text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Gümrük gullugy hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2010 ý., № 1, 15-nji madda)
(Türkmenistanyň 01.10.2011 ý. № 236-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetme bilen)
Şu Kanun gümrük gullugynyň işiniň hukuk esaslaryny hem-de ýörelgelerini, wezipelerini, hukuklaryny we borçlaryny kesgitleýär.
I bölüm. Umumy düzgünler
1-nji madda. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy Türkmenistanyň gümrük ulgamynyň işini düzgünleşdirmek babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, gümrük meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän, şeýle hem işleri bilen baglanyşykly kontrabanda we beýleki jenaýatlara, dolandyryş hukuk tertibiniň bozulmalaryna garşy göreşi amala aşyrýan döwlet dolandyryş edarasy bolup durýar.
2-nji madda. Türkmenistanyň gümrük gullugy hakyndaky kanunçylygy
1. Türkmenistanyň gümrük gullugy hakyndaky kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we Türkmenistanyň Gümrük Kodeksinden, şu Kanundan hem-de gümrük gullugynyň işini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
2. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanundan başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň düzümi we ýolbaşçylygy
1. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň düzümine merkezi edarasy, onuň ýanyndaky Okuw merkezi, welaýat we welaýat hukukly şäher gümrükhanalary, olaryň Türkmenistanyň çäklerindäki we döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlary, gümrük gullugynyň beýleki edaralary (mundan beýläk – gümrük edaralary) girýär.
2. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugyna Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenilýän we wezipeden boşadylýan başlygy ýolbaşçylyk edýär.
3. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň orunbasarlary, gümrükhanalaryň başlyklary Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenilýärler we wezipeden boşadylýarlar.
4. Türkmenistanyň gümrük gullugynyň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşylyp wezipä bellenilýän we wezipeden boşadylýan ýolbaşçylarynyň we wezipeli işgärleriniň wezipeleriniň sanawy Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan kesgitlenilýär.
5. Gümrük gullugynyň işgärlerine şahsyýetini we eýeleýän wezipesini tassyklaýan şahsyýetnama we bellenilen nusgadaky tapawutlandyryş nyşanlary berilýär.
4-nji madda. Gümrük gullugynyň hukuk derejesi
1. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy hakynda Düzgünnama Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan, gümrük gullugynyň edaralary hakynda Düzgünnamalar bolsa Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygy tarapyndan tassyklanylýar.
2. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy tarapyndan Türkmenistanyň Prezidenti bilen ylalaşylmagy esasynda, döretmegiň maksatlary delillendirilip we olaryň maddy-tehniki binýadyny üpjün etmegiň, işini guramagyň deslapdan taslamasy düzülip, zerurlygyna görä, gümrükhanalar döredilip bilner.
3. Türkmenistanyň çäklerinde ýerleşýän we Döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlary welaýat we welaýat hukukly şäher gümrükhanalarynyň aýrybaşga bölümi bolup, Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygy tarapyndan tassyklanýan Düzgünnama esasynda hereket edýärler.
4. Gümrük postlary ýolagçy we haryt akymlarynyň möçberlerinden, aýry-aýry sebitleriň ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmegiň wajyplygyndan, ulag kärhanalarynyň, harytlary daşary ýurtlara iberijileriň we daşary ýurtlardan getirijileriň, daşary söwda işi bilen meşgullanýan beýleki taraplaryň isleglerinden ugur alnyp, Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde döredilýär.
5-nji madda. Gümrük gullugynyň işiniň esasy ýörelgeleri
1. Gümrük gullugy öz işinde kanunylyk, raýatlaryň kanunyň öňündäki deňligi, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda olaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmegi, mertebesine hormat goýulmagy ýörelgelerinden ugur alýar.
2. Gümrük gullugy raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramak hakyndaky kanunçylygyň talaplaryna ters gelmeýän, şeýle hem döwlet syrynyň we kanun arkaly goralýan beýleki syrlaryň açylmagyna getirmeýän halatynda, aýanlyk ýagdaýynda hereket edýär.
6-njy madda. Gümrük gullugynyň esasy wezipeleri
Gümrük gullugynyň esasy wezipeleri şulardan ybaratdyr:
1) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň ykdysady howpsuzlygyny goramak;
2) Türkmenistanyň daşary söwdasyny we milli ykdysadyýetini ösdürmäge ýardam bermek;
3) Türkmenistanyň gümrük serhediniň üstünden haryt dolanyşygynyň çaltlandyrylmagyna ýardam berýän şertleri döretmek;
4) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň gümrük serhedini goramak we gümrük gözegçiliginiň çägindäki düzgüniň berjaý edilişine gözegçilik etmek;
5) harytlar we ulag serişdeleri Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilende ygtyýarlylandyryş we rugsat beriş düzgüniniň berjaý edilişine gözegçilik etmek;
6) gümrük tölegleriniň möçberlerini belleýän hem-de gümrük töleglerini tölemegiň tertibini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda gümrük paçlaryny we gümrük ýygymlaryny, salgytlary töletdirmek;
7) gümrük işiniň çygrynda hukuk kadalarynyň bozulmalarynyň amala aşyrylmagy hakyndaky maglumatlary toplamak we seljermek;
8) kontrabandany hem-de gümrük kadalarynyň beýleki bozulmalaryny amala aşyran şahslara Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çäre görmek;
9) Türkmenistanyň daşary söwdasynyň gümrük statistikasyny we gümrük işi bilen baglanyşykly maglumatlar binýadyny ýöretmek, gümrük işi hakyndaky hasabatlary taýýarlamak we gyzyklanma bildiren taraplara Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertibe laýyklykda maglumat bermek;
10) gümrük işi hakyndaky kanunçylyk namalarynyň birmeňzeş berjaý edilmegini üpjün etmek;
11) gümrük işi boýunça hünärmenleri taýýarlamak, gaýtadan taýýarlamak we olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak;
12) gümrük işine degişli Türkmenistanyň halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmek;
13) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen beýleki wezipeleri ýerine ýetirmek.
7-nji madda. Raýatlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilmegi
Gümrük kadalarynyň bozulmalaryna ýol berendigi güman edilip saklanan raýatlar öz hukuklarynyň we azatlyklarynyň çäklendirilmegi babatda gümrük gullugynyň işgärlerinden maglumat almaga haklydyrlar.
8-nji madda. Gümrük edaralarynyň ýerleşýän ýeri
1. Gümrük edaralary gönüden-göni gümrük gullugynyň edaralary bolan jaýlarda, şeýle hem gyzyklanma bildirýän taraplara, şol sanda gümrük dellalçylygyny amala aşyrýan ýa-da harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ýörite ammarlaryna eýeçilik edýän şahslara degişli bolan çäklerde we jaýlarda, şonuň ýaly-da aeroportlaryň, deňiz we derýa portlarynyň, demir ýol we awtomobil menzilleriniň çäklerinde we jaýlarynda ýerleşip bilerler.
2. Gümrük edaralary üçin ýer bölekleri "Ýer hakynda" Türkmenistanyň bitewi Kanunyna laýyklykda ulanmaga berilýär.
9-njy madda. Gümrük edaralarynyň gümrük amallaryny amala aşyrýan ýeri
Harytlar, ulag serişdeleri babatda gümrük gözegçiliginiň we gümrük taýdan resmileşdirmegiň amallary gönüden-göni gümrük edarasynyň ýerleşýän ýerlerinde ýa-da şahslaryň ýüztutmasy boýunça gümrük gullugynyň dolandyryş edaralarynyň rugsady bilen beýleki ýerlerde amala aşyrylýar. Gümrük edaralary, eger munuň özi gümrük gözegçiliginiň netijeliligini pese düşürmeýän bolsa, harytlaryň we ulag serişdeleriniň ýerleşýän ýerlerinde gümrük amallaryny amala aşyrýarlar.
10-njy madda. Gümrük edaralarynyň iş tertibi
1. Gümrük edaralarynyň iş tertibi we iş wagty Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük gullugunyň ýolbaşçysy tarapyndan bellenilýär.
2. Deňiz we derýa portlaryndaky, aeroportlardaky we döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük edaralarynyň iş wagty öz işini şol ýerlerde amala aşyrýan edaralaryň we gulluklaryň iş wagtyna laýyk gelmelidir. Gümrük gullugynyň beýleki ýerlerdäki edaralarynyň iş wagty işine garaşly şahslaryň isleglerini kanagatlandyrmakdan ugur alnyp we gümrük gullugynyň hem-de dahylly döwlet gulluklarynyň mümkinçilikleri göz öňünde tutulyp bellenilýär.
II bölüm. Gümrük gullugynyň ygtyýarlyklary
11-nji madda. Gümrük gullugynyň Türkmenistanyň hukuk goraýjy we harby edaralary bilen özara gatnaşyklary
Gümrük gullugy döwlet gümrük syýasatyny iş ýüzünde durmuşa geçirmekde, gümrük kadalarynyň bozulmalarynyň öňüni almakda, olara ýol bermezlikde, seljeriş işleri geçirmekde, operatiw-agtaryş, anyklaýyş we öňüni alyş işlerini we gaýry çäreleri amala aşyrmakda Türkmenistanyň hukuk goraýjy we harby edaralary bilen özara hyzmatdaşlykda bolýar.
12-nji madda. Gümrük gullugynyň daşary ýurt döwletleriniň gümrük we hukuk goraýjy edaralary hem-de halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy
Gümrük gullugynyň öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde gümrük işi babatda özara gatnaşyk etmek, maglumat we resminamalary alyşmak maksady bilen, Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň esasynda daşary ýurt döwletleriniň gümrük gulluklary, hukuk goraýjy edaralary we halkara guramalary bilen gatnaşyklary ýola goýmaga we hyzmatdaşlyk etmäge hukugy bardyr.
13-nji madda. Gümrük gullugynyň ýuridik we fiziki şahslar bilen gatnaşyklary
1. Ýuridik şahslar eýeçiligiň görnüşine garamazdan we fiziki şahslar gümrük gullugynyň işgärlerine gulluk wezipelerini ýerine ýetirmekde ýardam bermelidirler.
2. Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük gullugy beýleki döwlet edaralarynyň, kärhanalarynyň we guramalarynyň gümrük gözegçiligine degişli bolan we olaryň ygtyýarlyklaryna girýän aýry-aýry hereketleri özleriniň gözegçiligi astynda amala aşyrmaklaryna ýol bermäge haklydyr.
14-nji madda. Gümrük gullugyna maglumat bermek we onuň derejesi
1. Gümrük işi bilen baglanyşykly hereketlere gatnaşygy bolan islendik şahs ygtyýarly gümrük işgäriniň talap etmegi boýunça Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynyň düzgünlerini berjaý etmek üçin zerur bolan resminamalary we maglumatlary bellenilen möhletlerde gümrük gullugyna bermäge borçludyr.
2. Öz mazmuny boýunça ýa-da gümrük gullugyna berliş usuly boýunça gizlin bolan ähli maglumatlaryň gulluk syry derejesi bardyr. Maglumaty beren şahsyň razylygy bolmazdan, gulluk syry bolan maglumaty aýan etmäge gümrük gullugynyň haky ýokdur. Türkmenistanyň kanunçylygynda gümrük gullugynyň maglumatlary bermäge borçly edilen ýagdaýlary muňa girmeýär.
15-nji madda. Gümrük gullugynyň amala aşyrýan işleri
Gümrük gullugy öz üstüne ýüklenen wezipelere laýyklykda şu aşakdaky işleri amala aşyrýar:
1) Türkmenistanyň döwlet gümrük syýasatyny işläp taýýarlamaga gatnaşýar we ony durmuşa geçirýär;
2) öz ygtýarlyklarynyň çäklerinde Türkmenistanyň ykdysady howpsuzlygyny we ykdysady garaşsyzlygyny, bu ugurda döwletiň bähbitlerini goramaga gatnaşýar;
3) Türkmenistanyň gümrük işi hakyndaky kanunçylygynyň berjaý edilişine gözegçiligi üpjün edýär;
4) harytlary we ulag serişdelerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden üstaşyr geçirmegiň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertibiniň berjaý edilişine gözegçilik edýär;
5) söwda-ykdysady işini gümrük taýdan düzgünleşdirmegiň serişdelerini ulanýar, gümrük serhedinden üstaşyr geçirilýän harytlar babatda ykdysady syýasatyň çärelerini işläp taýýarlamaga gatnaşýar;
6) Türkmenistanyň gümrük serhediniň üstünden harytlar, ulag serişdeleri, fiziki şahslar geçirilen halatynda kontrabanda, gümrük kanunçylygynyň hukuk taýdan bozulmalaryna, neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalaryň we prekursorlaryň, şeýle hem Türkmenistanyň halkynyň we daşary ýurt döwletleriniň çeperçilik, taryhy-arheologik gymmatlyklarynyň, intellektual eýeçilige degişli zatlaryň, ýitip gitmek howpy bolan haýwanlaryň we ösümlikleriň görnüşleriniň, beýleki harytlaryň bikanun dolanyşygyna garşy göreşýär;
7) ýaraglary, ok-därileri, zäherleýji we radioaktiw jisimleri hem-de maddalary, hereket edýän konstitusion gurluşy agdarmaga, jemgyýetçilik howpsuzlygyny we ahlagyny bozmaga çagyrýan neşirleri we beýleki maglumatlary Türkmenistanyň gümrük serhedinden bikanun geçirmäge edilýän synanyşyklaryň öňüni almak işlerini, terrorçylyga garşy göreşi öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde we beýleki hukuk goraýjy edaralary bilen bilelikde alyp barýar;
8) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük tölegleriniň dogry hasaplanylyşyna, doly we öz wagtynda tölenilişine gözegçilik edýär;
9) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük gullugy tarapyndan ygtyýarlandyrmagy bellenilen işleriň görnüşlerini ygtyýarlandyrýar;
10) gümrük işi babatda Türkmenistanyň halkara borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär;
11) gümrük edaralarynyň maddy-tehniki binýadyny ösdürýär we kämilleşdirýär;
12) gümrük işini dolandyrmagyň awtomatlaşdyrylan ulgamlaryny işläp taýýarlaýar we olary ornaşdyrýar;
13) gümrük gullugynyň işini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen beýleki işleri amala aşyrýar.
16-njy madda. Gümrük gullugynyň hukuklary
Gümrük gullugy şu aşakdakylara hukuklydyr:
1) Türkmenistanyň Prezidenti bilen ylalaşyp, gümrükhanalary we olaryň düzüm birliginde gümrük barlaghanalaryny, kinologiýa merkezini döretmäge;
2) gümrük düzgünlerine we gümrük amallaryna laýyklykda gümrük gözegçiligi we gümrük taýdan resmileşdirmek işi üçin zerur resminamalary, maglumatlary şahslardan soramaga we almaga;
3) gümrük işi bilen bagly hereketi ýerine ýetirmäge ygtyýarlylygyny tassyk etmegini şahslardan talap etmäge, raýatlaryň we wezipeli adamlaryň şahsyýetini tassyklaýan resminamalary barlamaga;
4) gümrük barlaglaryny amala aşyrmaga, eýeçiligiň görnüşine garamazdan, gümrük gözegçiligine degişli harytlar saklanýan jaýlara, ammarlara we olara degişli çäklere girmäge, zerur resminamalary almaga, şeýle jaýlary we ammarlary möhürlemäge;
5) gümrük ammarlaryny we harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ammarlarynyň işini amala aşyrmaga;
6) eýeçiligiň görnüşine garamazdan, ýuridik şahslaryň ýolbaşçylaryndan, wezipeli adamlaryndan, hususy telekeçilerden we fiziki şahslardan gümrük kanunçylygynyň bozulmalaryny düzetmegi öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde talap etmäge;
7) gümrük kadalaryny bozýan hem-de jenaýatçylykly hereketi amala aşyran ýa-da şeýle hereketleri etmekde şübhelenilýän adamlary saklamaga we Türkmenistanyň gümrük we hukuk goraýjy edaralarynyň, şeýle hem saglygy goraýyş edaralarynyň gulluk jaýlaryna eltmäge;
8) şahsyýetini we wezipesini tassyklaýan şahsyýetnamasy bilen gümrük gullugynyň işgärlerine gümrük edaralarynyň ýerleşýän çäklerine, şol sanda Türkmenistanyň Döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlaryna gulluk wezipelerini ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde päsgelçiliksiz barmaga;
9) wakalary we hadysalary resmileşdirmäge, olary surata düşürmäge, audio-wideo we kino ýazgylaryny amala aşyrmaga;
10) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde maglumatlary we resminamalary ulanmaga hem-de olary saklamaga;
11) habar beriş, aragatnaşyk we maglumatlary bermek ulgamlaryny, gümrük gözegçiliginiň tehniki serişdelerini, şeýle hem maglumatlary goramagyň serişdelerini, şol sanda kanunda bellenilen tertipde kriptografik goragyň serişdelerini işläp taýýarlamaga, döretmäge we ulanmaga;
12) gümrük gullugynyň üstüne ýüklenen wezipeleri ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanyň döwlet býujetinde göz öňünde tutulan we gümrük gullugynyň býujetden daşary serişdeleriniň, Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik beýleki çeşmelerden maliýeleşdirilýän serişdeleriň hasabyna harytlary, şol sanda maddy-tehniki serişdeleri we tehnikalary almaga;
13) maliýe we emläk serişdelerini Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda dolandyrmaga;
14) gümrük gullugynyň işgärlerini Türkmenistanyň çäklerine we daşary ýurt döwletlerine gulluk saparlaryna ibermäge;
15) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük işi bilen bagly hukuk kadalarynyň bozulmalary hakynda teswirnamalary düzmäge, gümrük gullugyna degişli edilen dolandyryş iş önümçiligini ýöretmäge hem-de dolandyryş tertibinde çäre görmek hakyndaky çözgütleri kabul etmäge;
16) gümrük işi babatda raýat-hukuk gatnaşyklarynda çykyş etmäge hem-de hak islegleri bilen kazyýete ýüz tutmaga;
17) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda beýleki ygtyýarlyklary amala aşyrmaga.
17-nji madda. Gümrük gullugynyň borçlary
Gümrük gullugy şu aşakdakylara borçlydyr:
1) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda gümrük işi babatda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny işläp düzmäge we bellenilen tertipde kabul etmäge, olary ýerine ýetirmäge;
2) gümrük gözegçiligini we gümrük taýdan resmileşdirmegi amala aşyrmaga;
3) gümrük gözegçiligi we gümrük taýdan resmileşdirmek işlerini amala aşyrmak üçin zerur resmi iş kagyzlarynyň nusgalaryny tassyklamaga we dolanyşyga girizmäge;
4) gümrük gözegçiligine degişli harytlaryň we ulag serişdeleriniň wagtlaýyn saklanyljak ýerini kesgitlemäge we zerurlygyna görä, olaryň ýany bilen gitmäge;
5) Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän ýa-da geçirilmegi göz öňünde tutulýan harytlaryň daşary ykdysady işiniň haryt sanawy (DYIHS) boýunça kodlaryny kesgitlemäge we bu barada hem-de harytlaryň gelip çykan ýurdy barada deslapky çözgütleri kabul etmäge;
6) gümrük gullugynyň işgärleriniň maddy üpjünçiligini we durmuş taýdan goraglylygyny gowulandyrmak boýunça çäreler görmäge;
7) kontrabanda we gümrük töleglerini tölemekden boýun gaçyrmak hakyndaky işler boýunça anyklaýyş işlerini geçirmäge;
8) Türkmenistanyň kanunçylygy esasynda üstüne ýüklenen beýleki borçlary ýerine ýetirmäge.
III bölüm. Gümrük gullugynda gullugy geçmegiň tertibi
18-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärler düzümi
1. Harby gullukçylar we harby gullukda durmaýan beýleki işgärler (mundan beýläk – işgärler) gümrük gullugynyň işgärler düzümini emele getirýärler.
2. Gümrük gullugynyň harby gullukçylaryny wezipä bellemek, başga wezipä geçirmek we wezipeden boşatmak, olara harby atlary dakmak, şeýle hem harby atlardan mahrum etmek "Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda hem-de Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalarynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
3. Gümrük gullugynyň harby gullukçylaryna "Harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda hem-de Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalarynda göz öňünde tutulan ýeňillikler we artykmaçlyklar degişlidir.
4. Gümrük gullugynyň harby gullukda durmaýan işgärleriniň zähmet gatnaşyklary Türkmenistanyň zähmet kanunçylygy bilen düzgünleşdirilýär.
19-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluga kabul edilmegi we gullukdan boşadylmagy
1. Türkmenistanyň döwlet dilini bilýän, çagyryş boýunça harby gullugyň bellenilen möhletini gulluk eden, öz şahsy, ahlak we işjeňlik häsiýetleri, fiziki taýýarlygy, bilimi we saglyk ýagdaýy boýunça gümrük gullugyna ýüklenen borçlary ýerine ýetirmäge ukyply, Türkmenistanda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary gümrük edaralarynyň düzüminde harby gullugy geçmek üçin meýletin esasda kabul edilýär.
2. Gümrük gullugynda gulluk etmäge kabul edilýän raýata şu aşakdaky talaplar bildirilýär:
1) Türkmenistana, halka we Türkmenistanyň Prezidentine wepaly bolmak;
2) Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we kanunlarynyň hem-de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň talaplaryny birkemsiz berjaý etmek;
3) raýatlaryň hukuklaryny, azatlyklaryny we kanuny bähbitlerini hormatlamak we goramak, ýokary medeniýetliligi berjaý etmek;
4) döwletiň özbaşdaklygyny, syýasy we ykdysady bähbitlerini goramak;
5) Türkmenistanyň halkynyň milli adatlaryna we däp-dessurlaryna hormat goýmak;
6) düzgün-nyzamy we jogapkärçiligi ýokary derejede berjaý etmek;
7) işe döredijilikli çemeleşmek, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyk iş alyp barmagy başarmak;
8) salyhatlylyk, halallyk, öz işiniň netijelerine hakyky we tankydy baha bermegi başarmak ukyby.
3. Gümrük gullugyna işe kabul edilýän raýatlar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda resminamalary we maglumatlary berýärler.
4. Işgärleriň eýeleýän wezipelerine laýyk gelýändigini kesgitlemek, olaryň hünärini ýokarlandyrmak maksady bilen gümrük gullugynda hünär synaglary geçirilýär. Hünär synagyny geçirmegiň tertibi Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň ýolbaşçysy tarapyndan kesgitlenilýär.
5. Işgärleriň gysga möhletli harby türgenleşigi geçmekleriniň tertibi we harby türgenleşigiň möhletleri Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň ýolbaşçysy tarapyndan bellenilýär.
20-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk wagty we dynç almaga bolan hukugy
1. Gümrük gullugynda işgärleriň hepdelik iş wagtynyň dowamlylygynyň we dynç alyş üçin wagtynyň hasaba alnyş tertibi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellenilýär.
2. Gümrük gullugynyň işgärlerine "Harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna we Türkmenistanyň Zähmet kodeksine laýyklykda her ýylky esasy rugsady we rugsatlaryň beýleki görnüşleri berilýär.
21-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň pul we gaýry üpjünçiligi
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň pul üpjünçiligi olaryň eýeleýän wezipesi üçin bellenilen wezipe aýlyk iş hakyndan, harby ady üçin tölenýän goşmaça töleglerden hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan gaýry goşmaça pul töleglerinden ybaratdyr.
2. Gümrük gullugynyň harby gullukçylary Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň we Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň harby gullukçylary üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde hukuklardan we ýeňilliklerden peýdalanýarlar hem-de pul, azyk we goş-golam bilen üpjün edilýärler.
IV bölüm. Gümrük gullugynyň işgärleri tarapyndan fiziki güýjüň, ýörite
güýçleriň we serişdeleriň, ok atýan (tabel) ýaragyň ulanylyşy
22-nji madda. Fiziki güýji, ýörite güýçleri we serişdeleri, ok atýan (tabel) ýaragy ulanmagyň maksady we çäkleri
1. Gümrük gullugynyň işgärlerine diňe şu Kanunda we Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk namalarynda göz öňünde tutulan halatlarda we tertipde fiziki güýji, ýörite güýçleri we serişdeleri ulanmaga, ok atýan (tabel) ýaragy götermäge, saklamaga, ulanmaga hukuk berilýär.
2. Fiziki güýjüň, ýörite güýçleriň we serişde1eriň, ok atýan (tabel) ýaragyň ygtyýarlyklaryň we zerur goranyş çäkleriniň artdyrylmagy bilen ulanylmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
23-nji madda. Fiziki güýjüň ulanylmagy
Gümrük gullugynyň işgärleriniň kontrabandanyň we gümrük kadalarynyň beýleki howply bozulmalarynyň öňüni almak we soňuna çykmak, olary amala aşyran adamlary saklamak, öz kanuny talaplaryna garşy hereketleri aradan aýyrmak üçin, öz üstüne ýüklenen borçlaryň ýerine ýetirilmegini beýleki usullar bilen üpjün etmek mümkin bolmasa, fiziki güýji, şol sanda söweşjeň göreş usullaryny ulanmaga hukuklary bardyr.
24-nji madda. Ýörite güýçleriň we serişdeleriň ulanylmagy
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň şu aşakdaky halatlarda gol gandallaryny, rezin taýaklary, ulagy mejbury saklamak üçin gurluşlary, gulluk itlerini, şeýle hem beýleki ýörite ulag serişdelerini we güýçlerini ulanmaga hukuklary bardyr:
1) kontrabanda garşy göreşmek boýunça özleriniň gulluk ýa-da jemgyýetçilik borjuny ýerine ýetirýän gümrük gullugynyň işgärleriniň we beýleki adamlaryň üstüne çozuşy serpikdirmekde;
2) gümrük edaralarynyň binalaryna, jaýlaryna, desgalaryna, ulag serişdelerine çozuşy serpikdirmekde;
3) eger gümrük gullugynyň işgärlerine boýun bolmaýan ýa-da garşylyk görkezýän bolsalar, gümrük kadalaryny bozujylary saklamakda;
4) gaçjakdygyny, daş-töweregindäkilere ýa-da özüne zeper ýetirjekdigini güman etmäge ýeterlik esas bar bolan saklanylanlary goragly äkitmekde we goramakda;
2. Adamyň janyna howp salýan çozuş, topar bolup çozuş ýa-da ýaragly garşylyk görkezilen halatlardan beýleki ýagdaýlarda göwreliligiň alamatlary bolan aýallar, kämillik ýaşyna ýetmedikler we aç-açan maýyplyk alamatlary bolan adamlar babatda ýörite güýçleri we serişdeleri ulanmak gadagan edilýär.
3. Gümrük gullugynyň işgärleri tarapyndan ulanylýan ýörite güýçleriň we serişdeleriň sanawy we olaryň ulanylyş tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilýär.
25-nji madda. Ok atýan (tabel) ýaragyň saklanylyşy, göterilişi we ulanylyşy
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk borçlaryny ýerine ýetiryän wagtlary ok atýan (tabel) ýaragy saklamaga, götermäge we ulanmaga hukuklary bardyr.
2. Gümrük gullugynyň işgärleriniň ok atýan (tabel) ýaragy ahyrky çäre hökmünde şu aşakdaky ýagdaýlarda ulanmaga hukuklary bardyr:
1) eger başga usul we serişdeler bilen adamlary goramak mümkin bolmasa, olaryň janyna we saglygyna howp salýan çozuşdan goramak üçin;
2) gümrük gullugynyň işgärleriniň kontrabanda we beýleki jenaýatlara garşy göreşmek boýunça gulluk borçlaryny berjaý edýän wagty ýaragly ýa-da başga çozuş edilende, olaryň janyna we saglygyna howp abanan halatynda ony serpikdirmek üçin;
3) gümrük gullugy tarapyndan goralýan obýektlere, binalara we jaýlara topar bolup ýa-da ýaragly edilen çozuşy serpikdirmek üçin;
4) ýaragly garşylyk görkezýän, şeýle hem ýaragy tabşyrmak hakyndaky kanuny talaplary ýerine ýetirmekden boýun gaçyrýan adamy, eger ulanylan başga usullar we serişdeler bilen ýaragly adamyň garşylygyny ýeňmek, saklamak ýa-da ýaragyny elinden almak mümkin bolmadyk ýagdaýynda ýaragly adamy saklamak üçin;
5) eger ulag serişdesini dolandyrýan adam gümrük gullugynyň işgäriniň saklanmak baradaky kanuny talaplaryna tabyn bolman, adamlaryň janyna we saglygyna howp salýan bolsa, saklamaga başga mümkinçilik bolmadyk ýagdaýynda.
3. Ok atýan (tabel) ýarag ulanylmazdan ozal, ony ulanmak meýliniň barlygy barada duýdurylmalydyr.
4. Ok atýan (tabel) ýarag şu ýagdaýlarda duýdurmazdan ulanylyp bilner:
1) ýaragly, söweş tehnikasyny, ulag serişdelerini, uçujy enjamlary, deňiz we derýa gämilerini ulanmak bilen, duýdansyz çozuş edilende;
2) kontrabandany we beýleki jenaýatlary amala aşyran ýaragly adamlaryň ulag serişdelerini ulanyp gaçan wagtynda.
5. Ok atýan (tabel) ýaragyň ulanylan ähli halatlarynda gümrük gullugynyň işgäri daş-töweregindäki adamlaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin mümkin bolan ähli çäreleri görmäge, zerurlyk bolan halatynda bolsa, jebir çekenlere gaýragoýulmasyz kömek bermäge borçludyr.
6. Göwreliligiň alamatlary bolan aýallar, kämillik ýaşyna ýetmedikler we maýyplygyň aç-açan alamatlary bolan adamlar babatda ok atýan (tabel) ýaragy ulanmak gadagan edilýär, muňa olaryň işgäriň janyna howp salýan ýaragly çozuş eden, ýaragly garşylyk görkezen, ýarag ulanmak ýa-da topar bolup çozmak bilen ulag serişdelerini eýelän halatlaryndan beýleki ýagdaýlarda, eger ulanylan başga usullar, güýçler we serişdeler bilen şeýle çozuşy serpikdirip bolmadyk ýagdaýy girmeýär.
7. Ok atýan (tabel) ýaragyň her bir ulanylan halaty barada gümrük gullugynyň işgäri öz ýolbaşçysyna haýal etmän habar bermelidir we gözegçilik edýän prokurory habarly etmelidir.
26-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň ýörite güýçleri we serişdeleri, ok atýan (tabel) ýaragy ulanmagynyň şertleri
Ýörite güýçleri we serişdeleri, ok atýan (tabel) ýaragy gümrük gullugynyň diňe ýörite taýýarlygy geçen işgärlerine ulanmaga rugsat berilýär.
V bölüm. Gümrük gullugynyň işgärleriniň hukuk
ýagdaýy we sosial taýdan goragy
27-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň hukuk ýagdaýy
1. Gümrük gullugynyň işgärleri öz gulluk borçlaryny ýerine ýetiryän wagtlary döwlet häkimiýetiniň wekilleri bolup durýarlar we döwletiň goragynda bolýarlar. Gümrük gullugynyň işgärleriniň kanuny talaplary fiziki we ýuridik şahslar, şeýle hem wezipeli adamlar tarapyndan hökmany ýerine ýetirilmäge degişlidir.
2. Gümrük gullugynyň işgärleriniň kanuny talaplaryny ýerine ýetirmezlik, olara dil ýetirmek, garşylyk görkezmek, olary ynamdan gaçyrmak, zorluk ulanyp haýbat atmak ýa-da olaryň janyna, saglygyna, namysyna we mertebesine kast etmek ýa-da şek ýetirmek, olaryň üstüne ýüklenen wezipeleriň ýerine ýetirilmegine päsgelçilik berýän beýleki hereketler, şeýle hem öz borçlaryny ýerine ýetirmekleri bilen baglanyşykly, olaryň maşgala agzalaryna we ýakyn garyndaşlaryna islendik kast etmek Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
3. Gümrük gullugynyň işgärleri öz üstlerine ýüklenen wezipeleri ýerine ýetirenlerinde şu Kanundan we gümrük işini düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ugur alýarlar. Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan ygtyýarly edilen adamlardan başga hiç kimiň gümrük gullugynyň işine gatyşmaga, gümrük gullugynyň işgärlerini olaryň wezipe borçlaryna girmeýän işleri ýerine ýetirmek üçin çekmäge hukugy ýokdur.
4. Gümrük gullugynyň kabul edýän çözgüdine täsirini ýetirmek ýa-da onuň işine päsgel bermek maksady bilen döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralarynyň, jemgyýetçilik birleşikleriniň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, olaryň wekilleriniň, şeýle hem wezipeli adamlaryň islendik görnüşde täsir etmegi Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
5. Gümrük gullugynyň işgärlerine mugallymçylyk, ylmy we döredijilik işinden başga hak tölenýän islendik iş bilen meşgullanmak gadagan edilýär.
28-nji madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň sosial taýdan goragy
1. Gümrük gullugynyň işgärleriniň sosial taýdan goragy döwlet tarapyndan kepillendirilýär.
2. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk borçlaryny berjaý etmegi bilen baglanyşykly döwlet ätiýaçlandyrmasy "Harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda we Türkmenistanyň Zähmet kodeksinde bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
3. Gümrük gullugynyň işgärleriniň wezipe borçlaryny ýerine ýetirýän wagtynda ýetirilen zyýanyň öwezi we gulluk bilen baglanyşyklylykda, onuň maşgala agzalarynyň emlägine ýetirilen zyýanyň öwezi Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde dolunýar.
4. Gümrük gullugynyň işgärleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde gulluk ýaşaýyş jaýy bilen üpjün edilýär.
5. Gümrük gullugynda azyndan on ýyl işlän işgärler, aradan çykan işgärleriniň maşgala agzalary, şeýle hem ýaşaýyş jaý kanunçylygynda görkezilen beýleki ýagdaýlarda, başga ýaşaýyş jaýy berilmezden, gulluk ýasaýyş jaýyndan çykarylmaga degişli däldir.
6. Ýaşaýyş jaý şertlerini gowulandyrmak boýunça hasapda duran, aradan çykan işgäriň maşgalasynyň Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ýaşaýyş jaý şertlerini gowulandyrmak baradaky hukugy saklanyp galýar.
7. Gümrük gullugynyň işgärleri we olaryň maşgala agzalary "Harby gullukçylaryň we olaryň maşgala agzalarynyň statusy we sosial taýdan goralyşy hakynda" Türkmenistanyň Kanunynda we Türkmenistanyň Zähmet kodeksinde bellenilen beýleki hukuklardan we ýeňilliklerden peýdalanýarlar.
29-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň beýleki sosial hukuklarynyň kepillikleri
Gümrük gullugynyň işgärleri we olaryň maşgala agzalary ýaşaýyş jaý, jemagat hyzmatlary, ýangyç üçin tölegleri tölemek boýunça Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilen tertipde we şertlerde ýeňilliklerden peýdalanýarlar.
30-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň gulluk iş saparynda bolan wagtyndaky hukuklary
Gümrük gullugynyň gulluk iş saparynda bolýan işgäriniň gulluk iş saparynyň şahadatnamasy boýunça ilkinji nobatda ulaglaryň ähli görnüşleri üçin ýolagçy resminamalaryny almaga, şeýle hem myhmanhanada ýerleşmäge hukugy bardyr.
VI bölüm. Gümrük gullugynyň maliýe we
maddy-tehniki üpjünçiligi
31-nji madda. Gümrük gullugynyň işini maliýeleşdirmek
1. Gümrük gullugynyň işi bellenilen tertipde Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna maliýeleşdirilýär.
2. Gümrük gullugynyň işini kämilleşdirmek we maddy-tehniki binýadyny pugtalandyrmak Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň, gümrük gullugynyň býujetden daşary serişdeleriniň hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde gadagan edilmedik beýleki çeşmelerden alynýan serişdeleriň hasabyna maliýeleşdirilip bilner.
3. Gümrük gullugy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde öz maliýe-hojalyk işiniň hasabatyny ýöredýär, buhgalteriýa hasabatyny alyp barýar we statistiki hasabaty ýöredýär.
32-nji madda. Gümrük gullugynyň maddy-tehniki üpjünçiligi
1. Gümrük gullugyny maddy-tehniki serişdeler bilen üpjün etmek we ony dolandyrmak Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet edaralary, ministrlikler we beýleki dolandyryş edaralary gümrük edaralaryna gulluk maksatlary üçin gulluk jaýlaryny, ulag, aragatnaşyk serişdelerini we başga emlägi we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde muzdsuz esasda ulanmaga berýärler.
VII bölüm. Jemleýji düzgünler
33-nji madda. Gümrük gullugynyň we onuň işgärleriniň çözgütlerine şikaýat etmek
Gümrük gullugynyň we onuň işgärleriniň çözgütlerine Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şikaýat edilip bilner.
34-nji madda. Gümrük gullugynyň işine gözegçilik
Gümrük gullugynyň işine Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan kesgitlenilen tertipde Türkmenistanyň Ministrler Kabineti gözegçilik edýär.
35-nji madda. Gümrük gullugy tarapyndan kanunylygyň berjaý edilişine gözegçilik
Türkmenistanyň gümrük gullugy tarapyndan kanunlaryň takyk we birmeňzeş berjaý edilişine Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň Baş prokurory we oňa tabyn prokurorlar gözegçilik edýärler.
36-njy madda. Gümrük gullugynyň işgärleriniň jogapkärçiligi
Gümrük gullugynyň işgärleri öz ygtyýarlyklarynyň çäginde raýatlaryň hukuklarynyň we döwletiň kanuny bähbitleriniň goralmagy, hukuk düzgünleriniň üpjün edilmegi üçin jogapkärdirler. Gümrük gullugynyň işgärleri özleri tarapyndan ýol berlen hukuk bozulmasynyň häsiýetine we agyrlygyna görä, düzgün-nyzam, maddy, dolandyryş ýa-da jenaýat jogapkärçiligini çekýärler.
37-nji madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2010-njy ýylyň 12-nji marty.
№ 91-IV.


c: text/html

text:
Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasy Ulttyq jınalysynyń tóraıymy Ngýen Thı Kım Nganǵa kóńil aıtý jedelhatyn joldady, - dep habarlaıdy Qamshy.kz aqparat agenttigi Aqorda saıtyna silteme jasap. Memleket basshysy Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasynyń Prezıdenti Chan Daı Kýangtiń qaıtys bolýy týraly habardy zor kúızelispen qabyldady.
"Osy qaıǵyly sátte orny tolmas qazaǵa ortaqtasa otyryp, Sizge, marqumnyń otbasyna jáne týǵan-týystaryna Qazaqstan halqynyń jáne jeke ózimniń atymnan kóńil aıtamyn. Chan Daı Kýang bar ǵumyryn Vetnamnyń damýy men órkendeýine, halyqaralyq arenadaǵy bedelin arttyrýǵa arnady. Ol elderimiz arasyndaǵy dostyq jáne seriktestik qarym-qatynastardy nyǵaıtýǵa zor úles qosqan kórnekti qaıratker retinde qazaqstandyqtardyń esinde qalady", - delingen jedelhatta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda milli medeniýetimiz we sungatymyz ösüşiň belent sepgitlerine ýetdi. Biz ýaşlara döwletimiziň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesinde sungatyň dürli ugurlaryndan bilim almaga uly mümkinçilikler döredildi. Şeýle bolan soň talyp-ýaşlar türkmen sungatynyň milliligini dünýä tanatmak üçin yzygiderli döredijilik gözleglerini amala aşyrýarlar. Biz muňa ýokary okuw mekdebimiz bolan Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynda okaýan talyp deň-duşlarymyzyň durmuşynda has-da aýdyň göz ýetirýäris. Şekillendiriş sungatynyň grafika ugry boýunça hem talyplaryň öz ukyp-başarnyklaryny açyp görkezmäge doly mümkinçilikler bar. Umuman sungatyň görnüşleri biri-birine utgaşykly bolup, şol sanda grafika sungaty hem şekillendiriş sungatynda nakgaşçylyk ýaly has giňden ýaýran ugurlaryň biridir.
“Grafika” sözi grek sözünden – “grafo” – dan gelip çykyp, “ýazýaryn”, “surat çekýärin” diýen manyny aňladýar. Sungat ugurlary köp bolsa-da, şekil döretmek ilkinji gezek çyzykdan başlanýar. Grafika sungaty tehniki ýerine ýetiriliş usullary boýunça, estamp, ofort, litografiýa, messo-tinto ýaly bölümçeleri öz içine alýar. Bularyň aglabasy neşirýat önümçiligi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Täze neşir edilýän kitaplaryň çeper bezegini ýerine ýetirmekde grafika sungatynyň ähmiýeti örän uludyr.
Akademiýamyzyň okuw meýilnamasyna laýyklykda, mugallymlar we talyplar degişli ugurlaryna görä birnäçe işleri ýerine ýetirip, sungatyň inçe tilsimlerini ele almak bilen täze-täze taslamalary durmuşa ornaşdyrýarlar. Ussat grafikaçy Hajy Atakgaýew Magtymguly Pyragynyň goşgular ýygyndysyndan “Kaýdadygy bilinmez”, “Aýralyk”, “Bugdaý dänesi” we başga-da birnäçe illýustrasiýalary ýerine ýetirdi. Şeýle-de erkin suratkeşleriň hem talyp deň- duşlarymyz Atamyrat Çaryýewiň “Basketbol”, “Içmek”, Mähri Çaryýewanyň “Enelik”, “Gurluşyk”, Didar Nazgulyýewiň “Nowruz”, “Sport” we başga-da birnäçe mugallymlaryň we talyplaryň stanok grafika eserleri bar. Linograwýuralarynda çyzyklar nepis ulanylyp, ölçegleriniň kiçiligine garamazdan çuňňur many-mazmunly çeper keşpleri döredýärler. Şonuň bilen birlikde, grafika eserlerini synlanyňda dünýewi sungatda bolşy ýaly, türkmen şekillendiriş sungatynyň gözelliklerinde dürli manyly pelsepeleri we çeper garaýyşlary ýüze çykarýar.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň şekillendiriş sungaty ösýär. Ylym-bilim, medeniýet we sungat işgärleriniň nusgalyk çeper eserlerimizi täzeden dikeltmegi, täze okuw kitaplarynyň, çeper edebiýatynyň, ylmy neşirleriniň taýýarlaýan bolsalar, suratkeşlerimiz özüniň ýiti galamlary bilen olaryň her bir pursatlaryny şahyranalyk bilen ýerine ýetirýärler. Bu bolsa ýurdumyzda türkmen grafika sungatynyň ähli taraplaýyn ýokary depginde ösýänliginiň şaýadydyr. Olardan biziň ýokary okuw mekdebimiziň mugallymlary Şirin Rejepowanyň 1-nji synp üçin niýetlenen “Ýaşaýyş durmuş esaslary”, “Rus dili” “Ýapon dili” hem-de Maýagül Lallykowanyň “Aýdym we saz”, “Türkmen dili”, “Hytaý dili” okuw kitaplarynda mugallymlarymyzyň döredijilik illýustrasiýalary çap edildi.
Şu pursatda hem ýaşlaryň okap, öwrenip, döwrebap bilim, terbiýe almaklary üçin möhüm şertleri döredip berýän hormatly Prezidentimize köp-köp sag bolsun aýdýarys!
Azatgül Gulowa,
Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň talyby


text:
Türkmenistanda Mejlisiň deputatlaryny we welaýat halk maslahatlarynyň agzalaryny saýlamak boýunça saýlaw okruglary döredildi.
Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) 18-nji ýanwarda beren maglumatyna görä, şu ýylyň 25-nji martynda geçiriljek bu saýlawlarda Türkmenistan boýunça Mejlisiň jemi 125 deputaty saýlanylar.
Maglumata görä, welaýat halk maslahatlarynyň agzalarynyň saýlawlary boýunça saýlaw okruglarynyň 240-sy, ýagny, her welaýatda we Aşgabat şäherinde 40-sy döredildi. Etrap, şäher halk maslahatlarynyň agzalarynyň saýlawlary boýunça bolsa, her etrapda we şäherde 20 saýlaw okrugy, ýagny jemi 1200 saýlaw okrugy döredildi.
“Demokratik partiýanyň, Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň, Agrar partiýanyň ilkinji guramalarynyň, Türkmenistanyň jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de birleşikleriniň, ýurduň raýat toparlarynyň mejlislerinde saýlaw toparlarynyň düzümlerine iň mynasyp dalaşgärler hödürlenildi” diýlip, resmi habarda aýdylýar.
Şeýle-de, maglumatda öňde boljak saýlawlaryň “bäsdeşlik, aýdyňlyk we açyklyk ýörelgelerinde” geçiriljekdigi, munuň Türkmenistanyň ösüşiň “demokratik ýoluna ygrarlydygynyň nobatdaky subutnamasyna” öwrüljekdigi bellenilýär.
Türkmenistanda şu wagta çenli halkara guramalary tarapyndan giňden ykrar edilen azat we adalatly saýlawlar geçirilmedi.


text:
Biziň e.ö. IV asyrda gadymy grek lukmany Gippokrat: “Ata münüň, eziz watandaşlar, at ýaly sagdyn bolarsyňyz” diýipdir. Ol at münüp çapmaga bedeniň hyzmatyny kadalaşdyrýan, keselleriň galdyran “yzyny” azaldýan, immuniteti pugtalandyrýan, ýaşaýyş tonusyny beýgeldýän maşklarynyň bir bölegi hökmünde seredipdir. Onuň hassalara we ýaralanan adamlara oňyn täsiri baradaky ýazgylar gadymy döwürde, orta asyrlarda, biraz soňrak ýaşap geçen lukmanlaryň işlerinde-de duş gelýär. Ippoterapiýa bilen XX asyryň ortalarynda has giň meşgullanyp başlanylýar.
Bu usulyň iň uly artykmaçlygy ulanmak görkezilýän ugurlaryň juda köpdügi, çalt we oňat netije berýändigi, syrkawyň ýagdaýyny durnukly gowulandyrýandygy bilen düşündirilýär. Ol fiziki-akyl, ruhy-sosial, bejeriş-dikeldiş täsirlerini jemleýär. Galyberse-de, ol endamda agyry döredýän, syrkawy üýşendirýän, gorkuzýan, käte kabul etmek ýakymsyz bolan serişdelerden, agyry döredýän emlerden gaça durmaga kömek edýär. Üstesine, bu usulyň ulanylmagyna garşy görkezijiler ýok diýen ýaly. Ippoterapiýa bejeriş we dikeldiş döwründe ulanylanda, ençeme keselden we şikesden saplaýandygy subut edilen hakykatdyr.
Ilkinji nobatda, ippoterapiýanyň ortopediki keselleriň köp sanlysynda: oňurga gyşarmalarynda, hereket sazlaşygynyňAtly gezmegiň diňe bir keýpiňi göterip, göwnüňi galkdyrman, eýsem, saglyga hem peýdalydygy adamlara müňlerçe ýyl mundan ozal mälim bolupdyr. “At münmek arkaly bejeriş, bejeriji atly ýöreýiş” diýmegi aňladýan ippoterapiýanyň keselden soň, saglygy dikeltmekde hem-de köp sanly hassalyklary, ýarawsyzlyklary bejermekde ýokary netijelidigi häzirki döwürde-de köpçülikleýin ykrar edildi.
Biziň e.ö. IV asyrda gadymy grek lukmany Gippokrat: “Ata münüň, eziz watandaşlar, at ýaly sagdyn bolarsyňyz” diýipdir. Ol at münüp çapmaga bedeniň hyzmatyny kadalaşdyrýan, keselleriň galdyran “yzyny” azaldýan, immuniteti pugtalandyrýan, ýaşaýyş tonusyny beýgeldýän maşklarynyň bir bölegi hökmünde seredipdir. Onuň hassalara we ýaralanan adamlara oňyn täsiri baradaky ýazgylar gadymy döwürde, orta asyrlarda, biraz soňrak ýaşap geçen lukmanlaryň işlerinde-de duş gelýär. Ippoterapiýa bilen XX asyryň ortalarynda has giň meşgullanyp başlanylýar.
Bu usulyň iň uly artykmaçlygy ulanmak görkezilýän ugurlaryň juda köpdügi, çalt we oňat netije berýändigi, syrkawyň ýagdaýyny durnukly gowulandyrýandygy bilen düşündirilýär. Ol fiziki-akyl, ruhy-sosial, bejeriş-dikeldiş täsirlerini jemleýär. Galyberse-de, ol endamda agyry döredýän, syrkawy üýşendirýän, gorkuzýan, käte kabul etmek ýakymsyz bolan serişdelerden, agyry döredýän emlerden gaça durmaga kömek edýär. Üstesine, bu usulyň ulanylmagyna garşy görkezijiler ýok diýen ýaly. Ippoterapiýa bejeriş we dikeldiş döwründe ulanylanda, ençeme keselden we şikesden saplaýandygy subut edilen hakykatdyr. bozulmalarynda üstünlikli ulanylýandygyny bellemeli. Hirurgiýada betbagtçylykly ýagdaýlardan we agyr operasiýalardan soň, hereketlenmek ukybyny dikeltmek üçin peýdalanylýar. Ýürek-damar, aşgazan-içege hassalyklary, daýanç-hereket apparatynyň keselleri we şikesleri, poliomielit, prostatit, osteohondroz, skolioz, newroz, köp ýaýran skleroz… kesellerini bejermekde atly gezmek maslahat berilýär. Ippoterapiýa bu sökellikleriň we näsazlyklaryň öňüni almakda we bejermekde peýdaly, horlanmaga, myşsalary türgenleşdirmäge, göwräni dik tutmaga, syratly bolmaga, fiziki we psihiki agrama hötde gelmäge, öz-özüňe baha bermek ukybyňy we beýleki gowy häsiýetleri ösdürmäge, özüňi arkaýyn duýmaga, işjeň, ünsli bolmaga, gaharjaňlykdan, gyzmalykdan dynmaga hemaýat berýär.
At diňe bir bedeni däl, kalby hem bejerýär. Oňa ýöne seredip durmagyň özem peýdaly. Güýçli, akylly, mähirli, ynanjaň bu jandar özüni söýýän we ideg edýän adamlara bar mähir-muhabbetini siňdirýär. Atyň adama oňyn psihologik täsiri lukmanlar tarapyndan subut edildi. Özünden güýçli jandara höküm etmegiň, atdan geçýän tizligi, kuwwatlylygy başdan geçirmek ýaly duýgulardan lezzet almagyň, eýesi bilen ylalaşyp, düşünmegiň bioenergetik meýdany bilen gurşalmak islendik atla mahsusdyr.
Atly gezelenç etmek hemmeler, ylaýta-da, mümkinçiligi çäkli adamlar üçin peýdaly. Aslynda, ippoterapiýa ýarym asyr mundan ozal örän agyr, bejermek kyn düşýän kesellerden ejir çekýän, beden we akyl taýdan ösüşi kadaly bolmadyk çagalaryň saglygyny dikeltmegiň ygtybarly, netijeli serişdesi hökmünde döreýär. Hut şol döwürde hem ýaralanan esgerleri bejermekde ulanylýan woltižirowka — atyň üstünde ýerine ýetirilýän gimnastiki maşklar toplumy peýda bolýar. Lukmanlar köp ýyllaryň dowamynda at bilen bejerişiň diňe bir näsaglar üçin däl-de, eýsem, sagdyn adamlar üçin hem peýdalydygyna göz ýetiripdirler. Häzir oňa psihoterapiýa bilen fizioterapiýanyň aralygyndaky bejeriş usuly hökmünde seredilýär.
Eýsem, atyň adama beden, akyl, ruhy taýdan täsiri näme bilen baglanyşykly?
At bilen ýüzbe-ýüz durmagyň özem eýýäm adamda ýakymly duýgulary döredýär, kalby rahatlandyrýar.
Haýal ýöräp barýan atyň ädimi adamyňky bilen deňölçegli, endamynyň gyzgyny bolsa 1-1,5 gradus ýokary (38 gradus töweregi). Atlynyň myşsalary atyň kuwwatly muskulaturasynyň hereketi arkaly owkalanýar, gyzdyrylýar, gowşadylýar. Hereket bedewiň üstündäki adama geçirilýän ýaly ýagdaý emele gelýär. Şonda atly minutda 110-a golaý impuls alýar. Ine, şol impulslar hem adamyň ýörände edýän hereketine meňzeş hereketleriň edilmegine itergi berýär. Şeýlelikde, maýyplar eýeriň üstünde oturan ýerinde “ýöreýän” ýaly bolýarlar. Galyberse-de, adam atyň üstünde oturanda, deňagramlygyny saklamak üçin (edil trenažýorda meşgullanandakysy ýaly) ähli myşsalaryny işe girizmeli bolýar. Atyň birsydyrgyn sazlaşykly hereketi adamy rahatlandyrýar, köşeşdirýär, nerw dartgynlygyny aýyrýar.


text:
Türkmenistanda, şol sanda Aşgabatda dollaryň “gara bazardaky” nyrhlary soňky ençeme ýylyň dowamynda rekord derejesine baryp ýetdi. Şu gün irden dollar söwdagärleri 1 amerikan dollaryny ortaça 11 manatdan satyn alyp, 11,50 manatdan satan bolsa, günüň soňunda onuň bahasy 12 manada ýetdi.
Ýatlap geçsek, Täze ýyl baýramçylygynyň öňýanynda, ýagny geçen ýylyň ahyrynda dollaryň “gara bazaryndaky” nyrhy gymmatlap, şonda söwdagärler 1 amerikan dollaryny 9,80-10 manatdan satyn alyp, 10,20-10,40 manatdan satýardylar.
Azatlyk Radiosynyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, bu tendensiýa geçen hepdäniň ahyryna çenli dowam edip, 17-nji ýanwardan bäri dollaryň “gara bazarda” gaýtadan gymmatlamagy dowam edýär. Hatda dollar söwdagärleri geçen hepdäniň ahyrynda 1 amerikan dollaryny ilkinji gezek 12 manatdan hem satandyklaryny aýdýarlar.
“Iki-ýeke has bir gyssanmaç gelen adamlara dollary 12 manatdan satandyklaryny-da dollaryň “gara bazardaky” söwdagärleri hem-de gyssanmaç dollar gerek bolup dollar satyn alanlar aýdýarlar. Türkmenistanda dollaryň “gara bazardaky” nyrhy heniz 12 manada ýetmändi” diýip, aşgabatly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew aýtdy.
Türkmenistanda dollaryň “gara bazardaky” söwdasy ýa-da onda dollaryň barha gymmatlamagy barada ne türkmen häkimiýetleri, ne-de media serişdeleri tarapyndan kelam agyz söz aýdylýar.
Ýöne dollar söwdagärleri ýa-da “gara bazardan” dollar satyn alynýan raýatlaryň onlarçasy bu gymmatlamanyň sebäplerini, Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň daşary ýurtdan harytlary import edýän telekeçilere manatlaryny dollara konwertasiýa edip bermeýändigi bilen düşündirýärler.
Synçy Bugaýewiň sözüne görä, dollary ‘gara bazardan’ satyn alýanlaryň köpüsi daşary ýurtlardan haryt getirýän firmalar bolup, şu aýdan başlap olara manady Merkezi Bankyň bahasyndan dollara öwrüp bermekden ýüz öwrüpdirler. Bu firmalaryň daşary ýurtlardan harytlary getirmäge rugsat hatlary, lisenziýalary bolup, olar Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň-de agzasy bolup durýar.
“Şolaryň [firma eýeleriniň] gürrüň bermegine görä, iki eliň barmagyna ýeter-ýetmez firmalara dollary Merkezi bankdaky nyrhdan satyn almaga rugsat edildi. Olar has uly firmalar. Şol firma eýeleriniň köpüsem diňe Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň agzasy bolmak bilen çäklenmän, olar Senagatçylar we telekeçiler birleşiginde ýa-da onuň welaýatlardaky bölümlerinde ýolbaşçy wezipeleri eýeleýärler. Galan firmalaram işiniň juda ýatyp galmazlygy üçin, indi isleselerem-islemeselerem dollar näçä durýanam bolsa satyn alyp, ýurduň daşyndan haryt getirmäge borçly diýýärler” diýip, Bugaýew firma eýelerine salgylanyp gürrüň berdi.
Galyberse-de, telekeçiler konwertasiýanyň çäklendirilmegi netijesinde özleriniň “gara bazarda” dollary resmi kursyň bahasyndan üç – üç ýarym esse gymmada satyn alýandyklaryny ýatladyp, özleriniň daşary ýurtlardan getirjek indiki harytlarynyň bahasynyň hem öňküsinden gymmat boljakdygyny duýdurýarlar.
Ýatlap geçsek, geçen hepdäniň ahyrynda Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň daşary ýurtdan harytlary import edýän telekeçilere manatlaryny dollara konwertasiýa edip bermeginde bökdençlikleriň ýüze çykyp başlandygy dogrusynda maglumatlar peýda boldy.
17-nji ýanwarda “Türkmenistanyň Alternatiw habarlary” neşiri geçen ýylyň dekabryndan bäri konwertasiýa etmäge ygtyýarly banklarynyň hiç biriniň häzir bu operasiýalary amala aşyrmaýandygyna ünsi çekip, konwertasiýa üçin telekeçileriň dekabrda tabşyran dokumentleri barada häzirki güne çenli hiç hili netije çykarylmandygyny habar berdi.
2016-njy ýylyň ýanwaryndan Türkmenistanda dollaryň resmi söwdasynyň togtadylmagy bilen, bankdan konwertasiýa edip bolýan ýa-da öz hasabyňdan alyp bolýan daşary ýurt walýutasyna, şeýle-de “Western Union” we “MoneyGram” arkaly daşary ýurda ugradyp bolýan puluň möçberine, import bilen meşgullanýan telekeçileriň Merkezi bank arkaly manady dollara öwürmek düzgünlerine ençeme tapgyr çäklendirme girizilipdi.
Bu ýagdaý ýurtda walýutanyň iki – döwlet we “gara bazar” kurslarynyň emele gelmegine getirip, häzirki wagtda “gara bazarda” dollaryň bahasynyň gymmatlamagy dowam edýär. Döwlet kursunda bolsa, 1 amerikan dollarynyň bahasy 3 manat 50 teňňe möçberinde saklanyp galýar.


text:
Búgin Aqtóbede respýblıkalyq Analar sleti aıasynda respýblıkadaǵy tuńǵysh «Anaǵa taǵzym» rýhanı-adamgershilik tárbıe berý ortalyǵy ashyldy.
Saltanatty sharaǵa KSRO halyq ártisi B,Tólegengova, Sosıalıstik eńbek eri V.Sıdorova, balalar quqyqtary jónindegi ýákil S.Aıtbaeva, QR UǴA akademıgi, Raısa Kúzdenbaeva, etnograf Zeınep Ahmetova, belgili aqyn ári jýrnalıst Marfýǵa Aıqojına, QR Eńbek sińirgen qaıratkeri A.Jaǵanova qatysty.
Biregeı joba «Týǵan jerge taǵzym» aksıasy aıasynda demeýshiler men oblys turǵyndarynyń qarajaty esebinen júzege asyrylǵan. Ananyń aq jaýlyǵy ispetti turǵyzylǵan ortalyqtyń quny 350 mln teńge.
«Atalmysh keshenniń ashylýy – bul esimi árqaısysymyz úshin qasıetti ári baǵa jetpes bolyp tabylatyn, qazaq halqynyń analaryna, qyzdaryna degen taǵzym. Budan bylaı kóp balaly analarǵa «Altyn alqany», «Kúmis alqany» osynda tabys etetin bolamyz. О́ńirdiń damýy men otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosqan aqtóbelik analar úshin «Ana dańqy» tósbelgisin daıyndap jatqanymyzdy aıtqym keledi. Ony ómiri ózgeler úshin úlgi bolarlyq naǵyz laıyqty jandar alatyn bolady. «Anaǵa taǵzym» kesheni rasymen de rýhanı ortalyqqa aınalyp, óskeleń urpaqty tárbıeleýde úlken ról atqaratynyna senimdimin», - dep atap ótti oblys ákimi Berdibek Saparbaev ortalyqtyń ashylý saltanatynda.
Aıta keteıik, ortalyq qyzmeti qazaq halqynyń salt-dástúrin eskere otyra áıeldiń otbasyndaǵy rólin kúsheıtýge, bolashaq analardy tárbıeleýge baǵyttalatyn bolady. Munda óskeleń urpaqqa bilim-tárbıe berý jumystary júrgizilip, jastarǵa qazirgi qoǵamda qajet qundy baǵdarlardy damytýǵa múmkindik beretin psıholgıalyq jeńildeý jáne keńes berý, qoldanbaly óner, jalpy damý, mýzykalyq tárbıe berý, stılıstıka jáne dızaın, otbasylyq trenıng pen basqa da qyzmet túrlerin kórsetetin kabınetter jumys jasaıtyn bolady.
«Ortalyqtyń qurylysyna Aqtóbe oblysynyń kóp turǵyny qatysty. 200-den astam adam jeke shottarynan óz aqshalaryn aýdardy. Ol 2 myń, 50 myń, mıllıon teńge boldy. Sondaı-aq, 300-den asa kásiporyn qarajat bóldi. Bárinen buryn Muǵaljar men shalqar aýdandaryna alǵys aıtqym keledi. Atalmysh aýdandardyń óndiris ujymdary bir kúndik eńbekaqylaryn aýdardy», - dep málimdedi qala ákiminiń orynbasary Kúlparshyn Aıdarhanova.
Ekskýrsıa kezinde qonaqtar ulttyq murajaıdy, ekspozısıalyq zaldy qarap shyqty. Munda kelýshiler elimizdiń tarıhynda mańyzdy iz qaldyryp ketken qazaq halqynyń áıgili tulǵalarynyń ómirimen jáne erlikterimen tanysa alady. Osy jerde Slet delegattary oblystyq murajaıdyń «Aqtóbe ólkesiniń jaýharlary» atty kórmesin, psıhologıalyq jeńildeý jáne keńes berý, qoldanbaly óner, jalpy damý, mýzykalyq tárbıe berý, stılıstıka men dızaın jáne t.b. kabınetterdi kórdi. Shara aıaqtalǵan soń bolashaq Analar alleıasynda alǵashqy shyrshalar otyrǵyzyldy.
Eske salaıyq, Aqtóbede «Rýhanı jańǵyrý» baǵdaralamasy aıasynda áıeldiń qoǵamdaǵy róli men mártebesin kóterý, memlekettik organdar men qoǵam nazaryn qazirgi otbasylardyń, ana men bala problemalaryna aýdarý, demografıalyq saıasatty damytý maqsatynda Analar sleti ótip jatyr.
Forýmǵa elimizdiń barlyq óńirinen kelgen qoǵam, memlekettik organdar, úkimettik emes uıymdar, bıznes qurylymdardyń ókilderi qatysýda.


text:
«Goşa baba» hakynda rowaýatlar
«Goşa baba» hakynda rowaýatlar.
«Goşa baba» ýurdumyzyň Ahal welaýatynyň Sarahs etrabynyň Oraz Salyr obasynda ýaşap geçen ulamalaryň biri. Ol özüniň ömrüni mätäçlere, garyp-pukara adamlara elinden gelen kömegi aýaman gezen adam bolupdyr. Goşa baba 1898-nji ýylda doglup, 1971-nji ýylda dünýäden öten. «Goşa babanyň» keramaty, haýyr sah...
Boş wagtym goşgy düzýän diýen Ýaş şahyr agzamyza
Ýaş şahyr, yoga agzanyň aýdanlaryna goşulmak bilen, siziň pikir geçirmekde gowşakdygyňyzy aýdasym gelýär. Siziň goşgyňyzy okap, şol pikirleri ekspromt görnüşinde goşga geçirdim. Bu pikirlerin ählisi size degişli, şonuň üçin indi goşgy ýazmak hyýalyňyzda bolsa öz goşgyňyz bilen şu goşgyny deňäp, öz ýalňyşlyklaryňyzy düzedip bilersiňiz.
,,Göwün'' bolan waka
Göwün
Awtory:Seýitliýew Maksat
Bolan waka
Awtobus menziline tarap sallamlyja ýöräp barýardym.Tebigatda güýz pasly saralan ýapraklaryny zemine seçelemegini dowam etdirýärdi.Men...
Bagdatly ogrylar
Gürrüñ bermeklerine görä, bir daýhan bir gün Bagdada baranmyşyn. Ola eşege münüp barýamyşyn, eşegine-de boýny jañlyja geçi tirkeglimişin. Ýoluñ ugrunda otyran üç ogrynyñ şol daýhana gözi düşüpdir. Oturanlaryñ biri ýoldaşlaryna:
- Men şu barýanyñ geçisini ogurlaýyn-la - diýipdir.
- Şondanam bir ogurlyk bolarmy, men onuñ münüp barýan eş...
Ile meňzeseň
K.Gurbannepesowa
Şahyr Kerim Gurbannepes elli ýaşap ýören döwürlerinde bir gün redaksiýalaryň birinde duşuşdyk welin, menden az-owlak göwni galandygyny syzdyrdy. Nämemişin, men ony ýubileýi mynasybetli gutlamanmyşym, iň bärkisi, bir otkrytka-da ibermänmişim. Men şonda indem giç däl, gutlagymy ýazdy biläý diýdim. Ine, şu ýazgylar şe...
Dowam et
Ata sana yeke gezek berilyar:
Atan olse arzuw yolun dowam et.
Sen arzuwna yetsen atan yetdigi.
Yogsa ata yatyp bilmez parahat.
Ene sana yeke gezek berilyar,
Soy eneni soymegini dowam et.
Enanin gadyryn bilmeyan bolsan,
Enesini yitirenden sowal et.
Ömur sana yeke gezek berilyar,...
Saňa
Saña.
Allam seni ýaradypdyr nur eýläp
Ähli gözelligi özüñde jemläp
Waspyña söz ýetmez ýazsamda ýyllap
Tañrym ömür bersin gözel gyz saña.
Gijelerne görküñ aý ýüzün ýapar
Aý uýalyp senden janyny ýakar
Gündizler nurly gün gaşyny kakar
Aşyklygyn aýdyp dil açar saña.
Diýýändi...
Gutlag
Hormatly ,,Talyplar komyñ,, admini we agzalary, sizi yetip gelen Gurban bayramy bilen tuys yurekden gutlayaryn. Size durmushda jan saglyk,mashgalañyzda agzybirlik, ishiñizde ustunlik, magsat-myrada tarap baryan yoluñyzda rowanlyk hem-da rowachlyk we showlulykdyr amat dileg edyarin. Gurban sadakalaryñyz kabul bolsun.
Goşgy
Söýgime Sen jedel edýärsiň men beýik diýip, Gözdaňdy oýnuny oýnaýar ýaşlar Ähli kişi düşünmese bir zada Häkimiýet nyrh kesdi,geçmedim sana Baýram Meläýew Bir lukmanyň başdan geçirenleri : Nazarlar kaknyşyp, büdürän gözel, 1)Söýgi 7 sekunt, höwes 7minut, puşmanlyk bolsa bir ömür boýy dowam eder(Arap atasözleri) Ýokarda biri bar, ol meni gowy tanaýar. Durmuş ýollarynda, ähli ÝARYM ALDYLAR Günler geçip durlar, azary ýetik,
Sen gaşlaň astynda gözleriň süzüp
Diýýärsiň: ,,Ömrümiň ýazy, ezizim,
Men soňky deme çen seni söýerin,
Ýöne sen hem meni baky söýermiň?''
Ýeri nämä gerek beýle sowallar?
Gözler saklamaýar aşygyň syryn.
Seň ýüregiň baky söýüp başarsa
Meň ýüregmem gara daş däl ahyryn.
Sen beýik
Misli lälik çaga,
Tekepbir gende.
Herimiz bir ýanna münýäs tereziň:
Seň münen tarapyň galýar belende
Meň münen tarapym gaçýar aşaga,
Dogrudan,
sen menden beýik ekeniň.
GÖZDAŇDY
Tutan oglan posa alýar muzduna.
Tutup bir-biregi ogşaýar ýaşlar
Biz bu oýny oýnapdyrys mugtuna
Gözi daňlan aýlanyp ýör arada
Ol derleýär
ol sermeýär howany:
«Jadyly gyz, nirede sen
nirede?»
Nirede sen, onuň söýýän juwany?
Şiraly Nurmyratdan
Bir kişi bar zady bilýän bolmaly
Ýurduň içi agy bolsa durşuna
Hool ýokarda biri gülýän bolmaly
Şiraly Nurmyratdan
Ýürejigmi çöwrüp başa geýdiler
Öz öýümde döndürdiler myhmana
Myhmanhana bardym ýer ýok diýdiler
Azym Işanyň keç ykbaly
Aşgabat türmesiniň ýanyndaky rus öwlüýäsiniň bir çetinde ýeke-täk musulman adamsynyň mazary ýatyr. Onuň daş-töweregi syrylyp-süpürilen, daşyndan köp aýlanylýany bildirip dur. Bu kimiň mazaryka? Ony Aşgabatda ýaşaýanlardan sorasaň: “Ol gurbany boldugym Azym işanyň mazarydyr” diýerler.
– Ol bu ýere – rus öwlüýäsin...
5 ýaşly çaga dogany üçin ölüme razy bolupdyr
Birnäçe ýyl öň Stanford Hassahanasynda höwes bilen işleýärdim. Şol wagtlar, örän az duş gelýän bir kesele duçar bolan Liza atly bir gyzy agyr ýagdaýda tanadym. Gowulaşmasy üçin diňe bir ýol bardy, bäş ýaşyndaky oglan jigisinden gan almalydy. Oglan jigisi hem şol keseliň hötdesinden gelipdi we bedeninde...
Ýaryma çenli
Ýetdi sabrym ýigrimi birime çenli.
Agşam gursagyma sygmady gazal,
Orta goýdum ýog-u baryma çenli.
Ýeser alartsaň-da humaý gözüňi,
Göreçleriň aldamady gözümi.
Düýnki saňa diýen “A gyz” sözümi,
Kem-kem üýtgederin “ýaryma” çenli.
Iki ädim aramyzyň...
Ata sözleri 4
2)Bagtlylyk herkimiň durmuşundan bir gezek geçer.(Awustraliýa ata sözleri)
3)Ýalançynyň öýi ýandy hiçkim ynanmady.(Azerbeýjan ata sözleri )
4)Ýakyn goňşi daş(uzak) garyndaşdan gowydyr.(Azerbeýjan ata sözleri )
...
Yokarda biri bar...
ýagdaýlarda aljyran pursatym, kömege mätäç pursatlarym, men ony ýa-
dyma salmasam‐da, ol meni unutmaýar. Arkamy tutýar, derrew kömek
edýär.
Ol meniň ýolumy açýar.
Ol maňa garaşmaýan ýerlerimden rysgal eçilýär.
Ol meni çagasyna mährini berip,...
Ýarym Aldylar
Meniň saýlap söýen bir gülüm bardy
Ol ýarymy bu gün menden aldylar
Aýa güne deňäp gezenim bardy
Ol ýarymy bu gün menden aldylar
Ýakyn ýerlerden sawçy gelipdir
Hossarlaryň, olaň sözün alypdyr
Şeýdip toýyň sähedini beripdir
Söýen ýarym bu gün menden aldylar
...
Naçar ýüregiň owazy
Bar dertleri çekip ýörün bir özüm.
Aýdym aýdýan: Ykbalyň için ýakyp,
Wah-h...bagtly bolasym gelýär ezizim.
Maňa senden başga hiç zat gerek däl,
Seňem diňe barlygyňy bilsem bes.
Saňa ýetsem hiç bir zada seretmän,
Indi ýüregimde öçdi o höwes.
Seb...
Sen jedel edýärsiň men beýik diýip,
Gözdaňdy oýnuny oýnaýar ýaşlar
Ähli kişi düşünmese bir zada
Häkimiýet nyrh kesdi,geçmedim sana
Baýram Meläýew
Bir lukmanyň başdan geçirenleri :
Nazarlar kaknyşyp, büdürän gözel,
1)Söýgi 7 sekunt, höwes 7minut, puşmanlyk bolsa bir ömür boýy dowam eder(Arap atasözleri)
Ýokarda biri bar, ol meni gowy tanaýar. Durmuş ýollarynda, ähli
ÝARYM ALDYLAR
Günler geçip durlar, azary ýetik,


text:
Türkmenistanda pensionerlere maý aýynda birden pensiýalaryň iýundan başlap, ozalkylary ýaly bank bölümlerinde nagt däl-de, bank kartlaryna geçirilip beriljekdigini, şu sebäpden gyssagly bank hasaplaryny açdyrmalydyklaryny habar berdiler. Şunuň bilen baglylykda, beýle gysga wagt içinde pensionerleriň ählisiniň dokumentlerini gaýtadan resmileşdirmek ...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Habarlar |
23.06.2018 19:47
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#155)


text:
Gepleşikler
Şeýle-de Müsür-Ysraýyl gatnaşyklarynyň çuňlaşmagy Ysraýylyň howpsyzlygy taýdan Müsüriň ýüzöwrülmesizligini berçinleşdirýär
ABŞ-da 2016-njy ýylyň 8-nji noýabrynda geçirilen prezident saýlawynda Respublikaçy dalaşgär işewür adamy Donald Tramp üstün çykdy
Beýik alla inderen kitaplarynda adam oglunyň durmuşynyň düzgünleriniň esaslaryny olara habar berdi
Ahyret ynanjy adamy baky jennede ýetirmek bilen çäklenmez, bu dünýäni hem jennede öwürer.
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň hökümet başlyklarynyň Gyrgyz Respublikasynda geçirlen maslahaty
Hezreti Muhammediň musulmanlary üçin beýleki bir möhüm manysy bolsa onuň dogasynyň möminler üçin rehnet getirmegidir we hasap güni ummady üçin şepagatçy bolmagydyr
Trampyň saýlaw kampaniýasynyň dowamynda Ýakyn Gündogar barada beren beýanaty onuň adaty bolmadyk daşary syýasat alyp barjakdygyny görkezýär.
Alla tagala adamy dünýä durmuşynda ýeke-ýaşňyz goýmandyr, ilçi hökmünde pygamber ugradypdyr, pygamberleri arkaly kitaplary inderip, olary hidaýada ýetirmegi nazarda tutupdyr


text:
TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
BEÝIK BRITANIÝANYŇ WE DEMIRGAZYK IRLANDIÝANYŇ BIRLEŞEN PATYŞALYGY - LONDON
Jemi 21 sany sport görnüşi boýunça ýaryşlar geçiriler
Küşt
Küşt oýny 32 sany gara we 32 sany ak, jemi 64 öýjükden ybarat bolan tagtanyň üstünde oýnalýan oýundyr. Küşt çöpleri iki topara bölünip, olar iki sany dürli reňkden ybarat bolýar – gara we ak. Her oýunçyda 16 çöp bolup, olaryň 8 sanysy “pyýada”, 2 sanysy “at”, 2 sanysy “pil”, 2 sanysy “ruh”, 1 sanysy “perz” we 1 sanysy “şa” çöpleridir. Olaryň ýerleşdirilýän ýeri her oýunda-da bir meňzeş bolýandyr. Resmi oýunlaryň ählisi hem ak çöpler bilen oýuna başlamagy we soň gezekleşip oýnamagy bilen dowam edýändir.
Küştüň dürli görnüşleri dört müň ýylldan bäri oýnalyp gelse-de, häzirki döwüriň küşt oýny takmynan XV asyrda döredildi. Aslynda bu oýun III asyrda Hindistanda döredilen “Şatranj” hindi oýunundan gözbaş alýar.
Gysga maglumatlar
Teoriýa taýdan küştiň 5,949 göçmesi mümkindir
Häzirki döwürde ulanylýan ak we gara öýjüklerden ybarat bolan küşt tagtasynyň ilkinjisi 1090-njy ýylda Ýewropada ýasaldy
Küşt Pars dilinde “Şa öldürildi” diýmegi aňladýan “Şah mat” jümlesinden gelip çykdy
Futzal
Futzal bu futbol oýunyna meňzeş bolup, az sanly agzadan düzülen görnüşinde tanalyp, topar we milli ýygyndylar üçin dünýä we Ýewropa Çempionaty bilen bilelikde, halkara futbol federasiýalar bilelişigi we Ýewropa futbol assosiasiýalary bileleşigi tarapyndan goldanylýar. Futzal sporty ilki bilen Günorta Amerika ýurtlary bolan Urugwaý we Brazilýa ýurtlarynda oýnalyp başlandy.
Futzal adatça, hokeý görnüşindäki üsti ýapyk tekiz meýdançada, dört top ölçeginde gysga aralykda bökmek arkaly oýnalýar. Bu gapdal tarapda ýerleşen çyzgylaryň aralygynda ähli oýunçylaryň bu meýdança erkin girmäge hukugy bolup, adam boýy belentlikden ýokarda topy geçirmek arkaly oýnalýar. Oýunlar her tapgyryň ýarysy üçin 20 minut dowam edip, rugsat berilen wagt boýunça sagadyň düzmek we togtatmak arkaly oýnalýar. Topa gözegçilik etmek we kiçi giňişlikden geçirmek, ýeriň üsti, top we oýnuň düzgünleri döredijiligiň we usulyň kämilleşmegine badalga berýär.
Gysga maglumatlar
Ýokary derejä eýe bolýan dünýädäki ähli (Barselona, Real Madrid, Çelsa, Mançester Ýunaýted we ş.m) toparlarda futzal oýnaýan ýaş oýunçylar bar.
Dünýaniň ähli ýokary derejeli oýunçylary futzal oýunyny oýnamakda kämilleşdiler we çykgynsyz ýagdaýlarda çalt depginde pikir edip bilmekde we ylgamak boýunça çalasynlyk ukybyny ösdürmekde bu oýunyň esasy orny eýeleýändigine göz ýetirdiler. Pele, Maradona, Messi, Kaka, Kawi, Ronaldo, Robunho, Ronaldinho we Fabreges oýunçylary ýaşlykdan futzal oýunyny oýanamak bilen kämilleşdiler.
Ilkinji Futzal boýunça dünýä Çempionaty 1982-nji ýylda Brazilýanyň San-Paulo şäherinde geçirildi we Brazilýa birinjiligi eýeledi.
Tennis
Ýaryşyjylar pökgisini raketka arkaly tordan geçirmek üçin gezekleşip urýarlar. Sportuň bu görnüşinde ýekeleýin (bire bir) we jübütleýin (iki ikä garşy) çäreler erkekler we aýallar üçin, şeýle hem garyşyk jübütler (her bir topar bir erkek we bir aýal oýunçydan ybarat) üçin gurnalýar.
Tennisde utuklar üýtgeşik “ söýgi”, “on bäş” we. ş.m. ýaly atlandyrylýar. Meýdançadan seredip, tomaşaçylar ýaryşyjylaryň göniden - göni duýgusyny duýup biler. Oýunçylaryň taktiki ukyby we oýunlaryň dowamyndaky dartgynly ýagdaý ruhyňy beýgeltýär.
Gysgaça mglumatlar
Dörtbuç meýdanlar 1875-nji ýylda Wimbledon üçin guruldy. Aslynda, bu meýdança sagat-aýna şekillidi.
Wimbledon çempionaty, dünýäde sportuň iň gadymy görnüşi bolup, bu abraýly sport hasap edilýär.
Taýboks
Taýboks Tailandyň göreş sporty bolup, dürli klinçiň usullaryny ulanmak bilen dik duryp söweşmek arkaly oýnalýar. Bu fiziki we aň taýdan kämil bolmagy talap edip, injekleriň birleşmegini öz içine alýanlygy sebäpli, “ sekiz uçluklaryň (eliň we aýagyň) sungaty” diýlip atlandyrylýar. Sebäbi, bu bedende ýumruklaryň, tirsekleriň, dyzlaryň, injikleriň bileleşmegi we fiziki taýdan gurbatly taýýarlykly bolmaklyk örän täsirli göreşiji bolmaga kömek edýär. Ýaryşda sekiz hüjümiň ulanylmagy söweşiň ýaragyny ulanmak diýmekdir. Olara ýumruklar, gylyçlar, tirsekler, urup girizmeklik, depmeklik, urmaklyk, dyzlar, ötgür hanjarlar girýär. Şeýle hem, bilegiň ýa-da goşaryň we injikleriň ulanylmagy söweşijiniň goranmaklygyny aňladýar.
Taýboks oýunyň boksçysy kellesine bag daňýar we eline sarag ýa-da daňy ulanýar. Bu oýun başlamazyndan öňürti Moňkol we Pra Jiad diýlip atlandyrypdyr. Moňkol göni terjime edilende, mukaddes ruh, üstünlik we gorag diýlip terjime edilip, bu ýurdyň oýunçysy tarapyndan geýilmegi abraýly hasaplanyp, Tailandyň taýboks söwejidigini aňladypdyr.
Gysga maglumatlar
Taýboksyň ýeke täk aýratynlygy onda saz bolup, ol “Sarama” diýlip atlandyrylýar. Bu söweş tapgyrlardan öňürti we tapgyryň dowamynda ýaňlanýar.
Häzirki wagtda taýboks söweşijileri boks elleklerine meňzeş kiçi elliklerini geýýärler. Emma geçmişde olar diňe goranmak üçin, kendir tanapyny we ýüpligini ýa-da pagta süýüminden elleriniň we kellesiniň daşyny sarapdyrlar.
Sambo
Sambo “Samooborona Bez Oruzhia" adalgasynyň gysgaldylan görnüşidir we ol “özüňi ýaragsyz goramak” diýmegi aňladýar. Bu ulgam Aziýanyň, Orta Gündogaryň we Ýewropanyň söweş sungaty sportlarynyň birnäçesiniň usullaryny we emellerini özünde jemleýär.
Başda bu sport “erkin göreş usuly” diýlip atlandyryldy. Soň “erkin göreş” diýlip atlandyrylyp, 1946-njy ýylda oňa Sambo ady berildi. Bu sportda zyňmak we gapmak?? rugsat edilýär. Atadça göreşijiler düşekde göreşýärkäler, gapmak tälimi el we aýak üçin ulanylýar. Sportda arkanlygyna açyk zyňmak arkaly, garşydaşy gapmak arkaly we utuklar arkaly ýeňiş gazanylýar. Sambo ýaryşyjylary adatça “kurtka” ýa-da “sambowka” atly gyzyl ýa-da gök eşik geýýärler.
Gysga maglumatlar
Göreşiň halkara federasiýasy Sambo sportuny 1966-njy ýylda halkara göreş sporty diýip kabul etdi
Dünýä SAMBO çempionatynyň ilkinjisi 1973-nji ýylda Tähranda geçirildi
Bu ulgam 2-nji jahan urşynda Sowet goşuny tarapyndan giňden ulanyldy
Kuraş
Kuraş sporty gadymy döwürde häzirki Özbekistanyň çäklerinde döredilip, söweş sungatynyň bir görnüşi bolup durýar. Ylmy barlaglaryň soňkularyna esaslanylsa, Kuraşyň ýaşy azyndan üç ýarym müň ýyla barabardyr.
Kuraş özbek sözi bolup “maksada adalatly ýetmek” diýmegi aňladýar. Kuraş döräninden bäri söweş sungaty hökmünde we dürli toý- baýramçylyklarynda sagalaň hökmünde ulanylýar.
Kuraş sportunyň düzgünine laýyklykda, ýerde hiç hili hereket etmek bolmaýar. Kuraş diňe dik ýagdaýda tutulmaly, emma garşydaşlara biri-birini zyňmak, aýaklaryna kakmak rugsat berilýär. Bu sportda el bilen gapmak, bogmak, depmek we bilden aşagyny gapmak tehnikalary gadagan edilýär. Gapyp agratmak, urmak, bilden aşagyna urmak, gapmak gadagan edilýär, emma bulara seretmezden bu sport örän gyzykly geçirilýändir.
Gysga maglumatlar
Kuraş boýunça dünýä çempionatynyň ilkinjisi 1999-njy ýylyň maý aýynda Özbekistanyň Daşkent şäherinde ulularyň arasyna geçirildi
Kuraş sportunyň ýörite lybasyna ak jalbar we holpuk erkek köýnegi degişlidir. Lybasyň esasy bolmaly zady bu garşydaşyň tutmagy üçin süýümden ýasalan guşak bolup durýar
Kuraş bäsleşigi azyndan 5 sm bolan we üç bölege bölünen ýörite düşekde geçirilýär
Ju-jitsu
"Ju" sözi “mylaýym, ýumşak, çeýe” ýaly sözlere, “jitsu” sözi bolsa “sungat” ýa-da “tehnika” diýmekligi aňladyp, goranýanyň öz güýjüni däl-de, garşydaşynyň güýjüni özüne özüne gönükdirmegi aňladýar. Ju-jitsu söweş sungaty feodal Ýaponiýanyň samuraýlary bilen söweşmek üçin ýaragly duşmandan ýarag ulanman ýa-da gysga ýarag bilen goranmak usuly hökmünde işlenilip düzülendir.
Başa-baş söweş sungatynyň şu görnüşi boýunça bäsleşýänler howpsuzlygy öňe sürýän düzgünleri, hereketleri we usullary ulanýarlar. Howply hereketleriň köpüsini, meselem, “gaýçy” usul bilen ýykmak, boýnundan gysyp saklamak we bogmak ýaly usullar ju-jitsu sportunda gadagan edilýändir.
Ýaryşlaryň ählisi 2 tapgyrdan ybarat bolup, her tapgyrda söweş 2 minut dowam edýär. Eger 2-nji tapgyrda hem garşydaşlar deňme-deň utuk gazansalar, onda ýeňijini kesgitlemek üçin 2 minut dowam edýän 3-nji tapgyr oýnalar. Eger şonda-da garşydaşlaryň utugy deň bolsa, onda tä ýeňiji kesgitlenýänçä, goşmaça 30 sekuntlyk tapgyr geçiriler.
Gysga maglumatlar
1973-nji ýylyň iýun aýynda ju-jitsu hukuk taýdan sport diýip, kabul edildi.
Gorag enjamlaryny, meselem, söweş ellikleri, aýakgaplary, diş goraýjylary we gasygy goraýjy eşigi hökmanydyr.
Bowling
Bowling “zyňylýan” sport görnüşi bolup, pökgi nyşanada düzülen “çüýşelere” tarap güýç bilen zyňylmaly we olary ýykmaly. Şoňa görä-de utuk gazanylýar. Bowling oýny üçin gadymy Müsürde bugdaý sypalyndan, , deriden we sapakdan ýasalan pökgi we farfor ulanylypdyr we bu oýun biziň eýýämimizden 3200 ýyl öňden bäri oýnalyp gelýär. Dünýä bowlingiň guramasy 1952-nji ýylyň ýanwar aýynyň 27-sinde Germaniýanyň Gamburg şäherinde esaslandyryldy.
Bowling 10 tapgyr oýnalýar we oýnuň maksady garşydaşlaryň her biiri öz gezeginde başardygyndan köp “çüýşeleri” ýykmakçy bolýar. .
Eger oýunda 300 utuk gazanylan bolsa, bu oýunyň iň gowy derejede oýnalandygyny aňladýar. Bu oýunçy 12 gezek yzly- yzyna ähli “çüýşeleri” ýykmagy başardy diýmekdir.
Gysga maglumatlar
1988-nji ýylda Koreýanyň Seul şäherinde geçirilen tomusky Olimpiýa oýunlarynda bowling ýaryşy mahabatlandyrylýan sport hökmünde geçirildi.
Bowling pökgisiniň agramy on funtdan on alty funta çenli bolmalydyr we ululygy (töwereginiň uzynlygy) 12 dýumden uly bolmaly däldir.
Bowling üçin içerki ýodalaryň ilkinjisi 1840-njy ýylda Nýu Ýork şäherinde ýasaldy.
Welosport (trek)
Welosport tiz depginli we çekeleşikli ýaryş bolup, ol dürli toparly we ýeke täk şahslar üçin çäreleri öz içine alýar. Türgenler öz tizligini, güýjüni, çydamlylygyny we ýaryşmak usulyny 43 derejeli kenarýaka welotrek ýodasynda görkezmeli. Tomaşaçylaryň welotrege ýakynlygy we tigirçileriň tizligi täsir galdyryjy duýgyny döredýär galdyrýar. Sportuň şu görnüşi tizligi, usullary özünde jemleýär.
Sportuň welosport görnüşi iki sany giň derejä bölünýär. Olar sprint we çydamlylyk ýaryşlarydyr. Adatça ýaryşyjylar bir derejede ýaryşyp, ikinji derejede ýaryşmaýarlar.
Gysgaça maglumatlar
Welosport ýaryşy boýunça ilkinji dünýä çempionaty 1893-nji ýylda Çikagoda geçirildi
Özüniň 122 ýyl taryhynda, sportuň bu görnüşiniň dünýä çempionatyna 23 döwlet gatnaşdy. Şol sanda Ýaponiýa, Kolumbiýa we Wenesuella döwletleri. Bu çäre Fransiýada 15 gezek geçirildi.
1896-njy ýyldan bäri Welotrek Olimpiýa sporty diýlip hasaplanylýar.
Suwda ýüzmek
“Gysga aralyk” adalgasy howuzyň uzynlygynyň 25 metrden ybaratdygyny aňlatmak üçin ulanylýar. “Gysga aralyk” FINA we howuzda geçirilýän ýaryşlaryň beýleki edaralar tarapyndan tanalan howuz aýratynlygynyň ikinji görnüşine degişli bolup durýar.
Zenanlar we erkekler 16 sany çärä, şol sanda hem estafeta we dört zolagly– erkin usulda ýüzmek, brass-öňin ýüzmek, arkan ýüzmek we “kebelek” usulda ýüzmek ýaryşlaryna gatnaşýarlar. Ýüzüjiler öňünden kesgitlenen usulda berlen aralygy ýüzüp geçýärler we iň gysga wagt ugrunda ýaryşýarlar. Tiz wagtda ýüzüp geçmek üçin, başlamak we öwrülmek usullary örän wajyp ýeri eýeleýärler.
Gysga maglumatlar
Adatça gysga aralyga ýüzmekde iň ýokary üstünliginiň gazanylan wagty (rekordy) uzak aralyga ýüzmekde gazanylan iň ýokary üstünligiň wagtyndan (rekordyndan) gysga bolýar. Bu tizligiň ulalmagyna sebäp bolýan diwardan “özüňi itmegiň” ulurak sany bilen baglanyşykly diýlip, çak edilýär.
Iň tiz we netijeli ýüzmek usuly erkin usul bolup durýar.
Basketbol 3x3
3x3 basketbol oýny üç agzadan ybarat bolan iki toparyň arasynda torly halkanyň bir sanysyndan ybarat bolan basketbol oýun meýdançasynyň ýarymynda oýnalýar. Bu oýun dünýä boýunça köçelerde, meýdançalarda, seýilgählerde we sport zallarynda giňden oýnalýar.
Topar azyndan üç agzadan ybarat bolup, her nobatda dörtden köp adam bolmaly däldir. Her oýun 10 minut dowam edip, 12 sekuntlyk düzgün berjaý edilýändir. Her topara 30 sekuntlyk arakesme berilýär, çyzygyň içinden durup torly halkadan geçirilen pökgileriň ählisi üçin 1 utuk, duga çyzgysynyň daşyndan durup geçirilse 2 utuk berilýär. Ilkinji bolup 21 utuk gazanan ýa-da 10 minudyň içinde has köp utuk gazanan topar ýeňiji diýlip hasaplanylýar.
3x3 basketbol oýnunyň esasy aýratynlygy onuň düzgün taýdan we gurnamak üçin gerekli zatlar taýdan ýönekeýligidir. Şonuň üçin hem bu oýuny dürli ýerde gurnap, geçirip bolýar.
Gysga maglumatlar
3x3 basketbol oýny 2010-njy ýylyň Ýaşlar Olimpiýa Oýunlarynda ilkinji gezek halkara derejesinde oýnaldy.
Internetdäki oýunçylar jemagatynyň we ýaryşlar torunyň “3x3Planet” platformasy 2012-nji ýylyň iýun aýynda işe girizildi.
Agyr atletika
Agyr atletika güýç derejesini görkezýän esasy synag bolup, onuň düzümine türgenleriň ştangany kellesinden ýokara götermek maşklary girýär. Agyr atletikanyň iki sany görnüş bolup, olar birden götermek we itip galdyrmakdyr. Birden götermek görnüşi ştangany ýerden kelläň ýokarsyna bir gezekde galdyrmagy öz içine alýar. Itip galdyrmak iki aýratyn hereketden, ýerden egniňe çenli , soňra kelläňden ýokara galdyrmagy öz içine alýar. Her bir görnüşi ýerine ýetirmek üçin türgenleriň üç synanyşygy bar. Her bir türgeniň birden götermek we itip galdyrmak synanyşygynda görkezen iň gowy netijesi onuň jemleýji ballyny kesgitlemek üçin goşulýar.
Türgenler agram derejesine laýyklykda, erkekler üçin sekiz derejä we aýallar üçin şonça derejä bölünýär. Türgeniň esasy üstünligi onuň güýjüne bagly, emma türgeniň hereketine,, tizligine, wagta, deňagramlylyga we çeýelige hem üns berilýär.
Gysgaça maglumatlar
Agyr atletika gadym döwürde Gresiýada döräp, ol erkekleriň güýjüni görkezýän esasy synag hasaplanypdyr
Agyr atletika boýunça ilkinji dünýä çempionaty 1891-nji ýylda Britaniýada geçirilipdir
Ýaryş geçirilýän döwründe türgenler öz agramlyk derejesiniň üç essesine çenli göterip bilýär
Erkekleriň ýaryşynda ştanganyň agramy 20 kg. Aýallaryň ýaryşynda onuň agramy 15 kg
Ýeňil atletika
Ýeňil atletika türgenleri ýeňil atletika boýunça 13 çärä gatnaşýarlar. Bu bäsleşik öz içine birnäçe ýeňil atletika çärelerini, meselem uzak aralyga bökmegi, üçüdikläp bökmegi we ýokary bökmegi, şol sanda hem gysga, orta we uzak aralygy ylgap geçmegi we päsgelçilikli ýoldan ylgamagy alýar. Ýeňil atletika çäreleriniň köpüsi ýöriteleşdirilen enjamyň bolmagyny, fiziki aýratynlyklary synamagy talap etmeýär. Diňe agramlyk daşyny zyňmak ýaryşy ýapyk binada geçirilýär.
Gysga maglumatlar
Ýapyk binalarda dünýä oýunlary 1985-nji ýylda Fransiýanyň Pariž şäherinde geçirildi
Ylgamak sporty Olimpiýa oýunlarynyň ilkinji ýaryşy boldy
Ýeňil atletika sportunyň köp görnüşleri müň ýyllardan bäri üýtgemän gelýär we häzirki döwürdede giňden oýnalýar
Taekwondo
Taekwondo bu koreý sözi bolup, ol “Aýaklaryň we elleriň usuly” diýmegi aňladýar. Pälwanlar garşydaşynyň göwresine we kellesine el bilen urmak we aýak bilen depmek arkaly utuk gazanýarlar- iň köp utuk gazanan pälwan ýaryşy ýeňýär. Takyklyk, kuwwatlyk we özüni saklap bilmek ukyby owadan we gadymy söweş sungatynyň hereketi bilen utgaşdyrylanda täsir galdyryjy ýaryşy emele getirýär.
Bu sport görnüşiniň esasy häsiýetnamasy garşydaşy hilegärlik we aldap hüjüm etmegi öz içine alýar. Başa - baş söweş sungatynyň bir bölegi bu garşydaşy takyk hüjüm arkaly ýykmakdyr. Ýaryşyjylar garşydaşlaryny ýykmak arkaly ýeňip bilýärler ýa-da düzgüni bozup oýundan çyralyp bilinýär. Eger-de üç tapgyrdan soň türgenleriň netijeleri deň bolsa, onda dördünji tapgyr jemleýji ýaryş hökmünde geçiriler.
Gysgaça maglumatlar
Taekwondo Korea döwletiniň milli sporty hökmünde ikinji jahan urşundan soňra bellenildi
Taekwondonyň ýörite lybasy “Dobok” diýip atlandyrylýar. Birinji derejeli türgene ak guşak berilýär. Türgeniň derejesiniň ýokarlanmagy bilen, onuň guşagynyň reňki hem üýtgeýär
Taekwondony Chuck Norris , Jean-Claude Van Damme, Tony Jaa ýaly aktýerlaryň kinolarynda görüp bolar
Tans sporty
Tans sporty diýip öňler ball tansynyň ýaryşyna aýdylýardy. Bu hili lezzetli çäräniň ady häzirki zamanda talap edilýän sporty aňlatmak üçin üýtgedildi.
Bu sporta mahsus aýratynlyklar fiziki güýçden, başarjaňlykdan, çalasynlykdan, sport taýdan ýokary derejeliliginden, topar hökmünde jebislikde işleşip bilmeginden we tans edilýän sazdan ybaratdyr. Çykyşyň täsirli bolmagy üçin sport artistlik ukyby bilen utgaşdyrylmalydyr.
Tans sporty bäş latyn we bäş kadaly tanslardan gözbaş alýar. Bu tasnlaryň her birinde tansçy jübüt özleriniň tansynyň hilini görkezmek üçin diňe bir degişli tehnikany görkezmän, eýsem güýjüni, deňagramlylygy saklap bilijiligini we beýleki emellerini görkezýärler.
Gysga maglumatlar
Ýigriminji asyryň başynda Fransuz işewürleri ball zallaryny ýaryş desgalaryna öwürip, ýaryş hökmünde geçirenlerinden başlap, tans sport diýlip hasap edilip başlanyldy.
Bu 2000-nji ýylyň Sidneý Olimpiýa Oýunlarynyň ýapylyş dabarasynda geçirildi.
2013-nji ýylda Taipeiň Kaohsiung şäherinde Dünýä tans sporty oýunlarynyň ilkinjisi geçirildi
Kik-boksing
Kik-boksing bu söweş sungatyna degişli sport görnüşi bolup, onda ýaryşyjylar ýörite boks elliklerini geýip boks sportundaky ýaly ýumruklaşmaly we açyk aýaklary bilen karate sportundaky ýaly depmek usullaryny ulanýarlar. Kik-boksing sport görnüşini ilkinji bolup karate bilen taýboksy garyşdyryp, Ýapon karatisti gurnady.
Garşydaşlar biri-biri bilen ýumruklaşyp, depişip, bilinden ýokarsyna depip bilýärler. Olara tirsegini we dyzyny ulanmak gadagan edilýär, emma injigi ulanmak kä halatlarda rugsat edilýär. Garşydaşlara söýenişip uruşmak, biri-birini zyňyp urmak gadagan edilýär. Adatça çäre 3 tapgyrdan 12 tapgyra çenli dowam edýär we tapgyrlaryň arasynda 1 minutlyk arakesme berilýär.
Guşakly göreş
Guşakly göreş milli göreşiň iň gadymy görnüşleriniň biridir. Bu görnüş taryhda ýazga girizilen sportlaryň biridir. Guşakly göreşiň garşydaşlary biri-birini guşagyndan tutup, ýykmak ugrunda ýaryşýarlar.
Guşakly göreşiň birnäçe görnüşini kadalaşdyrmak maksady bilen, 2011-nji ýylda esaslanylan Halkara guşakly göreş birleşigi degişli düzgünleri we ýörite lybaslary kada girizdiler.
Häzirki döwürde guşakly göreşiň bäş sany ýaş ýagny, ýaşy kiçiler, ýaşlar, talyplar, ýaşy ulular we weteranlar we 12 sany (erkekler üçin 7 we zenanlar üçin 5) agyrlyk derejeleri boýunça birnäçe görnüşleri bardyr: erkin usul, nusgawy usul, zenanlaryň guşakly göreşi, kenarýaka guşakly göreş, garda guşakly göreş.
Sport göreşi
Göreş sportuň başa -baş söweş görnüşi bolup, ol aýlawly halkada, hiç hili enjamy we goragly guraly ulanmazdan alnyp barylýar. Göreşiň erkin usulynda pälwanlar ähli bedenini ulanyp bilýär. Bu öz gezeginde tiz hereket etmäge we söweşmäge mümkinçilik berýär. Garşydaşyň deňagramlylygyny bozmak we ony ýatyrmak üçin pälwanlar tiz hereketleriň dürlüsini ulanýar. Göreşiň Greko-Roman görnüşinde garşydaşyň guşaklykdan aşagyna hüjüm etmek gadagan edilýär. Şol sebäpli şu ýaryşda pälwanlar garşydaşynyň guşaklygyndan ýokarsyny tutup, zyňmak ýaly güýçli usullary ulanýar.
Asyrlardan bäri dowam edip gelýän we soňky döwürde ýokary depginde ösýän sportuň bu görnüşi hereket , çydamlylyk we kuwwatlylyk häsiýetleriniň ählisini öz içine alýar. Onda türgenler guralsyz we urgusyz, paýhaslylyk bilen ýaryşýar we adyl düzgünleri ulanýar.
Gysgaça maglumatlar
Göreş sportuň dünýä ýüzündäki iň gadymylarynyň biridir. Gowakdan tapylan çyzgylar sportuň bu görnüşiniň 3000 ýyl mundan ozal hem bolandygyny sypatlandyrýar.
Orta asyrlarda göreş Angliýa, Ýaponiýa we Fransiýa döwletleriniň patyşa maşgalalarynyň arasynda meşhur bolupdyr
Bilýard sporty
Bilýard üç sporty özünde jemleýär, ýagny stol üsti, karambol we snuker.
Karambol bilýardy torjagazy bolmadyk we adatça 10 fut uzynlykly stolda oýnalýar we başlamak çyzygyny, göni çyzygy, karambol ýassyjagyny, artistik bilýardy we dört şary öz içine alýar.
Stol üsti bilýarda adatda alty torjagazy bolan, 7, 8 ýa-da 9 fut uzynlykly bilýard stolunda oýnalýan bilýardlaryň birnäçesi degişlidir. Şol sanda hem bilýard sportuna beýleki sekiz-şar (dünýäde giňden oýnalýan kiý sporty), dokuz-şar (hünärmenlik oýny) on-şar, göni stol, bir torjagaz we kenar bilýardy degişlidir.
Snuker we iňlis bilýardyna alty sany torjagazy bolan “snuker” atly stolda oýnalýan oýunlar degişlidir. Beýleki kiý sportlarynyň aýratyn medeniýeti we adalgasy olaryň oýnuny häsiýetlendirýär.
Gysga maglumatlar
Stol üsti, snuker we karambol sportyny özünde jemleýän “bilýar” derejesi 2005-nji ýylyň Dünýä oýunlarynda we 2006-njy ýylyň Aziýa oýunlarynda geçirildi
Bu üç görnüş bir “saýawan” guramasyna 1990-njy ýylyň awgustynda birleşdirildi.
Atçylyk sporty
Atçylyk sportunda erkekler we zenanlar biri-biri bilen oýun meýdançasynda ýaryşýarlar. Üstünligiň esasy görkezijisi fiziki güýç bolman, tehniki usullar bolup durýar. Çapyksuwaryň we atyň ikisiniň hem ukyplylygy ýeňiji bolmak üçin möhüm bolup durýar we bäsleşikde atyň ýeterlik derejä ýetip bilmegi üçin ony taýýarlamaga örän köp wagt talap edilýär. Muňa aýratynlykda we toparlaýyn bäsleşmek girýär.
Çapyksuwarlar öz atlary bilen ysnyşykly iş salyşýarlar we olaryň ýaryşda özlerini alyp barmagy atyň hem çapyksuwaryň ukyplaryny bilelikde we sazlaşykly ulanyp bilmeginiň görkezijisi bolup durýar. Çapyksuwar atyň başarjaňlygyny ýüze çykarmaga, at bolsa oňa jogap bermäge ymtylýar.
Tomaşaçylara niýetlenilen çykyşlar çapyksuwaryň aty bilen aragatnaşmagy, päsgelçilikden böküp geçmegi we topar hökmünde jebislikde ýaryşmagy öz içine alýar.
Gysga maglumatlar
Adamlar bilen atlaryň iş salyşmagy gadymy Hytaýyň, Ýegipetiň we Pars siwilizasiýalaryndan gözbaş alýar.
Gadymy Olimpiýa oýunlarynda atlar iki tekerli araba çatylan atlaryň çapyşyklarynda ulanylýardylar
Atçylyk sporty, ýagny konkur 1900-njy ýylda geçirilen Pariž Oýunlarynda Olimpiýa sporty hökmünde geçirildi
Türkmen milli göreşi
Milli göreşiň guşagy ulanmaga we ulanmazlyga baglylykda üç emeli bardyr: guşakdan tutup (yzygiderli guşagy goýbermän), guşagy goýberip (guşakdan erkin tutup) we guşakdan tutman göreşmek. Bu emelleriň ählisinde hem aýaklary ulanmaga rugsat edilýär, emma guşakdan tutup göreşmekde göwräniň ýokary bölegini ulanmak rugsat edilýär.
Milli göreşleriň hijisinde hem göreş aýakgabyny geýmek rugsat edilmeýär.


text:
Bilýänleriňiz bilmeýänlere düşündiriň!
Günlerde bir gün Ependi metjide baryp, münbere çykyp:
– A-how, musulmanlar! Meniň näme diýjegimi bilýäňizmi? – diýip, adamlara ýüzlenipdir.
Adamlar:
– Ýok bilemzok – diýipdirler.
Onda Ependi:
– Aý, onda bilmeýänlere wagyz etmegiň geregi-de ýok – diýip, münberden düşüp
gidipdir.
Soňra bir gün ýene metjide baryp, münbere çykyp:
– Eý, doganlar! Meniň size näme diýjegimi bilýäňizmi? – diýip sorapdyr.
Adamlar:
– Hawa, Ependi, bilýäris – diýip jogap beripdirler.
Onda Ependi:
– Aý, bilýän bolsaňyz, onda meniň wagyz etmegimiň hajaty ýok – diýip, münberden düşüp gidipdir.
Adamlar onuň bolşuna geň galyp:
– Eger Ependi ýene gelip soraýsa, «Käbirimiz bilýäris, käbirimizem bilemzok» diýip jogap bereliň – diýen maslahata gelipdirler.
Ependi ýene-de bir gün münbere çykyp:
– Eý, möminler! Meniň size näme wagyz-nesihat etjegimi bilýäňizmi? – diýip ýüzlenipdir. Onda adamlar!
– Hawa, Ependi, käbirimiz bilýäris, käbirimiz bilmeýäris – diýip, jogap
berenlerinde Ependi:
– Be-ýe, neneňsi ýagşy adamlar ekeniňiz. Onda bilýänleriňiz bilmeýänlere düşündiriň – diýip, münberden düşüp gaýdypdyr.


text:
Rossiýada geçirilýän 2018 Dünýä Futbol Çempiýonadynyň final oýuny Fransiýa we Horwatiýa arasynda ýaňyja oýnanyp tamamlandy we 4-2 hasap bilen Fransiýa Horwatiýany ýeňip 2018 Dünýä Futbol çempiýony boldy. Duşuşyk gaty gyzykly bolup geçdi. Heniz 18-nji minutda 25-26 meterden Antoine Griezmann tarapyndan ulanylan jerime urgusynda Horwatiýanyň hüjümçis...
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Sport |
15.07.2018 22:34
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#174)


text:
Adam hukuklaryny goraýjy HRW topary 12-nji iýuldaky saýlawlardan soňra oppozisýanyň protestlerinde tussag edilenleriň gynalmagynda hem-de öldürilmeginde Taebiň oýnan roly hakynda derňew geçirilmelidigini aýdýar.
Besijiň täze komandiri howpsuzlyk resmilerinden Muhammet Reza Nagdi prezident Muhammet Hateminiň döwründe reformaçylary basyp ýatyrmakdaky hereketlere goşulypdy.
Şeýle-de Nagdiniň 1997-2005-nji ýyllar aralygynda studentleriň protestini basyp ýatyrýandygy we şäher şurasynyň birnäçe agzasyny tussaglykda gynanlygy-da aýdylýar.
1999-njy ýyldaky studentleriň gozgalaňynyň basylyp ýatyrylmagynda-da Nagdynyň rol oýnandygy öňe sürülýär.
Näme üçin Nagdä ynanyldy?
Ýaragly “Besij” toparynyň ozalky agzasy, häzir bolsa Berlinde ýaşaýan Eýranly žurnalist Amir Farshad Ebrahimi, Nagda bu wezipäniň ynanylmagynyň onuň soňky wagtlardaky protestleri berk basyp ýatyrmagy bilen baglydygyny öňe sürýär.
«Saýlawlardan soňra tussag edilip, soňra azatlyga çykanlar, şol sanda Kahrizekden erkinlige goýberilen birnäçe adam bilen duşuşdym, olar maňa sorag edýän toparyň başlygynyň Şames diýen biridigini aýtdylar, Şames bolsa Nagdynyň ýasama ady» diýip, Ebrahimi aýdýar.
Saýlawlardan soňraky protestleri basyp ýatyrmakda “Basij” esasy rol oýnady, şonda oppozisiýadan 72 adamynyň öldürilendigi çäk edilýär.
HRW protestler döwründe, ylaýta-da studentleriň umumy ýaşaýyş jaýyna edilen hüjümde azyndan 5 studentiň wepat bolmagy bilen bagly Taebiň garşysyna derňew geçirilmelidigini aýdýar.
Syýasy dartgynlylyk
“Yslamy ynkylaby goraýan” ýaragly güýçleri esaslandyranlardan biri, häzir Waşingtonda ýaşaýan, Eýranda hereket edýän “Ýaşyllar” hereketine goldaw berip gelýän Mohsen Sazgara aşa berk liniýanyň, oppozisýa garşy berk kararynyň nyşanasy diýip belleýär.
«Soňky wezipä bellenişikler oppozisiýa bilen konserwatorlaryň arasyndaky syýasy dargtynlygy köşeşdirmekde araçy bolmak isleýänleriň tagallasyny puja çykardy» diýip, Sazgara aýdýar.
Radiomyzyň pars gullugy “Farda” radiosynyň harby meseleler boýunça analitigi Husseýin Arýan täze komandir bellemek bilen Hamenei ýaragly “Besij” toparyna öz kontrollygyny artdyrmaga synanyşýan bolmagy mümkin diýdi.
«Kameni Rewolýusiýion gwardiýanyň hatarynda deňagramlylygy saklamaga synanyşyp, prezident Ahmedinejad bilen oňa has ýakyn durýan gwardiýanyň başlygy general-maýor Jafariniň arasyndaky güýji synajak bolýar, sebäbi syýasy taýdan “Gwardiýa” bütewi bir gurama däl, onuň hatarynda dürli fraksiýalar bar.» diýip, Arýan aýdýar.
7-nji oktiýabrdaky çykyşynda Jafary “Gwardiýanyň” we “Besijiň” esasy maksadynyň yslamy gurluşa ýumşak hem aram howp saýylýanlara garşy durmakdan ybaratdygyny öňe sürdi.


text:
7-nji madda. Karz edarasynyň döredilmegi we döwlet tarapyndan bellige alynmagy
1. Karz edarasynyň döredilmegi we döwlet tarapyndan bellige alynmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
2. Karz edaralary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen guramaçylyk-hukuk görnüşlerinde döredilýärler.
3. Karz edarasynyň degişli guramaçylyk-hukuk görnüşindäki ýuridik şahs üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen esaslandyryş resminamalary bolmalydyr.
4. Türkmenistanyň we daşary ýurt döwletleriniň ýuridik we fiziki şahslary karz edarasynyň esaslandyryjylary bolup bilerler.
5. Esaslandyryjylaryň, şeýle hem affilirlenen şahslaryň işjeňlik abraýyna we maliýe ýagdaýyna bildirilýän talaplar Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen bellenilýär.
6. Türkmenistanyň Merkezi banky karz edaralarynyň sanawyny ýöredýär.
8-nji madda. Karz edarasynyň firma ady
1. Karz edarasynyň döwlet dilindäki doly firma ady bolmalydyr we onuň gysgaldylan firma adyny edinmäge haky bardyr. Karz edarasynyň, şeýle hem daşary ýurt dilleriniň birindäki doly we (ýa-da) gysgaldylan firma adyny edinmäge haky bardyr.
2. Karz edarasynyň firma adyna bildirilýän talaplar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilýär.
3. Türkmenistanda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank amallaryny amala aşyrmak üçin ygtyýarnamasyny alan ýuridik şahslardan başga ýuridik şahslar, Türkmenistanyň kanunçylygynda ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda göz öňünde tutulan halatlardan başga ýagdaýlarda, öz firma adynda "bank", "karz edarasy", "bank däl karz edarasy" sözlerini ulanyp ýa-da bu ýuridik şahsyň bank amallaryny amala aşyrmaga hukugynyň bardygyny başgaça görkezip bilmeýärler.
4. Eger şeýle at eýýäm karz edaralarynyň sanawynda bar bolsa, onuň guramaçylyk-hukuk görnüşine garamazdan karz edarasynyň firma adynyň peýdalanylmagyna ýol berilmeýär.
9-njy madda. Daşary ýurt maýasynyň gatnaşmagyndaky karz edaralaryny döretmegiň aýratynlyklary
1. Türkmenistanda daşary ýurt maýasynyň gatnaşmagyndaky karz edaralarynyň we pugta maliýe ýagdaýyna we birkemsiz işjeň abraýa eýe bolan daşary ýurt banklarynyň şahamçalarynyň açylmagyna rugsat berilýär.
2. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýeti Türkmenistanyň bank ulgamyna daşary ýurt maýasynyň girmeginiň paýyny we şertlerini kesgitleýär.
3. Agzalan paý Türkmenistanyň daşary ýurt maýaly karz edaralarynyň esaslyk maýalaryndaky Türkmenistanyň dahylsyzlaryna degişli bolan umumy maýanyň we daşary ýurt banklarynyň şahamçalarynyň maýasynyň Türkmenistanyň çäginde bellige alnan karz edaralarynyň bilelikdäki esaslyk maýasyna bolan gatnaşygy hökmünde hasaplanylýar.
4. Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýeti tarapyndan bellenilen paýlaryň çäklerinde daşary ýurt maýasynyň gatnaşmagyndaky karz edaralaryny we daşary ýurt banklarynyň şahamçalaryny açmaga rugsat bermek hakynda çözgüt kabul edýär.
5. Türkmenistanyň Merkezi banky daşary ýurt maýasynyň Türkmenistanyň bank ulgamyna gatnaşmagynyň bellenilen paýyna ýetilende daşary ýurt maýasy bolan karz edaralaryna, daşary ýurt banklarynyň şahamçalaryna bank amallaryny amala aşyrmak üçin ygtyýarnama bermegini bes edýär.
6. Daşary ýurt maýasy bolan karz edaralary üçin esaslyk maýanyň iň az möçberi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň dahyllylary - daşary ýurt maýasy gatnaşmaýan karz edaralary üçin bellenilen esaslyk maýanyň iň az möçberine deňdir.
7. Daşary ýurt maýasy bolan karz edarasynyň esaslandyryjylarynyň (gatnaşyjylarynyň) – Türkmenistanyň dahylsyzlarynyň biri hökmany ýagdaýda karz edarasy bolmalydyr.
10-njy madda. Türkmenistanyň karz edaralarynyň şahamçasyny, wekilligini we beýleki düzüm birliklerini döretmek
1. Türkmenistanyň karz edaralary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şahamçalaryny we wekilliklerini döredýärler.
2. Karz edarasy we onuň şahamçalary Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan bellenilen tertipde özbaşdak balansy bolmadyk düzüm birliklerini (bank gulluklaryny, hasaplaşyk-kassa merkezlerini, prosessing merkezlerini, alyş-çalyş nokatlaryny we başgalary) döredip bilerler.
3. Karz edarasy şahamçalarynyň, wekillikleriniň we beýleki düzüm birlikleriniň döredilýändigi we işine başlaýandygy, şeýle hem olaryň işini bes edýändigi hakynda Türkmenistanyň Merkezi bankyna ýazmaça görnüşde habar berýär.
4. Karz edarasynyň şahamçalarynyň we beýleki düzüm birlikleriniň, şeýle hem onuň şahamçasynyň düzüm birlikleriniň karz edarasynyň adyndan Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda müşderilere hasaplaşyk we (ýa-da) kassa hyzmatlaryny etmäge, daşary ýurt puluny alyş-çalyş we gaýry bank amallaryny amala aşyrmaga hukuklary bardyr.
5. Karz edarasynyň wekilligi onuň bähbitlerini goramagy we olara wekilçilik etmegi amala aşyrýar, onuň adyndan geleşikleri we başga ýuridik hereketleri amala aşyrýar.
11-nji madda. Karz edarasynyň Türkmenistanyň çäginden daşarda şahamçasyny, wekilligini we golçur bankyny döretmeginiň aýratynlyklary
1. Türkmenistanyň karz edarasy daşary ýurt döwletiniň çäginde şahamçasyny, wekilligini döredip ýa-da golçur bankyny esaslandyryp biler.
2. Karz edarasy Türkmenistanyň Merkezi bankyna özüniň daşary ýurt döwletiniň çägindäki şahamçasynyň, wekilliginiň ýa-da golçur bankynyň ýerleşýän ýeriniň üýtgändigi ýa-da işini bes edendigi hakynda habar berýär.
12-nji madda. Karz edaralarynyň üýtgedilip guralmagy, işini bes etmegi we ýatyrylmagy
Karz edaralarynyň, şol sanda gurbunyň çatmazlygy (batmagy) esasynda, üýtgedilip guralmagy, işini bes etmegi we ýatyrylmagy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.


text:
Hormatly Imternet saýtlarynyň agzalary, Sizi, Aşgabat şäheriniň Arçabil şaýolunda ýerleşýän "Alp Arslan" adyndaky ýaşlar drama teatrynyň guramaçylykly
işgärleri tarapyndan Türkmen halky üçin işlenilip taýýarlanylan
"Täze ýyl şowhuny" atly aýdym sazly gülküli sahna
oýunlaryna 2013-nji ýylyň dekabr aýynyň 2
0,21,22-si günleri sagat 19-oo-da tomaşa
etmäge çagyrýarys!!!
Petek bahasy: 4 manat. Petek almana howlugyň!!!
19 декабря 2013
Petekler Alp Arslan teatrynyň ozünde satylýar.
19 декабря 2013
Onkiler yaly kone oyunlarmy?
19 декабря 2013
menem eshitdim taze goyupdyrlar oytyan
19 декабря 2013
Bildirişiňe sagbol. Howa sowuk bolmasa gidäýmegim ahmal.