text:
Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugynyň berýän maglumatyna görä, 11-nji maýda ýurduň Bajaur tire-taýpalar etrabyndaky ulagda uzakdan dolandyrylýan bombanyň partladylmagy netijesinde alty adam, şol sanda hökümete tarapdar tire-taýpa ýaşulysy heläk boldy.
Bajauryň Birleşen güýçlerinden maýor Rahmat Gul telefon arkaly Pakistan gullugyna beren maglumatynda gürrüňi gidýän bombaly hüjümde Malak Muhammad Gulyň ulagynyň we onuň bilen sapar edýän başga-da bäş adamyň nyşana alnandygyny aýtdy.
Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstünde almady. Emma “Talyban” hereketi bu territoriýadaky hökümete tarapdar tire-taýpa ýaşulysyny köplenç nyşana alýar.
Geçen hepde gürrüňi edilýän territoriýada Pakistanyň parlamentiniň öňki agzasy nyşana alyndy, emma ol hüjümden ýara alman halas boldy.


c: text/html

text:
Duşenbe güni Orsýet bilen NATO Liwiýadaky harby kampaniýalar barada geçiren gepleşiklerinde anyk bir ylalaşyga gelip bilmediler.
Soçi şäherinde NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen bilen geçiren gepleşiklerinden soň eden çykyşynda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Liwiýa baradaky rezolýusiýasynyň amala aşyrylyş meselesinde Orsýet bilen NATO-nyň ortak bir ylalaşyga gelip bilmändiklerini aýtdy.
Şol gürrüňi edilýän rezolýusiýa ses berlende, Orsýet oňa ses bermekden saklanypdy. Şondan bäri NATO-nyň Liwiýada alyp barýan howa hüjümlerine Orsýet öz nägileligini bildirip gelýär we bu ýurtdaky konfliktleriň gepleşikler ýoly bilen çözülmegine aýak direýär.
Düýnki geçirilen gepleşiklerde Ýewropanyň raketalardan goranyş sistemasy barada-da özara maslahat edildi. Ýöne bu meselede-de Orsýet bilen NATO heniz özara çözülmeli problemalaryň bardygyny mälim etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Bag — durmuşyň bezegi» diýýärler. Örän dogry aýdylan söz. Eger Ýer şaryny bagsyz göz öňüne getirsek, ol nähili gelşiksiz görnerdi! Depesine ýeke tüý çykmadyk kel ýaly bolmazmy!
Bagyň ýaşaýşyň özenidigi hakda, onuň adamzada iň bir gerekli bolan kislorody bölüp çykarýanlygy hakda biz kän okadyk ahbeti. Baglardan miwe üzüp iýen halatymyz biz özümizi nähili şähdaçyk duýýarys! Baglaryň kölegesinde saýalan halatymyz janymyza lezzet goşulýar! Şeýle bolansoň, bag adamlaryň ýüreginde söýgüden başga zady oýaryp bilermi?!
Dogry hereket edilmedik halatda durmuşda her bir zat adamlaryň ýüreginde erbet duýgy oýaryp biljek eken. Şeýle ýagdaý bag bilen bagly hem ýüze çykdy. Häzirki döwürde «bag» sözüni eşitseler, türkmenleri, hut garaguşagyry keselleri bar ýaly, sandyrama basyberýär. Munuň sebäbi eýýäm köplere aýan. Hatda dünýä aýan diýsegem, ýalňyşmasak gerek.
Ýurtda bag ekmek iň zerur işe öwrüldi. Dünýä belli açyş etjek alymyň döremegi hökman däl, talypdyr mekdep okuwçylarynyň gowy okadylmagy, gowy okamagy hökman däl. Agyr ýagdaýda keselhana düşen näsagy çalt operasiýa etmek hökman däl, bag ekmek welin — hökman! Hatda iň derwaýys, gaýragoýulmasyz iş.
Bag ekmek Türkmenistanyň Garaşsyzlygy ýyllary içinde halkyň başyna atylan boýuntryk boldy. Şol boýuntrykdan diňe işden, okuwdan kowlup sypyp bolýar.
Bag ekmek bilen oýun etmek bolmaýar. Baglaryň guradylyp-guradylmaýanyna prokurorlar gözegçilik edip durýarlar. Köpler telewizor arkaly tomaşa edendirler, öz uniwersitetlerine degişli ýerde baglaryň birnäçesiniň guramagyna ýol bereni üçin arada Oba hojalyk uniwersitetiniň rektory işinden kowlupdy.
Ine, şu zatlardan görnüşi ýaly, Türkmenistanda bag ekişligi bilen oýun edip bolmaýar. Ekmelimi — ekmeli. Ýigrimi ýyl bäri ekilýän baglar Eýran serhedine ýetip barýar.
Doktorlara çenli bag ekişlige gitmeli. Daňdandan iş wagty gutarýança näsaglara seredip ýadan lukmanlara işden soň öýe gaýdyp dynç alma ýok. Ine, bahar hem ýetip geldi. Ýazdyr-tomsy bilen baglar suwarylmaly. Her kim özüne berkidilen ýeriň bagyny guratmaly däl. Şahsy maşynlary bolan doktorlar gazly suwlardan boşan baklaşkalary çöpläp, suwdan dolduryp, öz maşynlary bilen gidip, baglary suwarýarlar. Şahsy maşynlary bolmadyklar suwly baklaşkalaryny awtobus bilen äkidip, bag suwarmaly.
Eger ülkäni bagy-bossanlyga öwürmek maksady öňde goýulýan bolsa, munuň üçin meýdanlara ekiljek baglary ýetişdirip berýän «Gökguşak» jemgyýetine işgär hem alyp bolardy. Şeýdilende näçe adama iş orny bolardy. Bag üçin doktorlary, prokurorlary, rektorlary, mugallymlary heläk edip ýörmek nämä gerek? Ýylda bir sapar ýowar etmek arkaly «Gökguşak» jemgyýetine kömek hem berlip bolar. Rektorlardan talyplara ýokary bilim bermek talap edilmeli, doktorlardan näsagy bejermek talap edilmeli, prokurorlar jenaýatkärlere temmi berlişine gözegçilik etmeli. Daglaryň etegindäki baýyrlaryň üstüne — suwsuz-sölsüz ýerlere ekilýän baglar üçin ýurduň ýüzüniň tuwagy bolan işgärleri süýremek nämä gerek?!
Ýöne Türkmenistanda bag durmuşy bezemek üçin däl-de, halky kösemek, başagaý etmek üçin ekdirilýäne meňzeýär.
Döwlet Hojamedow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejad “Iran Air” döwlet kompaniýasyna degişli ýolagçy uçarynyň betbagtçylyga uçramagynyň sebäplerini hemmetaraplaýyn derňemäge görkezme berdi.
Tährandan Urmiýa şäherine barýan "Boeing –727" uçary bazar güni agşam güýçli gar hem ümür şertlerinde gonmak üçin aşak inende betbagçylyga uçrady. Ýaramaz howa şertleriniň bu waka sebäp bolan bolmagy mümkin.
Uçaryň ýere gaçmagy netijesinde 77 adam heläk boldy, onlarça adam keselhana ýerleşdirildi. Uçarda 105 ýolagçy hem ekipaž agzalary bardy.
Ençeme çeşmeleriň bellemegine görä, Eýranda köp uçarlar uzak wagtyň dowamynda ulanylýar we olara edilýän tehniki gözegçilik zerur talaplary ödemeýär.


text:
Prezident Mahmud Ahmadinejadyň ýurduň deputatlaryny paýyş sözler bilen masgaralandygy hakdaky maglumat Tähranyň berk garşylyk görkezmegine sebäp boldy. Şol bir wagtda-da gürrüňi gidýän wideoýazgynyň gelip çykyşy-da belli bir soraglary döretdi.
Wideoýazgyda BBC-niň Pars gullugynyň habarçysy Bahman Kalbasiniň Ahmadinejada BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasyna gelen Eýranyň delegasiýasy barada sorag beren pursady ýerleşdirilipdir.
Nýu-Ýorkdaky sessiýa 160 sany eýran deputatynyň ugradylmagynyň ýerlikliligi barada sorag berlende, wideoýazgyda Ahmadinejadyň “Olaryň bary bir poh” diýen sözlerini eşitmek bolýar
.
Ýazgy internetde ýaýrandan soň, ony tomaşa edenleriň sany juda artdy.
Ýarym resmi “Fars” habar agentliginiň sişenbe güni ýaýradan beýanatynda prezidentiň edarasy Ahmadinejadyň bu sözleri aýdandygyny “berk” bir görnüşde iňkär edip, bu wideoýazgyny “bolgusyz” diýip atlandyrdy.
Dünýäniň sosial ulgamlarynda hem wideonyň hakykylygy boýunça köp gürrüňler edildi.
Wideony görenleriň arasynda Ahmadinejadyň sözleri boýunça gyzgalaňly jedeller peýda boldy. Käbirleri Ahmadinejadyň sözleriniň üstünden başga sesiň goýberilendigini öňe sürseler, käbirleri parsçadaky “goh khordan” sözüniň berýän manysy barada çekeleşdiler.
Söhbetdeşligi geçiren BBC-niň habarçysy Kalbasi hem bu ýagdaýlardan soň çykyş edip, Ahmadinejadyň, oňa ýöňkelýän sözleri aýtmandygyny nygtady.
Eýranyň parlamentiniň başlygy Ali Larijani çarşenbe güni beýanat bilen çykyş edip, bu wakalaryň ählisiniň galpdygyny belledi. Ali Larijaniniň sözleri “Ilna” habar agentliginde çap edildi, şonda ol “Meniň pikirimçe, ol bu zatlary aýdan däldir. Biz bu duzaga düşmeli däldiris” diýdi.
Internet äleminde hem Ahmadinejadyň sözleri uly gyzyklanma bilen maslahat edildi. Käbirleri prezidentiň üstünden düşüp, teswir ýazdylar. Paýman Beigi özüniň Facebook sosial ulgamyndaky hasabynda “pohy iýen Eýranyň prezidentiniň özi boldy” diýen ýazgyny galdyrdy. Şeýle-de Şahrom Segarçi özüniň Facebook hasabynda “deputatlar däl, prezidentiň özi bir pohdur” diýip, ýazgy ýerleşdiripdir.
Käbirleri prezidentiň tarapyny tutup çykyş etdiler.
Marýam Gudarzi özüniň Facebook hasabynda prezidenti gorap, BBC-ni tankytlady. “Olar 70 million eýranlynyň ýüzüne ýalan sözläp biljeklerini pikirlenýärlermi?” diýip, Gudarzi pikirini beýan edipdir.


text:
Şu gün Kopengagende klimat barada taryhy konferensiýa açylar. Oňa 190 ýurduň wekilleri şol sanda, 105 döwletiň liderleri gatnaşar.
BMG-nyň gurnamagyndaky iki hepdelik konferensiýada howany hapalaýan gazy kemeltmek barada täze global ylalaşygyň proýekti maslahatlaşylar.
Bu konferensiýanyň öň ýanynda halkara ekspertler global maýlama adamzadyň täsiriniň has çişirilendigi baradaky tassyklamany inkär etdiler. BMG-nyň baş sekretary Ban Ki Mun konferensiýada ylalaşygyň taýyarlanjakdygy barada optimistik pikirdedigini aýtdy.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow çarşenbe güni Tähranda gepleşikler geçirýär. Lawrow Eýranyň prezidenti Hassan Rohani we ýurduň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif bilen duşuşar.
Iki ýurduň resmileriniň ýakynda Ženewada Tähran bilen dünýäniň iri alty döwletiniň arasynda gelnen deslapky ýadro ylalaşygy barada hem gepleşikler geçirmegine garaşylýar.
Şol ylalaşyga laýyklykda, Tähran ýadro programmasyny çäklendirmegi kabul edipdi. Munuň garşylygynda Eýrana garşy girizilen halkara ykdysady sanksiýalaryň käbirleri ýeňilleşdiriler.
Şu hepdäniň başynda Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Kongresi Tährana garşy täze sanksiýalary girizse, ylalaşyk “öli”, ýagny güýçden gaçar diýdi.
Şeýle-de, Lawrow bilen Eýranyň resmileriniň Siriýanyň parahatçylyk konferensiýasyny planlaşdyrmagy maslahat etmegine garaşylýar. Moskwa we Tähran Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini goldaýarlar.


text:
Britaniýanyň Goranmak ministrliginiň beren maglumatlarynda Owganystanda bolan ýol heläkçiliginde özleriniň dört esgeriniň ölendigi aýdylýar.
Waka 23-nji iýunda Owganystanyň Helmend welaýatynda ýüze çykdy diýlip, bu baradaky maglumatda aýdylýar.
Geçen ýylyň awgust aýynda Owganystandaky halkara güýçlerden 77 harby heläk bolupdy. Şondan soň iň köp pida çekilen aý şu ýylyň iýun aýy bolup durýar.
Şu aýyň başyndan bäri Owganystandaky halkara güýçlerden 80-e golaý esgeriň heläk bolandygyny Associated Press habar berýär.


text:
Fransiýada çilim indiki ýylyň maý aýyndan başlanyp bir reňkli gutularda satylar.
17-nji dekabrda kabul edilen kanuna görä, çilimiň gutusynda hiç hili belgiler bolmaz, öndürijiniň ady bir reňkli gapyrjagyň bir ýerinde kiçi harplar bilen ýazylar.
Bu çäre Awstraliýanyň çilimkeşligiň mahabatlandyrmagyň öňüni almak üçin çilim gutularynyň görnüşini sadalaşdyrmak boýunça üç ýyl mundan ozal kanun kabul edip, ornaşdyran tejribesini dowam etdirýär.
Şeýle-de Britaniýa we Irlandiýa Awstraliýanyň modeline eýerdiler.
Geçen aýda Parižiň häkimiýetleri çilim galyndylaryny ýere taşlamak üçin göz öňünde tutulan jerimäni iki esse artdyryp, 68 ýewro ýetirdi. Parižde ýylda 350 tonna çilim galyndysy toplanýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri sişenbe güni Aşgabatda iki ýurduň arasynda ykdysadyýet we howpsuzlyk pudagyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmek barada gürrüň etdiler.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Birleşen Ştatlaryň Türkmenistanyň energiýa howpsuzlygy we durnukly transport meseleleri baradaky inisiatiwalaryna bildirýän goldawy üçin minnetdarlyk bildirip, iki ýurduň arasyndaky ykdysady we söwda gatnaşyklaryny mundan beýläk hem ösdürmek mümkinçiliklerini belledi.
Şeýle-de ol ABŞ-nyň döwlet sekretary bilen bolýan duşuşyga regional we global howpsuzlyk meseleleri boýunça hyzmatdaşlygy ara alyp maslahatlaşmak üçin gowy mümkinçilik hökmünde garaýandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri özüniň Türkmenistana 1992-nji ýylda şol wagtky döwlet sekretary Jeýms Beýkerden soň gelen ilkinji döwlet sekretary bolandygyny belläp, iki hepde ozal Waşingtonda bolan türkmen-amerikan syýasy konsultasiýalarynyň örän peýdaly bolandygyny aýtdy. Sebäbi, aýdylmagyna görä, bu duşuşykda taraplar ykdysady ösüş, adam hukuklary, howpsuzlyk we durnuklylyk boýunça tutuş bir plany işläp düzüpdirler.
Jon Kerri häzirki pursatda regional howpsuzlygy barada gürrüň etmegiň wajyplygy bilen ylalaşýandygyny hem aýtdy.
Ol Türkmenistan bilen Birleşen Ştatlaryň arasynda strategiki howpsuzlyk boýunça özara düşünişmek jarnamasyna gol çekiljegini aýdyp, bu meseledäki hyzmatdaşlyga uly ähmiýet berýändigini nygtady.
«Ykdysady ösüş we geljegiň ykdysadyýeti barada gürrüň edilende, energiýanyň aýgytlaýjy temadygyny aýdyp oturmak hem gerek däl. Bu meniň siz bilen gürrüňini etmek isleýän zadym. Şeýle-de men siz bilen özüňiziň agzan ynsanperwerçilik we adam ölçegleri meseleleriňiz boýunça gowy gürrrüň etmegimize umyt baglaýaryn... Onsoň, elbetde, Owganystan – siz örän gyzykly regionda ýaşaýarsyňyz, bu ýerde biziň bilelikde işleşmeli bir topar meselämiz bar» diýip, Kerri aýtdy.
Şeýle-de Kerri özleriniň örän konstruktiw duşuşyk geçirendiklerini, gatnaşyklar we hyzmatdaşlyk, serhet, howpsuzlyk barada gürrüň edendiklerini hem iş toparyny döredendiklerini aýdýar. Bu topar, aýdylmagyna görä, iki ýurt üçin, şol sanda regiondaky ähli ýurtlar üçin örän peýdaly işleri eder.
«Roýters» habar gullugynyň habarçysy Mat Spetalnigiň ýazmagyna görä, Jon Kerri Merkezi Aziýa ýurtlaryna edýän saparynyň aýagynda Täjigistanyň we Türkmenistanyň prezidentleri bilen duşuşanda, bu ýurtlardaky yslam ekstremizmi we serhet howpsuzlygy meseleleri barada gürrüň edip, olara syýasy opponentlere basyş görkezmegiň garşylykly netije berjegini we radikalizmi çuňlaşdyrjagyny aýtdy.
«Kerri, mysal üçin, Türkmenistanyň prezidenti bilen «alada döredýän tussaglar» diýip kesgitlenen 87 adam barada işleşmek islegi boýunça mesele gozgady» diýip, Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli resmisi «Roýtersiň habarçysyna aýdypdyr.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Türkmenistana Merkezi Aziýa ýurtlaryna, Gazagystana, Gyrgyzystana, Özbegistana we Täjigistana eden saparynyň çäginde bardy.


text:
Şu gün Pakistanyň demirgazyk-günbatar raýonynda Owganystandaky NATO güýçleri üçin ýangyç alyp barýan iki sany ýangyç sisternasy partladyldy.
Ýangyçly ulaglaryň partladylmagy netijesinde azyndan 6 adamyň ýaralanandygy barada maglumat alyndy.
Pakistanyň serhet ýakasynda amala aşyrylan bu partlamalaryň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady. Ýöne mundan ozal Pakistanyň territoriýasynda ýangyçly sisternalara garşy amala aşyrylan şular ýaly hüjümleriň jogapkärçiligini talyplar bilen ýakyn hyzmatdaşlykdaky «Laşkari-yslam» atly ýerli ýaragly topar öz üstüne alypdy.


text:
Anna güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenistanyň 2011-2030-njy ýyllar aralygyndaky sosial-ykdysady ösüşi boýunça milli maksatnamasynyň” çäklerinde birnäçe karara gol çekdi.
Hususan-da, ol Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda döwrebap täze bir oba gurmak baradaky karara gol goýdy. Gurluşygyna 2012-nji ýylyň martynda başlanyp, 2016-njy ýylda tamamlanjak bu oba Ruhabat etrabynyň Ýasmansalyk geňeşliginiň territoriýasynda gurlar.
Mundan daşary, G.Berdimuhamedow 2012-2030-njy ýyllar aralygynda tapgyrlaýyn ýagdaýda täze döwrebap Abadan şäherini guramak baradaky karara-da gol çekdi.
Käbir synçylar Türkmenistanda gurulýan täze ýaşaýyş jaýlarynyň bahasynyň we jaý satyn almak üçin berilýän kreditleriň, köplenç, adaty ilat üçin elýeterli däldigini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Sözüň birbada aýdylýan bölegine bogun diýilýär.
a-gaç, ot-luk, gul-pak.
Sözde näçe çekimli bolsa, şonça-da bogun bolýar.
goç, ge-çi, A-man.
Bogun iki hili bolýar:
Türkmen dilinde bar bolan bir bogunly sözler, esasan, çekimsize gutarýar.
Men, sen, kak, gel, gül, gör we ş. m.
Türkmen dilinde sözleriň ortasynda çekimli sese başlanýan bogun bolmaýar. Şoňa görä-de çekimsize gutarýan sözlere çekimli bilen başlanýan goşulma goşulyp, bogna bölünende şol sözleriň soňundaky çekimsiz öz yzyndaky bognuň öňüne geçýär.
Iki we ondan-da köp bogunly sözler setirden setire bogna bölünip geçilýär. Şonda sözüň setir-de galýan böleginiň yzyndan kese çyzyjak (-) goýulýar.
Bir harpdan ybarat bolan bogun setir ahyrynda galdyrylmaýar we täze setire geçirilmeýär.
Birnäçe sözüň soňunda iki çekimsiz ses ýanaşyk gelýär. Olaryň arasynda çekimli ses eşidilýän ýaly bolsa-da, ol ýazylmaýar we bir bogun hasap edilýär.
gaýt, süýt, wagt, ýyrt we ş. m.
Emma bu hili bir bogunly sözlere çekimli bilen başlanýan goşulma goşulan-da, olaryň soňundaky iki çekimsiziň soňkusy öz yzyndaky bognuň öňüne geçýär.


text:
Liwiýanyň geçiş geňeşiniň güýçleri bilen Kaddafä tarapdar güýçleriň arasynda gyraklydalan lideriň dogduk şäheriniň üstünde gidýän söweş gyzdygyça müňläp adam öýünden gaçýar.
Geçiş geňeşiniň güýçleri iki hepde gowrak bäri Ortaýer deňziniň kenaryndaky port şäheri ele geçirjek bolýar.
Halkara Gyzyl haç komiteti 70 müň çemesi ilatly Sirte şäherini 10 müňden gowrak adamyň terk edendigini aýdýar. Gaçyp çykmagy başaran ýaşaýjylar derman-däriniň ýetmezçiligi zerarly köp adamyň heläk bolandygyny aýdýarlar.
Halkara Gyzyl haç komitetiniň şenbe güni Sirtä baryp gören topary hem hassahanalardaky medisina hyzmaty, derman-däri we doktorlar babatda adatdan daşary ýagdaýyň dörändigini duýdurdy.
Halkara Gyzyl haç komitetiniň sözçüsi Dibeh Fakr öz toparlarynyň Sirtä Misratanyň üstünden barandyklaryny we gabawdaky şäheriň esasy hassahanasy bolan Ibn Sinada dörän ýagdaýy görendiklerini aýtdy.
“Ol ýerde doktorlar, medisina enjamlary, kislorod ýassyklary, hatda suw hem ýetenok” diýip, Fakr aýtdy.
Halkara Gyzyl haç komiteti söweş zerarly şenbe güni hassahana medisina enjamlaryny eltip bilmändigini aýtdy.


text:
Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň Ýaşlyk daýhan birleşiginiň ilaty uzak wagtlardan bäri edip gelen umydyna, arzuwyna gowşup başlady. Ilatynyň aglabasy eklenç üçin oba hojalygyna bil baglaýan bu etrabyň ýaşaýjylarynyň arzuwy mellek ýerli bolmakdy.
Häzirki döwürde takyr ýere hatlar çyzylýar, mellek ýerleriniň bölünişigini görkezýän liniýalar çekilýär, maşgala başyna on iki sotkalyk ýeriň paýlanyp, adamlara mellek ýer berilýändigi aýdylýar. Bu, göräýmäge, obanyň ilatynyň durmuşynda ulakan oňyn täzelik.
Ýöne bir problema bar. Ilat sany 15,000 töweregi diýlip çaklanýan Ýaşlyk daýhan birleşiginiň daýhanlary üçin kesgitlenen ýer obadan 15-25 kilometr uzaklykda ýerleşýän Käriz diýilýän çölüň içinde ýerleşýär. Çölde häzirki wagt suw ýok, togam ýok, hatda ýolam ýok, olar ýakyn wagtda boljaga-da meňzänok.
Amatsyzlyklar
Özüni Myrat diýip tanadan 28 ýaşly ildeşimiz, şeýle ýagdaýlar sebäpli, ýakynda mellek ýeriniň eýesi bolandygyna garamazdan, begenjeginem bilenok, gynanjagynam.
“Mellek obanyň içinden beriläýen halatynda hem gurluşuk üçin 15-20 müň dollar çykdaýjy etmeli bolýar. Berlen mellegiň 25 kilometr uzaklykda, çölüň içinde ýerleşýändigini göz öňünde tutanymyzda, çykdaýjymyz hasam artar” diýip, Myrat Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýdýar.
Oba ýaşaýjylary üçin 20 müň dollar, elbetde, aňsatlyk bilen tapdyrýan pul däl. Emma paýlanan ýerleriň problemasy diňe onuň çölüň içinde ýerleşýändigi bilen çäkli däl. Ýerleşýän ýeriň uzaklygy, transport gatnawnyyň bolmazlygy, hatda kadaly ýoluň hem ýokdugy bökdençlikleri hasam artdyrýar.
“Transport ýok, ýol bolmansoň, çölüň içine gatnajak taksini hem tapmak kyn, haýsydyr bir taksiçi razylyk bildiräýen halatynda hem 50 manat soraýar, bu mellekden daýhanlaryň nähili gazanç etjegini göz öňüne getirmek kyn” diýip, Myrat sözüniň üstüni ýetirýär.
Agyz suwy
Şeýle-de agyz suwunyň ýoklugy ol ýerde gurluşygyň başlanmagyny ýa-da uzagyndan ol ýere göçüp barmak mümkinçiligini hem aradan aýrýar. Ol ýer suw çekilerden uzak, çölüň içinden gazylan guýularyň suwy hem şor.
Häkimligiň öz adynyň agzalmagyny islemedik bir jogapkär işgäri uzagyndan bu ýerleri suw bilen üpjün etmek planynyň bardygyny aýdýar, emma onuň nähili amala aşyryljagy häzirlikçe uly sorag. Sebäbi onsuzam bu etrapda suw gytçylygyny çekýän, hatda häzire çenli-de suw turbalary çekilmedik obalar ozaldanam barmak büküp sanardan köp.
Ýaşlyk daýhan birleşiginiň ýaşaýjylaryna mellek ýerleriniň näme sebäpden çölüň içinden paýlanandygy barada hem resmi düşündiriş bolmansoň, ilat arasynda her hili çaklamalar bar. Olaryň biri hem obanyň ululygy bilen düşündirilip, suwarymly ýerlerde mellek üçin paýlara ýeriň ýetmezçiligi bilen bagly bolup biler diýilýär.
Ýagdaý şeýle bolansoň, bu ýerleriň ýaşamaga amatly boljakdygy barada halk arasynda soraglar köp. Emma, muňa garamazdan, ýer paýlanyşyk prosesi dowam edýär, Kärizde liniýalar çekilýär, işläp ýören ýek-tük resmilere, häkimlik işgärlerine hem duş gelmek bolýar.


text:
Türkiýäniň hökümet başyndaky Adalat we Galkynyş partiýasy (AKP) ýerli saýlawlarda güýçli ýeňiş gazandy.
Türk telewideniýesiniň berýän maglumatyna görä, duşenbe güni sesleriň 98%-i sanalypdyr. Maglumatda oppozision CHP-niň sesleriň 28%-ni, AKP-niň bolsa sesleriň 45%-ni alandygy bellenilýär.
CNN Türk telekanalynyň maglumatyna görä, saýlawlaryň soňky netijeleri heniz tamamlanmasa-da, AKP Stambulyň kontrollygyny öz elinde saklaýar we Ankarada-da tapawutly ýeňişe eýe boljak ýaly bolup görünýär.
Bu ses berişlik köp adamlar tarapyndan Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan üçin referendum hökmünde görülýär. Erdoganyň AK partiýasy 2002-nji ýyldan bäri hökümeti dolandyrýar.
Erdogan ýekşenbe güni öz tarapdarlaryna ýüzlenip, özüni korrupsiýada aýyplan tankytçylary yzarlajakdygyny aýdypdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň buýrugy bilen, içeri işler edaralaryna talaba laýyk ýolbaşçylyk etmändigi, işgärleri saýlap-seçip almakda işleriň göwnejaý guralmandygy, şeýle hem tabşyryklaryň pes derejede ýerine ýetirilendigi üçin Türkmenistanyň Içeri işler ministri Mulikow Isgender Handurdyýewiçe berk käýinç yglan edildi hem-de goýberilen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmese, eýeleýän wezipesinden boşadyljakdygy oňa duýduryldy.
Polisiýa edaralaryna talaba laýyk ýolbaşçylyk etmezlik, işgärleri saýlap-seçip almakda işleriň göwnejaý guralmazlygy, tabşyryklaryň pes derejede ýerine ýetirilmegi diýen ýaly kemçilikler türkmen polisiýasynyň işinde mydama bar zat. Ýöne bir zady welin bellemek gerek. Türkmenistan Garaşsyzlygyny alaly bäri eýýäm näçinji saparlar ýurduň Içeri işler ministri täzelenýär. Galkynyşlar döwri diýlip at berlen - geçen üç ýylyň içinde-de eýýäm, şu - Mulikow üçinji Içeri işler ministri.
Diňe bir Içeri işler ministri däl, Goranmak ministrem, beýleki ugurlara degişli ministrlerdir ýolbaşçylar hem häli-şindi täzelenip durulýar. Olaryň öz iş ýerlerinden «Taňryýalkasyn» bilen hormatly pensiýa ugradylýanlary ýok. Munuň şeýle bolmagynda diňe bir işgär saýlap-seçip almak meselesi ýa-da tabşyryklaryň pes berjaý edilmegi, işleriň göwnejaý guralmazlygy däl, eýsem, syýasy oýun ýatýar. Ýolbaşçylary bir ýerde köp oturtmazlyk hem häli-şindi çalşyp durmak, şeýlelikde-de işgärleri biri-biri bilen öwrenişdirmezlik syýasy oýnuň esasy.
Işgärleri saýlap-seçmek mümkinmi?
Häzir Türkmenistanda diňe bir polisiýada işletmek üçin däl, eýsem, ýurduň islendik pudagynda işletmek üçin işgärleri saýlap-seçip almak mümkin däl. Sebäbi her kim tapan işine, tapan okuwyna girýär. Okuw-hünär saýlamagam, iş saýlamagam ýat boldy. Polisiýa ýurduň polisiýa akademiýasyny tamamlanlary, uniwersitetiň ýuridiki fakultetini tamamlanlary hem-de käbir beýleki okuw jaýlary tamamlanlary işe alýarlar.
Polisiýa işe girmek üçin ýedi arkaň hakda maglumat berýän anketany doldurmaly. 1900-nji ýylda doglan babaň kakasy sowet hökümeti tarapyndan repressirlenen bolsa-da, polisiýa işe almak bolanok. Garaşsyzlyk ýyllarynda türmä düşenleriň çagalaryna-ha polisiýada asla işlemek bolanok. Garaşsyzlygyň hem her ýylynda ortaça sekiz-on müň adam türmeden boşadyldy. Ýigrimi ýyly hem on müň adamdan hasaplaň, iki ýüz müň adam bolýar. Şolaryň çagalaryny, garyndaşlaryny, hat-da gudalaryny-da polisiýa işe almak bolanok. Başizm günäli-günäsiz adamlaryň müňlerçesininiň adyny gara spisoga ýazdy. Olaryň çagalaryny, garyndaşlaryny polisiýa işe almak bolanok. Garaz, şeýle mysallary näçe getirseň, getirip oturmaly. Beýle ýagdaýda elbetde, işgäri saýlap-seçip bolmaýar.
Polisiýada kim işleýär?
Polisiýada işleýänleriň aglabasy ýolbaşçy işgärleriň çagalary. Polisiýa ýolbaşçylarynyň, prokurorlaryň, goşunyň ýolbaşçylarynyň, häkimleriň we şuňa meňzeş ýene-ýeneleriň… Olar biri-birine jaň edip, biri-birlerini işe alýarlar, biri-birlerini goraýarlar. Lellimlikde ulalan ýolbaşçy işgärleriň çagalary işe, aýratyn-da polisiýanyň gerdeninde durýan agyr hem jogapkärli işe ukyply bolmaýarlar. Olar aňsadyna bakýarlar. Polisiýa edaralarynyň gapdalyndan geçeniňde polisiýa işgärlerine degişli gymmatbaha, daşary ýurt maşynlarynyň köplüginden ýaňa ötere-geçere ýagdaý ýoklugy olaryň nähili işleänligini aýdyň görkezýär.
Olar örän gomparýarlar. Adam ýaly gepleşmegi-de başaranoklar. Günäli-günäsiziň üstüne it ýaly bolup, azgyrylyp gygyrýarlar. Olaryň iş başarnyklarynyň pesligine polisiýa edaralarynyň öňündäki maglumatnamalara ýelmenip goýlan - öldürilen hem-de şahsyýeti anyklanmadyk adamlaryň, agyr jenaýaty etmekde aýyplanyp, gözlenilýän jenaýatkärleriň suratlarynyň esli wagtlap durmaklygy-da şaýatlyk edýär.
Polisiýa hakyky günäkäri tapmaga, jenaýatyň üstüni açmaga ukypsyz. Mysal üçin Aşgabadyň töweregindäki Şor posýologynda mundan dört-bäş ýyl öň on iki-on üç ýaşlar töweregindäki gyzjagaz zorlanyp öldürildi. Bu işi edeni tapman, günä gyzjagazyň ruhy taýdan näsag daýysynyň üstüne atylypdyr. Gyzjagazyň daýysynyň aýal-gyz meselesine asla düşünmeýän näsagdygyny gürrüň edýärler. Şol waka bolandan soň Şor posýologynda on bäş-on alty ýaşlyja gyzlaryň ýene ikisi zorlanyp öldürilip, kanala atyldy. Bu işi edeni-de tapmadylar. Ýöne halkyň arasyndaky gürrüňe görä, şol döwürler köne ak maşynly biri Şor posýologynda köp aýlanypdyr hem-de gyzjagazlaryň şol maşyna münüp duranlaryny ýasa gelenleriň arasyndaky gürrünlerde aýdanlar bolupdyr.
Beýle mysallary näçe getirseň getirip oturmaly. Näbelli jenaýatyň üstüni açmakda polisiýa işgärleri ýa-ha ýaltalyk edýärler, ýa-da olar ukypsyz.
Içeri işler ministrleriniň birsyhly çalşylyp durulmagy ýurduň polisiýasynyň işini düzedermi?
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 20-nji noýabrynda geçirilen mejlisinde Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasyna, Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlaryny 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň meýilnamalaryna hem-de Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlarynyň senagat pudagyny ösdürmegiň esasy ugurlaryna üýtgetmeleri girizmek boýunça beren tabşyryklaryna laýyklykda geçirilen işler barada hasabat berildi.
Bu işleriň çäklerinde ýurduň ministrlikleri we edaralary, welaýat häkimlikleri bilen bilelikde pudaklarda gurluşyk-maýa goýum işlerine seljerme geçirildi. Habar berlişi ýaly, ady agzalan maksatnamalara laýyklykda häzirki güne çenli desgalaryň we binalaryň 452-siniň gurluşygy tamamlanyp, desgalaryň 370-siniň gurluşygy dowam edýär.


text:
Orsýetde 2012-nji ýylyň başynda özgerişlikere bolan umytlar uly köpçülikleýin protestler bilen başlanan bolsa-da, ýylyň aýagynda bu tendensiýa göz-görtele gowşap ugrady. Ýöne bulary ýola goýan sosial, ykdysady we syýasy güýçler täze ýylda-da ýurdy alamatlandyrmagy dowam etdirer diýlip garaşylýar.
Orsýet, ýurtda barha artýan närazylyga aýgytly jogap berip bilmeýän Kreml hem-de prezident Putini agdarmaga gurby çatmaýan oppozisiýa bilen bilelikde kynçylykly döwre girip gelýär.
2013-nji ýylda näme garaşyp bolar?
2012-nji ýyl Orsýet üçin tutuşlygyna syýasat ýyly bolan bolsa, 2013-nji ýyl ykdysadyýet ýyly bolar diýen garaýyşlar-da bar.
Orsýetde ykdysadyýet iki direge daýanýar. Bularyň biri nebit, beýlekisi hem tabigy gaz. 2013-nji ýyl ilerläp ugranda, bularyň ikisi-de barha artýan basyş astyna düşer.
Mysal üçin, häzir bir barreli 90 dollar bilen 100 dollar aralygynda üýtgäp duran nebitiň bahasy ýakyn geljekde aşaklar diýip pikir edilýär.
Birleşen Ştatlaryň Harby-deňiz kollejinden milli howpsuzlyk barlaglary boýunça professor Nikolaý Gwozdewiň aýtmagyna görä, munuň Orsýete düýpli täsirleriniň bolmagy mümkin: “1980-nji ýyllarda saudylaryňky ýaly, Orslar hem energiýa bahasynyň aşaklamak ähtimallygy bilen ýüzbe-ýüz bolarlar”.
Nebitden gelýän dollarlaryň Orsýetiň ykdysadyýetini güýçlendirip, Putiniň syýasy maşynyny ýaglap saklaýan döwri indi aýaklap gelýär. 2013-nji ýylda esasy mesele syýasy sistemanyň bu kynçylyklara berjek jogaby bolar.
Soňky tendensiýalar
Orsýetiň öňdebaryjy ykdysadyýetçileri nebit-gaza howply garaşlylykdan dynyp, ykdysadyýetiň dürli pudaklaryny ösdürmegi birsyhly nygtap geldiler. Putin bilen premýer-ministr Medwedew hem bu çagyryşlara goşuldylar. Ýöne, edilen köp gürrüňlere garamazdan, bu ugurda biten iş ýok.
Munuň hem bir sebäbi ors elitasynyň içinde energiýa senagaty bilen baglanyşykly täsirli şahsyýetleriň muňa garşylyk görkezmegi.
Medwedew öz prezidentlik döwründe Kremle ýaş kadrlary getirmäge synanyşdy. Analitikleriň bellemegine görä, bu hem elitanyň has konserwatiw, ýaş taýdan ýäşuly böleginiň Putiniň tarapyna geçmegine sebäp boldy. Ýaşlar bolsa, ýokary wezipelere ymtylyp, Medwedewe ýakynlaşdylar.
Ýaşlar, köplenç, ideologik taýdan plýuralizme ýykgyn edýärler. Ýöne bu ýerde häkimiýetleriň özlerine potensial oppozisiýa bolaýjak toparlara täsir etmek meselesi-de orta çykýar.
“Synçylaryň aglabasy häzirki ýolbaşçylaryň oppozisiýany maliýe taýdan goldaýandyklaryna berk ynanýarlar” diýip, moskwaly sosiolog Olga Kriştanowskaýa aýdýar.
Ýäňy-ýakynda korrupsiýa garşy göreş alyp barýan blogçy Alekseý Nawalnyý bilen öňki maliýe ministri Alekseý Kudriniň syýasy taýdan özara hyzmatdaşlyk etmegi mümkin diýen gürrüňler ýaýranda, synçylar geň galdylar. Analitikler muňa elitanyň tehnokratik ganaty bilen oppozisiýanyň aram elementleriniň arasyndaky hyzmatdaşlyk diýip baha berýärler.
“Biz köp adamlaryň arkadaky gapydan oppozisiýanyň tarapyna geçenini göreris. Ykdysady elitanyň oppozisiýa aralaşmaga synanyşmagyna şaýat bolarys. Bu hem döwlet üçin gaty howply bolar” diýip, Nýu-Ýork uniwersitetiniň professory Mark Galeotti aýdýar.


text:
18-nji sentýabrda “Ynsan hukuklary boýunça türkmen Inisiatiwasy” guramasy Türkmenistanda söz azatlygynyň howp astyndadygyny aýdyp, beýannama ýaýratdy.
Azatlyk Radiosy “Türkmen inisiatiwasynyň” “Ynsan hukuklary boýunça halkara partnerlygy” we “Gollandiýanyň Helsinki Komiteti” bilen bilelikde ýaýradan bu beýannamasynda gozgan meseleleri barada guramanyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz bu beýannamany näme sebäpden ýaýratdyňyz?
Farid Tuhbatullin: Indiki hepdede Warşawada ynsan ölçegleri boýunça ýyllyk konferensiýa geçiriler. Iki hepde dowam etjek bu konferensiýada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna agza ýurtlarda ynsan hukuklary boýunça eçeme meselelere garalar. Biz bu konferensiýa gatnaşýanlygymyz üçin beýannama ýaýratdyk. Biz öz maglumatlarymyzy ÝHHG-niň ýolbaşçylaryna, agza ýurtlaryna, metbugata, gyzyklanýan guramalara ýetirmekçi bolduk.
Azatlyk Radiosy: Beýannamaňyzda söz azatlygy howp astynda diýýärsiňiz? Sizde takyk maglumatlar barmy?
Farid Tuhbatullin: Hawa, biz häzirki wagtda söz we pikir azatlygynyň ýagdaýyna ünsi çekmegi möhüm hasapladyk. Biz öz hasabatymyzda Türkmenistanda žurnalistlere edilen hüjümler we saýtlaryň petiklenmegine degişli wakalar barada aydýarys. Türkmen häkimiýetleri raýatlaryň informasiýa almagyna we ýaýratmagyna, şol sanda islän saýtlaryna girmegine hem halkara guramalary bilen hyzmatdaşlyk etmegine uly päsgelçilik döredýärler.
Azatlyk Radiosy: Soňky ýylyň dowamynda Türkmenistanda ynsan hukuklaryna degişli nähili kemçilikler boldy?
Farid Tuhbatullin: Gynansak-da, şeýle wakalar köp boldy. Hususan-da hereket azatlygyna degişli kynçylyklar köp. Adamlar ýurda erkin baryp, erkin çykyp bilenoklar, olara dürli päsgelçilikler döredilýär. Ýurtda kollektiwleýin jeza beriş sistemasy ulanylýar, ýagny maşgalanyň bir agzasy günälense maşgalanyň beýleki agzalary-da dürli repressiýalara sezewar edilýärler, ýa-da olaryň hak-hukuklary bozulýar.
Azatlyk Radiosy: Soňky ýyllarda Türkmenistan ynsan hukuklary meselesinde ozalkylaryna garanda döwlet derejesinde has aktiw hereket edip başlady. Siziň pikiriňizçe, ýurtda ynsan hukuklarynyň ýagdaýy iş ýüzünde gowulandymy?
Farid Tuhbatullin: Türkmen häkimiýetleri resmi derejede BMG-niň edaralaryna hasabat berip başladylar. BMG-niň komitetleri resmi hasabatlaryň yzygiderli berilýänligini oňyn tendensiýa hökmünde kabul edýärler. Emma bu hasabatlarda aýdylýan zatlaryň durmuşa geçirilmeginde özgeriş ýok. Biz Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýyna köpden bäri syn edýäris, emma biz aladalanma bildirip, gozgap gelýän meselelerimizde gowulyga tarap üýtgeşiklik görmeýäris.
Azatlyk Radiosy: 24-nji sentýabrda ÝHHG-niň ynsan ölçegleri boýunça başlanýan konferensiýasynda siz nämä ünsi çekmekçi we nähili teklipleri öňe sürmekçi?
Farid Tuhbatullin: Biz Türkmenistanyň hökümetine we halkara strukturalaryna, şol sanda ÝHHG-ä birnäçe rekomendasiýalary bermekçi. Türkmenistanyň bu guramanyň agzasy hökmünde birnäçe borçlary bar, emma ol bu borçlaryny gaty seýrek ýerine ýetirýär. Biz ÝHHG-niň Türkmenistanyň bu pozisiýasyna has ünsli we has tankydy garamagyny isleýäris. Ynsan hukuklaryny goraýjylaryň türkmen hökümetine täsir etmek üçin halkara jemgyýetçiligine ýüzlenmekden başga guraly ýok. Biz öz çagyryşlarymyzyň, şeýle-de şu saparky çagyryşymyzyň ýagdaýy özgertjegine umyt baglaýarys.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, halkara jemgyýetçiliginiň ynsan hukuklary bilen baglylykda bildirýän aladalanmalary türkmen häkimiýetlerine täsir ýetirýärmi?
Farid Tuhbatullin: Kanun taýdan käbir işler edilýär. Kanunlar biraz täzelenýär. Gowulyga tarap özgerişiň bardygy görkezilýär. Ýakynda täze syýasy partiýa döredildi. Emma demonstratiw häsiýete eýe bolan bu ädimler adamlaryň durmuşynyň gowulanmagyna we ýurtda demokratik özgerişlikleriň başlanmagyna oňyn täsir ýetirmedi.
Azatlyk Radiosy: Ýakyn günlerde Warşawada geçiriljek konferensiýa ýaly halkara çäreleriniň Türkmenistandan başga ýurtlarda ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaýyň gowulanmagyna täsir ýetirýärmi?
Farid Tuhbatullin: Finlýandiýa, Şwesiýa ýaly demokratik ýurtlar üçin halkara konferensiýalar örän peýdaly bolýar. Olar islendik tankyda masgaraçylyk hökmünde däl-de, problemany düzetmäge ýol hökmünde garaýarlar. Olar halkara duşuşyklaryny beýleki çeşmelerden alyp bolmaýan maglumatlary toplamaga gural hökmünde ulanýarlar. Emma Türkmenistan ýaly ýurtlar islendik tankyda ýolberilmesiz bir waka hökmünde çemeleşýärler we tankydyň sebäplerine däl-de, problemanyň üstüni açýanlara garşy göreşýärler.


text:
Azerbeýjanyň, Türkiýäniň we Türkmenistanyň daşary işler ministrleriniň Antalýada geçiren üç taraply gepleşikleriniň netijesinde jarnama gol çekildi diýip, Trend habar gullugy Azerbeýjanyň daşary işler ministrligine salgylanyp, 28-nji awgustda habar berdi.
Ministrler duşuşyk mahalynda üç ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň we hyzmatdaşlygyň ilerledilişinden kanagatlanma bildirdiler we hyzmatdaşlygyň çäginde ýörite proektleriň işlenip düzülmegine umyt baglaýandyklaryny aýtdylar.
Şeýle-de ministrler Azerbeýjanyň, Türkiýäniň we Türkmenistanyň prezidentleriniň 15-nji oktýabrda Aşgabatda geçiriljek sammitine taýýarlyk işlerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Ministrler Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň gazynyň Türkiýäniň üstünden Ýewropa we halkara bazarlaryna aşyrylmagynyň wajyplygyny nygtadylar, hyzmatdaşlygy we transport pudagyndaky mümkinçilikleri doly ulanmak maksady bilen, Owganystan-Türkmenistan-Azerbeýjan-Gürjüstan-Türkiýe transport karidoryny gurmak barada hem gürrüň etdiler diýip, habarda aýdylýar.


text:
Hydyr Derýaýewiň doglan gününe 110 ýyl boldy
Hydyr Derýaýew döredijilik işiniň başyndan klassyklaryň birine öwrüldi. Jemgyýetde bolsa „Hydyr aga“ diýen hormatly atdan peýdalandy. Oňa hatda öz ogly, belli çagalar doktory Eziz Derýaýew hem „Hydyr aga” diýip ýüzlenýärdi.
„Ganly penjeden“
Hydyr Derýaýew türkmeniň arasyndan ýetişen ilkinji intelligensiýa wekilleriniň biridir. Ol belli alym H. Baýlyýew bilen bilelikde, türkmen diliniň okuw kitabyny ýazmaga gatnaşýar.
Ýigriminji ýyllarda iki poema ýazypdyr hem 1937-nji ýylda „Ganly penjeden“ romanyny çap etdiripdir. Şeýlelikde, ol ilkinji uly göwrümli eser döreden awtor, türkmenlerden ilkinji roman ýazan ynsan. Ýöne şöhrat oňa ýigrimi ýyllyk arakesmeden soň, 1960-njy ýylda „Ykbal” romany çap bolanda gelýär.
Ony „halk duşmany“ diýip ýygnanlarynda „Ganly penjeden“ romany çap bolsa-da, köpçülige ýaýrap ýetişmändir. Romany “zyýanly eser” hökmünde ýygnap alypdyrlar hem ýüzugra ýok edilipdir.
Ýöne onuň käbir nusgasyny ýaşyryp saklap bilen adamlar bolupdyr.
Staliniň ýowuz gazabyna duçar bolan ýazyjy ömrüniň ýigrimi ýyla golaý bölegini agyr türme şertlerinde hem Sibir sürgüninde geçiripdir.
Birden gelen şöhrat
Stalin ölüp, onuň şahsyýet kulty resmi ýagdaýda paş edilenden soň, Hydyr Derýaýew ýurduna gelip bildi hem öz baş goýan söýgüli hünärine – ýazyjylyk işine başlady. Eserdäki wakalaryň ösüp, gerim alyp gitjegini nazarda tutup, oňa täze at dakdy. Üstünde kem-käsleýin işlenen „Ganly penjeden“ romany „Ykbal“ ady bilen çap boldy.
Ýöne ol köplere ýetmedi. Kim satyn alan bolsa, ony aýan etjegem bolmady. Tutha-tutlukdan, dürli aýyplamalardan millet halys gorkýan bolarly.
Ýazyjy haýal etmezden, romanyň ikinji kitabyny ýazdy. Şonda romanyň birinji hem ikinji kitaplary goşlyp, köp sanda çap edildi.
Bu „Bir gytçylygyň – bir bolçulygy“ diýleni boldy. Daşy goýy gyrmyzy reňkli, ady gara harplar bilen ýazylan küti kitap diýseň göze ýakymlydy. Ol „Ykbaly“ söýüjilere aýratyn gowy sowgat boldy. Sähel wagtda ony hem alyp gutardylar. Şäherdäki kitap dükanlarynyň agzynda „Ykbal ýok“ diýen ýazgyly gaty kagyz sallanar durardy.
Bir gyzyň ýatlamasy
Uniwersitetde okaýarkak, kursdaşymyz Käbe Soltanmyradowa şeýle gürrüň berdi.
– Ömrümde şolar ýaly begenen gezegim ýokdur. Oba dükanyna „Ykbal“ gelipdir. Onuň gatyny açman, elime alyp görmän, dädemiň ýanyna ylgadym. Ondan pul soradym. Dädem maňa kitaba ýeter ýaly pul berdi. Nädip dükana gidip, ony satyn alyp, öýe nähili ýetenimi bilemok. Goňur kitaby bagryma basyp, öýe ýetýänçäm ylgap gaýtdym. Şeýle bir begendim. Dädem ýene pul berdi. Men gidip, ýene bir „Ykbaly“ satyn aldym. Mende iki sany täzeje „Ykbal“ bardy. Ol meniň baýlygymdy.
Hydyr Derýaýew okyjylaryň ruhy dünýäsine şeýle söýgi hem hormat bilen aralaşdy.
„Ykbalyň“ meşhurlygy
Bu eseriň birinji kitaby sahnalaşdyryldy. Ol hem edil roman ýaly şowly bolup, köp wagtlap sahnadan düşmedi.
Bu sahna eseri üçin, ýazyja hem ony döredenlere Magtymguly adyndaky döwlet baýragy berildi. Soňlugy bilen bu eser esasynda çeper film surata düşürildi.
„Ykbal” romany dürli dillere terjime edildi. Aýratyn-da, onuň täjikçe hem özbekçe neşirleri şowly çykdy.
„Ykbalyň“ özbek halkynyň arasyndaky meşhurlygynyň örän ýokarydygyny türkmen ýazyjylarynyň nobatdaky gurultaýyna gelen belli özbek ýazyjysy Pirimkul Kadyrow ýörite belledi. Özbek alymy, edebiýat teoriýasyndan bilermen Talgat Rustamowiç Salihow bolsa: „Çeperçilik, ýagny hünäri babatda ol ýokarda durýar“ diýip, Hydyr Derýaýewiň döredijiligine aýratyn baha berdi.
Beýleki işleri
Hydyr Derýa „Arzuw” poemasyny, „Hojanepes” dramasyny, soňrak „Harasat” hem “Mukaddes ojak” romanlaryny döretdi. Aýratyn-da, soňky iki roman 70-nji ýyllaryň wakasyna ýüzlendi. Ýazyjy ol eserlerinde durmuşda dowam edýän garşylygy diňe synpy toparlar däl, eýsem ýaşaýyş ugrundaky göreşiň döredýändigini aýtdy.
Ol köp ýyllap jemgyýetçilik işlerini alyp bardy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen sportunyň derejesi ýylsaýyn ýokarlanýar
Aşgabat, 4-nji aprel (TDH). «Sagdynlyk we bagtyýarlyk» ady bilen geçirilýän köpçülikleýin bedenterbiýe-sport we sagdyn durmuş-medeni çäreleriň dördünji güni köp sanly bäsleşiklere beslendi. Düýn sport baýramçylygynyň çäklerinde geçirilen sport çärelerine figuralaýyn typmak boýunça birnäçe gezek Olimpiýa çempiony Irina Rodnina gatnaşdy.
Russiýaly ussat paýtagtymyzdaky «Aşgabat—Aziada—2017-niň paýtagty» ady bilen geçirilen halkara sergä baryp gördi we sportuň gyşky görnüşleri boýunça toplumdaky buzly köşkde görkezme çykyşyny ýerine ýetirdi. Şöhrat gazanan bu türgeniň paýtagtymyza indi dördünji gezek gelýändigini bellemeli. Ol her gezek gelende figuralaýyn typmak boýunça türkmen mekdebiniň ösüş derejesiniň barha artýandygyny aýratyn belleýär.
Şeýle hem Irina Rodnina Russiýanyň paýtagtynda her ýylyň 12-nji aprelinde geçirilýän buz üstündäki tanslaryň halkara festiwalyna türkmen türgenleriniň gatnaşjakdygyny aýtdy. 30 ýyla golaý mundan ozal Olimpiýa çempiony tarapyndan gurlan bu festiwaly ilkinji nobatda, zehinli ýaş türgenleri ýüze çykarmaga gönükdirilendir. Figuralaýyn typmak boýunça türkmen topary bu abraýly ýaryşlarda çykyş etmegi meýilleşdirip, öz maksatnamasyny taýýarlady we şu gün sportuň gyşky görnüşleri boýunça sport toplumynda çykyş etdi.
Aşgabadyň günorta künjeginde bolsa welosport boýunça Türkmenistanyň çempionatynyň üçünji tapgyry geçirildi. Oňa gatnaşan Aşgabadyň, Lebap we Daşoguz welaýatlarynyň ýygyndy toparlarynyň wekilleri 120 kilometr aralyk boýunça toparlaýyn ýaryşlara gatnaşdylar.
Iki tapgyrdan soň Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň birinji ýyl talyby Ş.Geldiýewa ýaryşyň tertipnamasynda öňdäki orna düşdi. Ol sary sport lybasynda welosipedçiler toparyna ýolbaşçylyk etdi. Ol şu gün ýeňijileriň birinji üçlügine düşüp bilmedik hem bolsa, 130 kilometr aralyga 7-nji aprelde geçiriljek toparlaýyn ýaryşda öňdäki orunda bäsleşige goşular.
120 kilometrlik aralyk boýunça geçirilen bäsleşikde aşgabatly Y.Öwezmyradow ýeňiji boldy. Ikinji we üçünji orunlara degişlilikde aşgabatly türgenler R.Amangeldiýew we W.Kutuzow mynasyp boldular.
6-njy aprelde welosiped boýunça Türkmenistanyň çempionaty 54 kilometrlik menzil boýunça toparlaýyn bäsleşik bilen dowam eder.
Paýtagtymyzdaky «Galkynyş» sport toplumy şu gün erkekleriň we aýal-gyzlaryň arasynda gylyçlaşmak boýunça Aşgabadyň çempionatynyň geçirilýän ýerine öwrüldi. Bäsleşigiň baş maksady şu ýylyň 27—30-njy apreli aralygynda Balkan welaýat merkezindäki täze häzirkizaman sport toplumynda geçiriljek Türkmenistanyň çempionatyna ökde türgenleri seçip almakdan ybaratdyr.
Türgenler medal ugrundaky ýaryşlarda iki görnüş boýunça bäsleşdiler. Onuň birinjisinde aýal-gyzlaryň arasynda altyn medala A.Mälikowa mynasyp boldy. Kümüş medaly A.Kiçiýewa eýeledi. Ýaryşyň üçünji ornuna türgenleriň ikisi E.Sahybowa we M.Hemraýewa düşdüler.
Erkekleriň arasynda geçirilen bäsleşikde W.Woronin ýeňiş gazandy. Ol final oýunlarynda M.Esenowdan üstün çykdy. Bürünç medala A.Agaýew bilen N.Dawudow mynasyp boldular.
Gylyçlaşmagyň beýleki görnüşinde erkekler we aýal-gyzlar bir toparda bäsleşdiler. Jemleýji bäsleşikde M.Esenow we K.Baýramsähedow degişlilikde birinji we ikinji orynlary eýelediler. Ýaryşyň bürünç medalyna A.Kiçiýewa bilen E.Sahybowa mynasyp boldular.
Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň sport toplumynda şu günler Aşgabadyň saglygy goraýyş düzümleriniň işgärleriniň arasynda woleýbol boýunça bäsleşikler ýaýbaňlandyryldy. Oňa paýtagtymyzyň ähli lukmançylyk edaralarynyň, şol sanda, dermanhana düzümleriniň toparlary gatnaşýarlar. Ýaryşlar 5-nji aprele çenli dowam eder.
Şeýle hem şol gün guşakly göreş boýunça ikinji milli turnire badalga berler. Paýtagtymyzdaky Ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýyş mekdebinde türkmen göreşiniň ussatlary bäsleşerler. Lebap welaýatynyň merkezindäki dördünji sport mekdebinde ýurdumyzyň iň ökde pälwanlary kesgitlener.
Habarlar #Aşgabat
- Soňky habarlar
Bitaraplyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar04 Dekabr, 2015 (21:10)
- Soňky habarlar
Taý boksunyň ussatlary ýaryşa çagyrylýar30 Noýabr, 2015 (21:12)
- Soňky habarlar
Futbol boýunça 2018-nji ýylyň dünýä çempionatynyň saýlama oýunlarynda Türkmenpistanyň ýygyndy toparynyň üstünligi17 Noýabr, 2015 (21:16)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri üçin halkara sertifikatlary10 Noýabr, 2015 (21:18)
- Soňky habarlar
Aşgabatly hapkido ussatlarynyň ýeňşi01 Noýabr, 2015 (19:55)
- Resmi habarlar
Aziada—2017-ä bagyşlanan Halkara maslahaty02 Aprel, 2015 (22:23)
- Soňky habarlar
Halkymyzyň sagdynlygynyň hatyrasyna01 Aprel, 2015 (22:27)
- Soňky habarlar
Gözelligiň we çeýeligiň baýramçylygy29 Mart, 2015 (22:37)
- Soňky habarlar
«Ahal» ýeňşe golaýlady11 Mart, 2015 (22:45)
- Soňky habarlar
“Ahal” – AFK-nyň Kubogynyň eýesi bilen bir toparda19 Fewral, 2015 (22:54)
- Soňky habarlar
“Ahal” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlaryň toparlaýyn tapgyryna çykdy18 Fewral, 2015 (22:55)
- Soňky habarlar
“Altyn Asyr” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlardan çykýar10 Fewral, 2015 (23:05)
- Soňky habarlar
“Ahal” AFK-nyň Kubogynda ýeňiş bilen başlady09 Fewral, 2015 (23:07)
- Soňky habarlar
Sport syny08 Fewral, 2015 (23:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň hokkeý boýunça çempionaty badalga aldy20 Ýanwar, 2015 (23:21)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Söweş sungatynyň ussatlarynyň bäsleşigi26 Dekabr, 2014 (18:29)
- Soňky habarlar
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler21 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzda täze binalaryň açylyş dabaralary08 Dekabr, 2014 (18:31)
- Soňky habarlar
Aşgabadyň topary kabaddi boýunça Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi boldy07 Dekabr, 2014 (18:33)


text:
Türkiýäniň "Sehil Inşaat Endustri we Tijaret Ltd.Sti
" gurluşyk kompaniýasy 23-nji martda, Türkmenistanyň üstünden şikaýat edip, sermaýa dawalaryny çözýän halkara merkezine ýüz tutdy. Bu kompaniýa türkiýeli biznesmen Muhammet Çap
ýolbaşçylyk edýär. Indi Türkiýäniň “Delta”
gurluşyk we söwda kompaniýasy hem türkmen hökümetini suda bermegi göz öňünde tutýar. Bu barada kompaniýanyň başlygy Şükrü Kalkan Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy. Onuň bilen Guwanç Gere söhbetdeş boldy.
Ş.Kalkan:
Biz türkmen hökümetini halkara suduna bermäge taýýarlyk gördük. Mundan öň biz geçen 6 aýyň içinde türkmen hökümetine we ministrliklerine üç gezek nota ýolladyk. Şol notalarda şeýle problemalaryň bardygyny aýdyp, olary çözmeklerini soradyk. Emma henize çenli hiç hili jogap almadyk. Biz beýleki kompaniýalar bilen birlikde türkmen hökümetini halkara suduna bermegi planlaşdyrýarys.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin türkmen hökümetini halkara suduna bermekçi?
Ş.Kalkan:
Men Ahmet Çalyk bilen birlikde 1992-njy ýyldan bäri Türkmenistanda işledim. Biz 2002-nji ýylda “Delta” kompaniýasyny gurduk hem gurluşyk işlerini amala aşyrdyk. Öňki prezidentiň döwründe gurluşyk işlerimiz gowudy we öz obýektlerimizi wagtynda tabşyrypdyk. Emma täze prezidentiň häkimiýet başyna geçmegi bilen biziň işlerimiz üçin töleglerde gijikdirmeler boldy. Eger tölegler wagtynda tölenmese, onda iş kadaly gitmeýär.
Men 2009-njy ýylda Demir ýol, Dokma senagaty ministrlikleri we Aşgabat şäher häkimligi bilen işleşdim. Biz olardan alan gurluşyk işlerimiziň ählisini tabşyrdyk. Emma şol işler üçin töleglerimiz barha köpelip ugrady. Öz işçilerimize aýlyk töläp bilmedik. Türkiýede we Türkmenistanda bergä batyp başladyk. Soňra Türkiýedäki zatlarymyzy satyp, bergilerimizi üzmäge başladyk. Men Türkmenistanda ýaşadym we onuň çöregini iýdim. Meniň Türkmenistan we türkmen halky bilen hiç hili problemam ýok. Meniň pikirimçe, täze ministrleriň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň agzalarynyň hersi özbaşyna başlyk boldular.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanda nähili gurluşyklary amala aşyrdyňyz?
Ş.Kalkan:
Biz 1992-nji ýylda Ahmet Çalyk bilen birlikde Gypjakda jinsi fabrigini, Kakada ýüplük fabrigini, Aşgabatdaky aeroporta gidýän ýoluň ugrundaky “Gurbansoltan eje” adyndaky mekdebi gurduk. Şonuň ýaly-da biz Türkmenabatdaky demir ýol wokzalynyň durkuny täzeledik we Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynda iki zawod gurduk.
Azatlyk Radiosy: Türkmen hökümetiniň size näçe bergisi bar?
Ş.Kalkan:
Biz Türkmenistanda 200 million çemesi dollarlyk gurluşyk işlerini etdik, ýöne öňki işlerimiz üçin pulumyzy aldyk. Biziň 2006-njy ýylyň ahyrlaryndan häzire çenli alyp bilmedik pulumyzyň möçberi 15 million amerikan dollary töweregi boldy. Şonuň ýaly-da, hiç bir suduň karary bolmazdan, türkmen hökümeti bize jerime salyp başlady. Onsoň meni 18 aýlap Türkmenistandan çykarmadylar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan haçan çykdyňyz?
Ş.Kalkan:
Men ähli gurluşyklarymy tabşyrdym we algylarym hem dursun, yzyma geljek diýip, Türkmenistandan çykyp bildim. Men 2009-njy ýylyň martyndan 2010-njy ýylyň iýulyna çenli Türkmenistandan çykyp bilmedim. Men öz maşgalamy görüp bilmedim we Türkieýdäki bank işlerimi edip bilmedim. Köp problema döredi.
Azatlyk Radiosy: Siz şu töleg problemalary barada türkmen hökümeti bilen açyk gepleşik geçirdiňizmi?
Ş.Kalkan:
Şeýle ýagdaýa düşen 20-21 sany türk kompaniýasy bar. Biz şol kompaniýalar bilen birlikde hereket etdik. Biz öz aramyzdan üç adamy saýlap, 2011-nji ýylyň awgustynda Türkmenistana gepleşikler geçirmäge ýolladyk. Olar 2-3 gezek Türkmenistana gitseler-de, hiç bir problema çözülmedi.
Azatlyk Radiosy: Eýse, olar kimler bilen gepleşik geçirdiler?
Ş.Kalkan:
Olar Türkiýäniň ykdysadyýet ministri Zafer Çaglaýan bilen birlikde Türkmenistana gitdiler. Türkmen hökümeti hem bu problemany çözmegi teklip edipdir. Olar Türkmenistanyň premýer-ministriniň orunbasary Baýmyrat Hojamuhammedow bilen duşuşdylar. Ol ministrleriň ählisini çagyryp, bar bolan problemalary çözmegi, dokumentlere täzeden garamagy tabşyrypdyr. Biziňkilerem “bolar” diýdiler. Emma ministrler “o dokument gerek, bu dokument gerek, şolar bolmasa, biz hiç zat edip biljek däl” diýipdirler. Soňra biziňkilerem yzyna geldiler. Ähli kompaniýalar Türkmenistan bilen sudsuz ylalaşmak isleýärler. Biz Türkmenistanyň Ankaradaky ilçisi bilenem gepleşdik. Şonuň üsti bilenem habar ýetirdik. Emma şu wagta çenli hiç bir jogap gelmedi.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, töleg problemalarynyň ýüze çykmagynyň sebäpleri nämede?
Ş.Kalkan:
Men hiç bir bahana görmeýärin. Käbir kompaniýalaryň pullaryny tölediler, käbir kompaniýalaryň pullaryny bolsa tölemediler. Garaz,düşüner ýaly bolmady.
Biz bu problemanyň Türkmenistan tarapyndan çözüljekdigine ynanmaýandygymyz sebäpli, halkara suduna ýüz tutmak üçin, ýuristlere ynanç hatyny berdik. Olar eýýäm işläp başladylar. Emma biz öz aklawçylarymyza, ýuridik edaralara, eger Türkmenistan töleg problemalary boýunça gepleşik geçirmek islese, ony geçirmegi soradyk.


text:
Özbegistanyň prezidenti wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji edilip Şawkat Mirziýoýew bellendi. Interfaks agentligine görä, ýurduň premýer-ministri bolan Mirziýoýew prezident wezipesine 8-nji sentýabrda milli parlamentiň ýokarky we aşaky öýleriniň bilelikdäki maslahatynda bellenipdir.
Özbegistanyň konstitusiýasyna laýyklykda, prezidentiň ýogalan ýa-da işe ukypsyz bolan ýagdaýynda parlamentiň ýokarky öýi Senatyň ýolbaşçysy üç aýlyk möhlet bilen prezidentiň ygtyýarlygyny öz eline almalydy.
Senatyň başlygy Nigmatulla Ýuldaşew bu wezipä 2015-nji ýylyň ýanwar aýynda bellenipdi.
Ýurduň täsirli lideri Yslam Kerimowyň aradan çykmagynyň yzýany parlamentiň geçirilen maslahatynda prezidentiň wezipesini ýerine ýetiriji edilip Mirziýoýewi bellemek kararynyň sebäbi nämälim galýar.
Özbegistana 1989-njy ýyldan başlap ýolbaşçylyk eden Yslam Kerimow 78 ýaşynda aradan çykyp, 3-nji sentýabrda öz dogduk şäheri Samarkantda jaýlandy.


text:
Parižiň Luwr muzeýiniň işgärleri çarşenbe güni yglan eden iş taşlaýyşlyklaryny penşenbe güni bes ederler diýlip garaşylýar.
Parižiň bu meşhur muzeýiniň işgärleri muzeýi wagtlaýynça ýapmaklarynyň sebäbini muzeýiň içinde yzygiderli hereket edýän ogrularyň sanynyň kem-kem artýandygy bilen düşündirýärler.
Muzeýiň resmileri Luwr muzeýiniň içinde jenaýatçy toparlar görnüşinde örän köp ownuk ogrularyň hereket edýändigini we olaryň arasynda keseki ýurtlardan gelen çagalaryň-da bardygyny aýdýarlar.
Bu muzeýiň ýolbaşçylary öz müşderilerini bu ogrulardan goramak maksady bilen indi howpsuzlyk çärelerini has ýokarlandyrmaklygy planlaşdyrýandyklaryny mälim etdiler. Parižiň dünýä meşhur bu Luwr muzeýine her ýyl 10 million töweregi tomaşaçy sapar edýär.


text:
Orsýet we Gürjüstan 8-nji tapgyr gepleşiklere başlaýarlar. Şonda howpsuzlyk meseleleri we 2008-nji ýylyň awgust aýyndaky uruşdan soňra öý-öwzarlaryny terk edenleriň dolanyp barmaklary hakynda maslahat ediljek.
BMG-nyň Ženewadaky edarasynda geçiriljek maslahata Günorta Osetiýadan we Abhaziýadan-da wekiller gatnaşýar. Gepleşikleriň geçirilmegine Ýewropa Bileleşigi, BMG we Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy goldaw berip gelýär.
Şol bir wagtyň özünde 5 sany gürjüstanly balykçyny bikanun tussag edenlikde, Tbilisi Orsýeti aýyplady. Daşary işler ministrligi olaryň derhal erkinlige goýbermegini talap etdi.


text:
Damaskda mergen Eýranyň iňlis dilinde gidýän “Press TV” telekanalynyň habarçysy Maýa Nasseri öldürdi, şeýle-de bu telekanalyň we Eýranyň arap dilindäki “Al-Alam” kanalynyň ýerli edarasynyň başlygy Husseýin Mortadany ýaralady. Bu barada Eýrandan gowuşýan maglumatlarda nygtalýar.
Bu hüjümlerden biraz öň, çarşenbe güni Siriýanyň paýtagtynda harby baş ştabyň golaýynda iki bomba partladyldy. Resmiler partlamada hiç kimiň ölmändigini habar berýärler.
Partlamalaryň jogapkärçiligini gozgalaňçylaryň “Siriýanyň azat armiýasy” topary öz üstüne aldy.


text:
Günorta Koreýada polisiýa Phenýana garşy gönükdirilen listowka çagyryşlarynyň ýaýradylmagynyň öňüni aldy. Mundan ozal Demirgazyk Koreýa bu çärä gazaplylyk bilen jogap berjekdigini duýduryp, haýbat atypdy.
Şenbe güni günorta koreýaly aktiwistler içi gazly şarlary ulanyp, Demirgazyk Koreýanyň resmilerine garşy gönükdirilen 200 müňe golaý listowkany iki ýurduň serhediniň golaýynda howa uçurmakçy bolupdylar.
Haçanda Demirgazyk Koreýanyň harbylary bir şar hem uçurylsa, şol sebiti oka tutmak bilen haýbat atanda, Günorta Koreýanyň polisiýasy planlaşdyrylan çäräniň öňüni aldy.
Demirgazyk Koreýadan gaçyp gelen aktiwist Park Sang-Hak şenbe güni şeýle çykyş etdi: “Bu listowkalar Demirgazyk Koreýanyň halkyna hakykaty ýetirýär. Emma siz hökümetiň güýjüni ulanyp, biziň bu parahatçylykly çärämiziň öňüni alýarsyňyz. Siz dogurdan hem adamlaryň azatlyklaryny, günorta koreýalylaryň iň esasy hukugyny togtatmak isleýärsiňizmi?”
Günorta koreýaly aktiwistler köplenç içi gazly şarlary ulanyp, Demirgazyk Koreýanyň resmilerine garşy propogandany ýaýradýarlar.


text:
ABŞ Owganystana ýurtdan ogurlanan gadymy Rim döwrüne degişli gymmatlyklary ýagny çakyr üçin küýzäni we bäş sany altyn tapyndylary gaýtaryp berdi. Düşenbe güni Owganystanyň Waşingtondaky ilçihanasynda geçirilen dabarada ABŞ-nyň Immigrasiýa we gümrük agentligi bu gymmatlyklary Owganystanyň ABŞ-daky ilçisi Eklil Hakimä tabşyrdy.
Hakimi bu zatlary “Owganystany häsiýetlendirýän we galan dünýäden tapawutlandyrýan milli gymmatlyklar”, diýip atlandyrdy.
Bu gadymy gymmatlyklar 2011-nji ýylyň mart aýynda New Jersiniň Newark aeroportunda ABŞ-nyň gümrük ofiserleriniň eline düşüpdi. Derňewçiler bu zatlaryň ogurlanan medeni gymmatlyklaryň New Ýorkdaky bazaryna çykarmak üçin niýetlenendigini anyklapdyrlar.
ABŞ-nyň Gümrük gullugynyň aýtmagyna görä, 2005-nji ýyldan bäri amerikan resmileri Owganystanda dürli ýyllarda ogurlanan medeni gymmatlyklary owgan tarapyna dördünji sapar gowşurýarlar.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Orsýetiň we ABŞ-nyň prezidentleriniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň çäginde duşuşyklary geçirmek we “Yslam döwleti” toparyna garşy göreş üçin ýol gözlemek barada ylalaşandyklaryny aýtdy.
Lawrow bu barada Wladimir Putiniň we Barak Obamanyň iki ýylyň dowamynda geçiren ilkinji duşuşygynyň yzýany 29-njy sentýabrda RT telewideniýesi bilen söhbetdeşliginde aýtdy.
Lawrow “örän konstruktiw” diýip baha beren şol gepleşiklerde “ABŞ-nyň we Orsýetiň Siriýa boýunça ýakyndan hyzmatdaşlyk etmeginiň ähtimallygyna” seredilendigini aýtdy.
ABŞ Kremli onuň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada güýçli ýaraglary, howa uçarlaryny we harbylary bermegi üçin tankyt edýär.


text:
Ýakyn gündogarda parahatçylygy kadalaşdyrmak boýunça gepleşiklere başlamagyň hatyrasyna ýewreý ilatly nokatlaryny gurmagy tizden-tiz togtatmaga Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Ysraýyly çagyrypdyr.
Ol düýn Berlinde Ýewropa dört günlük sapar edýän Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu bilen duşuşdy.
Taraplar Eýranyň ýadro programmasy meselesini-de maslahatlaşypdyr.
Angela Merkeliň sözlerine görä, eger Günbatar döwletleri bilen gepleşiklerden ýüz öwürse, Eýrana garşy berk ykdysady sanksiýalar girizilmegi mümkin.


text:
Birleşen Ştatlaryň federal prokurorlary, Boston marofonyndaky partlamalarda günäli tapylan ýagdaýynda, Johar Sarnaýewe ölüm jezasynyň berilmegini sorajakdyklaryny aýdýarlar.
Birleşen Ştatlaryň baş prokurory Erik Holder penşenbe güni prokurorlara, 2013-nji ýylyň 15-nji aprelinde oýnady diýilýän roly üçin, Sarnaýewe ölüm jezasyny soramaga ygtyýar berdi. Şonda bolan partlamalarda üç adam öldürilip, 264 adam ýaralanypdy.
Bu 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndan bäri Birleşen Ştatlarda bolan iň belli terror hüjümi bolupdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň hökümeti düýbi Nýu Ýorkda ýerleşýän “Human Rights Watch” guramasynyň orsýet uçarlarynyň Siriýada amala aşyran howa zarbalarynyň onlarça adamyň ölümine sebäp bolmagynyň ähtimaldygy baradaky maglumatlaryny ret etdi.
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow 26-njy oktýabrda Moskwada žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda “biz mediada ägirt köp sanly toslamalary we ýoýulýan maglumatlary görýäris” diýdi we “belki-de bu maglumat hem şolaryň biridir” diýip sözüniň üstüni ýetirdi.
25-nji oktýabrda “Human Rights Watch” Moskwany 59 sany parahat ýaşaýjynyň ölümi baradaky maglumatlary derňemäge ündedi.
Hökümete degişli bolmadyk bu guramanyň maglumatyna görä, bir uly maşgalanyň 46 agzasy, şol sanda 32 çaga Siriýanyň Homs şäherine edilen howa hüjümi zerarly ýaşaýyş jaýa düşen zarbadan, ýene 13 adam ikinji howa hüjüminiň netijesinde çörek dükanyna düşen zarbadan ölüpdir.


text:
Türkmenistanda sosializmden bazar gatnaşyklaryna geçilmegi bilen ilatyň arasynda «baýlar» we «garyplar», «baý oba» ýa «haram oba» diýen ýaly ozal kän eşidilmeýän aňlatmalar ulanylyp başlandy.
Dünýä Ykdysadyýet forumynyň «Global töwekgellikler - 2014» atly hasabatynda dünýäniň şu ýyl ýüzbe-ýüz boljak iň uly töwekgelliginiň girdejileriň arasyndaky deňsizlik bilen bagly boljagy, ýagny gurply adamlar bilen o diýen gurply bolmadyk maşgalalalaryň aratapawudynyň ulalýandygy aýdylýar.
Eýsem bu ýagdaý Türkmenistanda nähili we ýerli synçylar onuň sebäplerini nähili düşündirýärler?
Bu baradaky söhbete ýerli synçylar, aşgabatly syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow, şahyr we publisist Amanmyrat Bugaýew, Türkiýede ýaşaýan türkmen biznesmeni Akmuhammet Baýhanow gatnaşýar. Söhbetdeşligi Pragdaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
Söhbeti diňläp, ylalaşýan ýa ylalaşmaýan zatlaryňyzy aýtsaňyz, gozgalan mesele boýunça öz görýän çözgüdiňizi paýlaşsaňyz, beýleki ýurtlardaky tejribeler barada ýazsaňyz, hoşal bolarys.


text:
33 milliard dollardan ybarat bu serişdäniň aglaba bölegi Owganystanda alnyp barylýan uruş hereketleri üçin sarp ediler, emma onuň bir böleginiň Yrakdaky çykdajylar üçin göz öňünde tutulanlygy-da aýdylýar.
Bu kararda aýdylşyna görä, agzalan serişdeden başga-da dört milliard dollar Owganystanda we Pakistanda alnyp barylmaly ynsanperwerlik işleri üçin harç ediler.
27-nji iýulda wekiller öýünde tassyklanan bu karardan ozal Kongres şu ýyl üçin Owganystany we Yragy göz öňünde tutup, 130 milliard dollarlyk programmany hem tassyklapdy.
Agzalýan maliýe serişdeleri hasaba alnanda, 2001-nji ýyldan bäri ABŞ-nyň Yrakda we Owganystanda alyp barýan harby çäreleri boýunça eden çykdajysynyň bir trillion dollardan gowrak bolanlygy aýdylýar.
Kongresde Obamanyň Demokratik partiýasynyň köpçülikde bolmagyna garamazdan, bu programmany tassyklatmak Ak Tam üçin o diýen aňsat bolmady, hatda bu tagalla alty aý uzaga çekdi.Täze ýolbaşçy
Şeýle hem, ABŞ-nyň harbylarynyň täze ýolbaşçysy wezipesine teklip edilýän general Jeýms Mattis 27-nji iýulda Senatyň Harby gulluklar boýunça komitetiniň öňünde çykyş edip, Owganystan barada Obama we general Deýwid Petreusyň strategiýasyny goldaýanlygyny aýtdy.
Eger general Jeýms Mattisiň kandidaturasy tassyklansa, ol general Deýwid Petreusyň ornuny eýelär. General Petreus häzirki döwürde ABŞ-nyň Müsürden başlap, Ýakyn Gündogar, Günorta we Merkezi Aziýa boýunça alyp barýan harby işlerine we çärelerine ýolbaşçylyk edýär.
ABŞ-nyň Owganystandaky harbylarynyň oňki ýolbaşçysy general Stanleý MakKrystal “Rolling Stone” atly žurnala beren interwýusynda ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýdeni we beýleki ýokary derejeli wekilleri tankyt edipdi we ol munuň üçin wezipesinden çetleşdirilipdi.
General Deýwid Petreus wezipesinden çetleşdirilen general Stanleý MakKrystalyň ornuna Amerikanyň Owganystanda alyp barýan harby operasiýalarynyň ýolbaşçysy wezipesine bellenilipdi. Ýeňiş gazanlylarmy?
Petreusyň ornuna teklip edilýän general Jeýms Mattis 27-nji iýulda Senatyň Harby gulluklar toparlar boýunça komitetiniň öňünde eden çykyşynda, Owganystanda alnyp barylýan harby çärelerde ýeňiş gazanmaklygyň mümkindigini aýtdy.
General Jeýms Mattis, eger-de şertler ýol berse, ABŞ-nyň harbylarynyň 2011-nji ýylyň iýul aýyndan başlap, Owganystany terk edip başlajakdygyny aýtdy: “Men öz strategiýamyzy çalt amala aşyryp başlan halatymyzda Owganystanda ýeňiş gazanjakdygymyza ynanýaryn. Elbetde, bu missiýa aňsat däl”.
General Jeýms Mattisiň sözlerine görä Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Owganystanda ýeňiş gazanmagy üçin halkara jemgyýetçiliginiň Waşingtona bolan goldawyny dowam etdirmegi-de möhüm.
General Mattis aýratynam gogalaňçy toparlaryň ikisiniň, ýagny talyplaryň “Kuetta Geňeşiniň”, hem-de Hakgany toparynyň ýolbaşçylarynyň terroristler diýlip yglan edilmegini özüniň goldaýanlygyny aýtdy.


text:
Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Farýab welaýatynyň dört etrabynda jeňçiler bilen owgan güýçleriniň arasynda çaknyşyklar dowam edýär. Bu welaýatda 60-dan gowrak obanyň söweşijiler tarapyndan basylyp alnandygyny, owgan ýerli resmileri habar berýärler.
Farýab welaýat geňeşiniň başlygy Seýit Abdulbaky Haşymynyň aýtmagyna görä, “Arbaki” atly ýerli ýaragly toparyň 3 müňe golaý agzasy “Talyban” söweşijileriniň eline geçipdir.
Farýab welaýatynda dowam edýän çaknyşyklar barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Gyrgyzystanda 27-nji iýunda geçirilmeli referenduma ýurduň harbylary 25-nji iýunda wagtyndan öň seslerini berip başladylar.
Resmiler Gyrgyzystanyň syýasy sistemasyny prezidentlik respublikasyndan parlament sistemasyna geçirjek referendumyň örän möhümdigini aýdyp, bu çärä wagtyndan öň gatnaşan esgerleriň referendumyň geçiriljek güni ýurtdaky howpsuzlygy üpjün edip biljekdiklerini nygtadylar.
Bu referendumyň geçirilmeginiň Gyrgyzystanyň günortasyndaky asudalygyň dikeldilmegi üçin hem zerurdygy aýdylýar.
10-11-nji iýunda bu regionda bolan bidüzgünçiliklerde azyndan 250 adam öldürilip, bu ganly waka bosgun krizisiniň döremegine getirdi.


text:
Paýtagt Aşgabatda gurulýan täze binalaryň, köşkleriň, giňeldilýän ýollaryň şäheriň içindäki we gyrak-bujagyndaky gonamçylyklara hem howp salýandygy aýdylýar.
Mälim bolşy ýaly, ozal bir zaman şäheriň ýa obanyň esli daşlygynda ýerleşen gonamçylyklar, ilat sanynyň köpelmegi, täze jaýlaryň gurulmagy bilen, kähalatda şäheriň ortasynda hem galýar.
Mysal üçin, Aşgabatda Çopan ata, Didar baba gonamçylyklary şeýle ýagdaýa düşdi. Mundan başga, Köşiniň baýryndaky gonamçylykda, Ymam Kasym gonamçylygynda hem adam jaýlamaly däl edildi. Şeýle ýagdaýyň ýurduň beýleki ýerlerinde, welaýatlarda hem bolmagy mümkin.
Umuman, soňky ýyllarda häkimiýetleriň alyp barýan gurluşyk syýasaty gonamçylyklara nähili täsir ýetirýär we bu ýagdaýa ilat nähili garaýar?
Galyberse, başga ýurtlarda şäherleriň ulalmagy we köne gonamçylyklar meselesi nähili çözülýär?
Türkmenistanda bu meselede näme edilmeli, nähili pikir-ýörelgeden we däp-dussurdan ugur alynmaly?
Azatlyk Radiosy bu mesele barada öz hormatly diňleýjileriniň we okyjylarynyň gymmatly pikirlerini bilmek isleýär.
Nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligimize goşulmaga, pikir-garaýyşlaryňyz bilen ýakyndan gatnaşmaga çagyrýarys.


text:
Birleşen Ştatlarda fesýsbukda dine garşy pikirlerini çap eden ýaragly adam üç sany ýaş musulmany atyp öldürmekde günälendi.
Polisiýa bu wakanyň maşyn goýulýan ýer üstündäki dawa, belki-de, ýigrenç jenaýaty esasynda bolandygyny aýtdy.
46 ýaşyndaky Kreýg Stefen Hiks Demirgazyk Karolina uniwersitetiniň ýaşaýyş jaý toplumynyň golaýynda üç adamy atyp öldürmekde aýyplandy.
Pidalar ýaş çatynjalar Deah Şaddi Barakat, onuň gelni Ýusor Mohammad we Ýusoryň uýasy Razan Mohammad Abu-Salha dagydyr.
Olaryň üçüsi hem ynsanperwerçilik programmasy bilen baglanyşykly eken. Bu jenaýat derňelýär.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň uly kömekçisi öz hökümetiniň Siriýany ýarag bilen üpjün etmek hukugyny gorap çykyş etdi.
Ýuriý Uşakow anna güni Moskwa Damask bilen baglaşan ýarag şertnamalaryny berjaý eder, sebäbi olaryň içinde halkara gadaganlygyna düşýän ýaraglar ýok diýdi.
Emma muňa garamazdan, Uşakow Orsýet Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimi bilen täze ýarag şertnamalaryny baglaşmasa gerek diýdi.
Ol Ýewropa Bileleşiginiň golaýda Siriýanyň oppozisiýasyna ýarag bermek gadaganlygyny uzaltmazlyk barada gelen kararyny tankyt etdi.
Orsýet Assadyň berk goldawçylarynyň biri bolmak bilen, onuň esasy ýarag üpjünçisi hem bolup durýar.
Damask “Mig-29” uçarlaryny alar
Orsýetiň MiG harby uçarlaryny öndürýän zawody anna güni irden Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine häzirki zaman söweş uçarlaryny eltip bermek barada baglaşylan şertnamalary ýerine ýetirmekçidigini aýtdy.
MiG-iň baş direktory Sergeý Korotkow žurnalistlere Orsýetiň siriýa delegasiýasy bilen Damaska azyndan 10 sany “Mig-29” uçaryny ibermek barada gepleşik geçirýändigini aýtdy.
Biraz öň ors metbugatynda Moskwanyň şu ýyl Siriýa režimine kämilleşdirilen “S-300” raketa gorag sistemalaryny eltip bilmezliginiň ähtimaldygy baradaky habarlar çykdy.
"Vedomosti" gazeti goranmak resmisine salgylanyp, şu ýyl bu ýaraglaryň Siriýa eltiljeginiň anyk däldigini ýazdy.
"Kommersant" gazeti bolsa, öz çeşmesine salgylanyp, bu ýaragyň Siriýa 2014-nji ýylda eltilmeginiň planlaşdyrylandygyny habar berdi.
"S-300" güýzden bäri ýetişmez
“Interfaks” habar gullugy anna güni ors ýarag senagatynyň ady aýdylmaýan bir çeşmesine salgylanyp, Moskwanyň uçara garşy “S-300” raketalaryny Siriýa güýzden bärde eltip bilmejegini ýazdy.
Şeýle-de bu çeşme ol raketalaryň Siriýa eltilip-eltilmezliginiň Siriýadaky ýagdaýlaryň ösüşine bagly boljagyny aýdypdyr.
Bu pikirler Assad penşenbe güni Hizbollanyň eýeçiligindäki “Al-Manar” telewideniýesi bilen söhbetdeşlikde Orsýet eýýäm ol raketa sistemalarynyň bir bölegini Siriýa getirdi diýeninden soň aýdyldy.
Kämilleşdirilen raketa-gorag sistemalarynyň Assad režimine gelip gowşandygy baradaky habarlar günbatar döwletleriniň arasynda alada döretdi, synçylar munuň ýagdaýy üýtgetjegini aýdýarlar.
Assad Ysraýyla duýduryş berýär
Şeýle-de Assad Damaskyň Ysraýyl tarapyndan geljekde öz topragyna urlan islendik howa zarbasy üçin ar aljagyny duýdurdy we Golan belentliklerinde Ysraýyla garşy hüjüm ediljegini ýaňzytdy.
Golan belentliklerini 1967-nji ýylda bolan Arap-Ysraýyl urşundan bäri eýeläp oturan Ysraýyl Assadyň aýdan sözlerine reaksiýa bildirmäge howlukmady.
Şeýle-de Assad Siriýanyň hökümetiniň prinsipde Ženewada geçiriljek parahatçylyk gepleşiklerine gatnaşmak isleýändigini, emma islendik ylalaşygyň referenduma goýulmalydygyny aýtdy.
BMG-niň hasaplamalaryna görä, Siriýada barýan raýat urşunyň iki ýylynda 80 müňde gowrak adam ölüpdir.


text:
Kabulyň polisiýa başlygy, soňky iki hepdäniň içinde paýtagtda amala aşyrylan azyndan dokuz sany hüjümden soň, wezipesinden çekildi. Şol hüjümleriň nyşanalary daşary ýurtly bazalar, ilçihanalaryň ulaglary, ABŞ-nyň esgerleri dagy hem bolupdylar.
General Zahir Zahir “Talyban” söweşijileriniň hüjüminde üç sany günorta afrikalynyň we bir owgan raýatynyň öldürilendigini tassyklandan soň, wezipe ygtyýarlyklaryny tabşyrýandygyny hem mälim etdi.
Zahir ABŞ-nyň maliýeleşdirmeginde iş alyp barýan haýyr-sahawat guramasynyň başlygynyň, onuň 17 ýaşly oglunyň we 14 ýaşly gyzynyň hem ýogalandygyny aýtdy.
“Talyban” hereketiniň metbugat wekili Zabiullah Mujahid özüniň Twitter hasabynda bu guramanyň gizlin hristian missionerleriniň bolandygyny öňe sürüp, ýazgy galdyrdy.


text:
Anna güni Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda GDA we Ýewropa ýurtlarynda habar serişdeleriniň işini ösdürmek boýunça bar bolan tejribeleri öwrenmek meselesine bagyşlanylyp ýörite “Tegelek stol” maslahaty açyldy.
Maslahata media ugrundan käbir daşary ýurtly spesialistler bilen birlikde, Türkmenistanyň Mejlisiniň, käbir ministrlikleriniň we edaralarynyň, ýokary okuw jaýlarynyň, köpçülikleýin habar serişdeleriniň, şeýle hem Britaniýanyň we Germaniýanyň ilçihanalarynyň wekilleri-de gatnaşdylar.
Onda dürli media serişdeleriniň jemgyýetdäki roly, neşir we elektron media serişdelerini kanunçylyk taýdan sazlaşdyryş mehanizmleri, şeýle hem köpçülikleýin habar serişdeleriniň işi boýunça halkara hyzmatdaşlyklary ýaly meselelere garaldy.
Maslahata gatnaşyjylaryň öňünde käbir daşary ýurtly spesialistler, şol sanda BBC media korporasiýasynyň Dünýä gullugynyň konsultanty Marek Bekerman we ÝUNESKO-nyň kommunikasiýa hem-de maglumat Býurosynyň maslahatçysy Marius Lukoşýunas dagylar hem boldy.
Bu maslahat şenbe güni hem dowam etdi.
Metbugat azatlygy boýunça halkara guramalary Türkmenistanda söz we metbugat azatlygynyň berk gysylýandygyny aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edip gelýärler.


text:
BMG-niň Yrakdaky wekiliniň sözlerine görä, goňşy Siriýdaky konflikt Yrakda terrorizmiň we mezhebara dawalaryň möwjemegine sebäp bolýar.
Nikolaý Mladenow BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde çykyş edip, Yrakda “durnuklylygy gazanmak üçin” Siriýadaky konfliktiň çözülmegi we ekstremizme göreşmek üçin regional strategiýanyň işlenip düzülmegi “möhüm” diýip, kesgitledi.
Bolgariýanyň ozalky daşary işler ministri konflikt sebäpli Yraga 200 müňden gowrak bosgunyň gelendigini aýtdy. Ol Yrakda ýaragly ekstremist toparlarynyň mezhebara dawany tutaşdyrmakçy bolýandyklaryny hem belledi.
BMG-niň maglumatyna görä, Yrakda iýuldan oktýabr aýyna çenli 9 müň töweregi adam öldürilipdir.


text:
Gyrgyzystanda “Hizb ut-Tahrir” yslamçy guramasynyň agzasy bolmakda güman edilýän üç adam Jalal-Abad regionynda tussag edildi.
Regional polisiýasynyň resmisiniň AÝ/AR-na anna güni aýtmagyna görä, güman edilýän adamlar birnäçe günläp dowam eden operasiýanyň netijesinde ele salynypdyr.
Polisiýa tussag edilenleriň biriniň Özbegistanyň raýatydygyny we onuň serhetden bikanun geçendigini habar berdi. Beýleki iki adamyň gyrgyz raýatlary bolup, olaryň Jalal-Abad regionynyň Bazar-Korgon we Suzak etraplaryndandygy aýdylýar. Şeýle-de, polisiýa tutulanlaryň ýanynda ekstremistik mazmunly kitaplaryň we elektronik materiallaryň tapylandygyny aýtdy.
Gyrgyzystanyň hökümeti we postsowet ýurtlarynyň ençemesi Londonda ýerleşýän sünni syýasy topary “Hizb ut-Tahriri” gadagan etdi we onuň tarapdarlaryny “ekstremistler” diýip atlandyrdy.


text:
Kiýewdäki rus ilçihanasynyň töwereginde, Orsýetiň parlament saýlawy üçin ses berjek rus raýatlary üçin saýlaw uçastogynyň döredilen ýerinde onlarça sag-ganat protestçi toplandy.
18-nji sentýabrda, Kiýewdäki rus ilçihanasynyň daş işiginde bolan proteste milletçi «Swoboda» hereketiniň lideri Ihor Miroşniçenko hem gatnaşdy we Ukraina «duşman we agressor döwlete» Ukraianada bikanun saýlaw geçirmäge rugsat bermeli däl diýdi.
Birnäçe milletçi rus raýatlarynyň ses bermegine päsgel bermäge synanyşandan soň, bir demonstrasiýasy polisiýa ofiseri bilen ýakalaşykda tussag edildi.
Orsýetiň Odessadaky konsullygynyň golaýynda hem şeýle protestleriň bolandygy aýdylýar.
Ukrainada 80,000 töweregi rus saýlawçysy ýaşaýar diýip, saýlaw resmisi aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Liwiýany dolandyrýan Muammar Kaddafini “uruşy dowam etdirmegiň serişdesi” hökmünde zenanlara garşy zorluk ulananlykda aýyplady.
Klinton öz beýannamasynda Liwiýada zorlugyň giň ýaýrandygyna örän uly alada bildirdi. Onuň bellemegine görä, Ýakyn Gündogardaky beýleki režimler hem jynsy zorlugy demokratik reformalary talap edýän demonstranlary gorkuzmak ýa-da jezalandyrmak usuly hökmünde ulanýarlar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň beýannamasyna görä, Halkara jenaýat sudy Kaddafiniň esgerleriniň zorlugy yzygiderli ulanmagy barada derňew geçirmäge başlady.


text:
Geçen ýylky arakesmeden soň ýurduň orta mekdeplerinde indiki hepdäniň başynda, 25-nji maýda, ýene-de soňky jaň dabaralary geçiriler. Mälim bolşy ýaly, ýurtda täze bilim konsepsiýasyna geçilmegi, ýagny orta okuw möhletiniň 12 ýyla getirilmegi bilen geçen ýyl orta mekdepleri tamamlan okuwçylar bolmady. Onsoň orta mekdeplerde “soňky jaň” dabarasy hem geçirilmedi.
Häzir paýtagtyň orta mekdeplerinde bu dabara taýýarlyk işleri alnyp barylýar. Okuwçylar “soňky jaň” dabarasyndaky tanslaryna, çykyşlaryna taýýarlanýarlar. Mysal üçin, paýtagtyň Parahat-2 mikroraýonyndaky 55-nji we 52-nji mekdeplerde şu ýyl okuwy tamamlajak okuwçylaryň wals, küştdepdi ýaly tanslardan repetisiýa geçýändiklerini görse bolýar.
Dabara taýýarlyk görülýär
Bu taýýarlyklar bilen birlikde düýn mekdeplerde bu dabara bilen bagly käbir ýagdaýlar barada mugallymlaryň arasynda ýygnaklar geçirilipdir. Bu ýygnaklarda okuwçylaryň soňky jaň dabarasynda mekdep formasynda bolmalydyklary, hususan-da gyzlaryň egin-eşikleriniň erkin bolmaly däldigi aýdylypdyr.
Şeýle-de, kafe we restoran ýaly ýerlerde oturylyşyklaryň guralmagynyň o diýen goldanylmaýandygyny, eger-de şonuň ýaly dabara gurnalaýanda hem okuwçylaryň ýanlarynda mugallymlarynyň hem gözegçilik etmelidigi barada mugallymlara aýdylypdyr.
Çagalar üçin çykdajy
Orta mekdepleri tamamlamaly uçurymlar hem öňdäki dabaralar bilen bagly şu wagtdan pul goşup başladyrlar. Bu goşulýan pullar, esasan, olaryň mugallymlaryna sowgat we “soňky jaň” oturylyşygy üçin ýygnalýar. Elbetde, egin-eşik üçin hem çykdajy edilýär.
Okuwçylaryň goşýan pullary köplenç mekdebiň ýerleşýän ýerine ýa-da mekdebiň özboluşly abraýlylyk statusyna hem bagly bolýar. Mysal üçin, “abraýly” diýilýän mekdepleriň käbirlerinde oturylyşyk üçin azyndan 100 manat goşulýar.
Elbetde, bu çykdajylar okuwçylaryň ene-atalarynyň gerdenine düşýär. “Egin-eşigi üçin 200 manat. Olaryň “soňky jaňlaryny” bellejek kafeleri üçin bolsa 80 manat bermeli. Munuň üstesine “Uçurym” fotoalbomy üçin hem 60 manat pul goşýarlar” diýip, şu ýyl ogly orta mekdebi tamamlaýan we özüni Çary diýip tanadan aşgabatly ildeşimiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Mekdepleri tamamlaýan gyzlaryň “soňky jaň” dabaralaryna edýän çykdayjylary oglanlaryňkydan hem köpräk. Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Aýnabat “uçurym” gyzynyň egin-eşigi üçin 400 manat çykdajy edipdir.
Mugallymlara sowgat
Mundan başga-da, başda belleýşimiz ýaly, “uçurym” okuwçylar mugallymlary üçin sowgatlara hem pul goşýarlar. bu sowgatlar dürli-dürli bolup bilýär. Olaryň arasynda ýuwelir önümlerini, meselem, ýüzük sowgat bermek, ýogsa-da gymmatbaha mata ýa-da konwerte pul salyp bermek däbi bar. Bu gymmat bahaly sowgatlar, esasan, her klasyň klas ýolbaşçysyna we mekdebiň direktoryna berilýär.
Bu sowgatlar hem goşmaça çykdajy bolýar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Aşgabadyň ýaşaýjysy Aýnabadyň aýtmagyna görä, bu hili sowgat üçin gyzynyň klasynda 80 manatdan goşupdyrlar.
Ýene sanlyja günlerden eginlerinden üstaşyr «Uçurym» diýlen zer çaýylan lenta dakynan mekdep okuwçylary Aşgabadyň köçelerini, seýilgählerini, kafelerini doldurarlar. “Soňky jaň” dabarasy bilen bagly geçirilýän baýramçylyk çäreleri, adatça, Aşgabadyň “Watan” we “Türkmenistan” kinokonsert merkezlerinde, “Ylham” seýilgähinde we döwlet sirkiniň öňündäki meýdançada geçirilýär.


text:
Eýran oppozisiýanyň geçen aýdaky prezident saýlawlary bilen bagly protestlerde öldürilen adamlaryň ýas üýşmeleňini geçirmek barada soran rugsadyny bermedi.
Eýranyň Içeri işler ministrligi “hiç bir şahsyýetiň ýa dürli syýasy toparlaryň ýygnanyşygy ýa-da ýörişi üçin rugsadyň çykarylmandygyny” aýtdy.
Saýlawlarda prezident Ahmedinejatdan utulan oppozisiýa liderleri Mir Hosseýin Musawi we Mehdi Karrubi protestlerde öldürilen adamlaryň hormatyna Tähranda “ümsüm” ýas üýşmeleňini geçirmäge rugsat sorapdylar.
Eýran resmileri protestçileriň 300 çemesiniň türmede saklaýandygyny aýdýarlar.


text:
Kiýewdäki zorluklar dowam etse Çehiýanyň prezidenti Milos Zemanyň Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň Praga sapar etmegi üçin ýollan çakylygyny ýatyrmagy ähtimal.
Çarşenbe güni Zemanyň metbugat-wekili Jiri Owsasek Çehiýa Respublikasynyň prezidentiniň Ukrainadaky zorlugy doly ýazgarýandygyny we muňa ýolberilmesiz ýagdaý hökmünde garaýandygyny aýtdy.
Ýanukowiç Praga Ýewropa Bileleşiginiň Gündogar Partnýorlyk programmasynyň çäginde aprel aýyna bellenen ýokary derejeli duşuşyga gatnaşmak üçin çagyrylypdy.


text:
Soňky wagtlar Orsýetde peýda bolan “DoždTV” atly täze internet telewideniýesi özüni Orsýetiň hökümetiniň monopoliýasynda iş alyp barýan birgiden beýleki telewizion kanallar bilen bäsleşip biljek çynlakaý bir media serişdesi hökmünde tanadyp başlady.
Şu hepde Kremle tarapdar websaýtlardan biri belli oppozisiýa lideri Boris Nemsowy masgaralamak üçin onuň telefon gürrüňdeşliginiň ýazgysyny internete ýerleşdirdi. Ýöne bu gezek oppozisiýanyň liderini masgaralamak baradaky planlar garaşylyşyndan birneme başga netijeleri görkezdi.
Boris Nemsowyň oppozision aktiwist Ýewgeniýa Çirikowany “ganjyk we tentek” diýip atlandyrýan ýazgylaryny-da öz içine alýan bu ses ýazgylarynyň “Lifenews.ru” internet saýtynda peýda bolmagyndan 24 sagat hem geçmänkä, Nemsow bilen Çirikowa telewizion studiýada peýda boldular.
Telewideniýede Çirikowadan ötünç soranyndan soň, Boris Nemsow Orsýetiň häkimiýetleriniň oppozisiýanyň içinde bölünişik döretmek ugrundaky tagallalarynyň başa barmandygyny nygtady:
—Indi biz ozalkylardan has-da jebis ýagdaýda, birek-birege el berip, umumy maksadymyza tarap, ýagny, Orsýeti ogrulardan we talaňçylardan azat etmek ugrundaky maksadymyza tarap hereket ederis.
Elbetde, olaryň bu çykyşy döwlet telewideniýesinde bolmady. Bu çykyş Orsýetdäki beýleki adaty telewizion kanallaryň-da hiç birinde görkezilmedi. Hepdäniň sişenbe güni olaryň bu çykyşy “DoždTV” atly täze internet telewideniýesinde görkezildi.
“DoždTV” atly internet telewideniýesiniň peýda bolanyna heniz iki ýylam bolanok. Ýöne, muňa garamazdan, bu internet telewideniýesi Kreml tarapyndan kontrollyk edilýän we senzura astyndaky telekanallardan iren teletomaşyçylaryň ýüz müňlerçesiniň ünsüni eýýäm özüne çekmegi başardy.
Täze internet telekanalynyň bu üstünligi, bir tarapdan, ilat köpçüliginiň senzura alynmadyk maglumatlara bolan teşneligini görkezse, beýleki tarapdan ol internetiň Kreml tarapyndan dolandyrylýan elektron serişdeleriniň täsirlerini-de bir gyra süýşürip bilýändigini görkezdi.
“Mukaddes ýer boş bolmaýar”
Moskwadaky “Glasnost” Fondunyň media meseleleri boýunça analitigi Boris Timoşenko telewideniýäniň bu üstünligi barada şeýle diýdi:
—Mukaddes ýer boş bolmaýar diýlişi ýaly, federal kanallar we beýleki kanallar ýuwaş-ýuwaşdan häkimiýetler barada nähilidir bir tankydy materiallary bermeklerini bes edensoňlar, bu boşlugy ýuwaşlyk bilen hiç kime belli bolmadyk kiçijik “Dožd” telekanaly eýeledi.
“DoždTV”, ýagny, “ÝagyşTW” diýlip atlandyrylýan bu internet telekanaly, aýratynam, ýakynda, dekabryň başynda geçen parlament saýlawlaryndan soň ýüze çykan protest çykyşlarynyň fonunda has uly meşhurlyga eýe boldy.
Döwletiň kontrollygyndaky habar serişdeleriniň saýlawlardaky galplyklar barada bildirilýän aýyplamalara göz ýumup, protest çykyşlary barada-da ýüzleý maglumatlary berýän bir wagtynda “Dožd” telekanaly bu wakalar barada düýpli hem-de professional maglumatlary berdi.
Elbetde, “Dožd” telewideniýesiniň bu ugurdaky tagallalary ünsden sowa galmady. 10-njy dekabrda Moskwada 40 müňden-de gowrak adamyň gatnaşmagynda demonstrasiýa gurnalanda, “Dožd” telewideniýesiniň internet sahypasyna giren adamlaryň sany rekord derejä ýetdi. Ýagny, şol gün, bir günüň dowamynda bu telewideniýäniň internet sahypasyna bir million töweregi adam girdi. Bu san tutuş oktýabr aýynda telewideniýäniň internet sahypasyna giren adamlaryň sanyna deň.
Şol wakadan başlap bu telewideniýäniň sahypasyna girýän adamlaryň hepdelik sany ortaça 800 münüň töwereginde saklanyp gelýär.
“Dožd” telewideniýesi soňky wagtlar diňe bir oppozisiýanyň çykyş edýän meýdanyna öwrülmän, eýsem, ol Orsýetiň ýokary derejeli hökümet resmileri, şol sanda, prezident Dmitriý Medwedew we hökümetiň metbugat sekretary Dmitriý Peskow ýaly resmiler bilen-de söhbetdeşlikleri efire berdi.


text:
1—4-nji aprel aralygynda Birleşen Arap Emirliklerinde sportuň suw görnüşleri boýunça (ýüzmek) halkara dubaý ýaryşy geçirildi. Oňa 48 döwletden 900 suwda ýüzüji gatnaşdy. Onda saýlama kadalaryny dolduran türgenler Russiýanyň Kazan şäherinde geçiriljek dünýä birinjiligine we Rio-de Žaneýroda (Braziliýa) geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna ýollanma alýardylar.
19—29 ýaşly türgenleriň arasynda Milli sport we syýahatçylyk institutynyň 3-nji ýyl talyby Merdan Ataýew uly üstünlik gazandy. Ol garşydaşlaryny 50 metr (26.87) we 100 metr (58.14 —57.43 sek) arkanlaýyn ýüzmekde bürünç we iki kümüş medal gazandy. Aşgabatly türgen eýýäm geçen ýylyň awgust aýynda Türkiýäniň Stambul şäherinde geçen ýaryşda iki sany bürünç medal gazanypdy.
50 metr aralyga ýüzmekde Ýakob el Saadi we Jamal Kawoşifaç oňa garşydaş boldy. Bu üçlügiň bäsleşiginiň netijesinde Merdan 3-nji ýere düşdi. 100 metre ýüzmekde ol diňe Jamaldan asgyn geldi.
Ýer eýeleri şu aralykda ýene-de super final hem guradylar. Bu ýüzüşde Merdan ozalky garşydaşlaryndan ozdy we 2-nji ýere düşdi. 1-nji ýeri müsürli türgen eýeledi. Merdan Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi S.Ýepifanowyň elinde türgenleşýär.
Merdanyň talyp ýoldaşlary Ruslan Nazarow we Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň sport mekdebiniň türgeni Walentin Gorşkow bu ýerde sport ussadynyň kadasyny doldurdylar.
Türkmenistanyň iki rekordy bilen Merjen Saryýewa 50 metr aralyga erkin usulda we batterflýaý usulynda oňat çykyş etdi. Soňky iki ýylyň içinde türkmen suwda ýüzüjileri sport ussatlygynyň derejesiniň ýokarlandyrdy.
Dubaýdan gelen dessine olar Türkmenistanyň çempionatyna gatnaşdylar. «Olimpiýa» suw sport toplumynyň ýüzüş ýodajyklaryna bäş toparyň türgenleri, şol sanda welaýatdan gelen türgenler çykdylar.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ukrain araçäginiň golaýyndaky käbir rus goşunynyň harby türgenleşikleri tamamalandan soň, hemişeki harby bazasyna dolanjakdygyny aýtdy.
Penşenbe güni gazak kärdeşi bilen geçiren duşuşygyndan öň žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Lawrow türgenleşiklere gatnaşan bir batalionyň Rostow regionyndaky harby baza eýýäm dolanandygyny habar berdi.
Lawrow harby türgenleşiklerde “öňde goýlan wezipeler doly ýerine ýetirilenden” soň, beýleki goşunyň hem harby baza yzyna dolanjakdygyny sözüne goşdy.


text:
Aşgabat, 09.03.2015. “Türkmenportal”.
Halkara zenanlar güni mynasybetli paýtagtymyzdaky Maslahat köşgünde medeniýet we sungat ussatlarynyň döwlet konserti geçirildi.
Konserte Türkmenistanyň Mejlisiniň ýolbaşçysy, hökümet agzalary, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, ýurdumyzdaky daşary ýurt ilçihanalarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ylym we bilim edaralarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary, döredijilik intelligensiýasy, talyp ýaşlar we elbetde, dabaranyň esasy gahrymanlary bolan zenanlar ýygnandylar.
Olaryň hatarynda zähmet weteranlary, ýurdumyzyň halk hojalygynyň hemme pudaklaryna wekilçilik edýän önümçiligiň öňdebaryjylary we jemgyýetçilik guramalarynyň işjeňleri, baýramçylygyň öň ýanynda “Ene mähri” diýen hormatly ada eýe bolan köp çagaly eneler,, döwlet sylaglaryna mynasyp bolan zenanlar, “Ýylyň zenany-2015” atly bäsleşigiň we beýleki döredijilik hem-de hünär gözden geçirişleriniň ýeňijileri bar.
Baýramçylyk konsertinde ýurdumyzyň iň ökde döredijilik toparlary, halk döredijilik toparlary, halk sazandalary, tans toparlary, estrada aýdymlaryny ýerine ýetiriji meşhur aýdymçylar, ýaş artistler we wäşiler çykyş etdiler.
Konsertiň ahyrynda ýerine ýetirilen gadymy küştdepdi tansyny şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar.
“Bagtyýar eneler, mährem eneler!” diýen täze aýdym döwlet konsertiniň jemleýji çykyşy bolup ýaňlandy.
Halkara zenanlar güni mynasybetli Maslahat köşgünde geçirilen konsertden taýýarlan fotoreportažymyzy synlamaga çagyrýarys!


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew fransiýaly maýa goýujylary Orsýetiň ykdysadyýetini döwürebaplaşdyrmak boýunça ýardam etmäge çagyrdy.
Medwedew Fransiýa edýän saparynyň ikinji gününde bu ýurduň biznesmenleri bilen duşuşyp, iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň öňden görlüp eşidilmedik derejä ýetenligini aýtdy.
Medwedew 1-nji martda eden çykyşynda Orsýetde goýlan fransuz maýasynyň ilkinji gezek Birleşen Ştatlaryňkydan ýokary bolanlygyny hem öňe sürdi.
Duşenbe güni iki ýurduň ýolbaşçylary Fransiýanyň Orsýete dört sany harby gämini satmak mümkinçiligi barada hem gepleşikleriň başlananlygyny tassykladylar.
Bu NATO guramasyna agza ýurt bilen Orsýetiň arasynda amala aşyryljak ilkinji şeýle ylalaşyk bolar.
Bu iki ýurduň arasynda käbir beýleki ugurlar boýunça hem ylalaşyklara gol goýuldy.


text:
Türkmenistanyň resmi habar serişdeleri türkmen prezidenti tarapyndan Orsýete sowgat berlen dag barslarynyň Soçi olimpiadasynyň simwoly bolmaklarynyň mümkindigini habar berýärler.
Maglumata görä, Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowa bu «sowgaty» üçin uly sagbolsun aýdypdyr.
Maglumatda, sowgat berlen iki dag barsynyň erkek barslardygy we ýakyn wagtlarda ýene iki sany urkaçy barsyň hem Türkmenistandan Orsýete eltiljekdigi aýdylýar.
Käbir synçylar Türkmenistanyň özünde-de örän seýrek duş gelýän bular ýaly jandarlaryň türkmen prezidenti tarapyndan daşary ýurtlara sowgat paýlanmagynyň kanuna laýyk gelmeýändigini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
1-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary özleriniň ýolbaşçylyk edýän düzümleriniň şu ýylyň 11 aýynda alyp baran işleriniň netijeleri, olaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak hem-de döwrebaplaşdyrmak, jemgyýetçilik-syýasy durnuklylygy saklamak, ýurdumyzda kanunçylygy we hukuk tertibini üpjün etmek boýunça ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdiler.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew döwlet Baştutanyna ýurduň goranmak ukybyny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga, harby gullukçylaryň gullugy hem-de ýaşaýyş-durmuşy üçin göwnejaý şertleri döretmäge gönükdirilen giň möçberli harby özgertmeleri amala aşyrmakda gazanylan üstünlikler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň başlygy M.Yslamow serhet galalarynyň täze binalaryny gurmak we tehniki taýdan enjamlaşdyrmak, ýaş serhetçileriň söweşjeň taýýarlygynyň derejesini ýokarlandyrmak, harby düzgün-nyzamy pugtalandyrmak babatda öňde goýlan wezipeleriň çäklerinde ýylyň başyndan bäri geçirilen işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministr G.Hojaberdiýew döwrüň möhüm wezipelerini çözmegiň gaýragoýulmasyz şerti hökmünde milli howpsuzlygy üpjün etmek maksadynda görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň içeri işler ministri I.Mulikow ýurduň awtoulag ýollarynda ýol-hereket hadysalarynyň öňüni almak maksady bilen ýol gözegçiligi gullugynyň işini kämilleşdirmek boýunça geçirilýän toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Baş prokurory A.Hallyýew milli kanunçylygyň berjaý edilişine gözegçilik edýän prokuratura edaralary tarapyndan şu ýylyň on bir aýynda ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi.
Milletiň Lideri prokuratura işgärleriniň üstüne ýüklenen jogapkärçiligiň örän uludygy barada aýdyp, mundan beýläk-de işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmagyň wajypdygyny nygtady. Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň başlygy B.Çaryýew şu ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynda täze taryhy eýýamyň talaplaryny nazara almak bilen, kazyýet ulgamyny kämilleşdirmek boýunça geçirilen köpugurly işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň başlygy A.Osmanow neşe serişdeleriniň ýaýradylmagynyň hem-de ulanylmagynyň öňüni almak boýunça öňde goýan wezipeleriniň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygy D.Baýramow ýolbaşçylyk edýän düzüminiň şu ýylyň 11 aýynda ýerine ýetiren işleriniň netijeleri, gümrük edaralarynyň we barlag-geçiriş bölümleriniň işini kämilleşdirmek boýunça ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Nobatow döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugruny— halkara hyzmatdaşlygy giňeltmek ugruny durmuşa geçirmek babatda bu gullugyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň adalat ministri B.Muhammedow döwlet Baştutanymyzyň milli kanun çykaryjylyk ulgamyny kämilleşdirmek, ony halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalaryna hem-de döwrüň esasy wezipelerine laýyk getirmek babatda ozal beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek boýunça geçirilen işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň 11 aýynda ýerine ýetirilen işler baradaky hasabatlary jemläp, döwlet ösüşi boýunça öňde goýlan wezipeleri üstünlikli çözmekde möhüm orun eýeleýän esasy ugurlara ünsi çekdi. Döwlet Baştutany harby hem-de hukuk goraýjy düzümleriň işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça alnyp barylýan işlere aýratyn üns bermegi talap etdi.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde beýleki möhüm meseleleriň hem birnäçesine garaldy, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Andreý Soldatow
Ýakynda “WikiLeaks” internet saýtynda çap bolan dokumentler ABŞ-nyň Owganystandaky bähbitlerine, hususan-da, Pakistanyň ýörite gulluklarynyň harby ýolbaşçylarynyň birnäçesi bilen gatnaşyklaryna zyýan ýetirmäge ukyply.
Emma gizlin syrlaryň paş edilmegi bilen Owganystandaky urşuň alnyp barlyşy barada bar bolan umumy pikirler üýtgedi diýmäge esas ýok. Operatiw toparlaryň taktikasy Yrakdaky uruşdan bäri hemmä mälim. Talyban hereketiniň liderlerini ýok etmek üçin sürüjisiz ulaglaryň ulanylýanlygy hem hiç kim üçin syr däl. Pakistanyň gizlin gulluklarynyň gümürtik pozisiýasy barada hem Günbataryň žurnalistleri öňden bäri habar berip gelýärler.
“WikiLeaks” saýtynda çap bolan dokumentleriň paş edilmeginiň ähmiýeti düýbinden başga sebäpler bilen baglanşykly. Harby bölümleriň ýolbaşçylarynyň müňlerçe ownuk hasabatlaryndan düzülen maglumatlar ilkinji gezek köpçüligiň dykgatyna ýetirildi. Bu bolsa öň diňe çäkli resmiler toparynyň garamagynda bolan maglumatyň jemgyýet we ekspertler üçin elýeterliligini üpjün etdi.
Gizlin maglumatlaryň paş edilmeginiň ähmiýeti harby hasabatlaryň diňe bir mazmun taýdan möhümligi bilen çäklenmän, adamlara durmuşda bolup geçýän ýagdaýlar barada has jikme-jik maglumat berip, gözýetimlerini giňeltdi.
Islendik ýagdaýa baha bermekde jemgyýetiň elinde bar bolan giňişleýin maglumatlaryň we takyk sanlaryň ähmiýetini hiç kim ret etmese gerek. Çap edilen dokumentlere syn edilende, parahat ýaşaýjylar heläk bolan bolan wagty harby birikmeleriň hem şol ýerde bolandygyna şübhe döremeýär. Bu ýagdaýda pajygaly wakalaryň ýüze çykmagynyň sebäpleri barada düşündiriş berilmeli, wakalarda her bir ýolbaşçynyň ýa esgeriň roly barada hasabat berilmeli. Şeýle wakalara gatnaşan ofiserler baradaky jikme-jik maglumatlar hem žurnalistler üçin elýeterli. Edil şol wagt Orsýetde...
ABŞ-nyň gizlin syrlarynyň paş edilmegi barada Orsýetiň habar beriş serişdelerinde maglumat berlende we halkara koalisiýasynyň Owganystanda şowsuzlyga uçrandygy baradaky çaklamalar öňe sürlende, Orsýetiň özüne-de göni täsir ýetirip biljek waka – başga bir täze maglumat! - ýüze çykypdy, emma bu habar beriş serişdeleriniň ünsünden sypdy.
Orsýetiň ýörite gulluklarynyň hem syrlarynyň üstüni açyp biljek maglumatlar peýda bolupdy. Orsýetiň Federal howpsuzlygy gullugynyň (FSB) “örän gizlin” diýen möhüri basylan dokumentleriň birnäçesi iýun aýynda “Lubyanskayapravda.com” internet saýtynda peýda boldy.
Birinjiden, Federal howpsuzlyk gullugynyň dokumentleri soňky 10 ýylyň dowamynda ilkinji gezek internete syzdy. Ikinjiden, “WikiLeaks” internet saýtynda çap edilen hasabatlar ýaş harbylar tarapyndan düzülen bolsa, “Lubyanskayapravda.com” saýtyndaky dokumentler Orsýetiň ýörite gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň we hatda döwlet baştutanynyň adyna ýazylan hasabatlardan ybaratdy.
FSB-niň dokumentleri esasan hem Operatiw maglumatlar departamentiniň (ДОИ) hasabatlaryndan ybaratdy. Ol maglumatlar Ukrainada, Türkmenistanda we öňki sowet respublikalarynyň birnäçesinde geçirilen gizlin operasiýalar barada habar berýärdi. Maglumatlar 2000-nji ýyllaryň ortalaryna degişli. Dokumentlerde şeýle-de Orsýetiň ýörite gulluklarynyň çägindäki içki konfliktler barada hem habar berilýärdi. Mysal üçin, hasabatda FSB-niň Ukraina degişli bir dokumenti galplaşdyryp, soňra ony Daşary aňtaw gullugynyň (СВР) Kremle hakyky maglumatlar hökmünde tabşyranlygy hem aýdylypdy. Metbugat geleňsizligi
FSB-e degişli çap edilen dokumentleriň jikme-jiklerini aýtmakdan ýörite saklanýaryn. Sebäbi olar bilen “WikiLeaks” saýtynda çap edilen amerikan syrlarynyň arasynda tapawut bar. FSB-niň syrlary internetde peýda bolan hem bolsa, olar jemgyýetiň üns merkezine düşmedi. Bu syrlar barada Orsýetiň gazetleri hem çap etmedi. Internet saýtynyň özi-de maglumatlary çap edensoň, birnäçe hepdeden petiklendi. Şol maglumatlardan diňe ermeni žurnalistleriniň ençemesi peýdalanyp, Ermenistanyň howpsuzlyk ýolbaşçylarynyň birini Moskwanyň peýdasyna işlemekde aýypladylar.
Amerikan we ors syrlarynyň paş edilmegi bilen bagly wakalar deňeşdirilende täsin ýagdaý ýüze çykýar. FSB-niň dokumentleri jemgyýetiň üns merkezine düşmedi we köpçülikleýin çekeleşikleriň temasyna öwrülmedi. Elbetde, olaryň hakykata gabat gelip-gelmeýänligi hem belli däl, sebäbi hiç hili barlaglar hem geçirilmedi. Bu waka resmi derejede hem üns berilmedi, ýagny prezidentiň administrasiýasynda ýa Federal howpsuzlyk gullugynyň özünde garalmady. Tassyklaýjy ýa ret ediji beýanatlar hem çap edilmedi. Dokumentler žurnalistler tarapyndan hem derňelmedi. Netijede dokumentlere salgylanmaga-da kän bir esas ýok.
Şol bir wagtda-da ABŞ-nyň Kongresiniň Senaty maglumat ýaýradýan žurnalistleri we neşirýatçylary töhmetçilikde aýyplanmakdan goramak boýunça ýörite kanuny kabul etdi. Bu kanun adam hukuklaryny goraýjylar tarapyndan makullanyldy. Sebäbi täze kanun ABŞ-da hasaba alnan internet saýtlarynyň eýelerini repressiw režimler tarapyndan gozgalan sud yzarlamalaryndan goraýar. Bu şübhesiz gowy ädim, emma söz we maglumat azatlygynyň ýagdaýyny gowulandyrmak üçin ýeterlik däl.
Iň bolmanda, FSB-niň dokumentleriniň jemgyýete syzmagy bilen bagly waka boyunça munuň haýry degmezdi. “Lubyanskayapravda.com” saýtynyň düýbi ABŞ-da ýerleşýärdi we domeýn belgisi Müsürde hasaba alnandy. Emma Orsýetiň döwürleýin neşirleriniň geleňsizligi bu maglumatlaryň halk köpçüligine gowuşmagyna ýol bermedi.
Andreý Soldatow “Agentura.ru” internet neşiriniň baş redaktory we “Nowaýa gazeta” neşiriniň synçysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar ilki başda “Ýežednewny žurnalda” çap edildi, olar awtoryň özüne degişli.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti dünýäniň dürli ýurtlaryndaky ynsan hukuklarynyň ýagdaýy barada özüniň ýyllyk hasabatyny
ýaýratdy.
2012-nji ýyly öz içine alýan bu hasabatyň Türkmenistan baradaky bölüminde
Döwlet departamenti ynsan hukuklary we raýat azatlyklary meselesinde Türkmenistandaky ýagdaýlaryň henizem aglaba ýaramaz bolmagynda galýandygyny belläpdir.
Hasabatda Türkmenistandaky ynsan hukuklary bilen bagly iň bir alada döredýän problemalaryň üç ugra degişlidigi aýdylýar. Olar, hususan-da, bikanun tussag edişlikler, gynamalar we raýat azatlyklaryna hormat goýulmazlygy bilen bagly problemalar.
Raýat azatlyklary meselesinde bolsa söz, metbugat, ýygnak we bir ýerden beýleki ýere gitmek azatlyklarynyň örän çäklendirilendigine üns çekilýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Türkmenistanyň konstitusiýasynda döwletiň dünýewi we demokratik döwlet diýlip yglan edilýändigine garamazdan, iş ýüzünde bu ýurduň prezident G.Berdimuhamedowyň we onuň Demokratik partiýasynyň awtoritar hökümetiniň kontrollygynda galýandygy aýdylýar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň bu ýyllyk hasabatynda Türkmenistandaky adam hukuklary bilen bagly käbir beýleki problemalaryň raýatlaryň öz isleglerine görä hökümeti çalşyp bilmeýändikleri; dini işlere hökümetiň goşulyşmagy; talabalaýyk kanunçylyk we sud prosesine eýerilmezligi; şeýle-de raýatyň şahsy durmuşynyň, hususy jaýynyň we alyşýan hatlarynyň kanuny eldegrilmesizligine eden-etdilikli päsgel berilmegi ýaly ýagdaýlardan ybaratdygy bellenilýär.
Hasabatda Türkmenistanyň konstitusiýasynda häkimiýetiň dürli şahalara bölünýändiginiň ykrar edilýändigine garamazdan, prezidentiň ygtyýarlyklaryna gezek gelende, häkimiýetiň deňagramlylygynyň bozulýandygyna üns çekilýär we: “iş ýüzünde prezidentiň döwlet boýunça häkimiýeti absolýut derejede bolmagyny dowam etdirýär” diýilýär.
Käbir alada döredýän ýagdaýlar
Döwlet departamenti Türkmenistanda 2012-nji ýylyň fewralynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň-da halkara standartlaryna laýyk gelmändigini bellemek bilen, bu saýlawlara syn etmek üçin Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň synçylar missiýasyny eltmek üçin hem talabalaýyk mümkinçilikleriň bolmandygyny belleýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň bu ýyllyk hasabatynda Türkmenistanda hiç bir hili garaşsyz syýasy toparlaryň ýa-da ynsan hukuklaryny goraýjy guramalaryň-da ýokdugyna üns çekilýär. Onda Türkmenistandaky ähli döwlet habar serişdeleriniň diňe prezident Berdimuhamedowyň we onuň Demokratik partiýasynyň işlerine degişli maglumatlary berýändikleri aýdylýar.
Hasabatda Türkmenistandaky ýaşaýyş jaýlaryň ýykylmagy bilen bagly problemalara-da üns berlipdir. Onda prezident G.Berdimuhamedowyň 2007-nji ýylda öwezine talabalaýyk jaý berilmezden, jaýlaryň ýykylmajakdygyna söz berendigine garamazdan, geçen ýylyň dowamynda Aşgabadyň töwereklerinde hususy ýaşaýyş jaýlaryny ýykmak çäreleriniň ýene dowam edendigi we raýatlara talabalaýyk kompensasiýalaryň berilmändigi bellenilýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň bu ýyllyk hasabaty Türkmenistanyň kanunçylygynda hökümete garşy bolan islendik bir oppozision garaýşyň “watan dönükligi” görnüşinde häsiýetlendirilýändigini-de belleýär.
Mundan daşary, hasabatda watan dönükliginde aýyplanyp tussag edilýänleriň ömürlik tussaglyga duçar bolýandyklary we olaryň tussaglyk möhletleriniň kemeldilmeýändigi ýa-da günä geçişlige hem düşmeýändigi aýdylýar.
Hasabatyň bu baradaky bölüminde 2002-nji ýylda ýurduň ozalky prezidentiniň janyna kast etmek synanyşygynda aýyplanyp näçe adamyň türme tussaglygyna höküm edilendiginiň-de henize çenli anyk bolman galýandygy bellenilýär.