köne içalylyk usullary Moskwanyň Çehiýada öz täsirini ösdürmek ugrundaky tagallalarynyň diňe bir bölegi. “Döwletiň gözegçiligindäki we täsirli rus kompaniýalary, hususan-da, energiýa pudagynda Kremliň bähbitlerini berk goraýarlar” diýip, Petr Plesl aýtdy.
Žurnalist P.Plesliň sözlerine görä, geçen hepde Orsýetiň içalysy barada syrly aňtaw gullugynyň ýaýradan maglumaty öňki kärdeşlerine garanda, merkezçi-sagçy premýer-ministr Petr Neçasyň ýurtda Orsýetiň täsirini azaltmak üçin “bilini berk guşajakdygyny” aňladýan bolmagy mümkin.


text:
26-njy aprelde “Türkmengaz” we Hytaýyň Döwlet ösüş bankynyň arasynda gol çekilen ylalaşygyň ýurtlaryň nebit-gaz we energiýa ugurlardaky hyzmatdaşlygynyň ösüşinde uly rol oýnajagy resmi derejede nygtaldy.
Habar berlişine görä, Türkmenistan Hytaýdan alýan 4,1 milliard dollarlyk kreditini Günorta Ýolöten gaz ýatagyny özleşdirmek üçin ulanar. Käbir maglumatlarda bu ýatakdan çykaryljak gazyň Hytaýa akdyryljagy aýdylýar.
“Türkmengaz” konserniniň Hytaýyň Döwlet ösüş banky we “PetroChina” kompaniýasy bilen türkmen gazynyň Hytaýa akdyrylmagyny kepillendirýän şertnamasyny eýýäm baglaşanlygyny, “Türkmengazyň” resmisi Aşyr Alyýewe salgylanmak bilen, “Associated Press” agentligi habar berdi.
Britaniýanyň “Gaffney Cline&Associates” kompaniýasynyň çaklamalaryna görä, Günorta Ýolöten gaz ýatagy dünýä derejesinde iň uly bäş gaz ýatagynyň hataryna girýär. Bu kompaniýa şol gaz ýatagyndaky tebigy gazyň zapasyny potensial derejede 14 trillion kubometr töweregi diýip kesgitledi.
Hytaý Türkmenistany ikitaraplaýyn ylalaşyklar arkaly özüne bagly etmäge çalyşýar.
Türkmenistan bilen Hytaýyň ýylda 40 milliard kubometr möçberdäki gaz söwdasy barada ylalaşygy bar. Ýakyn wagtda taraplar gazyň möçberini ýene artdyryp, 60 milliard kubometre ýetirmegi planlaşdyrýarlar.
Emma 2009-njy ýylda Türkmenistan- Hytaý turbasy işe girizileli bäri Hytaýyň Türkmenistandan satyn alan gazynyň möçberi 6 milliard kubometrden aşmady.
Moskwanyň Halkara gatnaşyklar boýunça döwlet institutynyň wekili Leonid Gusew dünýä derejesinde iri energiýa hyrydary bolan Hytaýyň Türkmenistan bilen häzirki wagtda baglaşýan şertnamalarynyň geljege gönükdirilenligini belleýär. Onuň bellemegine görä, Hytaý Merkezi Aziýa döwletleriniň özüne bagly bolmagyna örän wajyp mesele hökmünde garaýar.
“Global maliýe ykdysady krizis başlananda, Hytaý Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň agzalary bolan Merkezi Aziýa döwletleri üçin 10 milliard dollar pul çykarypdy. Türkmenistan bu gurama girmeýär. Şonuň üçin Hytaý Türkmenistany ikitaraplaýyn ylalaşyklar arkaly özüne bagly etmäge we türkmen gazynyň edil häzir zerurlygy bolmasa-da, geljek üçin ätýaçdan hereket etmäge çalyşýar” diýip, Gusew aýdar.
Bilermenler Hytaýyň dünýä drejesinde aktiw inwestision syýasatyny alyp barýanlygyna ünsi çekýärler. “ChinaPro” atly bizness žurnalynyň maglumatynda diňe 2010-njy ýylyň özünde Hytaýyň banklarynyň ösýän döwletlere beren karzlarynyň Dünýä bankynyň kreditlerinden 10 milliard dollar artykmaç bolanlygy aýdylýar. Maglumatda şeýle syýasat arkaly Hytaýyň ykdysady amatlyklara eýe bolmaga özüne mümkinçilik alýanlygy bellenýär. Töwekgelçilik barmy?
ABŞ-nyň Johns Hopkins uniwersitetiniň ýanyndaky Merkezi Aziýa we Kawkaz insitutynyň Ýüpek ýoly programmasynyň barlaglar boýunça müdiri Swante Korneliň
pikirine görä, Türkmenistanyň Hytaý bilen energiýa taýdan hyzmatdaşlygyny ösdürmeginiň esasy sebäbi ýurduň gaz eksportynda garaşlylygyny gowşatmak maksadyna bagly.
“Türkmenistanyň ýolbaşçylary gaz eksportynda Orsýete bolan garaşlylygyny ýok etmäge öz isleglerini açyk mälim etdiler. Günbatara tarap eksport ugrunda bolsa dürli kynçylyklar dowam edýär. Şeýle ýagdaýda olaryň Hytaýa tarap eksport mümkinçiliklerine ünsi gönükdirmegi logika gabat gelýär” diýip, Kornel aýdýar.
Korneliň pikirine görä, Türkmenistan energiýa pudagyna degişli proýektleri durmuşa geçirmek üçin maliýe, ukyp we bilim taýdan daşary ýurtlaryň ýardamyna mätäç.
Hytaýa uzak möhletleýin garaşly bolmak töwekgelçiligini ünsden düşürmeli däl.
Türkmenistan ýurduň esasy girdeji çeşmesi bolan ýangyç-energiýa pudagyny ösdürmek üçin Hytaýdan 4 milliard dollar karz alýarka, ýurduň gurluşyk pudagyna öňküden has köp pul sarp edilýär. Resmi maglumatlara görä, 2010-2011-nji ýyllarda gurluşykda özleşdirilýän puluň möçberi 23 milliard dollara ýeter.
Emma orýetli ekspert Gusewiň pikirine görä, Türkmenistanyň daşary ýurtdan karz almagy ýurtdaky pul ýetmezçiliginden habar berýär we karzy halkara maliýe guramalaryndan ýa Günbatar döwletlerinden däl-de Hytaýdan almagy türkmen režiminiň öz syýasy durnuklylygy nukdaýnazaryndan Pekine ynam bildirýänligini görkezýär.
Gusew Günbatar bilen köp ýyllap hyzmatdaşlykda bolan arap döwletlerindäki syýasy öwrülişikleriň-de Türkmenistanyň Hytaýa tarap ýykgyn etmegine itergi bolanlygyny çak edýär.
Häzir Hytaý Merkezi Aziýada gaty aktiw sýyasat alyp barýar. Bu ýagdaý soňky iki ýylyň dowamynda hasam göze dürtülýär, sebäbi Orsýetiň ykdysady krizisden ejir çekýän wagtynda Hytaý Merkezi Aziýada, esasanam nebite baý Gazagystanda we gaza baý Türkmenistanda öz täsirini ep-esli artdyrdy.
Korneliň pikiriçe, Hytaýdan kredit alanda, Türkmenistan bir tabynlykdan çykmakçy bolup, başga bir tabynlygy, ýagny Hytaýa uzak möhletleýin garaşly bolmak töwekgelçiligini ünsden düşürmeli däl.
Türkmenistanyň Hytaýdan alan 4,1 milliard dollarlyk krediti Aşgabadyň Pekinden alýan ikinji karzydyr. 2009-njy ýylda hem türkmen tarapy Hytaýyň Döwlet ösüş bankyndan 4 milliard dollar karz alypdy.


text:
Şu ýylyň tomsunda Aşgabadyň jygylyk bazarynda bir ýaş ene-atanyň özleriniň iki sany perzendini ähli aýna-gapysy ýapylan ýeňil maşynyň içinde gulplap gidip, bazary aýlanyp çykýançalar çagalaryň howa ýetmezçiliginden demigip ölenligi baradaky habar köp ýere ýetdi.
Ýaş ene-atalaryň aň salmazlygynyň netijesinde perzentleriň ölüme ýa-da beýleki bir betbagtçylyga sataşmasy ýaly hadysalar az bolanok.
Mundan üç-dört ýyl öň Aşgabat şäherinden bolan bir ýaş ene ýaňy diş çykaran çagasynyň eline hoz maňzyny berip, özi aşhana nahar bişirmäge gidýär. Ýaş çaga hoz maňzyny ulular ýaly doly ýenjip iýip bilmänsoň, maňzyň owuntyklary çaganyň demligine gidip, ejesi naharyny bişirip, yzyna dolanyp gelýänçä çaga demigip, ölüpdir.
Aşgabat şäherinden bolan ýene bir ýaş ene üç ýaşly çagasyna gowrulan gylçykly balygy özbaşdak iýmegi tabşyrýar. Ulurak gylçyk çaganyň bokurdagynda galan çagy ene lukmanlara ýüz tutmaly bolýar. Her zadam bolsa, lukmanlaryň kömegi bilen ol çaga halas edilýär.
Aşgabat şäherinden bolan ýene bir ýaş ene-ata bolsa, özleriniň gedemlikleri sebäpli iki sany gyz perzentlerinden jyda düşdüler. Bu maşgalada mydama gyz dogulýan eken. Dört gyzy dünýä inderen ýaş ene bäşinji sapar göwreli bolýar. UZI apparatynda oňa ýene bir-ä däl, ekiz gyzlarynyň boljakdygyny habar berýärler. Bu habary eşiden ýaş kaka gaharyna birbada: «Gyz gerek däl, ikisinem dogran ýeriňde taşla-da gaýt» diýýär. Soňra ol bir gün, gahary köşeşensoň, aýalyna bu gepi gaharyna aýdandygyny, çagalary taşlamazlygy aýtmak isleýär.
Ýöne gündelik iş-aladalar bilen başagaý bolup, beýle gürrüňe wagt tapmaýar. Basym hem komandirowka gitmeli bolýar. Adamsy komandirowkadaka ýaş enäniň ekiz gyzy bolýar. Adamsynyň diýen sözleri ýüregine batyp, kineli oturan ýaş ene özüne bu çagalaryň gerek däldigi barada dil haty goýup, bäbekhanadan çykyp gaýdýar. Ene çagalaryny soň bir gün ýygnaryn öýdýär, şeýdip, adamsyna göz görkezmek isleýär.
Komandirowkadan dolanyp gelen ýaş ata aýalynyň çagasynyň bolandygyny onuň boşan göwresine gözi düşenden duýýar. Çagalaryň niredeligini soraýar. Aýaly oňa çagalary adamsynyň diýenini edip, bäbekhanada taşlap gaýdandygyny aýdýar. Gyz perzendiniň boljagyna gahary gelse-de, perzentleriniň hakykatdan-da zyňlyp gaýdylanyny bilen çagy ýaş atanyň ýüregi süýşen ýaly bolýar. Ol aýalyny hem alyp, gyzjagazlaryny yzyna getirmek üçin bäbekhana ylgaýar. Emma giç bolýar. Olara bäbekleriň eýýäm gyzlyga alnandygyny, perzentlige alýanlaryň adresleriniň hem gizlin saklanýandygyny, beýle söwdanyň yza gaýtarylmaýandygyny aýdýarlar. Goh etseler, işleriniň suda geçmeginiň mümkindigini-de duýdurýarlar.
Irräk döwürde Mary welaýatynyň obalarynyň birinde şeýle bir waka bolýar. Öte garagol bolan ýedi-sekiz ýaşlaryndaky oglanjygy terbiýelemek maşgala gaty kyn düşýär. Onuň çagalar bilen uruşmalaryndan, dawalaryndan, öýde döwüp-ýençýän zatlaryndan ýadaýarlar. Günleriň bir güni ýaş ata çagany gorkuzmak maksady bilen gapdallaryndaky jeňňellikde daňyp gaýdýar. «Goý, seni şagallar iýsin» diýip, ogluny gorkuzyp gaýtsa-da, ata ogluny biraz salymdan ýygnamak isleýär. Ýöne çaý-suwuny içip, pagta suw tutmaga giden ata iş bilen ogluny boşatmagy ýadyndan çykarýar. Oglanjyk diňe agşam naharynda ýada düşýär. Maşgala bolup oglanjygyň goýlup gaýdylan ýerine barýarlar, görseler, ony hakykatdan-da şagallar parçalan eken. Ýaş ata diňe garagolja oglundan däl, azatlykda gezmekden hem mahrum bolýar.
Ýaş ene-atalaryň ýalňyşlygy, geleňsizligi, gedemligi, düşünmezligi bilen bolýan şeýle wakalar örän kän. Şeýle wakalaryň geljekde-de gaýtalanmagy mümkin. Şonuň üçin «Ýaş ene-atanyň mekdebi» diýen ýaly jemgyýetçilik gurama açmalymy ýa-da ýerli metbugatyň sahypalarynda şeýle wakalar hakda ýazyp durmalymy, garaz, ýaş ene-atalar ýaşlykda gabat gelnäýýän şeýle wakalar bilen habardar edilip durulsa gowy boljak.
Aýallar guramalary şeýle ýagdaýlar barada aram-aram ýaş ene-atalaryň arasynda gürrüňler geçirip dursa, gowy bolardy. Ýaş ene-atalar üçin gollanma kitapçajyklary-da çap edilip, köpçülige ýetirilip durulsa, belki, ýaşlygyň ýalňyşlygy bilen ýüze çykjak köp ýaramaz wakalaryň öňüni almaga, ýaş ene-atalaryň çaga terbiýesine ünsli bolmagyna ýardam ederdi.
Maral Agaberdiýewa Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Azerbaýjandaky Ýewropa oýunlary, ýurduň adam hukuklary ýagdaýynyň tankytlanmagynyň arasynda, ullakan dabara bilen açyldy.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew 12 inji iýunda Bakuwyň täze Olimpiýa stadionyna toplanan 68 müň çemesi tomaşaçynyň, şol sanda rus prezidenti Wladimir Putiniň, 6 müňe golaý atletiň öňüne çykyp, oýunlary açdy.
Açylyş dabaray ermeni delegasiýasynyň märeke tarapyndan gygyrylyp, gödek garşylanmagy, Hanym Gaganyň Jon Lennonyň dünýä parahatçylygy baradaky aýdymyny ýerine ýetirmegi bilen utgaşdy.
Ýewropa oýunlarynyň açylyş dabaralary halkara hukuk toparlarynyň we metbugat guramalarynyň Azerbaýjanyň hökümetini başga pikirlileri basyp ýatyrmakda, onlarça aktiwsti, aklawçyny we žurnalisti türmä basmakda tankytlamagy bilen hem utgaşdy.
Adam hukuklaryny goraýan HRW guramasy Ýewropa oýunlary post-sowet zamanynda görülmedik hökümet repressiýasynyň atmosferasynda geçýär diýdi. Bu oýunlara barmak islän daşary ýurt žurnalistleriniň we aktiwistleriniň birnäçesi gadaganlyga salyndy.
Azerbaýjanyň hökümeti bu oýunlaryň abraýyny gaçyrmak üçin metbugat kampaniýasynyň guralýandygyny aýdýar we oňa «Gardian» gazetiniň we BBC-niň hem girýändigini öňe sürýär.


text:
Milli Liderimiz Hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda Täze Galkynyş we beýik özgertmeler eýýamynda eziz diýarymyzda üstünlikli amali aşyrylýan asyrlara barabar ägirt uly işlerin netijesinde gazanylýan ýokary ösüş depginleri we ýetilen belent sepgitler bu gün dine Türkmenistanda däl, eýsem, kütin dünýäde hem ykrar edilen hakykata öwrülýär. Ýurdumyzda döwlet we jerngyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlary boýunça amala aşyrylýan il-ýurt bähbitli dtoýpli özgertmeler häzirki wagtda ýokary derejede üstünlikli dowam etdirilýär. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy we parasatly ýolbaşçylygy bilen ýurdumyzda demokratiýany pugtalandyrmaga, milli ykdysadyýetmizi özgerdip guramaga, fcalkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilen içeri we daşary syýasat üstünlikli alnyp barylýar. Halkymyz öz Lideriniň il-ýurt bähbitli başlangyçlaryny gyzgyn goldaýar we olary durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýar. Hormatly Prezidentimiziň her bir işe oýlanyşykly çemeleşip, aýgytly hereket etmegi bolsa, bellenen maksatnamalaryň we meýilnamalaryň öz wagtynda we netijeli amala aşyrylmagyna yardam edýär. Jemgyýetimiziň durmuşynyň ähli ugurlarynda onat netije berýän durmuş-ykdysady özgerişlikler munuň aýdyň mysalydyr. Bu, ilkinji nobatda, bilim, ylym, saglygy goraýyş we durmuş üpjünçiligi ulgamlaryndaky öz-gertmelerdir. Hormatly Prezidentimiziň bilim, ylym babatda kabul eden we edýän Permanlarydyr kararlary ýurdumyzda bilim syýasatynyň ösüş ýoly bölüp, bilim-terbiýeçilik, ylym işgärleriniň has-da döredijilikli, netijeli işlemeklerine onat sert döredýär. Bilimin, ylmyň jemgyýetiň ösüş depginlerini üpjün etmekde bolsa aýratyn orny bardyr.
Hut şu nukdaýnazardan Hormatly Prezidentimiz 2009-njy ýylyň 12-nji iýunynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň göçme mejlisinde sözlän sözünde ýurdumyzyň ylmy jemgyýetçiliginin önünde anyk wezipeleri goýdy. Sol mejlisde Merhemetli Prezidentimiziň kabul eden «Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasyny döretmek hakynda» we «Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň meseleleri haky-nda» Permanydyr Kararynyň diýseň uly taryhy ähmiýeti bardyr. Çünki olar öz batly gadamlary bilen barha taze ösüşlere eýe bolýan Türkmenistan Watanymyzy mun-dan beýläk-de ösdürmegiň ylmy konsepsiýasyny, ylmy esaslandyrmalaryny işläp düzmeklige giň yol açýar. Hut sonun üçin-de Milletin Liderinin bu resminamalary yurdun ylmy jemgyýetçiligi tarapyndan gyzgyn garşylanyldy.
Bütin dünyadaki öňdebaryjy ylmyň gazananlaryny durmuşa ornaşdyrmak, täze tehnikalary, tehnologiýalary önümçilige giňden ornaşdyrmak, döwrüň talabyny üstünlikli berjaý etmäge ukyply hünärmenleri taýýarlamak ýurdumyzda esasy ýörelgä öwrüldi.Täze Galkynyş we beýik özgertmeler eýýamynda ýaşlary terbiýelemek, bilimi, ylmy ösdürmek baradaky Hormatly Prezidentimiziň Kabul eden resminamalarynyň bu gün gyşarnyksyz durmuşa geçirilýändigine ylmy esaslara daýanýan durnukly ösüşimiz aýdyň şaýatlyk edýär.
Bu gün Garaşsyz, baky Bitarap ýurdumyzda ylmy ösdürmäge düýpli çemeleşilýär. Aspiranturalaryň, doktoranturalaryň açylmagy ylmyň täze sepgitlerine aralaşmaga döwlet tarapyndan berilýän gymmatly goldawdyr. Ylmyň çäginiň, serhediniň bolmaýşy ýaly, dünýäniň dürli künjeginde okamaga, bilim almaga, ylmyň ileri sürülýän wajyp ugurlaryny öwrenmäge, tejribe alyşmaga döwlet Baştutanymyz tarapyndan şertdir mümkinçilikleriň döredilmegi milli ylmymyzyň gadamlarynyň güýçlenmegine yardam etdi. Ýurdumyzda bazaar ykdysadyýetiniň rowaçlanmagy, bir tarapdan, jemgyýetiň ähli gatlaklarynyň işjeňligini, döredijilik hyjuwyny berekete getirmegiň girewi bolsa, ikinji tarapdan, ylmyň gazananlarynyň elýeterli bol-magyna, ylmyň islendik ugurlaryny bütin çuňlugy bilen tiz öwrenip, özleşdirmäge, karni lleşdirmäge yardam berýär.
Syýasy, ykdysady we medeni gatnaşyklarymyzyň pajarlap ösýän mahaly Türkmenistan durnukly we ygtybarly döwlet hökrnünde tanalyp, dünya halklarynyň nazarynyň bize tarap öwrülen pursatynda ylmy jemgyýetçiligiň tazeden galky-nmagyny, netijeli açyşlaryň önümçilige ornaşdyrylmagyny şu günki döwür talap edýär. Bu talaby kemsiz ödemegiň hötdesinden gelmek üçin bolsa Hormatly Prezi-dentimiz ajaýyp sertler döredip, ileri tutulýan ugurlary anyk kesgitläp, ugrukdyryp gelýär. ine, sona görä-de, kuwwatly döwletimizde ylma täzeçe çemeleşmek, ägirt özgerişlikleriň ruhunda täzeçe işlemek hyjuwy döreýär.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy ylmyň, halk hojalygynyň, bay kö-pasyrlyk ruhy mirasymyzyň dürli ugurlarynda düýpli barlaglary geçirmek, durmuş we ykdysady meseleleri çözmek üçin alymlaryň güýçlerini bir ýere jemleýän ýokary ylym edarasydyr.
Häzirki wagtda Ylymlar akademiýasynyň garamagynda 11 sany ylmy-barlag instituty işleýär. Olarda fizika-matematika, himiýa, geologiýa we tehniki ylymlar, lukmançylyk, biologiýa we oba hojalyk ylymlary hem-de gumanitar ylymlary boýunça geljekde ähli babatda Türkmenistan döwletimiziň güýç-kuwwatyny artdyryp, halkara abraýyny mundan beýläk-de ýokary göterjek in wajyp meseleleriň üstünde ylmy-barlag işleri alnyp barylýar. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy ýokary okuw mekdepleri hem-de dürli ministrlikleriň we pudaklaryň ylmy-barlag institutlary tarapyndan ýerine ýetirilýän ylmy-barlag işlerini utgaşdyryjy merkez bölüp durýar. Ylymlar akademiýasy halkara gatnaşyklary boýunça öz işini halkara, hökümetara we edaralar arasyndaky ylrny-tehniki hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyklar, şeyle hem halkara guramalarynyň maksatnamalary tarapyndan berilýän grantlar esasynda guraýar. Ol ylmy taslamalara, okuw kitaplaryna we okuw gollanmalaryna, şeyle hem Türkmenistana getirilýän daşary yurt tehnologiýalaryna seljeriş geçirmek, ýurdumyzda yerli we daşary yurt täze tehnologiyalaryny giňden ulanmak, ylmy-barlag we tejribe-gurnaw işleriniň netijelerini önümçilige ornaşdyrmaklyga yardam bermek işlerini alyp baryar. Ylymlar akademiýasy Türkmenistanyň Prezidentiniň ylmy ösdürmek hem-de yurdumyzyň halk hojalygyna zerar bolan ýokary derejeli hünärmenleri we ylmy işgärleri tayyarlamagy üpjün etmek boyunça kararlaryndan we görkezmelerinden ugur alyp, aspiranturalara, doktoranturalara we ordinaturalara kabul etmek
işlerini amala aşyryar.
Ylymlar akamediýasynyň garamagynda Merkezi ylmy kitaphana, «Ylym» neşirýaty we çaphana bar.
Hormatly Prezidentimiziň Karary bilen 2009-njy ýylyň 12-nji iýunynda açylan Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň bir ýyllygyna bagyşlanylyp türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edilen bu neşirde akademiýanyň düzümine girýän institutlaryň ylmy-barlag işlerinin esasy ugurlary barada giňişleýin gürrüň berilýär.


text:
Yragyň premýer-ministri Nuri al-Malikiniň esasy ýarany Eýran hökümet baştutany wezipesine Malikiniň ýerine Haidar al-Abadiniň teklip edilmegine goldaw bildirdi.
Eýranyň Baş milli geňeşiniň sekretary Ali Şamhani 12-nji awgustda eden çykyşynda “Yragyň konstitusiýasynyň çäginde premýer-ministriň parlament köpçüligi tarapyndan saýlanmagynyň göz öňünde tutulýandygyny” belledi.
Şaýylaryň wekili bolan Maliki şaýy Eýranyň goldawyna daýanypdy, emma eýran resmileriniň ýakynda aýtmagyna görä, Tähran Maliki ýurdy mundan beýläk dolandyrmaga ukyply däl, diýip hasap edýär.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Yragyň premýer-ministri wezipesine Abadiniň hödürlenmegini goldap çykyş etdi we ony “öňe tarap umyt dörediji ädim” atlandyrdy.
2006-njy ýyldan bäri Yragyň hökümetine ýolbaşçylyk eden Maliki ýurtda dini gandöküşligi tutaşdyrmak barada özüne garşy öňe sürülýän aýyplamalary ret edýär we wezipeden çekilmekden ýüz öwürýär.