text:
Bank ulgamyna syn
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, bank gözegçiligi we kadalaşdyryjy gurama hökmünde çykyş etmek bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky 2009-njy ýylda bank ulgamynyň kadaly işlemegine gönükdirilen çäreleri geçirmegini dowam etdi. Türkmenistanyň bank ulgamynyň öňünde goýýan esasy meselesiniň biri bu goýumçylaryň we algydarlaryň bähbitlerini goramak, bank ulgamy tarapyndan ilatyň we guramalaryň serişdelerini mundan beýläk-de saklamak we netijeli ulanmak, olaryň karzlaşdyrmaklyga we maýa goýumlara gönükdirilmegi boýunça netijeliligini ýokarlandyrmak, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmek üçin banklaryň ulanylmagynyň öňüni almak hem-de edilýän hyzmatlaryň gerimini giňeltmek we täze görnüşlerini girizmek, şeýle hem, ykdysadyýetiň ösmegine ýardam bermekdir.
2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary, 3-si paýdarlar täjirçilik banklary, 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň bölümi. 2008-nji ýylyň dowamynda Kommersbankyň wekilçiligi bellige alynmagy bilen, şu günki güne iki sany daşary ýurt döwletleriniň Doýçebankyň we Kommersbankyň wekilçilikleri Türkmenistanda öz işjeňligini amala aşyrýar.
Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi "Daýhanbank" we "Türkmenistan" DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň daşary ýurt pulunyň alyş-çalyş hümmetini ýeke-täk görnüşe getirmek we şahsy taraplaryň alyş-çalyş amallaryny bökdençsiz amala aşyrmaklaryny üpjün etmek çäreleri bilen baglanyşykly Türkmenistanyň çäklerinde alyş-çalyş nokatlaryň sany 178-e deň boldy, olaryň 8-si müşderileriň amatlygy üçin öz işini gije-gündiz tertipde alyp barýarlar.
2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.
2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:
- bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
- karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
- bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
- ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
- bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.
Mundan başga-da, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetini berkitmek, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek, kabul edilen maliýe borçnamalaryny öz wagtynda ýerine ýetirmek, şeýle hem dünýä hasaplaşyklar ulgamyna girmek we beýleki ýurtlaryň banklary bilen işewür gatnaşyklary saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan täjirçilik banklary bilen birlikde "SWIFT" halkara hasaplaşyklar ulgamyny ornaşdyrmak boýunça, şeýle hem olaryň birinji derejeli daşary ýurt banklarynda korrespondent hasaplaryny açmaklary üçin işler geçirildi.
2009-njy ýylda Türkmenisyanyň Merkezi banky hereket edýän banklaryň işjeňligini sazlaşdyrmak we baha bermek ulgamyny halkara tejribelerine, şol sanda bank gözegçiligi boýunça Bazel komitetiniň esaslandyryjy ýörelgelerine laýyk getirmek boýunça işleri dowam etdirdi, sebäbi bank ulgamynyň aýdyňlygynyň, berkliginiň we ygtybarlylygynyň häsiýetnamasy ilki bilen banklar tarapyndan ykdysady kadalaşdyryjylaryň ýerine ýetirilşine esaslanýar. Şeýle hem, täjirçilik banklary bilen birlikde banklar tarapyndan maliýe hasabatlaryň Halkara ülňelerine geçilmegi boýunça kadalaşdyryjy esaslary we usulyýet teklipleri işläp taýýarlamak boýunça işler dowam etdirildi, maksatnamalar taýýarlandy we onuň esasynda täjirçilik bankaryň hünärmenleri bilen okuwlar geçirildi.
2009-njy ýylda Türkmenistanyň bank ulgamynyň özgermeginiň wajyp depginleriniň biri-de Türkmenistanyň banklarynyň maýasyny we aktiwlerini artdyrmaklygyň dowam etdirilmegidir. Bank ulgamynyň maliýe ýagdaýyny häsiýetlendirýän esasy görkezijileriň depgini bank ulgamynyň berkligine we gelejekde netijeli ösjekdigine şaýatlyk edýär. Hasabat senesine banklaryň karz baýlyklarynyň çeşmesi kärhanalardan we guramalardan serişdeleri çekmekligiň hasabyna bolşy ýaly, ilatyň goýumlarynyň hasabyna hem öz gerimini giňeltmekligi dowam etdirýär.
2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.
Hasabat ýylynda Türkmenistanyň karz edaralarynyň resurs toplumynyň ösüş depgininiň dowam edýänligi bellenilýär we onuň möçberi 2.714 mln.manada deň bolup 55% artýar. Şeýlelikde, daşary ýurt pulunda çekilen serişdeleriň göwrüminiň ösüş depgini milli manatda çekilen serişdeleriň ösüş depgininden öňe gidýär. Netijede, 2009-njy ýylda edara görnüşli taraplardan we şahsy adamlardan milli pulumyzda çekilen serişdeleriň ösüşi 62% deň boldy. Çekilen serişdeleriň düzüminde esasy orny ykdysadyýetiň döwlete degişli bölegi tutýar, olaryň ösüşi 52%-e deňdir.
Banklar tarapyndan geçirilýän oňaýly çäreleriň biri bankyň borçnamalarynyň möhletliligini artdyrmak boýunça geçirilýän çärelerdir, hususan-da, üzüliş möhleti 1 ýyldan artyk bolan passiwleriň ösüşi bellenilýär. Bu bolsa öz gezeginde durnukly uzak möhletli passiwleriň toplanmagyna oňaýly täsirini ýetirýär we uzak möhletli karzlaryň özgermegine ýardam berýär.
Karz goýumlarynyň düzüminiň agramly bölegini milli manatda berlen serişdeleriň 76% tutýanlygy oňaýly ýagdaýlaryň biridir, 2009-njy ýylda olaryň göwrümi 6.751 mln.manada (bankara karzlary hasaba almak bilen) deň boldy. Öňden boluşy ýaly hasabat ýylyň dowamynda-da karz serişdeleri döwlet tabşyryklary üçin oba hojalyk önümlerini öndürijileri, ýerli haryt öndürijileri goldamaklyga, importyň öwezini tutýan tehnologiýalary özgertmeklige, ipoteka karzlaryny ösdürmeklige gönükdirilendir.
2009-njy ýylda uzak möhletli karzlaryň göwrüminiň artmagyna ipoteka karzlarynyň we ýerli telekeçileriň önümçiligi ýola goýmaklyga ýa-da giňeltmeklige gönükdirilen maýa goýum taslamalaryny karzlaşdyrmak maksatnamanyň çäklerinde berlen ýeňillikli karzlaryň ösüş depgininiň artmagy bilen baglanyşyklydyr. Şeýlelik-de, karzlaşdyrma hasabat ýylynda döwlet täjirçilik banklaryň aktiw amallarynyň esasy gönüşi bolmaklygyna galdy, bu banklar bank ulgamynyň jebislendirlen aktiwleriniň düzüminde 79%-i eýeleýär.
Şol bir wagtyň özünde karzlaşdyrmanyň banklaryň esasy ugry bolup durýanlygyny göz öňünde tutup, birinji ýerde karz töwekgelligini peseltmek wezipesi ýüze çykýar. Geçen ýylyň dowamynda banklar bolup biljek karz alyjynyň maliýe-hojalyk işine, olaryň karz taryhyna düýpli seljerme geçirmekligi gurnamak, şeýle hem karz alyjylara soňraky gözegçiligi alyp barmak bilen baglanyşykly bu ugurda birnäçe çäreler geçirildi.
Netijede, 2009-njy ýyl bank ulgamynyň karz bukjasynyň hiliniň ýokarmak depginiň saklanmagy bilen bellendi. Şeýlelikde, karz bergidarlygyň umumy düzüminde standart karzlaryň möçberi 99,15%-den gowurak, substandart karzlaryň möçberi 0,76%, şübheli we ygtybarsyz karzlar bolsa 0,09% tutýar.
Möhleti geçen karzlaryň möçberi umumy bank ulgamy boýunça hasabat senesinde 0,04% peseldi we 01.01.2010ý. ýagdaýyna umumy karz goýumlarynyň 0,11%-ni düzýär.


c: text/html

text:
Gökdepe etraby
Gökdepe etraby 1927-nji ýýlda döredildi. Meýdany 7,4 kw.km. Ylaty 76,8 mun adam. Etrapda 1 şäherçe, 14 geňeşlik we 36 oba ilatly punktlary bar. Etrabyn territoriýasy 3 fiziki-geografiki böleklerden durýar: Köpetdagyň etraba degişli gerişleri, dag etek duzlik we garagum çoli. Etrabyn ähli obalary, Gökdepe şäherçesi, ekin meýdanlary dag we awtomobil ýol, elektrik geçiriji liniýasy, magistral gaz geçiriji turba derýajyklary (Altýýap, Sekizýäp), 100 gowrak suw çykaryjy skwazinalardyr. Etrabyn çäklerinde Köpetdag suw howdany ýerleşýär. hojalygyn esasy ýöriteleşen ugurlary: miweçilik, üzümçilik, däneçilik, maldarçylykdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň aýtmagyna görä, ABŞ-nyň senatorlarynyň orsýetli ýurist Sergeý Magnitskiniň türmede ölmegi bilen bagly teklip eden kanunynyň iki ýurduň gatnaşyklaryna zeper ýetirmegi mümkin.
Lawrow telewideniýede eden çykysynda bu kanuny “Orsýete garşy” we “Orsýetiň içki işlerine goşulmaga synanyşyk” diýip häsiýetlendirdi.
37 ýaşly aklawçy Magnitskiý 2009-njy ýylda wagtlaýyn tussaghanada öldi. Ol Orsýetiň ýokary derejeli resmileriniň maliýe galplyklary baradaky maglumatlary äşgär edipdi.
Magnitskiniň türmede zerur medisina kömeginiň berilmändigi sebäpli ölendigi aýdylýar. Şu hepde Orsýet işine sowuk-sala çemeleşendigi üçin Magnitskiniň ölümine sebäp bolanlykda aýyplanýan iki lukmanyň birine garşy jenaýat aýyplamasyny ýatyrdy.
Amerikan senatorlarynyň teklip eden kanuny adam hukuklaryny bozan orsýetli ýokary derejeli resmilere garşy gadaganlyklary göz öňünde tutýar.


text:
Türkmenistanyň Mary şäherinde pastor Ilmyrat Nurlyýew kezzaplykda aýyplanyp, 27-nji awgustda tussag edildi diýip, din azatlygy baradaky maglumatlary ýaýradýan “Forum 18” topary habar berdi.
Ilmyrat Nurlyýew ybadathanada geçirilýän çärelere gatnaşan iki aýaldan iki ýarym müň dollara barabar serişde alanlykda aýyplanypdyr. Ilmyradyň aýaly Maýa Nurlyýewa we onuň aklawçysy bu aýyplamalar boýunça pastoryň emläginiň alnyp, onuň bäş ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilip bilinjekdigini “Forum 18” toparyna habar beripdir.
“Forum 18” toparynyň ýolbaşçysy Feliks Körli Ilmyrat Nurlyýewiň protestant ybadathanasyna gulluk edip, birnäçe ýylyň dowamynda bu ybadathanany resmi taýdan hasaba aldyrmaga synanyşandygyny, ýöne bu işiň oňa başartmandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Feliks Körli Ilmyradyň Türkmenistandaky gara sanawda bolup, ýurduň daşyna çykmak mümkinçiliginden mahrum edilendigini gürrüň berdi. “Forum 18” toparynyň maglumatynda Ilmyrat Nurlyýewe garşy arza ýazan zenanlaryň, polisiýanyň basyşy astynda şikaýat ýazyp, soňam eden işlerine ökünendikleri aýdylýar. Bu barada Ilmyradyň aýaly Maýa gürrüň beripdir.
Ýene bir zenan Kristina Petrowa “Ilmyrada garşy görkezme bermeseň, adamyňy işden kowdurarys” diýip, polisiýa işgärleriniň haýbat atandygyny aýdýar.
“Forum 18” topary Mary şäheriniň prokurory Ýazmyrat Durdyýewe, türkmen hökümetiniň Dini meseleler boýunça geňeşiniň ýolbaşçysynyň orunbasary Nurmuhammet Gurbanowa, bu iş boýunça derňew geçirýän sülçi Durdymyrat Gazakowa jaň edip, bu işe degişli maglumat almaga synanşypdyr. Ýöne olaryň hemmesi “Forum 18” toparynyň wekiliniň jaň edýändigini bilip, gürleşmezden, trubkany goýupdyrlar.
Kanun, hukuk goraýjylar we düşündiriş
Azatlyk Radiosyna hem degişli edaralardan maglumat almak başartmady. “Forum 18” toparynyň ýolbaşçysy Feliks Körli Türkmenistanda ýüze çykýan dürli meseleler boýunça türkmen resmilerinden maglumat almagyň gaty kyndygyny aýdýar: “Hatda Türkmenistanda adam hukuklary boýunça diýlip atlandyrylýan guramalar hem ilata näme sebäpli şeýle ýagdaýlaryň ýüze çykýandygyny, näme üçin Konstitusiýa boýunça kepillendirilen dini azatlyklaryň berjaý edilmeýändigini düşündirmeýärler”.
Ilatyň dini azatlyklara bolan hukugynyň kemsidilmegi soňky döwürde Türkmenistanda köp duş gelýär diýip, Feliks Körli belledi. Mysal üçin, “Forum 18” toparynyň beren maglumatyna görä, 3-nji awgustda Gökdepäniň golaýynda ýerleşýän Sekizýap obasynda ýaş hristianlar üçin gurnalan tomus lagerinde polisiýa barlag reýdini geçiripdir.
Netijede birnäçe adam tussag edilipdir. Olaryň polisiýa tarapyndan kemsidilip, ellerindäki Injiliň konfiskasiýa edilendigini “Forum 18” topary habar berdi. Bu lagere ýolbaşçylyk eden adamyň Türkmenistanyň Konstitusiýasyny açyp, barlag geçirenlere graždanlaryň dini azatlyklaryna ýol berilýändigi baradaky maddany görkezende, polisiýa işgäriniň Konstitusiýany kemsidýän sözleri aýdandygy bellenilýär.
Bu wakalar Türkmenistanda ýurduň prezidenti tarapyndan yglan edilen reformalar, Jenaýat-prosessual kodeksi ýaly täze kabul edilýän kanunlar, Türkmenistanyň Baş kanuny döwlet işgärleri, şol sanda polisiýa tarapyndan äsgerilmeýärmi diýen sowalyň ýüze çykmagyna getirýär.
Musulman dindarlarynyň ýagdaýy
“Forum 18” toparynyň ýolbaşçysy Feliks Körli Türkmenistanda hemme dini toparlaryň döwletiň gözegçiligindedigini, ýöne ýurtdaky musulmanlaryň iň berk gözegçilikde saklanýandygyny aýdýar. Ýakynda Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy hem Renat Bektimirow atly ýerli mollanyň tussag edilendigini habar berdi.
Türkmenistanly graždan aktiwisti Sazak Durdymyradow hem şu ýylyň iýun aýynda türme tussaglygynda ýogalan 73 ýaşly Şiri mollanyň çagalarynyň hem näbelli sebäplere görä tussaglykda saklanýandygyny öňe sürýär: “Olaryň nädip tutulandygy, nirede sud bolandygy belli däl. Suda gatnaşanam ýok. Aklawçy hem tutulmady. Olaryň näçe ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi hem belli däl”.
“Türkmen Helsinki” fondunyň ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa ilatyň dini azatlygyny gysmagyň Türkmenistanda öňden bäri dowam edip gelýändigini aýdýar: “Türkmenistanda kanun diňe kagyz ýüzünde, durmuşda kanun işlemeýär. Belli bir dini topara degişli adamlar kanuna laýyklykda hereket etseler-de, polisiýa köp halatlarda olaryň maşynyna bäş gram tirýek ýa ok atyp, yzarlamaga we tussag etmäge bahana taparlar. Umuman, Türkmenistana häzir başgaça pikir edýänler gerek däl.”
“Adamlar ýüze çykýan dürli bidüzgünçilikler barada dymman, halkara guramalara ýetirmäge synanyşmaly. Ýagny, raýatlaryň özleri has aktiw bolmaly. Diňe şonda bu meselede azda-kände üstünlik gazanyp bolar” diýip, “Türkmen Helsinki” fondunyň ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa aýdýar.


text:
Birleşen Ştatlarda çap edilýän «Wall Street Journal » owgan prezidenti Hamid Karzaýyň doganynyň amerikan prokurorlary tarapyndan derňelýändigini ýazýar.
Aýdylmagyna görä, prokurorlar amerikan raýaty bolan Mahmud Karzaýyň salgytdan gaçmakda, gorkuzyp pul almakda aýyplanmagy üçin ýeterlik deliliň bar-ýoklugyny barlaýarlar.
Gazet bu maglumaty ady aýdylmaýan amerikan resmisinden alypdyr.
Karzaýyň bu aýyplamalary ret edýändigi we «derňewçiler hiç bir delil tapmaz» diýendigi aýdylýar.
Nýu Ýorkuň federal derňew edarasy we Kabuldaky amerikan ilçihanasy bu habar barada bir zat aýtmakdan boýun gaçyrdy.


text:
Türkmenistan bilen Türkiýäniň metbugatynda iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn ösýändigi we özara gatnaşyklarda "Bir millet - iki döwlet" garaýşyndan ugur alynýandygy häli-şindi nygtalýar.
Emma halk arasynda ýagdaýyň iş ýüzünde düýpgöter başgaçadygy, Türkmenistana girmek isleýän türk raýatlary wiza aljak bolsalar, onda dürli bahanalar bilen olaryň öňünde her hili bökdençlikleriň döredilýändigi aýdylýar.
Türkiýede başga ýurtlara syýahat edýän adamlary wiza bilen üpjün edýän firmalar Türkmenistanyň hökümeti Türkmenistana wiza bermek düzgünini ýörite şertleri talap edýän käbir beýleki ýurtlardan görelde alyp çözse, munuň hemmeler üçin-de bähbitli boljakdygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy Türkiýede wiza işleri bilen meşgullanýan bir firmanyň işgäri Yşyk hanym bilen söhbetdeşlik geçirip, Türkmenistanyň wiza babatda bar bolan halkara tejribelerinden nähili peýdalanyp biljekdigini sorady.
Azatlyk Radiosy: Yşyk hanym, siziň firmaňyz Türkiýäniň Stambul şäherinde 20 ýyldan gowrak wagtdan bäri wiza işleri bilen meşgullanýan, tejribeli hem tanymal firmalaryň biri hasaplanýar. Ynha, bir adam şeýle aýratynlygyňyzy göz öňünde tutup, siziň firmaňyza arza berse, şu wagt Türkmenistana wiza alyp bilermi?
Yşyk Hanym: Gynansagam, Türkmenistana wiza almak işinde şu wagt gaty uly kynçylyk bar we şu wagt hiç kime Türkmenistana wiza alyp berip bilemizok. Türkmenistana wiza almak isleýän adamlar internetden biziň firmamyzyň sahypasyny tapyp, bize telefon edip, Türkmenistanyň wizasyny alyp bermegimizi soraýarlar. Ýöne çakylyk alyp bolmansoň, Türkmenistan şu wagt hiç kime wiza berenok. Aslynda biz bu ugurdan gaty uly kynçylyk çekýäris.
Azatlyk Radiosy: Yşyk hanym, siz wiza işlerindäki tejribeleriňizden ugur alyp, Türkmenistanyň wiza kynçylygynyň düzedilmegi üçin nähili hereket edilmegini maslahat berýärsiňiz?
Yşyk Hanym: Aslynda Türkmenistan türkmen wizasyny bermek boýunça Stambulda bir adama ýa-da bir turistik firma zerur ygtyýarlary berse, we onuň bilen şertnama baglaşsa, onda wiza işleri has gowy, dogry we ýeňil çözlerdi. Netijede Stambulda Türkmenistanyň hemmelere belli bir umumy wiza merkezi bolardy.
Azatlyk Radiosy: Yşyk hanym, Stambulda siziň ýaňky teklibiňizi durmuşa geçirip ýören görelde alyp boljak, tejribelerinden peýdalanyp boljak firmalar barmy?
Yşyk Hanym: Elbetde, bar. Dürli ýurtlara wiza babatda wekilçilik edýän, meselem, VSS, IDATA ýaly turistik firmalaryň hemmesi diýen ýaly Stambulda Harbiýe we Şişli diýen ýaly ýerlerde ýerleşýärler. Wiza babatda özboluşly şertleri öňe sürýän ýurtlaryň adyndan wiza bermeklik ygtyýary bolan turistik firmalaryň hemmesi diýen ýaly şol ýerde halka hyzmat edýärler.
Türkmenistana gitjek turistleriň ynamdarlygyna Türkmenistan döwletiniň öňünde kepil geçip biljek şeýle bir turistik firma ynam bildirilse, ana şonda wiza kynçylygy gaty aňsat çözler. Türkmenistan döwletiniň adyndan wiza bermeklik ygtyýary ýaňky ýaly diňe belli bir turistik firma berilse, işler hem dogry, kemçiliksiz we bökdençsiz amala aşyrylar diýip pikir edýärin. Şeýle edilse, bu Türkmenistana wiza almak kynçylyklarynyň we ähli bökdençlikleriň aňsat çözülmegine peýdaly bolar, sebäbi şu wagtky ýaly bolsa, muňa hemmeler şaýat, hemmeler görüp dur, hiç kim Türkmenistana wiza alyp bilenok.
Türkmenistanyň wiza meselesi, meniň iş tejribäme görä, iň gowy usulda ýaňky görnüşde çözlüp bilner. Men Türkmenistanyň ýolbaşçylaryndan wiza meselesinde hut şeýle degişli çäreleri görmegi haýyş edýärin. Meselem, Özbegistanyň bütin wiza işlerini OBI turizm atly ýeke-täk firma bitirýän bolsa, meniň pikirimçe, Türkmenistan hem edil şonuň ýaly, ýeke-täk bir firma ygtyýar berip, ähli wiza meselelerini şol firmanyň üsti bilen çözüler ýaly etmeli.
Türkmenistana wiza almak isleýän adamlar şeýlelik-de biziň ýaly firmalara hem ýüz tutup ýörmän, gönümel şol ygtyýarly ýeke-täk firma barsalar, gowy bolar. Ýogsa, ýönekeý adamlaram, hatda Türkmenistanda maýa goýup, iş etmek isleýänlerem wiza alyp bilmän, kösenip ýörler.


text:
Gyşyň güni, şu sowuk howada bazarda üzüm satylýar. Üzümiň bahasy gala, ýöne onuň hyrydary bar. Hyrydarsyz haryt bazara çykmaýar. Biri üzümi göwni çekip alýar, biri saçagyny bezemek üçin, beýleki biri ýarawsyzyň ýüregine teselli bolsun diýip alýar.
Niräniň üzümi?
Siz üzüm satýanyň ýanyna baryp, “bu niräniň üzümi?” diýip, sorajak bolarsyňyz. Satyjy sizden öňürder.
– Ine, görüň, Marynyň üzümi – diýip, buldurap duran üzüm hoşasyny görkezer.
Ondan bir dänesini agzyňa atsaň, şiresi bokurdagyňy tutar. Siz onuň Mary üzümidigine ynanarsyňyz. Sebäbi Marynyň üzüminiň tagamy başga. Ol gyşa saklamak üçinem amatly. Durdugyça şiresi artýar, şeýle arassa hem tämiz bolýar.
Aslynda ol edil Marynyňky hem däl, belki, Murgap jülgesindendir. Murgap jülgesinde-de Şordepe obasynyň üzümine taý geljegi bolmaz. Ol halkyň janyna berekella diýmeli. Olar şeýle gowy üzüm ýetişdirip, diňe tomus ýa güýzde däl, gyşy bilenem bazary bezäp bilýärler.
Gözellik nusgasy
Üzüm biziň nusgawy edebiýatymyzda hem halk döredijiliginde gözelligiň mysaly hökmünde gelýär. Şolardan käbir mysal:
Gol-aýagyň her ýan uzadyp, üzüm,
Ýat parahat, başyň büräp, hoş indi.
Seýdi.
Ary kimin aýrylman, ballaryň ne ajaýyp,
Seniň mazaňy bermez bagyň engury, dilber.
Mätäji.
Üzüm üzüme baka-baka garalar.
Nakyl.
Atasy Bükri hoja,
Enesi Ýaýma juwan,
Gyzy şirin şeker.
Matal.
Enesi egri-bugry,
Çagasy şeker-şerbet.
Matal.
Derman
Ýurduň Ylymlar akademiýasy tarapyndan taýýarlanyp, 1995-nji ýylda çapdan çykan “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleriniň ulanylyşy” atly gollanmanyň 73-74-nji sahypalarynda şeýle ýazylýar: «Üzüm miwesiniň organizmdäki madda çalşygyny oňatlaşdyryjylyk, buşukdyryjylyk, çalarak iç ýumşadyjylyk we derledijilik täsiri bardyr. Üzüm dem alyş ýollarynda nemleriň bölünip çykmagyny artdyrýar, gakylygyň syrylyp aýrylmagyny aňsatlaşdyrýar we ýeňilleşdirýär. Organizm tapdan we güýçden gaçanda, az ganlylykda, öýken inçekeselinde, aşgazan-içege ýollarynyň (traktynyň) çişme kesellerinde, babasylda, bagyr we böwrek kesellerinde, bogun agyryda we beýleki kesellerde-de ony iýmek maslahat berilýär.»
Ondan aşakda üzümiň ýapragynyň peýdasy barada aýdylýar. Ýöne biz diňe üzüm miwesi bilen çäklenýäris.
Ol üzüme dünýä haýran
“Gadymy Merw şäherinde olaryň baglary, üzümçiligi hem ekinzarlygy solgun öwsüp, çöle bakýarlar. Ol ýerde günortanlar çym ak ýagtylyk bolýar, eger-de günüň ýüzüni çaň-tozan örtmese, gözüňi gamaşdyryp barýar. Ol tozan bolsa adamlaryň demini bogýar. Gara üzümiň salkymlaryny agymtyl gert örtýär...“
Bu sözler XX asyryň belli nowellaçysy hem şahyry, argentinaly Horhe Luis Borhesiňki. Ol al-Mukanna baradaky meşhur nowellasyny gadymy Marydan, gös-göni biziň obamyza gaýdýan ýoldan başlaýar. Onuň gahrymany gadymy Marynyň Pöwrize derwezesinden, ýagny biziň obamyza seredip duran Günbatar derwezeden çykyp ugraýar.
“Gyrmyzy” atly ol eser dünýä meşhur. Elbetde, bu ýazyjy hiç wagtda Maryda, asla biziň sebitimizde bolmandyr. Ol köne kitaplardan okap, Marynyň üzümine aşyk bolupdyr.
Bu ýazyjynyň kem-kemden gözi ejizläpdir, ömrüniň soňky böleginde görmekden galypdyr. Ýöne örän şowa gözi bilenem biziň tebigatymyzy, onuň gara üzümini beýan edişi geň. Ýogsa Argentina nirede, Mary nirede!
Ol Marynyň tebigatyny hem üstüni ak çaň örtýän gara üzümi bütin dünýä mälim etdi. Biz bolsak şol ýerde gözümizi açyp, şol üzümden iýip ulalyp, ýene onuň gadyryny aýdyp bilemizok.
Makalada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýeňşiň nyrhy hiç wagtda ýeňil bolmandyr. Geçen Ýeňiş hem biziň halkymyza gaty gymmada düşdi. Ýeňiş gününden bäri 71 ýyl geçse-de, uruş baradaky taryh doly aýan edilmeýär.
Urşuň takdyry
Belli rus şahyry A. Twardowskiý ,,Wasiliý Terkin” poemasynda; söweşde kimlere girdabyň düýbi – ölüm garaşýar; kime ömürlik maýyplyk, üçünji birlerine şöhrat ýar bolýar diýdi.
Ikinji Jahan urşundaky gahrymançylyk, edermenlik hem Ýeňiş hakda köp aýdylýar. Pidalar barada dymýarlar ýa-da az aýdylýar. Pidalar ýatlananda, ol Beýik Ýeňşiň hatyrasyna boldy diýilýär.
Uruşlar türkmen topragyndan gaty uzakda geçdi. Ýöne onuň agyr ýüki milletiň gerdenine düşdi. Halk arasynda: ,,Geçen uruşdan pida çekmedik öý galan däldir” diýen gürrüň bar.
Pidalar
Urşuň başky ýyllarynda ýitgiler agyr bolupdyr.
Urşa alynýan adamlar sowatsyzdy, olara ýeterlik harby tälim berilmändir. Rus dilindäki “Dur!”, “Ýöre!” ýaly iň möhüm hem sada buýruklara-da düşünmändirler. Şeýle adamlary berk ýaraglanan duşmanyň, tutuş Ýewropany basyp alan goşunyň öňünde goýupdyrlar. Olar urşa giräýen ýerlerinde, sanly günüň dowamynda köpçülikleýin gyrlypdyr.
Häzirki wagtda geçen Watançylyk urşunda başarnyksyz hem dözümsiz syýasat sebäpli pidanyň köp bolandygy aýdylýar. Urşuň başky aýlarynda bir esgere hatda bir ýarag hem ýetmändir.
Günbatarly taryhçylaryň ýazmagyna görä, bir nemes soldatyny öldürmek üçin, on sany sowet soldaty ölmeli bolupdyr.
Maddy goldawlar
Halk diňe söwer ogullaryny däl, elindäki bar zadyny-da urşa beripdir. Türkmen Sowet ensiklopediýasynyň 8-nji tomunyň 92-93-sahypalarynda şeýle maglumat bar.
“Uruş döwründe tabşyrylan 7392 kg altyn we kümüş şaý-sepler türkmen aýal-gyzlarynyň ýokary watançylyk duýgusynyň aýdyň mysalydyr. Türkmenistanyň zähmetkeşleri goranmak fonduna 170 mln. manat pul we döwlet zaýomlaryny tabşyrdylar, esgerler üçin 2 mln-a ýakyn ýyly geýim ýygnadylar, 70,6 mln. manatlyk zaýom we pul-zat lotereýalaryny satyn aldylar, 20,4 müň t metal böleklerini ýygnadylar, söweşijiler üçin 10 müň şahsy sowgatlar we 6 eşelon (300 wagona ýakyn) kollektiwleýin dürli sowgatlar iberdiler…
Diňe urşuň ilkinji iki ýylynda soýuz boýunça ofiserleriň we esgerleriň maşgalasyna 57 mln. manatlyk kömek puly, gurban bolanlaryň maşgalasyna we inwalidlere 465 mln. manatlyk pensiýa berildi, 15,2 müň harby işgäriň maşgalasy işe ýerleşdirildi...”
Türkmenistanlylar duşmandan azat edilen ýerleri diklemek göreşine-de işeňňir gatnaşdylar. ,,Stalingrad oblastyna 66 wagon dürli zat, şol sanda 15,4 müň mal iberdiler. 1943 ýylda azat edilen raýonlaryň we oblastlaryň haýryna plandan artyk 1590 ga däne ekdiler, 56 müň mal iberdiler.”
Uruş başlananda Türkmenistan 248 wraçy we 662 dürli medisina gullukçylary fronta ýollaýar. Umumylykda, uruş ýyllarynda Türkmenistandan bolan 556 wraç, 7,5 müňden gowrak kiçi medisina işgäri söweş meýdanynda gulluk edipdir.
Ýitgiler
Çekilen ýitgi-pidalar barada soňky ýyllarda dürli maglumat aýdylýar. Olaryň ählisi-de haýykdyryjy hem aýylganç.
Türkmen Sowet ensiklopediýasynyň 8-nji tomunyň 2-nji kitabynyň 107-nji sahypasynda şeýle maglumat bar.
,,Urşa gatnaşan beýleki ýurtlara garanda Sowet Soýuzy örän uly maddy ýitgileri çekdi. Faşistler sowet şäherleriniň ýüzlerçesini, obalaryň bolsa 70 müňden gowragyny weýran etdiler, netijede, 25 mln-na golaý adam öýsüz-öwzarsyz galdy. Garakçylar senagat kärhanalarynyň 32 müňe golaýyny, demir ýollaryň 65 müň km-ini ýumurdylar...”
Şol çeşmede ynsan pidalary barada şeýle diýilýär.
,,Sowet Soýuzy uruşda 20 mln-dan köpräk adam (graždan ilaty bilen birlikde) ýitgisini çekdi, bu bolsa bütin 2 jahan urşunda çekilen adam ýitgisiniň 40%-ne barabar bolýar...”
Gahrymançylyk
– Biziň halkymyza gahryman diýýärler, bu hakykatdanam şeýle – diýip, ,,Şöhrat” ordeniniň 3-nji hem 2-nji derejelerini alan, uruş maýyby R. Kerinow gürrüň berdi. – Onuň edermenligini göz öňüne getirmek üçin, şol ýyllara seredip görüň. Ilki rewolýusiýa – ynkylap gozgalaňlary, yzyndan daýhan birleşikleri halky çaýkady. Soňra Staliniň tutha-tutlugy başlandy, yzyndan uruş belasy geldi. Millet öz durmuşyny birnäçe gezek ýaňadan diklemeli boldy. Halk şol heläkçiliklerde ýok bolup, dargap gitmedi, öz barlygyny hem ýurduny saklady. Mukaddes zatlary, öz däp-dessuryny gorady. Ol Ýeňşe ýetdi. Eýsem munuň özi gahrymançylyk dälmidir?
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Düýn Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow ýorite sapar bilen Birleşen Ştatlaryň paýtagty Waşingtona bardy. Iýunyň 25-ne çenli dowam etjek bu saparynyň barşynda, Raşid Meredowyň ýokary derejeli amerikan resmileri bilen gepleşikler geçirmegine garaşylýar.
Prezident Barak Obamanyň administrasiýasyndan öz adynyň tutulmagyny islemedik bir ýokary derejeli resmi, Raşid Meredowyň anyk kimler bilen duşuşjakdygy barada häzirlikçe özünde maglumatyň ýokdugyny aýtdy. Ýone şeýle-de bolsa, ol geçiriljek gepleşiklerde, Türkmenistan bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklaryna degişli giň gerimdäki meseleleriň ara-alnyp maslahatlaşylmagyna garaşylýandygyny bildirdi.
Soňky wagtlar Türkmenistanyň häkimiýetleri Orsyýet bilen birneme ýaramazlaşan gatnaşyklaryň fonunda, Ýewropa Birleşigi hem-de Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen hyzmatdaşlyklary gowulandyrmaklyga uly üns berýärler.


text:
Moskwanyň öňki häkimi Ýuriý Lužkowyň aýaly, “Inteko” kompaniýasynyň baştutany Ýelena Baturina eger soraga çagyrsalar, Orsýetiň paýtagtyna barjakdygyny aýtdy.
Ýekşenbe güni NTW telekanalynda çykyş edip, Baturina Orsýeti ymykly terk etmegi planlaşdyrýandygyny, ýöne watanynda özüne hiç hili howpuň abanmaýandygyna göz etirmek isleýändigini aýtdy. Ol häzir Beýik Britaniýada.
“Inteko” kompaniýasynyň baştutany Ýelena Baturina “Moskwa bankyndan” 13 milliard rubllyk kredit almakda öz garşysyna öňe sürülýän aýyplmany inkär edýär.
Ýakynda “Inteko” kompaniýasynyň edara jaýynda we Baturina bilen bagly beýleki firmalarda barlag işi geçirildi.


text:
Germaniýanyň Mýunhen şäherinde howpsuzlyk meselelerine bagyşlanyp geçirilýän halkara ýyllyk konferensiýasynda Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň pozisiýalaryndaky tapawutlar has aýdyň göze ildi.
Şenbe güni bu konferensiýada eden çykyşynda ABŞ-nyň wise-prezidenti Josef Baýden: “Bizde (Orsýet bilen) Siriýa meselesi, raketa goragy, NATO-nyň giňeldilmegi, demokratiýa, adam hukuklary ýaly meselelerde çynlakaý tapawutlar bar. Bu tapawutlar real tapawutlar. Emma biz özümiziň howpsuzlyk bähbitlerimize we halkara jemgyýetçiliginiň bähbitlerine ýardam etjek partnýorlygy ösdürmek mümkinçiliklerine-de garaýarys” diýip belledi.
Birleşen Ştatlarda prezident Obamanyň ikinji möhlet prezidentlik wezipesine girişmeginden bary-ýogy birnäçe gün soň çykyş eden jenap Baýden Orsýetiň täsir ediş regionlarynyň garaşsyzlygyny Waşingtonyň ykrar etmek islemeýändigini-de belledi.
Bähbitler we tapawutlar
“Birleşen Ştatlar Abhaziýany we Günorta Osetiýany garaşsyz döwletler hökmünde ykrar etmekçi däl. Biz hiç bir ýurduň täsir ediş sferasynyň bolmagyny ykrar etmeris. Amerika hemişe özygtyýarly ýurtlaryň özbaşlaryna karar kabul etmek hem-de özlerine soýuzdaş saýlamak hukugynyň bolmalydygy baradaky garaýşa eýermegini dowam etdirer” diýip, Baýden Mýunhendäki bu çykyşynda nygtady.
Orsýetiň daşary işler ministri S.Lawrow (sagda) Mýunhendäki konferensiýanyň çäklerinde NATO-nyň Baş sekretary A.F.Rasmussen bilen duşuşýar. Mýunhen, 2-nji fewral, 2013.
Şol bir wagtyň özünde, Josef Baýden Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň örän köp meselelerde, şol sanda ýadro ýaraglarynyň sanyny azaltmak, özara söwda gatnaşyklaryny we inwestisiýalary ösdürmek ýaly birgiden meselelerde özara bähbitli maksatlara eýerýändiklerini-de belläp geçdi.
Emma Josef Baýdeniň özara tapawutlar barada eden çykyşy onuň dört ýyl mundan ozal Barak Obamanyň prezidentliginiň ilkinji möhletiniň başynda Amerikan-Orsýet gatnaşyklaryny oňyn terzde täzeçe ýola goýmak barada eden çykyşyndakydan has tapawutly äheňde ýaňlandy.
Siriýadaky krizisler bilen baglanyşykly meselä degip geçmek bilen, ABŞ-nyň wise-prezidenti bu konferensiýanyň çäklerinde Siriýanyň oppozisiýa liderleri bilen duşuşmak planyny-da mälim etdi.
Şeýle hem, ol Birleşen Ştatlaryň häzirki wagt Siriýanyň oppozisiýasyna harby bolmadyk maksatlar üçin 50 million dollar ýardam berýändigini we bu ýardamlaryny mundan beýläk-de dowam etdirjekdigini aýtdy.
Lawrow “gaýtawul” berdi
Öz gezeginde Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Mýunhendäki bu konferensiýada eden çykyşynda “Arap bahary” diýlip at berlen arap rewolýusiýalary, şol sanda Siriýadaky wakalar boýunça Günbataryň tutýan pozisiýasy bilen bagly Moskwada köpsanly soraglaryň bardygyny belledi.
Ol dünýä döwletleriniň öz daşarky gymmatlyklaryny bu ýurtlaryň boýnuna dakmaly däldiklerini, şeýle hem BMG-niň rezolýusiýasy bolmazdan bu ýurtlara garşy özbaşdak sanksiýalary girizmekden saklanmalydyklaryny nygtady.
Mundan daşary, Sergeý Lawrow NATO-nyň Ýewropada “soýuzdaşlyga esaslanýan” howpsuzlyk syýasatyny alyp barýandygyny aýtdy. Ol NATO-nyň öz howpsuzlygyny “beýlekileriň zyýanynyň hasabyna” gowulandyrjak bolmak tendensiýasynda tankytlady.
Lawrow NATO-nyň alyp barýan beýle syýasatynyň onuň “açyk sistemalar” we “hemmeleriň howpsuzlygyny üpjün etmek” diýip atlandyrýan prinsipine garşy gelýändigini belledi.


text:
28-nji iýunda ýigrimä golaý dünýäniň iri kompaniýalarynyň ýolbaşçylary Berdimuhamedowy doglan güni bilen gutlamak üçin “Serdar” kabulhanasynda audiensiýa aldylar. Ertesi gün bolsa ýurduň ýolbaşçy toparlary prezidenti ýörite gutlap, oňa gül desselerini dabaraly gowşurdylar.
Ýurduň ýolbaşçy toparlary prezidenti ýörite gutlap, oňa gül desselerini dabaraly gowşurdylar.
Berdimuhamedow prezidentlik wezipesinde doglan gününi indi bäşinji gezek belleýär. Geçen ýyllarda ol öz doglan güni ýakynlaberende döwlet sapary bilen daşary ýurtlara giderdi. Emma bu ýyl ol hiç ýere gitmedi, doglan gününde paýtagtyň merkezinde täze bina edilen «Aşgabat» kinoteatrynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň doglan güni döwlet derejesinde bellenilýärdi. Kalendarda 19-njy fewral Saparmyrat Türkmenbaşynyň doglan güni hem-de Döwlet baýdagynyň güni diýlip belgilenýärdi. Şeýlelikde, prezidentiň doglan gününi bellemek üçin döwlet býujetinden goýberilýän maliýe serişdeleri usullylyk bilen resmileşdirilipdi.
Berdimuhamedowyň doglan güni ilkibada resmi agzalmasa-da, ýyllaryň geçmegi bilen, bu sene döwlet derejesinde bellenilip geçiläýmeli senä öwrülip başlady. Hususan-da onuň şu gezekki doglan gününe aýratyn röwüş çaýyldy. Ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde 29-njy iýuna aýratyn bir sene hökmünde wajyp orun berildi.
Ruhyýet köşgündäki dabara
Prezidentiň doglan güni mynasybetli, 29-njy iýunda «Ruhyýet» köşgünde guralan konsert Garaşsyz Türkmenistanyň taryhynda bu golaýda görlüp-eşidilmedik konsert boldy. Şu çaka çenli şeýle mukdardaky ýyldyz aýdymçylar birbada türkmen tomaşaçylarynyň öňünde çykyş etmändiler.
Bu konserte tomaşaçylar diňe çakylyk boýunça çagyryldylar. Konsertde daşary ýurduň ýyldyz aýdymçylary Patrisia Kaas, Taisa Powali, Boney-M, Araş, Ingrid, Filip Kirkorow, Natalýa Podolskaýa, Wera Brežnewa, Zara dagy öz aýdymlary bilen çykyş etdiler. Ekranyň üsti bilen Gurbanguly Berdimuhamedowyň gitarada ýerine ýetiren aýdymy bolsa «Ruhyýet» köşgüne gelen tomaşaçylary haýran galdyrdy.
«Ruhyýet» köşgünde çykyş eden daşary ýurtly aýdymçylaryň gatnaşmagyndaky konsert paýtagtyň amfiteatrynda hem boldy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Soňky ýyllarda, hususanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, Aşgabatda ençeme gurluşyk işleri alnyp barylýar, täze-täze binalar, ýaşaýyş jaýlary, desgalar gurulýar.
Şol bir wagtyň özünde ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda paýtagt Aşgabadyň käbir sebitlerinde amala aşyrylýan gurluşyklar sebäpli birnäçe metjidiň ýykylandygy aýdylýar.
Bu barada öz adyny Dostmuhammet diýip tanyşdyran aşgabatly pensioner Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Rim papasy Benedikt XVI 13-nji maýda Portugaliýa saparynyň dowamynda Mesihi katolikleriň mukaddes ýeri bolan Fatima baryp, bu ýere ýygnanan müňlerçe adamyň öňünde dini wagyz bilen çykyş etdi.
Watikanyň resmileriniň beren maglumatyna görä, Fatimada ýarym milliona golaý zyýaratçy ýygnanypdyr.
Fatimadaky ybadathananyň metbugat sekretary katolik ybadathanasynyň başdan geçirýän krizisi döwründe köp adamyň ýygnanyp, Rim papasyna goldaw berendiklerini aýtdy.
Portugaliýa edýän 4 günlük saparynyň dowamyndaky çykyşlarynyň birinde Rim papasy katolik ybadathanasynyň ýagylarynyň daşardan däl-de, diňe gulluk edýänleriň arasyndan çykýandygyny aýtdy.
Ýakynda Watikanda katolik ruhanylaryň jynsy eden-etdiligi sebäpli dawalar döräp, katolikleriň abraýyna zeper ýetipdi.


text:
Türkmenistanda prezidentlige dalaşgärleri hasaba almak prosesi başlandy. Türkmen Döwlet habarlar gullugy 29-njy dekabrda Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýurtda 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna görkezilen kadidatlary resmi taýdan hasaba alyp, döwletiň ýokary kürsüsine dalaş etmeli üç kandidata resmi şahadatnamalary gowşurandygyny habar berdi.
Jemgyýetçilik birleşiklerinden we guramalardan hödürlenip, resmi hasaba alnan ilkinji dört kandidatyň arasynda Daşoguz welaýat häkiminiň orunbasary Rejep Bazarow, “Marygazçykaryş” edarasynyň başlygy Kakageldi Abdyllaýew, “Nebitgazdüýpliabatlaýyş” edarasynyň dolandyryjysy Gurbanmämmet Mollanyýazow hem suw hojalyk ministri Annageldi Ýazmyradow bar.
Hödürleýiş prosesi tamamlandy
Merkezi saýlaw komissiýasyna agzalaryň, saýlawlara gözegçilik etmeli milli synçylaryň hem köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilen maslahatda 29-njy dekabrda kandidatlary hödürlemek prosesiniň tamamlanandygy, jemgyýetçilik guramalary hem inisiatiwa toparlary tarapyndan jemi 14 kandidatyň hödürlenendigi, olaryň arasynda häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem bardygy habar berildi.
15-nji dekabrda Dempartiýany, aýallar, ýaşlar, uruş weteranlary hem arkadaşlyk guramalaryny öz içine alýan “Galkynyş” hereketiniň bilelikdäki maslahaty geçirilip, bu maslahatda prezidentiň karary bilen ol hereket ýatyryldy. Şondan soň Gurbanguly Berdimuhamedow Dempartiýanyň, aýallar, ýaşlar, uruş weteranlary hem arkadaşlyk guramalarynyň adyndan saýlawlara kandidat hökmünde hödürlendi.
Bu çäre “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanuna näderejede bap gelýär? Türkmen kanunçylygy bilen ýakyndan gyzyklanýan žurnalist, Aşgabatda ýaşaýan Aşyrguly Baýryýew bu soraga şeýle jogap berdi:
—“Galkynyş” hereketi ýatyrylandan soň syýasy partiýanyň, jemgyýetçilik guramalaryň bilelikdäki mejlisiniň dowam etdirilmeginiň nähili kanuny esasy bar diýen sowal ýüze çykýar. Bu ýerde türkmen syýasy tehnologiýasynyň ýöntemligi göze dürtülýär. Eger-de “Galkynyş” hereketiniň işi dalaşgär hödürlenenden soň bes edilenliginde, ol depmehalal bolardy, belki-de ol sorag döredip durmazdy.
Agitasiýa işleri
“Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” şu ýylyň iýun aýynda kabul edilen kanunynyň 30-njy maddasyna laýyklykda, kandidatlary hasaba almak we resmileşdirmek saýlawlara 45 gün galanda başlanýar hem 25 gün galanda tamamlanýar. Kanunyň 37-nji maddasyna laýyklykda prezidentlige kandidat resmi hasaba alanan gününden öz agitasiýa işine girişip bilýär we ol iş saýlawlara bir gün galanda tamamlanýar.
Milli kanunçylykda saýlawçylar bilen duşuşyklary geçirmäge, saýlawlaryň öňüsyrasyndaky ýygnaklarda, maslahatlarda, şeýle-de köpçülikleýin habar serişdelerinde çykyş etmäge kandidatlaryň ählisine deň derejede mümkinçilikler kepillendirilýär.
“Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň” penşenbe güni geçirilen maslahatynda kandidatlaryň saýlawçylar bilen geçirjek duşuşyklarynyň wagty we ýeri meselesine seredildi.
Ýokary döwlet wezipesine dalaşgärler saýlawlara çenli galan wagtda öz saýlawçylary bilen ençeme gezek duşuşarlar, saýlawlaryň öň ýanynda öz programmalary bilen saýlawçylary tanyşdyrarlar diýip, resmi Aşgabat habar berýär.


text:
Aşgabat, 16.02.2015. “Türkmenportal”.
16-njy fewralda Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň sergi zalynda türkmen enjam grafikasynyň ussatlarynyň biri, Türkmenistanyň sungatda at gazanan ussady Meret Gylyjowyň şahsy sergisi açyldy.
Meret Gylyjow 1969-njy ýylda Türkmenistanyň Şota Rustaweli adyndaky Döwlet çeperçilik uçilişesini Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri Meret Gylyjowyň sergisi 1977-nji ýylda bolsa Lwowyň (Ukraina) I. Fýodorow adyndaky neşirýat institutyny tamamlady. 1976 — 1994-nji ýyllar aralygynda “Sowet Türkmenistanynyň aýallary”, “Owadan”, “Tokmak” žurnallarynyň redaksiýalarynda baş suratkeş bolup zähmet çekdi we köp sanly kitaplaryň bezeg işlerini ýerine ýetirdi.
Ol diňe bir çaphana işinde däl, eýsem, Türkmenistanyň Suratkeşler birleşmesinde hem köp işledi. Şeýle hem Russiýada, Türkiýede, Polşada, Germaniýada, Belgiýada, Ukrainada, Eýranda geçirilen karrikaturaçylaryň bäsleşiklerine gatnaşdy. Onuň dürli žanrlarda döreden grafiki işleri hem köp sergilere gatnaşdyrylyp, sungat muşdaklarynyň uly söýgüsine mynasyp boldy we Russiýanyň, Fransiýanyň, ABŞ-nyň, Polşanyň, Germaniýanyň, Eýranyň, Türkiýäniň şahsy galereýalary tarapyndan satyn alyndy.
Ofort tehnikasynda ýerine ýetirilen işler ussadyň eserleriniň arasynda aýratyn orun eýeleýär. Şeýle-de bolsa soňky ýyllarda M. Gylyjow diňe bir zehinli grafikaçy däl, eýsem, ussat žiwopisçi hökmünde-de giňden tanalýar.
Bu gezekki sergide belli suratkeşiň 100 žiwopis we 50 grafiki işleri goýlupdyr. Olar durmuşy, tebigat we natýurmort eserleridir. “Hazar gözeli”, “Aýly daglar”, “Günebakarlar” žiwopis, şeýle hem “Ykbal”, “Oýlanmalar” grafiki işleri jüpüne düşen eserler hökmünde aýratyn tapawutlanýar. Olaryň köpüsi ussat tarapyndan soňky ýyllarda döredildi.
Sergi öz işini 2015-nji ýylyň 10-njy martyna çenli dowam eder.
Meret Meret Gylyjowyň şahsy sergisinde görkezilen işler bilen portalyň okyjylary "Fotoreportaž" rubrikasy arkaly tanşyp bilerler.


text:
“Human Rights Watch” (“HRW”) guramasy Orsýetdäki hukuk goraýjylaryň häzirki wagtda “duşmançylykly klimat” bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny aýdýar. Bu ýagdaýyň ýaramazlaşýandygyny bellemek bilen, “HRW” guramasy öz bir işgärine golaýda howp abandyryjy duýduryşyň ýollanandygyny nygtaýar.
“HRW” guramasynyň ylmy işgäri Tanýa Lokşina bular ýaly duýduryşlaryň täzelik däldigini, ýöne SMS arkaly özüne ýollanan soňky duýduryşlaryň “haýasyzlyk we haýynlyk derejesi boýunça” görlüp-eşidilmedikdigini aýdýar.
“HRW” guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Kennet Rot Lokşinanyň ýurt içinde yzarlanýandygyny aýtdy. Rot bu gorkuzmalaryň guramanyň Orsýetdäki alyp barýan işininiň dowam etdirilmegine päsgelçilik döretmegine “HRW” ýol bermez diýip nygtady.


text:
Hillary Klinton Birleşen Ştatlaryň 67-nji Döwlet sekretary hökmünde öz iş möhletini tamamlap, 1-nji fewralda wezipeden gitdi.
27-nji ýanwarda "CBS" telekanalynda bilelikde geçirilen bir adatdan daşary interwýuda prezident Barak Obama Klinton "öz iş möhletini biziň iň gowy Döwlet sekretarlarymyzyň biri hökmünde tamamlar" diýip, ony öwdi.
Dört ýyllyk möhletiniň dowamynda Klinton ýurduň ýadawsyz baş diplomaty bolup, bir million mile (mil – amerikan uzaklyk ölçegi) golaý ýol söküp, 112 döwlete sapar etdi.
Töweregindäkiler onuň berk gepleşikler geçirmek, mylaýymlyk we beýlekileriň sözlerini sabyrlylyk bilen diňlemek ýaly diplomatik usullary birikdirmegi ökdelik bilen başarandygyny aýdýarlar.
Ol Eýranyň garşysyna şu wagta çenli girizilen iň berk sanksiýalar barada halkara derejesinde ylalaşyk, Liwiýa interwensiýasy babatda-da goldaw gazandy. Ol Birma bilen diplomatik gatnaşyklary gurdy. Hanym Klinton Ýewropa bilen bolan gatnaşyklary täzeden güýçlendirdi. Aýal-gyzlaryň hukuklarynyň gaýduwsyz goldawçysy boldy.
Ýöne analizçiler Henri Kissinjeriňki ýa Jorg Marşalyňky ýaly onuň adyny göterýän gözilginç böwsüşleriň ýokdugyny-da aýdýarlar.
Waşingtonda daşary syýasat boýunça bilermenler Klintonyň goýup gidýän mirasyna gowy, ýöne adatdan daşary däl diýip baha berýärler.
Käbir garaýyşlar
"Sen bir taryhy şahsyýet bolmasaň, bu seniň öz işiňi gowy ýerine ýetirmändigiňi aňladanok. Munuň ýagdaýlara bagly bolmagy mümkin. Şahsyýetler kämahallar gowy deliller, kämahallar hem ýaramz deliller bilen taryhy bolýarlar. Klinton düýpli tapawutlanýan iş görkezdi, ýöne onuň başda Döwlet sekretary bolan döwründäkiden indi has tapawutly derejä ýetdik diýer ýaly bizde uly bir tutaryk hem ýok" diýip, Brookings institutynyň daşary syýasaty bölüminiň direktory Maýkel O'Honlon aýdýar.
O'Honlon Klintonyň ýatdan çykmajak goşantlarynyň Aziýada bolmagynyň mümkindigini belläp, onuň regional forumlarda Hytaýa garşy durandygyny, Birma bilen aragatnaşyk gurandygyny nygtaýar.
Analizçileriň pikiriçe, Klintonyň işlerine gutarnykly baha bererden entek ir. Mysal üçin, Eýran barada girizilen sanksiýalaryň ýadro meselesinde öňegidişlige getirjekdigi belli däl. Klintonyň gözegçiliginde Orsýet bilen gatnaşyklaryň täzelenmegi hem ilki dürli özara hyzmatdaşlyklara getirse-de, soňra ýatyşdy.
NATO bilen arap döwletleriniň arasyndaky Liwiýa ýaranlygy-da Klintonyň kömegi bilen guruldy. Ýöne munuň-da geljekde şular ýaly ýagdaýlarda görelde edinerlik nusga boljakdygy näbelli.
Hanym Klinton öz işine berilýän bahalaryň garyşykdygyny bilýär. 29-nji ýanwarda CNN telekanalyna beren ineterwýusynda özünden bu barada soralanda, Klinton şeýle diýdi: "Meniň pikirimçe, Birleşen Ştatlaryň bardygynyň gowy duýulmandygyny, abraýymyza nähili zyýan ýetendigini, biziň ýolbaşçylygymyzyň näderejede sorag astynda bolandygyny, ykdysady krizisiň halkyň hökümetimize, ykdysady sistemamyza we ýurdumyza bolan ynamyny näderejede gowşadandygyny ýatlamak üçin meniň wezipä başlan döwrüm bolan 2009-njy ýylyň ýanwaryny ýada salmak ýeterlik".
Ýöne Hanym Klinton özüniň bu söhbetdeşliginde birneme soňra: "Men bitiren işlerimize gaty buýsanýaryn" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan düýn Arap Ligasyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň öňünde eden çykyşynda Palestina döwletini ykrar etmek bir borç diýip nygtady.
Palestina BMG-ä agza bolmak üçin arza bermäge taýýarlyk görýär. Erdogan Kairde Arap Ligasynyň baş edarasynda «Palestina şu ýyl tamlanmazdan öň örän başgaça ýagdaýda bolar» diýdi.
Şeýle-de Erdogan «Ysraýyl geçen ýyl Gaza Sektoryna barýan kömek gämisinde öldürilen türk raýatlary üçin ötünç soraman, özüni izolýasiýa saldy we öz eden jenaýatlary üçin jogap bermelidir» diýip nygtady.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan Müsürden soň Tunise we Liwiýa hem sapar eder.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin duşenbe güni çykyş edip, ABŞ-nyň Aňtaw gullugynyň ozalky işgäri Edward Snowdeniň Moskwada galyp biljekdigini, emma munuň üçin onuň azyndan bir şerti berjaý etmelidigini aýtdy.
Putin: “Eger-de ol bu ýerde galmak isleýän bolsa, munuň bir şerti bar, muny meniň aýtmagym geň bolup eşdilse-de: ol biziň amerikaly hyzmatdaşlarymyza zyýan berýän işlerini duruzmaly bolar” diýdi.
Häzirki wagtda Snowdeniň Moskwanyň Şeremetýewo aeroportunyň tranzit bölümindedigi çaklanylýar. Ol bu ýere 23-nji iýunda Gonkongdan gelipdi.
Gapma-garşy maglumatlar
Putiniň eden çykyşy bilen bir wagtda Snowdeniň ykbaly barada dürli-dürli maglumatlar gowuşýar. Russiýanyň “Interfax” habar gullugy Snowdeniň ýekşenbe güni syýasy gaçybatalga sorap, Moskwanyň Şeremetýewo aeroportundaky konsullyk bölümine ýüz tutandygyny aýdýar.
Maglumata görä, konsullyk bölümindäki nobatçy Kim Şewçenko ýerli wagt bilen sagat 22:30-da, özüni Snowdeniň aklawçysy diýip tanadan Britaniýanyň raýaty Sara Harrisondan degişli arzany kabul edendigini tassyklapdyr.
Şol bir wagtda-da Russiýanyň Federal migrasiýa gullugynyň başlygy Konstantin Romodanowskiý Snowdenden hiç hili arzanyň gelmändigini mälim etdi diýip, “Interfax” we “Itar-Tass” habar gulluklary maglumat berýärler.
Snowden ABŞ-nyň dünýä boýunça alyp baran gözegçilik işlerini köpçülige äşgär etdi. Haçan-da Waşingtonyň özüniň ýaran ýurtlarynyň maglumatlaryna hem gözegçilik edendigi metbugata syzandan soň, uly dawa turdy.
"Yzyna bermeli"
ABŞ-nyň resmileri Snowdeniň pasportyny ýatyrdy. Şeýle-de Döwlet departamentiniň metbugat wekiliniň orunbasary Patrik Wendrell Snowdeniň gaçybatalga sorap ýazan arzasyna reaksiýa bildirip, Moskwadan Snowdeni Waşingtona tabşyrmagy sorady.
Wendrell: “Häzir bizde ol ýa-da bu maglumat ýok. Beýle zat dogrudan hem bar bolsa, onda rus resmileri ýa-da beýleki döwletler muny tassyklamaly. Emma bizde beýle maglumat ýok. Ol häzir hem Russiýada galýana meňzeýär. Biziň tutumymyz üýtgemedi: ol [ýurtdan] çykarylyp, yzyna – ABŞ-a berilmeli” diýip belledi.
Putin ýagdaýlaryň beýle özgermejekdigini nygtady: “Russiýa hiç haçan, hiç kimi, hiç kime tabşyrmady, muny etmäge meýli hem ýok. Bize-de hiç kim, hiç kimi tabşyrmandy”.
Emma, Putin Snowdeniň entegem gaçybatalga gözleýändigini sözüne goşdy: “Ol ýaşajak bir ýurduny saýlap, ol ýere aşmaly. Gynansam-da, men munuň haçan boljakdygyny bilemok. Eger-de bilen bolsam, men size häzir aýdardym”.
ABŞ-nyň prezidenti Barak obama Tanzaniýada eden çykyşynda Russiýanyň Snowdeni ABŞ-a tabşyrjakdygyna umyt edýändigini aýtdy.


text:
12-nji awgustda prezident G.Berdimuhamedow paýtagt boýunça iş saparyny amala aşyrdy. Berdimuhamedow bu saparynyň çäginde Aşgabatda amala aşyrylýan gurluşyk işleriniň barşy bilen tanşyp, gurulýan binalarda, olaryň daş-töwereginde ähli amatlyklaryň göz öňünde tutulmalydygyny aýtdy.
Eýsem, Aşgabatda täzelikde gurlan ýa-da öňden bar bolan mikroraýonlarda ýaşaýjylar üçin döredilen amatlyklar nähili?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Aşgabadyň Parahat-7 mikroraýonynda ýaşaýan habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Liwandaky ýaragly adamlar Türk howa ýollarynyň iki uçarynyň pilotlaryny şenbe güni irden hem zamunlykda saklamagy dowam etdirdiler, olar bir gün öň Beýrutyň halkara uçar meýdanynyň daş işiginden alnyp gaçyldy.
Ankara bu ýurda syýahat etmezlik barada duýduryş berensoň, Liwandaky türk raýatlary şenbe güni yzlaryna dolanmaga taýýarlyk görýärler.
Zamun alyjylar Siriýada pitneçiler tarapyndan ýesir alnan dokuz sany liwanly şaýynyň azat edilmegini isleýärler.
Olar bu dokuz adamyň Siriýa dini zyýarata baran wagty tutulandygyny aýdýarlar.
Liwanyň mediasy anna güni guralan adam ogurlygynyň jogapkärçiligini ozal bilinmeýän «Zuwwar al-Imam Rida» toparynyň öz üstüne alandygyyn aýdýar.
Liwanyň şaýy toparlary prezident Başar al-Assady goldaýarlar.
Siriýanyň pitneçileri esasan sünnilerden durýar we olar Liwandaky sünni jemgyýetçiligi tarapyndan goldaw tapýar.
Türkiýe hem siriýa pitneçilerini goldaýar.


text:
Eýranyň demirgazyk-merkez welaýaty Semnanda iki sany ýolagçy otlusy çakyşanda onlarça adam öldi. "31öliniň şahsyýeti anyklandy, 70-den gowrak adam hassahana ýerleşdirildi" diýip, Semnanyň gubernatory Mohammad Reza Khabbaz aýtdy.
PressTV ýerli resmilere salgylanyp, bu hadysanyň Şahroud şäheriniňHaft-Han stansiýasynda, 25-nji noýabr güni irden bolandygyny aýdýar.
Eýranyň Gyzylýarymaý jemgyýetiniň Kömek we halas ediş guramasynyň sözçüsi Mostafa Mortazawi häzire çenli bäş adamyň ölendigi, 11 adamyň ýaralanandygy tassyk boldy diýdi. Şonuň bilen bir wagtda, ölenleriň sanynyň ýokarlanmagyndan howatyr edilýär.
Otlular çakyşanda dört wagon relsden agyp, iki wagon ot alypdyr.
Resmi maglumatlara görä, Eýranyň ýollarynda her ýyl ortaça 17 müň çemesi adam ölýär.


text:
Pakistanyň polisiýasy “sih” jemgyýetiniň resmisini öldürmäge gatnaşygy bolmakda güman edilýän alty adamy tussag etdi.
“Talyban” hereketi Sardar Suran Singhiň öz topary tarapyndan öldürilendigini öňe sürýär. Emma Pakistanyň häkimiýetleri muny ret edip, “sih” jemgyýetindäki bäsdeş syýasatçynyň Singhi öldürmegi üçin hakyna adam tutandygyny pikir edýärler.
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Puhtunhwa welaýatynyň kiçi azlyklar boýunça welaýat maslahatçysy Singh 22-nji aprelde öýüne barýarka atylyp öldürildi.
Malakand etrap polisiýasynyň başlygy Azad Hanyň 25-nji aprelde beren maglumatyna görä, tussag edilen şübhelileriň arasynda sih syýasatçysy Baldew Kumar hem bar.


text:
Şu gün Britaniýanyň daşary işler ministri Wilýam Heýg Mýanmara edýän saparynyň barşynda ýurduň meşhur oppozisiýa lideri Aung San Su Çi bilen hem duşuşdy.
Wilýam Heýgiň bu sapary Britaniýanyň daşary işler ministriniň 1955-nji ýyldan soň bu ýurda ilkinji gezek sapar etmesi hökmünde alamatlandy.
Şu gün Wilýam Heýg bilen Aung San Su Çi öz duşuşyklarynda Mýanmaryň täze hökümetini türmelerdäki syýasy tussaglary azatlyga goýbermeklige çagyrdylar.
2010-njy ýylda geçirilen saýlawlara çenli Mýanmary harby hunta dolandyryp gelipdi. 2010-njy ýyldaky saýlawlaryň netijesinde häkimiýet başyna graždan hökümeti geldi.


text:
Orsýetiň Woronež sebitindäki psihonewrologiki hassahanada bolan ýangynda 23 adam öldi diýip, regionyň adatdan daşary ýagdaýlar ministrligi 13-nji dekabrda aýtdy.
Moskwanyň günortasyndaky Alferowka obasynda bolan ýangyn ýerinden 19 adamyň jesedi tapyldy, iki adam bolsa hassahanada öldi diýip, RIA Nowosti habar berdi.
Elektrik näsazlygy sebäpli turandygy çaklanylýan ýangyn birnäçe sagatdan soň öçürildi.
Hökümet bu iş boýunça derňew açdy.
Azyndan 22 adam hassahana ýerleşdirildi. Olaryň hemmesiniň agyr ýagdaýdadygy aýdylýar.
Ýangyn bolan ýerde 140 hassa saklanylýan eken.


text:
Orsýetde 4-nji dekabrda geçirilen parlament saýlawlary bilen bagly çap eden maglumatlary üçin, “Kommersant-Wlast” neşiriniň iki ýokary derejeli işgäri wezipelerinden boşadyldy. Bu barada bu neşiriň eýesi tütjar Alişer Usmanow mälim etdi.
Usmanow 12-nji dekabrda “Kommersant-Holding” paýdarlar jemgyýetiniň baş direktory Andreý Galiýewiň hem-de “Kommersant-Wlast” žurnalynyň baş redaktory Maksim Kowalskiniň wezipelerinden boşadylandyklaryny aýtdy.
Muňa protest hökmünde “Kommersant” neşirýatynyň baş direktory Demýan Kudrýawtsew hem öz wezipesinden çekilýändigi barada arza berdi. Alişer Usmanow onuň arzasyna iki hepdäniň dowamynda garaljakdygyny aýtdy.
Bu kadrlar çalşygyna 4-nji dekabrda geçirilen parlament saýlawlaryndaky kanun bozmalary barada “Kommersant-Wlast” žurnalynda çap edilen makalalar sebäp boldy. Usmanow şol makalalarda žurnalistik etikanyň bozulandygyny aýdyp, olary ownuk huligançylyga meňzetdi.
Býulleteniň suraty
Kowalskiniň özi Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy bilen söhbetdeşlikde işden boşadylandygyny tassyklady:
—Meniň işden kowulmagymyň sebäbi saýlawlar bilen bagly maglumatlar çap edilen žurnalyň soňky sanynyň çykmagy boldy diýip, pikir edýärin. Şol maglumatlaryň köpüsi saýlawlar geçirilen döwründe ýüze çykan galplyklar bilen baglydy.
"Kommersan-Wlast" žurnalynyň gürrüňi edilýän sany
“Kommersant” neşiriniň eýesi tütjar Alişer Usmanowy “Kommersant-Wlast” žurnalynda saýlaw býulletenleriniň biriniň çap edilmegi has ynjalykdan gaçyrdy. Maksim Kowalskiý bu barada şeýle diýýär:
—Alişer Usmanowyň ownuk huligançylyk diýmegi, žurnalda çap edilen bir býulleteniň suraty bilen bagly diýip, pikir edýärin. Londondaky rus ilçihanasynda ses beren raýatlaryň biri şol býulletende Putiniň garşysyna gödek paýyş sözleri ýazypdyr. Ýöne, ol saýlawlara gatnaşyp, “Ýabloko” partiýasy üçin ses beripdir. Şonuň üçinem bu býulletende berlen ses hasaba alynmady. Bu bolsa nädogry. Şol sebäpli-de biz şol býulleteniň suratyny çap edip, kanun bozulmasynyň mysalyny getirdik. Emma neşiriň eýesi kanun bozma faktyna däl-de, şol býulletende Putine sögüp ýazylan sözlere üns beripdir.
Alişer Usmanow bolsa, bu maglumatlaryň çap edilmegi bilen bagly Maksim Kowalskä garşy suda şikaýat etmeginiň mümkindigini aýdýar.
“Kommersant-Wlast” žurnalynyň öňki baş redaktory Maksim Kowalskiý bu wakadan öň özüne hiç haçan göni basyşyň görkezilmändigini belleýär:
—Maňa biriniň ýokardan jaň edip, plan zady çap et, plan zady çap etme diýip, görkezme bermegi bilen bagly ýagdaý öň bolmandy. Maňa gönüden-göni basyş görkezilmeýärdi. Men özümi erkin duýýardym.
Alişer Usmanow
Özbegistanda doglan 58 ýaşly Alişer Usmanow öz baýlygyny 1990-njy ýyllarda kömrüň, agajyň söwdasy hem dürli maliýe operasiýalary arkaly toplady. Ol “Mettaloinwest” kompaniýasynyň eýeleriniň biri, Kiprde hasaba alnan “Gallagher Holding” toparynyň eýesi, “Gazprom” tarapyndan maliýeleşdirilýän “Gazprominwestholding” toparynyň ýolbaşçysy.
2006-njy ýylda Alişer Usmanow telekeçilik bilen bagly maglumatlary çap edýän “Kommersant” neşirini öz eline aldy. Öň “Kommersant” neşiri Orsýetiň tütjarlarynyň biri, Putiniň režimi bilen ylalaşman, ýurdy terk etmäge mejbur bolan Boris Berezowskiniň eýeçiligindedi. Şeýle hem Usmanow regional telekanallary hem radiostansiýalary eýeleýan birnäçe kompaniýa eýeçilik edýar.
2006-njy ýylda Alişer Usmanow meşhurlyk gazanan “Gazeta.ru” internet gazetini hem öz eline geçirdi. Ol “Twitter” hem “Facebook” ýaly sosial ulgamlaryň aksiýalarynyň hem bir bölegine eýe.
Usmanowyň Olga Şuwalowa bilen iş salşandygy aýdylýar. Olga Şuwalowa bolsa Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary hem Putiniň ýarany diýlip hasaplanýan Igor Şuwalowyň aýaly.
Maliýe dünýäsindäki täzelikleri çap etmek bilen meşgullanýan “Barons” gazetinde berlen maglumatlara görä, Şuwalowa 2008-nji ýylda 12 million dollara barabar girdeji gazanandygyny aýan edipdir. 2009-njy ýylda onuň girdejisi 20 milliona barabar bolýar, 2010-njy ýylda bolsa ol 10 million dollar gazanandygyny aýdýar.
Igor Şuwalow bu agzalan millonlaryň 1997-nji ýylda özi döwlet edarasynda işläp başlamazdan öň gazanan pullarynyň inwestisiýasyndan gelýän girdejidigini aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni onlarça müň protestçi Marokkanyň Kasablanka şäheriniň köçelerine çykdylar. Protestçiler ýurduň hökümetini söz beren reformalaryny ýerine ýetirmänlikde aýyplaýarlar.
Protesti gurnan kärdeşler arkalaşygynyň toparlary aýlyk haklarynyň we sosial ýagdaýlarynyň gowulandyrylmagyny talap edýärler.
Geçen ýyl Marokkanyň patyşasy Muhammad VI häkimiýetini çäklendirdi we “Arap bahary” protestlerinden howatyrlanyp, birnäçe reformalary geçirmeklige söz berdi.
Noýabr aýynda geçirilen saýlawlarda aram yslamçy “Adalat we ösüş” partiýasynyň ýolbaşçylygynda koalision hökümet döredildi. Bu hökümet ýurtda ýokary derejä galan işsizlige we sowatsyzlyga jogap edip, has giň sosial adalatlylyk ugrunda tagalla etmäge söz berdi.


text:
Milletçiler bikanun migrantlara garşy çykyş edip, Moskwanyň günorta böleginde ýerleşýän gök önümleri satýan dükanlara we bazalara çozuş edensoňlar, häkimiýetleriň bikanun çozuşa gatnaşanlara garşy çäre görmeklerine garaşylypdy.
Emma kanun goraýjy häkimiýetler düzgüni bozujylar däl-de, eýse agzalýan bazadaky söwdany kimleriň dolandyrýandygyna has köp üns berýäne meňzeýärler.
Resmi çäreler
Başda polisýa Moskwanyň Birýulýowo reýonynda ýerleşýän Pokrowskiý bazasynda 1200 migranty tussag etdi. Soň, ýurduň saglyk gözegçisi Gennadiý Onişenko bazanyň sanitar şertleriniň kada laýyk bolmanlygy sebäpli ýapylýandygyny yglan etdi, munuň üçin sud karar hem çykardy. Yz ýany Moskwanyň meri Sergeý Sobýanin 16-njy oktýabrda eden çykyşynda bazanyň ýapylan ýerinde saglyk kluby döredilse, has gowy boljakdygyny mälim etdi. Käbir habar serişdeleri munuň ýerinde söwda merkeziniň gurulmagynyň ähtimaldygy barada habar berdiler.
Şol bir wagtyň özünde-de, polisiýa Pokrowskiý bazasyna gözegçilik edýän kompaniýanyň ýolbaşçysy Magomed Çurilowy tussag etdi. Ol bikanun migrantlary iş bilen üpjün etmekde aýyplanýar. Polisiýa indi kompaniýanyň baş müdiri Alikşab Gajiýewi gözleýär.
Çurilowyň aklawçysy Asma Şamilowa bu wakalar tötänlik däl diýip pikir edýär. Şamilowa häkimiýetleriň migrantlara garşy çykyşlary bazanyň ýerleşýän ýerine eýe bolmak üçin ulanýandyklaryny aýdýar.
Bazar paýlaşmak
“Bu ykysady bazary paýlaşmagyň bir usuly diýip pikir edýärin. Häkimiýetler administratiw we maliýe gurallary ulanmak arkaly bazary arassalamaga we ol ýere täze eýeleri çekmäge çalyşýarlar. Bu syýasy derejedäki zalymlyk diýip hasap edýärin” diýip, aklawçy Şamilowa aýtdy.
Şeýle garaýyşlar soňky günlerde Orsýetiň habar serişdelerinde köp öňe sürülýär. Hususy eýeçilikdäki obýektleri kanun goraýjy güýçleriň gatnaşmagynda basyp almak Orsýetde giňden ýaýran tejribedir.
1980-nji ýylyň tomusky Olimpiadasynyň geçen döwründe açylan Pokrowskiý bazasy Moskwanyň iň uly bazarlarynyň biridi. Moskwanyň gök önümler bilen üpjünçiliginiň 70%-i hut şu bazanyň paýyna düşýärdi we ol territorial taýdan uly giňişligi tutýardy.
“Rosbalt” agentliginiň maglumatyna görä, bu bazanyň eýeleri köpden bäri basyşlara sezewar edilip gelinýär. Agentlik onuň ýapylmagyna sebäp bolan wakalaryň bilgeşleýin edilen bolmagynyň ähtimaldygy baradaky pikirleri öňe sürdi
.
Bazanyň häzirki eýeleri Gajiýew we onuň dogany Igor Isaýew bu emläge 2007-nji ýylda, Moskwanyň şol wagtky meri Ýuriý Lužkowyň döwründe, eýe boldular. 2010-njy ýylda Lužkow häkimiýet başyndan çetleşdirilensoň, Pokrowskiý bazasynyň eýeleri syýasy goldawdan mahrum bolupdylar.


text:
16 ýaşly daşoguzly boksçy Mahammet Berdibaýew Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda, Haýdar Alyýew adyndaky kubogy almak ugrunda boks boýunça geçirilen XII halkara bäsleşikde ýetginjekleriň arasynda ýeňiji bolup, altyn medal utdy.
Ol 57 kg agramda çykyş etdi. Ilkinji iki bäsleşikde ol Gürjüstandan we Gazagystandan gelen boksçylar bilen bokslaşdy.
Soňra bolsa ol orsýetli boksçy bilen güýç synaşyp, ýeňiji boldy.
Ol geçen ýyl Gazagystanda Aziýada ýetginjekleriň arasyndaky birinjilik ugrunda geçirilen ýaryşda hem bürünç medal alypdy.


text:
BMG-niň Halkara Atom Energiýa Agentliginiň başlygy Muhammet el Baradei öz edarasynyň inspektrleriniň tiz wagtda Eýrana baryp, bu ýurduň täze ýadro merkezini barlajagyny aýdýar.
Halkara Atom Energiýa Agentliginiň başlygy Muhammet el Baradei 25-nji oktiýabrda inspekterleriň Tährana baryp, bu ýurduň täze ýadro merkezini barlap biljegini aýdýar.
Ol bu barada Tähranda Eýranyň prezidenti M.Ahmedinejad we bu döwletiň Atom Energiýa guramasynyň başlygy Ali Akbar Salehi bilen duşuşandan soňra mälim etdi.
“25-nji oktiýabrda biziň inspektorlarymyzyň bu ýere gelip Kum şäherindäki merkezi barlamagy bilen biz ylalaşdyk. Bu merkezi barlap, gerekli tassyklaýjy raportyň mümkin boldugyndan tizlikde taýýarlanmgyna hem-de Eýran hökümetiniň biziň inspektorlar toparymyz bilen aç-açan we dogruçyl iş alyp barjagyny umyt edýärin” diýip, el Baradei aýdýar.
Näbelli zat ýok
Eýranyň IRNA habar agentligi, Ahmadinejada salgylanyp, Tähran bilen Halkara Atom Energiýa Agentliginiň arasynda näbelli zadyň galmanlygyny öňe sürdi.
Sentýabryň ahyrlarynda Tähran özüniň Kum şäheriniň golaýynda heniz gurluşy tamamlanmadyk urany baýlaşdyrýan bir merkeziniň bardygyny mälim etdi.
1-nji oktiýabrda Ženewada BMG-niň howpsuzlyk şurasyna hemişelik agza 5 döwlet bilen Germaniýanyň gatnaşmagynda geçirlen maslahatda bu merkeziň barlanmagyna halkara inspektorlara rugsat bermegi bilen Tähran ylalaşdy.
«Eýranyň geljekki maksatlary hakynda aladalar bar, şonuň üçin bu täze ýadro merkeziniň näderejede parahatçylykly häsiýete eýedigi hakynda inspektorlaryň taýýarlajak raporty örän ähmiýetli» diýip, el Baradei aýtdy.
«Eýran babatynda bize aç-açan bolmak zerur. Bu babatda halkara jemgyýetçiliginiň hyzmatdaşlygy zerur. Men özümiziň örän möhüm purstada durandygymyzy görýärin. Biziň gapma-garşylykdan aç-açanlyga we hyzmatdaşlygya geçýändigimizi men görýärin» diýip, Halkara Atom Energiýa Agentliginiň başlygy sözüniň üstüni ýetirdi.
Wenada duşuşyk bolar
Tährana gerek boljak urany daşary ýurtda baýlaşdyrmak mümkinçiligi hakynda ABŞ-nyň, Fransiýanyň, Orsýetiň we Eýranyň resmileriniň 19-njy oktiýabrda Wenada duşuşjagyny-da el-Baradei mälim etdi.
El-Baradeiň sözlerinden soňra, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň milli howpsuzlyk meselesi boýunça geňeşçisi James Jones CNN telekanaly bilen söhbetdeşlikde «Indi Amerika üçin ýadro babatyndaky hereketler dogry ugra gönükdirildi» diýdi.
Şol bir wagtyň özünde ABŞ-nyň gazna sekretary Timothy Geithner Istanbulda Halkara Walýuta Fondunyň maslahatynyň öň ýanynda çykyş edip, Eýran meselesine-de degip geçdi. Eýranyň hapa pullary ýuwmak we terrory maliýeleşdirmek problemasyna garşy global derejede hereket etmegine çagyryş etdi.


text:
1991-nji ýylda, haçan-da ozalky sowet respublikasy Gyrgyzystan garaşsyz döwlet statusyna eýe bolanyndan soň, bu ýurtda eýýäm esli wagt bäri ýaşap gelýän etniki özbekler özlerini başga bir döwletiň ilaty hökmünde duýup başladylar.
Gyrgyzystandaky etniki özbekler täze şertlerde özleriniň güzeranyny aýlamak üçin nähili çäreleri gördüler? Şeýle-de 2010-njy ýylyň ganly wakalaryndan soň etniki özbekleriň ozalky durmuşy yzyna gelip bilermi? Bu soraglara jogap tapmak üçin Azatlyk Radiosy Ohio Döwlet uniwersitetinde işleýän medeni antropolog, şeýle-de Gyrgyzystandaky ýagdaýlar boýunça 16 ýylyň içinde barlag geçirip, kitap ýazan Morgan Liu bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz özüňiziň “Süleýmanyň tagty astynda: Dikeldilen Oş babatynda özbek garaýyşlary” atly täze kitabyňyzda Gyrgyzystandaky etniki özbekleriň durmuşynda mähelle diýen düşünjäniň, ýagny goňşuçylyk jebisliginiň möhümligine ünsi çekýärsiňiz. Siz bu barada has anygrak gürrüň berip bilersiňizmi?
Morgan Liu: Mähelle, esasan hem Gyrgyzystanda etniki özbek bolup ýaşamak nazaryndan seredilende, uly ähmiýete eýe. Sebäbi bu ýagdaýda etniki özbekler özleriniň hakyky durkuny saklap bilýärler. Oşda dürli etniki toparlaryň wekilleri mähelle bolup ýaşasa-da, bu regionda esasan etniki özbekler agdyklyk edýärler.
Mähelläniň çäklerinde özbekleriň durmuşynyň möhüm taraplary amala aşyrylýar. Ýagny, toýlar tutulýar, jynazalar okalýar, şeýle-de adamlary birek-birek bilen jebisleşdirýän resmi bolmadyk beýleki dep-dessurlar berjaý edilýär. Umuman aýdylanda, özbekleriň durmuşyndaky möhüm wakalar mähelläniň çäklerinde bolup geçýär.
Mähelle diňe belli bir sebitde ýaşaýan adamlaryň üýşmeleňini aňlatmaýar. Käbir adamlar mähellä etniki özbekleriň ýaşaýan, olara degişli we goralmaly bir region diýen manyny hem berýärler. Taryhda muňa güwä geçýän ýagdaýlar hem boldy. 1990-njy ýylda Oşda ilkinji etniki ýörişler geçirilen bolsa, 2010-njy ýylda bu has gazaply häsiýete eýe boldy.
Meniň diýjek bolýanym şu: gazaplylygyň, gandöküşikligiň ýok mahaly mähelläniň uly ähmiýeti bar. Bu özbek bolmagyň düýp manysyny berýär diýsek hem bolar. Tutuş Gyrgyzystan boýunça hasaba alsaň, ol ýurtdaky etniki özbekleriň sany juda ujypsyz. Şol sebäpden mähelläniň çäklerinde özbekler özleri bolup, diňe özlerine mahsus däp-dessurlaryny amala aşyryp bilýärler.
Azatlyk Radiosy: Siz Gyrgyzystandaky özbek mähellesiniň bir jemgyýetçilik garaýşyny döredýändigini hem öňe sürýärsiňiz. Siz munuň ýurt derejesindäki täsiri barada gürrüň berseňiz.
Morgan Liu: Oşdaky bolan gandöküşiklige garamazdan, men kitabymy juda umyt beriji bir äheňde ýazdym. Meniň geçiren barlaglarymyň netijesi şeýle, ýagny geljekde mähelläniň uly ähmiýeti bolar. Eger-de jemgyýet belli bir ýollardan ugur alnyp döredilse, onda munuň tutuş ýurt üçin hem uly bähbidi bar. Haçan-da bir jemgyýet esaslandyrylanda, onda gowy edim-gylymly, ahlakly adamlaryň keşbi şöhratlandyrylmaly. Olar munda yslamyň hem ornunyň bolmalydygyna ynanýarlar.
Olaryň pikiriçe, eger-de mähelläniň içinde adamlar dogry hüý-häsiýetli şahsyň göreldesi esasynda terbiýelense, munuň, umuman aýdylanda, tutuş döwlet üçin hem uly bähbidi bar. Sebäbi olaryň döwleti – Gyrgyzystan. Bu 2000-nji ýyldan soň has-da aýdyň duýlup başlady. Gyrgyzystandaky etniki özbekler özlerine gyrgyz raýatlary hökmünde garap başladylar. Şeýdip, olar adaty bolaýmaly – “Biz nädip Gyrgyzystanda gowy jemgyýeti gurmaly?” diýen soragy orta atdylar.
Azatlyk Radiosy: 2010-njy ýylda etniki gyrgyzlar bilen etniki özbekleriň arasyndaky bolup geçen ganly çaknyşyklardan soň mähelläniň ähmiýeti näderejede üýtgedi?
Morgan Liu: 2010-njy ýyldan soň özbekler esasan özleriniň mähellelerinden çekilip başladylar. Oş şäheriniň jemgyýetçilik ýerlerinde indi öňküsi ýaly köp sanly özbekleri görüp bolmaýar. Şeýle-de, ozallar mähelläniň çäklerinde amala aşyrylýan her dürli däp-dessurlar, toýdur-dabaralar galdy.
2010-njy ýyldan soň bir dymyşlyk döredi. Özbekler döräp biläýjek meseleleriň öňüni almak üçin, öz hereketlerini çäklendirdiler. Häzir bu sebitde diýseň täsin bir ýagdaýlar emele geldi.
Häzirki ýagdgaýlarda özbekleriň geljege nähili umytlar bilen garaýandygyny aýtmak kyn. Ýakyn geljek göz öňünde tutulanda, belki käbir zatlary çaklap hem bolar. Ýöne men hiç hili optimistik zatlary aýdyp biljek däl.
“Biz gowy bir mähelläni kemala getirip, umumy ýurda hem peýda getireris” diýen pikiriň indi haçan täzeden gün tertibine girjekdigini bilemok. Oş sebitindäki etniki özbekleriň Gyrgyzystanda parahatçylykly gatnaşyklara esaslanýan bir jemgyýeti gurmak synanyşygy hem şowly bolmady.
Häzirki pursat nämäniň galyp, nämäniň geçmişe gidendigini aýtmak kyn. Özbekler umytsyzlyk, hasrat ýaly duýgurlary başdan geçirýärler. Olaryň arasynda: “Biziň Gyrgyzystanda geljegimiz barmy? Men bilemok. Men beýledir öýdemok” ýaly gep-gürrüňleri eşitmek bolýar. Käbir adamlaryň maňa göni: “Men bu geljegi göremok” diýenleri hem boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz öz geçiren barlaglaryňyz netijesinde gyrgyzlaryň ýurtdaky özbeklere bolan garaýyşlary barada näme aýdyp bilersiňiz?
Morgan Liu: Hawa, bu hem umumy ýagdaýyň möhüm taraplarynyň biri. Gyrgyzlar özbekleriň ýurtda aýratyn möhüm orunlary eýeleýändigine ynanýarlar. Gyrgyzlar özbekleriň telekeçilik bilen köp meşgullanýandygyny, şeýle-de olaryň 1990-njy ýyllaryň dowamynda ýurduň ykdysadyýetine belli bir derejede kontrollyk edendiklerini öňe sürýärler. Garaz, özbekleriň mal-mülki bardy.
Şol bir wagtyň özünde ýurtda özbek dilini we edebiýatyny ýaýradýan köp sanly medeni merkezler hem iş alyp barýardy. Şunlukda gyrgyzlaryň arasynda ýurtda özbekleriň gowy ýaşaýandygy barada pikirler döredi.
Başga bir tarapdan, gyrgyzlar ýurtda etniki özbekleriň, Özbegistandaky özbeklerden tapawutlylykda, has köp haklarynyň we ygtyýarlyklarynyň bardygyny hem gördüler. Şeýle-de gyrgyzlar Özbegistandaky etniki gyrgyzlaryň has ýaramaz şertlerde ýaşaýandygyna ünsi çekýärler. Ýagny, olar bu iki döwletdäki milli azlyklary deňeşdirýärler. Umuman aýdylanda, gyrgyzlar özbekleriň has gowy, gyrgyzlaryň bolsa ýaramaz ýaşaýandygyny belleýärler.
2010-njy ýylda gyrgyzlar özbekleriň syýasy krizisden peýdalanyp, özleriniň awtonomiýasyny döretmeginden howatyr etdiler. Emma, meniň söhbetdeş bolan etniki özbeklerimiň ählisiniň bellemegine görä, bular ýaly pikir olaryň hakydasyna-da gelmändir. Olar düýbünden başga zady gürrüň berdiler. Meniň pikirimçe, şol wakalardan soň iki ýyl çemesi wagt geçse-de, ähli taraplaryň ýaralary heniz hem bitenok.
Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystanyň Oş sebitinde bolup geçen wakalara Özbegistanda nähili garaldy?
Morgan Liu: Serhedaşa gatnaşyklaryň berkdigi sebäpli, Özbegistanda bu wakalara akyla sygmajak bir betbagtçylyk hökmünde garaldy. Beýleki bir tarapdan, Özbegistandaky özbekler özleriniň Gyrgyzystandaky kowumdaşlarynyň gurýan jemgyýetçilik modeline gyzyklanma bilen garaýardylar, bu olaryň özüniňkiden tapawutlydy. Munuň hem birden ýumrulmagyna şaýat bolmaklary, elbetde, Özbegistandaky özbekleriň lapyny keç etdi.
Munuň Özbegistandaky özbekleri nirä eltjekdigini çaklamak aňsat däl. Ýöne, meniň pikirimçe, bu geljek babatynda nämälimlik döredýär. Meniň pikirimçe, bu waka gatnaşygy bolan her bir tarap şol bir soraglary soraýan bolmaly: “Merkezi Aziýada nähili jemgyýet gurulmaly? Sebitde nähili ykdysady reformalar amala aşyrylmaly? Haýsy syýasy sistema saýlanyp alynmaly? Azatlyklar nähili bolmaly?”. Bu sebit üçin juda möhüm we uly sowallar.
2010-njy ýylyň wakalarynyň betbagtçylygy netijesinde Sowet Soýuzy dargandan soň, Merkezi Aziýada gowy, köpmilletli bir jemgyýeti gurmak hyýallary puja çykana meňzeýär.
Azatlyk Radiosy: Siz Gyrgyzystanda etniki gyrgyzlar bilen etniki özbekleriň arasyndaky çydamlylyk gatnaşyklarynyň täzeden dikeldilmegine nähili garaýarsyňyz?
Morgan Liu: Salnan ýaralaryň bitmegi üçin juda uzak müddet gerek. Garaz, sebitde bolup geçen aýylgançlyklary hasaba alanyňda hem, men wakalaryň düzeljekdigine optimizm bilen garaýaryn.
Meniň tanaýan gyrgyz, özbek, ors we regionda ýaşaýan beýleki milletleriň wekillerinden bilşime görä, bu milletleriň çeýeligi bar. Men olaryň işlemek höwesiniň hem bardygyny bilýärin. Ýöne geljegiň gowy bolmagy üçin käbir meseleler hökmany gozgalmaly. Bu hem adalat.
Meniň pikirimçe, eger-de jemgyýetleriň arasynda adalatlylyk duýgusy bolmasa, hemme zadyň kanuna görä alnyp barylýandygyna ynanç bolmasa, onda gowy geljek bolmaz. Eger-de her edip, hesip edip, ýurtda adalatlylygyň bardygyna ynamy döretmek başartsa, onda meniň entek umydym bar.


text:
Duşenbe güni döwletara awiasiýa komiteti şu ýylyň iýun aýynda Petrozawodskiý şäheriniň golaýynda TU-134 uçarynyň betbagtçylyga uçramagynyň sebäplerini yglan etdi.
Komitetiň maglumatyna görä, bu uçaryň ýol beledi biraz içgili eken. Şonuň ýaly-da, berlen howa maglumatlarynyň “dogry çykmandygy” we ekipaža Petrozawodskiniň uçar meýdanyndaky howa şertleri barada berlen maglumatlaryň anyk bolmandygy hem uçaryň heläk bolmagyna getiripdir.
Moskwadan ugran şol uçar 21-nji iýunda betbagtçylyga uçrapdy. Uçardaky 52 adamyň 47-si öldi, 5-si agyr ýaralandy.


text:
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ramin Mehmanparast Braziliýanyň prezidentiniň teklibini Tähranyň ret edendigini mälim etdi.
Braziliýanyň prezidenti Luis Ignasio Lula da Silwa 31-nji iýulda eden çykyşynda Eýranyň prezidentine ýüzlenip, adamsyna wepasyzlykda aýyplanyp, ölüm jezasyna höküm edilen Sakineh Mohammadi Aştiýanyny Eýranda problema döredýan bolsa, ony Braziliýa kabul etmäge taýýardygyny aýtdy.
Ramin Mehmanparast Braziliýanyň prezidentiniň adamkärçiligine ýokary baha berip, Aştiýanynyň jenaýaty barada onda doly maglumatyň ýokdugyny nygtady: "Biz jenap Lula da Silwa bu jenaýat işi barada giňişleýin maglumat bereris, şonda ol köp zada düşüner".


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň duşuşyklary ýurtda diňe “Türkmenistan sport” telekanalynda görkezilýär. Bu görkezişleriň haçan boljakdygyny anyklamak kyn. Sebäbi “Aşgabat” we “Watan” gazetlerinde çap edilýän telewideniýäniň hepdelik programmalarynda bu duşuşyklaryň wagty barada gürrüň edilmeýär.
“Käwagt, şol telekanala geçireniňde, futbol duşuşyklarynyň translýasiýalaryna [alnyp görkezilişine] gabat geläýmeseň, ýogsam bu translýasiýalaryň goýberilýän wagtyny anyk bilmek kyn” diýip, aşgabatly futbol janköýeri, 42 ýaşly Aman gürrüň berýär.
Futbol boýunça milli çempionatyň duşuşyklarynyň alnyp görkezilişindäki kemçilikler diňe Amanyň aýdýan ýagdaýy bilen çäklenmeýär. Türkmenistanda sporta niýetlenen ýörite telekanalyň bardygyna garamazdan, futbol oýunlarynyň ählisi ýazgyda görkezilýär.
Olaryň käbirleri duşuşygyň ertesi görkezilýän bolsa, käbirleri 2-3 gün soň efire berilýär.
Futbol duşuşyklarynyň alnyp görkezilişinde duşuşygyň wagtyny görkezýän titrler goýulmaýar. Şeýle-de, duşuşygyň dowamynda çalşyrylan, sary ýa gyzyl kartoçka alan oýunçylaryň, derwezä topy geçiren futbolçylaryň atlary hem ýazylmaýar.
Futbolçylaryň köýnekleriniň arkasynda hem olaryň atlary ýazylmansoň, tomaşaçylar üçin kimiň kimdigini bilmek gaty kyn bolýar diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir futbol muşdaklary aýdýarlar.
Kimiň kimdigi näbelli
Futbol duşuşyklarynda köplenç halatda ýeke kamera ulanylýar. Bu bolsa şol duşuşyklaryň alnyp görkezilişini hasam garyplaşdyrýar we kimiň kimdigini saýgarmagy hasam kynlaşdyrýar. Ýeri gelende aýtsak, futbol çempionatynyň käbir duşuşyklary asla ýazgy edilmeýär.
Şol bir wagtda hem bu görkezişlerde oýunçylaryň eminler bilen jedellerine, oýunçylaryň öz aralarynda döreýän konfliktlere hem duş gelmek kyn. Adynyň agzalmagyny islemedik telewideniýäniň bir işgäriniň aýtmagyna görä, munuň ýaly ýagdaýlary görkezmek gadagan.
“Hatda bir oýunçyny beýleki oýunçy ýyksa-da, köplenç halatda şol ýeri kesilýär. Oýunça lukmanlar medisina kömegini berýän ýeri hem köp halatlarda efire goýberilmeýär” diýip, Türkmen telewideniýesiniň işgäri aýdýar.
Sakgaly üçin meýdandan çykaryldy
Şeýle-de bu alnyp görkezişlerde adamlaryň daş keşbine gezek gelende, ol Türkmen telewideniýesine mahsus bolan özboluşly kada-kanunlara tabyn edilýär.
Sakgaly üçin meýdandan çykarylan Şöhrat Nurgalyýew
Mysal üçin, 22-nji maýda “Aşgabat” stadionynyň türgenleşik futbol meýdançasynda geçen ”Talyp sporty” bilen ”Altyn asyr” komandalarynyň duşuşygynda ”Talyp sporty” komandasynyň 17-nji belgili oýunçysy Şöhrat Nurgalyýew duşuşyk başlanmanka sakgally bolansoň, duşuşygyň emini tarapyndan meýdançadan çykaryldy.
Ol diňe sakgalyny syryp gelensoň, duşuşygyň ikinji ýarymynda futbol meýdançasyna goýberildi.
Bu hili “sakgally” waka geçen ýylyň oktýabr aýynda “Aşgabat” sport toplumynyň ýanyndaky awtodromda awtosport boýunça geçen baýramçylyk ýaryşynda hem ýüz beripdi. Şonda bu ýaryşyň ýeňijisini telewideniýä ýazgy etmek üçin ondan sakgalyny syrmagy talap edipdiler.


text:
Owganystanyň baş sudýasy ýurtda korrumpirlenen ministrleri sud etmek üçin ýörite suduň dörediljegini aýdýar.
Eşak Aleko Azatlyk radiosynyň Owgan gullugyna beren gürrüňinde prezident Hamit Kerzeýiň özüne korrupsiýa garşy «çynlakaý çäre görmegi» tabşyrandygyny habar berdi. Ol güman edilýänleriň arasynda käbir ministrleriň hem bardygyny aýtdy.
Bu habar Kerzeýe parahorluga çäre görmek barada edilýän halkara basyşyndan soň ýaýrady.
Awgustda geçen prezident saýlawlarynda bir topar bidüzgünçilik edildi we bu ýagdaý ýurtda çuň ornaşan hökümet korrupsiýasyna ünsi çekdi.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin dünýäde iň köp däne öndürijileriň biri bolan öz ýurdunyň däne eksportyna bolan gadaganlygyny ýakyn wagtda ýatyrmajakdygyny aýtdy.
“Biz diňe geljek ýylyň hasylyny ýygnanymyzdan soň onuň eksportyna gadaganlygy ýatyrmagy göz öňünde tutup bileris” diýip, W.Putin aýtdy. Ol anyk möhlet agzamady.
W.Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow gadaganlygyň 31-nji dekabra çenli aýrylmajakdygyny tassyklady.
Şu ýyl Orsýetde bolan güýçli gurakçylyk ýurduň galla hasylynyň dörtden bir bölegini weýran etdi.
Geçen aýyň başlarynda W.Putiniň gol goýan permanyna görä, 15-nji awgustdan 31-nji dekabra çenli dänäni eksport etmek gadagan. Emma indiki ýyl bu gadaganlygyň möhletini hökümetiň uzaltmagynyň mümkindigini hem W.Putin sözüne goşdy.


text:
Britaniýa bilen Eýran penşenbe güni resmi taýdan diplomatiki gatnaşyklaryny dikeltdiler.
Bu gatnaşyklar, 2011-nji ýylda berk liniýaly eýranlylar Tährandaky britan ilçihanasyna zabt edenlerinden soň, London tarapyndan kesilipdi.
Daşary işler ministrliginiň sözçüsi "Birleşen pytaşalyk bilen Eýranyň arasyndaky ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň penşenbe gününden dikeldilmegi we başga şäherlerdäki ynanylan wekilleriň we resmileriň üsti bilen amala aşyrylmagy barada ylalaşylandygyny» aýtdy.
Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Majid Taht-Rawançi hem bu iki döwletiň arasyndaky diplomatiki gatnaşyklaryň gaýtadan guruljagyny ISNA habar gullugyna beren gürrüňinde tassyk etdi.


text:
Günbatar synçylarynyň köpüsi diýen ýaly ABŞ-nyň Güleni Ankara tutup berjegine ynanmaýar.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan şenbe güni eden çykyşynda ABŞ-da ýaşaýan dini wagyz-nesihatçy Fethullah Gülene we onuň tarapdary bolan metbugat guramalaryna garşy alnyp barylýan jenaýat-aňtaw işini hut öz garamagyna alandygyny aýtdy.
Prezident alnyp barylýan bu işleriň syýasy äheňe we ar alyş maksadyna eýerýändigi barada öňe sürülýän garaýyşlary inkär edýär.
Ondan bir gün owal, ýagny geçen anna güni bolsa Stambulyň kazyýeti Güleniň tussag edilmegi üçin gözleg-aňtaw işlerini geçirmek barada buýruk beripdir.
Gozgalan jenaýat işinde, Fethullah Gülen terrorçylykly maksatlara ýolbaşçylyk etmeklik we terrorçylyk ýollary bilen häkimiýeti ele aljak bolmakda günälenýär.
Ankara-Waşington gatnaşyklary üçin synag
Roýters (Reuters) habar gullugynyň ýazmagyna görä, Pensilwaniýa ştatynda gözegçilik astynda sürgünde ýaşaýan Güleniň tussag edilmegi üçin çykarylan şeýle buýruk Waşington bilen Ankaranyň arasyndaky gatnaşyklary möhüm synaga salyp biler.
Günbatar synçylarynyň köpüsi diýen ýaly ABŞ-nyň Güleni Ankara tutup berjegine ynanmaýar.
Habar gullugy şeýle buýrugyň berilmeginiň Türkiýede kazyýetiň bitaraplygy hem erkinligi babatda sowallary döretjekdigine aýratyn ünsi çekýär.
Sülçi Güleni ýaragly terrorçylykly topara ýolbaşçylyk etmekde aýyplaýar.
"Hiç kimi basgylanoklar"
Prezident Erdogan Türkiýäniň NTW telekanalyna beren beýannamasynda "Men bu kazyýet işleri bilen içgin gyzyklanýaryn. Her bir iş kanuny çäkde alnyp barylýar. Bu ýerde hiç kimi basgylanoklar" diýipdir.
Bir wagtlar aralarynda ýakyn iş hyzmatdaşy bolan prezident Erdogan we "Hyzmat" dini hereketiniň ýolbaşçysy Güleniň gatnaşyklary geçen ýylyň dekabrynda bozulypdyr. Şonda Erdogan maşgalasyna, töweregindäkilere we hökümetiň ministrlerine garşy korrupsiýa ýüz urandyklary barada öňe sürlen garaýyşlary şol "Hyzmat" hereketiniň bilkastlaýyn atan töhmetleri we döwlet agdarylyşygyny etmäge synanyşyk hökmünde baha beripdi. Polisiýa we kazyýet tarapyndan korrupsiýa bilen bagly meseleler esasynda başladylan derňew işleri hem derrew ýatyrylypdy.
ABŞ-da "Hyzmat" hereketine degişli guramalara wekilçilik edýän Ählumumy gymmatlyklar bileleşiginiň beren metbugat beýannamasyna görä, Güleniň tussag edilmekligi barada buýrugyň çykarylmagy "korrupsiýa ýaly meselelerden halk köpçüliginiň ünsüni sowmaklykdan başga zat däldir".
"Tussag edilenler žurnalistler bolanda nä?"
Geçen hepdäniň ahyrynda Türkiýäniň polisi "Hyzmat" hereketiniň tarapdary hasaplanýan metbugat gurmalarynyň jaýlarynda derňew-aňtaw işlerini geçirdi.
Türkiýäniň polisiniň geçiren şeýle derňew-aňtaw işleri Ýewropa bileleşigi tarapyndan berk ýazgarylypdyr.
Prezident Erdogan ÝB tarapyndan edilen tankytlara beren jogabynda "Tussag edilenler žurnalistler bolanda nä? Eýse, žurnalistler jenaýaty döredenoklarmy? [Olar] žurnalistikany öz bähbitlerine galkan ednip ulanýarlar" diýipdir. Erdogan şonda öz garaýyşlaryna tutaryk edip, Britaniýada telefon gepleşiklerini diňländikleri üçin kazyýet tarapyndan azatlykdan mahrum edilen žurnalistleri mysal getiripdir.
"Türkiýe ÝB-niň derwezebany däl"
Erdogan ÝB-niň tankytlary barasynda bolsa "Türkiýäni garalamaklyk üçin hatda Täze ýyl baýramçylygy günlerinde-de öz bähbitlerini aramakdan gaça durmaýarlar. Emma Türkiýäni indi 50 ýyldan bäri [Ýewropa Bileleşigine] agzalyk üçin nobatda garaşdyrýarlar. Türkiýe Ýewropa Bileleşiginiň derwezebany däl" diýip, öz nägileligini bildiripdir.
Anna güni bolan ilkinji kazyýet jemlenşiginde "Samanýolu" (Akmaýanyň ýoly) telekanalynyň ýolbaşçysy bile bilelikde üç žurnaliste garşy kanuny iş gozgalypdyr. "Zaman" gazetiniň baş redaktory Ekrem Dumanly bolsa kazyýet jemlenşiginde azat edilipdir. Ýöne oňa bildirilen aýyplama aýrylmandyr we oňa kazyýet jemlenişiklerine gatnaşmalydygy babatda duýduryş berlipdir.
Jenap Dumanlynyň aýtmagyna görä, ýurduň prezidentiniň žurnalistler barada berýän şeýle äheňdäki beýannamalaryna kazyýet işlerini öz täsiri astyna almak synanyşygy hökmünde baha berilmelidir. ”Samanýoly” gazetiniň baş redaktory "Şol bir wagtyň özünde-de bu ýagdaý Türkiýäniň metbugatynyň ähli galan bölegine prezident hakynda nähili maglumatlaryň ýazylmalydygy babatda berlen bir duýduryşdyr" diýip, nygtaýar.


text:
Orsýet bilen Nikaragua iki ýurduň arasynda wizasyz gatnawy ýola goýmak baradaky şertnama gol çekdi.
Bu şertnama Managuada Orsýetiň premýer ministriniň orunbasary Igor Seçin gol çekdi. Ol Nikaraguanyň prezidenti Daniel Ortega bilen hem duşuşdy.
Seçin tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän biznes delegasiýasy energiýa proýektlerine we ikitaraplaýyn söwdany giňeltmek baradaky ylalaşyklara gol çekdi.
Seçin Duşenbe güni Wenezuelanyň prezidenti Hugo Çawez bilen duşuşdy we olar iki ýurduň arasyndaky harby-tehniki hyzmatdaşlygy giňeltmek ylalaşygyna geldiler.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan ýokary derejeli gepleşikleriň ençemesini geçirmek üçin Eýrana bardy.
Bu sapar Ýemendäki şaýy Huti pitneçilerine garşy Saud Arabystanynyň liderligindäki harby operasiýalar sebäpli ýakynda Eýran bilen Türkiýäniň arasynda bolan dartgylylyga garamazdan amala aşyrylýar.
Erdogan Eýran tarapyndan goldanylýan Ýemendäki Hutilere garşy amala aşyrylýan howa zarbalaryny giňden goldapdy we Tährany “regiona agalyk etmäge” synanyşmakda aýyplapdy.
Eýran Ýemendäki pitneçilere harby ýardam edýändigi baradaky maglumatlary ret edýär.


text:
Norwegiýada geçen hepde amala aşyrylan terror hüjümlerinde aýyplanýan Anders Breýwikiň işi boýunça duşenbe güni paýtagt Osloda sud diňlenişigi başlandy.
90-dan gowrak adamyň ölüminde aýyplanýan 32 ýaşly Anders Breýwikiň işi boýunça sud diňlenişigi, polisiýanyň haýyşy boýunça, ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär.
Geçen hepdäniň anna güni Oslonyň merkezinde amala aşyrylan bomba partlamasy netijesinde 8 adam ölüpdi.
Şol wakanyň yzýany Anders Breýwik Oslodan 40 kilometr töweregi uzaklykda ýerleşýän Utoýa adasyna baryp, ol ýerde üýşen ýaş oglan-gyzlary oka tutdy. Soňky maglumatlara görä, bu wakada jemi 68 adam ölüpdir.
Norwegiýanyň raýaty Anders Breýwik bu hüjümleriň ikisini-de bir özüniň amala aşyrandygyny boýun aldy.


text:
Ýekşenbe güni Müsüriň resmi habar agentligi ýurduň ozalky awtoritar lideri Hosni Mubäregiň ozalky ýakyn egindeşlerinden biri Zakariýa Azminiň korrupsiýada aýyplanyp, ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini habar berdi.
Maglumata görä, sud ony bikanun ýollar arkaly 7 million dollar serişdäni öz adyna geçirenlikde günäli tapypdyr. Habar agentliginiň maglumatynda Zakariýa Azmä 6 million dollar jerime salnandygy-da habar berilýär.
Zakariýa Azmi Hosni Mubäregiň döwründe prezidentiň iş dolandyryjysy bolup işläpdi. 2-nji iýunda Müsüriň sudy Hosni Mubäregiň özüne garşy bildirilýän aýyplamalar boýunça-da höküm çykarar diýlip garaşylýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) agza döwletleriniň we graždan jemgyýetiniň müňden gowrak wekili adam hukuklary we demokratiýa meseleleri boýunça maslahat etmek üçin Polşanyň paýtagty Warşawa ýygnandylar. Bu ýerde 24-nji sentýabrda guramanyň iki hepde dowam etjek ýyllyk konferensiýasy öz işine başlaýar.
ÝHHG-niň Demokratik institutlary we adam hukuklary boýunça edarasynyň Warşawadaky bölümi tarapyndan guralan bu konferensiýanyň açylyş dabarasynda Polşanyň öňki daşary işler ministri Adam Rotfeldiň ýörite doklad bilen çykyş edendigi habar berildi.
Bu ýyllyk maslahatda adam hukuklary, şol sanda ýygnak geçirmek azatlygy we beýleki esasy azatlyklar, ýigrenç esasyndaky jenaýatlaryň öňüni almak, kanunyň hökmürowanlygy, gender deňligi we adam söwdasyna garşy göreş meseleleri boýunça guramanyň agza döwletleriniň bitiren işlerine garalýar.


text:
Türkmenistanyň ähli sebitlerinde etiň we et önümleriniň bahasynyň gymmatlaýandygy äşgär duýulýar. Bu ýagdaý paýtagt Aşgabatda hem şeýle.
Türkmen mediasy ýurtda maldarçylyk pudagynyň ösýändigi barada yzygiderli habar berýän-de bolsa, etiň we et önümleriniň bahasynyň näme üçin ýokarlanýandygyna düşündiriş bermeýär.
Aşgabadyň ýaşaýjysy Annaguly aganyň pikirine görä, ýurduň paýtagtynda etiň bahasynyň ýokary galmagy soňky 10 ýylyň dowamynda şäherde we onuň eteklerinde hususy jaýlaryň, daçalaryň ýykylyp aýrylmagy bilen bagly. Hususy hojalyklar her ýylda iň bolmanda 4-5 sany toklyny idedip, maşgalanyň iýjek etini özlerinden diýen ýaly öndürýärdiler.
Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabyndan Aýgözel özüniň Aşgabat şäherine et daşaýandygyny gürrüň berdi. Onuň aýtmagyna görä, her günde Tagtabazardan Aşgabada ýolagçy otlusy bilen ep-esli goýun eti getirilýär. Ol indi bu iş bilen 15 ýyla golaý wagt bäri meşgul bolýandygyny aýdyp, soňky ýyllar etrabyň çäginde hem mallaryň bahasynyň gymmatlaýandygynyň sebäpleri barada gürrüň berdi.
Aýgözeliň maşgalasyndan üç adam, ýagny adamsy hem iki ogly «Türkmenmallary» assosiasiýasynyň öz obalaryndaky daýhan birleşigine degişli mallaryny kärendesine bakmaga alypdyr. Şertnama boýunça her ýylda ene goýunlardan alnan guzularyň 50 prosenti çopanlaryň haky bolmaly. Süriniň sany 1000 diýip kabul eden çopanlar ýolbaşçylarynyň edýän işlerine çydam edip bilmän, bir ýyldan soň sürini tabşyrmakçy bolupdyrlar. Hasaplaşyk geçende bir ýylyň dowamynda ýolbaşçylaryň iýen hasapsyz mallary çopanlaryň boýnuna atylypdyr hem-de olara zähmetine düşýän hak-heşdek üçin iň bir hor-homsy, özüni oňarmaýan, ownuk-uşak mallar berlipdir.
“Şundan soň biziň maşgalamyzda çopan bolmak islegi asla bolmady, ogullarym güzeran aýlamak üçin Aşgabatdaky gurluşyk firmalaryna işlemäge gaýtdylar” diýip, tagtabazarly Aýgözel aýdýar .
Aýgözeliň pikiriçe, öri meýdanlarynda mallaryň sanyny artdyrjak bolsaň, ilki bilen çopanlary höweslendirmeli, olaryň zähmetine hormat goýmaly, ýolbaşçylar ynsaply hem arassa bolmaly. “Häzirki wagtda sürülere meýdandan gelýän möjekler däl-de, ýolbaşçylar howp salýar. Onsoň sürüleriň sany neneňsi artsyn” diýip, Aýgözel nygtaýar.
Soňky wagtlarda bir kilogramy 8 manat 40 teňňeden dolanyp goýlan etler Aşgabadyň ähli azyk dükanlarynda peýda boldy. Ol etleriň Hindistandan getirilýändigini aýdýarlar. Emma häzirki wagtda paýtagty esasan etraplardan gelýän et bilen üpjün edýärler. Etraplaryň öri meýdanlarynda zähmet çekýän çopanlar öz hak-heşdeklerini doly alyp bilmeseler, soňy bilen bu işe-de höwesek adam tapylmaz diýen pikirler öňe sürülýär.
Ýakynda Bütindünýä Bankynyň hasabatyna aýdylmagyna görä, Merkezi Aziýa döwletlerinde geçen ýyl azyk önümeleriniň bahasy 50%-den 100%-e çenli galypdyr.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text: Filippinlerdäki kafeniň eýesi kofesini sungat bilen owurtlamak isleýän müşderiler üçin kofeniň köpügine karikaturalary çekip, hödür edýär. Filippinleriň paýtagty Manilada ýerleşýän “Bunny baker” atly kafeniň eýesi we kofe sungatkeşi Zäk Ýonzon (Zach Yonzon): “Olar [müşderiler] şuňa meňzeş zady hiç haçan görmändirler. Olar bubatda bir ýapragyň ýa-da ýüregiň şeklini gören bolmaklary mümkin, ol hem adamlaryň keýpini göterýär. Ýöne men şulary edýänlerden bir ädim öňe gitmek isledim. Şeýlelikde, men bir ädim öňe gidip, olara [müşderilere] çagasynyň, söýgülisiniň ýa-da halaýan multfilmindäki gahrymanyň suratyny çekmek isledim” diýdi.


text:
Öňümizdäki syýahatçylyk möwsüminden başlap Moskwadaky we Russiýanyň iň uly şäheri Sank-Peterburgdaky myhmanhanalar daşary ýurtlylar üçin öz hyzmat nyrhlaryny ýokarlandyrar diýip, Russiýanyň turzim resmisi aýdýar.
Rusisýanyň “Intourist” atly baş direktoratynyň müdiri Leonid Marmer 20-nji oktýabrda beren maglumatynda gymmatlamanyň 15 bilen 40 prosent möçberinde boljakdygyny aýtdy.
Bu çäre daşary ýurtlardan, hususanda Hytaýdan we Eýrandan gelýän syýahatçylaryň artýan akymyny düzgünleşdirmäge ýardam berer diýip, Marmer belleýär.
Şeýle-de, ol geçen tomus Moskwadaky we Sank-Peterburgdaky myhmanhanalaryň ençemesi turistleriň sanynyň garaşylanyndan has köp bolany sebäpli öňünden aýyrdylan ýerleri goýbolsun etmeli boldy diýdi.


text:
Belarusyň daşary işler ministri Uladzimir Makeý öz ýurdunyň Ýewropa Bileleşiginiň Pasha partnerlygy programmasy boýunça hemme taraplaýyn hyzmatdaşlyk etmek isleýändigini aýtdy.
Makeý duşenbe güni Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň kommissarlary bilen duşuşdy.
Ýewropa Bileleşigi Belarusda 2010-njy ýylda geçirilen dawaly prezident saýlawlaryndan soň, oppozisiýa goldawçylarynyň basylyp ýatyrylmagy zerarly, Minskiniň hökümet resmilerine garşy wiza gadaganlygyny girizipdi. Bu şondan bäri şeýle derejedäki belarus resmisiniň Ýewropa eden ilkinji saparydyr.
ÝB golaýda gara sanawa girizilen resmileriň arasynda bolan Makeýiň wiza gadaganlygyny ýatyrdy we ol şeýle syýahat mümkinçiligine eýe boldy.
Makeý ÝB resmileri bilen Pasha partnerlygy ýurtlarynyň alty agzasynyň arasynda bolan duşuşykdan soň, žurnalistleriň öňünde çykyp gürledi.
"Biz Wilnýus sammiti barada gürleşdik, biz ol ýerde kabul ediljek jarnama barada maslahatlaşdyk. Biz ol jarnama boýunça käbir teklipleri orta atdyk. Ozaly bilen, biz partner ýurtlaryň hemmesine deňe gözde, kemsitmesiz esasda garalmaly diýip pikir edýäris. Biz özümiziň Pasha partnerlygy programmasynyň ähli ugurlary boýunça hyzmatdaşlyk etmäge gyzyklanýandygymyzy aýtdyk."
Bu sammit noýabr aýynda geçirilmeli we oňa Ermenistanyň, Azerbaýjanyň, Belarusuň, Gürjüstanyň, Moldowanyň we Ukrainanyň gatnaşmagyna garaşylýar.
Ýewropa Bileleşiginiň giňelmek boýunça komissary Stefan Fuele Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna beren interwýusynda özüniň Makeý bilen gönümel gürleşmek mümkinçiligine eýe bolandygyny aýtdy.
"Biz duşuşykdan öň az salym gürleşip bildik we ikimizem onuň bu ýerde bolmagynyň belarus häkimiýetleri bilen durnukly gatnaşygyň alamaty bolup durýandygyny belledik. Bu ýerde bir tarapdan ÝB-niň ähli agza döwletleri tarapyndan kesgitlenen şertleriň öňe sürülmegi, edil şol wagtda hem Pasha partnerlygynyň teklipleriniň doly güýjünde, onda-da diňe köptaraply ölçegler boýunça däl, eýsem ikitaraply gatnaşyklar boýunça ulanylmagy barada gürrüň barýar."
Pasha partnerlygy gündogar Ýewropa we günorta Kawkaz ýurtlaryny Ýewropa Bileleşigine golaýrak getirmek üçin demokratik we ykdysady reformalara itergi bermegiň ýoluny agtarýar.


text:
Aşgabadyň «Arkaçgurluşyk» gurluşyk kärhanasynyň kerpiç öndüriji sehi öz işçilerini iki aýlyk möhlet bilen tölegsiz rugsada ugratdy. Ýagny, işçiler hiç hili aýlyk almazdan, iki aýlap dynç alarlar.
«Arkaçgurluşyk» önümçilik kärhanasy Aşgabat şäherinde gurluşyk işlerini alyp barýar. Öýleri ýykylyp, jaý almaga degişli hasaplanýan hojalyga «Arkaçgurluşyk» önümçilik kärhanasynyň gurýan jaýlaryndan berilýär.
Kärhananyň pul üpjünçiligi örän kyn. «Iki ýarym million manat berýäris» diýip işe alsalar-da, işçilere zordan iki million manat aýlyk tölenýär. Ony hem bölek-büçek edip berýärler.
Jaý gurujylara wagtynda aýlyk berilmeýär. Şeýle bolansoň, gurluşykçylar mydama gurluşykda ulanylmaly sementleri ogurlap satyp, özlerine sowalga edinýärler. Bu ýagdaý gurulýan jaýlaryň hiliniň örän pes bolmagyna alyp barýar.
Ýöne şeýle pes hilli jaýlar hem halka elýeterli däl. «Arkaçgurluşyk» önümçilik kärhanasynyň çölüň içinde, «Çoganly» posýologynda gurýan dört otagly kottej tipli jaýlarynyň bahasy elli-altmyş müň dollara barýar. Ol jaýlary satyn almaga güzeranyny zordan dolaýan halkda pul ýeterlik däl. Şeýle bolansoň, halkyň aglaba böleginiň jaýsyzlygyna seretmezden, «Arkaçgurluşyk» önümçilik kärhanasynyň gurýan pes hilli jaýlary-da boş dur.
Hojalyk hasaplaşygynda bolansoň, «Arkaçgurluşyk» önümçilik kärhanasynyň gurýan jaýlaryna pullaryň wagtynda geçirilmezligi işgärlere aýlyk bermek meselesinde bökdençlikleri döredýär. Şu sebäpden bu önümçilik kärhanasy özüniň işgärlerini wagtal-wagtal iki aýlyk tölegsiz rugsada ibermäge mejbur bolýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Kairiň Tahrir meýdançasynda arassaçylyk işleri başlandy. Bu ýer uzak wagtlyk prezident Hosni Mubaregiň işden gyrakladylmagyna getiren halk gozgalaňynyň merkezi boldy.
Ýerli ilat köçeleri sürürip, hapa-hupalary ýygnasa, goşun esgerleri 18 güne çeken protest mahalynda Tahrir meýdançasynyň daşyny gurşan demir haýatlary we tikenli simleri aýyrýarlar.
Müňlerçe demonstrant, Mubaregiň işden çekilmegini baýram edip, uzak gijäni Tahrir meýdanynda geçirdi.
Mähelleden bir ýigit ýurduň täze harby ýolbaşçylary demokratiki raýat dolandyryşyna tarap çalasyn süýşmeseler, protestleriň ýene dikeldiljekdigini aýdyp, şeýle diýdi: «Bu režimiň aýrylmagy bir talap, emma bu ýerde entek ýerine ýetirilmedik başga talaplar hem bar. Raýat hökümeti we sistemanyň doly çalşyrylmagy gerek. Mubaregiň gitmegi wakanyň soňy däl. Onuň sistemasy bu ýurduň hemme ýerinde kök urdy. Biz soňky 30 ýylda rak keseli bilen keselledik» diýip, Tahrir meýdanydaky protestçi aýtdy.