text:
2017-nji ýylyň ýylýazgysy: Medeniýet ulgamy
2017-nji ýyl hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen Türkmenistanda Sagdynlyk we ruhubelentlik ýyly diýlip yglan edildi. Şeýlelikde, döwlet Baştutanymyzyň her ýyly baý mazmunly we täsirli şygarda öz beýanyny tapýan jemgyýetçilik ähmiýetli mowzuga bagyşlamak däbi esasy durmuş gymmatlyklaryny özünde jemläp, yzygiderli dowam edýär.
Döredijilik esasy Sagdynlyk we ruhubelentlik ýylynda geçirilen çäreleriň möhüm bölegi boldy. Şunuň bilen baglylykda, medeniýet sagdyn jemgyýetiň aýrylmaz bölegine öwrülip, durmuş we etiki şertleriň birnäçesi onuň görkezijisi bolup durýar, olaryň arasynda adamyň medeni durmuşyna aýratyn orun berilýär.
Geçen ýyl hormatly Prezidentimiziň maksatnamalaýyn çykyşlarynda ýurdumyzyň medeniýetini hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdelerini has-da kämilleşdirmek boýunça wezipeler toplumy kesgitlendi. Öňde goýlan maksatlaryň hatarynda Türkmenistanyň dünýä bileleşigi tarapyndan diňe ykdysady babatda däl-de, eýsem, ruhy we medeni babatda kuwwatly ýurt hökmünde ykrar edilmegini gazanmak, toplumlaýyn özgertmeleri geçirmegiň barşynda bu ulgamyň, habar beriş serişdeleriniň ornuny güýçlendirmek, sebitiň we dünýäniň dürli döwletleri bilen ynsanperwer gatnaşyklary berkitmek, zehinli sungat ussatlaryny ýüze çykarmak we olary halkara bileleşigine tanyşdyrmak, daşary ýurtly kärdeşleri bilen dostlukly gatnaşyklary ösdürmek boýunça işleri dowam etmek ýaly wezipeler boldy. Şonuň bilen birlikde, milli Liderimiz soňky ýyllarda bu ulgamyň maddy-enjamlaýyn binýadyny netijeli peýdalanmagyň, halkymyzyň mirasyny we taryhyny giňden wagyz etmegiň möhümdigini belldi.
2017-nji ýylyň wakalary ýurdumyzyň medeniýetiniň ägirt uly döredijilik kuwwatyny şöhlelendirdi. Ýurdumyzda geçirilen şanly seneler we baýramçylyklar, tematiki maslahatlara, çeper we kitap sergilerine we konsertlere, teatr sahnalaryna we döredijilik duşuşyklaryna hem-de durmuş-medeni maksatly desgalary ulanmaga bermek dabaralaryna beslendi.
Geçen ýyl halkara ähmiýetli uly çärelere baý boldy, bu bolsa Türkmenistanda ilkinji gezek geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny nazara alanyňda, kanunalaýyk ýagdaýdyr. Ýurdumyz ägirt uly sport baýramçylygyna ähli ugurlar boýunça taýýarlyk gördi, şol sanda giň mahabat we maglumat işleri ýaýbaňlandyrylyp, olar “Aşgabat 2017” oýunlaryna ünsi çekmäge hem-de hoşniýetli erk-islegli, sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy hökmünde Watanymyzyň täze keşbini döretmäge gönükdirildi. Bu babatda V Aziada mynasybetli geçirilen medeni çäreler bellärliklidir.
Ýanwar aýynda Oýunlaryň nyşanlary bilen tanyşdyryldy, olar milli amaly-haşam sungatynyň gadymy bezeg nusgalarynyň, şol birwagtda döwrebap bezeg nusgasynda döredijilik taýdan beýan edilen äheňler esasynda döredildi. Aprel aýynyň biriniji ongünlüginde Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde geçirilen ýörite maslahatyň barşynda V Aziýa oýunlarynyň senasy tassyklanyldy. Şonda döwlet Baştutanymyzyň “Öňe, öňe, diňe öňe, jan Watanym Türkmenistan!” diýen aýdymy saýlanyp alyndy. Oýunlaryň başlanmagyna çenli galan senelere gabatlanyp, baý mazmunly döredijilik çäreleri geçirildi. Şunuň bilen baglylykda, ozaly bilen, paýtagtymyzyň Olimpiýa stadionynda “Aziada-2017-niň” açylyş dabarasyny görkezmek bolar. Ýerine ýetirijileriň müňlerçesiniň gatnaşmagynda guralan giň gerimli we dürli öwüşginli teatrlaşdyrylan sahna onuň esasyny düzdi.
Ýylyň başyndaky wakalara gaýdyp gelmek bilen, medeni-ynsanperwer ulgamda halkara hyzmatdaşlyk mowzugynyň Türkmenistanyň we birnäçe daşary ýurt döwletleriniň arasynda diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygyna bagyşlanan çäreleriň barşynda öz ösüşine eýe bolandygyny bellemek gerek. Magtymguly adyndaky Türkmen milli sazly drama teatry tarapyndan bilelikdäki döredijilik çäreleri—türkmen we hytaý sungat ussatlarynyň, ýurdumyzyň Döwlet simfoniki orkestriniň hem-de “Amerikan sesleri” guramasyndan sazandalaryň, bagşylaryň, Türkmen döwlet medeniýet institutynyň “Miras” toparynyň hem-de Milli gugaka merkeziniň koreý tans toparynyň konsertleri, şeýle hem belli “Arar” fransuz toparynyň iki bolup çykyş edýän ussatlarynyň çykyşlary boldy. Mart aýynyň soňky ongünlüginde Döwlet şekillendiriş sungaty muzeýinde meksikaly fotosuratkeşiň işleri görkezildi.
Fewral aýynda Aşgabatda geçirilen Eýranyň medeniýet günleri ynsanperwer hyzmatdaşlygyny giňeltmegi ugur edindi. Döwlet çeperçilik akademiýasynyň Sergi zalynda ýaýbaňlandyrylan uly sergi, dostlukly döwletiň amaly-haşam sungat ussatlarynyň türkmen kärdeşleri bilen duşuşygy, häzirkizaman eýran filmleriniň görkezilmegi hem-de iki ýurduň ýaş aýdymçylarynyň, sazandalarynyň we tansçylarynyň gatnaşmagynda Türkmen döwlet gurjak teatrynda guralan konsert onuň maksatnamasyny düzdi.
Türkmenistanyň Katarda Medeniýet günleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu dostlukly ýurda amala aşyran döwlet saparyna gabat gelip, döwletara gatnaşyklarynda medeni diplomatiýasynyň möhüm ornunyň nobatdaky subutnamasy boldy. 10-14-nji martda Dohada geçirilen döredijilik çäresiniň çäklerinde ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň konserti, amala-haşam sungatynyň eserleriniň we muzeý gymmatlyklarynyň sergisi, ýurdumyzyň dürli ugurlarda gazanan üstünliklerine hem-de Aşgabatda geçirilen Aziada-2017-ä bagyşlanan neşir önümleriniň sergisi, iki ýurduň medeniýet işgärleriniň duşuşyklary, türkmen kinofilmleriniň görkezilişi boldy.
Dünýäniň dürli ýurtlarynda Halkara Nowruz güni hökmünde bellenilýän bahar baýramy mynasybetli geçirilen dabaralar milli mirasa özboluşly sarpanyň aýdyň beýany boldy. Giň gerimli dabaraly çäreler 21-22-nji martda Mary welaýatynyň merkezinde geçirildi. Baýramçylyk maksatnamasyna belli tans we döredijilik toparlarynyň dürli öwüşginli aýdym-sazly çykyşlary, meşhur artistleriň we bagşylaryň ýerine ýetirmeginde ajaýyp aýdymlar girdi. “Türkmeniň ak öýi” binasynda ýurdumyzyň artistleriniň konserti boldy. Dabaralar 22-nji martda Mary welaýatynyň Ruhyýet köşgünde dowam etdi, bu ýerde hormatly Prezidentimiziň tabşyrygy boýunça milli Liderimiziň Permanyna laýyklykda, döwlet sylaglaryna we hormatly atlara mynasyp bolan medeniýet, sungat, döredijilik işgärlerini we bilim ulgamynyň işgärlerini sylaglamak dabarasy geçirildi.
Şeýle hem şol gün Kemina adyndaky döwlet drama teatrynda, paýtagtymyzyň “Aşgabat” kinomerkezinde hem-de “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde Milli bahar baýramy mynasybetli, “At- myrat” atly täze çeper filmi görkezildi. Oguzhan adyndaky “Türkmenfilm” birleşiginde döredilen bu kinofilm türkmen halkynyň dünýä derejesinde ykrar edilen baýlygy bolan ahalteke bedewlerine bagyşlandy.
Mirasy aýawly saklamak baradaky mesele bilen baglylykda, 2017-nji ýylyň martynda UNESKO-nyň Bütindünýä mirasy sanawyna girizilen Türkmenistanyň taryhy-medeni ýadygärlikleriniň hataryna degişli orta asyr binagärlik desgasy bolan Il-Arslanyň kümmetiniň gümmezini dikeltmek boýunça işlere badalga berlendigini bellemek gerek.
Ýurdumyzyň neşir önümleri 8-12-nji fewralda geçirilen hem-de 30-dan gowrak ýurtlaryň neşirýatçylaryny birleşdiren XXIV Minsk halkara kitap sergi-ýarmarkasynda görkezildi.
Ýylyň birinji çärýeginde çap edilen kitaplaryň hatarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň Ýaragly Güýçlerine bagyşlanan “Mertler Watany beýgeldýär” atly kitap bar. Onuň tanyşdyryş dabarasy 20-nji fewralda Merkezi serkerdeler öýünde geçirildi.
Türkmenistanyň hem-de Hytaý Halk Respublikasynyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygynyň hormatyna maý aýynda ýurdumyzyň ilçihanasy tarapyndan Türkmenistanyň we Hytaýyň Medeniýet ministrlikleriniň, şeýle hem Pekiniň Nebit uniwersitetiniň goldaw bermeginde HHR-de ýurdumyzyň estrada aýdymçylarynyň konserti guraldy.
Paýtagtymyzda we ýurdumyzyň welaýatlarynda Türkmen bedewiniň baýramy däp bolşy ýaly giňden bellenildi. Oňa bagyşlanan dabaralaryň çäklerinde ahalteke bedewleriniň gözelligini çeper beýan etmek boýunça suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň, fotosuratçylaryň, neşirýat işgärleriniň, dizaýnerleriň, teleoperatorlaryň arasynda döredijilik bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy boldy. Milli we dünýä medeniýetiniň hadysasy hökmünde ahalteke bedewleriniň özboluşlylygyny saklamak meseleleri möhüm bolup, ozaly bilen, döwlet Baştutanymyzyň ahalteke bedewlerini UNESKO-nyň Bütindünýä mirasy sanawyna girizmek hakynda başlangyçlary bu ugurda aýratyn orun eýeleýär.
Aprel aýynda Astanada hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gazagystan Respublikasyna döwlet saparyna gabatlanyp geçirilen milli Liderimiziň ahalteke bedewleri hakynda kitaplarynyň tanyşdyryş dabarasy boldy. Okyjylara gazak dilinde neşir edilen hem-de dostlukly ýurduň sebitleriniň kitaphanalaryna, şeýle hem okuw mekdeplerine sowgat berlen “Ahalteke bedewi—biziň buýsanjymyz we şöhratymyz”, “Ganatly bedewler” hem-de “Gadamy batly bedew” atly kitaplar bilen tanyşdyryldy.
Türkmenistanda milli mirasy öwrenmek, aýawly saklamak we dünýä ýaýmak boýunça köp ugurly işleriň çäklerinde aprel aýynda Medeniýet ministrliginiň ýanynda halk çeper döredijiligi boýunça bilermenler toparynyň döredilmegini görkezmek bolar. Bu babatda aprel aýynda kabul edilen “Kitaphanalar we kitaphana işi hakynda” Türkmenistanyň Kanuny hem uly ähmiýete eýe bolup, ol Türkmenistanda kitaphana işiniň hukuk, guramaçylyk, ykdysady we durmuş esaslaryny kesgitleýär.
Taryhy we medeni ýadygärlikleri goramak, öwrenmek we dikeltmek baradaky Milli müdirliginiň arheologlar topary Mary welaýatynyň çäginde ýerleşýän meşhur orta asyr şäheri bolan Daňdanakanda gazuw-agtaryş işlerini geçirdiler. Bu ýerden güjügiň faýansdan edilen kiçijik şekiliniň tapylmagy garaşylmadyk açyş bolup, ol Aşgabat 2017-niň resmi şekiline öwrülen türkmen alabaýynyň tohumyna mahsus bolan aýratynlyklary görkezýär.
Maý aýynda paýtagtymyzda ilkinji gezek Palestina Döwletiniň Medeniýet günleri geçirilip, ol dostlukly ýurduň sungaty hakynda düşünjämizi artdyrdy hem-de ynsanperwer ulgamda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly itergi berdi.
5-nji iýunda ýurdumyzyň Döwlet sirkinde türkmen we amerikan artistleriniň çykyşlary boldy. Myhmanlaryň Aşgabatda bolmagynyň maksatnamasy ugurlaryň birnäçesini--Ýurdumyzyň sirk sungaty, artistleriň tejribesi we maksatnamasy, usulyýet babatda hyzmatdaşlyk, tejribe sapaklary we Türkmen döwlet medeniýet institutynyň sirk bölüminiň talyplary üçin ussatlyk sapaklaryny öz içine aldy.
14-16-njy iýunda Aşgabatda üstünlikli geçirilen Täjigistanyň Medeniýet günleri türkmen we täjik halklarynyň däbe öwrülen ynsanperwer gatnaşyklaryna täze öwüşginleri çaýdy. Forumyň çäklerinde konsert, Şekillendiriş sungaty muzeýinde täjik ussatlarynyň surat sergisi, “Häzirki zaman Täjigistan” atly foto işleriň sergisi, neşir önümleriniň sergisi guraldy. “Aşgabat” kinomerkezinde çeper we dokumental filmler görkezildi.
Maý aýynyň medeni wakalarynyň hatarynda Şekillendiriş sungaty muzeýinde guralan hem-de türkmen-ýapon diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygyna bagyşlanan Ýaponiýanyň fotosuratçylarynyň sergisi boldy. Ýörite sergi “Özgerýän jemgyýet” we “Üýtgeýän tebigat” diýen iki bölümden ybarat boldy.
Şeýle hem şol muzeýde türkmen-hindi diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli maý aýynyň ikinji ongünlüginde “Hindi dokma önümler dünýäsi” atly sergi guraldy. Bu ýerde egin-eşiklerden başga-da, Dostlukly ýurduň dürli ştatlarynda taýýarlanan gobelenler, halylar hem-de bezeg daşlary bilen bezelen saçaklar görkezildi.
Türkmen-russiýa diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygynyň hormatyna geçirilen halkara çäreleriniň hatarynda russiýaly sahna ussatlarynyň gatnaşmagynda Alp Arslan adyndaky milli drama teatrynda görkezilen spektakl, şeýle hem “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde Sankt-Peterburg Saz öýüniň sazandalarynyň konserti boldy.
Iýun aýynyň birinji ongünlüginde Magtymguly adyndaky Türkmen sazly drama teatrynda geçirilen türkmen we italýan opera sahna ussatlarynyň çykyşlary iki ýurduň diplomatik gatnaşyklarynyň 25 ýyllygyny alamatlandyrdy.
Medeniýet ulgamynyň daşary ýurtly wekillerini sylaglamak biziň ýurdumyzyň we milli medeniýetimiziň, bu ugurda işjeň ösýän halkara gatnaşyklarynyň açyklygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar. 2017-nji ýylda Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň halklarynyň arasynda dostluk doganlyk gatnaşyklaryny, hoşniýetli goňşuçylygy we hyzmatdaşlygy, ynsanperwer ulgamda iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklary berkitmekde bitiren aýratyn hyzmatlary, aýdym-saz sungatyny ösdürmekde gazanylan üstünlikler we ajaýyp zehini üçin “Türkmenistanyň halk artisti” diýen hormatly at Azerbaýjan Respublikasynyň Russiýa Federasiýasyndaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Polat Bilbil ogluna gowşuryldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dostlukly ýurduň medeniýetiniň wekiline degişli Hormat nyşanyny gowşurmak bilen parahatçylygy, halklaryň dostlugyny we jebisligini berkitmekde bu ulgamyň möhüm ornuny belledi. Medeniýet güýjüň egsilmez çeşmesi bolup, ol her bir halkyň milli aýratynlyklaryny kemala getirmäge ýardam edýär, ýakynlaşmagyň ruhy köprüsi bolup durýar diýip, Türkmenistanyň Baştutany belledi.
Türkmenistanyň Medeniýet we sungat işgärleriniň hünär baýramçylygyna gabatlanyp her ýyl geçirilýän Medeniýet hepdeligi ýurdumyzyň jemgyýetçilik durmuşynyň aýdyň wakalarynyň birine öwrüldi. Ol geçen ýylyň 22-27-nji iýunda Aşgabatda geçirildi. Forumyň çäklerinde paýtagtymyzyň dürli künjeklerinde, medeni merkezlerde, Döwlet sirkinde, açyk sahna meýdançalarynda ýurdumyzyň artistleriniň we döredijilik toparlarynyň, Döwlet simfoniki orkestriniň, bagşy-sazandalaryň gatnaşmagynda konsertler we çykyşlar guraldy. Şekillendiriş sungaty muzeýinde guralan sergi häzirkizaman suratkeşleriniň döredijilik işleri bilen tanyşdyrdy, şeýle hem bu ýerde amaly-haşam sungatynyň gymmatly nusgalary görkezildi.
Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde we Döwlet kitaphanasynda, şeýle hem Şekillendiriş sungaty muzeýinde geçirilen maslahatlar taryhy-medeni mirasy aýawly saklamak, öwrenmek we dünýä ýaýmak, şeýle hem ynsanperwer ulgamynda ýetilen sepgitleri wagyz etmek meselelerine bagyşlandy.
Çeperçilik akademiýasynyň, paýtagtymyzyň muzeýleriniň we medeni merkezleriniň sergi meýdançalarynda ýurdumyzyň neşir önümlerini, Türkmenistanyň şu gününe, milli sungata we dynç alyş mümkinçiliklerine, Aziýa oýunlaryna bagyşlanan suratly kitaplar, broşýuralar, bukletler, foto işleri görkezildi. Hepdelikde häzirki zaman türkmen kinosy medeni mirasa we müdimi umumadamzat gymmatlyklaryna bagyşlanan birnäçe çeper filmler arkaly tanyşdyryldy. “Ylham” seýilgähinde şygyr okaýyşlary geçirildi. Iň gowy çagalar toparlary, ýaş okaýjylar, suratkeşler we sazandalar hem ulular bilen bir hatarda, Medeniýet hepdeliginiň dürli çärelerine gatnaşdylar.
Forumyň çäklerinde öz işlerini, şol sanda täze işlerini sahna sungatynyň işgärleri görkezdiler. Hepdeligiň teatr afişasyna Alp Arslan adyndaky Milli drama teatrynyň “Görogly we Agaýunus”, Baş drama teatrynyň “Döwletguşy” diýen spektakllary girdi. Däp bolşy ýaly, Medeniýet we sungat işgärleriniň gününe gabatlanyp, Magtymguly adyndaky Milli sazly drama teatrynda “Ruhubelentler” atly täze opera sahnasy görkezildi. Ozalky opera çykyşlaryndan tapawutlylykda, onuň esasynda häzirki döwrüň mowzugy--Aziada-2017-ä taýýarlyk mowzugy goýuldy.
Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde “Milli mirasyň hazynasy” atly neşiriň tanyşdyryş dabarasy geçirildi. Kitap ýurdumyzyň gadymy taryhynyň özboluşly subutnamalaryny özünde saklaýan muzeýiň gaznalary bilen tanyşlyk bolup durýar. Mukamlar köşgünde geçirilen sungat ussatlarynyň konserti döredijilik çäresiniň jemleýji pursady boldy.
Iýun aýynyň soňky ongünlüginde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 60 ýyllygyna bagyşlanan türkmen, rus we iňlis dillerinde çap edilen “Arkadagyň ajap eýýamy” atly kitabynyň tanyşdyryş dabarasy boldy. 2007-2017-nji ýyllaryň taryhy pursatlaryny öz içine alýan neşir ýurdumyzyň durmuşynda möhüm we ähmiýetli wakalary beýan edýär.
Döwlet Baştutanymyzyň ýaş toýuna gabatlanyp, milli Liderimiziň türk dilinde neşir edilen “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” hem-de “Paýhas çeşmesi” atly kitaplary çapdan çykdy. Türki halklaryň medeniýetiniň halkara guramasynyň (TÜRKSOÝ) Baş sekretary Dýusen Kaseinow “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” atly kitabyň sowgatlyk nugasyny Türkmenistanyň Baştutanyna gowşuryp, türkmen saz medeniýetiniň genji-hazynasyna bagyşlanan hem-de sungatyň ylalaşdyryjylyk maksadyna beslenen bu eseriň dünýäniň ähli halklaryna ýakyndygyny, onuň türk diline terjime edilmeginiň bolsa okyjylaryň sanynyň artmagyna ýardam etjekdigini belledi.
Taryhy medeni mirasy öwrenmek we ýaýmak boýunça işleriň çäklerinde iýul aýynda Medeniýet ministrligi tarapyndan Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde guralan etnografiki tanyşlygyň ähmiýetini görkezmek bolar. Onuň çäklerinde Milli golýazmalar institutynyň işgärleri hem-de ýurdumyzyň kitaphanalarynyň, arhiwleriniň we muzeýleriniň esasy hünärmenleri Balkan welaýatynyň ilatly ýerlerine baryp gördüler, halk döredijiliginiň genji-hazynasyndan täsin eserleri ýygnadylar. Bu ugurda geçirilýän işler dowam edýär.
Ýurdumzyň çäklerindäki gadymy ýadygärlikleri gorap saklamak baradaky mesele bilen baglylykda, 14-nji awgustda Döwlet şekillendiriş sungaty muzeýinde geçirilen dikeltmek bilen meşgullanýan türkmen hünärmenleriniň nobatdaky taslamasynyň tamamlanyş dabarasynyň bolandygyny bellemek isleýäris. Bu taslama bäsdeşlik esasynda “ABŞ-nyň medeni mirasy gorap saklamak boýunça ilçisiniň gaznasy” tarapyndan goldanyldy. Geçen ýyl bürünç eýýamynyň Goňurdepe ýadygärliginde gazuw-agtaryş işleriniň geçirilýän mahaly birnäçe ýyl mundan ozal ýüze çykarylan täsin mozaiki serişdeleriň durkuny täzelemek we muzeýleşdirmek boýunça dikeldiş işleri tamamlandy. Üç ýylyň dowamynda näzik gymmatlyklary konserwirlemek hem-de olaryň ilkibaşky keşbini täzeden döretmek boýunça yhlasly işler alnyp baryldy. Bu nagyşly we mozaiki şekilleriň Gadymy Gündogar sungatynda deňi-taýy ýokdur. Şoňa görä-de, olaryň üstüniň açylmagy hakyky ylmy waka bolup durýar. Muzeýde ýaýbaňlandyrylan serginiň çäklerinde Goňurdepeden tapylan gymmatlyklar giň jemagata görkezildi.
Medeni-ynsanperwer ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy baradaky mesele Medeniýet ministrligi bilen ýurdumyzda işleýän birnäçe döwletleriň diplomatik wekilhanalary tarapyndan bilelikde guralan hem-de “Aşgabat 2017” oýunlaryna bagyşlanylan konsert maksatnamalarynda öz beýanyny tapdy. Şularyň hatarynda 30-njy iýulda Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde geçirilen ysraýylly sazandalaryň gatnaşmagynda konsert boldy. Awgustyň soňky ongünlüginde “Açutamanasa” hindi tans topary paýtagtymyzyň hem-de Türkmenbaşy şäheriniň ýaşaýjylaryna öz ussatlygyny görkezdi.
Sentýabryň soňky gününde paýtagtymyzyň Mukamlar köşgüniň sahnasynda “Ýaňlan, Diýarym-2017” atly höwesjeň ýaş aýdymçylaryň bäsleşiginiň jemleýji tapgyry we uly konserti geçirildi. Bu döredijilik gözden geçirilişi, asylly däbe görä, her ýyl ýurdumyzda Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden “Türkmeniň Altyn asyry” bäsleşiginiň çäklerinde geçirilip, meşhur sazandalary, estrada ýerine ýetirijileri hem-de täze başlaýan aýdymçylary bir ýere jemleýär.
Ýurdumyzyň neşirýat önümleri däp boýunça GDA gatnaşyjy döwletleriň “Kitap sungaty” diýen halkara bäsleşigine gatnaşdy. Bäsleşikde Türkmenistan tarapyndan hödürlenen neşirleriň dördüsi hem ýokary sylaglara mynasyp boldy. Sentýabrda Moskwanyň şanly otuzynjy halkara kitap sergi-ýarmarkasynyň çäklerinde sylaglaryň gowşurylyş dabaralary geçirildi. “Meniň ýurdum” tapgyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň galamynyň astyndan çykan “Türkmenistan” atly kitaby birinji orny eýeledi. Milli Liderimiziň “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” diýen kitaby hem bäsleşigiň eminleriniň ýörite diplomyna mynasyp boldy. Ýurdumyzyň dilçileriniň bilelikdäki işi bolan Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi “Okuw edebiýaty we bilim” tapgyrynda ýeňiji boldy. Türkmen neşiri ilkinji gezek “Gran-pri” tapgyrynda bäsleşigiň baş baýragyna mynasyp boldy. Hormatly baýragy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Gadamy batly bedew” atly kitaby aldy.
Güýz paslynyň täze neşir önümleriniň hatarynda milli Liderimiziň “Sport dostluga, saglyga we gözellige tarap ýoldur” diýen kitaby çapdan çykdy. Onuň tanyşdyryş dabarasy “Aşgabat 2017” oýunlarynyň ýapylyş dabarasynyň ertesi güni, 28-nji sentýabrda geçirildi. Sentýabr aýynda ýurdumyzyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginde döwlet Baştutanymyzyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly ylmy işiniň 9-njy jildi tanyşdyryldy. Bir aý şondan ozal ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Mert ýigitler gaýrat üçin dogulýar” diýen kitaby çapdan çykdy, ol giň okyjylar köpçüligine niýetlenendir. Türkmenistanyň IIM-niň işlerine bagyşlanan neşir bu düzümiň döreýşiniň taryhyny we bu ulgamda köp ýyllar işlän hem-de işlemegiň uly tejribesini toplan Mälikguly Berdimuhamedowyň şahsy goşandyny açyp görkezýär.
Türkmen halkynyň taryhy we ruhy mirasy, ýurdumyzyň häzirki döwri we geljegi bilen baglylykda, Beýik Ýüpek ýoly baradaky mesele 2017-nji ýylyň soňky çärýeginiň wakalarynyň sazlaşygyny kesgitledi.
Gadymy ýoluň ähmiýetine häzirki zaman nukdaýnazaryndan garamagyň başlangyjy bilen döwlet Baştutanymyz çykyş edip, “Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly täze kitabynda onlarça döwletleri söwda, maglumat alyşmak we medeni gatnaşyklar bilen baglanyşdyran bu kerwen ýoluň aýratyn özbolugşlylygyna garaýşyny beýan etdi. Eseriň esasy pikiri Bitarap Türkmenistanyň geçen taryhy ýollary arkaly halkara derejesinde onuň tutýan başlangyçlar bilen çykyş etmek we döredijilik ýörelgelerine akyl ýetirmekden ybaratdyr. 11-nji oktýabrda paýtagtymyzdaky Jemgyýetçilik guramalary merkezinde, soňra bolsa Mukamlar köşgünde kitabyň tanyşdyryş dabarasy geçirildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow raýatlarymyzyň köpsanly ýüztutmalaryny we arzuwlaryny göz öňünde tutup, Karara gol çekdi, resminama laýyklykda, 2018-nji ýyl ýurdumyzda “Türkmenistan –Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýen şygar astynda geçer. Milli Liderimiziň täze eseriniň ady ýurdumyzyň häzirki zaman ösüşiniň maksatnamasyny şöhlelendirýär. Şol ösüş taryhy tejribä, parahatçylyk döredijilik we hoşniýetli goňşuçylyk däplerine, ruhy mirasa sarpa goýmaga, sebit we ählumumy ýakynlaşyga we rowaçlyga ymtylyşa daýanýar. Oktýabr aýynyň başynda “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşiginiň jemleýji tapgyrynda zehinli çagalaryň çykyşy boldy. Paýtagtymyzyň Mukamlar köşgünde 7-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmeniň Altyn asyry” atly her ýyl geçirilýän döredijilik bäsleşiginiň netijeleri yglan edildi, şeýle hem onuň ýeňijilerine mynasyp bolan sylaglarynyň gowşurylyş dabarasy boldy. Döwlet Medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde sungat ussatlarynyň baýramçylyk konserti, “Aşgabat” köpugurly stadionynda hem-de welaýatlaryň sport toplumlarynda ajaýyp baýramçylyk dabaralary geçirildi.
Oktýabryň birinji ongünlüginiň wakalarynyň hatarynda Ahal welaýatynda “Nowruz ýaýlasynyň ak öýi” binasynyň açylyş dabarasy boldy. Binanyň ulanmaga tabşyrylmagy Ýaşulular maslahatyna gabatlandy, onda umumymilli maslahatyň geçirilmegi bolsa, häzirki zaman türkmen döwletiniň we jemgyýetiniň ösüşiniň ruhy esaslarynyň ähmiýetini ýüze çykardy, çünki ak öý aslyňa, gözbaşlaryňa, halkymyzyň ruhy gymmatlyklaryna wepalylygy aňladýar.
Halkara derejesindäki wakalarda dünýäniň dürli döwletleri bilen köptaraply gatnaşyklar babatda Beýik Ýüpek ýoluny täzeden dikeltmek baradaky mesele ösüşlere eýe boldy. Şunuň bilen baglylykda, 2-nji oktýabrda geçirilen ýokary derejedäki türkmen-rus gepleşikleri nusga alarlykdyr.
Gepleşikleriň netijeleri boýunça gol çekilen resminamalaryň uly toplumynda Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Russiýa Federasiýasynyň Medeniýet ministrliginiň arasynda 2018-2020-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlyk etmegiň Maksatnamasy bar. Şol gün Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň (Sankt-Peterburg ş.) maddy medeniýetiň taryhy institutynyň arasynda, Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň N.N.Mikluho-Maklaý adyndaky etnologiýa we antropologiýa institutynyň arasynda Ylalaşyklara gol çekildi.
Paýtagtymyzda 2-3-nji oktýabrda geçirilen RF-nyň Medeniýet günleri Russiýanyň Lideriniň Aşgabada bolan resmi saparyna gabatlanyldy. Russiýanyň medeniýetini dünýä halklarynyň tans folkloryny çeper düşündirmek hem-de wagyz etmek bilen meşgullanýan şöhratly we dünýäde ilkinji ussat horeografiýa topary bolan Igor Moiseýew adyndaky halk tansynyň Döwlet akademiki topary çykyş edip görkezdi. Döredijilik çäresiniň çäklerinde “Russiýanyň demirgazygynyň tebigaty” atly fotosergi guraldy, Aşgabadyň horeografiýa mekdebiniň talyplary hem-de tans toparlary üçin Igor Moiseýewiň ansamblynyň artistleri ussatlyk sapaklaryny berdiler. “Aşgabat” kinomerkezinde rus çeper filmleri görkezildi.
Noýabryň ilkinji ongünlüginde häzirki zaman rus kinematografiýasy bilen tanyşlyk dowam etdirildi. Rus kinosynyň hepdeliginiň çäklerinde paýtagtymyzda, Mary we Daşoguz şäherlerinde tomaşaçylara dostlukly ýurduň häzirki zaman kino sungatynyň mazmun we görnüş taýdan köpdürlüligi görkezildi, şeýle hem rus medeniýetiniň wekilleri bilen döredijilik duşuşyklary geçirildi.
Güýz paslynyň soňky aýy halkara ähmiýetli döredijilik çärelerine baý boldy. 10-12-nji noýabrda Türkmenistanyň Ýaponiýada Medeniýet günleri geçirilip, onuň çäklerinde bu ýurtda ýurdumyzyň amaly-haşam sungatynyň eserleriniň hem-de muzeý gymmatlyklarynyň sergisi, meşhur aýdymçylaryň, bagşy-sazandalaryň, folklor-tans toparlarynyň çykyşlary guraldy. “Tokio” uniwersitetinde ýapon dilinde ses berlen “Şükür bagşy” filmi hem görkezildi. Medeniýet günleri Tendo şäherinde iki ýurduň artistleriniň konserti bilen tamamlandy.
13-15-nji noýabrda Aşgabatda hem-de Daşoguzda geçirilen Özbegistan Respublikasynyň Medeniýet günleri özara düşünişmek, hormat goýmak we ynanyşmak ýörelgelerine daýanýan türkmen-özbek gatnaşyklarynyň ösdürilmegine nobatdaky möhüm goşant boldy. Çäräniň çäklerinde özbek artistleriniň konserti, dostlukly ýurduň baý taryhy-medeni mirasy, tebigaty hem-de zehinli adamlary barada gürrüň berýän fotosungat sergisi geçirildi. Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet kitaphanasynda ýazyjylar we şahyrlar duşuşdylar. Kino sungatyny halaýanlara häzirki zaman özbek kinofilmleri görkezildi. Daşoguzda N.Andalyp adyndaky döwlet sazly drama teatrynyň sahnasynda bilelikdäki uly konsert medeni çäräniň jemleýji bölegine öwrüldi.
29-30-njy noýabrda paýtagtymyzda iki döwletiň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygyna bagyşlanylan Rumyniýanyň Medeniýet günleri geçirildi. Onuň maksatnamasyny Buharestiň Milli operasynyň aýdymçysy Irina Iordekeskunyň hem-de Türkmenistanyň Döwlet simfoniki orkestriniň gatnaşmagyndaky konsert, Rumyniýanyň taryhynyň Milli muzeýiniň gymmatlyklaryny görkezýän fotosergi, rumyn filmleriniň görkezilişi düzdi. Şekillendiriş sungaty muzeýindäki sergi dostlukly ýurduň amaly-haşam sungaty bilen tanyşdyrdy. Onda Dmitriý Gusti adyndaky obanyň Milli muzeýiniň toplumlaryndan gymmatlyklary görkezildi. Şeýle hem iki halkyň milli mirasyny gorap saklamak hem-de dünýäde wagyz etmek babatda gatnaşyklary işjeňleşdirmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Noýabryň medeni çäreleriniň hatarynda fransuz pianinoçylary Maksim Zekiniň hem-de Dawid Bismutyň konserti, şeýle hem Merkezi Hindistanyň görnükli halk tanslaryny görkezen “Nepangar Jagruti Kala Kendra” hindi toparynyň çykyşy boldy.
Dekabrda Koreýa Respublikasyndan “Küştdepdi” türkmen milli aýdym aýtmak we tans etmek sungatynyň UNESKO-nyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilendigi barada hoş habar gelip gowuşdy. Bu çözgüt 2017-nji ýylyň 7-nji dekabrynda Koreýa Respublikasynyň Çeju şäherinde geçirilen maddy däl medeni mirasy goramak boýunça hökümetara toparynyň 12-nji mejlisinde biragyzdan kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiziň nygtaýşy ýaly, munuň özi umumadamzat medeni mirasynyň aýrylmaz bölegi bolan türkmen halkynyň ruhy medeniýetiniň uly ähmiýetiniň ykrar edilýändigini tassyklaýar. Paýtagtymyzyň Maslahatlar köşgünde bu waka bagyşlanyp, döredijilik çäresi geçirilip, degişli sergi guraldy. Folklor toparlary tarapyndan özboluşly we özüne çekiji tansyň ýerine ýetirilmegi dabaranyň esasy pursady boldy.
Dekabryň birinji ongünlüginde Aşgabatda Türkiýe Respublikasynyň Medeniýet günleri bolup geçdi. Türkiýäniň döwlet opera we balet teatrynyň aýdymçylary, folklor görnüşinde çykyş edýän aýdymçylar we sazandalar, meşhur döredijilik toparlary bolan “Türk dünýäsi” tans topary hem-de taryhyny XIV asyrdan alyp gaýdýan we dünýäde harby orkestrleriň ilkinjileriniň biri hasaplanýan “Mehter” bütin dünýä meşhur ansambly öz ussatlygyny görkezdiler. Şekillendiriş sungaty muzeýinde geçirilen sergide türk amaly-haşam döredijiliginiň dürli ugurlary, fotosungat işleri görkezildi.
Beýik Ýüpek ýoluny täzeden dikeltmek boýunça döwlet syýasaty babatda taryhy-medeni ýadygärlikleri mundan beýläk-de öwrenmek baradaky mesele işjeňleşdirildi. Ýurdumyzyň çäklerinde bu gadymy ýoluň ugrunda ýerleşen ýadygärliklerde arheologiki gazuw-agtaryşlary geçirmegiň Döwlet maksatnamasy şu işlere ýardam bermäge gönükdirilendir. Bu maksatnama Ylymlar akademiýasy tarapyndan Taryhy we medeni ýadygärlikleri gorap saklamak, öwrenmek we dikeltmek boýunça Milli müdirlik bilen bilelikde işlenip taýýarlanyldy. Maksatnama 2018-2021-nji ýyllara niýetlenendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ony tassyklamak baradaky Karara gol çekip, Beýik Ýüpek ýolunyň mirasyny öwrenmegi işjeňleşdirmek hem-de onuň bilen baglanyşykly milli taryhy-medeni gymmatlyklary giňden wagyz etmäge gönükdirilen iri çäreleri geçirmek boýunça birnäçe tabşyryklary berdi. Bu ugurda meýilleşdirilen işler 22-nji dekabrda Hökümetiň mejlisinde döwlet Baştutanymyzyň tassyklan 2018-nji ýylyň “Türkmenistan--Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýen şygary mynasybetli dabaralary we çäreleri geçirmegiň Maksatnamasynda beýanyny tapdy.
Hormatly Prezidentimiz şeýle hem ýurdumyzyň ylym we medeniýet ulgamyny diplomatiýanyň ynsanperwer ugry hökmünde halkara gatnaşyklaryny has-da giňeldilmelidigine gönükdirdi. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň wekiliýetiniň dekabryň ikinji ongünlüginde Russiýanyň paýtagtynda geçirilen GDA gatnaşyjy döwletleriň döredijilik we ylmy intelligensiýasynyň XII forumyna gatnaşmagy nusga alarlykdyr. Duşuşygyň esasy mazmuny “GDA-da maşgala gymmatlyklaryny we däplerini pugtalandyrmakda we goldamakda ynsanperwer hyzmatdaşlygyň orny” diýen meselelerden ybarat boldy.
Dekabrda Türkmenistanyň döredijilik intelligensiýasynyň wekilleriniň gatnaşmagynda daşary ýurtlarda bolup geçen çäreleriň birnäçesi milli medeniýetimizi wagyz etmäge gönükdirildi. Şunuň bilen baglylykda, Saud Arabystany Patyşalygynyň Jidda şäherinde 12-22-nji dekabr aralygynda geçirilen III Halkara kitap sergisiniň medeni maksatnamasynyň çäklerinde Şekillendiriş muzeýi tarapyndan guralan ýurdumyzyň suratkeşleriniň eserleriniň sergisini belläp geçmek gerek. Koreýa Respublikasynda dekabr aýynda türkmen folklory we häzirki zaman aýdym-sazlary görkezildi. “Koreýanyň we Merkezi Aziýanyň halk sazlarynyň taryhy” diýen döredijilik tapgyrynyň çäklerinde Seul hem-de Kwanju şäherlerinde Türkmenistanyň, Gazanystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Özbegistanyň we Koreýa Respublikasynyň aýdymçylarynyň we folklor toparlarynyň gatnaşmagynda konsertler boldy. Täze ýylyň öň ýanyndaky günler, däp bolşy ýaly, dürli döredijilik çärelerine beslendi. 15-nji dekabrda welaýatlaryň meýdançalarynda hem-de paýtagtymyzda “Älem” medeni-dynç alyş merkeziniň ýanyndaky meýdançada oturdylan baş arçalaryň yşyklarynyň ýakylmagy bilen çagalar döredijilik toparlarynyň, teart we estrada artistleriniň gatnaşmagynda köpsanly Täze ýyl çärelerine badalga berildi. Şu ýyl depesinde sekizburçly ýyldyzda 2018 diýen ýazgysy bolan owadan bezelen gök arçanyň töwereginde ýaýlyp gidýän ertekiler şäherjiginiň keşbi döredilende, döwlet Baştutanymyzyň “Türkmenistan — Beýik ýüpek ýolunyň ýüregi” diýen kitabynda beýan edilen rowaýatlaryň we hekaýatlaryň çeper görnüşde öz beýanyny tapandygyny bellemek ýerliklidir. Paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginde geçen ýylyň soňky günlerinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň şekili hökmünde saýlanylan Wepaly diýen alabaýyň heýkeli açyldy.
Täze ýylyň öň ýanyndaky baýramçylyk wakalarynyň hatarynda “Ýylyň parlak ýyldyzy-2017” aýdym-saz bäsleşiginiň jemleýji tapgyry, Germaniýadan bolan pianinoçynyň hem-de “Mukam” skripkaçylar toparynyň gatnaşmagyndaky konsert, Wenanyň “Kobario” toparynyň çykyşy, amerikan we türkmen sazandalarynyň bilelikdäki konserti, Russiýanyň sirk ussatlarynyň çykyşlary boldy.
Şeýlelikde, 2017-nji ýylyň medeni durmuşynyň wakalary bir bitewi görnüşi emele getirip, ýurdumyzyň gazananlarynyň giň gerimlidigini, onuň ruhy ösüşiň belentliklere tarap okgunly hereket edýändigini ýüze çykarýar.
Bu işde ady agzalan ulgamyň innowasion taýdan ösdürilmegine möhüm orun degişli bolup durýar. Bu barada Türkmenistanyň Prezidenti şu ýylyň 26-njy ýanwarynda geçiren giňişleýin hökümet mejlisinde aýdyp, ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan öňyn özgertmeleri giňden beýan etmekde we döredijilik taýdan şöhlelendirmekde habar beriş serişdeleriniň ornuna ünsi çekdi.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri döwlet syýasatynyň örän möhüm ynsanperwer düzümi hem-de ýurdy durmuş-ykdysady taýdan durnukly ösdürmegiň netijeli guraly bolup durýar, bu bolsa onuň işini hemişe kämilleşdirmegiň zerurlygyny şertlendirýär. Şunuň bilen baglylykda, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak hem-de şu maksat bilen giň gerimli wezipeleri ýokary derejede toplumlaýyn çözmäge ukyply ýokary okuw mekdebini döretmek barada anyk görkezmeler berildi.
Soňky ýyllarda bu ugurda Türkmenistanda örän netijeli tejribe toplandy. Ol merdana halkymyzyň baý ruhy mirasyny öwrenmekde hem-de dünýä ýaýmakda öz netijelerini bermelidir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.


c: text/html

text:
«Dalçyn» topary – bu ýurdumyzyň iň gowy dilçi mugallymlaryndan durýar. Ähli mugallymlar ýokary okuw mekdebini ýokary bahalar bilen tamamlan we Beýik Britaniýada, ABŞ-da, Gemaniýada, Fransiýada we Russiýada goşmaça bilim alyp, birnäçe halkara okuw we tälim sapaklaryna gatnaşyp, hünär derejelerini kämilleşdirdiler. Däp bolup gelýän we häzirki zaman sapak bermek usullaryny üstünlikli sazlaşdyrmak, bilim bermeklige döredijilikli çemeleşmek biziň toparymyzyň aýratyn tarapydyr. Ýene bir bellemeli zat, biziň mugallymlarymyz islendik bilim derejesi bolan we dürli ýaşly okuwçylaryň ugruny tapmagy barşarýarlar.
Muhyýewa Güljahan Öwezowna
Iňlis dili mugallymy, ýokary okuw mekdebinde iş tejribesi bar. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini üstünlikli tamamlady we goşmaça - Keramatly Migel kolleji (Saint Michel's college), KIMER (Gazagystan), şeýle hem nebit-gaz ulgamyna degişli ýörite sapaklara (Beýik Britaniýa) gatnaşdy.
Sadyhýan Olga Aramowa
Rus dili we edebiýaty mugallymy. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini ýokary bahalar bilen tamamlady. Daşary ýurt raýatlaryna rus dilini okatmak işinde uly tejribesi bar. Öz işine döredijilikli çemeleşýär, işinden daşary goşgy ýazýar we surat çekýär. Islendik ýaşdaky okuwçylar bilen umumy dil tapmagy başarýan hünärmen bolup durýar.
Makarýan Sulfiýa Agaronowna
Rus dili mugallymy. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň rus dili we edebiýaty fakultetini ýokary bahalar bilen tamamlady. Mekdepde mugallym bolup işledi. Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň usulyýet otagynda redaktor bolup işledi. Türkmenistanyň Durmuş taýdan üpjünçilik ministrliginde stenograf-kätip bolup, zähmet çekdi. Islendik ýaşdaky okuwçylar bilen işlemegi başarýar.
Aýgül Aşyrowa
Iňlis dili mugallymy. Halkara türkmen-türk uniwersitetini üstünlikli tamamlady. Bilim ulgamynda, ýagny dil merkezlerinde iňlis dili mugallymy hökmünde 2 ýyl iş tejribesi bar. Şeyle hem ol çaga psihologiýa kurslaryny tamamlady. Häzirki wagtda ol Oksford uniwersitetiniň, arakesmesiz bilim kafedrasynda kiçi yaşly çagalara iňlis dilini öwretmek boýunça onlaýn kursunda okaýar.
Anastasiýa Babuşkina
Anastasiýa Babuşkina I.I Meçnikow adyndaky Odessa döwlet uniwersitetiniň nemes we iňlis dilleri filologiýasy ugruny tamamlady. Ol Ukraina Döwletiniň Odessa şäherindäki nemes dilinde ýöriteleşdirilen mekdepde okuw tejribesini geçdi we Germaniýadaky “Work and travel” maksatnamasyna gatnaşdy (Baýern, Nýurnberg, Germaniýa). Anastasiýa okuw merkezinde kiçi ýaşly diňleýjilere iňlis dilinden, uly ýaşly diňleýjilere bolsa nemes dilinden sapak berýär. Ol “Dalçyn” okuw merkezinde Kembridj Uniwersiteti tarapyndan gurnalýan öwredijileriň tälimçilik okuwyna yzygiderli gatnaşýar.
Döwletgeldi Rejepow
Aşgabat şäherinde ýerleşýän Halkara türkmen-türk uniwersitetini üstünlikli tamamlady. Bilim ulgamynda, ýagny mekdeplerde we dil merkezlerinde iňlis dili mugallymy hökmünde 9 ýyl iş tejribesi bar. Ýurdumyzda we daşary ýurtda pedagogika hem-de iňlis dilini öwretmek barada geçirilýän dürli seminarlara gatnaşdy.
Gunça Bagiýewa
Gunça Bagiýewa iňlis dili mugallymy. Ol Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlady. Hünäri boýunça filolog, iňlis dili we edebiýaty mugallymy. Ol Aşgabat Halkara mekdebinde iňlis dilini intensiw usulda öwretmek, şeyle hem Türkmenistanda we daşary ýurtlarda daşary ýurt dillerini öwrediş merkezlerinde mugallym bolup işledi. Häzirki wagtda Gunça “Dalçyn” okuw we terjime merkezi üçin Kembrij uniwersiteti tarapyndan gurnalýan mugallymlaryň tejribesini kämilleşdiriş okuwlaryna işjeň gatnaşýar.
Jora Joraýew
Aşgabat şäherinde ýerleşýän Halkara türkmen-türk uniwersitetini üstünlikli tamamlady. Bilim ulgamynda, ýagny mekdeplerde we dil merkezlerinde iňlis dili mugallymy hökmünde 5 ýyl iş tejribesi bar. Ol, esasan hem, synpda tazeçe usullary we innowasion tehnologiýalary ulanyp, okuwçylarda dil öwrenmäge bolan höwesi artdyrmak, gepleýiş ukyplaryna bolan ynamy ýokarlandyrmak hem-de okuwçylaryň daşary ýurtlarda dürli ýaşdaky şahslar bilen iňlis dilinde gepleşmekde özlerini erkin duýmaklaryny gazanmak üçin okadýan sapaklarynyň çäginde diňleýjileriniň baý tejribe edinmegine uly üns berýär.
Высказывания наших слушателей:
My experience of learning English at "Dalchyn" language centre has been exceptional. Fantastic team, friendly atmosphere and above all experienced instructors made a huge difference. I would strongly recommend "Dalchyn" language centre to anyone who wants to learn languages! A BIG THANK YOU to "Dalchyn" team for helping me to achieve fantastic results!
#Kerim Annabaev (Ashgabat, Turkmenistan)
A.Nyýazow ş. (öňki Çehow köç.), 145-nji j. Tylla Toprak
Tel.: .: (+993 12) 41 40 07/08; E-mail: admin@dalchyn.com
Website by: ZARA web solutions © All rights reserved

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fath Aly
Höküm sürdi: 17 Iýun 1797 – 23 Oktýabr 1834.
Özünden öň: Agamuhammet han Gajar
Özünden soň: Muhammet şa Gajar
Dinastiýasy: Gajar dinastiýasy
Kakasy: Hüseýinguly han Gajar
Doguldy: 5 Sentýabr 1772. Eýran Damgan
Öldi: 23 Oktýabr 1834 (62 ýaş) Eýran Yspyhan
Dini: Yslam Şyga
Fath Aly Şa Gajar (Azeriçe: Fətəli şah Qacar, Parsça: راجاقهاش ىلع حتف) —Eýranda höküm süren Gajar türkmenleriniň dinastiýasynyň ikinji hökümdary. 17 Iýun 1797 - 23 Oktýabr 1834-nji ýyllar aralygynda höküm sürdi. Fath Aly şa Hüseýinguly hanyň ogly we Gajar türkmenleriniň dinastiýasynyň gurujusy Agamuhammet han Gajaryň ýegeni, agasynyň öldürilmeginden soň tagta çykýar.
Gajar türkmenleriniň dinastiýasynyň ikinji şasy ( hökümdarlyk ýyllary 1797-1834). 1797-nji ýylda gajar türkmenleriniň döwletini esaslandyran Agamuhammet şa öldürilenden soňra tagta geçen Fath Aly şa tä 1801-nji ýyla çenli tagta dawa edýän beýleki dawagärler bilen häkimiýet ugrunda göreş alyp barmaly bolýar. Esasy garşydaşlary bolan Horasanyň hökümdary Nedir Mürzäni, Kazwin töwereklerine eýelik edýän Sadyk han Şekakini çetleşdirenden soňra ol şa tagtynda ymykly ornaşypdyr. Fath Aly şanyň döwründe Eýranyň içeri syýasatynda-da, daşary syýasatynda-da şowsuzlyklar az bolmandyr. Ýurtda ýerli hökümdarlaryň garşylygy güýçlenipdir. Ol köplenç goşun ulanyp, gozgalaňlary basyp ýatyrmaly bolupdyr.
Fath Aly şanyň dolandyran döwrüniň birinji onýyllygynda baş wezir Hajy Ybraýymyň täsiri uly bolup, şa şonuň bilen maslahatlaşman hiç-hili karar kabul etmändir. Emma Hajy Ybraýymyň abraýynyň barha artmagyndan çekinip, Fath Aly şa 1808-nji ýylda ony hazynany talamakda aýyplap tussag edipdir.
1801-nji ýylda Fath Aly şa Angliýa bilen şertnama baglaşyp, fransuzlary ýurdundan çykarýar. Fath Aly şanyň tagta geçen wagty Napoleon uruşlarynyň döwrüne gabat gelipdi. Angliýa Eýrandan fransuz täsirini ýok etmek we ýurduň iňlis täsirine düşmegi üçin bu şertnamany baglaşypdy. Fath Aly şa Russiýanyň Kawkaza aralaşmagy sebäpli dörän dawada Angliýadan çaky cýkmansoň Fransiýa bilen ýakynlaşýar. Emma ýewropalylar öz bähbitlerini arap Eýrana kömek bermäge söz berýändigi düşnüklidir.
XIX asyryň başlarynda Pussiýa Eýranyň Kawkazdaky eýeçiliklerini eýeleýär. Fath Aly şanyň döwründe Eýran iki gezek Russiýa bilen Kawkaz ýerleriniň üstünde uruş alyp barmaly bolýar. Olaryň birinjisi Genji hanlygynyň üstünde 1804-1813-nji ýyllarda bolup, ol 1813-nji ýyldaky Gülüstan şertnamasy bilen tamamlanýar. Ikinjisi 1826-1828-nji ýyllarda bolup, Türkmençaý ýaraşyk şertnamasy bilen gutarýar. Iki uruşda hem Eýran ýeňilýär. Fath Aly şanyň daşary syýasatyndaky ýene-de bir waka 1821-1823-nji ýyllarda Osman türkmen döwleti bilen alyp baran urşudyr. Bu uruşda Eýran goşunlary üstünlikli hereket edip, birnäce ýerleri basyp alsalar-da Fath Aly şa urşy togtadyp, 1823-nji ýylda ýurt üçin hiç-hili bähbit araman garşydaşy bilen şertnama baglaşýar. Onuň sebäbini Fath Aly şanyň Ruusiýa garşy täze urşa taýýarlanýandygy we şol sebäpli Osman türkmen döwleti bilen garşylyklary ýitileşdirmek islemändigi bilen düşündirmek mümkin.
1833-nji ýylda Fath Aly şanyň uly ogly mirasdüşer Abbas Mürze ýogalýar. 1834-nji ýylda Fath Aly şanyň özi hem aradan çykýar.


text:
Ermenistanyň oppozision lideri Nikol Paşiniýan Orsýetiň, Birleşen Ştatlaryň, Gürjüstanyň we Ýewropa Bileleşiginiň ilçileri bilen duşuşyp, özüniň ýurtdaky syýasy krizisi çözmegiň üstünde işleýändigini aýtdy.
“Men ilçileri içerki krizisi çözmek ugrunda gelnen ylalaşyklar barada habarly etdim” diýip, ol 3-nji maýda giçlik özüniň Facebook sahypasynda paýlaşan beýanatynda belledi.
“Şeýle-de, ikitaraplaýyn gatnaşyklar boýunça birnäçe meseleler maslahat edildi. Ermenistanda ynanç bildirilen ilçiler bilen duşuşyklar dowam eder” diýip, Paşiniýan sözüniň üstüni ýetirdi.
3-nji maýda ermeni parlamentinde Paşiniýan özüniň “Ýelk” partiýasy we beýleki oppozision partiýalar tarapyndan premýer-ministr wezipesine ikinji gezek dalaşgär bellenildi. Şondan soň, häkimiýetdäki Respublika partiýasy Paşiniýany “halkyň dalaşgäri” hökmünde goldajakdygyny mälim etdi.
Ermenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda, eger-de 8-nji maýda ikinji gezek geçiriljek saýlawlarda premýer-ministr saýlanmasa, onda ýurduň parlamentiniň güýji ýatyrylýar we wagtyndan öň umumy saýlawlar geçirilýär.


text:
Liwanyň premýer-ministri Saad Hariri 18-nji noýabrda, syýasy krizis arasynda fransuz prezidenti Emmanuel Makron bilen gepleşmek üçin Saud Arabystanyndan Fransiýa geldi.
Hariri Parižden telefon edip, Liwana 3-nji gün, Garaşsyzlyk baýramyna geljekdigini aýtdy diýip, liwan prezidenti Mişel Aoun twitterde aýtdy.
Makron 17-nji noýabrda Haririniň Liwanyň premýer-ministri hökmünde Pariže gelmegine şatdygyny aýtdy we onuň “gelýän günlerde” Beýrut şäherine dolanyp barmagyna garaşýandygyny aýtdy.
Liwanyň telewideniýesi Haririniň maşyndan düşüp, žurnalistler bilen gepleşmän, özüniň Pariždäki öýüne girişini görkezdi.
Premýer-ministriň ýanynda aýaly Lara al-Azm bar, emma onuň üç çagasynyň hiç biri wideosýužetde görkezilmedi.
Hariri 4-nji noýabrda, Saud Arabystanyndan efire berlen telegepleşikde özüniň iş başyndan çekilýändigini aýdyp, Liwany çynlaýkaý syýasy krizise düşürdi.
Liwanyň prezidenti Mişel Aoun onuň işden çekilmek baradaky arzasyny kabul etmekden boýun gaçyrdy we saudlylary ony bendi edip saklamakda aýyplady.
Hariri Riýaddan gaýtmazyndan öň, özüni patyşalykda tussag saklanylýandygy barada aýdylýanlary ret etdi.


text:
«Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugynyň ady «Türkmenhowaýollary» gullugy diýlip üýtgedildi
Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany bilen “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň ady “Türkmenhowaýollary” gullugy diýlip üýtgedildi. Bu çözgüt Türkmenistanyň raýat awiasiasynyň işini kämilleşdirmek we ony dolandyrmagyň düzümini halkara ölçeglerine laýyk getirmek maksady bilen kabul edildi.
“Türkmenhowaýollary” gullugyna Türkmenistanyň Adalat ministrligi bilen bilelikde Permandan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri bir aý möhletde taýýarlap, Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.


text:
Siziň sahypaňyzda radiony nädip diňläp bilerin?
Websahypamyzda media çalyjylaryň aglaba köpüsi işleýär. Kompýuteriňiziň konfigurasiýasyna bagly bolmak bilen, biziň MP3 faýllarymyzy dogry sazlanan çalyjylaryň aglaba köpüsi arkaly diňläp bilersiňiz.
Eger kompýuteriňizde Windows ulgamyny ulanýan bolsaňyz, Windows Player çalyjysynyň awtomatiki usulda sazlanan bolmagy mümkin. Windows Media Player çalyjysynyň 9-njy we soňkraky görnüşlerini ulanmagy maslahat berýäris.
Eger siz Real Player çalyjysyny ulanýan bolsaňyz, onda onuň 10-njy we soňraky görnüşlerini ulanmagy maslahat berýäris.
Eger diňlemek üçin size çalyjy gerek bolsa, Real Player ýa-da Windows Media Player’i degişli sahypalardan kompýuteriňize salyp bilersiňiz. Çalyjylary kompýuteriňize salmak üçin şol sahypalardaky düzgünleri ýerine ýetiriň.
Saýlan çelgimdäki audio işlemedik ýagdaýynda näme edip bilerin?
Eger audio çalyjyňyz döwrebap bolup, onuň ýeterlik diapazon geçiriji bilen baglanyşygy bar bolsa, onda siz howpsuzlyk parametrleriňizi medianyň aýlanyşygyny ýola goýmak üçin üýtgedip bilersiňiz. Gynansak-da, şular ýaly meseleleri her ýagdaýyň diňe öz şertlerine görä çözmek mümkin. Eger iş ýeriňizde bolsaňyz, ýa-da internet-kafede diňlemek isleseňiz, onda kömek üçin tehniki administratora ýüz tutup bilersiňiz.
Browzerleriň haýsysy goldanylýar?
RFE/RL.org browzerleriň aglaba köpüsini goldaýar, emma sahypamyz Internet Explorer 7.x we Mozilla Firefox 1.x ya-da 2.x üçin sazlanan.
RFE/RL’i nädip öz baş sahypam edinip bilerin?
Windows - Internet Explorer 6 we onuň soňraky görnüşlerini ulanýanlar üçin:
- "Tools" menýusyny aç we "Internet Options" belligini saýla,
- “General” düwmesinde öňden bellenen bolmaly,
- Ýokarky bölekde “Home Page” bölümi görünmeli,
- “Address” diýen ýere www.azathabar.com salgysyny ýaz,
- Penjiräniň aşagynda ýerleşdirilen "Ok" düwmesine bas.
Windows - Firefox 2.x-i ulanýanlar üçin:
- "Tools" menýusyny aç we "Options" belligini saýla,
- "Main" düwmesini saýla,
- "Home Page" diýen ýere www.azathabar.com salgysyny ýaz,
- Penjiräniň aşak tarapyndaky "Ok" düwmesine bas.
MacOS X - Firefox 2.x-i ulanýanlar üçin:
- "Tools" menýusyny aç we "Options" belligini saýla,
- "Main" düwmesini saýla,
- "Home Page" diýen ýere www.azathabar.com salgysyny ýaz,
- Penjiräniň aşak tarapyndaky "Ok" düwmesine bas.
Eger onda-da problema çözülmese, bizden kömek soramak üçin email ýazyň.


text:
Günorta Afrika Respublikasy
Günorta Afrika Respublikasy (GAR) (afr. Republiek van Suid-Afrika; iňl. Republic of South Africa) — Afrika kontinentiniň günorta böleginde ýerleşýän döwlet. Ol demirgazykda Namibiýa, Botswana we Zimbabwe, demirgazyk-gündogarda Mozambik we Swazilend bilen serhetleşýär.
Afrikanyň günortasynda ýerleşýän döwlet. Kenarlaryny Atlantik we Hindi okeanlary ýuwýar. Tutýan meýdany 1,2 million inedördül kilometr. Ilaty 43 million adamdan geçýär. Olaryň 76 göterimi afrikalylar, galan bölegini bolsa beýleki milletler tutýar.
Mazmuny
Resmi dili[üýtget | edit source]
GAR-da dürli halklaryň we etniki toparlaryň arasynda ulanylýan dilleri hem hasaba alanyňda, ýurtda 11 sany dil ulanylýar. Olar: afrikaans, iňlis, ndebele, kosa, zulu, pedi, suto, tswana, swazi, wenda we tsonga. Käbir maglumatlara görä, zulu iň köp ýaýran dil hasaplanýar. Ilatyň 22,9 göterimi şol dilde gürleýär. Halkyň 17,9 göterimi kosa, 14,4 göterimi Afrikaans, 9,2 göterimi pedi we 8,6 göterimi iňlis dilinde gürleşýär. Iňlis dili resmi we iş ýüzünde köp ulanylýar.
Dini[üýtget | edit source]
Günorta Afrikanyň ilatynyň 80 göterimi diýen ýaly hristian dinine uýýar. Şeýle hem ýurtda induizm, yslam we iudaizm dinine hem uýýanlar bar. Ýurduň ilatynyň belli bir bölegi bolsa ýokarda agzalan dinlere uýman, eýsem öz däp-dessurlaryna ynanýarlar. Afrika yklymynyň günorta böleginde ýerleşýän GAR demirgazykda Namibiýa, Botswana we Zimbabwe, demirgazyk-gündogarda Mozambik we Swazilend bilen araçäkleşýär. Umumy maglumatlar
GAR Afrika yklymynyň etniki taýdan köp milletli ýurdy hasaplanýar. Ol tebigy baýlyklara baý bolmak bilen çäklenmän, eýsem-de yklymyň ykdysady taýdan iň ösen ýurdudyr. GAR ykdysady ösüşi boýunça dünýä ýurtlarynyň arasynda öz ornuny aldy. GAR 50-den gowrak halkara guramalaryň agzasydyr, şeýle hem 1946-njy ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň agzalygyna kabul edildi. Ýurtda ösümlikleriň 16 müň görnüşi bar. 18 sany milli seýilgäh döredildi. GAR-yň käbir goraghanalary Dongola goraghanasynyň düzümine girýär. Günorta Afrika ýewropalylaryň aralaşmagy bilen ýurduň haýwanat dünýäsi barada täze maglumat çykyp ugrady. Ýurdun baý haýwanat dünýäsi bar. Soňky ýyllarda dürli görnüşdäki haýwanlaryň awlanmagy azaldy. Ýurduň köp böleginde pillere duş gelmek bolýar. Mundan öň köp duş gelinýän haýwanlardan ýolbarslara indiden beýläk diňe Krýuger milli seýilgähinde duş gelmek bolýar.
Ilaty[üýtget | edit source]
2001-nji ýyldaky maglumatlara görä, ýurtda ilatyň gürlügi boýunça 1 inedördül kilometre 36,8 adam düşýär. Ýohannesburg, Keýptaun we Durban ýaly şäherlerde köp adam ýaşaýar. 1990-njy ýyllaryň ahyrlarynda ýurduň ilatynyň ortaça köpelişi birneme yza galdy. 2004-nji ýyldaky maglumatlara seredeniňde ýurduň ilatynyň 64 göterimi şäherlerde ýaşaýar. Iri şäherleri - Keýptaun (4 million adam), Durban, Ýohannesburg, Port-Elizabet, Piterma-risburg we Blumfonteýn. Ýurda Zimbabwe, Nigeriýa, Hytaý we Beýik Britaniýa ýaly ýurtlardan adamlar ýaşamaga gelipdir.
GAR-daky şahtalarda we fermalarda işlemek üçin Swazilend, Lesoto we Botswana ýaly ýurtlardan adamlar gelýärler. 2003-nji ýylda GAR-dan ABŞ-a, Ýewropa ýurtlaryna, Awstraliýa we Täze Zelandiýa 10 müňe golaý adam iş bilen gidýär. Olaryň agramly bölegini lukmanlar. hasapçylar we mugallymlar tutýar. 2000-nji ýyldan bäri emigrant we immigrantlaryň arasyndaky tapawut kem-kemden azalýar.
Döwlet gurluşy[üýtget | edit source]
Günorta Afrika federalizm elementi bolan respublika. 1996-njy ýylda kabul edilen konstitusiýa hereket edýär. Döwlet baştutany we Ýaragly güýçleriň baş serkerdebaşysy – prezident. Prezidentiň iş möhleti bäş ýyl, ol iki gezekligine şaýlanyp bilýär. Kanun çykaryjy organy iki palataly parlament ýerine ýetirýär. Olar Milli Assambleýa (400 orunlyk) we Milli welaýatlar geňeşi (90 orun). Milli assambleýadaky deputatlar 5 ýyllyk möhlete saýlanýar. Prezident – Mbeki Tabo. Ol 2004-nji ýylyň 23-nji aprelinde prezident saýlandy. Ondan öň bolsa 1999-njy ýylda prezidentlige saýlanypdy. Prezidentiň orunbasary-Mlambo-Ngkuka Fumzile. 2005-nji ýylda bu wezipä bellendi. Döwlet 9 welaýatdan durýar. Olar: gündogar Keýp, Gauteng, günbatar Keýp, Kwazulu-Natal, Limpopo, Mpumalanga, erkin respublika, demirgazyk-günbatar we merkezi Keýp.
Kazyýet ulgamy[üýtget | edit source]
Ýurduň kazyýet ulgamy roman-golland we iňlis hukugynyň ýörelgeleri esasyndan döredildi. Döwletde konstitusion, ýokary apellýasion, ýokary kazyýet we magistratur kazyýetler hereket edýär.
Goranmak güýji[üýtget | edit source]
2002-nji ýyldaky maglumatlara görä, Günorta Afrikanyň milli goranmak güýçleriniň düzüminde 60 müň esger bar. Günorta Afrika bilen ABŞ-nyň arasyndaky harby hyzmatdaşlyk gatnaşyklary ösdürilýär. Günorta Afrikanyň harby güýçleri BMG-niň baýdagynyň astynda Burundi, Şirmaýy Kenar Respublikasy, Sudan ýaly bimäçe Afrika ýurtlarynda parahatçylyk ugrundaky hereketlere gatnaşdy. 2004-nji ýyldaky maglumata görä, ýurtda goranmak pudagy üçin 3,172 milliard dollar harçlandy.
Daşary syýasaty[üýtget | edit source]
Günorta Afrika dünýäniň ähli ýurtlary bilen şol sanda Afrika döwletleri bilen dostlukly gatnaşyklary ýola goýmagy özüniň daşary syýasatynyň ileri tutyan ugurlarynyň biri hasaplaýar. Botswana, Lesoto we Swazilend bilen ykjam gatnaşyklar ýola goýuldy. Günorta Afrika Beýik Britaniýanyň Afrika yklymyndaky esasy daşary syýasy hyzmatdaşy hasaplanýar. Prezident Mbeki ýurduň halkara jemgyýetçiliginde we dünýädäki abraýyny belende galdyrmak üçin işjeň zähmet çekýär. GAR – BMG-niň işjeň agzasydyr. Şonuň üçin hem bu döwlet BMG-niň Afrika yklymyndaky parahatçylyk hereketlerine işjeň gatnaşýar.
Syýasy partiýalary[üýtget | edit source]
Günorta Afrika köp partiýaly döwlet. Ýurtda 20 sany syýasy partiýa hasaba alyndy. Olaryň iň abraýlylary şeýleräk:
- “Günorta Afrikanyň Milli kongresi” partiýasy. Başlygy - prezident Mbeki Tabo. Ýurduň esasy syýasy guramalarynyň biridir. 1912-nji ýylyň 8-nji ýanwarynda döredildi. 1994-nji ýyldan bäri döwleti dolandyryp gelýän partiýadyr.
- “Demokratik alýansy” partiýasy. Başlygy - Leon Toni. Partiýa 2000-nji ýylda döredildi.
- “Demokratiýa hereketiniň birleşigi” partiýasy. Başlygy - Holomisa Bantu. 1997-nji ýylyň sentýabrynda esaslandyryldy.
- “Garaşsyz demokratlar” partiýasy. Başlygy - De Lill Patrisiýa. 2003-nji ýylyň martynda döredildi.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
Günorta Afrika Respublikasy Afrika yklymynda ykdysady gatnaşyklar babatda iň ösen ýurtlaryň biridir. Dünýä ülňülerine laýyklykda bu ýurt jan başyna düşýän girdeji babatda ýokary görkezijilere eýedir. Ýurduň ilatynyň işe ýaramly bölegi orta hasap bilen 15,23 million adam.
Senagaty[üýtget | edit source]
Senagat pudagy ýurduň umumy milli girdejisiniň 31,6 göterimini tutýar. Senagat pudagynyň esasyny gaýtadan işleýän senagaty düzýär. Ýurtda gara metallurgiýa, reňkli metallaryň önümçiligi (GAR hrom we marganes önümçiliginde dünýäde öňdäki orunlarda durýar), altyn we platin böleginiň önümçiliginde ösen. Döwletde oba hojalyk önümlerini gaýtadan işleýän kärhanalar işleýär. «SAB-Miller» atly piwo şereketi öz önümlerini dünýäniň 11 ýurduna satýar. Günorta Afrikada dokma, tikinçilik, aýakgap we himiýa (kömürden benzin alynýan zawodlar) ýaly pudaklar hem ösýär. Kagyz we sement önümçiligi hem işe girizildi.
GAR - mineral serişdelere hem baý ýurt. Magdan senagatynyň esasy pudagy - altyndyr. Günorta Afrika altyn gazyp almakda dünýäde öňdäki orunlarda durýar. Onuň merkezi Ýohannesburg şäheridir. Käte bu şähere «altyn şäher» hem diýilýär. Ilkinji şahta 120 ýyl mundan ozal açylypdyr. Altynyň gory azalýar. 2004-nji ýylda onun çykarylyşy 346 tonna çenli azaldy. 2001-nji ýylda bolsa bu görkeziji 500 tonna barabardy. «Anglo platinum» şereketi platin metalyny çykarýan iri şereketleriniň biri hasaplanýar. GAR-da «BMW», «Mersedes», «Toýota», «Mazda», «Ford» ýaly dünýä belli awtomobiller ýygnalýar. «General Motors» şereketi Port-Elizabet şäherinde golçur kärhanasyny açdy.
Oba hojalygy[üýtget | edit source]
Günorta Afrikanyň ykdysadyýetiniň häzirkizaman tehnologiýalary bilen doly üpjün edilen ösen pudagydyr. Oba hojalygy pudagynda öndürilýän esasy azyk önümleri bilen ilat doly üpjün edilýär. Ýurtda arahis, mekgejöwen, mango, günebakar, bugdaý, şeker çiňňirik, nohut, pagta, arpa ekilýär. GAR gök önüm we miwe (ananas, apelsin, üzüm, alma) eksport edýär. Oba hojalygyna ýygy-ýygydan bolýan guraklyk ýaramaz täsir edýär. Ýurtda maldarçylyk, guşçulyk hem ösen. GAR angor geçişinin derisinden ýasalýan moher önümçiliginde dünýäde birinji orunlarda barýar. Her ýyl derýalardan we ummanlardan 700 müň ton-nabalyk we beýleki suw jandarlary tutulýar. Bir million tonna çenli tutmaga rugsat berilýär. Derýalardan krokodiller hem tutulýar.
Daşary söwdasy[üýtget | edit source]
Daşary söwda ýurduň ykdysady ulgamynda esasy rol oýnaýar. Eksport bilen importyň mukdary bir ugurda barýar. 2005-nji ýylda orta hasap bilen import 52,97 milliard dollar, eksport 50,91 milliard dollar. Esasy import edýän harytlary: ulag, nebit, himiýa önümleri. Import boýunça esasy hyzmatdaşlary: Germaniýa, ABŞ, Hytaý, Ýaponiýa, Beýik Britaniýa, Fransiýa, Saud Arabystany we Eýran. Esasy eksport edýän harytlary: mineral çig mallar (almaz, altyn we platina), awtoulag, tehnika, hojalyk harytlary we şerbetler. Eksport boýunça esasy hyzmatdaşlary: ABŞ, Beýik Britaniýa, Ýaponiýa, Germaniýa, Gollandiýa. «De Birs» şereketi göwherden ýasalan şaý-seplerini Londondaky, Nýu-Ýorkdaky we Tokiodaky dükanlarynda satýar. 2005-nji ýylda Parižde dükan açdy.
Energetika pudagy[üýtget | edit source]
Ýurduň çäginde sarp edilýän elektrik energiýasynyň 80 göterimi 20 sany elektrik beketlerinden öndürilýär. Şeyle hem bir atom stansiýasy hereket edýär. Ol 1985-nji ýylda Keýptaun bilen Saldanýa-Beý şäherleriniň arasynda gurlupdyr. Günorta Afrikaly alymlar ýadro generatoryň nusgasyny oýlap tapdylar. Ýurduň energiýa ulgamy Botswananyfl, Lesotonyň, Namibiýanyň we Swazilendiň energiýa ulgamy bilen birikýär. GAR bu ýurtlara elektrik energiýasyny satýar. 2003-nji ýyldaky maglumata görä, ýurtda 215,9 milliard kWt/sagat elektrik energiýa öndürilip, onun 10,14 milliardy eksport edildi.
Syýahatçylygy[üýtget | edit source]
Ýurduň ykdysadyýetiniň esasy pudaklarynyň biridir. Daşary ýurtly jahankeşdeleri umman kenary, tebigy ajaýyplygy ýerli halkyň baý medeni gymmatlyklary özüne çekýär. Jahankeşdeler her ýyl Durbanda geçirilýän «Afrikanyň kenary» atly festiwala hem gatnaşýarlar. Ýurtda käbir ýeňillikleriň döredilmegi syýahatçylaryň sanyny artdyrdy. 2001-nji ýylda ýurda 5,9 million syýahatçy geldi. 2005-nji ýylda bu görkeziji 6,7 million adama ýetdi. Soňky 2-3 ýylyň içinde hyzmat ediş nyrhy ýewropa derejesinden hem köpeldi. Esasy syýahatçylyk merkezi - Durban. Syýahatçylyk senagatynda 539 müň adam zähmet çekýär.
Gözel ýerleri[üýtget | edit source]
Günorta Afrikanyň paýtagtyndaky botanika bagy we dag garbanyşhanasy UNESKO-nyň bütindünýä miras sanawyna girizildi. Şeyle hem ýurtda köp sanly muzeýler, milli seýilgähler. zulu, kosa ýaly halklaryň döwrebaplaşdyrylan obalary, goraghanalary bar.
Bilimi[üýtget | edit source]
Afrikaly çagalar üçin ilkinji mekdep baryp 1799-njy ýylda Kap koloniýasy döwründe açylypdy. 1994-nji ýyla çenli döwletiň mekdep ulgamy jynsparazlyga esaslanýardy. Aparteid ulgamyň ýatyrylmagy bilen ýurtda ýaşaýan ähli halklaryň bilim almaga mümkinçiligi döredi. Mekdep bilimi hökmanydyr. Ýokary okuw mekdepleriniň ulgamyna 20 uniwersitet 15 tehniki mekdepler girýär. 2002-nji ýyldaky maglumatlara görä, Keýptaundaky uniwersitetiň 6 fakultetinde 672 mugallym zähmet çekýär we 16 müň talyp bilim alýar. Şeýle hem Pretoriýa şäherindäki uniwersitetde 1460 mugallym, 26 müň talyp, Günorta Afrika uniwersitetinde 1074 mugallym we 117 müň talyp bar. Günorta Afrika uniwersiteti iň iri bilim ojagy bolup, bu ýerde dünýä ülňülerinde bilim berilýär. 2003-nji ýylda Keýptaunda Afrika yklymynyň ilkinji matematika bilimleri instituty açyldy. 1990-njy ýyllaryň soňlarynda ýurtda kompýuter hünärmenlerini taýýarlamak üçin gazna döredildi. 2002-nji ýyldan başlap, ýokary okuw mekdepleriniň bilim derejesiniň hilini artdyrmak maksady bilen täze reformalar durmuşa geçirilip başlandy. Döwlet bütjetinden bu reformalar üçin 3,1 milliard rand bölünip berildi. Teatry: Keýptaunda ilkinji teatr 1801-nji ýylda açyldy. 1920-nji ýyllarda teatrlarda afrikaans dilinde teatr oýunlary sahnalaşdyrylyp başlandy. 1950-nji ýylda ýazyjy we dramaturg Ezeldi Mpahiele tarapyndan ilkinji teatr topary döredildi.
Kinematografiýasy[üýtget | edit source]
Ýurduň kinematografiýasy 1912-nji ýyldan soň ösüp ugrady 1915-nji ýyldan başlap “Kilarni film” kinostudiýasy yzygiderli çeper filmleri surata düşürip başlady. Sesli kinolaryň çykyp başlamagy bilen ýurtda iňlis we afrikans dillerinde kinolar surata düşürildi. 1979-njy ýyldan bäri Durban şäherinde Afrikanyň günorta böleginiň halkara kinofestiwaly geçirilýär. 2004-nji ýylda golliwudyň kino ýyldyzy asly ýohannesburgly Şarliz Teron «Oskar» baýragyna mynasyp boldy. Şeýle hem ol «Altyn şar» baýragyna mynasyp bolan ilkinji afrikaly aktrisa hem boldy.
Belli günorta afrikaly režissýor Leon Şusteriň surata düşüren filmi Berlin kinofestiwalynda baýraga mynasyp boldy. 2005-nji ýylda şol festiwalda Günorta Afrikanyň «Karmen» atly filmi hem baýrak aldy. 2005-nji ýylda GAR-yň kinematograflarynyň sungatyna ýokary baha berdiler. Şol ýyl geçirilen FESPAKO festiwalynda iň ýokary baýrak bolan «Skakun Ýennegi» heýkeli režissýor Zol Masekonyň surata düşüren «Baraban» atly filmine berildi.
Şeýle hem günorta afrikaly režissýorlar Ramadan Sulemanyň (“Zulunyň söýgi haty” filmi) we Teddi Materiň (“Maks we Mona” filmi) sungatyna ýokary baha berildi. Soňky ýyllarda Keýptaun şäheri kinoindustriýanyň merkezine öwrülip barýar. Her ýyl bu ýerde 12-13 sany kino surata düşürilýär.


text:
Teresa Meý Saud Arabystanyna, Bahreýine we Katara egilşik etmekleri üçin çagyryş berdi
Meý Kataryň Pars aýlagyndaky hyzmatdaşlary bilen sebitdäki terror belasyna garşy göreşini dowam etdirmelidigini ýatlatdy
Britaniýa käbir Arap ýurtlarynyň Katar bilen edýän gatnaşyklaryny bes etmegine sebäp bolan dartgynlygyň ortadan aýrylmagy üçin Saud Arabystanyna, Bahreýine we Katara egilşik etmekleri üçin çagyryş berdi.
Britaniýanyň Premýer ministri Teresa Meý düýn agşam telefon arkaly Saud Arabystanynyň, Bahreýiniň we Kataryň liderleri bilen telefon arkaly söhbetdeşlik geçirdi.
Teresa Meý telefon söhbetdeşliginde Pars aýlag ýurtlarynyň Katara goýan embargosy meselesinde taraplaryň gepleşik geçirmegi we Pars aýlag hyzmatdaşlyk geňeşiniň ýaňadandan öz işine başlamagy üçin çagyryş berdi.
Meý Kataryň Pars aýlagyndaky hyzmatdaşlary bilen sebitdäki terror belasyna garşy göreşini dowam etdirmelidigini ýatlatdy.


text:
Türkmenistana iş sapary döwründe bu topar, Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň merkezi edarasyna gelip gördüler we TGÝMJ-niň ýolbaşçylary bilen duşuşdylar. TGÝMJ-niň ýolbaşçylary bilen geçirilen duşuşyk döwründe myhmanlar TGÝMJ-niň ýurdumyzda alyp barýan işleri bilen tanyşdylar.
Soňra bu toparyň wekilleri TGÝMJ-niň resurslar merkezinde meýletinçileriň alyp barýan lukmandan deslapky ilkinji kömek okuwlaryna gatnaşdylar we meýletinçiler bilen sorag jogap alyşdylar.
Esasy iş toparynyň maslahatyna gatnaşyjylary türkmen medeniýeti bilen tanyşdyrmak maksady bilen, Türkmen milli muzeýine gezelenç gurnaldy. Gezelenç döwründe myhmanlar meşhur türkmen halylary we olaryň taryhy bilen tanyşmaga mümkinçilik gazandylar.
2018-nji ýylyň 9-njy aprelinde Esasy iş toparynyň maslahatynyň dabaraly açylyşy boldy. Maslahat, TGÝMJ-niň Baş direktorynyň gutlag sözleri bilen açyldy.
Esasy iş toparynyň maslahaty, Milli jemgyýetleriň işleriniň ýolbaşçy we dolandyryjy guramalaryna, meýletinçilerine, şol sanda onuň ýerine ýetirýän işlerine we olaryň Hereketiň esas goýujy ýörelgelerine laýyklygyna degişli wajyp soraglar işjeň ara alynyp maslahatlaşylmagy bilen tapawutlandy. Ara alynyp maslahatlaşmalaryň netijesinde resminamalara, dürli Milli jemgyýetleriň, şol sanda Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň alyp barýan işiniň mysallaryny girizmek barada netijä gelindi.
2018-nji ýylyň 12-nji aprelinde “Gala” medeni dynç alyş merkezinde Esasy iş toparynyň maslahatyna gatnaşyjylar üçin TGÝMJ-ti tarapyndan agşamlyk nahary berildi. Naharyň dowamynda belli estrada aýdymçylarynyň çykyşlary gurnaldy.
Esasy iş toparynyň 4-nji mejlisiniň jemini jemläp, myhmanlar, TGÝMJ-niň Baş direktoryna, işgärlerine we meýletinçilerine özleriniň türkmen ilinde mähirli garşylanandy we Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň Milli jemgyýetler üçin usulýet görkezmelerini we kadalaşdyryjy-hukuk esaslaryny seljermek boýunça Esasy iş toparynyň nobatdaky 4-nji maslahatynyň netijeli we ýokary derejede geçmegine berlen goldawlary üçin öz minetdarlyklaryny bildirdiler.


text:
Aşgabadyň Parahat etrapçasynyň käbir ýaşaýjylary häzirki wagtda howanyň gyzgynlygy 40 gradusa golaýlan mahaly, özleriniň kondisionersiz kösenýändiklerini aýdýarlar.
Parahat 4/2 etrapçasynyň özüni Mähri daýza diýip tanyşdyran ýaşaýjysy mundan iki hepde çemesi ozal, bu sebitdäki jaýlaryň ýene azyndan 10-a golaýyndan kondisionerleriň sökülip aýrylandygyny we munuň netijesinde şu günler özleriniň dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny belleýär.
“Şäheriň ‘10 ýyl abadançylyk’ we Nurmuhammet Andalyp köçeleriniň çatrygynda täze awtoulag geçelgesi açylmazdan ozal, ýagny aprel aýynyň soňky on günlüginde Parahat 4/2 we Parahat 2/4 etrapçalarynyň köçe tarapyndaky jaýlaryň kondisionerlerini söküp aýyrdylar. Bu sebitdäki jaýlardan kondisionerleri mundan üç ýyl çemesi ozal hem aýrypdylar. Ýöne geçen ýyl ýa-da ondan öňki ýyl ýaşaýjylar tomsuň jokrama yssysyna çydaman, kondisionerleriň käbirlerini gaýtadan oturdypdylar. Ynha, ýene kondisionerlerimizi hiç hili düşündiriş bermezden aýyrdylar. Howa yssy, kondisionersiz jaýda oturar ýaly däl. Näme etjegimizi bilemizok” diýip, Mähri daýza aýdýar.
Ýatladyp geçsek, türkmen häkimiýetleri Aşgabat şäheriniň uly köçeleriniň ugrundaky jaýlardan kondisionerleri söküp aýyrmak çäresine mundan üç ýyl çemesi ozal başlapdy. Türkmen resmileri tarapyndan “şäheri abadanlaşdyrmak” çäresi diýlip düşündirilýän bu kampaniýanyň çäginde müňlerçe kondisioner sökülip aýryldy.
Paýtagtyň Parahat 4/2 we Parahat 2/4 etrapçalarynyň ençeme ýaşaýjysynyň aýtmagyna görä, kondisionerler sökülip başlan mahaly, özlerini Aşgabat şäher häkimliginiň resmileri diýip tanyşdyran adamlar ýaşaýjylara kondisionerleriň “täze görnüşde” oturdyljakdygyny aýdyp, bu baradaky shemany görkezipdirler.
Emma Parahadyň ýaşaýjylary türkmen häkimiýetleriniň wada beren täze kondisionerleri henize çenli gaýtadan oturdyp bermeýändiklerini aýdyp, olaryň wadasynda tapylmaýandygyny belleýärler.
Mähri daýza kondisionerleriň aýrylmagynyň ýaşaýjylara, hususan-da, köp maşgalaly hojalyklara ýaramaz täsir ýetirýändigini aýdyp, munuň käte maşgalalarda oňşuksyzlygyň döremegine hem sebäp bolýandygyny belledi.
“Häzir bir jaýda bir gelinli ýa-da iki gelinli ýaşaýan maşgalalar köp. Jaýlarda sowadyjyly otaglaryň çäkli bolmagy, maşgalalarda ‘kimiň otagynda sowadyjy bolar, kimiňkide bolmaz’ diýen ýaly dawalaryň döremegine hem sebäp bolýar. Şeýlelikde, maşgalada oňşuksyzlyk köp bolýar” diýip, Mähri daýza aýtdy.
Ol häzirki wagt ýaşaýjylaryň öz kondisionerlerini jaýyň girelgelerinde, ýerzeminlerinde ýa-da üçeklerinde oturdyp başlandygyny, emma girelgelerdäki sowadyjylaryň her pursatda adamlara howp abandyrýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
“Adamlaryň köpüsi tomsuň jokrama yssysynda gün görmek üçin, alçysyz, öz sowadyjylaryny girelgelerde ýerleşdirýär. Jaýyň her gatynda azyndan üç kondisioner işleýär. Sowadyjylaryň çykarýan gyzgyn howasy zerarly girelgelere girer ýaly däl, gaty yssy. Liftden çykyp, barjak jaýyňa girýänçäň, girelgedäki gyzgyn howa adamy demikdirip barýar. Girelgelerdäki sowadyjylar oturdylanda, ýangyn howpsuzlygy hem göz öňünde tutulmaýar, oňa gözegçilik hem edilmeýär. Şol sebäpli girelgelerde ýangynyň döremegi hem juda ähtimal” diýip, Mähri daýza aýtdy.
Ýatladyp geçsek, mundan üç ýyl çemesi öň Aşgabadyň köçä tarap seredýän jaýlaryndan kondisionerler sökülip başlanan mahaly, şäheriň käbir sebitlerinde, şol sanda Parahat 7 etrapçasynda käbir ýaşaýjylar köçä çykyp, öz nägileliklerini beýan etmek üçin protest çäresini hem geçiripdiler.
Emma şonda türkmen häkimiýetleri ýaşaýjylaryň nägileligine garamazdan, jaýlardaky kondisionerleri söküp aýrypdylar.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, Türkmenistanyň resmileri ýa-da media serişdeleri şäherde kondisionerleriň sökülmegi, olaryň sebäpleri we munuň netijesinde ýaşaýjylaryň başdan geçirýän ýagdaýlary barada henize çenli ilat köpçüligine maglumat bermän gelýär.


text:
Azatlyk radiosynyň Türkmenistanyň Balkan welaýatyndaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew 19-njy maýda üç ýyl türme möhletini tamamlap, azatlyga çykdy, bu barada “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” proýekti habar berýär.
Azatlyk radiosy we TAH neşiri bilen hyzmatdaşlyk eden S.Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň tomsunda, hamala ýanyndan ýurtda gadagan edilen neşeli derman çykandygy üçin saklanyp, soňra ýapyk sudda 3 ýyl azatlykdan mahrum edildi.
Hukuk goraýjylar we BMG-niň paneli žurnalistiň syýasy sebäpler esasynda tussag edilendigini aýdyp, Nepesgulyýewiň türmede saklanmagyny ýazgaryp çykyş etdiler.
Ol tussaglykdan öň Balkan welaýatyndaky sosial meseleler, ilatyň durmuş şertleri hakynda maglumat taýýarlaýardy.
ABŞ-nyň ýedi kanun çykaryjysy 2016-njy ýylyň iýulynda türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Nepesgulyýewiň tussaglygynyň "bikanundygyny aýdyp, ony haýal etmezden azat etmäge çagyryp, hat ýazdy.
Halkara hukuk toparlarynyň, şol sanda BMG-niň eden-etdilikli tussag edilmeler boýunça Işçi toparynyň çagyryşlaryna garamazdan, türkmen hökümeti ony ýapyk sudda berlen türme tussaglygynyň möhletini doldurýança azatlyga goýbermedi.
Mälim bolşy ýaly, BMG-niň eden-etdilikli tussag edilmelere garşy Işçi topary S.Neesgulyýewiň bikanun tussag edilendigi barada netijä geldi we onuň derhal azatlyga çykarylmagyna çagyrdy.
“Saparmämmet özüniň žurnalistiki işi üçin jezalandyrylýar” diýip, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň prezidenti Tomas Kent žurnalistiň tussag edilenine iki ýyl dolanda aýtdy.
“Onuň sud diňlenişigi aklawçysyz we jemgyýetçilige açyk däl bir görnüşde geçdi. Biz oňa ýöňkelýän aýyplamalaryň dolulygyna galpdygyna ynanýarys. Ol dessine azatlyga goýberilmelidir” diýip, Tomas Kent sözüne goşdy.
Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Türkmenistanyň Hazar deňziniň kenaryndaky “Awaza” şäherinde ýitirim boldy.
Ol 2015-nji ýylyň 31-nji awgustynda ýapyk görnüşde geçirilen sud diňlenişiginden öň doly izolirlenen görnüşde saklandy. Türkmen sudy ony bikanun neşe serişdeleriniň gaçakçylygynda günäli tapdy. Emma halkara hukuk toparlary Nepesgulyýewe ýöňkelen günäleriň onuň žurnalistiki işi üçin ar almak maksady bilen “toslanyp düzülendigini” aýtdylar.
Türkmenistan hukuk toparlarynyň metbugat azatlygy baradaky halkara hasabatlarynde hemişe yzdaky orunlarda getirilýär we türkmen häkimiýetleri garaşsyz žurnalistleri ýanamakda tankyt edilýär.


text:
«Mugallymçylyk tejribesi»
Ggeografiýa fakultetynyň talyplarnyň mugallymçylyk boýunça tejribeçiligi okuw terbiýeçilik hadysasyny esasyny düzýär we umumy orta bilim berýän mekdebiň hünär taýarlygynyň esasy orynlarynyň birini eýeleýär.
Gelejekki mugallymlaryň tejribeçiligini nazarýet astynda taýarlygy we amaly işiniň utgaşmasyny düzýär,gelejekki hünermenleriň mugallymçylyk işine döredijilikli gatnaşmagyna itergi berýär, onyn hunär taýdan ehmiýetliliginiň derejesini we mugallymçylyk taýarlylygyň ýagdaýyny kesgitleýär.
Mugallymçylyk tejribeçiliginyň maksady talyplaryň okuw terbiýeçilik hadysasynyň gurnaýşyny häzirki zaman görnüşlerinin ugurlaryna we ülňülerini ele almagyna gelejekki biologiýa,himiýa, geografiýa mugallymlarynyň hünär ygtyýarlygynyň emele gelmegine, özleriniň bilimleriniň terbiýeçilik zerurlygynyň ulgamlaýyn täzelenmeginde we amaly işinde döredijilikli ulanmagyny düzýär.
Esasan tejribeçilikde talyba onyň saýlap alan käriniň özi üçin dogrylygyny öziniň hil taýdan gerekliligini derejesiniň dogry gelyändigini mugallymlaryň hünäri üçin anyklamaga teklip edýär.
Уроки географії у 7-му класі
Mugallymlar tejribesiniň esasy meseleleri:
-Talyplaryň mugallymçylyk bilimleriniň nazarýetini berkitmek:
-Mugallymçylyk zehinini emele getirmekde we berkitmekde esasy hünär ukubyny tejribesini arytdyrmakda ýokary mugallymçylyk biliminiň ülňüleriniň hünär häsiyetini emele getirýar ;
-Gelejekki mugallymlaryň mugallymçylyk hakda pikirlenmeginiň we mugallymlaryň şahsyýetiniň hünär taýdan ähmiýetli hillerine ösişini mugallymçylyk tejribeçiliginiň netijeliliginyň esasy şertini içinden duýgur-mugallymçylyk taýdan gönükdürme nazarýeti taýdan esaslanma okuw we terbiýeçilik häsýetnamasy we terbiýeçiliginyň gurnaýşyna we düzimine toplumlaýyn çemeleşmeleriniň mugallymçylyk tejribesinde meseleleri yzygiderlilikli çozmek.
Проведення позакласних виховних заходів
Tejribeçi toplumlarynyň okuw terbiýeçilik işi bir näçe tapgyrdan ybarat:
-Taýýarlyk tapgyry :
Talyp hökman borçly:
Ýokary okuw jaýynyň ugrukdyryjy maslahatlaryna gatnaşmak we orta mekdebe ýollanma haty almak:
Mugallymçylyk tejribe işini geçirilýän wagtynda we mugallymlaryň tejribe işlerini hasabata almak we resminamalaryň düzümine giryän resminamalarynyň sanawyny almak ;
-Esasy tapgyr.Bu tapgyrda talyp işjeň ýagdaýynda mugallymlaryň işine mugallym hökmünde görkezilen hünäriň hemme wezipe borçlaryny öz üstüne almagy.
-Jemleýji tapgyr. Mugallymçylyk tejribesinde netije çykarmak we hasabat resminamalaryny düzmek .
Mugallymçylyk tejribe işlerini geçirilýan esasy ýerler, umumy bilim berýän orta mekdepleri, mekdepden daşary edaralary, çagalar bagynda, tomusky sagaldyş dynç alyş merkezleri,Uman şäheriniň umumy bilim berýän mekdepleri we talyplaryň ýaşaýyş ýeri boýunça ilatly ýerleriň mekdepleri bolup durýar.
Orta mekdepde tejribe işini geçirilýän wagtynda biziň fakultetimiziň talyplary öz alan bilimleriniň derejesini görkezýärler,dürli görnüşdäki sapaklary we synpdan daşary çäreleri geçirýärler we umumy bilim berýän mekdepde hakyky işe taýýarlanýarlar.
Захист педагогічної практики


text:
Bir türkmen migrantyna ölüm haýbatyny atyp, puluny alan mahaly ony wideo surata düşürip sosial ulgamda ýaýradan adam halk köpçüliginiň güýçli nägilelik bildirmeginden soň Türkiýäniň Ýalowa şäherinde tutuldy.
Azatlyk Radiosynyň düýnki goýberilişinde hem aýan edişimiz ýaly, sosial mediada ýaýradylan wideoda özüni görkezmeýän näbelli bir adam owganystanly bir türkmen migranty awtoulagda zamun alyp: "Seni nähili edip öldüreýin?” “Meniň ýurdumda näme işläp ýörsüň?” “20 lira pul ber, seni öldürmäýin.” “Seni öldüreýinmi ýa-da puly alaýyn" diýen sözler aýdyp haýbat atýar.
Türk metbugatynda çykan habarlarda aýdylyşyna görä, müňlerçe adam tarapyndan paýlaşylyp, köpçülige ýaýradylyp, berk ýazgarylan wideo bilen baglanyşykly sosial media ulanýan adamlar derrew respublikan sülçülige arz-şikaýat edýärler. Türkmen migrant oglanjygyň we ony zamun alanyň derrew tapylmagyny talap edýärler.
Sosial mediada ýaýradylan wideo barasynda, Ýalowanyň polis müdirligi bilen welaýatyň migrasiýa, ýagny göç edarasy derrew herekete geçýärler. Waka bilen baglanşykly Ýalowanyň polis müdirliginiň beren beýannamasynda aýdylşyna görä, wideonyň Ýalowada surata düşürilendiginiň anyklanmagyndan soň, uzak gije giň gerimli gözläp-agtaryş işi alnyp barylýar. Ahyrynda wideony surata düşüren 33 ýaşyndaky A.A. atly adam Altynowa etrabynda ele salynýar. Wideodakylar Howpsuzlyk bölümine getirilýär we gerek bolan kanuny işler başladylýar.
Wideony surata düşürendigi anyklanan A.A. polise beren düşündirişinde ony degişme üçin taýýarlandygyny, Owganystanyň raýaty türkmen migranty bolsa, Altynowa etrabyndaky bir iri mallaryň saklanýan fermasynda işledýändigini aýdýar.
Özüni Hudaýberdi Rozymuhammet diýip tanadan 20 ýaşyndaky owganystanly türkmen migrantynyň Türkiýä bikanun ýoldan gaçyp gelendigi, ýanynda hem hiç hili dokumentiniň ýokdugy anyklanýar.
Haýbat wideosy barada sosial mediada berk ýazgarylandan soň A.A. atly adam gaýtadan bir wideo surata düşürip, wakanyň degişmedigini aýdýar. Onuň ikinji wideosyndan soň hem sosial ulgamdaky nägilelikler artmagyny dowam edýär we köpçülik bolan waka "Beýle degişme bolmaz. Türk halkynyň duýgulary äsgermezçilik edildi" görnüşinde baha berýärler.
Wideony taýýarlan A.A. Ýalowanyň kazyýetine äkidilen mahaly özüni surata düşürýän žurnalistlere "Degişmeden başga zat däldi. Metbugat muny çişirdi. Şeýle oýun edenim üçin gaty puşman boldum" diýýär. Owganystanyň raýaty Hudaýberdi Rozymuhammet bolsa, Ýalowanyň göç ýagny migrasiýa gullugynyň ygtyýaryna tabşyryldy.
Bolan waka hemmeler bilen bir hatarda Türkiýede ýaşaýan owganystanly türkmenler hem uly gyzyklanma bilen çuňňur duýgydaşlyk bildirdi. Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan Gülapbek Stambulda ýaşaýan owganystanly türkmenleriň bu bolan waka bildiren reaksiýasyny beýan etdi.
Sosial mediadaky toparlaryň indi Türkiýä bikanun ýoldan gelen gaçgak ýagdaýdaky ol türkmen migrantynyň deport edilmezligi üçin, töwella başlatmaga taýýarlanýandygy habar berilýär.


text:
Türkmenistanda öňki türkmen-türk mekdeplerinde okan we okadan adamlaryň, şeýle-de Türkiýäniň ýokary okuw jaýlarynda okanlaryň tussag edilmegi dowam etdirilýär.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleriniň maglumatlaryna görä, soňly aýlarda Türkmenistanyň diňe Lebap welaýatynda, türk dinçisi Fethullah Gülen bilen bagly “gülençileriň hereketi” diýilýän topara gatnaşykda aýyplanyp, azyndan 50 çemesi adam tussag edildi.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanyň kanun goraýjy edaralaryndaky çeşmesiniň sözlerine görä, Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynyň Astanababa obasynda, 23-nji aprelde gije sagat 10 töwereginde uly reýd geçirilipdir.
“Gije sagat onda 2-nji ýöriteleşdirilen mekdebiň mugallymlarynyň umumy ýaşaýyş jaýyna döküldiler. Bu Astanababa obasyndaky öňki türk mekdebidi. Milli howpsuzlyk işgärlerini, oba geňiniň başlygyny, ýerli polisiýa bölüminiň işgärini hem mekdep müdirini öz içine alýan, jemi 40 adamdan ybarat topar bina kürsäp girdiler we bar zady, şol sanda kitaplary, telefonlary, planşetleri, komýuter disklerini, hatda namazlyklary ýygnap başladylar. Şol gün ýedi sany mugallymy we olaryň üç sany myhmanyny äkitdiler. Üstesine, mugallymlaryň maşgala agzalaryny alyp gitdiler. Günüň ertesi ýene dolanyp geldiler we ýene mekdepden iki adamy, şeýle-de Atamyrat şäheriniň bilim merkeziniň dört işgärini alyp gitdiler” diýip, Azatlyk Radiosynyň çeşmesi tussag edilenleriň ählisiniň türk liseýleriniň öňki mugallymlary we öňki okuwçylarydygyny aýdyp, sözüniň üstüne goşdy. Şeýle-de, ol tussag edilenleriň maşgala agzalarynyň soňra boşadylandygyny belledi.
Bu maglumaty geçen şenbe güni Türkmenistanyň häkimiýet strukturalaryna ýakyn çeşmesi tassyklady. Onuň sözlerine görä, 23-nji aprelden başlap, Lebap welaýatynda “gülençiler” diýlip atlandyrylýanlary tussag etmek boýunça birnäçe reýd geçirilipdir. Tutha-tutluklaryň täze tolkunynyň astyna türkmen-türk mekdeplerine gatnaşygy bolan telekeçiler we gurply adamlar düşdi diýip, çeşmämiz belledi.
“Ýene bir reýd 29-njy aprelde boldy. Bäş mugallym tussag edildi, olaryň ählisi geçmişde türk liseýlerinde bilim aldy. Şol günüň özünde Beýik Türkmenbaşy etrabynyň häkimiň kömekçisini hem alyp gitdiler. Maňa mälim bolşuna görä, häzirki wagtda Türkmenabat şäheriniň derňew tussaghanasynda 30-a golaý adam saklanýar” diýip, gizlinlik şerti bilen maglumat beren çeşme Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmenistanyň kanun goraýjy edarasyndaky çeşmämiz aprel aýynyň aýagyndan bäri Lebap welaýatynda kanun goraýjy edaralaryň amala aşyran çäreleriniň netijesinde, 50-den gowrak adam tussag edilipdir. Olaryň ählisi türk liseýleriniň öňki işgärleri, şol sanda gurply telekeçiler.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanda “gülençiler” diýlip atlandyrylýanlaryň tussag edilmegi barada ilkinji gezek 2016-njy ýylyň oktýabr aýynda habar beripdi. Onuň birinji tolkuny Aşgabatda we tutuş ýurt boýunça belli telekeçilere degişli boldy. Şonda Azatlyk Radiosynyň çeşmeleri 150-den gowrak adamyň tussag edilendigini habar beripdi. Derňewleriň netijesinde olaryň köpüsi boşadylypdy. Emma onlarça adam uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi.
Aprel aýynyň başynda Azatlyk Radiosyna kanun goraýjy edaralardaky çeşmelerden suduň ýapyk diňlenişiginiň netijesinde çykarylan kararyň nusgasy gowuşdy. 18 adamdan ybarat toparyň düzüminde, ady agzalýan ady belli aşgabatly telekeçiler “A-Market” dükanynyň öňki eýesi Döwlet Ataýew we “Merdem” we “AlpEt” restoranlaryň eýesi Resul Atageldiýew 25 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi. Agzalan tussaglaryň ählisiniň geçmişde türk bilim edaralaryna gatnaşygy bardy.Türkmenistanda türk liseýleri 2011-nji ýylda ýapylyp başlandy. Türkmen häkimiýetleriniň bu çäresiniň bu mekdepleri maliýeleşdirendigi aýdylýan türk dinçisi Fethullah Gülen bilen bagly “Hizmet” hereketiniň dini-syýasy täsiri bilen bagly bolandygy çak edilýär.
2016-njy ýylyň iýul aýynda Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşyk synanyşygynyň yz ýany Aşgabatda 1994-nji ýyldan bäri işlän türkmen-türk uniwersiteti ýapylypdy. Türkiýäniň häkimiýetleri Fethullah Güleni agdarylyş synanyşygyny guramalaşdyrmakda aýypladylar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanda tussag edilenleriň işi boýunça türkmen häkimiýetlerinden resmi kommentariýa almak boýunça synanyşyklary netije bermedi.
Emma ýurduň häkimiýet strukturalaryndaky çeşmelerimiz ykdysady kynçylyklary başdan geçirýän Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň türkmen-türk okuw jaýlary bilen bagly türkmenistanlylary yzarlamak arkaly Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýýyp Erdoganyň göwnüni tapmak isleýändigini aýdýarlar.


text:
Yurekdesh.ru
Olam blok bolupdyr Sebäp görkezilmedik nàme sebàpli bilmedim iň soňky girenem men boldum öýtýàn :/
Kakamyrat Rejepow Il bolup galar
Eýýäm ol gün öwrülipdir öňňine,
Bilýän, bu günümem düýn bolup galar.
Owadan ömürde saklamaň kine,
Beýtseň, aňsat işler kyn bolup galar.
Bu dünýäniň şowhunyna gatylman,
Düňderilip dymyp ýörmek akyl däl,
Aýdyň yşk sözlerin, asla çekinmäň,
Ýogsam, ol gursakda müýn bolup galar.
Sad...
Kakamyrat Rejepow Seda
Eziz Allam, bir dilegim,
bizi dünýä at-abraý goýup,
o ýerlere tämiz iman äkidenden eýläweri!
Pir-pygamber bolmasagam,
Bolmanda şol ägirtleriň ellerine
bir suw akydandan eýläweri!
„Nokat ýaly bähbit üçin
otur ýaly eglenlerden“ eýleme.
Ýolumy gara pişik kesdi diýip,
Halal ýoldan sowlanla...
Kakamyrat Rejepow Ykbal
Durmuş ony aýnatdy. Bir diýenini iki gaýtalatmady. Suw ýaly ulag, köşk ýaly jaý, ýene-ýene...
«Köp berip azdyrmasyn, az berip tozdurmasyn» diýen dillere gurban bolsaň... Ol köpe uçrap, soňabaka gelen döwleti göterinip bilmän, ýörite öz hyzmaty üçin adam tutundy. «Pula düzelse kaýyl, tomsuň epgeginde, gyşyň sowgunda daşarda kaňkap ýörmeli etm...
Gazagystan türkmenleri
▶ GAZAGYSTAN TÜRKMENLERI
Gazagystanda ýaşaýan türkmenleriñ taryhy entek doly öwrenilenok. Biz Syrderýa ýakasyndaky raýonlaryñ türkmen halkynyñ ir döwürde ýaşan ýerleridiginden habarly. Şol ýerlerde Täze we Köne Guzystanyñ taryhy çeşmeleri, olatyñ paýtagty Ýañykent ýerleşipdir.
Oguzlaryñ döwletinde köp wagtlap salyrlar taýpasyn...
B.Hydaynazarow
Goshgy yazylmayar aglatmak ucin,
Goshgy yazylmayar guldurmek ucin,
Goshgy dañyñ ak suydune yugrulyar
Yatany yerinden galdyrmak ucin.
Hala gyzly bolsun goshgynyñ ici,
Hala-da oñ ici yigitli bolsun.
Yone,sho goshgyny okan kishiler
Oñkiden azajyk bagtly bolsun.
Tema
,,Omur kerweni"oran gowy eser.Juda tasirli yazylan.
Germaniýada iş meselesi
Salam ähliňize. Maňa maslahat gerekdi. Germaniýadaky iş wakansiýalar barada haçandan bäri gyzyklanýan welin, eger ýaltalyk etmeseň 2000-2500 euro aýda gazanyp boljak ekeni. Öýüňe aýda 2000dollar gürrüňsiz ugradyp boljak.
Germaniýada kim okaýan ýa-da işleýän bolsa, maslahatyňyz gerek?
Iş meselesi nähili? Saýtdaky wakansiýalar dogrymyka...
Daşary ýurt talyplaryň dykgatyna
Bankomat wiza kartdan pul berenok ýöne bez naliçi söwda açyk,siz nädip pul çekýäňiz wizadan daşary ýurtda?
Ömür kerweni. K.Kullyyew
Dowamy3
Kakasy gurrun bererdi: «Adamyn her egninde bir perisde oturarmys-da, bira mydama gowulyga undarmis,beylekisem - erbetlige» diyip. Guljemalyn gownune,pysyrdap duranam sol perisdelen biri yalydy. Beylekisi welin,name ucindir dymyardy...
Ogully enelerin kopusi,biri-birinden bihabar, Guljemaly eyyam oz yanlaryndan beylesine geciri...
TOPH gaz geçirijisi we energetika pudagynyň başlangyçlary – ösüşlerimiziň sarsmaz binýadydyr
Hususy habarçymyz Türkmenbaşy ýylylyk elektrik merkeziniň direktorynyň orunbasary Gurbangeldi Atabaýew bilen söhbetdeş bolduk.
Ýurdumyzda energetika pudagy şu günki gazanylýan uly ykdysady üstünliklerimiziň, gelejekde ýetmeli belent sepgitlerimiziň berk binýady hasap edilip, energetika pudagyny düýpli döwrebaplaşdyrmak we maddy – enjamlaýyn...
Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda gurulýan TOPH gaz geçirijisi ýurdumyzyň energetiki syýasatynyň özenidir
Hususy habarçymyz Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň Türkmenbaşy şäheriniň komitetiniň guramaçysy Şahymerdan Sary ogly bilen söhbetdeş boldy.
Türkmenistanда soňky döwürler täze awtomobil we demir ýollary, deňiz portlary hem-de köprüler gurlup, Beýik Ýüpek ýoluny üçünji müňýyllykda täzeden dikeldýär. 2015-nji ýylyň dekabr aýynda taryhy Ма...
Ömür kerweni. K.Kullyyew
"Eytjekdim,beytjekdim" diyen bolmasam bir haki bos bahana,gury haybat-da...
-Kaka, o Hüñkar diyyanin Gorogly ölensonam ölmanm-ay?
-Hä-ä-äy,oglum, Hüñkara ölme yokdur. Hudaya-da dine gowsy gerekdir, oglum....Yany gorkmadyn dami,oglum?
-Azajyk gorkdum.
-Ay, su wagt azajyk gorkanyn zeleli yok. Son gorkmazyn ucin aydyan men...
Rejepmyrat Durdyýew barada
Rejepmyrat Durdyýew çagalar we ýetginjekleriň ýazyjysydyr. Ol 1946-njy ýylda Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabynda doguldy. Edil beýleki oba çagalary ýaly mekdepdäki bilimini zähmet bilen baglanyşdyrdy. Okuwdan soň boş wagtlary oba meýdanynda suw tutdy, otag otady, pagta ýygdy. Orta mekdebi tamamlandan soň, iki ýyl obada işledi. 1964-nji ýylda Magt...
Ömur kerweni.(hekayalar we powestler) K.Kullyyew
Cyn gulka garrama yok. Sonun ucinem,ol islendik adamy yigdeldip hem-de korpejeleri ullakan adam yaly edip bilyar. Gulki ceper eserdaki janly adam hasiyetleri,durmus,omur hakdaky cunnur pikir yoretmeler bilen utgasanda,ol eserin many-mazmunyny,suwelenliligini has-da artdyryar.
Komek Kulyyewin bu kitabyna saylanyp girizilen eserlerinin hemmesi...
В Мары проводится 25-ое заседание Руководящего комитета по проекту газопровода ТАПИ
В административном центре Марыйского велаята состоялись переговоры между Президентом Туркменистана Гурбангулы Бердымухамедовым и Премьер-министром Исламской Республики Пакистан Шахидом Хаканом Аббаси, прибывшим в нашу страну по случаю начала строительства новых объектов – газопровода Туркменистан-Афганистан-Пакистан-Индия, линий электропередачи Ту...
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň ýene bir tapgyry ýola goýuldy
Ulgamlaýyn Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň energetika syýasatynyň çäklerinde durmuşa geçirýän halkara ähmiýetli taslamalarynyň hataryna girýär. Mälim bolşy ýaly, milli Liderimiziň energetika syýasaty ýurdumyzyň ýangyç-energetika pudagynyň döwrebaplaşdyrylmagy...
Talyplar.com üýtgän eken.
Tüweleme, üýtgeşme bar eken. Saýt köne durkundan üýtgäpdir. Gutly bolsun! Gowja ýazgylara garaşýas!
Ýaşyl adada ýaşaýan adam
Ýaşyl adada ýaşaýan adam
Ýazyjy K.Taňrygulyýew hakynda şu makalany ýazmaga oturan mahalym bada-bat öz çagalygym, obamyz, daban yzymyň suratyny alan topurly ýollar, çybyjyklary bilen boýumy ölçän ýaýraň ýaprakly, gara kölegeli agaçlar, çagalygyň hezilini özüm bilen deň paýlaşan deň-duşlarym ýadyma düşdi.
Çagalygyňy ýatla...
TOPH gurluşygynyň nobatdaky tapgyry
Şan-şöhratly Mary topragynda taryhymyza altyn harplar bilen ýazyljak şanly waka – Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan trans milli gaz geçirijisiniň gurluşygynyň nobatdaky tapgyrynyň, Türkmenistan – Owganystan – Pakistan elektrik geçiriji ulgamynyň hem-de optiki süýümli aragatnaşyk ulgamynyň düýbüni tutmak, şeýle hem Serhetabat – Turgun...


text:
Türk Dünýäsinden Habarlar
Türk dünýäsiniň tapawutly ýerlerinden bize gelip gowuşan möhüm wakalar bilen bagly habarlar
Ilkinji habarymyz Türkmenistandan. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Aşgabat-2017” taslamasynyň çäklerinde hem-de jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgelerini pugtalandyrmak maksady bilen guralýan täze wagyz ediş çäresiniň başyny başlady. Ähli işgärler iş ýerlerine welosiped bilen giderler.
Ady agzalan çäre 2017-nji ýylyň Sagdynlygyň we ruhybelentligiň ýyly hökmünde yglan edilmeginiň we 28-nji iýulda V Aziýa Oýunlaryň başlanmagyna 50 günüň galmagynyň çäginde, 29-njy iýulda ähli edara-kärhanalarynyň ýolbaşçylary we işgärleri işlerine welosipedlerde giderler. Şol gün şäheriň çäklerinde nobatçy ulag, ýolagçy awtobusy hereket eder.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow soňky Ministrler kabinetiniň mejlisiniň maslahatyndan ozal kampaniýa bilen baglanşykly ýüzlenme bermek maksady bilen Oguzhan köşgündäki iş ýerinden Ministrler kabinetiniň mejlisiniň binasyna welosiped bilen gelipdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň teklibine laýyklykda 29-njy iýulda ähli edara-kärhanalarynyň ýolbaşçylary we işgärleri işlerine welosipedlerde gitmekleri göz öňünde tutulýar.
29-njy iýulda şäheriň ähli ýollarynda diňe welosiped we ýolagçy awtobuslar hereket eder.
Bu çäräniň ilatyň saglygynyň berkidilmegine, ekologiýa abadançylygynyň meseleleriniň çözülmegine hem-de welosiped sportunyň wagyz edilmegine ýardam berjekdigini aýdan türkmen lider “Halkyň saglygyna we asudalygyna üns bermek maksady bilen, fiziki we ruhy taýdan güýçli nesilleriň ýetişdirilmegi döwlet üçin ähli zatdan ozal möhüm bir wezipedir” diýdi.
Nobatda Gyrygyzystandan gelip gowuşan habarymyz bar. Merkezi Aziýanyň iň uly metjidi Gyrgyzystanda gurulyp gutaryldy.
Türkiýe tarapyndan Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde gurulan Merkezi Aziýanyň iň uly metjidiniň we kompleksiniň gurluşygy tamamlandy.
Türkiýäniň Din işleri edarasy tarapyndan Gyrgyz Respublikasynyň paýtagty Bişkekde Orta Aziýanyň iň uly metjidi guruldy.
Gurluşygyna 2012-nji ýylda başlanan metjit Osmanly döwrüniň arhitekturasyna laýyklykda guruldy.
Ýurdyň paýtagty Bişkekiň gündogarynda takmynan 35 gektarlyk meýdanda gurulan metjit 7500 inedördül metrlik üsti ýapyk meýdana eýe. Metjidiň üsti ýapyk ýerlerinde we howlusynda takmynan 20 müň adam ybadat edip biler.
Bişkekdäki metjit Türkiýäniň paýtagty Ankaradaky Kojatepe metjidine meňzeýär.
Metjit takmynan 500 ulaga, Gurhan okadylýan otaglary, maslahatlar zaly, naharhanasy, täret alynýan ýeri we beýleki binalary bilen Ankaradaky Kojatepe metjidini ýadyňa salýar.
Gurluşyk meýdanynyň ýolbaşçylaryndan Musa Demirji Anadoly habarlar gullugyna beren beýanatynda metjidiň gurluşygynyň tamamlanandygyny belläp “Şu günki günlerde arassaçylyk we şuňa meňzeş işler edilýär. Ondan soň bolsa daş-töweregini timarlarys” diýip habar berdi.
Metjidiň her biri 70 metr beýikliginde, 4 minarasynyň bardygyny aýdan Demirji daşarky howla 5 girelgäniň, içerki howla 3 girelgäniň we ýerzeminede aýratyn merdiwanlar bilen 2 girelgäniň bardygyny belledi.
Geçen ýyldan bäri metjidiň gurluşygynda işleýändigini aýdan Demirji: “Metjidiň gurluşygynda işleýänleriň 10 göterimi gyrgyzlardan ybarat. Ýerli iş güýjüne aýratyn üns berdik” diýdi.
Gepleşigimizi Gazagystandan gelip gowuşan habarymyz bilen tamamlamak isleýäris.
Gazagystanyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýew hökümediň daşary ýurtlardaky gazaklaryň ene dillerinde bilim almaklary üçin işe girişmelidigini belledi.
Gazagystanyň Prezidenti Nazarbaýew Garaşsyzlyk köşgünde geçirilen Bütindünýä Gazaklaryň V gurultaýynda eden çykyşynda: “Ruhy täzelenme, gelejege ýol” makalasynyň çäginde latyn elipbiýine geçiş, 100 ders kitabynyň terjime edilmegi, watanyňa göç taslamasy, Gazagystanyň mukaddes geografiýasy, global dünýäde döwrebap Gazagystanyň medeniýeti ýaly taslamalaryň durmuşa geçirilendigini mälim etdi.
Etniki gazaklary goldamagyň möhümdigini nygtan Prezident Nazarbaýew Raýatlar gaznasynyň döredilmeginiň gerekdigini habar berdi.
Nazarbaýew gaznanyň Bütindünýä gazaklar bileleşigi bilen etniki gazaklaryň goldanmagy bilen baglanşykly programanyň taýarlanmalydygyny belledi.
Daşary ýurtlardaky gazak ýaşlar üçin Gazagystanda bilim almak kwotasynyň 2 esse artdyrylmagy barada buýruk berendigini ýatladan Nazarbaýew: “Hökümediň daşary ýurtlardaky raýatlarymyzyň ene dillerinde bilim almaklary üçin işe girişmeli” diýip meselä üns çekdi.
Gazagystanyň Prezidenti Nazarbaýew daşary ýurtlardaky gazaklaryň Gazagystan bilen arabaglanşygyny berkitmelidigini belläp: “Nirde bolsaňyz boluň, Gazagystan hemişe kalbyňyzda bolsun. Gazagystan ählimiziň taryhy watanymyzdyr” diýdi.
Gurultaýa gatnaşan Türkiýäniň Mimar Sinan Şekillendiriş sungaty uniwersitediniň mugallymy Prof. Dr. Abdulwahap Kara gurultaýyň dünýäniň 40-a golaý ýurdunda ýaşaýan gazaklaryň Gazagystan bilen ysnyşmagyna uly täsiriniň bardygyny habar berdi.
Prezident Nazarbaýewiň “Ruhy täzeleniş, geljege ýol” makalasynyň çap edilmeginiň ýurdyň täzelenýändiginiň görkezijisidigini aýdan Kara daşary ýurtlardaky gazaklaryň eginlerine hem möhüm wezipeleriň düşýändigini we olara ruhy taýdan goldaw beriljekdigini nygtady.
Gurultaýa 39 ýurtdan 800-e golaý gazak gatnaşdy.


text:
Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň duşuşygy
Paýtagtymyzda Hazarýaka döwletleriň ygtyýarly wekilleriniň nobatdaky mejlisi öz işine başlady. Oňa Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Russiýanyň we Türkmenistanyň ugurdaş ministrlikleriniň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylary we esasy hünärmenleri gatnaşýarlar.
Bu ýurdumyzyň Daşary işler ministrliginiň, Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynyň hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňziniň meseleleri boýunça döwlet edarasynyň guramagynda Hazarýaka döwletleriň ulag babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşygynyň taslamasyny ylalaşmak maksady bilen geçirilýän bilermenleriň üçünji duşuşygydyr. Bu resminamany türkmen tarapy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2014-nji ýylda Astrahan şäherinde (Russiýa Federasiýasy) geçirilen Hazarýaka döwletleriň Baştutanlarynyň sammitinde öňe süren başlangyçlaryna laýyklykda işlenip taýýarlanyldy.
Mejlisiň dowamynda ulag pudagynyň milli ykdysadyýetiň ösüşine hyzmat edýändigi we Hazar sebitiniň ýurtlarynyň arasynda işjeň hem-de netijeli gatnaşyklary ýola goýmakda möhümdigi bellenildi. Bu gatnaşyklar dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk, birek-biregiň bähbitlerine hormat goýmak esasynda alnyp barylýar. Biziň döwletlerimiziň Ýewropa bilen Aziýanyň aralygynda çäk taýdan amatly ýerleşmegi esasy aýratynlyk bolup durýar. Bu bolsa üstaşyr gatnawlar, logistik hyzmatlary ýola goýmak babatda ägirt uly mümkinçilikleri açýar.
Häzirki döwürde her bir ýurt deňiz, awtomobil, demir ýol we howa ugurlary boýunça ýolagçylary gatnatmak, ýükleri daşamakda döwrebap düzümi döretmek babatda iri maýa goýum taslamalaryny amala aşyrýar. Türkmenbaşy şäherinde täze Halkara deňiz menziliniň gurulmagy munuň subutnamasydyr. Ýakyn wagtda bu desga ulanylmaga berler. Hereket edýän yklymüsti ugurlary işjeňleşdirmek, Hazaryň üstünden geçýän täze halkara ulag geçelgelerini döretmek, goňşy döwletleriň mundan beýläk-de sazlaşykly durmuş-ykdysady ösüşi üçin zerur şertleri döretmek, maýa goýum ýagdaýyny ýokarlandyrmaga şert döretmek sebit hem-de sebitara söwda-ykdysady, medeni-ynsanperwer we syýahatçylyk ulgamyndaky gatnaşyklaryň ösdürilmegine kömek eder.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy esasynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň “Durnukly ösüş üçin halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde ulag üstaşyr geçelgeleriň orny”, “Durnukly multimodal üstaşyr geçelgelerini döretmäge goldaw bermek maksady bilen, ulaglaryň ähli görnüşleriniň arasynda hemmetaraplaýyn gatnaşyklary üpjün etmegiň ýolunda” hem-de “Durnukly ösüş boýunça maksatlara ýetmek üçin ulaglaryň ähli görnüşleriniň arasyndaky gatnaşyklary berkitmek” Kararnamalary kabul edendigi nygtaldy.
Häzirki döwürde maý aýynyň başynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçiriljek möhüm çärelere — ulag ulgamy boýunça halkara maslahatyna we Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna agza ýurtlaryň ulag ministrleriniň IX mejlisiniň geçirilmegine taýýarlyk işleri alnyp barylýar.
Mejlisiň dowamynda oňa gatnaşyjylar ulaglaryň dürli görnüşleriniň özara gatnaşyklaryny we bäsdeşlige ukyplylygyny üpjün etmek, hyzmatdaşlygyň tehnologik çyzgysyny taýýarlamak, ugurdaş gümrük kanunçylygy, töleg syýasaty, üstaşyr ýükleri hasaba almak çärelerini ýönekeýleşdirmek ýaly multimodal gatnawlaryň sebitleýin utgaşdyrylmagy bilen baglanyşykly meseleleriň toplumyny ara alyp maslahatlaşdylar.
Bu ýere ýygnananlar Hazarýaka döwletleriň Baştutanlarynyň nobatdaky ýokary derejede boljak duşuşygyna taýýarlygyň çäklerinde Hazar deňzinde hyzmatdaşlygyň ähli möhüm ugurlary boýunça ägirt uly işleriň geçirilendigini bellediler. Täze ylalaşygyň taslamasy boýunça pikirleri ylalaşmak çäresi tamamlanyp barýar. Oňa gol çekilmegi bolsa sebitiň ýurtlarynyň ulag ulgamlarynyň utgaşdyrylmagynda möhüm waka öwrüler hem-de strategik taýdan wajyp hasaplanýan ulag ulgamyndaky özara bähbitli gatnaşyklaryň ösdürilmegine itergi berer.
Ertir maslahat öz işini dowam eder.


text:
Türkiýäniň "Hürriýet“ gazetiniň ýazmagyna görä, Karabük şäherinde Gülnaza Y. atly türkmenistanly student gyz, mundan 3 aý owal tanşan Ý.Ç. atly söýgülisi bilen bilelikde polis merkezine gidip, ýaşaýan öýünde özüni N.K. atly raýatyň zorlandygyny öňe sürüp, ony polise arz-şikaýat edipdir.
Читайте также на русском
"Şeýle waka bolandan soň ýatýan ýorgan-düşegimi we geýen geýmimi zibile zyňdym. Şu wagt olardan hiç biri ýok. Duçar bolan ýagdaýymy öýüme gelen jorama gürrüň berdim, ýöne ol maňa ynanmady. Biabraý bolmaýyn diýip, ýagdaýy polise habar bermedim. Şeýdip bolan wakany ýadymdan çykarmak isledim. Mundan iki hepde owal kireý jaýdan çykyp, umumy ýaşaýyş jaýynda ornaşdym. Meni zorlan adamyň aýalyna jaň edip, adamsynyň oňa ikilik edýändigini habar berdim” diýip, türkmenistanly student Gülanaza Y. polis merkezine beren arzasynda aýdýar.
Şeýle-de, ol gürrüňi edilýän adamyň özüne telefon edip, ondan öz maşgalasyny näme üçin dargatmak isleýändigini sorandygyny aýdyp, sözüni şeýle dowam etdirýär:
“Näme üçin aýalyma aýtdyň? Seni daga alyp gaçjak we durmuşyňy zaýalajak diýip, haýbat baryny atdy. Ondan soň hem telim gezek maňa jaň edip haýbat atdy. Men şeýle wakadan owal we soň hiç kim bilen jynsy gatnaşyk gurmadym. Şol döwürde ulanan we häzir ulanmaýan mobil telefon belgimiň jikme-jik derňelmegine razylyk bildirýärin. Maňa ýazyp, iberen SMS-lerini size ýetirýärin. Waka bilen baglanşykly uýat ýerimiň saglyk barlagyndan geçirilmegini islemeýärin. 3 aýdan bäri gezýän Ý.Ç. atly söýgülime başymdan geçen ýagdaýy gürrüň berdim. Ondan soň ol meni alyp polis merkezine arz-şikaýat etmegim üçin getirdi” diýip, türkmenistanly gyz belleýär.
Şeýle-de, ol: “N.K. atly raýat barasynda "maşgalanyň goralmagy we maşgalanyň içindäki zorlugyň öňüniň alynmagy“ baradaky kanun çäginde gerek bolan kararyň kabul edilmegini talap edýärin. Meni zorlan we soň hem yzygiderli ýagdaýda maňa haýbat atýan N.K. atly raýaty bu sebäplerden size arz-şikaýat edýärin“ diýip, türkmenistanly student öz ýazan arzasynda nygtaýar.
"Sabah“ gazeti bolsa, Gülnazanyň Ý.Ç. atly söýgülisiniň polise: "Bu türkmen student gyzy meniň söýgülim. Onuň göwnemegi bilen aramyzda bir-iki gezek jynsy gatnaşyk boldy. Söýgülimiň menden owal başga erkek adamlar bilen jynsy gatnaşygynyň bolup-bolmandygyny bilmeýärin. Bu tema bilen gyzyklanyp, sorap hem durjak bolmadym. Ony zorlandygy öňe sürülýän N.K. atly adamy hiç hili tanamok. Haçan-da, söýgülim bolan wakany gürrüň berende, derrew ony alyp polis merkezine arz-şikaýat etmegi üçin getirdim“ görnüşinde düşündiriş berendigine üns çekýär.
Azatlyk Radiosy bilen anonim ýagdaýda gürrüňdeş bolan Karabük şäherindäki polis çeşmesi, türk mediasynda ýaýran bu maglumatyň dogrudygyny tassyklap, özi baradaky aýyplamalary kabul etmeýän N.K. atly raýatyň sülçülikde beren düşündirişinden soň, saklawdan goýberilendigini, ýöne türkmen student gyzyň arz-şikaýaty esasynda köptaraplaýyn derňew işiniň alnyp barylýandygyny bildirdi.
Sözi jemlesek, Azatlyk Radiosynyň synanyşyklaryna garamazdan, ýokarda agzalýan türkmen student gyzynyň ykbaly barasynda, degişli türkmen we türk resmilerinden nähilidir bir kommentariýa ýa-da jikme-jik maglumat almak başartmady.