text:
Soňky ýyl hökümetiň köp sanly içerki proýektlere pul goýbermegi bilen tapawutlandy. Ýa ýurtda real uly pullar peýda boldy ýa-da häkimiýetler girdejiden ozalkylardan azragyny gizläp saklap, ykdysadyýeti köpräk maliýeleşdirmek kararyna geldiler.
Bu ýerde gürrüň diňe bir daşary ýurt maýa goýumlaryny ýurda çekmek barada däl, býujet serişdeleriniň näçeräk ulanylyşy barada barýar. Döwletiň uly möçberde maliýeleşdirmegi, maýa goýmagy bilen bagly bir problema dömüp çykýar. Merkezi häkimiýet bar bolan serişdeleri türkmen jemgyýetiniň hakyky zerurlyklaryny näderejede göz öňünde tutup harçlaýar?
Şunuň bilen bagly halkara synçylary býujet serişdeleriniň ulanylyşynyň hemişe logika esaslanyp durmaýandygyny belleýärler. Ägirt uly möçberdäki pullar köplenç zerur diýmesi gaty kyn obýektlere gidýär.
500 million dollarlyk myhmanhana
Ine, Aşgabatda gurulmagy planlaşdyrylýan myhmanhanany alyp göreli. Oňa azam däl, köpem däl, 500 million dollar goýberilýär. Bir tarapdan, göräýmäge, Türkmenistanyň daşarky dünýä bilen gatnaşyklaryny giňeldýändigi üçin şeýle myhmanhana zerurlyk bar ýaly. Ikinji bir tarapdan, ýarym milliard dollarlyk myhmanhana, goý, ol döwlet üçin zerur diýeli, şeýle uly möçberdäki pul döwletiň beýleki çykdajylary bilen ýan-ýana goýulsa, ol ýerliklimi? Olar deňeşdirilende döreýän köp soraglardan gaça durmaly däl.
Meselem, Mejlisiň Ykdysadyýet we sosial syýasat boýunça komitetiniň başlygy Bäşim Annagurbanowyň sözlerine görä, ýurduň tutuş medeniýetine berlen pul 130 million dollar. Başgaça aýdylanda, indiki myhmanhana goýberilýän pul Türkmenistanyň Medeniýet ministrligine berilýän puldan tas dört esse köp. Şol myhmanhana Türkmenistanyň saglygy saklaýyşa harç edýän puly ýaly serişdäni ýuwudar. Eger döwletiň işdäsi diňe ýekeje gymmat bahaly myhmanhana bilen kanagatlansa, ol eýýäm zyýanyň ýarsy bolardy.
Iki ýylyň dowamynda merkezi häkimiýetiň ägirt uly gurluşyk proýektlerine 23,6 milliard dollar goýberiljekdigi beýik münberden yglan edildi. Bu bolsa tutuş döwlet sosial-üpjünçilik sistemasynyň maliýeleşdirilişi bilen deňeşdirilende 20 esse artykdyr. Sosial goraga bir milliard gowrak dollar berilýär.
Döwlet býujetiniň şeýle sarp edilişini näme bilen düşündirip bolar? Ilat köpçüligine zerur bolan sosial programmalary üçin býujet serişdeleriniň bölünip berilmesi Türkmenistanda köne sowet ölçegleri esasynda amala aşyrylýarmyka? Sowet döwründe asyryň gurluşygy diýlip, reklama edilýän gurluşyklara býujetdäki pullaryň esasy bölegi harçlanýardy. Medeniýete, sosial programmalara bolsa şondan galan owuntyklar berilýärdi.
218 million “Üç aýaga”, 50 million ýurduň oba ilatyna
Türkmen häkimiýetleri Bitaraplyk diňini aýyrjakdygyny yglan etdiler. Bu diňe bir Türkmenbaşy barasynda gowy bolmadyk ýatlamalary göterip ýören türkmenleriň kalbynda kanagatlanma duýgusyny oýarman, oňa dünýäniň köp ýurdunda gowulyga tarap ädim hökmünde baha berilýär.
Ýurduň geçmişindäki gara režimiň alamatynyň aýrylmagy, merkezden ýok edilmegi bilen bir hatarda türkmen häkimiýetleri onuň ýerinde täze, äpet uly ýadygärlik oturtmakçy. Ol döwlet gaznasyna 218 million dollara düşer. Ýene-de beýleki real harçlar bilen deňeşdirme zerurlygy peýda bolýar. Bäşim Annagurbanowa salgylansak, 2020-nji ýyla çenli oba ilatynyň sosial-durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin her ýylda, çen bilen, 50 million dollar goýberiler. Diýmek, obany özgertmek üçin döwletiň berjek kömegi guruljak ýadygärligiň döretden bir bölegine deň bolýar.
Has zerur çykdajylary ýurtda kim kesgitleýär? Pullar häkimiýetiň ýene bir alamatyny döretmäge harçlanarmy ýa-da onçakly gowy bolmasa-da, garaz, adamlaryň gün-güzeranyny gowulandyrmak üçin ýardama harçlanarmy? Iş ýüzünde milliardlar daşlara, granitdir mermerlere harçlanyp, adamlara bahasy gara köpük owuntyklar galýarmy?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Gyrgyzystan noýabr aýynda meşhur gyrgyz teologyna hüjüm etmekde güman edilen adamyň Türkiýeden ekstradisiýa edilendigini aýtdy.
Içeri işler ministrliginiň 21-nji martda aýtmagyna görä, şübhelenýän Alibek Tilek Uulu häzir Bişkegiň tussaghanasynda saklanýar.
28-nji noýabrda “Yslam döwleti” atly ekstremist toparynyň tarapdarlary bolmakda güman edilýän adamlar Bişkegiň “Din, kanunçylyk we syýasat boýunça analiz merkeziniň” müdiri Kadyr Malikowy pyçaklady.
Kadyrow hüjümde aman galdy.
Resmileriň yzýany aýtmagyna görä, hüjümi amala aşyrmakda güman edilýän iki gyrgyz raýaty Bişkekde tussag edildiler, ýene ikisi Türkiýäniň Gaziantep şäherinde ele salyndy.
Gyrgyz häkimiýetleri ýüzlerçe gyrgyz raýatynyň YD toparynyň düzüminde Siriýada we Yrakda yslamçy söweşijileriň hatarynda söweşýändigini aýdýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýetdäki “Pussy Riot” toparynyň internete ýerleşdiren dört sany wideo ýazgysyny ekstremistik wideo ýazgy diýip hasaplamak barada suduň çykaran hökümi çarşenbe gününden başlap güýje girdi.
Moskwanyň şäher sudy çarşenbe güni bu mesele barada “Pussy Riot” toparynyň aktiwistlerinden biri Ýekaterina Samusewiçiň eden şikaýatyny kanagatlandyrmakdan ýüz öwrüp, suduň ozalky kararyny öz güýjünde galdyrdy.
Sud Ýekaterina Samusewiçiň ozalky sud prosesine gatnaşmandygyna salgylanmak bilen, onuň bu meselede suduň kararyna garşy şikaýat bilen ýüz tutmaga hukugynyň ýokdugyny öňe sürdi.
Ekstremistik wideo ýazgylar hökmünde gadagan edilen bu wideo ýazgylaryň arasynda “Pussy Riot” toparynyň aktiwistleriniň Moskwanyň merkezi hristian ybadathanasynda tans edip, Putiniň syýasatyna garşy gurnan protest çäresiniň ýazgysy-da bar.
Bu wakada tussag edilen Mariýa Alýohina bilen Nadežda Tolokonnikowa häzirki wagt türmede iki ýyl tussaglykda otyrlar.


text:
Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň merkezinde Magtymguly Pyragynyň medeni ýadygärlikler toplumynyň hem-de muzeýiniň açylyş dabarasy boldy.
Täze muzeýiň binasynyň ýanynda guralan milli türkmen öýleri, welaýatyň döredijilik toparlarynyň ýerine ýetirmeginde Magtymguly Pyragynyň ganatly setirlerine düzülen aýdymlar türkmen toýuna mahsus ýagdaýy döretdi, mälim bolşy ýaly, toýlarda şahyrlaryň orny hemişe tördedir.
Muzeýiň binasynyň öňündäki heýkeller özboluşly şahyrana yzygiderlilikde ýerleşdirilipdir. Eli goşgy ýazylan sahypaly şekillendirilen Magtymgulynyň heýkeli onuň merkezi bolup durýar. Ol öz eserlerinde umumadamzat maksatlaryny we ebedi gymmatlyklary beýan edip, dünýäni has gözelleşdirmäge çagyrýan şahyryň beýik pikirlerini alamatlandyrmak bilen, belentlikden öňe alyp barýan mysaly uzaklara garap durana meňzeýär. Magtymguly Pyragynyň ýadygärliginiň her tarapynda döredijilik mirasy bahasyna ýetip bolmajak milli baýlyk hasaplanýan görnükli türkmen şahyrlarynyň heýkelleri ýerleşdirildi.
Heýkelleriň her biri keşpleriň häsiýetli aýratynlyklaryny şöhlelendirip, olaryň düzüm bölekleri şahyrlaryň ömrüniň we döredijiliginiň aýratynlyklaryny açyp görkezýär. Watançy şahyr Magrupynyň ajaýyp ahalteke bedewiniň ýanyndaky pursady, ýomakçy şahyr Mämmetweli Keminäniň uzak ülkelere syýahat edişi şekillendirilýär. Yşk mülküniň şasy Mollanepes şahyrana döredijiliginiň kemala gelýän döwründe şekillendirilýär. Medeni ýadygärlikler toplumynyň beýleki tarapynda söýginiň we gözelligiň aýdymçysy Mätäji hem-de aýrylmaz dostlar Zeliliniň we Seýdiniň heýkelleri oturdylypdyr. Bu ýerdäki heýkeller bizi asyrlaryň jümmüşine uzap gidýän şahyrana taryhyň ýollaryna eltýär. Suw çüwdürimleri bu ajaýyp künjegiň gözelligine gözellik goşup, oňa aýratyn öwüşgin çaýýar.
Muzeý ýurdumyzyň “Hilal Mermer” kompaniýasynyň gurluşykçylary tarapyndan bina edildi. Umumy meýdany 5393 inedördül metr bolan iki gatly binada hemişelik hereket edýän zallaryň bäşisi özara birleşdirilendir, olarda uly ähmiýetli taryhy gymmatlyklary saklamak, öwrenmek we görkezmek üçin ähli şertler döredilendir, şeýle hem toplumda 300 orunlyk mejlisler zaly, kitaphana ýerleşýär.
Birinji gatda “Garaşsyzlyk”, Magtymguly Pyragynyň edebi mirasyna bagyşlanan zallar, şeýle hem şahyryň dogduk mekanynyň tebigatynyň ajaýyp gözelliklerine bagyşlanan “Tebigat zaly” ýerleşdirilipdir.
Bölümler Magtymguly ýaly umumadamzat derejeli şahyry we akyldary kemala getiren şol döwrüň medeni—aň-paýhas gurşawynyň ruhy derejesi bilen tanyşmaga beýik şahyryň döredijiligine taryhy-terjimehal we medeni-etnografiki nukdaýnazardan garamaga, onuň milli medeniýetimizi kemala getirmäge hem-de bütindünýä medeni-ynsanperwer ulgamynda öz ornuny eýelemegine goşan goşandyna düşünmäge mümkinçilik berýär.
Sergide Magtymguludan öň geçen hem-de onuň döredijiligine eýeren şahyrlaryň mirasyna uly üns berlipdir, bu ýerde täsin çeperçilik derejesinde owadan milli öwüşginler bilen bezelen şekiller akyldar şahyryň döredijiliginiň aýry-aýry tapgyrlaryny şöhlelendirýär.
Magtymgulynyň Şirgazy han medresesinde okan döwürleri baradaky maglumatlar şu ýere gelýänleriň ünsüni çekýär. Ol türkmen halkynyň gadymy döwürlerden bäri bilimleri özleşdirmäge bolan höwesini alamatlandyrýar. Mälim bolşy ýaly, türkmenlerde bilim, edebiýat we sungat aýratyn sarpa eýedir.
Ikinji şekil ýaş şahyryň şol döwürde Gündogarda meşhur bolan çynaryň aşagyndaky döredijilik bäsleşigini beýan edýär. Bu ýerde Magtymgulynyň atasy — meşhur şahyr we pelsepeçi Döwletmämmet Azadynyň, şeýle-de Durdy şahyryň, Çowdur hanyň we beýleki belli taryhy şahslaryň, şeýle-de halk gazalçy-dessançylaryň keşpleri hem şekillendirilýär. «Magtymguly — zergär» atly üçünji şekil belli zergär, ussat hökmünde meşhur bolan şahyryň zehininiň ýene bir tarapyny açýar.
Sergi zalynda Magtymgulynyň eserleri, ondan öňki döwürde ýaşap geçen şahyrlaryň we beýik akyldaryň döredijiligini dowam etdiren türkmen edebiýatynyň nusgawy wekilleriniň dürli dillerde we dürli asyrlarda neşir edilen eserleri görkezilýär. Wagtyň geçmegi bilen saralan sahypalarda arap ýazgysy, latyn harplary, slawýan elipbiýi şekillendirilýär. Iň gadymy golýazma aýratyn tolgunma döredýär. Bu ýerde şahyryň ömrüne we döredijilik ýoluna bagyşlanan ylmy edebiýat we meşhur neşirler, şol sanda beýik söz ussadynyň doglan gününiň 290 ýyllygyna gabatlanyp neşir edilen Magtymgulynyň eserleri we döredijiligi hakynda gürrüň berýän köp sanly kitaplar görkezilýär.
Gymmatlyklaryň arasynda Magtymgula bagyşlanylan poçta nyşanlary, ýubileý şaýylyklary, senenamalar, sahna eserleriniň ýazgylary, şahyryň goşgularyna düzülen aýdym-sazlaryň ýazgylary, türkmen şahyrana sungatynyň meşhur wekiliniň döredijiligi hakyndaky dokumental we çeper filmler we beýlekiler bar.
Muzeýiň täze binasynyň häzirki zaman tehniki serişdeleri bilen ýokary derejede enjamlaşdyrylandygyny bellemek gerek. Sergi zallarynyň ählisinde filmleri görkezmek üçin monitorlar gurnalypdyr. Interaktiw we multimediýa tehnologiýalar muzeý maglumatlaryny baýlaşdyrmaga, ony özleşdirmek üçin degişli şertleri döretmäge ýardam berýär.
Magtymgulyny şahyrana döredijiligiň belentliklerine ruhlandyran hem-de beýik akyldaryň döredijiliginde öz beýanyny tapan Balkan welaýatynyň ajaýyp tebigaty muzeý zalynda ýaýbaňlandyrylan sergi bilen utgaşýar.
Köp sanly sergi gymmatlyklary Magtymguly etrabynda ýerleşýän subtropiki jülgäniň gözelligi we baý ösümlik hem-de haýwanat dünýäsi barada gürrüň berýär, bu künjek gadymy Boýadag patlawugynyň bejeriş häsiýetli palçygy hem-de meşhur “Aý daglary”, Mollagara kölüniň we Garaçagyl çeşmesiniň aýratyn bejeriş gudraty hakyndaky köp sanly rowaýatlar hem-de hekaýatlar bilen baglanyşyklydyr, mundan iki ýarym million ýyl öň, Garagöz gaýasynyň golaýynda Gäwürli diýen ýerde düýeleriň galdyran yzlary we beýlekiler ýurdumyzyň bu künjeginiň taryhy gymmatlyklarydyr.
Serginiň diwarlyklarynda welaýatda ösýän dermanlyk ösümlikler görkezilýär. Bu ýerde ülkäniň tebigaty hakyndaky, şol sanda döwlet Baştutanymyzyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly köp jiltli ensiklopediki we beýleki eserleri görkezilýär.
Muzeýiň ikinji gatyndaky arheologiýa zalynda welaýatyň çäklerinde ýüze çykarylan taryhy tapyndylar goýlupdyr, bu ýerlerde alymlar dürli eýýamlara degişli bolan arheologiýa tapyndylarynyň ýüzden gowragyny hasaba aldylar. Türkmen binagärleri tarapyndan XIV-XV asyrlarda gurlan binalaryň nusgalary bu ýere gelýänleri gyzyklandyrýar. Olar şol döwrüň görnükli wekilleri bolan şyhlar Öwezberdiniň we Magtymyň aramgähleridir. Serginiň bürünç eýýamyna degişli gymmatlyklary, gadymy adamlaryň Magtymguly şäherçesinden 60 kilometr uzaklykda ýerleşýän gaýalaryň ýüzünde suratlandyran şekilleri aýratyn ünsi çekýär.
Orta asyryň örän iri ýadygärligi bolan Dehistan — Maşat-Misserian gadymy şäher harabaçylygy Günbatar Türkmenistanyň beýik taryhy geçmişiniň subutnamasydyr. Dehistanda ýüze çykarylan arheologiýa tapyndylary şol döwrüň ösen şäher medeniýetiniň mysalydyr. Welaýatda Türkmenistanyň ähli künjeklerinden zyýaratçylaryň gelip görýän keramatly ýerleri hem bar. Olar Şibli babadyr ýa-da Şywlanyň gadymy aramgähidir, Parawbibidir we beýlekilerdir. Bu ýerleriň her birine degişli rowaýatlar we hekaýatlar aýdylýar. Muzeýde olar hakda hem maglumatlar bar.
Muzeýiň iň giň sergi zallarynyň biri etnografiýa zalydyr. Bu ýerde saz gurallary, gadymy zähmet gurallaryň toplumlary, durmuş esbaplary, bezeg şaý-sepleri, haly önümleri, gadymy milli lybaslar görkezilýär. Muzeýe gelýänler külalçylyk ussahanasy, dokma senedi üçin enjamlar we beýleki köp sanly gymmatlyklar bilen tanşyp bilerler, olar ýurdumyzyň günbatar sebitiniň taryhyny we medeniýetini öwrenmekde möhüm çeşme bolup hyzmat edýär.
Türkmenleriň geçen asyrlardaky hojalyk durmuşyny doly janlandyrýan türkmen ak öýi bu zalyň merkezinde ýerleşýär. Milli binagärlik sungatynyň ajaýyp nusgalaryny özünde jemleýän muzeýiň täze binasy, şol bir wagtda dünýä ölçeglerine we ýurdumyzda bina edilýän durmuş-medeni maksatly desgalara bildirilýän ýokary talaplara laýyk gelýär. Döwrebap özbaşdak ýyladyş, energiýa üpjünçilik hem-de howa çalşygy ulgamy köp sanly muzeý gymmatlyklarynyň aýawly saklanylmagy üçin has amatly şertleri döredýär.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli guralýan baýramçylyk çärelerine we şanly senä bagyşlanan halkara maslahatyna gatnaşmak üçin paýtagtymyza gelen Moldowa Respublikasynyň Prezidenti Nikolae Timoftini kabul etdi.
Çakylyk we myhmansöýerlik üçin milletiň Liderine hoşallyk bildirip, Moldowanyň Prezidenti ýokary derejede guralýan baýramçylyk çärelerine we tutuş dünýä üçin möhüm bolan Halkara maslahatyna gatnaşmagyň özi üçin uly hormatdygyny belledi.
Prezident Nikolae Timofti Moldowada özüniň netijeli parahatçylyk döredijilikli daşary syýasat ugry we özara peýdaly gatnaşyklara açyklygy bilen ýokary halkara abraýyna eýe bolan Türkmenistanyň gazanýan üstünliklerine guwanylýandygyny nygtady.Türkmenistanyň Bitaraplyk syýasatynyň sebitde we tutuş dünýäde durnuklylygyň möhüm şerti bolmaga ukyplydygyna we Siziň ýurduňyzyň ähli halklar bilen birek-birege hormat goýmak esasynda ýola goýulýan gatnaşyklaryň nusgasyna öwrüljekdigine ynanýaryn diýip, myhman belledi.
Moldowa Respublikasynyň ähli ilatyna parahatçylyk we abadançylyk arzuw etmek bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Prezident Nikolae Timoftä taryhy sene mynasybetli guralýan baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmak üçin Türkmenistana gelip görmäge iberilen çakylygy kabul edendigi üçin minnetdarlyk bildirdi.
Milletiň Lideri häzirki döwrüň syýasy, ykdysady, ekologiýa, energetika, azyk we beýlekiler ýaly möhüm ugurlarda ählumumy howpsuzlygy üpjün etmek bilen baglanyşykly birnäçe möhüm meseleleriň oňyn çözgüdine täzeçe çemeleşmeleriň işlenip taýýarlanylmagynyň zerurlygynyň öňe çykarýandygyny belledi. Bu ugurlar öz aralarynda baglanyşykly bolup, hökümetleriň we halklaryň toplumlaýyn, yzygiderli, köpugurly çemeleşmelerini we tagallalaryň sazlaşygyny talap edýär. Bu meseleler köp sanly ýurtlaryň wekiliýetleriniň gatnaşmagynda geçiriljek maslahatda ara alnyp maslahatlaşylar.
Halkara maslahatynyň gün tertibine girizilen möhüm meseleler boýunça pikir alyşmalaryň barşynda Moldowa Respublikasynyň Baştutany milletiň Lideriniň häzirki zamanyň derwaýys meseleleriniň çözgüdine, öňi bilen bolsa parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna gönükdirilen tekliplerine, şeýle hem döwlet Baştutanynyň Ýewraziýa giňişliginde energetika howpsuzlygynyň üpjün edilmegine, ulag akymlarynyň kadalaşdyrylmagyna gönükdirilen başlangyçlaryna ýokary baha berdi.
Mümkinçilikden peýdalanyp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we myhman özara peýdaly ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy, şol sanda söwda-ykdysady ulgamdaky gatnaşyklary ösdürmegiň mümkinçiliklerini we geljekki ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdylar. Soňky iki ýarym ýylyň dowamynda iki döwletiň Baştutanlarynyň üç duşuşygynyň geçirilendigi bellenildi. Şunlukda, Kişinýewde we Aşgabatda bolan resmi saparlaryň, gepleşikleriň barşynda gazanylan ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişine garaldy.
Türkmenistan bilen gatnaşyklaryň ösdürilmegine bolan gyzyklanmalaryny tassyklap, Moldowa Respublikasynyň Baştutany Türkmenistanda soňky ýyllarda amala aşyrylan ägirt uly özgertmelere, türkmen paýtagtynyň ak mermere beslenen binalaryna haýran galýandygyny nygtady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, dünýäniň ýurtlary, şol sanda Moldowa bilen medeni-gumanitar gatnaşyklaryň ösdürilmegi Türkmenistanyň daşary syýasat işiniň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar.
Duşuşygyň ahyrynda, Prezident we Moldowa Respublikasynyň Prezidenti türkmen-moldowa hyzmatdaşlygynyň täze mazmun bilen üsti ýetirilip, mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Bütindünýä saglyk guramasy Zika wirusynyň tutaşmagynyň halkara derejesinde saglyga howp salýan wehim hökmünde kesgitlenmegini maslahat etmek üçin adatdan daşary maslahatyny geçirdi.
1-nji fewralda Ženewada geçirilen bu maslahatda wirusyň Merkezi we Günorta Amerikada ýaýramagy bilen bagly ýagdaýa seredildi.
Bütindünýä saglyk guramasy çybyn çakyp ýaýraýan bu wirusyň “howpunyň aram görnüşden howply derejelere” çenli ýaýrap biljekdigini duýdurdy.
“Adam saglygy üçin halkara derejesinde adatdan daşary ýagdaýyň” yglan edilmegi Zikanyň dünýä derejesinde uly howp hökmünde ykrar edilmegine getirip biler we oňa maýa ýatyrylar.
Bütindünýä saglyk guramasy Merkezi we Günorta Amerika ýurtlarynda indiki ýylyň dowamynda Zika bilen kesellänleriň sanynyň 3-4 milliona ýetmeginiň mümkindigini aýdýar.


text:
Belarus anna güni Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň gündogar Ýewropanyň bäş ýurdy bilen sammitine gatnaşygyny ýatyrdy.
Polşanyň premýer-ministri Donald Tusk "Gündogar hyzmatdaşlygy" sammitiniň gepleşikleriniň ikinji gününiň açylyşynda belarus delegasiýasynyň maslahata gelmändigini yglan etdi.
Belarusyň Daşary işler ministrliginiň metbugat beýanatynda "diskrimanisiýa esaslanýan hyzmatdaşlyga gatnaşmagyň mümkin däldigi" aýdylýar.
Bu beýanat sammitiň guramaçylaryny, prezident Aleksandr Lukaşenkony çagyrmazlyk we belarus delegasiýasyny çäklendirmek bilen, Belarusa garşy görülmedik diskriminasiýa ýol bermekde aýyplaýar.
Bu beýanat Polşanyň premýer-ministri Donald Tuskyň penşenbe güni belarus režimini ähli syýasy tussagy boşatmak çagyryşyndan soň ýaýradyldy.


text:
1953-üň baharynda Staliniň ölümine atasyny ýitiren ýaly aglan türkmen şol ýylyň gyşynda özüniň ajaýyp bir ýazyjysynyň dünýäden ötenini bilmänem galaýdy gerek.
Bary-ýogy 50 ýyldan ybarat gysga ömrüni pukaralykda ötüren beýik ýazyjy döwürdeşleriniň ýatlamasyna görä, hor-homsy ýaşap, ömrüniň soňky ýyllaryny garyplykda diýen ýaly geçiripdir.
Ata Gowşudowyň ykbaly bir beýik şahyryň «Entek sadalykdan zyýan çeken ýok» diýen setiri bilen jedelleşmäge bize doly esas berýär.
Kiçigöwünlilikden, pespällikden, sadalykdan Ata Gowşudow ýaly uly zyýan çeken başga bir ýazyjy türkmen edebiýatynda barmykan?
Ýazyjynyň unudylyp barýan adynyň täzeden lowurdap çykmagyna sebäp bolan «Perman» romanynyň başga bir ýazyjynyň öýünde 40 ýyllap, bahyllygyň pidasy bolup, çaňa garylyp ýatmagyndan uly zyýan bolup bilermi?
Hydyr Derýaýewiň «Ykbal», Beki Seýtäkowyň «Doganlar», Nurmyrat Saryhanowyň «Şükür bagşy» ýaly eserleri bilen deň derejede türkmen edebiýatyny bezäp biljek «Perman» romany Ata Gowşudowyň galamyndan çykan naýbaşy eser bolsa gerek. Ýogsam, biziň-ä çagalykdan ýazuw-pozuwy öwrenip, ilki okan iri eserimiz bu ýazyjynyň «Mähri – Wepa» romanydy. Soňra «Köpetdagyň eteginde», ondan soň – «Dordepel»…
Galyberse-de, Ata Gowşudowyň professor Mäti Kösäýew bilen bilelikde redaktirlän hem çapa taýýarlan «Görogly» eposy bu ýazyjynyň türkmen edebiýatynyň öňünde bitiren ýene bir ägirt uly hyzmatyndan habar bermeýärmi?
Ata Gowşudow aradan çykanda, biz bir 7-8 ýaşly oglandyk. Ýazyjynyň özüni görmeg-ä beýlede dursun, onuň bir ibaly suratyna-da gözümiz düşmändi. Okuw kitaplarynda ýerleşdirilen ýazyjy-şahyrlaryň ählisiniň suraty ýalpyldap dursa-da, diňe Ata Gowşudowyň elde çekilen keşbini görerdik.
Soň-soňlar, ýazyjynyň ogly Ilşat bilen Aşgabatda tanşyp, az-kem tirkeşmek, gyzy Bahar bilen 30-njy mikroraýonda goňşy ýaşaşmak hem saçakly gatnaşmak miýesser edipdi.
Baharyň ýatlamalaryndan:
«Kakam «Perman» romanynyň nokadyny goýan güni golýazmasyny Ýazyjylar soýuzyna eltip, sekretarita tabşyryp geldi-de: «Egnimden dag aýrylan ýaly bolaýdy» diýip, ýassyga gyşardy.
Galamdaşlarynyň roman baradaky pikirini bilmäge howlugyp, çakylyga kän garaşdy. Bir aý töweregi netije bolmansoň, özi ýola düşdi Soýuza tarap…
«Ýitipmişin! Romana aýak bitipmişin! -- Kakamy beýle ýagdaýda ilkinji görşümdi. – Iňňe däl-ä ol näçe ýüz sahypalyk golýazma!.. – Birdenem ol adaty kaddyna geldi-de: «Aý, bähbit bol-a» diýip, basyrylgy çäýnegi öňüne çekdi… - Sag bolsun Nargylyç Hojageldiýew, «Permany» rejelep-redaktirlep, gül ýaly edip, «Sowet edebiýaty» žurnalynda çapdan çykardy…»
- Şiraly Nurmyrat
Makalada öňe sürülýän pikirler awotryň özüne degişli.


text:
“Talyban” hereketi Owganystanda 5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryny nyşana almaga wada berýär.
Gürrüňi edilýän topar duşenbe güni email, ýagny elektron görnüşde habar gulluklaryna ýaýradan beýanatynda “biz mujahedlerimiziň, kiçi toparlarymyzyň ählisine öňümizdäki ýasama saýlawlaryň bulaşdyrylmagy üçin bar güýjüni ulanmaklary üçin tabşyryk berdik” diýilýär.
Gürrüňi edilýän hereketiň metbugat wekili Zabihullah Mujahid “Talyban” tutuş ýurtdaky ruhanylara ýurtda geçiriljek saýlawlaryň “amerikan dildüwşigidigini” wagyz etmegi tabşyrandygyny aýtdy.
Beýanatda “Talyban” söweşijileriniň “ähli işgärleri, aktiwistleri, halky saýlawlara gatnaşmaga çagyrýanlary, howpsuzlyk enjamlary we edaralary nyşana aljakdygy” bellenilip, owganlaryň ses bermäge gatnaşyp özlerini howp astyna salmak ýerine olaryň ses bermekden gaça durmaklary üçin çagyryş edilýär.
Owganystanda 2009-njy ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda parahat ilatdan azyndan 31 adam we 26 polisiýa işgäri we esger öldürilipdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow milletiň Liderine ýurduň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçiriljek baýramçylyk dabaralaryna görülýän taýýarlygyň barşy barada hasabat berdi. Habar berlişi ýaly, ýylyň başyndan bäri ýurdumyzda we daşary ýurtlarda şanly sene mynasybetli köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde makalalaryň, teleradio gepleşikleriniň 200-si çap edildi hem-de ýaýlyma goýberildi, maslahatlaryň, “tegelek stoluň” başynda duşuşyklaryň we beýleki çäreleriň 148-si, şeýle hem 47 sany medeni we 51 sany sport çäreleri guraldy.
Wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna taýýarlyk görmek boýunça döredilen guramaçylyk topary tarapyndan ýerine ýetirilen işler we döwlet Baştutanynyň tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hem hasabat berdi. şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideriniň garamagyna 12-nji dekabrda geçirilmegi meýilleşdirilen dabaraly çäreleriň deslapky maksatnamasy hödürlenildi, bu çärelere gatnaşmak üçin Aşgabada birnäçe döwletleriň baştutanlary we köp sanly daşary ýurtly myhmanlar geler.
Döwlet Baştutany hasabaty diňläp, Bitarap Türkmenistan tarapyndan yzygiderli durmuşa geçirilýän parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk, “Açyk gapylar” hem-de oňyn halkara hyzmatdaşlygyny alamatlandyrýan şanly baýramy mynasyp garşylamak üçin ähli tagallalary jemlemegiň zerurdygyny belledi. Milli Liderimiz mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň şanly 20 ýyllyk baýramy mynasybetli ýurdumyzda köp sanly çäreleri geçirmegiň göz öňünde tutulýandygyny nygtap, baýramçylyk çärelerine, nesip bolsa, 4-nji dekabrda Ruhyýet köşgünde Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň dabaraly mejlisini geçirmek bilen başlanylsa, maksadalaýyk boljakdygyny aýtdy.
Soňra Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary öz toplumlarynda, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary hem öz ministrliklerinde hem-de pudak edaralarynda döwlet sylaglaryna mynasyp bolan adamlara sylaglary gowşurarlar diýip, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Bu çärelerden soň, Maslahat köşgünde ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň çykyşy bolar.
Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Ýazmuhammedowa hem-de beýleki wise-premýerlere döwlet sylaglaryna teklip edilýän adamlaryň sanawyny düzmegi we degişli resminamalary bellenen tertipde hödürlemegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowa Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli geçiriljek çärelere gatnaşmak üçin ýurdumyzyň beýleki döwletlerdäki ilçilerini,
daşary ýurtlaryň Türkmenistandaky diplomatik wekilhanalarynyň baştutanlaryny çagyrmak tabşyryldy.


text:
Anna güni Aşgabatda nobatdaky binanyň düýbüni tutuş dabarasy geçirildi. Paýtagtyň ozalky “Gyzyl haç” keselhanasynyň duran ýerinde, çagalaryň hassahanasynyň düýbüni tutmaga beýleki köp sanly adamlar bilen birlikde, prezidentiň hem gatnaşandygy aýdylýar.
Emma yssy howada raýatlaryň bu çärä gatnaşdyrylmagy, köçeleriň uzak wagtlap petikli saklanmagy adamlarda belli bir nägilelikleri hem döredendigi habar berilýär.
Geçirilen bu çärelere şaýat bolan Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowanyň maglumatyny diňlemek üçin, aşaky düwmä basyň.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow daşary ýurt döwletleriniň we halkara guramalarynyň ýolbaşçylary hem-de ýokary wezipeli işgärleri bilen duşuşyklar tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Mejlisde Bitaraplygyň 20 ýyllygy mynasybetli dabaralary, şol sanda uly halkara maslahatyny geçirmek bilen baglanyşykly we döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy.
Döwlet Baştutany hökümet agzalaryny we olaryň üsti bilen ähli türkmen halkyny Bitaraplyk güni bilen gutlap, Watanymyzyň şu halkara – hukuk derejesine sebitde durnuklylygy hem-de howpsuzlygy üpjün etmegiň, parahatçylyk söýüjilikli başlangyçlary durmuşa geçirmegiň, halkara derejesinde wajyp meseleleri ara alyp maslahatlaşmagyň we çözmegiň möhüm guraly hökmünde garalýandygyny nygtady. Türkmenistanyň öňe sürýän başlangyçlary diňe bir sebitiň çäklerinde däl, eýsem, dünýä möçberinde özara gatnaşyklary giňeltmek, dostlugy, doganlygy hem-de hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak üçin şertleri döredýär diýip, milletiň Lideri aýtdy. Bu meseleleriň ählisine 12-nji dekabrda geçiriljek Halkara maslahatynyň barşynda jikme-jik garalar.
Milletiň Lideri forumyň häzirkizaman dünýäsinde bitaraplyk derejesiniň barha artýan ähmiýetine hem-de ornuna düşünmäge, hususan-da, özüniň amatly geosyýasy we geoykdysady kuwwatyny bütin adamzadyň ösüşiniň bähbidine ulanýan Türkmenistanyň tejribesini öwrenmäge ýardam etjekdigini belläp, bitaraplyk ýörelgeleriniň ýurdumyzyň içeri we daşary syýasatynyň strategiki wezipelerini çözmekde binýatlaýyn esas bolup durýandygyny nygtady.
Bitaraplyk gününde daşary ýurtly wekilleriň ählihalk baýramçylygynyň buýsanjyny we şatlygyny biziň bilen paýlaşmak üçin toý dabaralaryna gatnaşmagy, ýurdumyza gelen myhmanlaryň giň wekilçiligi Türkmenistanyň dünýä giňişligindäki ähmiýetli ornunyň hem-de onuň halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge mynasyp goşandynyň ýene-de bir ykrarnamasy bolup durýar diýip, döwlet Baştutany nygtady.
Geçen 20 ýylyň ähli möhüm wakalary bu ýoluň dogrudygyny tassyklady hem-de Türkmenistanyň Bitaraplygynyň ýurdumyzyň parahatçylyk döredijilik tagallalarynyň, şeýle hem ösen döwletleriň hataryna okgunly goşulyşmagynyň möhüm şertine öwrülendiginiň aýdyň subutnamasy boldy.
Soňra Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy, baýramçylyk günleriniň çäreleri we beýleki wakalar, ilkinji nobatda bolsa, halkara derejesindäki wakalar baradaky hasabatlaryny diňledi. Hasabatlarda pudaklaryň ençemesi boýunça gazanylan ajaýyp önümçilik üstünlikleri barada hem habar berildi. Bu üstünlikler giňden bellenilýän Bitaraplyk gününe zähmet sowgatlary boldy.
Häzirki wagtda döwlet işgärleriniň hem-de halkara bilermenleriniň köpüsi ýurdumyzda toplanan örän möhüm hem-de ähmiýetli tejribäniň sebitiň ýurtlary tarapyndan, şeýle hem onuň çäklerinden daşda içgin öwrenmäge mynasyp hasaplaýarlar diýip, milletiň lideri aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany ýurdumyzyň ýolbaşçylar düzümine şu günlerde Türkmenistanda bolýan ýokary wezipeli daşary ýurtly myhmanlary ykdysady we durmuş ösüşiniň ähli ulgamlarynda gazanýan üstünliklerimiz bilen ýakyndan tanyşdyrmak üçin ähli mümkinçilikleri döretmegi tabşyrdy.
Milletiň Lideri belent mertebeli myhmanlary kabul etmek, ýurdumyzda bolýan mahaly olar üçin ähli oňaýly şertleri döretmek meselelerine örän jogapkärli çemeleşmegiň wajypdygyny nygtap, bu babatda degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklary berdi.
Bu gün biz onlarça ýurduň, abraýly halkara guramalarynyň wekillerini, alymlary, syýasatşynaslary, žurnalistleri kabul edýäris. Olaryň türkmen topragynda amala aşyrylýan özgertmelere seslenmesi hem-de gyzyklanmasy dünýä giňişliginde ýurdumyza, biziň ýöredýän bitarap daşary syýasatymyza uly sarpa goýulýandygyna şaýatlyk edýär diýip, milletiň Lideri sözüni dowam etdi.
Biz baýramçylyk dabaralaryna diňe bir 20 ýylyň dowamynda geçilen ýoluň netijelerini jemlemek hökmünde däl, eýsem, ýurdumyzyň halkara hyzmatdaşlygynyň maksatlaryny durmuşa geçirmekde täze tapgyryň başlanmagy, bitaraplyk, dostluk hem-de hoşniýetli goňşuçylyk syýasatynyň yzygiderli amala aşyrylmagy hökmünde garaýarys diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Biz dürli ýurtlardan köp sanly wekiliýetleri myhman almak bilen, olary ählumumy abadançylygyň bähbidine bilelikdäki netijeli işe meýilli pikirdeşler hasaplaýarys. Munuň özi biziň häzirki hem-de geljekki bilelikdäki işimiziň üstünliginiň girewi bolup durýar. Biziň öňümizde uly işler, has giň möçberli wezipeler we beýik maksatlar durýar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisiň ahyrynda aýtdy.


text:
Orsýetli milliarder Mihail Prohorow Kremliň baş ideology Wladislaw Surkowa garşy görülmedik söz hüjümine başlady we ony özüniň “Prawoe delo” (“Hak iş”) partiýasynyň işine gatyşmakda aýyplady.
Düýn Mihail Prohorow öz üç aý ýolbaşçylyk eden partiýasyndan çekildi, emma muňa garamazdan, dekabrda Döwlet dumasyna geçiriljek saýlawlara gatnaşmakçydygyny yglan etdi.
Rus milliarderi Mihail Prohorow Döwlet dumasynyň saýlawlaryna bary-ýogy üç aý galanda öz gysgajyk partiýa syýasatyny bes etdi. Ol munuň sebäbini Kremliň öz partiýasynyň işine bökdençlik döretmegi bilen düşündirdi.
Prohorow özüniň partiýa ýolbaşçylygyndan çekilendigini aýdýar, emma partiýanyň içindäki garşydaşlary öz gurultaýlaryny geçirip, ony işden çetleşdirendiklerini aýdýarlar.
Kremle haýbat atdy
Prohorow öz tarapdarlarynyň ýygnanyşygynda çykyş edip, Kreml tarapyndan tassyklanan oppozision partiýanyň hatarlarynda Kremliň özüniň agzalalyk döredýändigini aýdyp, bu ýagdaýy ýazgardy.
“Prawoe delo” partiýasynyň ýyl ahyryna çenli Orsýetdäki ikinji uly partiýa bolmagyna garaşylýardy. Prohorow Kremliň baş ideologyna, prezident diwanynyň başlygynyň birinji orunbasary Wladislaw Surkowa görülmedik söz hüjümini edip, ony çekip-çydap bolmajak we awtoritar syýasy klimaty döretmekde aýyplady.
«Ýurtda syýasy sistemany bireýýäm hususy eýeçiligine geçiren gurjakçy bar, ol ýurduň ýolbaşçylaryna öňden bäri ýalňyş maglumat berýär we köpçülikleýin habar serişdelerine basyş edip, raýatlaryň pikir-garaýşyna täsir ýetirmäge synanýar. Onuň ady Wladislaw Ýurewiç Surkow» diýip, Prohorow aýtdy.
Prohorow syýasy sahna bary-ýogy üç aý öň, “Prawoe delo” partiýasynyň lideri hökmünde gelipdi. Bu ýagdaý premýer-ministr Wladimir Putiniň döwlete liderlik eden döwründe syýasata goşulmak islän käbir oligarhlaryň tussag edilişi ýaly, ýene hökman tussag ediljekdikleri barada dörän umumy düşünjä bir urgy bolupdy.
2008-nji ýylda döredilen “Prawoe delo” partiýasy kölegede galdy we Döwlet dumasynda orun alyp bilmedi. Prohorowyň bu partiýa ýolbaşçylyk edip başlamagy bilen, onuň serişdeleri dekabrda geçjek saýlawlarda bu aram sagçy partiýany belli bir üstünlige eýe eder diýlip garaşylýardy.
Prohorow mamlamy?
Partiýanyň tanymal agzalarynyň biri Georgiý Bowt düýn Moskwada rus telewideniýesinde eden gürrüňinde Mihail Prohorow bilen dörän konflikte milliarderiň öz ýalňyşlarynyň sebäp bolandygyny aýtdy. Bowt bu sözüne delil edip Prohorowyň ukrain prezidentligine kandidat Arseniý Ýatsenýuk üçin netijesiz kampaniýa gurnan agitasiýa toparyny hakyna tutmak kararyny, şeýle-de onuň ýaşuly gwardiýany “Prawoe delo” partiýasynyň regional liderliginden çetleşdirmegini mysal getirdi.
Indi “Prawoe delo” partiýasynyň Mihail Prohorowyň maliýe serişdelerine daýanmazdan nähili saklanyp biljegi belli däl. Ýöne Prohorowyň ýokary derejeli resmi barada aýdan onuň soňky ýyllarda dile alan iň awuly aýyplamalary boldy.
«Kommersant» gazeti Mihail Prohorowyň «Men Surkowyň işden boşadylmagy üçin islendik zady ederin, biz ýokary syýasata diňe şondan soň eýe bolarys» diýenini ýazdy.
Maglumat we ylmy barlag merkezi bolan «Panoramonyň» prezidenti Wladimir Pribylowskiý Mihail Prohorowyň bu maksadynyň real däldigini aýdýar. Onuň pikiriçe, Surkowyň arkasynda Putin durka ondan hiç kim, hatda Medwedew hem dynyp bilmez.
Surkow Kreml adminstrasiýasynda on ýyldan gowrak wagt bäri işleýär we häzirki rus režiminiň ideologyýa ýolbaşçysy hem-de «özygtyýarlykdaky demokratiýa» termininiň awtory hasaplanýar.


text:
25-nji ýanwarda Golliwudda ýyllyk Akademiýa baýragynyň finalistleri yglan ediler. “Daşary ýurt dilindäki iň gowy film” baýragyna dalaş edýän çeper filmleriň biri “Sygyrasym gelse, sygyrýaryn” atly kino. Bu filmiň režissýory rumyniýaly Florin Serban.
Dürli ýurtlardan 100-den gowrak filmiň dalaş edýändigine seredeniňde, baýragy gazanmak kynrak görünýän bolup biler. Emma bu film 2010-njy ýyl boýunça Berlin film festiwalynda Žuriniň Grand Priksini (Kümüş aýyny) alyp, köpleriň ünsüni çekmegi başardy.
Höwesjeň we öwrenje aktýorlaryň gatnaşmagynda ýeter-ýetmez maliýe serişdesi bilen düşürilen “Sygyrasym gelse, sygyrýaryn” atly film türmä düşen ýetginjek oglanyň başdan geçiren agyr günlerini suratlandyrýar.
Azatlyk Radiosynyň Nýu Ýorkdaky habarçysy Nikola Krastew bu filmiň režissýory Florin Serban bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Haçanda 1989-njy ýylda Nikolaý Çaușeskunyň režimi ýykylanda, siz ýaňy 14 ýaşyňyzdadyňyz. Ýöne, muňa garamazdan, siz köplenç Çaușeskunyň režiminde ýetişmegiň, size we siziň dünýägaraýşyňyza uly täsir edenligini aýdýarsyňyz. Siz muny has anygrak düşündirip bilersiňizmi?
Florin Serban: Meniň komunistik režimi ýüregim alyp duranok. Ýöne men öz ýaşlyk ýyllarymy juda küýseýärin. Şeýle-de meniň çagalyk döwrümiň bu ýagdaýlarda geçenine birneme gynanýaryn. Men haçanda gijelerine öýe gelenimde, ikindinaralar suw hem akyp durandyr. Haçanda düwmäni basaňda, elektrik togy gelýär. Garaz, bar zatlaryň hemmesi kanagatlandyrýar. Şeýle-de şol wagtlar ähli zatlaryň arasynda bir möhüm zadyň ýetmeýändigini duýýarsyň. Hut şu sebäpli men muňa aýratyn ünsi çekesim geldi. Meniň režim diýip, hijem ýüregim gysanok. Emma bizde, kommunizm döwründe önüp-ösenlerde, häzir indi gün-günden ýitip barýan bir zadymyz bardy.
Meniň diýjek bolýanym, käbir zatlara düşünmek üçin, siz kommunistik režim döwründe hammamda suwa düşmegi göz öňüňize getirjek boluň. Sebäbi ol ýerde hijem gyzgyn suw ýokdy. Siz hammama gyzgyn suwy eltmek üçin her dürli ýollary oýlap tapmaly bolýarsyňyz. Şol wagtlar men şeýle bir oýlap tapmalary gördüm welin, şolary ýatlanymda meniň henizem gülküm gelýär.
Azatlyk Radiosy: Kino sungatynyň käbir tankytçylary siziň düşüren “Sygyrasym gelse, sygyrýaryn” kinofilmiňizi “türme” kinosy diýip häsiýetlendirýärler. Siziň özüňiz muňa nähili baha berersiňiz?
Florin Serban: Meniň üçin bu bir ýaş oglanyň, ýetginjegiň obrazy we iň möhümem onuň başagaýlygy baradaky hekaýadyr. Men bu teklibime aýak direýärin. Dogrudanam, men öz filmimi “türme” kinosy diýip hasaplamok. Meniň pikirimçe, bu ähli zatdan öňürti bir söýgi hekaýasydyr. Şeýle-de bu söýginiň ençeme görnüşlerini: ýetginjegiň öz doganyna bolan söýgüsini, ejesine söýgüsini we ýigrenjini, ýaş gyza bolan söýgüsini beýan edýär. Meniň üçin bu ähli zatdan öňürti söýgi baradadyr.
Azatlyk Radiosy: Siziň filmiňizdäki käbir bölekler Şekspiriň derejelerine ýetýär. Mysal üçin, Silwiýu tragiki bir keşp. Onuň ýeke özi gazaply, berk reallyga garşy çykýar. Siz Silwiýunyň keşbini nädip döretdiňiz?
Florin Serban: Haçan-da siz ýazaňyzda, bu proses siziň üçin gymmat bolmalydyr. Munuň gymmat bolmagynyň sebäbi bu, siz haçan-da aýlap ýazaňyzda, eger-de keşbe jan berjek bolsaňyz, onda siz özüňizi şol keşbiň ýerine goýmalysyňyz. Dogrymy aýtsam, men onuň haýsy matlapdan ugur alyp beýdip hereket edendigi baradaky gürrüňe girișesim gelenok. Bu kinonyň gidişine siz bir tomaşaçy hökmünde seretmelisiňiz.
Menden köplenç näme üçin rumyn filmleri soňky 5-6 ýylyň dowamynda beýle uly meşhurlyga eýe bolýarlar diýip sorýarlar. Men munuň kesp-käre bagly zatdygyny aýdyp biljek däl. Meniň çakymça, kinolary meşhur edýän zat, bu olara ýürekden çemeleşmekdir. Şeýle-de, meniň pikirimçe, Silwiýunyň kalbynda meniň kalbymyň köp bölegi bar.
Azatlyk Radiosy: Kinoda aýdyljak bolunýan pikir sylaga mynasyp. Silwiýus-da hormat ugrunda alada edýär, onuň ýakynlary hem sylag gazanmak üçin azap çekýärler. Näme sebäpden bu olaryň häsiýetine beýle bagly bolup durýar?
Florin Serban: Bu çagalar bilen soňunyň nähili gutarjakdygyny çaklamak juda kyn. Siz bilen ýüzbe-ýüz gürleşýän wagty ol bir zatlary aýdyp biler, ol özüni gaty rahat alyp barar. Emma haçan-da ol gapydan daşary çykanda, ol özüniň oňuşmaýan birine duş bolanda, ol aýnany döwüp, aýna bölegi bilen onuň damagyny hem çalyp biler. Bu çagalar özleriniň sylanmaýan ýerlerinden geldiler. Ilkibaşda olary hiç kim söýmedi, şonuň üçin-de olar bu duýgynyň ýerini sylag bilen doldurjak boldular. Hut şu sebäpli olar öz daş-töweregindäkilerden özlerine sylagyň bolmagyny soraýarlar. Olar muny ýumrugyň we fiziki güýjüň üsti bilen soraýarlar. Eger-de olar bir ýalňyş iş etseler, olar türmä düşýärler. Ol ýerde sylagyň bolmasa, hemme zat bir köpük.
Ýetginjekleriň türmesinde hemme zat sylag-hormata bagly. Bu sistemanyň öz düzgünleri, öz gymmatlyklary bar. Emma olaryň hemmesi sylaga bagly. Olaryň biriniň ýanyna baryp, gürrüňdeş bolanyňda ýa-da işleşeniňde öz duýgurlygyň bilen deňagramlylygy saklamagy başarmaly. Olara hormat goýmaly, diýeniňi gögertjek bolmaly däl, emma olara äňiňe köwüş diretmejekdigiňi hem düşündirmegi başarmaly.
Bu örän gowy deňagramlylyk. Sosial ylymlary ýa-da psihologiýany okap, soňra bolsa türmä baryp, ol ýetginjekler bilen işleşip bilersiň öýdemok. Meniň pikirimçe, bu zatlaryň hemmesi duýgurlyga we wagtyň geçmegi bilen ýagdaýlara düşünişiňe bagly.
Azatlyk Radiosy: Berlindäki festiwalda ýetginjekleriň türmesine baryp, olar bilen işleşmegiň sizde uly täsir galdyrandygyny aýtdyňyz. Bu barada aýdyp beräýseňiz?
Florin Serban: Filmi gören tomaşaçynyň durmuşyny üýtgedip biljek köp sanly kino bardyr öýdemok, şonuň üçin hem bu ýagdaý mende täsir galdyrdy. Emma, meniň pikirimçe, filme gatnaşanlaryň durmuşyny düýpgöter üýtgedýän kinolar bardyr.
Bu ýetginjekler bilen işleşmek meniň üçin ruhy gezelenç, ruhy başdan geçirme boldy. Bu kyn işdi, emma garaşyşym ýaly bolmady. Ol ýerdäki ýetginjekler gödek we diýen etmäýän ýaşlar bolansoň, kyn bolar öýdüpdim. Jomartlyk taýdan seredeniňde-de bu kyn işdi. Ol ýaşlardan jomartlyk barada köp zat öwrendim, men muňa garaşmaýardym.


text:
Orsýetiň Merkezi Aziýa we Owganystan boýunça wekilleri sişenbe güni Daşkentde duşuşyk geçirip, halkara goşunlarynyň Owganystandan çykarylmagyna görülýän taýýarlyklar bilen baglylykda regionyň howpsuzlyk ýagdaýyny ara alyp maslahat edýärler.
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Grigoriý Krasinyň bu maslahata ýolbaşçylyk edýändigi barada habar berildi.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi Daşkentdäki bu duşuşyga Owganystanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň wekilleriniň gatnaşýandygyny habar berdi.
Häzirki wagtda Özbegistanyň daşary işler ministri ABŞ sapar edýär.
Orsýetiň “Kommersant” gazetinde çap bolan söhbetdeşlikde Orsýetiň Täjigistandaky wekili Igor Lýakin-Frolow halkara goşunlarynyň Owganystandan çekilmeginden soň Orsýetiň Täjigistandaky harby bazasynyň tutuş Merkezi Aziýa ýaýbaňlanmagyny çak edýär.


text:
Orsýetiň resmileri ABŞ-nyň 1-nji sentýabrda yglan eden we Orsýetiň Ukrainadaky agressiýasyna gatnaşygy bolan 37 adama we şirkete gönükdirilen täze sanksiýalaryň ýetirip biljek täsirine uly ähmiýet bermediler.
Orsýetiň 2014-nji ýylyň mart aýynda Ukrainadan bikanun bölüp öz düzümine goşan Krym ýarymadasynda köpriniň gurluşygyna ýardam berýän kompaniýalar hem sanksiýalar sanawynda görkezilýär. Emma olar sanksiýalaryň özlerine täsir etjegine garaşmaýandygyny aýdýarlar.
Orsýetiň ykdysady ösüş ministri Alekseý Lihaçýow Wladiwostokda geçýän Gündogar ykdysady forumynda TASS agentligi bilen söhbetdeşliginde sanksiýalaryň täsiriniň “minimal” boljagyny belledi, şeýle-de sanksiýalaryň “duşmançylykly äheňine” Orsýetiň “gynanýandygyny” aýtdy.
Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow sanksiýalary meseläni çözmek ugrundaky “petige direlýän ýol” diýip atlandyrdy.


text:
Hukuk goraýjy gurama “Human Rights Watch” Ýewropa Bileleşiginden Gresiýanyň täze saýlanan sosialist hökümetine bikanun bosgunlaryň hak-hukuguny kemsitmezligi barada basyş etmegini talap etdi.
Ady agzalýan gurama, Gresiýany bikanun ýollar arkaly şol ýurda baran bosgunlary şol sanda çagadyr, zenanlary agyr şertlerde saklaýanlykda, olara bosgunluk prosesleri boýunça mümkinçilik bermeýänlikde, şeýle-de bosgunlary bikanun usullar arkaly ýurtdan çykarýanlykda aýyplaýar.
Bu ýyllyň resmi maglumatlary henize çenli aýan edilmedi, emma Gresiýaly resmileriň aýtmagyna görä, olar 2008-nji ýylda 146 müň töweregi bikanun bosguny ela salypdyrlar.
Bikanun ýollar bilen Gresiýa barýanlaryň aglabasy owganlylar bolup, olar özlerini Eýran hem Türkiýäniň üsti bilen Gresiýa alyp gitmegi üçin, adam gaçakçylaryna ummasyz pul töleýärler.


text:
Düýn Aşgabatda geçirilen Ministrler Kabinetiniň maslahatynda wise-premýerler we käbir beýleki pudak ýolbaşçylary öz dolandyrýan pudaklaryndaky işleriň barşy barada prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa hasabat berdiler.
Birleşen Ştatlaryň wekilçilikli delegasiýasynyň 13-16-njy iýun aralygynda Türkmenistana etjek sapary we Aşgabatda geçiriljek türkmen-amerikan biznes forumy barada durup geçip, prezident Berdimuhamedow bu planlaşdyrylýan wakalara uly ähmiýet berýändigini aýtdy.
Hususan-da, ol Türkmenistanyň dünýäniň iň ösen döwletlerinden biri bolan Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen ähli mümkin bolan ugurlar boýunça konstruktiw hyzmatdaşlyklary ýola goýmaklyga gyzyklanma bildirýändigini nygtady.
Maslahatyň dowamynda Berdimuhamedow ýaş alymlaryň we studentleriň arasynda geçirilen ylmy konkursyň jemleri barada ýörite karara gol çekip, bu konkursyň laureatlaryna baýrak gowşurmak çäresiniň 12-nji iýunda Ylymlar gününe gabatlanylyp geçiriljekdigini aýtdy.
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow Şanhaý Hyzmatdaşlygy guramasynyň Sammitine ýörite myhman hökmünde gatnaşmak üçin Özbegistanyň paýtagty Daşkende sapar edýär.


text:
Aşgabat, 6 Dekabr. «Turkmenportal».
Her bir adam taryhy ähmiýetli waka gözli şaýat bolmagy arzuw edip gelýär. Ýurduň taryhyna altyn harplar bilen ýazylan wakany öz gözüň bilen görmek hemme kişä miýesser edip durmaýar. Golaýda işe girizilen Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýolunyň açylyş dabarasyna gatnaşmak Türkmenistanyň demir ulaglary ministrliginiň baş inženeri Hanmämmet Ataýewiň paýyna düşüpdir. Ol özünde galan täsirleri “Türkmenportalyň” okyjylary bilen paýlaşýar.
-Taryhy ähmiýeti bolan waka gatnaşmak paýyma düşendigi üçin özümi bagtly hasaplaýaryn. Häzirki wagtda biziň ýurdumyz Ýewropa bilen Ýakyn Gündogary birleşdirýän halkara demir ýol geçelgesini gurmak baradaky taslamany durmuşa geçirmäge mynasyp goşandyny goşýar.
Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýol geçelgesi ýükleri daşamakda serişde we wagt tygşytlamakda ähmiýetli taslamadyr. Bu geçelge Günorta we Günorta-Gündogar Aziýadan başlap, Hindi okeanynyň kenarlaryna çenli aralykda ýerleşen döwletleriň Eýranyň, Türkmenistanyň, Gazagystanyň, Russiýanyň üsti bilen Ýewropa ýük daşamaklary üçin birnäçe ýeňillikleri döreder.
Täze halkara demir ýol geçelgesiniň iki ugurda – Günorta we Demirgazyk ugurlarda ýolagçy gatnatmak babatda hem amatlydygyny we özüni ödeýändigini aýtmak gerek. Ol hem-ä az harajat talap edýär, hem-de ýoluň ozalkydan gysgalandygyny bellemelidiris.
Türkmenistan 2007-nji ýylyň maýynda özüniň strategiki möhüm orun eýeleýän goňşulary bolan Gazagystan we Eýran bilen gysga wagtda ylalaşyp, Gazagystan bilen Türkmenistany birleşdirýän demir ýoly gurmak baradaky ylalaşyga gol goýdy. Şol ýylyň oktýabrynda Tähranda geçirilen Hazarýaka döwletleriniň sammitinde möhüm ähmiýeti bolan polat ýoly gurmak we Eýranyň demir ýol ulgamyna birikdirmek boýunça üç taraplaýyn hökümetara ylalaşygyna gol çekildi.
Türkmen tarapy relsleri goýmak işine demirgazyk tarapdan başlady. Bereket demir ýol menzilinden Gazagystanyň serhedine çenli aralykda gurlan demir ýolyň gurluşygy 2013-nji ýylyň ýaz avlarynda tamamlanyp, 12-nji maýda Gazagystan-Türkmenistan demir ýoly dabaraly ýagdýda açyldy. Bu bolsa demir ýol arkaly gatnaşyklary üpjün etmäge şert döretdi. Üstümizdäki ýylyň iýulynda günorta ugurda edilen işlerem tamamlandy. Bereket demir ýol menzlinden Eýranyň serhedine çenli uzan polat ýollary awtomatlaşdyrylan enjamlar arkaly hereket edýän degişli infrastruktura bilen üpjün edildi.
Türkmenistanly demir ýol gurluşykçylary Gazagystan bilen Eýranyň serhediniň arasyndaky özlerine degişli ýerdäki täze stansiýalar üçin köprüsi we geçelgesi bolan demir ýollaryň ikinji şahasyny gurdular. Stansiýalarda kaşaň wokzallar, serhet we gümrük gullygyna niýetlenilen binalar we işgärler üçin ýaşaýyş jaýlary bina edildi.
Bize, ine, şunuň ýaly uly wakanyň - ýurdumyzyň ösüşini täze basgançaga çykarmaga hyzmat etjek Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýolunyň açylyşyna gatnaşmak miýýeser etdi.


text:
NATO-nyň başlygy gyňyr döwletlerden edilip biljek raketa hüjümlerinden goranmak üçin ägirt uly «howpsuzlyk üçegini» döretmäge çagyrdy. Bu üçek Orsýeti hem öz içine almaly.
Anders Fog Rasmussen Brýusselde NATO-nyň maslahatynda çykyş edip, şeýle galkanyň ýadro ýaraglarynyň ýaýramak ähtimallagy bilen bagly artýan howpdan goranmak üçin gerekdigini aýtdy.
Ol Eýranyň raketalarynyň eýýäm Ýewropa we Orsýetiň käbir böleklerine etýänligini aýtdy.
Rasmussen NATO-nyň noýabrda Lissabonda geçjek sammitinde raketa goragy barada jogapkärçilikli bir karara gelmegine çagyrdy.


text:
“Jähenneme giden özüne ýoldaş gözlär” diýip türkmen ýöne ýere aýtmandyr. Heniz diri mahaly millionlarça bigünäniň ganyna galan “halklaryň atasy” ölenden soňam güle basyrylan tabydyň gapdalyndan uly ses edip geçmekçi bolup, basga düşen milletiň müňlerçesini ýany bilen alyp gidipdi.
Men, elbetde, Soýuzlar Öýüniň Sütünli zalynda goluma gara mata daňyp, hormat garawulynda durmandym, çünki ýaňy ýedi ýaşymy dolduryp, sekize gidipdim. Pionerligem entek Hemedandan ýakyn däldi.
Balykdan doly äpet tor deňizden çykarylanda: “Bar, entejik bir salym ýüzüber, tora ilmäge her haçanama ýetişersiň” diýlip, yzyna zyňylýan çülpejeler ýaly bir zatdym.
Dogry eken. Herki zadyň – tora düşmegiňem, tory gyryp çykmagyňam öz wagty bolýan eken...
Elli üçünji ýylyň martynda men almaň sapagy ýaly kirlije boýnuma gyzyl galstuk hem dakynyp ýetişmändim. Pioner, komsomol hem partiýa atlandyrylýan üç sany burçdan ybarat şol gyzyl esgi welin biziň – hälki yzyna zyňylýan çülpeleriň elýetmez arzuwymyzdy.
Şeýlelikde, biziň özümizi alyp barşymyz tötenlikde hudaýyň ölenini eşiden kiçijek perişdelere çalym edýärdi.Ýaka ýyrtyp uwlaýan mugallymlaryň derdinden mekdebiň içinde-hä beýlede dursun, howlusynda durar ýaly däldi.
Tutuş mekdebi woleýbol meýdançasynda hatara düzen mekdep direktory agyr dabara bilen ýas mitingini açjak boldy. Başartmady. Gaýnap duran gursagyndan gözýaşdyr suwa garylan bir jümle çogup çykdy:
“Indi biz neňeňsi ýaşarys-e-e-eý?..”
Staliniň ölümi diňe bir onuň öz ömründe däl-de, eýsem, meniňem ykbalymda ullakan waka boldy, çünki ondan bäş ýyl ozal bolup geçen iki sany uly hadysadan men düýbünden bihabardym.
Olaryň birinjisi – parahat ukuda ýatan Aşgabat ilatynyn 90 prosentini kesek astynda galdyran 1948-iň aýylganç ýer titremesi. Bilmän galanymyň sebäbem – Börme obasynyň episentrden 200 km. çemesi uzaklykda ýerleşeni.
Ikinjji bir waka diýýänimem, 1948-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan, Ynsan hukuklarynyň ähliumumy deklarasiýasynyň kabul edilmegi.
Soň-soňlar – Brežnewiň eýýamy bolsun, Gorbaçýowyň zamanasy bolsun, Ýelsiniň döwri bolsun – her sapar hökümet ýeňsämden tutup, elimi gaňryp gözenegiň aňyrsyna dykanda, sada janym, şol Deklarasiýany galgadyp, adam hukulary barada dil ýaramda, Türkmenistanyň, soňky gezek bolsa Orsýetiňem ýörite gulluk işgärleri hezil edip gülşüpdiler: “Adam diýýeniň kim-ow? Hukuk diýýeniň näme? Iýilýän zatmy?”
Şeýlelikde, meniň aga-gara düşünip ugran ömrümiň başlanan wagty ähli sowet çagalarynyň, şeýle hem bedenterbiýeçileriniň, demirýolçularynyň, alymlarynyň, artistleriniň, ýazyjy-şahyrlarynyň “iň gowy dostunyň” ömrüniň gutaran wagtyna gabat geldi.


text:
Kopenhagen polisiýasy demirýol stansiýasynyň ýanynda bir adamy, özlerine tarap tüpeň atanyndan soň, atyp öldürendigini aýdýar.
Polisiýanyň sözçüsi 15-nji fewralda ol adamyň biraz öň şäherde bolan iki atyşygy amala aşyran ýaraglydygyna ynanylýandygyny aýtdy.
Häkimiýetler bu waka başga-da gatnaşýanlaryň bardygyny ýa ýokdugyny derňeýärler. Öldürilen adamyň şahsyýeti anyklanmady.
Biraz öň bolan atyşykda iki adam ölüp, bäş polisiýa ofiseri ýaralandy. Birinji atyşyk medeniýet merkezinde boldy.
Ol ýerde 2007-nji ýylda Muhammet pygamberiň it şekilindäki karikaturasyny çeken gapma-garşylykly hudožnik Lars Wilks söz azatlygy we sungat baradaky çekişmä gatnaşýardy. Ikinji atyşyk 15-nji fewral güni irden şäher merkezindäki sinagogyň golaýynda boldy.
Atyşykda kellesinden ok degen bir adam soňra hassahanada aradan çykdy. Iki polisiýa ofiseriniň elinden we aýagyndan ok degdi. Ýaragly adam atyşykdan soň gaçyp gutuldy.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda ýüzlerçe protestçi adamlaryň köpçüligi tarapyndan Gurhan kitabynyň nusgasyny otlamakda aýyplanyp öldürilen zenan üçin adalaty sorap, ýöriş geçirdi.
Gürrüňi edilýän wakada pida bolan dini mekdebiň studenti 27 ýaşly Farhunda 19-njy martda Kabulyň belli metjidiniň öňünde adamlaryň köpçüligi tarapyndan ýenjilip öldürilipdi. Soňra onuň jesedi otlanyp, derýanyň suwuna zyňylypdy.
Owgan polisiýasy wakanyň bolan ýerinde Gurhan kitabynyň otlanandygyny görkezýän hiç hili deliliň ýokdugyny aýtdy.
Protestçiler metjidiň daşyndaky köçäni böwetläp, Farhunda hüjüm edilip başlanan ýerden tä onuň jesedi otlanan ýere çenli - derýanyň kenaryndaky ýola tarap ýöriş geçirdiler.
Owgan resmileri Farhundanyň öldürilmegi bilen ilteşikli 13 adamy tussag etdiler we wakanyň bolan wagty şol sebitde wezipe borjuny ýerine ýetirýän 13 polisiýa işgärini wezipesinden çetleşdirdiler.
Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani Farhundanyň öldürilmegini ýazgaryp, wakanyň derňelmegi barada tabşyryk berdi.


text:
Yrak mejlisindäki ýezitlerden bolan ýeke-täk zenan halk wekiliniň aýtmagyna görä, ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýy diýseň ýaramazlaşýar. Onuň güwä geçmegine görä, “Yslam döwletiniň” (YD) ýaragly topary ýezit dinine uýýan zenanlary ogurlaýarlar, zorlaýarlar we satýarlar.
"Olaryň öý-öwzarlary ýokdur. Olar köçelerde ýatyp-turýarlar. Ýagdaý gowy däl. Beýleki tarapdan, indi gyş golaýlap gelýär. Yrakda indi ýagyşlar ýagmaga başlady. Şol sebäpden ýagdaý gaty agyr".
Bu sözleri 8-nji oktýabrda halk wekili Wian Dahil Azatlyk Radiosyna Demirgazyk Yrak Kürdüstan dolanşygyndan telefon arkaly beren maglumatynda aýdýar.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň hem tanaýan halk wekili Dahile 6-njy oktýabrda "Uruş howpundaky zenanlara kömek" (Reach All Women in War) guramasy tarapyndan 2014-nji ýyl üçin Anna Politowskaýa baýragy gowşuryldy.
Dahiliň aýtmagyna görä, Yrakda 500 müňden gowrak ýezidi bar we olaryň arasyndan 25 müňe golaý zenan “YD” tarapyndan ogurlanypdyr.
"Biz olaryň nirdedigini bilmeýäris. Olaryň käbirleri bu ýerdäki tussaghanalarda saklanýarlar. Olar entegem Yrakdadyr. Olaryň käbiri Siriýä äkidilipdir, käbirleri hem Mosuldadyr" diýen halk wekili "Olary zorlamaklyk üçin ogurlaýarlar. Soňra bolsa her zenany 150 amerikan dollaryna satýarlar" diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Zahranyň ykbaly
Halk wekiliniň aýdanlaryny Sinjar daglaryndaky Koço şäherinden bolan we dört aýal dogany bilen bilelikde “YD” ýaragly topar tarapyndan ogurlanan 20 ýaşyndaky Zahra hem tassyklaýar.
Ol daşary ýurtly metbugat işgärleri bilen geçiren gürrüňdeşliginde awgustyň öň ýanynda şähere gelen jyhatçylaryň ol ýerde ýaşaýanlaryň öňünde şeýle şert goýandygyny aýdýar: "Ýa iki günüň dowamynda yslam dinini kabul edersiňiz, ýa-da öldürilersiňiz. Olar bizi üýşürip, mekdebe saldylar. Zenanlary erkek adamlardan aýyrdylar. Meniň kakam iň soňky toparyň arasyndady. Biz ony soň gaýdyp görmedik".
Erkek adamlary atypdyrlar
Zahra öz başyndan geçenler barada şeýle gürrüň berýär: "Birinji gije biz iki sagat uklap bildik. Säher bilen sagat dörde bizi Mosula eltdiler. Olaryň biri uýamyň ýokarky eginbaşyny çykarmagyny talap etdi. Ejem biynjalyk boldy we naýynjarlyk bilen onuň näme üçin muny talap edýändigini sorady. Ol bolsa buýrugyny gaýtalady we, eger uýam ýokarky eginbaşyny çykarmasa, ony öldürjegini bildirdi. Ejem aglamaga başlady. Ýaragly adam uýamy urup, öz ýany bilen alyp gitdi".
Ogurlananlaryndan soň birinji gün Zahra näçe adamyň ýesir alnandygyny sanamaga synanyşypdyr. Mosula gidýän ýolda 65 sany garry aýal, 165 ýaş gyz we 400 erkek adam ogurlanypdyr ýa-da ýok edilipdir.
"Biz erkek adamlaryň başyna näme gelendigini bilemizok. Bir gije baýyrda tüpeň seslerini eşitdik. Men “YD-nyň” adamlarynyň birinden ol atyşygyň nämedigini soranymda, ol hiç zat bolmandygyny aýtdy. Bir nätanyş ulaga ok atypdyrlar. Soň bize aýdylan gürrüňlere görä, şonda erkek adamlary atan ekenler" diýip, Zahra gürrüň berýär.
Zenan bazary
Şol günüň ertiri zenanlary Mosulyň merkezindäki ullakan jaýa eltipdirler. Käbir şaýatlaryň aýtmagyna görä, “YD-nyň” ýaragly adamlary ol ýerde zenan bazaryny gurupdyrlar.
Yragyň tanymal adam hukuklary goraýjylaryndan Suzan Arefiň aýtmagyna görä, şol bazarda hristian zenanlar ýezit zenanlaryndan has gymmat bahadan satylýar.
Arefiň sözlerinden çen tutsaň, adatça, jyhatçylar zenanlary ogurlanlaryndan soň derrew zorlaýarlar, öz aralarynda paýlaşýarlar, soňam Mosula eltip, satýarlar.
Bizi halas ediň!
Yrakly halk wekili Dahil, geçen awgust aýynda Yrak mejlisinde ýüzlenme bilen çykyş edensoň, halkara metbugatynyň üns merkezine öwrüldi. Bu halk wekili öz ýüzlenmesinde “Yslam döwleti” ýaragly toparlary tarapyndan Sinjar dagynda gabawa alnan ýezitlere kömek bermäge çagyrypdy. Ol şonda ýezitleriň duçar bolan ýagdaýyna gyrgynçylyk hökmünde baha beripdi: "Meniň maşgalam hem öldürilen ähli yraklylar ýaly dargady we ýezitler hem bu gün gyrgynçylyga duçar edildiler. Doganlar, syýasy garaýyşlaryňyzy bir tarapa goýuň, bize ynsanperwerlik kömegi gerek. Bizi halas ediň! Bizi halas ediň!".
Mejlisiň metbugat geňeşçisi şonda onuň çykyşyny kesipdir, beýleki halk wekilleri bolsa onuň bu hereketini ýazgarypdyrlar. Şol wakadan soň Zahra huşundan gidip, ýykylypdyr.
Bu çykyş Obamanyň ünsüni özüne çekýär. Onsoň ol 7-nji awgustda “YD-nyň” ýaragly toparlaryna garşy howa hüjümleriniň hem-de ýezitleri gabawdan halas etmek üçin ynsanperwerlik tagallalarynyň başlanjakdygyny yglan edýär. Öz çykyşynda ol Zahranyn Yragyň mejlisinde eden ýaňky çykyşyny hem ýatlap geçýär.
Obama bu ugurdan şeýle diýýär: "Golaýda bir yrakly bütin dünýä ýüzlenip, şeýle nalyş edipdi: "Hiç kim dadymyza ýetişenok". Ynha, bu gün Amerika dadyňyza ýetişýär".
"Olaryň ornunda bolan bolsadyňyz..."
Zahra Dahiliniň 12-nji awgustda Sinjar dagynda bolan dikuçar heläkçiliginde iki aýagy we gapyrgalary döwlüpdir. Üstünde 35 adam bolan dikuçaryň piloty agzalýan heläkçilikde wepat bolupdyr. Şonda "New York Times" gazýetiniň habarçysy Alissa Rubine hem şikes ýetýär.
Dahili, gutulan badyna mejlise gaýdyp barjakdygyny bildirýär. Ol şeýle-de Yrakda we Siriýada “YD-ni” goldamak üçin olara goşulan 30 töweregi günbatarly aýal-gyzlara ýüzlenip, olaryň goldaýan toparynyň ýezit zenanlaryny duçar eden ýagdaýyna üns bermäge çagyrýar.
"Günbatarda “Yslam döwleti Yrak we Lewant” toparyny goldaýan her bir aýal maşgala özüni bu ýerdäki gyzlaryň ornunda goýmalydyr. Şonda olaryň bu ýerde nä güne düşendiklerine düşünerler. 12 ýaşyndaky gyzlary zorladylar. 10 ýaşyndaky gyzjagazlary zorladylar. Men “Yslam döwleti Yrak we Lewant” toparyny goldaýan zenanlardan şuny soraýaryn: "Eger siziň özüňiz şeýle ýagdaýa düşen bolsaňyz, özüňizi nähili duýardyňyz? Eger olar siziň maşgalaňyzdan bolan bolsady, siz özüňizi nähili duýardyňyz? Eger gyzyňyzy, uýaňyzy, goňşyňyzy kimde-kim zorlasa, hoşal bolardyňyzmy?" diýip, Zahra Dahili olardan soraýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Parlament Assambleýasynyň gözegçileriniň delegasiýasy Türkmenistanyň 15-nji dekabrda boljak parlament saýlawlarynyň öňüsyrasynda ýurda bardy.
Parlament Assambleýasynyň prezidenti Ranko Kriwokapiç irlandiýaly senator James Walşyň ýolbaşçylygynda baş parlament agzalaryndan ybarat saýlawlara baha beriji toparyň düzümini kesgitledi. Şeýle-de bu delegasiýa Horwatiýanyň, Italiýanyň, Latwiýanyň, Portugaliýanyň, Şwesiýanyň, Şweýsariýanyň we Orsýetiň parlament wekilleri girýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň Parlament agzalary Saýlawlar hem referendumlar boýunça merkezi komissiýadan we saýlaw bäsdeşligine gatnaşýan syýasy partiýalardan maglumat almagy planlaşdyrylýar. Şeýle-de delegasiýa Daşary işler ministrliginiň wekilleri we möhleti dolup, wezipesinden çekilýän parlament agzalary bilen duşuşyklary geçirmegi planlaşdyrylýar.
15-nji dekabrda delegasiýa saýlaw nokatlaryna sapar eder we saýlaw prosesine baha berer.
“ÝHHG-niň Türkmenistana saýlawlar bilen bagly saparlarynyň taryhy uly däl. Şu ýyl ilkinji gezek Parlament Assambleýasy saýlawlara gözegçilik etmek barada açyk çakylyk aldy” diýip, James Walş aýtdy.
“Biz muňa Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan ÝHHG-niň Parlament Assambleýasy bilen gatnaşyklary giňeltmäge gyzyklanmanyň alamaty hökmünde garaýarys we bu mümkinçiligi makullaýarys. Biz munuň geljekde dowam etdirilmegine bil baglaýarys” diýip Walş gürrüň berdi.
James Walş delegasiýanyň bahalaryny ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň 13-nji fewralda Wenada geçiriljek gyşky maslahatynda mälim eder.
Parlament Assambleýasynyň delegasiýasy öz işlerini ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň Türkmenistanda saýlawlara baha beriji missiýasy bilen sazlaşdyrar. Bu topar öz hasabatyny saýlawlardan çak bilen iki aýdan soň ýaýradar.


text:
Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlygy, Human Rights Watch guramalary we “Olary diri görkeziň” atly halkara kampaniýa 27-nji maýda Ýewropa Parlamentiniň jaýynda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça tegelek stol diskussiýasyny geçirýärler.
Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlyk guramasynyň çap eden maglumatyna görä, hökümete degişli bolmadyk guramalar Ýewropa Bileleşiginiň we Türkmenistanyň arasynda partnýorlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygyny tassyklamak boýunça ýakyn günlerde boljak gepleşikleriň öňüsyrasynda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna syn bererler, şeýle-de Partnýorlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň adam hukuklary bilen bagly aladalanmalara seretmekde, Türkmenistany reformalara ündemekde has netijeli gural bolmagynyň mümkinçilikleri barada diskussiýa geçirerler.
Maglumatda ÝB-niň Türkmenistan bilen Partnýorlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň 1999-njy ýyldan bäri, ÝB-niň Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramazlygyna bildirýän aladalanmalary sebäpli, yza tesdirilip gelinýändigi we Türkmenistanyň dünýäde iň ýapyk repressiw ýurtlaryň biridigi bellenilýär.
Ýurtda söz azatlygynyň esassyz we çakdanaşa zabun çäklendirilmegi saklanyp galýar, media hökümetiň berk gözegçiliginde, garaşsyz žurnalistlere zor görkezilýär, syýasy köppikirlilik ýok, hökümetiň repressiw syýasaty garaşsyz we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işlemegini kynlaşdyrýar. Bileleşmek we din azatlyklary sebäpsiz çäklendirilýär diýlip, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň Brýusselde Türkmenistan boýunça geçirýän tegelek stol diskussiýasynyň öňüsyrasynda ýaýradan maglumatynda bellenýär.
Şeýle-de maglumatda Türkmenistanda tussaglaryň gynamalara sezewar edilýändigi, hereket azatlygyna, aýratynam raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagyna çäklendirmeleriň saklanmagy bilen bagly problemalara üns çekilýär. Galyberse-de, 100-den gowrak adam tussaglykda doly üzňelikde, garyndaşlary, aklawçylary bilen gatnaşyksyz saklanýar we bu ýagdaý ýurtda adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegine degişli aýylganç ýagdaýlaryň üstüni açýar diýlip nygtalýar.
Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlygynyň maglumatynda, Ýewropa Parlamenti 2011-nji ýylda Turkmenistan bilen ylalaşygy tassyklamakdan boýun gaçyraly bäri hiç hili öňegidişligiň bolmandygy, Ýewropa Parlamentiniň 2006-njy we 2010-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanda adam hukuklaryna gözegçilik etmek barada öňe süren talaplaryna zerurlygyň şu günki güne çenli saklanyp galýandygy nygtalýar.
Ýewropa Parlamentinde Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen partnýorlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygy boýunça diňlenişikler 1-nji iýunda başlanar.


text:
Dünýädäki erkek adamlaryň 80%-ne öz dürmuşlarynda ata bomak miýesser eder diýlip täze hasabatda nygtalýar. Erkek oglanlaryň aglaba bölegi çaga idegi barada habardar bolup, olaryň bu barada öz düşünjeleri bolýarlar. Gynansakda çaga terbiýesinde, çaga ideg etmekde atalaryň tutýan möhüm orny entek jemgýýetiň doly üns merkezinde bolmadyk meseledir.
Şu ýylyň 15-nji iýunynda "Dünýadäki atalaryň ýagdaýlary" atly hasabat birinji gezek taýýarlanyp köpçülige hödürlendi. Hasabat atalaryň çagalarynyň durmuşyndaky tutýan möhüm ornuna bagyşlanýar. Atalaryň çagalarynyň durmuşyna ýetirýän täsiri “ýitmez we ömürlük” diýlip häsiýetlendirilýär. Hasabatda atalaryň çaga idetmekde, terbiýelemekde, göreldeli ata bolmakda, eneleriň we çagalaryň saglygyna ýetirýän täsirleri we maşgaladaky zorlugyň öňüni almaga degişli çäreler, sanlar, maglumatlar, barlaglar, meýilnamalar, dürli döwletleriň bu babatda alyp barýan syýasatlary beýan edilýär.
Hasabatda getirilýän faktlar:
Atalar maşgala durmuşyna bagt we saglyk getirýärler.
► Atalar çagalarynyň ösmegine, idegine, terbiýesine we kämilleşmegine işjeň gatnaşanlarynda olaryň çagalary we aýallary sagdyn bolýarlar. Aýallary saglyk hyzmatlaryndan wagtly-wagtynda peýdalanýp, göwrelilik döwrüni ýeňil geçirýärler. Atalaryň işeňňir gatnaşmagy, dogrumdan soňky döwürde aýallarynda ýüze çykyp biljek ruhy çökgünlige uçramagynyň töwekgelçiligini peseldýär.
► Çaga dogandan soň atalaryň işden rugsat alyp, bäbege seretmegi, ideg üçin gijelerine turmagy uly kömek bolup durýar. Bäbeklik döwründe ideg berip başlan atalar, çaga ulalanda-da aýallaryna kömek bermegi dowam edýärler.
► Atalaryň kömegi, goldawy bilen bagtly we sagdyn çagalaryň ulalyp ösmeginde arabaglanşyk bar. Çagalar mekdebi taşlaman okuwy tamamlaýarlar. Atalaryň gatnaşmagy çagalarda depressiýa, ruhy çökgünlik, gorky, öz güýçlerine ynamsyzlyk ýaly duýgulary azaldýar.
► Atalary öý hojalyk işlerine gatnaşan maşgalalarda olaryň ogullary hem deň derejede gatnaşyp, geljekde hem öz maşgalalarynda kömek bermegi dowam edýärler.
Aýal maşgalanyň öý hojalygynda, çaga ideginde edýän tölegsiz işleriniň gizlin bahasy.
→ Hiç bir ýurtda erkek-oglanlar öý hojalygynyň işine, çagalara seretmäge, terbiýelemäge aýal-gyzlar bilen deň derejede gatnaşanoklar.
→ Eger aýallar erkekler bilen deň derejede tölegli zähmet çekýän bolsadylar, onda ABŞ-nyň jemi içerki önümi (JIÖ) 5%, Ýaponiýnyň JIÖ 9%, Birleşen Arap Emirlikleriniň JIÖ 12% we Müsüriň JIÖ 34% artardy.
→ 83 ýurdy içine alýan barlaglara görä, erkeklere garaňda aýal maşgalalar 10%-30% az gazanýarlar.
→ Dünýäde işçi güýjüniň 40%-i, iýmit öndürijileriň 50%-i aýallardan ybarat.
Maşgaladaky zorluk: atadan ogluna miras galýan garaýyşlar, endikler.
⇒ Ulular tarapyndan zorluga sezewar bolan çagalaryň ýa-da zulumçylyga şaýat bolan çagalaryň özleriniň hem zorluga sebäp bolmak töwekgelçiligi ýokary bolup durýar.
⇒ Çagalykda zulumçylygy, zorlugy başdan geçiren erkek oglanlarda, aýallaryna garşy fiziki we psihiki zorluk etmek töwekgelligi 2,5 esse artýar.
⇒ Dünýäde her üç aýalyň biri ýoldaşy tarapyndan zulumçylyga sezewar edilýär.
⇒ Garyp we ösüp barýan ýurlarda her dört çaganyň üçüsi, 2-14 ýaş aralygynda ene-atalary tarapyndan terbiýe bermek işinde zorluk bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Hasabat birnäçe halkara guramalaryň hyzmatdaşlygynda we gatnaşmagynda taýarlandy – the MenCare Campaign, Promundo, Sonke Gender Justice, Save the Children, Rutgers WPF, the MenEngage Alliance.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň yglan eden «Ýylyň maşgalasy» atly bäsleşiginiň Tejen şäher tapgyry geçirildi. Bäsleşigiň şertine görä, iki ugur—«Hünär dowamaty—biziň maşgalamyzyň buýsanjy» we «Maşgala adaty—biziň milli binýadymyz» atly ugurlar boýunça geçirilen bu çärä Tejen şäheriniň çäginde ýaşaýan maşgalalaryň birnäçesi gatnaşdy.
Bäsleşik diýseň çekeleşikli hem-de täsirli geçdi, Tejen şäher Zenanlar guramasy tarapyndan düzülen emin agzalary ugurlar boýunça şäheriň 9-njy çagalar bagynyň terbiýeçisi Gülşirin Muhammedowanyň, şäher medeniýet bölüminiň Merkezi kitaphanasynyň kitaphanaçysy Ogultäç Nurberdiýewanyň maşgala agzalaryny bäsleşigiň ýeňijileri diýip yglan etdiler. Bu günki bäsleşigiň ýeňijileri onuň welaýat tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazandylar.


text:
Rim papasy Fransis üç günlük resmi sapar bilen Türkiýä bardy.
28-nji noýabrda Türkiýäniň paýtagty Ankarada Fransis türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan we ýurduň iň ýokary derejeli ruhanysy Mehmet Görmez bilen duşuşýar.
Resmiler Fransis bilen türk resmileriniň arasynda geçiriljek gepleşiklerde dini çydamlylyk we ekstremizme garşy göreş ýaly meseleler barada maslahat ediljekdigini mälim etdiler.
Fransisiň Türkiýä edýän bu sapary “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Yragyň we Siriýanyň käbir territoriýalarynyň kontrollugyny öz gözegçiligine geçiren mahaly amala aşyrylýar.


text:
Togrul beg
Gysgaça maglumat[üýtget | edit source]
Hüküm sürdi 1037-1063
Ýurdy: Seljukly Hökümdarlygy
Özünden soň: Alp Arslan
Aýallary: Altynjan hatyn, Seýýide Fatima
Lakamy: Rukneddin. Ebu Talyp. Dini ady: Muhammet. Öz ady: Togrul beg.
Doguldy: 990-njy ýyl. Horasan
Öldi: 04. 09. 1063.
Dini: Yslam, Sünni
Togrul beg ýa-da Togrül, Tugril, Togrïl beg görnüşinde dürli dillerde ýazylýar. Doly ady: Rukneddin Ebu Talyp Muhammed Togrul beg bin Mikaýyl. (Arapça: طغرل بك; Parsça: طغرل بیک)
Toğrul Beg (990 – 4 sentýabr 1063) Seljuk dinastiýasynyň ikinji, Beýik Seljuk Imperiýasynyň bolsa ilkinji resmi hökümdarydyr. Togrul beg Uly Ýewraziýa Sähralarynda ýaşaýan Türkmen taýpalaryny bir ýere jemläp, olary gündogar Eýrany eýelemeklige gönükdiripdir. Ol soňra tutuş Eýrany we 1055-de Abbasylaryň paýtagty bolan Bagdady basyp alyp, Beýik Seljuk Imperiýasyny döretdi. Ýigrimi üç ýyllap (1040-1063) Beýik Seljuk Imperiýasyna hökümdarlyk etdi. Oguz türkmenleriniň Kynyk boýundan bolan Seljuk begiň agtygydyr. Kakasy - Mikaýyl.
Umumy maglumatlar[üýtget | edit source]
Beýik Seljukly hökümdarlygynyň gurujusy we ilkinji soltanydyr. Togrul beg Oguzlaryň Kynyk taýpasyndan bolan Seljuk begiň agtygydyr. Kakasy[Mikaýyl gazy söweşde wepat bolanda, atasy Seljuk begiň terbiýesini aldy. Çagalygy Jent şäherinde geçdi. Gaznalylaryň, Seljuk begiň ogly Arslan beýguny ýesir almagyndan soňra 1025-nji ýylda Seljuklylaryň başyna geçdi. Altynjan hatyn a öýlendi. Seljuklylara täze ýurt gözleýän Togrul begiň serkerdeligindäki Türkmenler Horasana göç etdiler. 1028-1029-njy ýyllar aralygynda jigsi Çagry beg bilen birlikde Merw we Nişapur şäherlerini ele saldy. Buhara we Balh şäherlerine hem ýörüşe ugrady. 1038-nji ýylda Nyşapurda özüni soltan diýip yglan etdi. 1040-njy ýylda Gaznalylar bilen bolan Daňdanakan söweşinde ýeňiş gazandy. Togrul beg Eýranyň uly bölegini eýeläp Seljukly serhetlerini Anadola çenli uzandyrdy. 1055-nji ýylda Bagdat merkezli Abbasy halyfy bolan Kaim Bagdady syga mezhepli Büweýhogullaryndan tämizlemek üçin Bagdatly meşhur alym, fakyh we kazy Mawardiny Togrul begiň ýanyna ugratdy. Mawardiny Halyfyň salamyny Togrul bege ýetirip, halyfyň hem şäheri halas etmek üçin kömek soraýandygyny aýtdy. Togrul beg Abbasy halyflygyny Şygalardan.halas etmek üçin 1055-nji ýylda Bagdada ýörüşe geçdi. Büweýhogullary bilen söweşdi we olary agyr ýeňlişe sezewar eýledi. Yrakdan soň Büweýhogullary hökümdary bolan El-Melikurrahimi ýesir alan Togrul beg bu döwleti gutarnykly syndyrdy. Togrul beg Bagdada girip Abbasy halyflygynyň goraýjylygyny öz üstüne aldy. Soňra Togrul begiň ejebaşga jigsi Ybraýym Ýynal Togrul bege garşy çykdy we birnäçe Türkmenler hem oňa goşuldy. Togrul beg gozgalaňçy ejebaşga jigsi Ybraýym Ýynal we Büweýhogullary goşunlary bilen kynlyk bilen söweşdi. 1058-nji ýyldyň dekabr aýynda 400 suwary bedewi Banu Hilalyň ýolbaşçylygyndaky obalylar bilen 1055-nji ýylda Bagdatdan sürgün edilen Basasyry bilen jemlenişip Bagdady zabt etdiler. Şäherde metjitlerde Kahirdäki Şyga Fatimiler halyfy Müstensiriň adyna hutba okatdylar. 1060-njy ýylda Togrul beg Ybraýym Ýynalyň gozgalaňyny basyp ýatyrdy we Fatimilerden Bagdady gaýdyp aldy. Olary 2-nji sapar Bagdatdan kowdy. Togrul beg Abbasy halyfy Kaimiň Bagdada dolanyp gelmegini habar berdi. Togrul beg halyfanyň gyzy Seýýidi Fatima el-Betula öÿlendi. Halyf Kaim Togrul bege Soltan Ruknuddewle (Diniň diregi) we Malikul-meşrik we magrib (Gündogaryň we günbataryň soltany) lakamlaryny berip ony soltan diýip yglan etdi[1]. Togrul begiň ilkinji hatyny 1060-njy ýylda Jürjanda wepat boldy. Aýalynyň ölümine gynan Togrul beg onuň jesedini ýurduň paýtagty Reý şäherine getirdip ol ýerde jaýlady. Togrul beg 4. 09. 1063-nji ýylda 73 ýaşynda perzentsiz halda Eýranyň Reý şäherinde wepat boldy we ýerine jigsi Çagry begiň uly ogly Alp Arslan geçdi.
Wezirleri[üýtget | edit source]
Ebul Kasym Buzgany (Juweýni, Kewbany, Salary Buzgan)
Reisurruesa Mikaýyl (Şaheb Ebu Abdulla Huseýin bin Aly bin Mälik)
Amidul mülk Ebu Nasr el-Kunduri
Atabegleri[üýtget | edit source]
Dogan Awçyoglynyň Türkleriň taryhy kitabynda aýtmagyna görä professor Altan Köýmen «Togrul begiň Kürt, Arap, Eýranly, Deýlemli we ş.m. 26 sany Atabeginiň bolandygyny» aýdypdyr.
Çeşme[üýtget | edit source]
[1] Islam: An Illustrated History by Stuart Christopher Munro-Hay, G S P Freeman-Grenville, sayfa 51. ISBN 0-8264-1837-6
Bulardan başga-da şu çeşmelerden hem maglumat alyp bilersiňiz.
Ferishta, History of the Rise of Mohammedan Power in India
adr-al-Dīn osaynī, Abār al-dawla al-saljūqīya,ed. M. Eqbāl, Lahore, 1933, pp. 4–10, 13, 17-18, 22, 26-29.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň tanymal senatory Lindseý Graham ýurduň resmileriniň Owganystanda hemişelik ýagdaýda ýerleşjek amerikan harby bazalaryny döretmek mümkinçiliklerini-de göz öňünde tutýandyklaryny aýtdy.
Respublikan partiýasyndan senator Lindseý Graham bu barada NBC telekanalyna beren interwýusynda Owganystanda birnäçe amerikan howa bazasyny hemişelik ýagdaýda saklamaklygyň Owganystanyň we tutuş regionyň howpsuzlyk ýagdaýy üçin bähbitli boljakdygyny öňe sürdi.
Ol Owganystan bilen ýakyn hyzmatdaşlyk alyp barýan Birleşen Ştatlaryň Owganystanyň gaýtadan terrorçylaryň kontrollygyna geçmezligi üçin ähli tagallalary etmelidigini nygtady.


text:
Ýekşenbe güni Orsýetiň Goranmak ministrligi Orta ýer deňzinde hemişelik gulluk alyp barmaklary üçin ol ýere öz harby flotlarynyň belli bir bölegini ýollamaklygy planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Orsýetiň harby-deňiz flotunyň baş komanduýuşhisi, admiral Wiktor Çirkow şu maksat bilen Gara deňiz flotunyň düzüminden bäş-alty sany harby gäminiň Orta ýer deňzine geçiriljekdigini mälim etdi.
Ol muny Orsýetiň bu regiondaky bähbitlerini goramak maksady bilen düşündirdi.
Bu wakadan birneme öň Orsýetiň goranmak ministri Sergeý Şoýgu Orsýetiň harby güýçleriniň Orta ýer deňzinde-de ýerleşmelidikleri barada çykyş edipdi.
Sowet Soýuzy darganyndan soň, Orsýet Orta ýer deňzindäki 50-ä golaý harby gämisini yzyna çagyrypdy.


text:
13-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Koreýa Respublikasynyň Milli Assambleýasyna bardy we onuň başlygy jenap Çon Yýhwa bilen duşuşdy.
Koreýa Respublikasynyň Milli Assambleýasynyň spikeri iki ýurduň parlamentleriniň arasynda ýola goýlan netijeli gatnaşyklaryň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň hil taýdan täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylmagyna, kanun çykaryjylyk boýunça tejribe alşylmagynyň ösdürilmegine ýardam berýändigini bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň ýanwarynda biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky Parlament dostluk assosiasiýasynyň wekiliýetiniň Aşgabada saparynyň Koreýa Respublikasynyň Milli Assambleýasynyň we Türkmenistanyň Mejlisiniň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrmagyň ýolunda möhüm ädime öwrülendigi nygtaldy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň ýola goýlan gatnaşyklary pugtalandyrmaga, şeýle hem Koreýa Respublikasy bilen mundan beýläk-de hyzmatdaşlygy giňeltmäge ygrarlydygyny tassyklady. Döwlet Baştutany düýpli kanunçylygyň we Koreýa Respublikasynyň hukuk esasynyň şonuň binýady bolup durýandygyny aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow iki ýurduň kanun çykaryjy edaralarynyň arasynda has içgin gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna gyzyklanma bildirdi. Şunuň bilen baglylykda Türkmenistanyň we Koreýa Respublikasynyň parlamentarileriniň arasynda tejribäniň alşylmagyny ýola goýmak biziň ýurtlarymyzyň raýatlarynyň konstitusion hukuklarynyň we bähbitleriniň goralmagyna oňyn täsirini ýetirýän dürli özgertmeleri geçirmek maksada laýyk bolar.
Jenap Çon Yýhwa iki ýurduň parlamentleriniň arasyndaky gatnaşyklaryň has netijeli, sazlaşykly boljakdygyna ynam bildirip, Koreýa Respublikasynyň Milli Assambleýasynyň dostluga we özara düşünişilmegine mahsus ýörelgelere esaslanýan hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy.


text:
Şu ýyl Türkmenistanyň orta mekdeplerinde “uçurymlar” bolmaz. Bu orta bilimiň taryhynda örän seýrek duş gelýän ýagdaý.
Ýurduň orta mekdeplerinde häzir ýylyň şu wagtyna mahsus “soňky jaň” dabarasyna taýýarlyklar hem görlenok. Ýokary okuw jaýyna girmäge synanyşmak üçin taýýarlanýan okuwçylar-da ýok.
Türkmenistanda orta bilimiň okuw möhletiniň 12 ýyla ýetirilmegi bilen, şu ýyl 10-njy klasy tamamlaýan okuwçylar 11-nji klasa geçip, okuwlaryny dowam ederler. 11-nji klasdan soň olar mekdebi tamamlarlar. Orta bilimiň möhleti 12 ýyla getirilen-de bolsa, olar 12 ýyl okamazlar.
“Diňe geçen ýyl birinji klasa gidenler hem-de şolardan soň mekdebe gitjek çagalar doly 12 ýyly okarlar. Olardan öň mekdebe gidenler bolsa 11 ýyl okarlar” diýip, paýtagtyň orta mekdebiniň mugallymy Aýsoltan gürrüň berýär.
Döwlet mediasynda orta bilim möhletiniň dowamlylygynyň artdyrylmagynyň döwrüň talabyna laýyk gelýändigi, “häzirki döwrüň ýaşlarynyň döwrebap adamlar bolup ýetişmek üçin has köp maglumatlary bilmelidigi, onuň üçin bolsa köp wagtyň gerekdigi” yzygiderli nygtalyp gelinýär.
Soraglar
Emma bu ýagdaýyň, bir tarapdan, ýaşlara döwrebap bilim almaga mümkinçilik berjekdigi öňe sürülse-de, beýleki bir tarapdan, bu soňky wakalar ilat arasynda käbir soraglary hem döretdi.
Ilki bilen käbir ene-atalar çagalary mekdebi 17-18 ýaşynda tamamlasalar, soňundan olaryň bilimlerini ýokary okuw jaýlarynda dowam etdirmegine päsgelçilikleriň döräp biljekdiginden howatyr edýärler. Esasanam, bu ýagdaýyň oglanlara käbir kynçylyklary döretmeginiň ähtimaldygy aýdylýar.
“Olar, mekdebi tamamlap, bir gezek ýokary okuw jaýyna girmäge synanyşyp bilýärler. 18 ýaşansoňlar, hökmany harby gulluga çekilmekleri ähtimal” diýip, şu ýyl ogly 10-njy klasy tamamalaýan ene-atalaryň biri Kakabaý aýdýar.
Şol bir wagtda-da şu ýyl mekdeplerde uçurymlaryň bolmazlygy öňki ýyllarda mekdebi tamamlan ýaşlaryň ýokary okuw jaýlaryna girmek mümkinçiligini artdyrýar, sebäbi bu ýyl ýokary okuw jaýyna girmek isleýänleriň sanynyň azaljakdygy we munuň hem abituriýentleriň arasynda belli bir derejede bäsdeşligi azaltjakdygy aýdylýar.
Orta bilimiň möhletiniň uzaldylmagy bilen hökmany orta bilim ulgamynyň içki gurluşy hem üýtgedi. Mundan beýläk 1-4-nji klaslar aralygy başlangyç bilim, 5-10-njy klaslar aralygy esasy orta bilim we 11-12 klaslar aralygy bolsa ýörite ugurlar boýunça bilim berýän klaslar diýlip hasaplanýar.
Okuwçylar 11-12-nji klaslarda takyk, tebigy we ynsanperwerlik-durmuş bilim ugurlary boýunça okarlar. Şol bir wagtda hem orta bilim programmasyna täze predmetler hem goşuldy.
Dogrusy, Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda orta bilim sistemasynyň möhletiniň üýtgedilişi ilkinji gezek däl. Ýatlap geçsek, geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň başynda orta bilimiň möhleti azaldylyp, ol 9 ýyla getirilipdi. Şoňra ol ýene-de uzaldylyp, 10 ýyllyk orta bilimine geçilipdi.
Türkmenistanda 1700-den gowrak orta mekdepler bolup, her ýyl takmynan 100 müň-e golaý okuwçy mekdebi tamamlaýar. Emma şu ýyl mekdeplerde “soňky jaň” kakylmaz.


text:
Nobel baýragynyň eýesi bolan alym britan uniwersitetindäki hormatly professor wezipesinden ylymdaky aýallar barada aýdan sözleri üçin işden çekildi.
Londanyň Uniwersitet kolleži 10-njy iýunda Tim Nantyň işden çekilendigini aýtdy. Ol 2001-nji ýylda öýjükleriň bölünişi baradaky işi üçin medisina boýunça bilelikde berlen baýraga mynasyp boldy.
Londonyň uniwersitet kolležiniň beýanatynda bu okuw jaýynyň ilkinji bolup aýal we erkek alymlara deň şertleri hödürländigi aýdylýar.
Aýdylmagyna görä, Hant 9-njy iýunda Günorta Koreýada guralan konferensiýada şeýle diýipdir: «Laborotoriýada [gyzlar] bolanda üç zat bolýar: Sen olara aşyk bolýarsyň, olara saňa aşyk bolýar, haçanda sen olary tankytlaňda, olar aglaýar.
Ol biraz soň BBC-ä kimiň göwnüne degen bolsa, ötünç soraýandygyny aýtdy.


text:
Türkmen metbugatynda şu ýyl hem Ýokary okuw jaýlaryna giriş synagy döwründe gözegçilik üçin okuw jaýlarynda kameralaryň oturdyljakdygy we bu çäräniň iň bilimli ýaşlaryň okuwa girmegine şert döretjekdigi habar berildi.
Emma şol bir wagtyň özünde, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan käbir ene-atalar we ýaşlar Türkmenistanda Ýokary jaýlaryna giriş synaglary döwründe para-peşgeş meseleleriniň ýüze çykýandygyny aýdýarlar.
Geçen ýylky giriş synaglary barada maryly ýaşaýjy Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Döwlet ýetginjek döwürlerinde biedep çagalardan däldi. Ejesiniň-kakasynyň, enesiniň-atasynyň, hatda özünden uly doganlarynyň-da diýenini ederdi. Özünden ululary sylaýardy, olaryň gepini diňleýärdi.
Onuň ýol urdurmasy talyp ýyllarynda başlanypdy. Talyplyk ýyllary ýaly hezil günler ýok. Baýramçylyklar, kursdaşlaryň doglan günleri yzly-yzyna gelip dur. Oturylyşyklar, içişlikler…
Birinji saparda Döwlede arak içmek kyn bolupdy. Bokurdagyny ýakyp giden ýürek bulaýjy suw oňa erbet täsir edipdi. Şonda ol «arak» diýen zady gaýdyp hiç wagt agzyna almajakdygyna öz-özüne söz beripdi. Ýöne ony öz gününe goýmandylar. Çar ýandan akja bulgurlar oňa tarap uzapdy. «Ýa-ha şuny iç, ýa-da menden geç!» diýen sözler häli-şindi gaýtalanýardy.
Bulgurlary oňa dostlary uzadýardy. Bileje okaýan dostlary, bileje bir otagda ýaşap, bir jamdan nahar iýýän dostlary, ýürek syrlaryny bileje paýlaşýan dostlary…Döwlet bir bulgur arak üçin ol dostlaryndan geçip biljek däldi. Aňyrsy hiç zat alman, ýüregi öňki iýen-içenlerini-de daşyna itip duran bolsa-da, Döwlet özüne uzaýan bulgurlary yzly-yzyna bokurdagyna guýýardy. Ýüreginiň kabul etmedik aragyny içmek Döwlet üçin kyn däldi. Ýöne dostdan geçmegi welin ol hiç wagt başarjak däldi.
Dostlaryndan geçse, onuň üçin dünýe düňderiljekdi. Dostsuz galsa, onuň dünýesi boşap galjakdy. Şonuň üçin Döwlet hiç wagt dostlarynyň göwnüne degmedi. Olardan geçmedi. Akja bulgurlary welin bokurdagyna eňterip goýbermegi ýuwaş-ýuwaş öwrendi. Hatda, soňabaka oňa ökdeledem. Ýokary okuw jaýyny tamamlaýança oňa dostlarynyň uzadýan bulgurlary azrak bolup başlady. Ol diläp alyp içip başlady. «Boldy, sen köp içdiň» diýseler-de, «Ýa-ha menden geç, ýa-da şuňa guý» diýip, bulguryny doldurdyp, içip başlady.
Talyplyk ýyllary tamamlanyp, Döwlet işe ýollandy. Ýagdaý üýtgese-de, öwrenilen endik üýtgemedi. Tanyş-bilişleriniň toýuna barsa-da, baýramçylyklar bellenende-de, Döwlediň gözüne ilýän zat ilkinji nobatda bulgurlardy. Soňy bilen ol aýak üstünde durup bilmez derejede içip başlady. Aýdylmadyk toýlaryna-da gidýärdi. Toý tapmadyk güni öýünde içip başlady. Soňabaka bar aýlygyny içgä sowurdy. Gijelerine içip, irden işine ýaramaýany üçin işinden käýinç alýardy.
Ejesi bilen aýaly gözlerini ýaşlap, oňa beýle köp içmezligi sargaýardylar. Kakasy bilen atasy haýbat atyp, käýinýärdi.
Dostlar bolsa birsyhly oturylyşyklara, toýlara çagyrýardy. «Ýa-ha şuny iç, ýa-da menden geç!» diýen jümleleriň soňy üzülenokdy. Indi ol jümleler Döwlede lezzet berýärdi. Ejesidir aýalynyň gözi ýaşly ýalbarmalary-da, kakasydyr atasynyň haýbat atmalary-da Döwledi akja bulgurlardan ara açdyryp bilmedi. Ýöne ol ahyr bir gün öňki içen günlerine-de puşman etdi, dostlarynyň sözüni ýere çalmanyna-da puşman etdi, gaýdyp hiç wagt içmejekdigine-de öz-özüne söz berdi. Emma şol gün eýýäm ähli zat giçdi. Bagtly günler yzda galypdy. Ol yzmaz keseline sataşypdy. Aşa arak içilmeden onuň gan basyşy has güýçlenip, ýarty göwresini gymyldap bilmez derejä ýetiripdi.
Dilem gymyldanokdy. Ol eşidýärdi. Ýöne gepläbem bilenokdy, bir tarapynyň el-aýagyny gymyldadybam bilenokdy.
Doktorlaryň däri-dermanynyň güýji bilen Döwlet hassanyň düşeginde gözüni depesine dikip, üç ýyl ýatdy. Ol ejesidir aýalyna, kakasydyr atasyna indi hiç wagt arak içmejekdigini, öňki içenleri üçinem puşman edýändigini aýtmak isleýärdi. Ýöne üç ýylda-da bu sözleri aýtmak üçin onuň dili aýlanmady. Şeýdip, üç ýyl ýatansoň, Döwlet aradan çykdy.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy.


text:
German polisiýasy 11-nji ýanwarda iki sany erkegi tussag etdi, olar «Charlie Hebdo» hepdeliginiň karikaturalaryny göçürip çap eden gazete garşy ýangyn hüjümini etmekde güman edilýär.
Häkimiýetler bu iki ýigidiň «Hamburger Morgenpost» gazetiniň binasynyň golaýynda, gije sagat 2-de ýangyn signaly işländen soň saklanandygyny aýtdylar.
Güman edilýänler barada başga zat aýdylmady.
“Hamburger Morgenpost» gijeki ýangyn hüjüminiň öz arhiwindäki dokumentleriň käbirini haraplandygyny, emma hiç kimi ýaralamandygyny aýtdy.
Häkimiýetler ýangynyň derrew öçürilendigini aýtdylar. Olar gazetiň ýerzemindäki arhiwinden birnäçe daşyň we ýangynly çüýşäniň tapylandygyny hem habar berdiler.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Ýurdumyzda geçirilýän ýaryşlaryň sany artdy
Paýtagtymyzyň Gyşky oýunlar sport toplumynda 16 ýaşa çenli ýetginjekleriň hem-de 2005-2008-nji ýyllarda doglan çagalaryň arasynda hokkeý boýunça Aşgabadyň ilkinji açyk birinjiligine badalga berildi. Ýaryşa sekiz topar gatnaşýar. Olar birnäçe tapgyrdan ybarat aýlaw görnüşdäki ýaryşda ýarym ýylyň dowamynda baýraklar ugrunda göreşerler.
Täsirli açylyş dabarasynyň barşynda hokkeýçileriň we köpsanly tomaşaçylaryň öňünde Sport baradaky döwlet komitetiniň paýtagtymyzdaky sport mekdebiniň buzda figuralaýyn typmak bilen meşgullanýan türgenleri çykyş etdiler. Karina Mowsesýanyň şägirtleriniň ýerine ýetirmegindäki buzuň üstündäki tanslar ýaryş gidýän wagty, duşuşyklaryň arakesmesinde hem bolýar. «Gerçekleriň oýny» hasaplanýan hokkeý bilen meşgullanýan ýaşajyk türgenler hem biri-biriniň gujur-gaýratyny synap gördüler. Iki tapgyrdan soň garaşylyşy ýaly toparlaryň üçüsi-- «Şir», «Oguzhan» we «Galkan» toparlary öňe saýlandylar. Hünärmenleriň pikiri boýunça altyn medal ugrunda göreş esasan şu üç toparyň arasynda gider.
Körpeje hokkeýçileriň ençemesiniň ilkinji gezek gatnaşyp görýän bu ýaryşynyň esasy maksady ýaşlary sport bilen meşgullanmaga köpçülikleýin çekmekden hem-de täze hokkeý toparlaryny döretmekden ybarat bolup durýar. Ýeri gelende bellesek, buz üstünde oýnalýan bu oýun soňky döwürde türkmen ýaşlarynyň arasynda gitdigiçe meşhurlyk gazanýar. Mysal üçin, diňe ýokarda agzalan paýtagtymyzyň toparlarynyň düzümine 300-e golaý türgen girýär. Ýakyn geljekde bolsa Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýän Türkmenbaşy şäherinde sportuň gyşky görnüşleri bilen meşgullanmak isleýän ýaşlary toparlara kabul edip başlarlar. Bu ýerde «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda döwrebap buzly sport desgasynyň gurluşygy alnyp barylýar.
Ýaryşyň netijesi boýunça halkara derejesindäki ýaryşlara gatnaşmak üçin milli ýygyndymyzyň deslapky düzümi tassyklanar. Milli ýygyndymyz halkara ýaryşlarynyň birnäçesine, şol sanda Russiýada geçirilýän ýetginjekleriň arasynda uly meşhurlyk gazanan «Altyn şaýba» ýaryşyna hem gatnaşar.
Häzirlikçe bolsa Türkmenistanyň hokkeý boýunça erkekler ýygyndy topary özleri üçin ilkinji Aziýa oýunlaryna gatnaşmaga taýýarlanýar. Sekizinji gyşky Aziýa oýunlary 2017-nji ýylyň fewralynda Ýaponiýanyň Sapporo şäherinde geçer. Aziadanyň öňüsyrasynda türgenlerimiz iň gowy buzly meýdançalaryň biri hökmünde tanalýan Minsk şäheriniň (Belarus) «Çižowka-arena» hokkeý meýdançasynda halkara okuw-türgenleşiklerini geçmegi göz öňünde tutýarlar. Bu ýerde 2014-nji ýylda hokkeý boýunça dünýä çempionaty, şu ýylyň ýaz aýynda bolsa ýetginjekleriň arasynda dünýä çempionaty geçirildi. Mundan başga hem milli ýygyndy toparymyz Halkara hokkeý federasiýasynyň guramagynda aprel aýynda Kuweýtde geçjek «Çagyryş kubogy» ugrundaky ýaryşa gatnaşar. Bu ýaryşyň topardaky oýunlarynda Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň Filippinleriň, Omanyň, Kataryň, Kuweýtiň, Hindistanyň hem-de Hytaýyň Ýörite dolandyryş etraby bolan Makaonyň milli ýygyndy toparlary bilen güýç synanyşjakdygy eýýämden mälimdir.
Habarlar #Hokkeý
- Soňky habarlar
Türkmen hokkeýçileri gyşky Aziada taýýarlanýarlar03 Ýanwar, 2017 (10:24)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzda geçirilýän ýaryşlaryň sany artdy17 Noýabr, 2016 (00:29)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzyň çempionatynda “Şir” toparynyň hokkeýçileri öňde barýarlar27 Mart, 2016 (05:01)
- Soňky habarlar
Boks we hokkeý boýunça bäsleşikler17 Ýanwar, 2016 (23:41)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasyebtli hokkeý ýaryşy10 Maý, 2015 (23:06)
- Soňky habarlar
“Galkanyň” nobatdaky ýeňişi15 Fewral, 2015 (23:00)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň hokkeý boýunça çempionaty badalga aldy20 Ýanwar, 2015 (23:21)
- Soňky habarlar
Halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda31 Oktýabr, 2014 (19:16)
- Soňky habarlar
“Galkan” hokkeý boýunça IIM-niň Kubogynyň eýesi01 Iýun, 2014 (20:28)
- Soňky habarlar
Sportuň baýdagy astynda09 Aprel, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Öňe! “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” diýen şygar bilen täze belentliklere tarap!31 Mart, 2014 (22:17)
- Soňky habarlar
Türkmen toparlary ýaryşyň baş baýragy ugrunda çykyş ederler16 Fewral, 2014 (22:35)
- Soňky habarlar
Ýarym finalçylar belli boldy14 Fewral, 2014 (22:36)
- Soňky habarlar
Türkmen toparlarynyň üçüsi hem ýarym finala çykdy12 Fewral, 2014 (22:37)
- Soňky habarlar
Türkmen “şirleri” möhletinden öň ýarym finala çykdy11 Fewral, 2014 (22:40)
- Soňky habarlar
Türkmen hokkeýçileri ýeňlişsiz gelýär10 Fewral, 2014 (22:41)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrunda ýaryş badalga aldy09 Fewral, 2014 (22:41)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça halkara ýaryşyny garşylap04 Fewral, 2014 (22:43)
- Soňky habarlar
“Galkan” topary –hokkeý boýunça Türkmenistanyň ilkinji çempiony19 Ýanwar, 2014 (22:44)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň çempionaty: tamamlanmagynyň öňüsyrasynda15 Ýanwar, 2014 (22:45)


text:
Ukrainada ýekşenbe güni geçirilen ýerli saýlawlarda prezident Wiktor Ýanukowiçiň partiýasy ýeňiş gazanjaga meňzeýär. Ýurduň iň uly oppozision partiýasy bolsa, ses berişlikde galplyga ýüz urlandygyny aýdyp, saýlaw boýunça derňew geçirilmegini talap edýär.
Bu ýerli saýlawlar fewral aýynda Ukrainada häkimiýet başyna gelen W.Ýanukowiçe ukrainaly saýlawçylaryň baha bermegi üçin ilkinji mümkinçilik bolup durýar. Gutarnykly netijeler üçin ýene birnäçe gün garaşmaly bolar.
Ýöne netijeleriň bir bölegine esaslanýan barlagda W.Ýanukowiçiň Regionlar partiýasynyň alan sesleriniň ýurduň öňki premýer-ministri Ýulia Timoşenkonyň “Ata Watan” partiýasynyňkydan 3 essä golaý ýokarydygy aýdylýar.
W.Ýanukowiçiň saýlaw netijelerini özüniň halk tarapyndan goldanylýanlygynyň subutnamasy diýip, goraryna garaşylýar. Ýöne käbir adamlar benziniň bahasynyň galanlygy we beýleki ykdysady başlangyçlar sebäpli W.Ýanukowiçiň indi o diýen halanmaýanlygyny aýdýarlar.
Kim kimi goldaýar?
Ukrainanyň prezidenti W.Ýanukowiçi goldaýanlar esasan ýurduň gündogar we günorta regionlarynda ýaşýan ors dilli ilat. Günbatarda ýaşaýan ukrain dilliler bolsa öňki premýer-ministr Ý.Timoşenkonyň tarapdary.
Saýlawlara gatnaşan partiýalaryň sany 50-den ýokary. Şol sebäpli saýlawçylar ses bermek üçin ençeme sagatlap nobata durmaly boldular. Bidüzgünçilikleriň bolandygyny aýdýanlar hem esasan Ý.Timoşenkonyň tarapdarlary.
8 aý mundan ozal geçirilen prezidentlik saýlawynda W.Ýanukowiçden ýeňilen Ý.Timoşenkonyň partiýasy üç möhüm welaýatda saýlawy kabul etmeýär. Olar barlag komissiýasyny “saýlawçylar manipulirlendi” diýilýän şikaýatlary derňemeklige çagyrdy.
Saýlawçylar tarapyndan edilen şikaýatlar ýok hem däl. Mysal üçin, paýtagt Kiýewiň Boýarka regionynda ýaşaýan Oksana ýekşenbe güni saýlaw uçastogyna ses bermäge baranda garaşylmadyk ýagdaý bilen ýüzbe-ýüz bolandygyny aýdýar.
“Geçen 50 ýyllykda ilkinji gezek şu gün meniň saýlaw hukukym aýak asty edildi. Biz köp wagtan bäri şu ýerde ýaşaýarys. Maşgalam bilen ses bemäge baranymda adymyzy sanawdan tapyp bilmedik” diýip, kiýewli saýlawçy Oksana aýdýar.
Näme sebäp boldy?
Ýöne Ukrainanyň saýlawçylar komitetiniň başlygy Aleksander Çernenkonyň aýtmagyna görä, saýlaw güni bulaşyklyga sebäp bolan zat – saýlawlara gatnaşýan kandidatlaryň sanynyň adatdan daşary köp bolanlygy.
“Bu saýlaw prezidentlik saýlawyndan ýa öňki ýerli saýlawlardan az-kem tapawutly boldy. Munuň hem ýeke-täk sebäbi bu gezek saýlaw kagyzynyň köp bolanlygy. Onsoň nobata duran adamlaryň sany köpelip, dartgynly ýagdaý döredi” diýip A.Çernenko aýdar.
Oppozision partiýalar ozal Regionlar partiýasyny 33 müň ýerli saýlaw geňeşiniň köpüsiniň ýolbaşçylygyny bu partiýanyň işgärlerine berenligi üçin, “sesleri manipulirlemegi planlaşdyranlykda” aýypladylar.
Ýöne Ukrainayň premýer-ministri Mykola Azarow administratiw çeşmelerden peýdalanylmandygyny aýdýar: “Saýlawlarda administratiw çeşmeleriň ulanylan ýeri ýok. Raýatlarymyzyň işine hiç kim garyşanok”.
2004-nji ýylda geçirilen prezidentlik saýlawynda hem W.Ýanukowiçiň bäsdeşi Ý.Timoşenkody. W.Ýanukowiç şonda hem saýlawy galplaşdyranlykda aýyplandy we tutuş ýurtda protestler emele geldi. Gaýtalanan saýlawda hem W.Ýanukowiç ýeňildi.


text:
Anna güni BMG-niň ynsan hukuklary boýunça Geňeşi Belarus boýunça derňew alyp barjak ýörite wekili işe belledi.
BMG-niň bu edarasy özüniň bu ädimini Belarusdaky gynamalar, tussaglara ýaramaz daraşylmagy we käbir beýleki kanun bozmalar barada bar bolan “uly aladalar” bilen baglanyşykly ädilen ädim hökmünde düşündirdi.
Bu baradaky aladalar Belarusda 2010-njy ýylyň dekabrynda geçirilen prezident saýlawlaryndan soň has-da artdy.
Şol saýlawlaryň netijesine garşy protest bildirilip geçirilen demonstrasiýalarda 700-den gowrak adam, şol sanda prezidentlige kandidatlardan hem ýedisi tussag edilipdi.


text:
Ukrainanyň Harkow şäherinde täjik we türkmen studentleri öz aralarynda ýakalaşdylar. Köpçülikleýin urşuň netijesinde 6-njy kursuň studenti, türkmenistanly Nury Sultanowyň öldürilendigi habar berilýär.
Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň maglumatyna görä, waka 4-nji dekabrda Harkowdaky student şäherçesinde ýüze çykypdyr.
Täjigistanyň Kiýewdäki ilçihanasynyň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna aýtmagyna görä, Täjigistanyň diplomatik missiýasynyň wekili Harkow şäherinde bu işiň derňewine gatnaşýar.
Harkowyň Milli medisina uniwersitetiniň rektoraty we işgärleri Nury Sultanowyň tragiki ölümi bilen bagly onuň garyndaşlaryna we ýakynlaryna gynanç bildirdiler. Sultanowyň suraty bilen bu gynanç haty
uniwersitetiň saýtynda ýerleşdirilipdir.


text:
Tussaglar açlyk yglan etmekleriniň sebäplerini türmelerdäki agyr ýagdaýlar bilen düşündirýärler. Türme boýunça ýolbaşçylar we tertip-düzgüni goraýjy organ işgärleri bolsa munuň hökümetiň jenaýat dünýäsine garşy başlan hereketine jogapdygyny bildirdiler.
26-27-nji martda tussaglaryň garyndaşlary hökümet öýüniň, ýagny “Ak öýüň” öňüne mitinge çykyp, türmelerde açlyk yglan eden tussaglaryň talaplarynyň berjaý edilmegini talap etdiler.
Mitinge gatnaşyjylaryň göterip duran plakatlarynda “Türmelerdäki güýç ulanmalary we eden-etdilige ýol berilmegini bes etmeli!”, “Amnistiýa yglan edilmegini talap edýäris” diýen ýaly şygarlar ýazyldy.
Tussaglaryň garyndaşlary açlyk aksiýalaryny türmedäki şertler we bikanun hereketler bilen baglanyşdyrýarlar.
Türmede oturan ogly üçin mitinge çykandygyny aýdan bişkekli Jumagül Tümenbaýewa mitinge gatnaşyjylaryň talaplaryny şeýle düşündirdi: “Biziň türmedäki ogullarymyzyň talaplaryny ýerine ýetirsinler. Biz şony talap edip çykdyk. Bize başga zat gerek däl. Türmelerde oturan tussaglara üns berilmeýär. Olarda kadaly şertler we däri-dermanlar ýok. Türmeden çykan tussaglary gaýtadan ýene-de türmä basýarlar. Türmelerde tussaglaryň ýagdaýlarynyň ýaramaz bolanlygy zerarly tussaglaryň köpüsiniň ol ýerden ölüsi çykýar. Meniň ýaşajyk inimiň ölüsi çykdy ”.
Mitinge gatnaşyjylar bilen türmelerdäki ýagdaýlara ýörite gözegçilik edýän prokuraturanyň wekili Emil Bazarkulow duşuşdy. Onuň sözlerine görä, tussaglar türmelerdäki şertlerden närazy däl, bu ýerde başga sebäpler bar.
Kim günäkär?
Türmelere gözegçilik edýän ýörite prokuror Kuban Mamakeýew tussaglaryň däri-derman, nahar bilen doly üpjün edilýändigini aýtdy: “Tussaglara her gün ertirlik, günortanlyk we agşam naharyny taýynlap berilýär. Emma tussaglar nahara gelmeýärler. Bu ýerde kim günäkär? Häzir güýçlendirilen režimde iş alyp barýarys. Däri-derman kän. Dermanlary düýn hem tussaglara dargatdyk. Hemmesine gözegçilik edýäris. Olar berlen nahary iýmeseler, biz günäkärmi?”
Oş şäherindäki tussaglaryň wagtlaýyn saklanýan bölüminde oturan özüni “Aksakal”diýip tanyşdyran adam prokuraturanyň açlyk yglan eden tussaglaryň talaplaryny resmi häkimiýetlere bilgeşli ýetirmeýändigini aýtdy: “Milisiýa işgärleri ýöne ýerden adamlary urman, eger-de ol jenaýatçy bolsa ony, kanuna görä, ele salmaly. Günäkäriň günäsi, delillendirilip, boýnuna goýulsyn. Sud organlary-da dogry, adalatly karar çykarsynlar ”.
Türmelerdäki närazylyk aksiýalary 25-nji martdan bäri dowam edýär. Türmeler boýunça ýolbaşçylaryň biri Kazybek Ümetowyň Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, açlyk yglan edenleriň esasy bölegi No: 1,3,8,10,16,19-njy türmelerde oturanlardan ybarat.
Türmelerdäki bu ýagdaýy güýç ulanmazdan, gepleşik geçirmek arkaly çözmek planlaşdyrylýar.
Gyrgyzystanda 11 türme 6 sany tussaglaryň wagtlaýyn saklanýan, ýagny derňew izolýatory bar. Resmi maglumatlara görä, gyrgyz türmelerinde 12 müňden gowrak tussag saklanýar.
Açlyk aksiýalaryny tussaglaryň garyndaşlary, türmedäki şertler we bikanun hereketler bilen baglanyşdyrsalar, türmeler boýunça ýolbaşçylaryň käbir wekilleri oňa jenaýat dünýäsiniň wekilleriniň hereketi diýýärler. Muňa soňky döwürde ýurtda guramaçylykly jenaýatçylykly toparlara garşy alnyp barylýan göreşiň sebäp bolandygy-da aýdylýar.


text:
Gyrgyzystanyň günorta şäheri Oşa ýerli saýlawlardan we planlaşdyrylan protestlerden öň 3 müň çemesi polisiýa ofiseri eltildi.
Oşuň regional polisiýa bölüminiň sözçüsi Jeniş Aşyrbaýew Azatlyk radiosyna Oşuň merkezi meýdançasyndaky polisiýa ofiserlerine 22-nji martda 2 müň çemesi meýletinçiniň hem goşulandygyny aýtdy.
Aşyrbaýewiň sözlerine görä, polisiýa ofiserleriniň we meýletinçileriň şäher merkezine getirilmegi 27-nji marta bellenen ýerli saýlawlardan öň planlaşdyrylan howpsuzlyk tälimi bilen bagly.
Oppozisiýa toparlary bu şäherde 24-nji martda köpçülikleýin protest geçirjekdiklerini yglan etdiler.
22-nji martda oppozisiýa goldawçylary günortadaky başga bir şäherde, Kerbende toplanyp, hökümeti gyrgyz-özbek serhedindäki oňuşmazlyklary çözüp bilmezlikde tankytladylar.