text:
Orsýetiň baş howpsuzlyk agentligi “Yslam döwleti” toparyna ýardam bermekde güman edilýän 1600 çemesi şahsy we guramany derňeýändigini habar berdi.
Federal Howpsuzlyk gullugynyň müdiri Aleksandr Bortnikow 15-njy dekabrda eden çykyşynda öz guramasynyň, şeýle-de Siriýada we Yrakda ekstremist toparlaryna goşulmakda güman edilýän 2900 orsýet raýatynyň şahsyýetini anyklandygyny aýtdy.
Bortnikow 198 adamyň söweşlerde öldürilendigini we 214 adamyň Orsýete dolanandygyny belläp, olardan 80 adama höküm çykarylyp, 41-niň tussag edilendigini habar berdi.
Mundan öň prezident Wladimir Putin Orsýetden we öňki sowet ýurtlaryndan “Yslam döwleti” toparyna 5000 we 7000 aralygynda adamyň goşulandygyny aýdypdy. Putin Orsýetiň Siriýadaky kampaniýasynyň Orsýetiň howpsuzlygyny goramak maksadyna gönükdirilýändigini belläpdi.


c: text/html

text:
ABŞ Orsýetiň prezidentiniň Eýrana howa hüjümine garşy raketalary we beýleki ýaraglary satmagy gadagan etmegini hoşallyk bilen garşy aldy. Bu gadagançylygyň BMG-niň Eýrana garşy girizen sanksiýalarynyň çaginde ýola goýlandygy habar berildi.
Ak Tamyň bu barada ýaýradan beýanatynda prezident Medwedewiň bu hereketi Orsýet bilen ABŞ-nyň “global howpsuzlygy meselesinde” ýakyndan hyzmatdaşlyk edýändigini görkezýär diýlip bellenilýär.
Birnaçe ýyl mundan ozal Orsýet Eýrana S-300 kysymly raketa sistemasyny satmak barada ylalaşyga gol çekipdi. Emma ABŞ-nyň we Ysraýylyň garşy bolandygy sebäpli bu sistema Eýrana satylmady.
22-nji sentýabrda bu barada çykarylan karara laýyklykda, Eýrana Orsýetiň tanklarynyň, dikuçarlarynyň, gämileriniň we raketa sistemalarynyň satylmagy gadagan edilýär.
Eýran tarapy bu gadagançylygy ýazgaryp çykyş etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazagystanyň polisiýasy Almatynyň merkezi meýdançasynda hökümetiň ekerançylyk ýerlerini uly möçberde hususyýetçilige bermegine garşy çagyryş etmekçi bolan protestçileriň öňüni almak üçin ýigrimiden gowrak adamy tussag etdi.
7-nji maýdaky tutha-tutluk onlarça adam merkezi meýdança toplananda amala aşyryldy.
Polisiýa ýygnanlaryň daşyny gabap, olary derrew dargatdy. Ýogsa ol ýere gelenler özleriniň Milli goşunyň gününde, Gazagystanyň Garaşsyzlyk heýkeliniň eteginde gül çemenlerini goýmaga gelendiklerini aýtdylar.
Polisiýa bu çärä gelip ýetişmedik aktiwistleriň hem birnäçesini, öňürdip, öz ýaşaýan ýerlerinde tussag etdi.
7-nji maýda tussag edilenleriň hemmesi gysga wagt soň boşadyldy.
Soňky iki hepdede ýüzlerçe gazak ýurduň birnäçe şäherinde köçelere çykyp, bu ýurtda seýrek bolýan protest aksiýalarynda, prezident Nazarbaýewiň hökümetinden nägilelik bildirdi.
Protestçiler döwlet eýeçiligindäki ekerançylyk ýerleriniň uly möçberde hususylaşdyrylyp başlanmagyny maksat edinýän kanun reformasyndan yza çekilmegi talap edýärler.
Bu reforma daşary ýurt raýatlaryna hem 25 ýyla çenli kärendesine ýerini almaga rugsat berýär. Olar şu wagta çenli ýeri diňe 10 ýyl möhlet bilen kärendesine alyp bilýärdiler.
Bu protestler bilen bagly iki ministr işden çekildi.
Prezident Nazarbaýew 5-nji maýda, krizisiň badyny gaçyrmak üçin, ýerleri hususylaşdyrmak planlaryna garşy 2017-nji ýyla çenli moratoriý girizjekdigini yglan etdi.
Gazagystanyň ykdysadyýet ministri Erbolat Dosaýew pezidentiň bu beýanatyndan soň bada-bat işden çekildi.
Ýurduň oba hojalyk ministri Asylžan Mamytbekow bolsa prezident Nazarbaýewden «wezipesine doly hötde gelmeýändigi» barada resmi käýinç alanyndan soň, 6-njy maýda işden çekildi.
Hökümet ozal ýurduň oba hojalyk ýerleriniň 2 prosente hem ýeter-etmez böleginiň, hususylaşdyrmak üçin, 1-nji iýuldan başlap auksiona çykaryljagyny yglan edipdi.
Nazarbaýew 5-nji maýda bu plana moratoriý girizýändigini yglan etmek bilen, onuň 2017-nji ýylda haçan durmuşa geçiriljekdigini aýtmady. Emma ol ýer reformalaryna gözegçilik etmek üçin ýörite hökümet komissiýasynyň dörediljekdigini aýdyp, “biz bu komissiýanyň üsti bilen öz adamlarymyza ýerleri hususylaşdyrmak baradaky kanunçylygy düşündirmek üçin ähli zady etmeli» diýdi.
Demonstrasiýaçylar ýer auksionlarynyň açyk-aýdyň görnüşde geçirilmejekdigini, netijede daýhanlaryň däl-de, ýurduň elitasynyň ýer eýeleri bolup çykjakdygyny, soň olaryň ýerleri daşary ýurtlulara satyp, uly peýda görjekdiklerini aýdyp, alada bildirdiler.
Hökümet daşary ýurtlular ýeri 25 ýyla çenli kärendesine alyp bilse-de, olaryň ýer eýesi bolup bilmejekdigini ýa-da planlaşdyrylýan auksionlara gatnaşdyrylmajakdygyny nygtady.
Häkimiýetler protest aksiýalary mahalynda ýerleri hususylaşdyrmak barada «galp maglumat ýaýratmagyň» jenaýatdygyny duýdurdylar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Eýrana garşy sanksiýa girizmek teklibini sese goýmaga taýynlyk görýärkä, täze sanksiýalarda Eýranyň daşary ýurtlar bilen aradaky ýük gatnawlarynyň hem nyşana alynýandygy belli boldy.
Ýakynda täze sanksiýalaryň taslamasynyň habar serişdelerinde peýda bolan nusgasynda ähli döwletleriň Eýranyň deňiz arkaly daşaýan ýüklerini gözegçilige almagyna çagyryş edilýändigi görünýär. Bu çagyryş Eýranyň ýadro we raketa programmalaryny ösdürmeklige ýardam berjek materiallaryň bu ýurda aşyrylmak gorkusy bilen baglanyşykly.
Birleşen Ştatlarda çap edilýän «The New York Times» gazeti 2008-nji ýylda Eýranyň döwlet eýeçiligindäki ýük gatnadyjy gulluklaryna garşy Waşingtonyň girizen sanksiýalaryndan soň, Eýranda ýük gatnadyjy deňiz gämileriniň atlaryny, olaryň hasaba alnan eýelerini we gämileriň simwollaryny üýtgetmek boýunça işleriň alnyp barylýandygyny ýazýar.
Waşington ozal-başdan Eýranyň ýük gatnaw liniýalaryna degişli 123 sany gämini gözegçilige alynmaly gämileriň «gara sanawyna» salypdy. Ýöne «The New York Times» gazetiniň ýazmagyna görä, şu günki gün şol gämilerden diňe 46-sy Eýranyň ýük gatnaw liniýalaryna degişli hasaplanylýar, gämileriň galanlary indi başga atlar we başga eýeleriň atlaryna registrasiýa edilen. Bu ýagdaý bolsa olara garşy «gara sanaw» düzgünini ulanmagy örän kynlaşdyrýar. Täze atlar we eýeler
Deňiz gämilerine gözegçilik etmek meselesi boýunça Londonda iş alyp barýan «HIS Fairplay» atly guramanyň maglumatyna görä, «gara sanawa» alnan Eýranyň 123 gämisine soňky 20 ýylyň dowamynda jemi 405 sany üýtgetme girizilipdir. Şol girizilen üýtgetmelerden 140-sy bu gämileriň atlary bilen baglanyşykly, 91-si bolsa gämileriň hasaba alnan eýeleri bilen baglanyşykly üýtgetmeler.
Gämileriň atlarynyň we eýeleriniň üýtgedilmegi ozal Eýranyň ýük gatnaw liniýalaryna degişli gämileriň indi, hamala, Malta, Gonkong, Kipr we Germaniýa ýaly ýurtlardaky kompaniýalaryň adyndan hereket edýändiklerini aňladýar.
Ýadro ýaraglaryna gözegçilik etmek boýunça Wiskonsin proýektiniň eksperti Matt Godseý Eýranyň amala aşyrýan bu çäreleriniň onuň «gara sanawa» alnan gämilerine gözegçilik işlerini kynlaşdyrmak maksadyna eýerýändigini aýdýar.
Matt Godseý bu mesele barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Bu gämilere eýelik edýän käbir esasy kompaniýalaryň atlary indi göýä britan atlary
Bu gämilere eýelik edýän käbir kompaniýalaryň atlary göýä britan atlary ýaly bolup eşidilýär.
ýaly bolup eşidilýär. Ýagny, «Oxsted» diýlip at berlen ýük kompaniýsy ýaly kompaniýalaryň atlary göýä Britaniýanyň Kotswolds regionyndaky kiçijik obajyklaryň atlaryna meňzeýär. Göwnüňe bolmasa, kimdir biri merkezi Angliýanyň kartasyny alyp, ol regionlardaky kiçeňräk obajyklaryň atlaryny öz kompaniýalaryna dakan ýaly bolup dur. Agzalan tendensiýa bu ýük gämileriniň asyl eýelerine ünsi çekmezlik meýli bilen baglanyşykly».
Şu ýagdaýlary göz öňünde tutmak bilen Waşington indi Birleşen Milletler Guramasynyň Eýrana garşy girizjek täze sanksiýalary «gara sanawa» girizilýän kompaniýalaryň atlaryny yzygiderli täzeläp durmaga mümkinçilik berer diýip, umyt edýär. BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine agza käbir beýleki Günbatar ýurtlary hem täze sanksiýalaryň şular ýaly berk düzgünleri öz içine almagyna umyt baglaýarlar.
Ýöne mundan ozalky sanksiýalar kabul edilende, Howpsuzlyk Geňeşindäki Orsýet we Hytaý ýaly ýurtlar has ýumşagrak düzgünleriň tarapyny tutup, ses beripdiler.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda Mejlisiň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasynyň yzy bilen, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Mejlisiň deputatlarynyň öňünde giňişleýin çykyş etdi. Ol türkmen jemgyýetiniň dürli pudaklaryndaky meselelere degip geçip, ol ýurduň bilim pudagyny ösdürmek meselesi barada-da aýratyn durup geçdi.
Prezident Berdimuhamedow, hususan-da, bu giňişleýin çykyşynda Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynyň bilim derejesini dünýä ölçeglerine laýyk derejä götermelidigini nygtady:
—Biz milli kanunçylygymyzy ösdürmek we kämilleşdirmek bilen birlikde, ýokary okuw mekdeplerimiziň wezipesiniň dünýä ölçeglerine laýyk gelýän bilim bermekden ybaratdygyny hiç wagt unutmaly däldiris.
Prezident Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygy astynda orta bilimiň 9 ýyldan 10 ýyla ýetirilmegine, ýokary bilimiň 4-5 ýyla ýetirilmegine, daşary ýurtlara hökümet programmalara boýunça ugradylýan studentleriň sanynyň birneme artdyrylmagyna oňyn baha berilýär. Emma ýurduň öz okuw jaýlarynda berilýän bilimiň hiline köpler şübheli garaýarlar.
Özüniň eden çarşenbe güni eden çykyşynda prezident Berdimuhamedow ylmyň we tehnologiýanyň ösýän häzirki şertlerinde ýurtda ussat hünärmenleri taýýarlamaklygyň gaýragoýulmasyz zerurlygyna-da ünsi çekdi:
—Bilim ulgamyny ösdürmäge üns bermeýän ýurt 21-nji asyrda pese düşer, ilkinji nobatda bolsa, tehnologiýalary önümçilige ornaşdyrmakda örän yza galar. Şoňa görä-de, biz geljekde ýokary tehnologiýalara esaslanýan we düýpli ylmy barlaglary talap edýän önümçilikler üçin ýurdumyzyň ýokary we beýleki okuw mekdeplerinde ussat hünärmenleri taýýarlamalydyrys.
Emma, prezident Berdimuhamedowyň ýokary bilimiň hilini gowulandyrmak we ony dünýä ölçegleriniň derejesine ýetirmek barada edýän bu gürrüňlerine garamazdan, bu meseläniň öňünde böwet bolup duran käbir päsgelçilikleri aradan aýyrmakda düýpli bir işleriň edilmeýändigini aýdýanlar-da bar.
Mümkinçilikler we korrupsiýa
Her ýyl 110 müňden gowrak uçurymyň orta mekdebi tamamlaýan şertlerinde ýurduň öz ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýän ýaşlaryň sanynyň 5 müň töweregi bolmagy, ýokary okuw jaýlarynda parahorlugyň saklanyp galmagy iň köp agzalýan päsgelçilikleriň arasynda. Mysal üçin, talap edilýän parany töläp bilmän, Türkmenistanyň Halk-hojalygy institutyna okuwa girip bilmedik bir ýerli raýat bu ýagdaý barada şeýle gürrüň berdi:
—Türkmenistanda men iki sapar okuwa girjek boldum, emma girip bilmedim. Sebäbi, o taýda, Halk-hojalygy institutynda 8 müňden 10 müň dollara çenli pul bermeli bolýar. Maňa-da 10 müň dollar bermeli diýdiler, emma ejem-kakam ol puly berip bilmediler. Onsoň bagtymy Orsýetde synamakçy boldum we Orsýete gaýtdym. Bärde-de, ynha, Hudaýa şükür, okuwa girdim.
Ýöne öz adynyň tutulmagyny islemedik başga bir türkmenistanly soňky wagtlar häkimiýetleriň döredýän kynçylyklary we ykdysady kynçylyklar sebäpli daşary ýurtlarda bilim almak meselesininem kyndygyny aýtdy. Ol, hususan-da, şeýle diýdi:
—Hökümetiň syýasaty barada aýtsam, bizde häzir daşary ýurda çykmak meselesini gaty gysýalar. Kyn ýagdaý. Diňe Türkiýe döwletine häzir wiza alman çykyp bolýar. Galan ýagdaýda sen wizany almak üçin iki-üç aý garaşmaly bolýan. Olam rugsat etseleler-ä edeni, rugsat etmeselerem ýene galýaň. Daşyna çykarmak ýa içine adam salmak meselesinde şu wagt Türkmenistan ýapyk döwlet. Biz iň kyn ýagdaýlary başdan geçirýäs.
2009-njy ýylyň tomsunda Gyrgyzystanda bilim alýan türkmenistanly studentleriň ýüzlerçesi tomus kanikulyndan soň Gyrgyzystana goýberilmändiler. Aradan iki ýyl geçip, 2011-nji ýylyň tomsunda hut şular ýaly gadagançylyk Täjigistanda bilim alyp ýören türkmenistanly studentlere garşy-da ulanyldy. Emma bu çäreleriň sebäbi barada ilata hiç hili maglumat berilmedi.
Şwesiýada ýaşaýan garaşsyz žurnalist Akmuhammet Welsapar bilim bilen baglanyşykly meseleleriň-de Türkmenistanda ýene syýasy reformalar we adam hukuklary meselesi bilen gönüden-göni baglanyşyklydygyny belleýär. Ol bu barada şeýle diýýär:
—Okuw-bilim sistemasynyň häzirki döwrüň talabyna laýyklykda ösmegi üçin hökmany suratda syýasy reformalar geçirilmeli, söz azatlygy bolmaly, daşarky dünýäniň tejribelerinden peýdalanmaly, türkmen okuwçylaram, studentlerem, alymlaram daşarky dünýä bilen gatnaşyk edip bilmeli.
Žurnalist Welsapar Türkmenistanda döwrüň talaplaryna laýyklykda bilimiň hilini ösdürmek we ýokary hünärli kadrlary ösdürip-ýetişdirmek baradaky planlaryň syýasy reformalardan üzňe amala aşyrylyp bilinmejekdigini nygtaýar.


text:
Türkmenistanda bellenilýän “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” hepdeliginiň çäginde 7-nji aprelde ýurduň ähli welaýat merkezleriniň “Saglyk ýolunda” köpçülikleýin ýörişler geçirildi.
Paýtagt Aşgabatda ýurduň Saglygy saklaýyş we medisina senagaty ministrliginiň gurnamagynda 7-nji aprelde irden edara-kärhanalaryň işgärleri bilen birlikde, paýtagtyň ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň we orta mekdepleriň okuwçylarynyň müňlerçesi uzynlygy 8 kilometrlik saglyk ýolundan ýöräp geçdiler.
Bu çäre Bütindünýä saglyk gününe hem-de Türkmenistanda bellenilýän “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” hepdeliginiň jemleýji gününe bagyşlanylyp geçirildi.
Lebapda-da yza galynmady
Yurduň beýleki welaýat merkezlerinde bolşy ýaly,şenbe güni Lebap welaýatynyň Türkmenabat
Yörişe gatnaşanlaryň aglabasy ýörite birmeňzeş sport eşiklerinde boldular. Türkmenabat, 7-nji aprel, 2012.
şäheriniň eteginde ýerleşýän “Saglyk ýolunda-da” uly göwrümli ýöriş geçirildi.
Bu ýörişe hökümet edaralarynyň isgärleri, mekdep hem yokary okuw jaýlarynyň mugallymlary we talyplaryndan ybarat müňlerçe adam gatnaşdy.
Türkmenistanda bellenilyan “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” hedpeligi bilen baglanyşykly geçirilen bu ýöriş ir sagat 7-de “Saglyk ýolunyň” Amyderýanyň kenaryna golaý ýerleşýän derwezesinden başlandy we takmynan bir ýarym sagat töweregi dowam edip, ýörite pellehanada tamamlandy.
Aşgabatda bolşy ýaly, Türkmenabatdaky bu ýörişe gatnaşanlar hem jemi 8 kilometr ýoly pyýada geçdiler. Oňa gatnaşyjylaryň arasynda 12-13 ýaşly ýetginjekler bilen bir hatarda, ýaşy 50-den geçenleri-de görmek bolýardy.
Bu çärä gatnaşanlardan käbirleri öz islegleri bilen gelen bolsalar,
käbirleri mekdeplerdir, işleýän edaralarynyň ýolbaşçylarynyň buýrugy esasynda
Adamlaryň käbirleri saglyk yörişine toparlaýyn welosiped sürüp gatnaşdylar. Türkmenabat, 7-nji aprel, 2012.
gelendiklerini gürrüň berdiler.
Yörişe gatnaşanlaryň aglabasy ýörite bir meňzeş sport eşiklerinde bolup, olar uzak ýerlerden öz işleýän edaralary we hökümet tarapyndan üpjün edilen ulaglar bilen getirilipdirler.
Şenbe güni welaýat merkezlerinde gurnalan şol ýörişler bilenem Türkmenistanda 2-nji aprelde yglan edilen “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” hepdeligi jemlendi.
Sporty ösdürmek barada maslahat edildi
Bu ýörişiň öňýany, anna güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň we hökümet agzalarynyň gatnaşmaklarynda Aşgabatda Sport we turizm boýunça milli institutyň hem-de olimpiýa rezerwleri Mekdebiniň täze binalarynyň açylyş dabarasy boldy.
Şol ýerde-de prezident G.Berdimuhamedow göçme hökümet maslahatyny geçirip, ýurtda bedenterbiýäni we sporty ösdürmek meseleleri barada giňişleýin maslahat etdi.
Hökümet agzalarynyň, sport guramalarynyň ýolbaşçylarynyň, belli trenerleriň we sportsmenleriň gatnaşmagynda geçirilen bu maslahatda prezident G.Berdimuhamedow wise-premýer S.Toýlyýewe sportuň dürli görnüşleri boýunça ussat sportsmenleri taýýarlamak babatynda geljek 3-5 ýyla niýetlenilen döwlet programmasyny taýýarlamak barada-da görkezme berdi.


text:
Londonda dowam edýän tomusky olimpiýa oýunlarynda anna güni suwda sinhron tans etmek boýunça geçirilen bäsleşikde Orsýetiň komandasy birinji orny eýeledi.
Şeýle hem, aýal-gyzlaryň arasynda ýekedaban zyňmak boýunça geçirilen bäsleşikde-de orsýetli Tatýana Lysenko simli ýekedabany 78 metr 18 santimetre zyňyp, Olimpiada rekordyny täzeledi we altyn medela mynasyp boldy.
Mundan daşary, erkekleriň arasynda erkin göreş boýunça 55 kilograma çenli agramlyk kategoriýasynda çykyş eden orsýetli göreşiji Jamal Otarsultanow gürjüstanly Wladimir Kinçegaşwiliden üstün çykyp, birinji orna eýe boldy.
74 kilogram agramlyk kategoriýada bolsa amerikaly göreşiji Jordan Burrogs eýranly Sadeh Gudarziden üstün çykyp, altyn medala mynasyp boldy. Bu agramlyk kategoriýada bürünç medaly orsýetli Denis Sarguş bilen özbegistanly Soslan Tigiýew paýlaşdylar.


text:
Owgan resmileri düýn Paktiýa welaýatynda hökümet resmileriniň edarasyna edilen hüjümde azyndan üç polisiýa ofiseriniň öldürilendigini aýtdylar.
Paktiýa welaýatynyň sözçüsi Ruholla Samun Zumat etrabyndaky hökümet jaýlaryna bäş sany janyndan geçen bombaçynyň hüjüm edendigini mälim etdi.
Samun üç bombaçynyň özüni partladyp ýetişendigini, beýleki ikisiniň howlynyň girelgesinde özlerini partlatmaga synananda polisiýa tarapyndan öldürilendigini aýtdy.
Sözçi bombaçylaryň etrap häkiminiň geljek hepde Kabulda boljak Loýa jyrga barada ýerli ýaşulular bilen geçirýän maslahatyny nyşana alandyklaryny mälim etdi.
Prezident Hamid Karzaý tarapyndan çagyrylan Loýa jyrgada “Talyban” bilen ýaraşyk synanyşygy we Owganystanyň Birleşen Ştatlar bilen uzak möhletli gatnaşygy ara alnyp maslahatlaşyljak.
“Talyban” bu gurultaýa gatnaşan adamlary öldürjegini aýdyp, haýbat atdy.


text:
Duşenbe güni Bosniýanyň ozalky lideri Radowan Karadiç öz işi bilen baglanyşykly nobatdaky sud diňlenişiginiň açylmagyny baýkotirledi we sud diňlenişigine gatnaşmakdan ýüz öwürdi.
Milleti serb bolan Radowan Karadiçe Haganyň harby tribunaly uruş jenaýatçylygy bilen baglanyşykly 11 sany jenaýat aýyplamasyny bildirýär.
Sudda öz hukuklaryny özi goraýan Radowan Karadiç duşeneb günindaki sud diňlenişigi üçin taýýarlanmaga özüne ýeterlik wagtyň berilmändigini aýdyp, özüniň sud diňlenişigine gatnaşmajakdygyny aýtdy.


text:
Moskwanyň sudy Siriýadaky “Yslam döwleti” terroristik toparyna goşulmakçy bolmakda aýyplanýan Moskwanyň döwlet uniwersitetiniň talybynyň deslapky tussaghanadaky möhletini uzaltdy.
Moskwanyň etrap harby sudy 20 ýaşly Aleksandra Iwanowanyň 13-nji dekabra çenli tussaglykda saklanmalydygy barada karar çykardy. Iwanowa geçen ýylyň iýunynda Türkiýäniň üsti bilen Siriýa geçmekçi bolanda ele salnypdyr.
Iwanowanyň sud diňlenişigi 5-nji oktýabrda başlanmaly.
Onuň aklawçylary öz müşderileriniň hiç haçan “Yslam döwletine” goşulmak niýetiniň bolmandygyny öňe sürýärler.


text:
Ýewropa parlamenti Strasburgda uly köplük bolup bir rezolýusiýany kabul etdi. Bu rezolýusiýada Orsýet Ukrainadan 2014-nji ýylda basyp alan Krym ýarymadasynda ýerli krym tatarlaryna çemeleşişi sebäpli resmi suratda ýazgarylýar.
Bu barada Germaniýanyň "Ýaşyllar" partiýasynyň Ýewropa parlamentindäki agzasy Reinhard Butikofer 4-nji fewralda Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: "Meniň pikirimçe, basylyp alnan Krymyň territoriýasynda adam hukuklarynyň ýagdaýyna ünsi çekmek üçin parlamentiň bir rezolýusiýada agyz birikdirmegi dogry we ýaraşykly iş. Ors hüjüminde turuwbaşdan yzarlanan aýratyn-da krym tatarlary boldy. Olaryň halk tarapyndan saýlanan wekillerine ukrain kanunlarynyň esasynda ýerine ýetirmeli wezipelerini berjaý etmek gadagan edildi".
Rezolýusiýa "Krymyň ýaşaýjylaryna, aýratyn-da krym tatarlaryna garşy adam hukuklarynyň ozal görlüp-eşidilmedik derejede bozulmagyny berk ýazgarýar". Onda şeýle hem Orsýet halkara guramalaryna we adam hukuklaryna gözegçilik edýän toparlara Krym regionynda "bökdençsiz elýeterliligi" üpjün etmäge çagyrylýar.
Tatarlaryň sany
"Biz krym tatarlarynyň parlamenti Mejlise, tutuş krym tatar jemagatyna, şeýle hem ähli ukrainlere raýdaşlyk bildirýäris. Bular Ukrainanyň toprak bütewüligini açyk goldaýandyklary üçin agyr ýagdaýda. Men Ors Federasiýasyny we Krymyň de-fakto häkimiýetlerini Birleşen Milletler Gurmasynyň garaşsyz ekspertlerine, Ýewropa Geňeşine, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň milli azlyklar boýunça komissaryna bökdençsiz elýeterlilik bermäge çagyrýaryn" diýip, Gollandiýanyň Sosial demokratik partiýasynyň wekili Kati Piri aýtdy.
1944-nji ýylda sowet häkimiýetleri tarapyndan Krymdan köpçülikleýin sürgün edilip, yzlaryna dolanmaga 1980-nji ýyllarda rugsat edilen tatarlaryň sany Krymda häzir 240 müň çemesi. Olar ilatyň takmynan on prosentini düzýär.
"Aslynda Orsýetiň edýäni - krym tatarlaryny gysyş astynda saklamagy dowam etdirmek. Ilatyň bu bölegine giňden ynamsyzlyk bildirilýär. Biz Ýewropa Parlamentiniň raýdaşlyk bildirmegini juda möhüm diýip hasap edýäris we bu pikire hemmämiziň goşulýandygymyza begenýäris" diýip, Butikofer aýdýar.
Aktiwistler
Krym tatarlarynyň aglaba köplügi Orsýetiň regiony özüne birikdirmegini ykrar etmediler.
Dartgynlygyň has-da artmagyna getiren – öten güýz krym tatarlarynyň ýolbaşçylygyndaky aktiwistleriň Krym bilen Ukrainanyň beýleki bölekleriniň arasyndaky ýoly baglap, ýarymada ýük daşalmagyny togtatmagy boldy. Şeýle hem kimligi näbelli aktiwistler Krymy elektrik togy bilen üpjün edýän liniýa ençeme gezek zyýan ýetirdiler.
Krym tatar aktiwistleri özleriniň ýarymadada adam hukuklarynyň bozulmagyna we krym tatarlarynyň gürüm-jürüm edilmegine ünsi çekmek isländiklerini aýdýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, gürüm-jürüm bolan tatarlary Orsýetiň howpsuzlyk güýçleri ogurlapdyr.
Aktiwistler tarapyndan basyş astyna düşen ukrain hökümeti noýabr aýynda söwda gabawyny resmileşdirdi.
Orsýet tarapyndan Krymda oturdylan häkimiýetler soňky günlerde ýerli tatarlara edýän gysyşlaryny has-da artdyrdylar.
2-nji fewralda Feodosiýa şäherinde ir ertir birnäçe adam Elzara Abduljelilowanyň gapysyny kakyp, özleriniň Orsýetiň Federal migrasiýa gullugynyň işgärleridigini, "pasport kontrollygy" üçin gelendiklerini aýdypdyrlar.
"Gepleşik üçin"
Abduljelilowa krym tatarlarynyň milli lideri, ukrain parlamentiniň deputaty Mustafa Jamilowyň gyzy. Ors häkimiýetleri Jamilowa bäş ýyllap Kryma barmagy gadagan etdiler.
Abduljelilowa Azatlyk Radiosyna gelen adamlaryň "gepleşik üçin" ogly Eroly äkitjek bolandyklaryny aýtdy. Ýöne adwokaty telefonda oňa resmileriň bu işi etmäge hukugunyň ýokdugyny aýdanyndan soň, olar onuň ogluny alyp gitmändirler.
"Biziň garaýşymyzça, olaryň bu işi etmäge kanuny bazasy ýok. Ýöne ofiserleriň biri 'Mustafa Jelilowyň garyndaşlaryny ele salmak üçin başga ýol taparys' diýen eken" diýip, Mejlisiň başlygynyň orunbasary Nariman Jelýal Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ýanwarda hem Jemilowyň aýaly Safinar prokurorlyga çagyrylyp, soraga çekildi. Krym tatar häkimiýetleri şol gün ýarym adanyň Jankoý etrabynda oýleriň "köpçülikleýin dökülendigini" habar berdiler. Bular ýaly öý dökmeler 28-nji ýanwarda Lenin etrabynda-da boldy. 29-njy ýanwarda hem polisiýa Krymyň paýtagty Simferopolyň Yslam medeni merkeziniň üstüne döküldiler.
Reýd
Üstümizdäki ýylyň başyndan bäri Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugnyň agentleri krym tatar Mejlisiniň ençeme agzasynyň öýlerini dökdüler.
1-nji fewralda "SimSitiTrans" kompaniýasynyň Simferopoldaky merkezine reýd edildi. Bu kompaniýa Krym tatarlarynyň bütindünýä kongresiniň prezidentiniň orunbasary Lenur Islýamowyň kakasynyňky. Islýamow ýarymadanyň garşysyna girizilen ýük gabawyny koordinirläp, aktiwistlere sözçülik eden adam.
Islýamow Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: "Bu basyş indi iki ýyl bäri dowam edýär. Ol 'ýumşak' sahnadan berk sahnalara geçýär. Olar dürli bahanalar bilen meniň ähli zadymy aljak bolýarlar. Olar maňa elleriniň ýetmejegini bilýärler. Şol sebäpden meniň gowşak taraplarymy gözleýärler".
Krymda tatar dilinde gepleşik beren ATR telekanalynyň eýesi Islýamowyň garşysyna Krym ýarymadasynda geçen noýabrdan bäri tussag etmek barada resmi order bar. ATR Krymda 2015-nji ýylyň aprel aýynda gepleşiklerini ýatyrmaga mejbur edildi.
Islýamow: "Goý, olar islän zatlaryny alsynlar" diýip, sözüniň üstüni ýetirýär. "Goý, olar biziň öýlerimizi, mal-mülkümizi alsynlar. Men muňa ähmiýet beremok. Biz bu zatlary gaýtaryp alarys. Yzymyza dolanyp bilen mahalymyz bu zatlaryň hemmesini alarys. Bu gaýtam biziň güýjümizi artdyrýar".


text: Youtube sosial torunda Hacking Jules lakamly ulanyjysy LG G Watch atly akylly sagadyndan Windows 7 operasion ulgamyny işletmegi başardy. Bu barada Android Community ulgamy habar berdi. Hakeriň sözi bilen stasionar operasion ulgamyny daşky gadžet bilen ýüklemeklik 3 sagada golaý wagtyny alypdyr. Sistema ýüklenenden soň ekrany syçanjyk bilen ýa-da sensoryň ekranyndan dolandyrmaklyk mümkindir. Bu barlagda akylly sagadyň 42 millimetrli ekranly, prosessory Qualcomm Snapdragon 400 we takt ýygylygy 1.2 Gigagers, 512 Megabaýt operatiw ýatly LG G Watch smartwatch sagady ulanyldy. Adaty ýagdaýda akylly sagatlar 2014 ýylyň iýun aýynda çykarylan Android Wear operasion ulgamynyň dolandyrylmagynda işleýärler.Mundan başga-da hem bu akylly sagatlara Mac we beýleki operasion ulgamlary ýüklemeklik barlagdan geçirilýär.


text:
Aşgabat, 19.03.2015. “Türkmenportal”.
Ahal welaýatynyň maldarçylyk hojalyklarynyň çopanlary Garagum çölünde 2 müň 358-den gowrak düýeleri ideg edýärler. Olaryň 90 göterimden gowragy sebitiň “Kirpili” iri maldarçylyk hojalygyna degişlidir. Häzirki günde bu fermadaky düýeleriň sany 2 müňden geçýär. Hünärmenleriň bellemegine görä, ýylda 500 köşek hojalykdaky mallaryň baş sanyny artdyrar.
Düýedarçylyk Türkmenistanda ir döwürlerden bäri düşewüntli kär hasaplanýar. düýäniň ýüňi, eti, ýagy we çaly-agarany bolsa türkmenistanlylarda we ýurduň myhmanlarynda uly islegden peýdalanýar.


text:
Käbir halkara guramalaryň ýyllyk hasabatlaryndan çen tutulsa, Türkmenistan dünýäde iň ýapyk ýurtlardan biri: ýurtdan çykmak kyn, oňa barmak hasam kyn. Emma oňa garamazdan, ýurda barýanlaram bar.
Olardan birem ispaniýaly Mikel, ol bu saparynyň dowamynda diňe Türkmenistana däl, Ispaniýadan ýola çykyp, Gresiýa, Türkiýä Gürjüstana, Eýrana baryp, oňsoňam Türkmenistana barypdyr.
Azatlyk Radiosy Mikel bilen onuň Türkmenistana eden sapary, gören-eşidenleri barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz özüňiz we syýahatyňyz barada gürrüň beräýseňiz?
Mikel: Meniň adym Mikel, men Ispaniýanyň demirgazygyndan. Men öz syýahatymy 22 aý mundan ozal başladym, şondan bäri men Ýakyn Gündogardan Merkezi Aziýa çenli syýahat etdim.
Men Gresiýada, Türkiýede, Eýranda, Ermenistanda, Gürjüstanda bolup ýene-de Türkiýä bardym we Kipri gördüm. Onuň yzy bilen ýene Eýrana baryp, ol ýerden Türkmenistana geçdim.
Häzir men Türkmenistanda, sebäbi meniň Merkezi Aziýany göresim gelýärdi we şonuň üçin men Eýrandan Türkmenistana geçdim, indem Özbegistana gitmeli.
Azatlyk Radiosy: Näçe günden bäri siz Türkmenistanda syýahat edýärsiňiz?
Mikel: Men bärde köprägem boljakdym welin, mende diňe Eýrandan Özbegistana geçmek üçin tranzit wiza bar. Şonuň üçin men Türkmenistanda diňe 5 gün bolup bilýän we bu gün meniň bärde 4-nji günüm.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana wiza almak kyn boldumy?
Mikel: Kyn bolanok, sebäbi alan wizam diňe tranzit wiza we ol bäş günlük. Ýöne turistik wiza almak örän kyn, eger ähli zada pul tölejek bolsaň we köpräk puluň bolsa, turistik wizany-da almak, belki-de, kyn däldir. Men bolsa az pul sarp edip, syýahat edýän we meniň üçin turistik wizany almak gaty kyn bolar.
Azatlyk Radiosy: Türkmen halky we onuň medeniýeti sizde nähili täsir galdyrdy?
Mikel: Meniň täsin gören zadym, bärde iki dürli jemgyýet bar eken. Bir tarapda türkmen köplügi we beýleki tarapda bolsa, dürli azlyk milletlerden - ruslardan, tatarlardan, ermenilerden durýan jemgyýetler. Men olaryň ikisine-de duşdum, bu gyzykly boldy.
Türkmenler örän myhmansöýer, edil Ýakyn Gündogaryň, Eýranyň we Türkiýäniň adamlary ýaly. Türkmenler otluda meni nahara çagyrdylar we men obalarda gezýärkäm meň bilen gürrüň etmäge we bile surata düşmäge çagyrdylar.
Azatlyk Radiosy: Turist hökmünde Türkmenistanda nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolduňyz?
Mikel: Men bärde bäş günlük bolamsoň, köp zatlary görüp bilmedim we köp kynçylyklara uçramadym. Ýöne bir mesele, otla bilet satyn almak maňa örän kyn boldy. Men düýn Maryda bolanymda, olarda Aşgabatdaky ýaly bir iş sistemasynyň ýoklugyny gördüm.
Aşgabatda, Ýewropadaky ýaly, çap edilip satylýan kassalary bar ekeni, ýöne Maryda diňe bir kassa işleýärdi we men iki sagat nobata durup, garaşmaly boldum. Bilet hem elde ýazylandy we onda [otlynyň] gelýän we ugraýan sagatlary takyk däldi.
Biletde – ýöne bir san bardy we men hiç zada düşünmämsoň, adamlardan üç sapar soramaly boldum. Men rus we türkmen dillerini bilemok, olar bolsa iňlisçäni bilenoklar, şol sebäpden-de düşünişmek gaty kyn boldy. Hatda men azajyk türkçe we rusça gürlejek bolup çalyşdym, ýöne olar maňa düşünmediler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň haýsy şäherlerinde bolduňyz?
Mikel: Men Aşgabatda, Maryda we Türkmenabatda bolup gördüm.


text:
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Moskwada Orsýetiň ýolbaşçylary hem-de hökümete degişli bolmadyk guramalaryň wekilleri bilen duşuşdy.
Kameronyň Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen gepleşikleriniň barşynda söwda we maýa goýmak ugurlary boýunça hyzmatdaşlyk barada ylalaşyk gazanyldy. Ýöne taraplaryň Aleksandr Litwinenkonyň işi boýunça garaýyşlary çaprazlygyna galdy.
Deýwid Kameron bilen Dmitriý Medwedewiň gürrüňdeşliginiň labzy iki dostuň hoşamaýlygyny ýada saldy. Olaryň ýapyk gapylaryň aňyrsynda birek-birege tommaýly, sypaýyçylyksyz sözleri aýdyşan bolmagy-da ähtimal. Ýöne gepleşiklerden soň welin, Kameron bilen Medwedew rus hem-de britan emeldarlarynyň, telekeçileriniň hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyga gol çekişlerini synlap duruşlaryna özara degişýärdiler, birek-birege yşarat edişýärdiler.
Britan premýeri žurnalistler bilen gürrüňdeşlikde Aleksandr Litwinenkonyň öldürilmeginiň Britaniýanyň häkimiýetleri üçin nähilidir bir ähmiýetsiz zada öwrülenini ret etdi. London Litwinenkonyň öldürilmeginde Orsýetiň ozalky ýörite gullugynyň işgäri Andreý Lugowoýa günä bildiripdi.
—Litwinenkonyň öldürilmegi bilen baglanyşykly meseläni biz bir gapdala aýryp taşlamadyk. Ýöne gep bärde şu mesele babatda iki ýurduň hökümetiniň biri-biri bilen pikiriniň deň gelmezligi. Biziň Moskwa saparymyzyň öňüsyrasynda daşary işler ministri Wilýam Heýg Aleksandr Litwinenkonyň aýaly bilen gürrüňdeş boldy. Bu mesele Beýik Britaniýa üçin möhümligine galýar. Men onuň wajyplygyny hiç bir weçden kiçeldesim gelenok. Biziň oňa öz garaýşymyzy üýtgetmeýşimiz ýaly, Orsýet tarapy-da oňa bolan öz garaýşyny üýtgetmedi. Ýöne men şunuň üçin biz gatnaşyklary doly doňdurmaly diýip pikir etmeýärin. Biz öz gatnaşyklarymyzy iki sany aňly-başly döwlet hökmünde möhüm ugurlarda iki tarapa-da peýda getirip biläýjek özara bähbitleriň esasynda gurmaly. Gepiň gysgasy, Litwinenkoly mesele bir gapdala goýlanok, bu babatda biziň aramyzda gapma-garşylyk bar, şunuň bilen baglanyşykly berlen tabşyryklar hem üýtgedilenok, ýöne biziň ýurtlarymyz garaýyşlaryň üstünde entek işlemeli — diýip, Deýwid Kameron aýtdy.
Dmitriý Medwedew Litwinenkonyň işi baradaky mesele boýunça iňňän kesgin gürledi, hatda onuň jogabynyň soňunda haýbat atyjy sözlerem ýaňlandy:
—Orsýetiň Konstitusiýasynyň 61-nji maddasy Orsýet raýatynyň özüne sud edilmegi ýa-da derňew geçirilmegi üçin daşary ýurt döwletine ekstradisiýa edilip bilinmeýär we berlip bilinmeýär diýip, gös-göni kesgitleýär. Nähili waka ýüze çyksa-da, muňa hiç haçan ýol berilmez! Biziň şuňa siziň bilen düşünmegimiz gerek we şuňa hormat bilen garamagyňyz gerek. Ol ýa-da beýleki çözgütleriň, aýdalyň, Britaniýanyň territoriýasynda, ýerine ýetirilişi babatda her dürli sowallarymyz aňyrsy-bärsi bilen ýetik. Ýöne biz bu barada gürläp duramzok. Şonuň üçinem, ýene bir gezek nygtaýaryn, biziň özümiziň hukuk sistemalarymyza hormat goýmagymyz gerek. Şu mesele kimiň öňünde goýulsa-goýlaýsyn, jogap bir bolar — bu mümkin däldir — diýip, Dmitriý Medwedew nygtady.
Litwinenkonyň öldürilmegi unudylanok
Aleksandr Litwinenkonyň öldürilmegini britan jemgyýetçiligi unudanok. Muny pesinden şulam subut edýär: iki lidere britan metbugaty tarapyndan ygtyýar berlen iki sowalyň özi-de şu ganhorluk bilen baglanyşyklydy. Bulardan başga-da, BBC-niň habarçysy Orsýetiň prezidentine «Hak-hukugyň hökmürowanlygynyň ýoklugynda, parahorlugyň barlygynda, biznese uçursyz gysyşyň barlygynda kimdir biriniň ýurda maýa ýatyrjagyna nädip garaşyp bolar?» diýen sowalam berdi. Şonuň bilen birlikde-de ol Dmitriý Medwedewiň pikiri bilenem gyzyklanyp gördi. Ýagny, Deýwid Kameronyň KGB-niň (Döwlet Howpsuzlyk Komiteti) gowy şugulçysy bolup biljegi-bilmejegi hakda. Bu barada Deýwid Kameronyň özi ýaňzydypdy. 80-nji ýyllaryň ortalarynda çekistler ony öz haýyrlaryna işlemäge yrmak isläpdiler. Başky sowala Medwedew ganygyzmalyk bilen jogap berip, Britaniýada-da parahorluk meselesiniň bardygyny aýtdy. Soňundanam Kamerona hoş sözler aýdasy geldi öýdýän, ol:
—Men Deýwid KGB-niň juda gowy agenti bolup bilerdi diýip ynanýaryn. Ýöne şeýle halatda ol hiç haçan Britaniýanyň premýer-ministri bolup bilmezdi — diýdi.
Deýwid Kameron Dmitriý Medwedew bilen duşuşygynyň yzysüresi adam hukuklaryny goraýjylar we žurnalistler bilen duşuşdy. Şolaryň käbiri, hususan-da, "Nowaýa gazetadan" Dmitriý Muratow bu duşuşyga oňat baha berdi.
Düýbi Londonda ýerleşýän halkara strategiki barlag institutynyň Orsýet programmalarynyň direktory Oksana Antonenko Kameron Medwedew bilen ýüzbe-ýüz duşuşygynda ähli çylşyrymly temalaryň barysyny keserdip goýdy diýip hasaplaýar:
—Kameron Medwedew bilenem, Putin bilenem Litwinenkonyň işi boýunça resmi bolmadyk ýagdaýdaky gürrüňleri geçirýändir diýip, pikir edýärin. Ýörite gulluklaryň arasyndaky hatda ýüzleý gatnaşyklaryň-da dikeldilmezligi wajyp mesele. Ýogsa, şuňa seretmezden, Orsýet tarapyndan ýörite gulluklaryň ugry boýunça gatnaşyklary azda-kände kadalaşdyrmak üçin örän çynlakaý synanyşyklar hem bolupdy. Ýöne britaniýalylar munuň bilen ylalaşmadylar. Meniň pikirimçe, bu meseleler entek uzak wagtlap prinsipiallygyna galar.
Ýöne, Oksana Antonenkonyň sözlerine görä, häzir Britaniýa üçin Orsýet bilen BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Siriýa boýunça rezolýusiýany, şonuň ýaly-da Owganystandaky britan harbylaryny Orsýetiň topragy arkaly çykarmak mümkinçiligini tassyklamagy ylalaşmak, megerem, möhüm. London üçin adam hukuklary we Andreý Lugowoýyň berilmegi däl-de, hut şu temalar ähmiýetlidir.
Danila Galperowiç Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Günorta Afrikanyň ozalky lideri Nelson Mandelanyň “ruhy güýjüne” uly baha berdi. Obama bu çykyşyny şenbe güni Pretoriýada Günorta Afrikanyň prezidenti bilen gurnalan metbugat ýygnagynyň dowamynda etdi.
Obama Mandelanyň jynsaparazlyga garşy alyp baran göreşiniň dünýäni ruhlandyrandygyny hem sözüne goşdy.
Bu aralykda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi Nelson Mandela agyr ýagdaýda keselhanada ýatyr.
ABŞ-nyň prezidenti we onuň aýaly Mişel Obama Mandelanyň maşgalasyny görmäge bararlar. Emma maşgala agzalarynyň eden haýyşyna hormat hökmünde, olar Mandelanyň ýatan keselhana otagyna barmazlar.
Afrika ýurtlaryna edýän saparynyň çäklerinde Obama Robben Aýlenda hem baryp görer. Mandela şol ýerdäki türmede tussaglykdaky 27 ýylynyň 18-sini geçiripdi.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýurduň Soçi şäherinde Owganystanyň we Pakistanyň döwlet liderleri bilen gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýar.
Bu duşuşykda prezident Medwedew Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hem-de Pakistanyň prezidenti Asif Aly Zardari bilen regiondaky howpsuzlyk meselesi we neşe gaçakçylygy ýaly meseleleri ara alyp maslahatlaşar diýlip garaşylýar.
Neşe gaçakçylygynyň esasy tranzit ýurtlarynyň biri hasaplanylýan Täjigistanyň prezidenti Emomoli Rahmonyň hem bu duşuşyga gatnaşjakdygy habar berilýär.
Orsýetiň resmileri Owganystandan bikanun ýollar bilen çykarylýan neşe maddalarynyň belli bir böleginiň Orsýetiň territoriýasyna ýaýradylýandygyny aýdýarlar.


text:
Birşelen Milletler Guramasynyň berýän maglumatlaryna görä, 2009-njy ýylda dünýäde açlykdan ejir çekýänleriň sany 1 milliard adamdan gowrak bolupdyr. Bu bolsa geçen ýylky bilen deňeşdirileninde 100 million adam köpdür.
Bu barada Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk programmasy maglumat ýaýratdy.
Bilermenleriň pikirlerine görä, açlykdan ejir çekýän adamlaryň sanynyň artmagyna global ykdysady çökgünlilik hem-de azyk krizisi sebäp bolupdyr.
Şu gün Bagdadyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Jawadain bazarynyň raketa okyna tutulmagy netijesinde azyndan 8 adamyň heläk bolandygy, 14 adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Soňky 18 aýyň dowamynda Yrakda zorlugyň derejesiniň artandygy maglumatda aýdylýar.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginde Litwanyň hökümet delegasiýasynyň agzalary bilen duşuşyk boldy.
Litwanyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk edýän bu ýurduň Aşgabatdaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Kýastutis Kudzmanas öz ýurdunyň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyklaryny köptaraplaýyn ösdürmäge gyzyklanma bildirýändigini belledi.
Şeýle hem, ol Litwanyň Türkmenistandaky käbir iri proýektleri amala aşyrmaga gatnaşmaga-da taýýardygyny aýtdy.
Litwa Respublikasynyň hökümet delegasiýasy Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde-de gepleşik geçirer diýlip garaşylýar.


text:
Owgan obasynyň adamlary asuda ilatdan 16 adamy gyrgyna beren amerikan esgerine ölüm jezasynyň berilmezliginden närza bolandyklaryny aýdýarlar.
Bu gyrgynçylykdan aman galanlar we öldürilenleriň garyndaşlary goşun seržanty Robert Beýls babatda adalatly höküm çykarylmady diýýärler.
Anna güni bolan harby suduň žýurisi Beýlsi soňuna çenli oturmaly ömürlik tussaglyga höküm etdi.
Obalylar, olaryň biri 2012-nji ýylyň martynda Beýlsiň gijeki hüjüminde maşgalasynyň 11 agzasyny ýitiripdi, adalatyň diňe «amerikança» dabaralanandygyny, emma owgança dabaralanmandygyny aýtdy.
Owganlaryň bir kowçumy Beýlse garşy görkezme bermek üçin Amerika bardy.
Beýls iýunda, ölüm jezasynyň berilmezligi şerti bilen, bildirilýän ähli günäni boýun aldy.


text:
Türkmenistanda goşa raýatlygy bolan adamlara täze biometriki pasportlar berlip başlandy. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanlylar bu resmi kararyň köp garaşylan habar bolandygyny aýdýarlar. Emma şol bir wagtda-da bu habaryň gynanç döredendigini hem belleýärler. Näme sebäpden?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň we Orsýetiň raýaty, türkmenistanly graždan aktiwisti Natalýa Şabunts bilen Moskwada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň goşa raýatlyga eýe bolan adamlara, hususan-da, 2003-nji ýyla çenli orsýet raýatlygyny alanlara-da, eger olaryň Türkmenistanda propiskasy bolsa, taze türkmen pasportlarynyň berlip başlanandygy baradaky habary siz nähili kabul etdiňiz?
Natalýa Şabunts: Hemmäniň köpden bäri garaşan habaryny okanymda bu mende diňe begenç döretdi diýip biljek däl. Bir tarapdan, begenç döretse, beýleki tarapdan, gynanç duýgusy hem boldy.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin?
Natalýa Şabunts: Sebäbi mende şeýle karara gelmek üçin bäş ýyllap adamlary gynamak we ezmek nämä gerek bolduka diýen pikir döredi. Meniň özüm goşa raýatlyk bilen bagly proseslere ýurduň içinden syn edipdim, olara özümem gatnaşypdym.
Men Türkmenistany öz watanym hasap edýän we söýýän ençeme maşgalalaryň pasport bermän, şantaž edilendigi zerarly ýurdy terk edip gitmeli bolandygyna şaýat boldum. Olaryň ykbaly meni örän gynandyrýar. Pasport berilmänsoň ýurdy gyssagly terk etmeli bolan adamlaryň indi pasport berlip başlansoň özlerini nähili duýýandygyny göz öňüne bir getirip görüň.
Köpler häzir aglaýarlar. Olaryň köpüsinde Türkmenistany terk etmek niýeti ýokdy. Emma olar 10-njy iýula çenli bir raýatlygy saýlamaly diýlensoň, öz öýlerini, ýyllar boýy edinen emlägini köpüge satyp, göçüp gitmeli bolupdy. Sonuň üçin, soňky bäş ýylyň dowamynda häkimiýetler pasport meselesinde adamlary şantaž etdi we gysaja salyp, ezdi diýip hasap edýärin.
Azatlyk Radiosy: Adamlaryň Tükmenistandan göçüp gitmegi bilen bagly ýagdaýlar haçan boldy?
Natalýa Şabunts: Bu, esasan, soňky aýlarda bolan ýagdaý. Men 15-nji aprelde Türkmenistandan Orsýete gaýdanymda, göçüp barýan maşgalalary gördüm. Soň maý aýynyň aýagynda men ýene Orsýete gaýdypdym. Şonda uçaryň ýarpysy Türkmenistandan hemişelik goçüp barýan maşgalalardy. Olar Türkmenistany terk etmek islemeýändiklerini, diňe pasport problemasy zerarly mejbury göçüp barýandyklaryny gürrüň beripdiler.
Bu örän agyr döwür we gözgyny ýagdaý bolupdy. Adamlar her gününi diýen ýaly meseläniň çözgüdine umyt edip garaşyp geçiripdi. Türkmen prezidentiniň aprel aýynda eden çykyşyndan soň hemmeler Migrasiýa gullugyna tarap ugrapdy, emma “garaşyň, entek gutarnykly karar ýok” diýlensoň, adamlar ýene garaşmaly bolupdy. Başda üç hepde garaşyň diýlen bolsa, soňra “ýok, pasport berilmeýär, orsýet raýatlygyndan el çekiň” diýip, häkimiýetler tarapyndan aýdylypdy.
Meniň özüm maý aýynda, Türkmenistandan Orsýete gaýtmazdan ozal, Migrasiýa gullugyna barypdym. Emma maňa “häzirlikçe ýok, meseläniň iýula golaý çözülmegi ähtimal diýip jogap beripdiler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan hemişelik gaýdanlar etnik orslardymy?
Natalýa Şabunts: Hawa, Türkmenistandan giden maşgalalaryň biri köpden bäri Türkmenistanda ýaşapdy. Olaryň birnäçe nesli ýurtda doglup, şol ýerde önüp-osüpdi. Olar, Migrasiýa gullugyndan jaň edip, haýsy-da bolsa bir raýatlygy tiz saýlamaklaryny yzygiderli talap edip duransoňlar, Türkmenistany terk etmek kararyna gelipdirler.
Şol maşgalanyň bir agzasy ýaş spesialist. Onuň işlän zawodynda ýaş spesialistler düýpden ýok diýen ýaly. Ine, şeýle ýagdaýda, hatda spesialistler ýetmezliçilik edýärkä-de, adamlar ýurdy terk etmäge mejbur bolupdylar. Men Türkmenistanyň demirýolynda işlän otly sürüjileri-de bilýärin. Olar hem, Türkmenistanda işi bolsa-da, başyny alyp ýurduny terk etmäge mejbur boldular.
Şeýle ýagdaýda pasport bilen bagly hoş habary eşideniňde-de, häkimiýetler adamlaryň durmuşyny agyrlaşdyrmak üçin ýene näme oýlap taparlarka diýen pikir isleseň-islemeseň-de döreýär.


text:
Dünýäniň käbir meşhur rok toparlary ABŞ-da “Sendi” harasatynda pida bolanlara kömek etmek maksady bilen, Nýu-Ýorkda konsert berdiler.
“12-12-12” atly konsert, Nýu-Ýorkyň Medison meýdançasynda geçirilip, onda “The Rolling Stones”, Alicia Keýs, Kris Martin, Billi Joel, Erik Klapton, Kanýe West and Bon Jowi dagy çykyş etdi.
Oktýabr aýynda “Sendi” harasaty ABŞ-nyň gündogar kenaryna gelende, 100-den gowrak adam heläk bolupdy.
Harasat Nýu Ýork, Nýu Jerseý, Konniktikut ýaly ýerlere zyýanyny ýetirenden soň, müňlerçe adam öýsüz galdy.


text:
KÖPÇÜLIKLEÝIN HABAR BERIŞ SERIŞDELERI ÜÇIN HABAR
Penşenbe, 15 oktýabr 2015
2015-nji ýylyň 15-nji oktýabrynda Astana şäherinde Russiýa Federasiýasynyň we Gazagystan Respublikasynyň Prezidentleriniň bilelikdäki brifinginiň barşynda gazagystan tarapy Merkezi Aziýada howpsuzlyk bilen baglanyşykly ýagdaýa degip geçip, hamala, Türkmenistanyň serhedinde bolup geçen käbir hadysalar barada aýtdy.
Şunuň bilen baglylykda türkmen tarapy gazagystan tarapynyň Türkmenistanyň döwlet serhedindäki hakykata laýyk gelmeýän ýagdaý barada şeýle aýdanlary bilen bagylykda ynjalyksyzlyk we düşünişmezlik beýan edýär.
Türkmenistanyň şu mesele boýunça resmi garaýşynyň ozal metbugatda, şeýle hem dürli sebit we halkara meýdançalarynda ençeme gezek beýan edilendigini habar bermegi zerur hasaplaýarys.
Ýokarda aýdylanlary nazara almak bilen, türkmen tarapy närazylyk bildirýär we biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky däp bolan doganlyk gatnaşyklardan ugur alyp, geljekde Türkmenistan bilen bagly ýagdaýa baha berende, gazagystan tarapynyň has anyk we dogry maglumatlardan ugur aljakdygyna umyt edýär.
Türkmenistanyň DIM-niň metbugat gullugy,
Aşgabat şäheri, 2015-nji ýylyň 15-nji oktýabry.


text:
Owganystan türkmenleri diýlende köplenç haly söwdasy bilen meşgullanýan türkmenler ýada düşýär. Asly Owganystan türkmenlerinden bolan we häzirki döwürde Saud Arabystanynyň Riýad şäherinde ýaşaýan hem işleýän Aman Batyr bolsa ýorgan-düşek önümçiligi babatda iş alyp barýar.
Aman Batyr ýorgan-düşek önümçilik işinden daşgyn internetde ýörite bir topar döredip dünýä türkmenleriniň tanyşmagy, jebisleşmegi hem-de gatnaşyklaryny hasam ösdürmekligi babatda hem tagallalar alyp barýar.
Azatlyk Radiosy işewür Aman Batyr bilen söhbetdeş bolup, Saud Arabystanynyň Riýad şäherinde ýaşaýan türkmenleriň ykdysady ýagdaýlary, gündelik durmuşda edýän işleri we dünýa türkmenleri bilen gatnaşyklary, şonuň ýaly-da öz alyp barýan işleri hakynda dürli maglumatlar aldy.
Azatlyk Radiosy: Aman Batyr, Saud Arabystanynyň Riýad şäherinde näme bilen meşgullanýarsyňyz?
Aman Batyr: Öz ýerimizde tikinçilik işi bilen meşgullanýarys. Ýorgan-düşek tikip, taýýarlap, satýarys.
Azatlyk Radiosy: Owganystan türkmenleri diýlende köplenç haly işleri bilen meşgullanýarlar. Riýaddaky türkmenleriň arasynda hem halyçylyk bilen meşgullanýanlar barmy?
Aman Batyr: Saud Arabystanyndaky türkmenleriň arasynda haly işi edil olar ýaly ýörgünli däl. Bu ýerde Owgan türkmenleriniň el işlerini getirip satjak hem bolup gördüler, ýöne kän peýda görüp bilmediler. Özümiz maşgala agzalary bolup öýde ýorgan-düşek tikýäris. Agam, kakamyň jigisi, öz jigim, ejem-kakam bar. Ähli maşgala bolup ýorgançylyk hünärini ýöredýäris.
Azatlyk Radiosy: Aman Batyr, siz Owganystandan Saud Arabystanynyň Riýad şäherine haçan geldiňiz?
Aman Batyr: Edil häzir bäş ýyla golaý wagt boldy. Owganystanda on iki ýyl orta bilimi okap gaýtdym. Onsoň uniwersitet okajagam bolmadyk. Ýorgançylyk işi bilen meşgullanyp gitdik.
Azatlyk Radiosy: Aman Batyr, Riýadda türkmenler öz arasynda nähili iş alyp barýarlar. Iş-aladanyň arasynda duşuşmaga wagt bolýarmy? Türkmençiligi küýsän mahalyňyz nämeler edýärsiňiz? Ylaýta-da türkmen ýaşlary nämeler bilen gyzyklanýarlar?
Aman Batyr: Saud Arabystanyň paýtagty bolan Riýad şäherinde her juma agşamynda duşuşýarys, jemlenşip oturyşýarys. Tüweleme, türkmenler bolup şeýdip gowy gatnaşyp durus. Ertesi güni iş-alada bolmansoň arkaýyn oturyp söhbet edýäris. Her kim öz ýaşdaşy bilen topar-topar bolup oturyp, gürrüňdeşlikler geçirýärler.
Esasan-da türkmençilik barada gürleşilýär. Ýaşlaram muňa işjeň gatnaşýarlar. Şygyrlar okalýar. Ýaşlaryň öz aslyny tanamagy hem bilmegi üçin türkmen taryhyndan gürrüňler edilýär. Toýlarda türkmenler bolup üýşüp woleýbol oýnaýarys. Şonuň üçinem ýaşlar hem has köp woleýbola gyzyklanma bildirýärler.
Azatlyk Radiosy: Aman Batyr, Riýaddaky türkmenleriň hemmesi seniň ýaly türkmençe gürläp bilýärmi?
Aman Batyr: Hawa, Riýaddaky türkmenleriň hemmesi edil meniň ýaly türkmençe gürleýär. Owganystanda doglup, şol ýerde ulalyp, soň bu ýere gelenler türkmençe has gowy bilýärler. Ýöne Saud Arabystanynda doglanlar has köp arapça gowy gürleýärler. Olar türkmenleriň arasynda arapça gürlejek bolanda “Öz ene-ata dilimizi ýitirmäliň, türkmençe gürläliň!” diýip, olara öwüt-nesihat edýäris.
Azatlyk Radiosy: Riýaddaky türkmenleriň arasyndaky söhbetdeşliklerde Türkmenistan barada söz açylýan wagty bolýamy?
Aman Batyr: Türkmenistan barada hiç gürrüň edemizok. Dogrymy aýtsam meniň özümiň Türkmenistan barada hiç hili maglumatym ýok diýsem ýalan bolmaz. Näme üçin diýlende, gidemizogam, Türkmenistany göremizogam.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana gitjek bolup gören boldumy? Türkmenistana Riýaddaky türkmenlerden gidip-gelýän ýokmy?
Aman Batyr: Riýaddaky türkmenleriň arasynda Türkmenistana gidip-gelýänler bar. Ynha, golaýda Türkmenistanda geçirilen haly baýramçylygy dabarasyna gidip-gelenler boldy.
Azatlyk Radiosy: Aman Batyr, döwrebap tehnologiýadan peýdalanýan we internet ulanýan ýaşlaryň Türkmenistan barada bolmasa-da iň azyndan başga dürli ýurtlardaky dünýä türkmenlerinden habary bolanokmy?
Aman Batyr: Sosial ulgamlar arkaly esasanam Eýrandaky türkmenler bilen gaty köp gürleşýäris. Dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen öz aramyzda dürli toparlar bar we olar bilen ynha şol sosial ulgamlarda gatnaşyp durus. Meniň özümiň “Zello” ulgamynda “Andhoý” atly dürli ýurtlardaky türkmenler bilen duşuşýan bir kanalym bar.
Azatlyk Radiosy: Sosial ulgamlardaky gürrüňdeşlikleriňizde beýleki ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen dil babatda gowy düşünşip bilýäňizmi? Olar bilen dilde ýagny düşünişmeklikde bir kynçylyk bolýarmy?
Aman Batyr: Eýranda ýaşaýan türkmenler edil biziň özümiz ýaly gürleşýärler. Olar bilen edil öz aga-inilerimiz bilen gepleşýän ýaly bolýarys. Owganystanly we Eýranly türkmenleriň arasynda dilde düşünişmezlik kynçylygy ýok. Türkmenistanlylaryň gepleýşi bolsa biziňkilerden biraz üýtgeşigräk.


text:
Habarlara görä, Lebap welaýaty öz pagta planyny Hasyl baýramyndan öň dolmagy başardy, emma plan dolmadyk etraplarda dekabryň başyna, howa gowy sowaýança pagta ýygylandygy aýdylýar.
Özem pagta ýygymyna dürli edara-kärhanlaryň işgärlerini sürmek dowam etdirilipdir.
Indi, howa sowap, meýdana çykar ýaly bolmansoň, käbir etraplarda býujet işgärlerinden, işden kowulmakjak bolsalar, 50, 100, kähalatda 200 kilograma çenli pagta tapmak talap edilýär.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý barada Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Mary şäher sudunyň sudýasy Agajan Akjaew dört ýyl azatlykdan mahrum edilen Nurlyýewi türmede neşekeşlikden hem bejermeli etdi. Pastoryň aýaly Maýa Nurlyýewa adamsynyň mejbury haýyr-sadaka görnüşinde aldy diýilýän pullaryny ejir çekenler diýilýänlere derhal tölemeli boldy. Ýogsa Nurlyýewlere emläkleriniň konfiskasiýa edilmegi garaşýardy.
Pastoryň tarapdarlary bu jenaýat işiniň galplaşdyrylandygyny we Ilmyrat Nurlyýewiň hasaba alynmadyk dini gurama ýolbaşçylyk edýänligi üçin ýanalýandygyny aýdýarlar. “Forum 18” habar gullugynyň
18-nji noýabrda çap eden synynda Türkmenistanda din azatlygynyň we ynanjyň, şoň ýaly-da beýleki adam hukuklarynyň örän çäklendirilýändigi aýdylýar.
Habar gullugynyň synynda getirilýän yzygider hukuk bozulmalarynyň arasynda döwlet tarapyndan dini liderlere we jemgyýetlere kontrollyk edilmegi, bir ugurly medeniýeti wagyz etmek esasynda jynsy kemsitme, dini bilime we ynanç şärikligine çäklendirme girizmek, şol sanda aýallaryň din ugrundan ýokary bilim almagyna gadaganlyk, hasaba alynmadyk dini işjeňlige gadaganlyk ýaly zatlar bar.
“Forum 18” Türkmenistanda döwlet tarapyndan hasaba alnan dini jemgyýetleriň hem hudaýa çokunar ýaly ýer edinmekde uly kynçylyk çekýändigini, adam hukuklary barada gürrüň edýänleriň ýanalýandygyny we olaryň gara sanawa girizilmek arkaly hereket azatlygynyň çäklendirilýändigini, dini edebiýata we beýleki materiallara senzura edilýändigini aýdýar.
Geçen aý “War Resisters’ International”
guramasynyň ýaýradan habaryna görä, Türkmenistanda dini ynanjy sebäpli harby gullukdan boýun gaçyrany üçin türmä basylanlaryň sany 10-a ýetdi.
Şu ýagdaýdan çen tutulsa, 27-nji awgustda tussag edilen 45 ýaşly pastor Ilmyrat Nurlyýew öz ynanjy üçin ýanalýanlaryň birinjisi-de, soňkusy-da däl. Ol Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 228-nji maddasynyň 2-nji bölüminde, kezzaplyk arkaly uly möçberde pul almakda günäli tapyldy. Faktlar tassyklaýar
Nurlyýewiň aýaly Maýa we dindeş ýoldaşlary bu aýyplamalaryň esassyzdygyny aýdýarlar. Emma olar, hökümiň nusgasy berilmänsoň, suduň höküminden soňky 10 günüň içinde şikaýat etmek mümkinçiligini hem ulanyp bilmediler. Faktlar I. Nurlyýewiň öz dini jemgyýetini hasaba aldyrmak üçin arza bereli bäri ýanalýandygyny tassyklaýar.
2006-njy ýylyň dekabrynda öňki prezident S.Nyýazowyň ölmegi we häkimiýet başyna ýokary bilimli diş doktorynyň gelmegi, onuň Nyýazowyň ýatyran ýa kesen pensiýa, kömek pullaryny dikeltmegi, bilim reformasyna başlamagy hem-de adam hukuklaryny goramak wadalaryny bermegi ýurtda demokratik özgerişleriň boljagyna umyt döretdi. Ýöne soňky wagtlar ýurtda ýene şahsyýet kultunyň döredilýändigi barada aladalar eşidilýär.
Aşgabatly graždan aktiwsti Natalýa Şabunts Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde Türkmenistanda bolar öýdülen liberallaşma umydynyň boş çykandygyny we ýurduň ýene adam şahsyýetiniň hukuklaryny doly ýok etmäge ugur alandygyny aýdýar: “Özem bu allanäme kanunlaryň barlygynda we Türkmenistanyň köp sanly halkara hukuk dokumentlerine gol çeken ýagdaýynda bolýar” diýip, Şabunts aýdýar.
N. Şabuntsyň “Türkmenistanyň hronikasy”
atly internet saýtynda çap edilen makalasynda aýdylmagyna görä, Ilmyrat Nurlyýewiň aýyplanmagynda esasy şaýat bolup geçýän adamlaryň ikisi hiç ýerde işlemeýär. Hroniki arakhorluk zeraraly ugruny ýitiren bu iki adamy Nurlyýew öz 8 sotuk ýerinde, wagonjykda saklap, kömek-goldaw berýän eken.
“Aýyplama netijesinde ejir çeken hökmünde dört adamyň ady geçýän hem bolsa,
Aýyplama netijesinde ejir çeken hökmünde dört adamyň ady geçýän hem bolsa, suda diňe Aýbölek Gurbanowa bilen Şemşat Ataşowa gatnaşdy.
suda diňe Aýbölek Gurbanowa bilen Şemşat Ataşowa gatnaşdy – diýip, Natalýa Şabunts Aşgabatdan ýazýar. – Alladurdy Hümmedow bilen Kerwenbaşy Akyýew suda gatnaşmady. Sülçi Gazakowyň tassyklamagyna görä, Akyýew pastora öz gazanjynyň 10 prosenti hökmünde, mejbury ýagdaýda 346 manat 40 teňňe, Hümmedow bolsa 320 manat beripdir”.
A.Gurbanowa sudda özüniň pastora 2010-njy ýylyň 1-nji ýanwarynda nobatdaky haýyr-sadaka puluny berendigini aýdypdyr. Ýöne faktlar onuň 2009-njy ýylyň 17-nji dekabryndan 2010-njy ýylyň 9-njy maýyna çenli türmede bolandygyny görkezýär. Geň ýeri, şaýat Gurbanowany bozgaklykda günäli tapan we türme tussaglygyna höküm eden hem Mary şäher sudunyň sudýasy Agajan Akjaýewdir.
Şemşat Ataşowa bolsa, N.Şabuntsyň ýazmagyna görä, dini jemgyýete birinji gezek A.Gurbanowa tarapyndan 2010-njy ýylyň 23-nji maýynda getirilipdir. Emma ol sudda pastora 2010-njy ýylyň ýanwaryndan bäri pul tölemäge mejbur edilendigini aýdýar.
N.Şabuntsyň ýazmagyna görä, sülçi Gazakow I. Nurlyýewiň “jenaýatçylykly hereketlerini” aklamak üçin hiç bir ýeňilleşdiriji ýagdaý görmeýär. Mundanam başga ol Nurlyýewi işlemeýän, neşekeş adam hökmünde häsiýetlendirýär. Emma pastoryň aýalynyň “Forum 18” habar gullugyna iberen resmi dokumentleri I. Nurlyýewiň dellek bolup işländigini, gan tabşyrýan donor bolandygyny we neşe garaşlylygynyň asla bolmandygyny tassyklaýar.Düşündiriş ýok
Postsowet respublikalarynda din azatlygy bilen bagly habarlary ýakyndan synlaýan “Forum 18” habar gullugynyň redaktory Feliks Körliý I. Nurlyýewiň dini işjeňlikleri üçin jezalandyrylýandygyny aýdýar. Ýöne ol türkmen häkimiýetleriniň muny umumylykda inkär edendiklerini we öz soraglaryna jogap bermekden boýun gaçyrandyklaryny hem sözüniň üstüne goşýar.
“Türkmenistan kanunyň hökmürowanlygynyň ýol alýan ýurdy däl – diýip, Körliý aýdýar. – Eger siz hökümi okap görseňiz, Ilmyrat Nurlyýewiň hasaba alynmadyk jemgyýetiň pastory hökmündäki dini işjeňligi hakynda köp gürrüň edilýär” .
“Pastor Nurlyýewiň garşysyna getirilýän delilleriň biri hem bu jemgyýetiň agzalarynyň döwlet tarapyndan hasaba alynmazdan hudaýa çokunmak üçin duşuşmagydyr. Eger olar biriniň beren puluny kabul etseler, bu kezzaplyk hasaplanýar” diýip, Körliý aýdýar.
Din ekspertiniň pikirine görä, adamlaryň dini jemgyýete meýletin pul bermegi ýa döwlet tarapyndan hasaba alynmazdan hudaýa çokunmagy hiç bir jähtden jenaýat hasaplanyp bilinmez. Ýerli synçylaryň köpüsiniň tassyklamagyna görä, Türkmenistanda yslam mollalaryna haýyr-sadaka bermek giň ýaýran, emma olaryň bu iş üçin kanun taýdan jogapkärçilige çekilýäni eşidilmeýär.
Owganystanda ýaşaýan ahun Habybylla Hakgany musulman mollalarynyň dürli
Dini akymlaryň wekilleriniň köpüsi basyş astynda ýaşaýar, käbirleri bolsa türmä düşýär we şol ýerde ölýär.
ýagdaýlarda adamlaryň meýletin beren puluny ýa başga zadyny arkaýyn kabul edýändigini, onsoň munuň şeýle meýletin sadakalary kabul eden hristianlar üçin hem jenaýat bolmajagyny aýdýar: “Eger hristianlara hem bir ýurtda ýaşamaga rugsat berlen bolsa we olar öz dini düşünjelerinden we dinleriniň buýurýan hökümlerinden çykman ýaşaýan bolsalar, ol jenaýat bolmaz”.
Emma synçylaryň käbiri Türkmenistanda öz dini ynanjyna döwlet kontrollygyndan daşarda uýmaga çalyşýan musulmanlaryň hem berk ýanalýandygyny aýdýar. Iýul aýynda aşgabatly dindar, 73 ýaşly Şiri Geldimyradowyň bir aý ozal türmede ýogalandygy barada habar ýaýrady.
Bäherdende ýaşaýan graždan aktiwsti Sazak Durdymyradow bu habary tassyklap, Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Aşgabatdan Geldimyradow Şiri molla diýlen bir bende bardy, örän bir halal adam diýip, hasap edilýärdi. Ony tussag edip, türmede ölmegini gazandylar”. Sazak Durdymyradow Şiri mollanyň ýedi oglunyň ýedisiniňem ýapyk sudda, gümürtik aýyplamalar esasynda tussag edilendigini aýdýar.
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” guramasy Türkmenistanda esasy adam hukuklarynyň, şol sanda din azatlygynyň hem berjaý edilişine ýakyndan syn edýär. Bu guramanyň başlygy Farid Tuhbatullin öz ynanjyna görä dine uýmak isleýän islendik adam üçin din azatlygynyň bolmagynyň örän möhümdigini, emma Türkmenistanda munuň mümkin däldigini aýdýar: “Türkmenistanda dini akymlaryň wekilleriniň köpüsi basyş astynda ýaşaýar, käbirleri bolsa türmä düşýär we şol ýerde ölýär”.
Türkmenistanda metbugat azatlygy ýok we ýerli žurnalistler bar diýilýän dini ýanamalar hakynda ýazmak we ýurt içinde çap etmek mümkinçiliginden mahrum. Ýöne Nurlyýewiň işi baradaky habarlar daşary ýurtlardaky internet saýtlarynda giňden beýan edildi. Türkmen häkimiýetleri ýurtda din azatlygynyň ýagdaýy barada internetde we daşary ýurt metbugatynda çykýan habarlara reaksiýa bildirmeýär.


text:
Orsýet Ukraina satýan gazynyň bahasyny ep-esli arzanlatmaga razy bolansoň, Ukraina hem Krymdaky rus harby floty boýunça Moskwa bilen ylalaşygyň möhletini uzaltjakdygyny yglan etdi. Eýsem, bu iki ýurduň özara ýakynlaşmasynyň alamatymy?
Bu harby baza boýunça ozalky gol goýlan kontraktyň möhleti 2017-nji ýylda tamamlanýar. Täze ylalaşyga görä bolsa, bu baza köne kontraktyň möhleti gutarandan soň hem ýene 25 ýyl Krymda galyp bilýär.
Orsýet ylalaşygyň öwezine Ukraina satýan gazynyň bahasyny ep-esli azaltjakdygyny aýtdy. Bu ylalaşyk Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň Ukainada 21-nji aprelde geçiren duşuşyklarynyň yzy bilen yglan edildi.
“Orsýet Krymda ýerleşýän harby bazasynyň ýagdaýy bilen bagly durumyň anyklanmagyny isleýärdi. Indi ýagdaýa gözümiz ýetýär. Biz Orsýetiň harby bazasynyň mundan beýlägem 25 ýyl şol ýerde galjakdygy hakdaky ylalaşyga gol goýduk” diýip, prezident Medwedew bu duşuşygyň yzy bilen eden çykyşynda aýtdy.
Gazyň bahasynda uly eglişik peýda boldy
Medwedew gaz barada gelnen ylalaşyk bilen bagly eden çykyşynda: “Gazyň 1000 kubometriniň bahasy häzirkisi ýaly 330 dollardan ýokary bolsa, biziň ukrain hyzmatdaşlarymyz bize şol nyrhdan 100 dollar az tölärler. Gazyň bahasy 330 dollardan az bolsa, onda Ukraina 30 prosent arzan bahadan gaz satylar” diýip belledi.
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç bu ylalaşyga iki ýurduň aragatnaşygynda “görlüp-eşidilmedik” waka diýip, baha berdi. Bu hem iki ýurduň hyzmatdaşlyklarynyň barha ýokarlanýandygynyň alamatydyr.
Moskwa Ukrainanyň öňki lideri Wiktor Ýuşenkonyň hökümeti bilen Orsýetiň bu harby bazasy hakda ylalaşyga gelmegi başarmandy. Ýuşenko şol bazanyň Ukrainanyň territoriýasynda galmagyna garşy çykypdy.
Ukrainanyň öňki hökümeti bilen Orsýetiň arasynda gelnen 10 ýyllyk kontrakt boýunça Kiýew rus gazynyň her 1000 kubometrine 300 dollar töweregi pul töleýärdi.
Medwedewiň häzirki sapary Wiktor Ýanukowiçiň şu ýylyň fewral aýynda Ukrainanyň prezidentligıňe saylanandan soň bu ýurda edýän ilkinji saparydyr. Emma muňa garamazdan, bu iki ýolbaşçy geçen iki aýyň dowamynda bäş gezek duşuşdylar. Medwedewiň maý aýynda ýene Ukraina sapar etmegine garaşylýar.
21-nji aprelde Ukrainanyň Harkow şäherinde bolan bu duşuşykda gol goýlan dokumentiň soňky nusgasy barada Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarow bilen Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň arasynda sişenbe güni bolan duşuşykda ylalaşyga gelnipdi.
Orsýetiň harby bazasynyň möhletiniň uzaldylmagy baradaky kontrakta Ukrainanyň oppozisiýa liderleri garşy çykyş etdiler. Olar bu möhletiň uzaldylmagyna ozaldan hem garşydylar.


text:
Resmiler Ýewropanyň ýaýraýan hökümet bergi krizisini togtatmaga gönükdirilen halas ediş planyny gutlaýarlar.
Brýusselde öten agşam sagatlap dowam maslahatdan soň, Ýewropa Bileleşigi we Halkara walýuta gaznasy 1 trillion dollara çenli adatdan daşary ýagdaý fonduny döretmek plany barada ylalaşyga geldi.
Bu ýewro zonasyna girýän we şu günki gün Gresiýanyň ýüzbe-ýüz bolan maliýe kynçylyklaryna çalymdaş howpdan heder edýän ýurtlara gönükdirilen.
Halkara walýuta gaznasynyň başlygy Dominik Straus-Kan bu planyň «öňe tarap ädilen uly ädimdigini» aýtsa, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel munuň «ewronyň malie bazarlaryndaky hüjümlere garşy goragyny berkitjegini» nygtady.
Ýewro zonasyna girmeýän Britaniýa hem munuň Ýewropa üçin «gowy ylalaşykdygyny» belledi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama dünýä söwdasynda deňagramlylygyň agdyk bolmagyny gazanmak üçin Waşington bilen Pekini ykdysadyýetde has ysnyşykly hyzmatdaşlyga çagyrdy.
Bu barasynda Obama Hytaý bilen ABŞ-nyň arasyndaky strategik hem ykdysady gatnaşyklara bagyşlanyp, Pekinde geçirilýän amerikan-hytaý forumyna ýüzlenmesinde aýtdy.
Foruma ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton hem maliýe ministri Timoti Geýtner gatnaşýar.
Waşington ýuanynyň kursuny emeli ýol bilen aşak gaçyrmasyny Pekiniň bes etmegini gazanmak isleýär. Häzirki şol aşak kurs amerikan tarapy üçin amatly däl.
Mundan öň Hytaý Halk Respublikasynyň başlygy Hu Szintao “Hytaý içerki islegi höweslendirer hem öz milli pulunyň kursunyň emele geliş mehanizmini ýuwaş-ýuwaşdan reforma eder” diýipdi.


text:
Halkara atom energiýasy agentliginiň başlygynyň aýtmagyna görä, Çernobyl Atom elektrik stansiýasynda dörän partlama we Ýaponiýadaky atom krizisi atom energiýasyna bolan zerurlygy peseltmeýär.
Agentligiň başlygy Ýukiýa Amano bu çykyşyny Çernobylda partlan atom stansiýasynyň golaýynda etdi. Şol wagt Amanonyň ýanynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary bilen Ukrainanyň prezidenti hem bardy.
Ýene-de bir hepdeden, ýagny 26-njy aprelde, Çernobyldaky atom energiýa stansiýasynda dörän heläkçiligiň 25-nji ýyl dönümi ýatlanyp geçiler.


text:
Şaýatlaryň aýtmagyna görä, duşenbe güni Eýranyň howpsuzlyk güýçleri paýtagt Tähranda ýüzlerçe adamyň Müsürdäki we Tunisdäki protestleri goldap geçirýän rugsat berilmedik ýörişlerini dargadypdyrlar, olara garşy göz ýaşardyjy gaz ulanypdyrlar.
Demonstantlar şäheriň Azadi meýdançasyna tarap ýöriş edipdirler.
Protestçiler şäheriň beýleki sebitlerinde-de - Haft-e Tir meýdançasynda, Karim Khan şaýolunda, Ferdowsi meýdançasynda we Hafez köçesinde hem göründiler diýlip, habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň Eýran gullugynyň aýtmagyna görä, Enghelab meýdançasynda protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriň arasynda çaknyşyk ýüze çykypdyr.
Merkezi Isfahan şäherinde hem ýüzlerçe adamyň protest geçirendigi aýdylýar.
Eýranyň oppozisiýa lideri Mir Houssein Musawiniň Web saýtynda ýerleşdirilen maglumata görä, polisiýa işgärleri onuň ýörişe gatnaşmazlygy üçin öýüne barýan ýollary böwetläpdirler, onuň telefon aragatnaşygyny kesipdirler.


text:
Birleşen Ştatlar Pakistan hökümetiniň Osama Bin Ladene gizlenmek üçin hemaýat edip-etmändigini “doly anyklajakdygyna” söz berýär.
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardariniň Yslamabadyň “Al-Kaýdanyň” liderine penalyk etmändigini aýtmagyna garamazdan, Ak Tamyň terrorizme garşy göreş edarasynyň başlygy Jon Brennan bu beýanaty etdi.
Şeýle-de, mundan biraz öň Pakistan Birleşen Ştatlaryň Ben Ladeni ele salmak üçin ýurduň içine “rugsat berilmedik” girişi amala aşyrmagyna juda aladalanýandygyny hem mälim edipdi.
Pakistan hökümetiniň ýaýradan beýanatynda aýylmagyna görä, bu ýagdaý geljekde hem şeýle wakalaryň peýda bolmagyna sebäp bolmaly däldir.
Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugynyň direktory Leon Panetta: “Pakistanlylar bilen hyzmatdaşlyk edilen bolsa, onda oprasiýa howp astyna salnyp bilnerdi” diýip belledi.
Ýekşenbe güni Bin Laden Birleşen Ştatlaryň Pakistanda geçiren gizlin operasiýasy netijesinde öldürilipdi.


text:
Azatlyk Radiosy turizm proýektimiziň çäginde ilatyň ýurduň sanatoriýalarynda dynç alamagy üçin orunlaryň ýetmezçilik edýändigi, saglygyna seretdirmek isleýän ildeşlerimiziň ençeme aý öňüden nobata durmaly bolýandyklary barada maglumat beripdi. Emma şol bir wagtyň özünde putýowkalary alan raýatlaryň hem, dynç alýan wagtlary saglyk hyzmatlaryna goşmaça töleg etmeli bolýandyklary aýdylýar.
Bu barada Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy 48 ýaşyndaky Gülsenem Totaýewa Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Düýn Azerbeýjanyň hökümeti ýekşenbe güni geçirilen parlament saýlawlary barada Amerikanyň öňe süren tankydy garaýyşlaryndan lapykeç bolandygyny mälim etdi.
Şol saýlawlarda ýurduň häzirki dolandyryjy partiýasy bolan «Täze Azerbaýjan» partiýasy berlen sesleriň aglaba köpüsine eýe bolupdy.
Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi ABŞ-nyň bu saýlawlaryň halkara standartlaryna laýyk gelmändigi baradaky pikirleri goldaýandygyny beýän etmegine özüniň geň galandygyny we lapynyň keç bolandygyny aýtdy.
Saýlawlardan ozal azerbeýjanly käbir hukuk goraýjy toparlar habar serişdelerine hökümetiň basyş edýänliginden şikaýat edipdiler. Azerbaýjanyň oppozision toparlary bolsa, saýlawlaryň galplaşdyryljakdygyna özleriniň ynanýandyklaryny aýdyp çykyş edipdiler.


text:
Medeniýet, Sungat we Sport
Germaniýada ýylyň milli futbolçysy Germaniýanyň milli ýygyndysynda oýnaýan asly türk bolan Mesut Özil saýlandy
Bäsleşige gatnaşmak isleýänler www.trtbelgesel.com internet saýtyndan doly maglumat alyp bilerler
Ispaniýanyň Barselona futbol toparynda oýnaýan türkiýeli Arda Turan Hytaýyň Shanghai Shenhua futbol topary bilen ylalaşdy
Fenerbahçe Zenan Woleýbol komandasy toparyndaky birinji basleşiginde Fransiýanyň wekili Saint Raphaele 3-0 hasabynda ýeňipdi
FIFA Ýylyň iň gowy erkek futbolçysy adyna Real Madrid futbol toparyndan portugaliýaly Kristiano Ronaldo saýlandy
Serialyň Doha TW kanalynda 16-njy ýanwardan başlap ýaýlyma beriljekdigi habar berildi
Meşhur aktrisa Nurgül Ýeşilçaý Arap dünýäsinden baýrak alar
Türkiýäniň syýahatçylyk pudagynyň 1500 ýyllyk taryhly iň tanymal ýerleriniň biri bolan Stambul şäherindäki Ýerebatan suw howdanynda iň uly abatlaýyş işleri geçiriler
Hokkeý boýunça milli ýygyndy toparymyz Minskide (Belarus) “Raubiçi” olimpiýa sport toplumynyň binýadynda geçirilen halkara okuw-türgenleşik ýygnanyşygyndan dolanyp geldi
Muzeýe 2014-nji ýylda 2 million 89 müň 41 syýahatçy gelen bolsa 2015-nji ýylda şol san 2 million 571 müň 267 adama ýetdi
Türkiýeli we daşary ýurtly talyplar 30 dilde taýarlan “Terrorsyz dünýä” atly kliplerinde, terrorsyz dünýäniň bolmagyny arzuw etdi
Mark Klattenburg ýylyň iň gowy emini hökmünde saýlandy
Prezident R.T.Erdogan Türkiýäniň soňky 14 ýylda infrastrukturadan ykdysadyýete, daşary syýasatdan saglygy goraýyş pudagyna dürli ugurlarda taryhy üstünlikler gazanandygyny aýtdy


text:
Söhbetdeşlige Aşgabatdan kanunçylyk hem adam hukuklary meseleleri bilen ýakyndan gyzyklanýan žurnalist Aşyrguly Baýryýew, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, Şwesiýadan türkmen parlamentiniň öňki deputaty, oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow gatnaşýarlar.
Programmany Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar. Alyp baryjy: “2009-njy ýylda Türkmenistanda näçe kanun kabul edildi?”A.Baýryýew:
“Meniň hasabyma görä, Mejlis 2009-njy ýylda 22 sany kanun kabul etdi. Möhüm kanunlaryň arasynda “Jenaýat iş ýörediş kanuny”, “Zähmet kodeksi”, “Migrasiýa gullugy hakyndaky kanun” ýaly kanunlar bar.Alyp baryjy: “Türkmenistanda täze kanunlaram kabul edildi, öňki kanunlaram işläp dur. Şol kanunlar halkyň hak-hukugyna, gündelik durmuşyna nähili täsir ýetirýär, Amanmyrat Bugaew?“A.Bugaýew:
Birinjiden, şol kanunlaryň nähili kabul edilýänliginden ilat köpçüligi habarsyz galýar. Hiç bolmanda hepdede bir sagat telewideniýe arkaly Mejlisiň işini göni alyp görkezmeli köpçülige. Jemgyýet üçin kabul edilýän kanunlara jemgyýetiň özüniň gözegçilik etmegi gerek.Halmyrat Söýünow:
2007-nji ýyldan bäri, Berdimuhamedow häkimiýet başyna geleli bäri Türkmenistanda 84 kanun we 4 sany düzgünnama kabul edildi. Bu uly iş. Ýöne şol kanunlaryň döwlete ýa halka ýetirýän täsiri duýulmaýar. Türkmenistanda metbugat azatlygy ýok, grajdan jemgyeti ýok, adamlaryň konstitusion hukuklary gödek bozulýar. Metbugat üsti bilen millete düşündiriş işleri geçirilmeýär.Alyp baryjy: Türkmenistanda kanunlaryň işlemeýändigine subutnama köp diýip, Türkmenistanly pensiýadaky ýurist şeýle gürrüň berdi: “Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 2-nji bölümi adamyň we raýatyň hukuklary we azatlyklary hem borçlary barasynda. Ondaky 30 maddanyň 28-si graždanlaryň hukuklaryny kepillendirýär. Galan ikisi bolsa graždanlaryň borçlaryny kesgitleýär. Esasy kanuny dykgat bilen okap çykan adam 28 maddada görkezilen adam hukuklarynyň Türkmenistanda ýerine ýetirilmeýändigine göz ýetirip biler. Ýöne borçlar baradaky talaplar welin, diýseň berk ýerine ýetirilýär. Mysal üçin, ählumumy harby borçlulyk, döwlet salgytlaryny hem beýleki tölegleri tölemek ýaly borçlaryny ýerine ýetirmedik adamlaryň garşysyna jenaýat işi gozgalýar. Konstitusiýanyň kepillendirýän adam hukuklarynyň bozulmagy ýaly hadysalar üçin jeza çäreleri Jenaýat kodeksinde göz öňünde tutulmandyr.
Ýene bir mysal, Türkmenistanyň kanunlarynda aýallaryň göwrelilik we çaga dogurýan döwründe hem çagasy bir ýaşaýança, çagalara bolsa 14 ýaşaýança tölegsiz medisina hyzmaty kepillendirilýär. Owadan ýazylan bu kanunlar iş ýüzünde işlemeýär. Mugt medisina hyzmat-a däl, 1-nji klasa ugratmak üçin saglyk öýüniň kassasyna çaganyň saglygy barasyndaky sprawkany almak üçin resmi suratda 200- 250 müň manat tölemeli.
Wezipeli emeldarlar üçin ýerlerde kanun ýok - diýip, ýurist gürrüňini dowam etdirdi: “Türkmenistanda ýeňil maşynlardaky 03 nomer häkimliklere, 04 – polisiýa, 05 – ýörite, salgyt we beýleki gözegçilik gulluklaryna degişli bolup, olar üçin ýol hereket düzgünleri ýok, islän wagty, islendik ýerde kadalary bozýarlar. Azgalan edaralarda işleýän adamlar öz hususy maşynlarynda-da tizlik, beýleki çäklendirmeleri, gadagan edýän, buýrujy bellikleriň ählisini äsgermezlik edýärler.
Polisiýa, prokuratura hem beýleki kanun goraýjy organlar ýokary wezipeli adamlaryň garşysyna hiç hili çäre görüp ýa-da eden jenaýaty üçin jenaýat işini gozgap bilmeýärler. Olaryň üstünden jenaýat işi diňe döwlet baştutanynyň görkezmesi bilen gozgalyp bilinýär.
Welaýat, etrap derejesindäki ýolbaşçylar göwnüne ýaramadyk islendik ýönekeý adamyň üstünden jenaýat işini gozgadyp bilýärler, köplenç etmedik jenaýatlaryny şol adamlara boýun aldyrýarlar. Sudlar totalitar režim bolan sowet döwründe-de halk tarapyndan saýlanylýardy, Nyýazow olary özi belledi. Şol düzgüniň häzirem saklanyp galýandygy üçin sud seljermesinde wezipeli adamlaryň, häkimiýet eýeleriniň islegine görä netije, höküm çykarylýar. Ýurtda kanunçylyk ugrundan düýpli reformalar geçirilmese, bu ýagdaýyň düzelmek şansy ýok diýerlik”
.Alyp baryjy: “ Konstitusiýadan aşakda durýan kanunlar bilen bagly ýagdaý nähili? Türkmenistanistanly pensioner ýurist şeýle diýdi: “2009-njy ýylyň 1-nji iýulyndan Türkmenistanyň zähmet kodeksi güýje girdi. Şol kanunda iş gününiň 8 sagatdan, iş hepdesiniň 40 sagatdan köp bolmaly däldigi ýazylypdyr. Ýöne biziň ýurdumyzda adaty işgär edara ýolbaşçysynyň islegine görä işlemeli, kanuny çäklendirmelere seredilmeýär. Edaralarda iş sagadynyň dowamlylygy 10 sagatdan az däl. Muňa ýurtdaky 34 sany pagta arassalaýjy zawodlaryň şu günlerki iş tertibini mysal getirmek bolar. Şol zawodlaryň işçileri 2009-njy ýylyň pagta hasyly işlenilip gutarylýança, geljek ýylyň aprel-maý aýlaryna çenli hiç bir dynç almazdan, hepdede 7 gün işlemeli. Şondan soň täze hasyl kärhana gelip ugraýança, olary buýruk esasynda işden çykarýarlar. Oňler olara tölegsiz zähmet rugsady berilýärdi. Kanun esasynda şol mejbury dynç alyş wagty işgär kesellese, oňa hak tölemeli bolýan eken. Şol puly tölemezlik üçin pagta arassalaýyş möwsümi gutaran badyna olary işden boşadýarlar hem täze möwsümde ýaňadan täze işgär hökmünde kabul edýärler. Ine, şu praktika, edilýän iş barasynda Zähmet kodeksinde ”hiç zat ýazylmandyr” diýip, türkmenistanly ýurist aýtdy.
A Baýryýew:
“Türkmenistanly ýuristiň aýdýanlary dogry. Kanunlar ýurtda bir taraplaýyn, häkimiýetleriň peýdasyna işleýär. Kanunlar soňky döwür halkara tejribeleri göz öňünde tutulyp düzülýär, olar kämil. Ýöne olaryň işlemeginde gaty uly kynçylyklar bar. Nyýazow döwründe “Prezidentiň sözi - kanundyr” diýen ýörelge bardy. Ol düýpden nädogry. Kanunlaryň hakyky işlemegi üçin olaryň hemmelere deň täsir etmegi zerur.”Alyp baryjy: “Aşyrguly, siz möhüm meseläni gozgadyňyz. Dünýä standartlaryna laýyk kanunlar kabul edilýär. Şol kanunlar bazar ykdysadyýeti bolan, bazar gatnaşyklary işläp duran ýurtlar üçin niýetlenen. Şol kanunlar Türkmenistanda kabul edilse-de, bazar ykdysadyýeti, bazar gatnaşyklary ýok, şonuň üçin olar göwne makul işläp bilmeýär”. A.Baýryýew:
“Men Türkiýäniň meşhur prezidentlerinden biri Turgut Ozalyň bir sözüni getirmekçi. Ol: “Men halkyma köp zat berip bilmedim, ýöne üç zady berdimmikäm diýýärin: ykydysady azatlygy, syýasy azatlygy hem wyždan azatlygyny” diýipdir. Şol azatlyklaryň ýok ýerinde jemgyýet bir adamyň erki, emri bilen ýaşamaly bolýar. Şeýle ýagdaýda kanunlaryň doly güýjünde işlemegine şübhe bilen garap bolar”, A.Bugaýew:
“Kanunlaryň işlemegi üçin hökümete degişli däl jemgyýetçilik guramalar gerek. Ikinjidenem, Konstitusion sud gerek”.H.Söýünow:
“Ýurtda syýasy reformalar geçirmeli. Häzirki hökümet häkimiýet başyna bikanun geldi.Onsoň ol nädip kanunlaryň işlemegine kontrollyk edip biler?”Alyp baryjy:
Şu ýyl kabul edilen kanunlaryň ýene biri “Immigrasiýa hakyndaky“ kanundyr. Ol türkmenistanly graždanlara ýurtdan erkin çykmaga we erkin gaýdyp gelmäge mümkinçilik berýär.Ýöne kanunlary halka düşündirmekde iş geçirilmeýändigini şu günki programma gatnaşýan adamlar nygtadylar. Hökümet tarapyndan bu iş edilmese-de, käbir halkara guramalar tarapyndan türkmenistanlylar üçin bu ugurdan käbir peýdaly işler edipdir.
ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkezi türkmen paýtagtyndaky fransuz ilçihanasynyň maliýeleşdirmeginde “Türkmenistanyň raýatlarynyň ýurduň çäginden daşary erkin ondan-oňa gitmegi” at bilen Türkmenistanyň Konstitutsiýasynyň, esasy kanunynyň aşagyndaky kanunlaryň esasynda maglumatlar toplumyny türkmen we ors dillerinde öz internet saýtynda çap edipdir.
Şol maglumatlary internetden tapyp, özüňiz hem okap bilersiňiz. Saýtyň adresi: www.osce.org/documents/cit/2008/12/37019_tk.pdf
Şol dokumentden käbir bölekler:
“Türkmenistanyň Konstitsiýasynyň 24-nji maddasy her bir adama döwletiň çäklerinde erkin ondan-oňa baryp gelmäge, ýaşajak ýerini saýlap almaga hukuk berýär. Ýöne Konstitusiýa Türkmenistana gelmäni we onuň çäklerinden daşary çykmany gös-göni kepillendirmeýär, şol bir wagtda-da ýurduň daşyna çykmakda haýsydyr bir çäklendirmäni göz önünde tutmaýar. Türkmenistanyň daşyna çykmak boýunça Konstitusion düzgünleriň ýok şertlerinde bu mesele kanunlar we kanularyň aşagyndaky aktlar esasynda kadalaşdyrylýar” diýlip, dokumentiň başynda bellenilipdir.
“Migrasiýa hakyndaky kanunyň 55-nji maddasynda “Türkmenistanyň graždanlary gulluk borjy hem şahsy işleri boýunça, syýahat üçin we beýleki maksatlar bilen ýurtdan çykyp biler” diýlipdir. Olar ýurtdan çykylýan ýerde – serhetde Türkmenistanyň graždanynyň pasportyny ýa diplomatik pasportyny ýa-da gulluk pasportyny, deňizçiniň pasportyny görkezmeli. Şol dokument talaba laýyk düzüw bolmaly.
Kanunyň “Türkmenistandan çykmagyň kadalaşdyrylýan aýratyn ýagdaýlary” atly 34-nji maddasynyň 3-nji bölüminde şeýle diýilýär: “Türkmenistanyň graždanlary ýurduň daşynda okap biler. Daşary ýurtlarda bilim almak üçin graždanlarda okuw jaýyndan tassyknama ýa-da çakylyk haty bolmalydyr. Şol dokumentler bolmadyk halatynda daşary ýurda çykmaga rugsat berilmän biler”.
Bişkekde okaýan türkmenistanly studentlerde şol dokumentler bar ahyryn.
ÝHHG-niň çap eden dokumentinde ýurtdan çykmaly däl ýa-da wagtlaýyn çykmaly däl topara degişli sanaw berlipdir. Olaryň arasynda döwlet syrlaryny bilýänler, garşysyna jenaýat işi gozgalanlar, suduň hökümi bilen boýnuna goýlan borjy ýerine ýetirmeýänler, harby gulluga degişliler we beýlekiler bar. Bulara kanunlaryň maddalary esasynda düşündirişler berilýär.
Eger ýurduň daşyna çykmak bilen bagly jedel dörese, Türkmenistanyň Konstitusiýasy we kanunçylygy Türkmenistanyň islendik graždany üçin öz hukuklaryny we azatlyklaryny goramak üçin ýuridik gorag serişdelerine mümkinçilik berýär. Şol serişdeler
- Prokuror gözegçiligi.
- Jedeli suddan öň deslapky çözmek.
- Suda şikaýat etmek.
“Türkmenistanyň prokuraturasy hakyndaky kanunyň “8-nji maddasynda: “Kanunlaryň bozulandygy barada graždanlaryň şikaýatlaryna prokuratura organlary seretmäge ygtyýarly” diýen sözler bar. Eger Türkmenistanyň graždany ýurduň daşyna çykmak hukugy haýsydyr bir organ ýa-da wezipeli adam tarapyndan bozuldy hasap etse, ol prokuratura ýüz tutup bilýär, prokuror bellenen wagt içinde graždanyň hukuklaryny dikeltmek üçin bu işde günäkär adamy ýa-da döwlet organyny kanun esasynda jogapkärçilige çekip bilýär.
Eger ýüz tutan graždan prokuroryň kararyndan kanagatlanmasa, ol Türkmenistanyň Baş prokuroryna çenli şikaýat edip bilýär.
Daşary ýurda goýberilmedik adamlar suda ýüz tutmazdan ozal şol saklan organlar ýa wezipeli adamlar bilen düşünişmäge hem meseläni ýerinde çözmäge synanyşmaly. Dokumentde Türkmenistanyň hereket edýän kanunlary esasynda bu barasynda-da giňişleýin düşündirişler berlipdir.
Bu iş ýerinde çözülmese, graždan suda ýüz tutup bilýär. Ol ýaşaýan ýerinde ýa-da wakanyň bolan ýerinde suda ýüz tutup biler.
ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň çap eden dokumentiniň soňunda Türkmenistanyň migrasiýa boýunça döwlet gullugyna ýazyljak arzanyň nusgasy-da berlipdir.
Alyp baryjy: Täze ýylda nähili kanunlary kabul etmek gerek?
A Baýryýew:
“Ilkinji nobatda syýasy partiýalar hakyndaky kanun gerek. Ýaşaýyş jaý kodeksi gerek. Ozal bar, ýöne hökman täzeden kabul edilmeli kanun – metbugat baradaky kanundyr”.A.Bugaýew:
“Ýurtda bazar ykdysadyýetine, hususy eýeçilige geçmek üçin anyk programma gerek. Konsitusion sud gerek. Şol üçüsi bolan halatynda kanunlar işlär”.H Söýünow:
“Şu aýdylan teklipler bilen ylalaşýaryn. Hemmesi dogry”. Alyp baryjy: Hormatly diňleýjiler, şu günki gozgalan meseleler boýunça siziň her biriňizde öz pikiriňiz, öz garaýşyňyz bardyr, goşjak ýa sorajak zatlaryňyz bardyr. Olary internet saýtymyza ýazyp bilersiňiz. Hatlaryňyza garaşýarys.


text:
Gazprom Neftiň prezidenti telewideniýe söhbetdeşliginde öz kompaniýasynyň nebitiniň rubla we Aziýa bazarynda hytaý ýuanyna satyljagyny aýtdy.
Andreý Dýukow 20-nji sentýabrda “Rossia 24 TV» kanalyna beren gürrüňinde öz kompaniýasynyň eýýäm Nowoportowskoe ýatagyndaky nebitini rubla satýandygyny, Aziýa bazarynda bolsa ýuana satýandygyny aýtdy.
Dýukow Gazprom Neftiň öz nebit önümleriniň ählisini hakykatda islendik wagtda ýewro pul birligine satyp başlamak barada goşmaça ylalaşyk baglaşandygyny gürrüň berdi.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Human Rights Watch” guramasynyň aýtmagyna görä, özbek häkimiýetleri bu guramany Daşkentdäki wekilhanasyny ýapmaga mejbur edipdirler.
“Human Rights Watch” öz işgärlerine wizalary, iş akkreditasiýalaryny bermän, guramanyň işine päsgel bermekde özbek resmilerini aýyplaýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň bellemegine görä, guramanyň ýurtdan çykarylmagy “Özbegistanda adam hukuklary boýunça krizisiniň has-da ýaýbaňlanan” döwrüne gabat gelipdir.
Özbegistanda onlarça žurnalistler we aktiwistler tussaglykda saklanylýar.
Ýurduň prezidenti Yslam Kerimow Özbegistana 20 ýyl töweregi bäri baştutanlyk edip gelýär.


text:
Şu gün Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti Kurmanbek Bakyýewi eldegrilmesizlik hukugyndan mahrum etmek barada karar çykardy.
Bu barada wagtlaýyn hökümetiň metbugat sekretary Farid Niýazow şeýle diýdi: “Şu gün wagtlaýyn hökümetiň başlygy Roza Otunbaýewa Kurmanbek Bakyýewi eldegrilmesizlik hukugyndan mahrum edýän permana gol çekdi. Bu perman geçen hepde wagtlaýyn hökümetiň ähli agzalary tarapyndan ylalaşyldy. Şol permana laýyklykda, geçis hökümeti Gyrgyzystanyň halkynyň Kurmanbek Bakyýewi prezidentlik wezpesinden aýrandygyny ýene bir gezek tassyklady”.
Mundan daşary, Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti respublikanyň Baş prokuraturasyna häzir Belarusda ýören Bakyýewi yzyna getirmek barada iş alyp barmaklyga-da tabşyryk berdi.
Bakyýew aprel aýynyň başynda parahat ilata garşy ok atylmagynda aýyplanylýar.


text:
Ukrainanyň gündogardaky Donetsk şäheriniň aýeroporty ýapyldy.
Bir gün öň bu ýerde howpsuzlyk güýçleri orsýetçi güýçlere garşy operasiýa geçirdi we iki tarapdan hem ýitgileriň bolandygy aýdyldy.
Donetsk aýeroportunyň websaýtynda 6-njy maýda çap edilen beýanata görä, uçarlaryň uçmagy we kabul edilmegi hökümet buýrugy esasynda togtadyldy.
Ukrain hökümeti bu ýapylyş barada maglumat bermedi. Aýeroportuň sözçüsi hem bu ýagdaýyň näçe dowam etjegi barada maglumatynyň ýokdugyny aýtdy.
5-nji maýda Slowýansk şäheriniň töwereginde bolan atyşyklarda azyndan dört sany ukrain esgeri öldürildi.
Içeri işler ministri Arsen Awakow 6-njy maýda orsýetçi separatistleriň azyndan 30-synyň öldürilendigini aýtdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşi 28-nji iýulda geçiren adatdan daşary ýygnagynda Gaza zolagynda ok atyşygy “derhal we şertsiz” bes etmäge çagyryş edýän deklarasiýany kabul etdi.
Gürrüňi gidýän geňeş öz ýygnagynda “Oraza baýramynyň çäginde we ondan soňky döwürde ok atyşygy bes etmek baradaky ynsanperwer karary durmuşa geçirmegi we kabul etmegi üçin” Ysraýyla we Hamasa çagyryş etdi. Şeýle-de, geňeş munuň zerur bolan esasy kömegi bermäge mümkinçilik döretjekdigini sözüniň üstüne goşdy.
Oraza baýramy musulman ýurtlarynyň aglabasynda 28-nji iýulda bellenilip başlandy.
Gürrüňi gidýän deklarasiýa BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň ýygnagy başlamazdan öň, gürrüňi gidýän geňeşiň ähli 15 agzasy tarapyndan kabul edildi.
Gaza zolagyny dolandyrýan yslamçy “Hamas” topary we Ysraýyl ok atyşygy bes etmek barada soňky iki günüň dowamynda gysga wagtlaýyn birnäçe ylalaşyklara razy boldular, emma soňy bilen bu ylalaşyklar gaýtadan bozuldy.
Gaza zolagy bilen Ysraýylyň arasynda soňky üç hepde bäri dowam edýän çaknyşyklarda 1 müň 30 palestinaly we aglabasy esgerlerden ybarat 45 sany ysraýylly öldürildi.


text:
11-nji awgustda türkmenistanlylaryň 8.5 müňden gowragy paýtagt Aşgabatda guralan köpçülikleýin tigir sürüşlige gatnaşdy.
Türkmen döwlet habarlar gullugy bu çäräniň 1-nji sentýabrda geçiriljek ählihalk tigir sürüşligine taýýarlygyň çäginde geçirilendigini, oňa ilatyň dürli gatlaklarynyň wekilleriniň gatnaşandygyny habar berýär.
Mälim bolşy ýaly, prezident G.Berdimuhamedow 7-nji iýunda geçiren hökümet maslahatynda «2013-2017-nji ýyllarda Türkmenistanda welosiped sportyny ösdürmek baradaky programmany» tassyklapdy.
Prezidentiň bu kararyndan soň ýurduň býužet edaralarynyň işgärlerine tigir almagyň buýrulandygy, emma şol tigirleriň bahasynyň bir adamyň ortaça aýlygyna barabardygy, şu we beýleki ýagdaýlaryň adamlarda goşmaça gaýgy-aladalary döredendigi hakynda maglumatlar bar.
Tigirli täzlik «Ruhnamanyň», öňki prezidentiň mejbury okadylan kitabynyň mekdep programmasyndan aýrylýandygy baradaky habaryň ýaýran wagtyna gabat geldi.
«Ozal «Ruhnama» bilen bizar etdiler, indem yssy ýurtda tigir sürmeli etseler boljak-da» diýip, Azatlyk Radiosynyň diňleýjileriniň biri aýtdy.
«Tigir ýene ýagşy, ‘hemme kişi at satyn almaly' diýseler näderdik» diýip, muňa şükür edýänler hem bar.
Ýöne, tigir sürmegiň köp tarapdan peýdaly sportdugyna, onuň dünýäniň köp ýurdunda giňden ulanylýandygyna garamazdan, Türkmenistan oňa taýýarmy diýen sorag hem döreýär.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan raýatlaryň köpüsiniň aýtmagyna görä, Türkmenistanda tigir sürmek sporty-da, ony ulag, transport hökmünde peýdalanmak-da beýle giň ýaýran zat däl.
«Çagalykda, ýetginjeklikde köpler tigir sürýän-de bolsa, uly adamlaryň, salyhatly kişileriň, gyzlaryň we aýallaryň tigir sürmegi geň görülýär» diýip, Aşgabatda ýaşaýan 30 ýaşly Azat aýdýar.
Mundan başga, ilatyň içinde 150-200 dollarlyk tigirleri satyn almaga gurby çatjak adamlar az, üstesine tigir sürmek üçin howpsuz ýollar hem ýeterlik däl diýen pikirler-de eşidilýär.
Emma türkmen metbugaty bu çäräniň sagdyn durmuş ýörelgeleri, ilatyň saglygy üçin zerurdygyny öňe sürýär.
Eýsem Türkmenistandaky tigir kampaniýasyna kim nähili garaýar?
Bu hili çäreler ýurtda tigir sürmek medeniýetiniň ösmegine getirip bilermi?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu tema bagyşlaýar. Tigirliler, tigirsizler, garşylar we tarapdarlar, hemmäňiziň pikirleriňize garaşýarys.


text:
Rus syýasatçysy Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň parlament we prezident saýlawlaryny geçirmäge taýýardygyny mälim etdi.
“Ol [Assad] Siriýanyň ösmegini isleýän ähli syýasy güýçleriň gatnaşmagyndaky saýlawlary geçirmäge taýýar” diýip, Kommunistik partiýanyň orunbasary Aleksandr Ýuşçenko aýtdy. Ol bu barada Damaskda rus deputatlarynyň delegasiýasynyň Başar al-Assad bilen geçiren duşuşygyndan soň çykyş edi.
Şeýle-de Ýuşçenko “eger-de siriýalylar muny möhüm hasap etseler, Assad saýlawlarda öz kandidaturasyny goýmaga hem taýýar” diýip, sözüne goşdy.


text:
Bu diňiň sökülip şäheriň günortasynda täzeden gurulmagy bilen baglylykda Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy bilen baglaşylan täze şertnamanyň umumy bahasy baha üçin goşmaça salgyt göz öňüne tutulmazdan 217 million 873 müň 600 amerikan dollaryna durýar. Täze diňiň boýy 95 metr bolar.
Prezidentiň kararyna görä, bu gurluşyk mart aýynda başlanyp, 2011-nji ýylyň oktýabrynda, garaşsyzlygyň 20 ýyllygyndan öň taýýar ediler.
Häkimiýetler bu karary uly baýramçylygyň öňünden paýtagtyň görnüşini has gowulandyrmak bilen düşündirýärler.
Emma “Financial Times” gazeti syýasy synçylara salgylanyp, jenap Berdimuhamedowyň häkimiýeti öz elinde jemländigini we indi Nyýazowy taryha tabşyrjakdygyny ýazýar.
Türkmen lideriniň öňki prezidentiň iň uly heýkelini paýtagtyň merkezinden başga ýere aýyrmak pikiri, garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň tassyklamagyna görä, «bir ýyl çemesi ozal agzalan gününde hem, şu gün hem halkyň göwnüni göteren pikir» boldy. Daşary ýurtlarda gülki bolan heýkel
Düýbi Wenada ýerleşýän «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin hem prezident Berdimuhamedowyň Bitaraplyk diňini başga ýere geçirmek barada ilkinji gezek geçen ýylyň martynda aýdanyny ýatlap, görnüşine görä, munuň diňe gürrüňi edilýän heýkeli başga ýere göçürmek bolman, eýsem başga bir proýektden habar berýändigini, belki-de indiki guruljak Bitaraplyk diňiniň üstünde öňki prezidentiň heýkeliniň bolmajagyny ýa-da başga şekilde boljagyny çaklaýar.
Daşary ýurt maýadarlaryna we hökümetlerine bu ýurtda bir zatlaryň üýtgeýändigini görkezýär.
Tuhbatulliniň pikiriçe, bu, ýumşagragam bolsa, öňki prezidentiň şahsyýet kultuna garşy göreşiň türkmen görnüşi bolup durýar.
Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça bilermeni Brýus Panniýeriň pikiriçe, öňki prezidentiň şäheriň merkezinde Günüň ugruna aýlanýan äpet altyn çaýylan heýkeliniň bolmagy Türkmenistandan daşarda ýaşaýan her bir adama ullakan sowrujylyk bolup görünýärdi.
«Indi täze döwür. Berdimuhamedow Nyýazowyň daşary ýurtlarda gülki bolan heýkelini haýdan-haý ýok etmedi, biraz garaşdy we garaşsyzlygyň 20 ýyllygynyň öňünden şäheri has gelşikli etmelidigini aýtdy we ony gaty bir göze ilmeýän ýere göçürmegi buýurdy» diýip, B. Panniýer aýdýar.
Onuň pikiriçe, bu Hruşew-Stalin paş edişligindäki ýaly öňki lideriň ähli işini püçege çykarmagy ýa-da tutuş sistemany ýazgarmagy aňlatmaýar. «Bu gaty ýüzleý ädim, emma simwoliki taýdan Türkmenistan bilen iş salyşmakçy bolýan daşary ýurt maýadarlaryna we hökümetlerine bu ýurtda bir zatlaryň üýtgeýändigini görkezýär» diýip, Pänniýer aýdýar. Başga-başga Türkmenistan
Şeýle hem, bilermeniň pikiriçe, bu käbir adamlara «Nyýazowyň Türkmenistany bir başga Türkmenistandy, Berdimuhamedowyň Türkmenistany bolsa başga Türkmenistan, belki-de, biz bu ýurt bilen biznes edip bileris» diýen pikiri hem berip biler.
Özbegistanly syýasaty öwreniji Taşpulat Ýuldaşew hem resmi Aşgabadyň halkara jemgyýetçiligine Nyýazowyň şahsyýet kultundan kem-kem el çekilýändigi barada yşarat edýändigi bilen ylalaşýar. Ýöne ol ýapyk we korrupsiýa çümen ýurda maýa ýatyrtmagyň aňsat däldigini, has anygy, ýapyklygyň ýurda ýatyryljak maýalaryň öňüni alýandygyny hem sözüniň üstüne goşýar.
Bu ýagdaý Türkmenistanda bir şahsyýet kultundan ikinji şahsyýet kultuna geçilýändigini aňladýar.
T. Ýuldaşewiň pikiriçe, Türkmenistanda heniz S.Nyýazowyň içeri syýasaty dowam etdirilýär we ol ýerde ýurduň ýerasty we ýerüsti baýlyklary, maliýe serişdeleri bilen bagly ähli mesele esasan bir adamyň erk-islegi esasynda çözülýär.
«Meniň pikirimçe, bu ýagdaý Türkmenistanda bir şahsyýet kultundan ikinji şahsyýet kultuna geçilýändigini aňladýar» diýip, ol Azatlyk Radiosyna telefon arkaly beren gürrüňinde aýtdy. Indi başga bir adamyň kultymy?
Şwesiýada ýaşaýan türkmen syýasatçysy Halmyrat Söýünow hem bu pikir bilen ylalaşýar. Onuň pikiriçe, Türkmenistanda öňki sistema saklanyp galýar we Nyýazowyň şahsyýet kultuny döreden esasy adamlar indi başga bir adamyň kultuny döredýärler.
«Meselem aýdaly, Wiktor Hramow, Aleksandr Žadan we ýene-eneler, Myrat Garryýew… bularyň hemmesi häzirki günem hökümetde we, üns berip seretseňiz, şol 1992-nji ýylyň oýny ýene gaýtadan oýnalýar. Ýöne ol adamlaryň elindäki gurjak bu gün Nyýazow däl-de, Berdimuhamedowyň şahsyet kulty bolup dur» diýip, H. Söýünow aýdýar.
«Financial Times» gazeti bu waka baradaky synynda prezident Berdimuhamedowyň özüne heýkel dikdirmändigini, ýöne onuň Aşgabatdaky jemgyýetçilik binalarynyň diwarlaryna ýabşyrylan suratlarynyň köpelmeginiň täze şahsyýet kultunyň duýduryşy bolandygyny aýdýar. Halkyň giň düşünjeli böleginiň arzuwy
Ýerli synçylar, şol sanda garaşsyz žurnalist D.Ýazgulyýew bilen öňki deputat H. Söýünow, halkyň giň düşünjeli böleginiň Nyýazowyň şahsyýet kultundan ymykly dynylmagyny arzuw edýändigini, munuň üçin bolsa onuň oba-şäherlere dakylan atlarynyň hem aýrylmalydygyny aýdýarlar.
Hukuk goraýjy F.Tuhbatullin türkmen häkimiýetleriniň bu işi ýuwaş-ýuwaşdan, gaty bir galmagal turuzman, dürli bahanalar bilen etjegine ynanýar we prezident Berdimuhamedowyň tomus Awazada bir oteli açanda «bu şäher täze ýere geçiriler we täzeçe gurlar» diýip aýdan sözlerine salgylanyp, Türkmenbaşy şäheriniň hem adynyň üýtgemeginiň ahmaldygyny öňe sürýär.


text:
Moldowada ýurduň öňki baş prokurory Waleriýa Zubko aw mahaly bir adamyň atylyp öldürilmegi bilen ilteşikli iş boýunça günäsiz tapyldy. Bu baradaky degişli hökümi Kişinýew şäheriniň sudy çykardy.
Çarşenbe güni sudyň gelen karary barada Modowanyň metbugaty habar berdi. Zubko dekabr aýynda awa giden mahaly öldürilen işewüriň derňewine täsir ýetirip biler diýilip, ýanwar aýynda wagtlaýyn wezipesinden çetleşdirilipdi.
Şol wakadan soň Zubkonyň Moldowany birnäçe günlük terk etmegi, ol barada güýçli tankytlaryň döremegine sebäp bolupdy.
Zubko bu wakanyň üstüni ýapmaga synanyşmakda aýyplandy. Bu hem öz gezeginde, Moldowada bäş aýlap syýasy krizisiň döremegine sebäp boldy.
Häzirlikçe Zubkonyň öz wezipesine dolanyp-dolanmajagy belli däl.
Moldowanyň Bütewilik boýunça milli komisiýasy bolsa, suduň kararyny şikaýat etjekdigini aýtdy.


text:
Türkmenistanda 12-njy ýanwarda Hatyra güni bellenilýär. Türkmenisatanlylar bu gün ýurt ugrundaky uruşlarda wepat bolan watandaşlaryny ýagşylykda ýatlap, olaryň ruhuna doga-dileg edýärler.
Türkmenistanda watan ugrundaky söweşler diňe Gökdepede bolmady, eýsem Saragtda, Gazawatda, Garrygalada, Bendesende we beýleki ýerlerde hem ýurt üçin uruşlar boldy.
Ýöne bu uruşlaryň iň pajygalysy Gökdepe galasynda boldy diýip hasaplanýar. Azatlyk Radiosy bu söweşiň taryhyna bagyşlanan ýerli muzeýiň işi bilen gyzyklanyp, aşgabatly aktiwist N.Nurmämmet bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkiýede 7-nji iýunda ähliumumy saýlawlaryň geçirilmegi üçin taýýarlyklar görülýär. Bu çärä Stambulda ýaşaýan, ýagny bu ýurda soňky ýyllarda gelen türkmenlerem ykjam taýýarlanýarlar.
Eýsem, Stambuldaky türkmenleriň şu güne çenli gazanan sýyasy üstünlikleri nämelerden ybarat, olar şol sepgitlere ýetmek üçin nähili tejribeleri başdan geçirdiler we mundan beýläk, nähili maksatlary göz öňünde tutýarlar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky tapgyrynda Stambul türkmenleriniň syýasy hem jemgyýetçilik tejribeleri barada söhbetdeşlik gurnady.


text:
Tunisiň häkimiýetleri Sus myhmanhanasyna edilen hüjümiň derňewi bilen bagly 12 adamyň tutulandygyny aýdýar.
Kenarýaka kurort şäherinde guralan hüjümde 38 adam öldürilipdi we olaryň köpüsi britaniýaly syýahatçylardy.
Parlament aragatnaşyklary ministri Lažar Akremi polisiýanyň Liwiýadaky jyhadçylar lagerinde tälim alan iki adamy gözleýändigini, olaryň Sus hüjümçisi bilen bile bolandygyny aýtdy.
26-njy iýunda günbatar turistlerine edilen hüjümiň jogapkärçiligini "Yslam döwleti» topary öz boýnuna aldy.
Hüjümçi soň polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi.


text:
Azerbaýjanda oppozisiýa wekili üç ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Bakunyň sudy 15-nji martda Azerbaýjanyň oppozision “Halk fronty partiýasyny” geňeşçisi Mammad Ibrahimi başbozarlykda günäledi we şol günüň özünde türme tussaglygyna höküm etdi.
Ibrahim sentýabr aýynda tussag astyna alnypdy. Ol ýöňkelýän günäni ret edýär we özüne garşy gozgalan işi syýasy matlaply diýip atlandyrýar.
Ibrahimiň aklawçysy Ýalçin Imanow suduň kararyndan şikaýat etmekçidigini aýtdy.
Ibrahimiň ogly “Halk fronty partiýasynyň” ýaşlar komitetiniň agzasy Turan Ibrahim ýanwar aýynda ýedi günlük tussaglyga höküm edilipdi. Ol köpçüligiň içinde hapa sözleri ulanmakda, polisiýa garşylyk görkezmekde we jemgyýetçilik tertibini bozmakda aýyplanypdy.


text:
Книга "Ojak I kitap"
- Автор(ы):
- Алланазаров Агагельды
- Жанры:
- Роман
Купить книгу
-
- Идет поиск...
Описание книги
Türkmenistanyň häzirki zaman, Beýik Galkynyşlar eýýamynyň tanymal ýazyjylarynyň biri Agageldi Allanazarowyň «Ojak» atly bu kitabyna onuň soňky ýyllarda döreden «Sürgünler», «Düwlen» romanlary bilen birlikde nowellalarynyò
hem birnäçesi girizildi.
«Sürgünler» romanynda XX asyryň başlarynda Türkmenistanyň günorta etraplarynda ýarym çarwa, ýarym daýhan hojalyklaryò täze sowet hökümetini kabul edişleri, kolhoz gurluşygy, bu ugurda alnyp barlan zorlukly, gödek syýasatlar netijesinde paýhyn edilen, tozdurylan maşgalalaryň agyr pajygasy taryhy maglumatlar esasynda beýan edilýär.
Roman türkmen halkynyò bellibir döwürdäki taryhy bolmak
bilen birlikde ol öz okyjylaryny häzirki parahat durmuşyň— Beýik Galkynyşlar eýýamymyzyň gadyryny bilmeklige, mertebesine dokunmaklyga çagyrýar. «Düwlen» romany ýazyjynyò soòky ýyllarda döreden eserleriniň biri bolup, onda ykbal tüweleýine düşen we durmuş ýoly asla garaşylmadyk ýerlerden gelip çykan türkmen ýigidi Balkandyr nemes gyzy Bertanyò dartgynly ykbaly yzarlanýar.
hem birnäçesi girizildi.
«Sürgünler» romanynda XX asyryň başlarynda Türkmenistanyň günorta etraplarynda ýarym çarwa, ýarym daýhan hojalyklaryò täze sowet hökümetini kabul edişleri, kolhoz gurluşygy, bu ugurda alnyp barlan zorlukly, gödek syýasatlar netijesinde paýhyn edilen, tozdurylan maşgalalaryň agyr pajygasy taryhy maglumatlar esasynda beýan edilýär.
Roman türkmen halkynyò bellibir döwürdäki taryhy bolmak
bilen birlikde ol öz okyjylaryny häzirki parahat durmuşyň— Beýik Galkynyşlar eýýamymyzyň gadyryny bilmeklige, mertebesine dokunmaklyga çagyrýar. «Düwlen» romany ýazyjynyò soòky ýyllarda döreden eserleriniň biri bolup, onda ykbal tüweleýine düşen we durmuş ýoly asla garaşylmadyk ýerlerden gelip çykan türkmen ýigidi Balkandyr nemes gyzy Bertanyò dartgynly ykbaly yzarlanýar.
Комментарии
0 комментариев
Ваш комментарий:
Другие книги автора
- На Родине Гёроглы 2016
- Бала мекеи топ 2016
- Радуга II Том 2014
- Жаркое лето Хазара 2005
- Hazaryň yssy tomsy 2005
- Мехрибон от 1991
Лучшие подобные книги
- До встречи с тобой 2012
- Я исповедуюсь 2011
- Лавр 2012
- Светила 2013
- Бездна 2013
- Лестница Якова 2015
- Война и мир 1865-1869
- Сто лет одиночества 1967