text:
Kerlik – bu eşitmek ukybynyň doly ýa-da bölekleýin (gulagy agyrlyk, eşidişiň peselmegi) peselmegidir. Bu ýagdaýdan ilatyň 5%-e golaýy ejir çekýändir. Bu keselde adam düýbünden eşitmeýär ýa-da eşidişiň pesligi sebäpli sözleri aýyl-saýyl edip bilmeýär. Şol sebäpli hem adam başga adamlar bilen sözleşip bilmeýär we onuň beýleki adamlar bilen gatnaşygy kynlaşýar.
Eşidişiň peselmeginiň sebäpleri
Ortaky gulagyň gaýnaglama hadysalary, ýokanç keseller (gyzamyk, hörezek, toksoplazmoz, dümew, merezýel), dürli zäherlenmeler (gurşun, simap, uglerodyň okisi), käbir derman serişdeleriniň (lewomisetin, gentamisin, furosemid) dowamly ulanylmagy, kükürt gutysynyň döremegi, kelle-beýni şikesleri we täze döremeler, gulaga güýçli sesleriň we wibrasiýanyň uzak wagtyň dowamynda täsir etmegi kerligiň döremegine getirip biler. Onuň döremegine gipertoniýa keseli, ateroskleroz we içki gulagyň garrylyk sebäpli gan aýlanşygynyň bozulmagy hem sebäp bolup biler.
Kerligiň has köp duş gelýän sebäbi hem – ýaş bilen bagly üýtgeşmelerdir. Statistika boýunça, 50-60 ýaş aralygyndaky adamlaryň 20%-i eşidişiň peselmegine arz etse, 60-70 ýaşly adamlaryň eýýäm 30%-i bu kynçylygy belleýärler. 70 ýaşdan uly adamlaryň arasynda bu görkeziji 40%-i düzýändir.
Ýaşlyk wagty duş gelýän kerligiň sebäbi – ýaşaýşymyzda bizi gurşap alýan uýtgeşik sesleriň ýaramaz täsiridir. Bu sesler hemme ýerde-de bar we olardan gaçara ýer ýok diýsegem bolar. Mysal üçin, şaherdäki awtoulaglaryň, aeroportdaky uçarlaryň, demir ýollardaky otlylaryň sesleri. Emma eşidiş ukybyny peseldýän ýaramaz seslerden gaçyp bolýanlary hem bar. Olara diskotekalardaky, toýlardaky, konsertdaky we gulaga dakyp diňlenýän abzallardan (pleýerler) çykýan gaty sesleri degişli edip bolýandyr. Güýçli sesiň gulagyň içindäki sensor öýjükleri öldürýänligi we olary soň dikeldip bolmaýanlygy hemmelere mälim bolmasa gerek. Ýakyn aralykda döreýän partlamalar ýa-da ýaragdan atylanda döreýän ses adamda eşidişiň peselmegini döredip biler. Käbir kärhanalarda işleýän abzallaryň sesi çäksiz bolansoň, işgärlere gulagy gorar ýaly ýörite serişdeler berilýär. Gaty sesiň gulaklara uzak wagt täsir etmegi hünärmenlik kerliginiň döremegine getirip bilýändir.
Kerligiň görnüşleri
Eşidiş apparatynyň haýsy böleginiň zeperlenendigine baglylykda kerligiň indiki görnüşlerini tapawutlandyrýarlar:
► Konduktiw kerlik – gulagyň ses geçirijiliginiň bozulmagydyr. Bu görnüşli kerlikde gulagyň içindäki deprek perdejiginiň yrgyldama ýygylygy peselýär. Ortaky gulagyň boşlugynda suwuklygyň ýa-da iriňiň üýşmegi, eşidiş turbasynyň adenoýid mäzi bilen dykylmagy hem deprek perdejigiň ses geçirijiligini peseldip bilýändir.
► Neýrosensor kerlik – gulagyň içindäki balykgulagyň mehaniki yrgyldylarynyň eşidiş nerw impulslara öwrülmek ukybynyň bozulmagy ýa-da ol impulslary balykgulakdan beýnä tarap gönükdirilmegiň bozulmagy esasynda döreýän keseldir. Balykgulagyň içinde impulslary öwürýän ýörite gyl ýaly inçejik öýjükler ýerleşýär. Gaty sesiň uzak wagtlap gulaga täsir etmegi esasynda ol öýjükler zeperlenýär. Uzak wagtlap içilen antibiotikler ýa-da başga derman serişdeleri, agyr ýokanç keselleriň geçirilmegi şol zeperlenmelere getirýär. Neýrosensor kerlik köplenç gartaşan adamlarda duş gelýär.
Eşidişiň peselmeginiň derejeleri
I dereje – ýeňil hasaplanyp, gulagyň eşidýän ses çägi 26-40 db. deňdir. Eşidiş mümkinçiligi ol diýen peselen däldir we adam 5 m. aralykdaky sesleri eşitmäge ukyplydyr. Ýöne başga sesler we galmagallar bolan halatynda sözleri eşitmek kynlaşýandyr.
II dereje – keseliň ýaýbaňlanmagy netijesinde ýüze çykýar. Sesi kabul etmek çägi 41-55 db. deňdir. Adam sözleri 2-4m. aralykda eşidýär we bu derejede adam özünde eşitme kynçylyklarynyň bardygyna düşünip başlaýar.
III dereje – bu derejede sesi kabul etmek çägi 59-79 db. deňdir. Adam sözleri diňe 1-2 m. aralykda eşidip bilýär. Bu zeperlenmede adam söhbetdeş bolma mümkinçiligini ýitirýär. Näsaga maýyplyk berýärler we gündelik durmuşynda ol eşidiş enjamdan peýdalanýar.
IV dereje – bu derejede ses çägi 71-90 db. ýokarlanýar. Adam sesli galmagallary eşidäýmese, gaty gepleýän adamyny eşitmäge ukypsyzdyr.
Ses kabul etmek çägi 91 db. ýokarlananada kerlik döreýär.
Kerligiň bejergisi
Konduktiw kerligiň bejerilşi
Eşidiş süňkleriň we deprek perdejigiň işjeňligi bozulan bolsa, operatiw bejergi zerur bolýar. Eşidiş ukybyny doly ýa-da bölekleýin dikeltmek üçin bir-näçe operatiw usullar bardyr we olar ses geçiriji ulgamynyň zeperlenmesine laýyklykda saýlanylýandyr:
♦ Miringoplastika – deprek görnüşli perde şikeslenende ulanylyp, ol sintetiki görnüşe çalşylýar.
♦ Eşidiş süňkjagazlary protezirlemek – olaryň hereketjeňligi bozulanda sintetiki görnüşlerine çalşylýar.
Neýrosensor kerligiň bejerilşi
Gulakdaky zeperlenen ýörite ses kabul edýän öýjükleri düzedip bolmaýar. Bu ýagdaýy hirurgiki ýol bilen hem sazlap bolanok. Keseliň başlangyç döwründe, derman serişdeleri (antibiotikler, witaminler, sowuklama garşy ulanylýan gormonal däl dermanlar) bilen bilelikde fiziobejergi, elektrogyjyndyrma, gulaklara howa bermek, kislorod bermek eşidijiligi dikeltmekde gowy peýda berýär. Öň hem, häzir hem agyr derejeli kerligi we iki taraplaýyn neýrosensor kerligi bejermegiň ýeke-täk netijeli usullarynyň biri – eşidiş protezi arkaly eşidişi dikeltmekdir. Ýörite hünärmen tarapyndan eşidiş enjamy saýlanylýar we ornaşdyrylýar. Neýrosensor kerligiň has netijeli operatiw bejergisi höküminde kohlear implantasiýa usulyny belläp geçip bolar. Ýöne bu gymmat operasiýadyr.
Ýatda saklaň! Çagalarda döreýän eşidişiň peselme ýagdaýlarynyň özwagtynda ýüze çykarylmagy we bejerilmegi olarda gepleme ukybynyň saklanmagynyň öňüni almaga kömek eder. Dogabitdi kerlik bilen dünýa inen çagalar 6 aýlyk ýaşyndan bejergi alyp başlamalydyrlar.
Kerligiň öňüni alyş çäreleri
Ylmy barlaglar kerlige getirýän köp sebäpleriň öňüni alyp bolýandygyny belleýär. Bu ugurda geçirilmeli çärelere aşakdakylary degişli edýärler:
• Çagalarda käbir kesellere (gyzamyk, gyzylja, meningit, hapgyrtma) garşy öňüni alyş sanjymlaryň geçirilşine üns bermek;
• Ýetginjek gyzjagazlara we dogurmaga ukyply ýaşdaky aýallara gyzylja garşy öňüni alyş sanjymlary bellemek;
• Göwreli aýallarda ýokanç keselleri bejermek;
• Eşidiş apparatynyň sowuklama kesellerini özwagtynda we dogry bejermek;
• Saglygy babatda ýokary howply topara (pes agramly dogan, sarylama, meningit geçiren, maşgalada ker agzasynyň bolmagy) degişli ýaňy bolan çagalary eşidiş ukybyny barlamaga ibermek;
• Eşidiş ukybyny peseldýän derman serişdelerini lukmanyň gözegçiliginde kabul etmek;
• Ýaşaýyşda, önümçilikde güýçli sesleriň täsirini peseltmek.
Awtor: Emir Aliýew
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Bilşimiz ýaly Dollar dünýä boýunça islendik ýurtda ýöreýän ýeke-täk pul birligidir (walýutadyr). Eýsem munyň sebäbi nämede?! Dollar nädip bu derejä çykmagy başardy?... bu soraglara aşakda jogaplary alyp bileris.
Dollar sözi orta asyrlarda 1519-njy ýylda Germanýada teňňe ady "Taller"-dan gelip çykan. Taller Germaniada 1873-nji ýyla çenli ýörgünli pul birligi bolan. Ol ondan soň hümmetini ýitirip bütinleý ýok bolup gidip onuň ornuna "Marka" pul birligi girip geldi. Ýöne "Taler" sözi halk arasynda giňden ýaýrany üçin ony basym ýatdan çykarmak aňsat düşmedi we ol halkyň aňynda galypdy. Şol wagtlar Angliýa we Ispaniýa koloniýalarynda "Peso" ady bilen meşhur bolan teňňeler bardy. Bu teňňeleri köp ýerlerde adamlar ýalňyşyp "Dalar" diýip atlandyrýadylar. Bize Meşhur bolan DOLLAR ady hem şu wagtky Dollar belgisi hem şo wagtlarda peýda bolan. Uzyn iňlisçe belgisi "Piese of Eight" (1-den 8 bölegi) ýagny 1/8 kagyzda öçürilen 8-e öwrülip, ahyrsoňy bize tanyş bolan Dollar belgisi peýda bolýar.
1879-njy ýylda ABŞ hökümeti döwletiň resmi walýutasyny (pul birligini) ykrar etmeli wagtynda hiç ikilenmän hemmä mälim we meşhur bolan dollar adyny saýlaýarlar. 192-nji ýylda esasy meseleleriň biri bolup duran ABŞ pulunyň düzümindäki sap altynyň mukdary 1,6033 gr ýada 24,057 gr kümüşden ybaratdy. 80-nji ýyllardan soň ýagny 1876-njy ýylda altyn teňňeler döwletiň resmi pul birligi diýip hasaba alynandan soň onuň düzümindäki sap altynyň mukdary 1,50463 gr edip bellenipdi. Bu mukdar ABŞ-da ýene 30 ýyl, 1929-1933-nji ýyllardaky dünýä ykdysady krizisine çenli emelde boldy. Şu kanuna laýyklykda kabul edilen "altyn ambary" hakyndaky resminama laýyklykda, altynyň mukdary 0,88867 grama ýagny 41 protsenda çenli düşürildi.
Şol wagtda Troýa Unsiýasynyň (Troýa unsiýasy - altyndan ýasalan teňňeler) bahasy 35 dollardy. II-nji jahan urşyndan soň ABŞ dünýädäki hökmirowanlygynyň berkidilmegi bilen DOllaryň ýurtlar arasyndaky orny hem bilinip başlanypdy. Marşal şertnamasy esasynda, weýran bolan Ýewropanyň içine ABş inwestitsiýasy bilen bilelikde dollaryň hem hökmürowanlygy girip geldi. Uruş zerarly alaçsyz hala düşüp galan Ýewropada dollaryň öz ornuny tutmagy gaty çalt depginde bat aldy. Şo wagtlarda Ýewropanyň islendik banklarynda dollary islendik ýewropa döwleti pul birligine ýada ylalaşylan altyn mukdaryna çalşyp alyp bolýardy. Ýöne XX asyryň 60-njy ýyllarynyň ortalaryna gelip dollaryň gadry düşüp başlapdy. Infilýatsiýanyň (Infilýatsiýa-puluň gadyrynyň gaçmagy) ösmegi bilen ABŞ söwda balansyndaky ýetmezçilik zerarly indiki dollar dewalwatsiýasyny (dewalwatsiýa-atylan meseledäki kagyz pulundan ýüz döndermek, ýada hümmetini düşürmek) getirip çykardy. 1971-nji ýylyň ahyrynda altynyň 1 unsiýasy 38 dollara çenli galdy, dollaryň dizaýnyndaky altyn mukdary bolsa umuman alnyp taşlandy. 1973-nji ýylda dollar ýene 10 protsenda dewalwatsiýa edildi. 1974-nji ýylyň fewralyna gelip, altynyň bir unsiasynyň bahasy dünýäniň uly birža maýa goýumlarynda 150 dollara çenli göterildi. Häzirki wagtda bu görkeziji 260 dollara deňdir. 100 ýyl içinde dollar 10 esse arzanlaşdy. Emma altyn standartyndan ýüz öwrülen ýagdaýynda dollar ýer ýüzüniň köpçülik ilatynyň ynamyna giripdi. Köpläp döwletleriň resmileşdirilmedik pullaryna öwrülipdi. Soňky ýyllarda bolsa dollar günorta amerikanyň köpläp döwletlerinde esasy pul hökmünde gollanylýar.
ABŞ-dan başga ýene 26 sany döwlet pul birligi dollar ady bilen ýöredilýä.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ilkinji türkmen aragatnaşyk hemrasy « Türkmen Älem 52° E » Kannada (Fransiýa) Thales Alenia Space kompaniýasy tarapyndan guruldy we 2015-nji ýylyň 28-nji aprelinde 4 sagat 03 minutda (Türkmenistan wagty bilen) üstünlikli älem giňişligine çykaryldy.
Hemrany orbita çykarma boýunça tamamlaýjy işler netijeli alynyp barylýar. Maý aýynyň 6-syndan 7-ne geçilýän gije hemra Aşgabadyň golaýynda ýerleşýän Dolandyryş merkeziniň dolandyrmagyna berildi. Hemra özüniň tamamlaýjy pozisiýasyna, gündogar uzaklygynyň 52° gradusuna, barar. Soňra, gutarnykly işe girizmeden öň, orbitada testler geçiriler.
Ahli fazalary entek tamamlanmadyk bu uçuş, Türkmenistan bilen iň täze tehnologiýalar pudagynda hyzmatdaşlyk etmekde örän gowy perspektiwalary açýar.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Orta mekdeplerde gimnastika sapaklarynyň guralyşy
Bedenterbiýe dersiniň gimnastika bölümi orta mekdepleriň ähli synplarynda sapak görnüşlerinde geçmek bilen, onuň esasy wezipesi ösüp gelýän ýaş nesliň çeýeligini tapmaga, iş başarjaňlygyny ösdürmäge hem-de hereket endiklerini kemala getirmäge we ony kämilleşdirmäge gönükdirilendir.
Mahlasy, gimnastika oýunlary okuwçylara ilkinji nobatda çeýelik, çalasynlyk we tizlik berýär. Gimnastika diňe bular bilen çäklenmeýär. Ol dürli hereketleri takyk ýerine ýetirmek üçin zerur bolan akyl-payhasy, duýgurlygy kämilleşdirmäge we berdaşlygy gazanmaga hem itergi berýär. Gimnastika adam bedeni bilen ruhy sazlaşdyrýan täsir ediji güýçdür. Çünki, maşk ýerine ýetirilende ony takyk we dürs ýerine ýetirmäge bütün ruhuň bilen berilýärsiň. Şeýlelik bilen, bütün bedeniň herekete gelip, gan aýlanyşyň işjeňleşýär. Bu bolsa bedeniňe gujurlylyk, egsilmez kuwwat berýär, kalbyňda joşgun, höwes, tutuş ruhuňda bolsa ynam döredýär. Megerem, şeýle ajaýyp häsiýetler bilen gurşalanlygy üçin gimnastika babatdaky ýaryşlar” Gimnastika hemmeler üçin!” şygary astynda geçirilýär.
Gimnastikaň gaty köp görnüşleri bolup, orta mekdeplerde bedenterbiýe dersi boýunça köplenç onuň a) sport gimnastikasy, we b) akrobatika giňden ornaşdyrylandyr.
a) Sport gimnastikasy; erkin we nyzam maşklary, turnik we tanapda ýerine ýetirilýän maşklar, daýadan bökmek, hatar hem-de deňagramly maşklar we ş.m. degişlidir.
Erkin we nyzamda ýerine ýetirilýän maşklar
Erkin maşklary bedenterbiýe sapaklarynyň esasy özeni bolmak bilen, ol umumy ösdüriji maşklarda, amaly maşklarda, çeper gemnastiki maşklarda, snarýad maşklarda, daýanç böküşlerinde, ýönekeý akrobatik maşklarda we çalt hereket oýunlarda ulanylýar.
Bu erkin esasy gimnastiki maşklar mekdebe çenli çagalar edaralarynda ,orta mekdeplerde, ýörite orta we ýokary okuw jaýlary boýunça bedenterbiýe maksatnamasynda ähmiýetli orny eýeleýär hem-de ol bedenterbiýe we sport bilen türgenleşmegiň birinji hökmany basganjagy bolup durýar.
Turnik. Aslyşyp göwre çekilende her bir bedenterbiýe mugallymy okuwçylyra howpsyzlyk düzgünlerine doly we dogry gözegçilik etmekligi hökmanydyr, munuň üçin olar turnigiň sütünleriniň we trostlarynyň guratlygyna hem-de olaryň arassaçylygyna yzygiderli gözegçilik etmelidirler. Mugallym okuwçylaryň aslyşyp, maşklary ýerine ýetirýän mahallarynda sport gurallaryna we enjamlaryna dogry gatnaşykda bolmaklaryna üns bermelidirler hem-de olary maşklary jogapkärli ýerine ýetirmäge, maşky dogry başlap dogry gutarmaga, maşky ýerine ýetirip bolanlaryndan soň, dogry böküp düşmäge endik etdirmelidirler.
Tanapa dyrmaşmak.
Tanapa dyrmyşyp çykmagyň üç sany usuly bolup, olar şu aşakdaky ýaly tertipde ýerine ýetirilýär:
Birinji usulda aýaklar dyzdan epilen bolmaly, dyz bolsa döşe golaý getirilip, ýygrylmaly. Şol wagtda hem sag aýagyň daraklygy, çep aýagyň bolsa dabany, ýagny aşak ýüzi bilen tanapy gysyp, göwräňi saklamaly. Eller hem şol wagtda tirsekden epilen bolmaly.
Ikinji usulda bolsa, epilen aýaklar dogurlanmaly, şol mahal elleri tirsekden epip, göwräňi ýokaryk çekmeli.
Üçünji usul ýerine ýetirilende bolsa, tanapy aýaklaryň bilen pugta gysmaly, elleri gezekleşdirip, yzly-yzyna ýokardan tutup, göwräňi ýokaryk galdyrmaly.
Esasanam tanapa dyrmyşyp çykmak çakganlygy, çydamlylygy, güýji ösdürýär hem-de batyrlygy terbiýeleýär.
Aslyşyp maşk ýerine ýetirlende, aýaga, arka, garyn we döş myşsalaryna agram azrak düşýär. Şeýle hem bolsa umumy bedendäki myşsalaryň taplanmagyna kömek edýär.Aslyşyp maşk ýerine ýetirlende bedeniň gurluşy gowulanýar. Netijede beden owadan, syratly bolýar.
Daýanyp bökmek. Daýanmak arkaly bökmek- bu gimnastikanyň köp ugurly görnüşleriniň biridir. Bökmekligiň kömegi bilen myşsalaryň güýji, hereketiň takyklygy, çeýeligi, çakganlygy ösýär. Öwredilen wagtynda okuwçylarda kesgitliligi, batyrlygy, sowukganlylygy terbiýelenýär.
Esasan daýanyp bökmek iki usulda ýerine ýetirilýär.
1.Daýanyp, aýaklaryň arasyny açyp bökmek.
2.Daýanyp, aýagyňy ýygryp (epip) bökmek.
Deňagramlygy saklamak üçin maşklar.
Deňagramlygy saklamak üçin ýerine ýetirilýän maşklar ösüp gelýän ýaş nesliň ünsli bolmagyny, özüne erk edip bilmegini hem-de olarda batyrlygy terbiýeleýär. Mundan başgada ol ýaşlarda owadan boý-syraty kemala getirip, endigan dem almaga we anyk hereketi ýerine ýetirmäge köp ýardam berýär. Deňagramlygy saklamak diýlip, çäklendirilen meýdanlarda dürli ýagdaýlarda- duran ýeriňde we hereketde göwräňi saklap durmaklyga aýdylýar. Deňagramlygy saklamaklygy öwrenmek üçin ilki ýönekeý maşklary ýerine ýetirmeli. Bu maşklar çyzyk boýunça ýöremek, ýerde elleriňi dürli ýagdaýlarda saklap ýöremek we aýagyň daraklygynda ýöremekden ybaratdyr.
Akrobatika maşklar.
Akrobatika maşklary ösüp gelýän ýaş nesilleriň, çakganlylyk, çeýelik ýaly sypatlaryny terbiyelemäge we ösdürmäge köp kömek edýär. Onda, essasanam, deňagramlylyk saklamak kämilleşdirilýär.Akrobatika bilen meşgullanýan adamlar sportuň birnäçe görnüşlerine mahsus bolan hereketleri çalt öwrenýärler.Munuň sebäbi, akrobatika maşklary örän çylşyrymly we onuň ýerine ýetirmesi örän köp zähmeti talap edýär.Akrobatiki maşklary ýerine ýetirilýän düşekçeleriň üsti hemişe arassa bolmaly we gigiýenanyň talaplaryna laýyk gelmeli.Akrobatiki maşklaryna- esasan hem öňe, yza aşyratmak, pilçäňde dik durmak, kelläňde başaşak durmak, epilip öňe aşmaklyk we köpri durmak ýaly görnüşleri degişlidir.


text:
Meksikada bolan güýçli ýer titremede 210-dan gowrak adamyň wepat bolandygyny häkimiýetler aýdýarlar.
19-njy sentýabrda bolan 7.1 magnitudaly ýer yranmasynyň pidalarynyň aglabasynyň Mehiko şäherinde we paýtagtdan günorta hem gündogar tarapda heläk bolandygy habar berilýär.
Ýer titreme 20 million ilatly Mehiko şäherinde binalary ýumurdy we 1985-nji ýylyň weýrançylykly ýer yranmasynyň 32-nji ýyl dönüminde panika döretdi.
Iki milliona golaý adam elektrik üpjünçiliginden we telefon aragatnaşygyndan kesildi.
Prezident Enrike Pena Nieto ýumrulan mekdepde 20 çaganyň we iki uly adamyň öli tapylandygyny, ýene 30 çaganyň we ululardan sekiz adamyň ýitirim bolandygyny aýtdy.
Mundan öň 7-nji sentýabrda Meksikanyň kenarynda bolan 8.1 magnitudaly ýer titreme zerarly 98 adam wepat boldy.
1985-nji ýylda Mehiko şäherinde bolan ýer titremede 10 müň adam wepat bolupdy.


text:
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hormatly Prezidentimiz ýurdumyzy ösdürmegiň esasy ugurlaryna degişli wezipeleri kesgitledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 2017-nji ýylyň birinji çärýeginde durmuş-ykdysady ösüşiň jemlerine bagyşlanylan Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde ýurdumyzy mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça möhüm wezipeleri kesgitläp, çykyş etdi.
Türkmenistanyň Baştutanynyň belleýşi ýaly, şu ýylyň birinji çärýeginde ýerine ýetirilen işleriň netijeleri ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň kabul edilen maksatnamalara laýyklykda ösmegini dowam edýändigini görkezýär. Ýylyň başyndan bäri jemi içerki önüm 6,2 göterim derejesinde durnukly saklanýar. Geçen ýylyň şu döwri bilen deňeşdirilende, ykdysadyýetiň dürli pudaklaryna gönükdirilýän maýa goýumlarynyň möçberleri artdy. Şu döwürde zähmet haklary 9,1 göterim ýokarlandy.
Häzirki döwürde ýurdumyzda umumy bahasy 48 milliard amerikan dollaryndan hem geçýän 1 müň 900-e golaý iri desganyň gurluşygy alnyp barylýar diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de bu desgalaryň 1790 sanysyny ýurdumyzyň kärhanalarynyň gurýandygyny nygtady. Şu ýylyň birinji çärýeginde göz öňünde tutulan senagat we durmuş maksatly desgalaryň ählisi ulanylmaga berildi. Olaryň hatarynda meýdany 400 müň inedördül metrden hem geçýän ýaşaýyş jaýlary, şol sanda ýokary amatlygy bolan ýaşaýyş jaýlary, şeýle hem Amyderýanyň üstünden geçýän demir ýol we awtomobil köprüleri, dynç alyş we sagaldyş merkezleri, çagalar baglary hem-de durmuş maksatly birnäçe beýleki desgalar bar. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Lebap welaýatyndaky Garlykda kaliý dökünlerini öndürýän, Merkezi Aziýa sebitinde iri dag-magdan toplumynyň ulanmaga berilmegi bilen hemmeleri ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlady.
Soňra döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, kabul edilen meýilnamalara laýyklykda, ýurdumyzda ylym we bilim ulgamlarynda özgertmeler, önümçiligi döwrebap ýagdaýa getirmek boýunça alnyp barylýan işler dowam edýär. Bazar ykdysadyýeti kemala gelýär. Nebitgaz ýataklary özleşdirilýär. «Türkmenistan–Owganystan–Pakistan–Hindistan» gaz geçirijisiniň gurluşygy alnyp barylýar.
Karbamid we ammiak öndürýän iri senagat toplumlary, polietilen we polipropilen öndürýän gazhimiýa toplumy gurulýar. Ylmyň we tehnikanyň iň täze gazananlaryny ulanmak bilen, möhüm ähmiýetli beýleki taslamalar hem üstünlikli amala aşyrylýar.
Biz hususy telekeçiligi ösdürmäge goldaw bermek, ýurdumyzyň telekeçilerini ykdysadyýetimizde özgertmeleri amala aşyrmaga giňden çekmäge gönükdirilen syýasaty dowam edýäris diýip, milli Liderimiz nygtady hem-de şu ýylyň birinji çärýeginde geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende täze açylan hususy we döwlet kärhanalarynyň sanynyň köpelendigini aýtdy. Umuman, häzirki döwürde jemi içerki önümiň düzüminde döwlete degişli bolmadyk pudagyň paýy 62,3 göterime barabar boldy.
Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek we ýurdumyzda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak boýunça berlen tabşyryklary ýerine ýetirmekde hem öňe gidişlik duýulýar. Täze elektrik stansiýalarynyň ulanmaga berilmegi daşary ýurtlara iberilýän elektrik energiýasynyň möçberini 3,7 göterim artdyrmaga mümkinçilik berdi.
Ýüňüň, gön çig malynyň iberilýän möçberleri 3 essä golaý, gök önümleriň möçberi hem 25 essä golaý artdy. Şunuň bilen birlikde, öň daşary ýurtlardan getirilýän önümleri özümizde öndürmek boýunça syýasaty durmuşa geçirmegiň netijesinde, beýleki döwletlerden getirilýän sarp edilýän harytlaryň möçberi 5,3 göterim azaldy diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Umuman, biziň kanagatlanarly görkezijileri gazanandygymyza garamazdan, siziň bilşiňiz ýaly, dünýä ykdysadyýetiniň ýagdaýy çylşyrymly bolmagynda galýar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Şeýle şertlerde biziň köp we tutanýerli zähmet çekmegimiz zerur diýip, milli Liderimiz nygtady hem-de häzirki döwürde ykdysadyýetiň nebitden beýleki pudaklaryny işjeň ösdürmegiň esasy wezipe bolup durýandygyny kesgitledi.
Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek we ýurdumyzda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak boýunça kabul edilen döwlet maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişiniň depginini güýçlendirmeli diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi hem-de munuň üçin bolsa, dürli pudaklarda bar bolan uly mümkinçilikleriň netijeli peýdalanylmalydygyny belledi.
Milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa hem-de maliýe-ykdysady toplumyň ähli ýolbaşçylaryna ýüzlenip, olaryň öňünde häzirki döwürde esasy wezipe bolup durýan ykdysadyýetiň ýokary depginli ösüşini gazanmak, pudaklary döwrebap ýagdaýa getirmek, çykdajylary azaltmak syýasatyny dowam etmek wezipelerini goýdy. Şoňa görä-de, häzirki wagtda maliýe ulgamynyň durnukly bolmagyny, maýa goýum işjeňligini, milli puluň durnuklylygyny we satyn alyş ukybyny üpjün etmek möhümdir. Şeýle hem, ýurdumyzda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini we gyzyl puldaky ätiýaçlyk gorlarymyzy artdyrmak zerurdyr.
Milli pulumyzyň hümmetiniň peselmegini ýokary derejä (6 göterimden ýokary) çykarman saklamak, pul serişdeleriniň möçberini kadalaşdyrmak we oňa gözegçilik etmek arkaly ýurdumyzyň ykdysadyýetini zerur bolan pul möçberi bilen üpjün etmek, öňküsi ýaly, bank ulgamynyň esasy wezipeleri bolup durýar diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady. Ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň durnukly ösüşini goldamak üçin banklaryň karzlaşdyryş işjeňligini ýokarlandyrmaly.
Şeýle hem, Türkmenistanyň Prezidentiniň Obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasyny durmuşa geçirmegi dowam etmeli.
Milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýewe, häkimlere hem-de oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylaryna oba hojalygynda amala aşyrylýan özgertmeleri işjeň alyp barmagy, oba hojalyk önümleriniň ýokary hasylyny almagy, häzir ýetip gelýän iki sany uly möwsüme – galla oragyna hem-de pagta ýygymyna taýýarlygy üpjün etmegi tabşyrdy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistayň Baştutany gowaça ekişini gowy hilli we öz wagtynda tamamlamak üçin netijeli çäreleri görmegiň, oba hojalyk tehnikalaryny bejergi we ýygym möwsümlerine taýýarlamagyň, ähli agrotehniki çäreleri öz wagtynda we ýokary hilli geçirmegiň zerurdygyny görkezdi.
Nesip bolsa, biz aprel aýynyň ahyrynda Türkmen bedewiniň baýramyny giňden belläp geçeris. Bu baýram biziň ýurdumyzyň durmuşynda uly wakadyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy hem-de baýramçylyk dabaralaryna düýpli taýýarlyk görmegiň we Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli halkara maslahatyny ýokary derejede geçirmegiň wajypdygyny nygtady.
Milli Liderimiz şeýle hem wise-premýer E.Orazgeldiýewe oba hojalygynda alnyp barylýan özgertmeleri çaltlandyrmak boýunça anyk teklipleri taýýarlamak üçin bir aý wagt berdi.
Döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýewe, wise-premýer B.Hojamämmedow bilen bilelikde nebitgaz toplumyny dolandyrmagy tertipleşdirmek, toplumy saklamak we geçirilýän işler üçin artyk çykdajylary azaltmak hem-de nebitgaz pudagynyň önümleriniň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak meselesiniň üstünde işlemegi dowam etmegi tabşyryp, bu ugurda teklipleri taýýarlamak üçin olara ýene-de on gün wagt berdi.
Ýokary düzümli etana baý bolan gaz känleriniň binýadynda gazhimiýa toplumyny gurmaga aýratyn üns bermeli. Bu bolsa, bize gysga wagtyň içinde polietilen bilen polipropileniň önümçiligini giňden ýola goýmaga mümkinçilik berer diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy. Şu önümçilikleriň utgaşmagy senagat önümleriniň ýüzlerçe görnüşlerini öndürmek üçin serişde hökmünde ulanylýan polimerleriň dürli görnüşlerini çykarmaga şert döreder. Şeýle hem, rezin-tehniki we kauçuk önümçiligi üçin çig mal binýady bolup hyzmat edýän önümleri öndürmäge mümkinçilik berer.
Ýurdumyzda ammiak, karbamid, tehniki uglerod öndürmek üçin hem gazy gaýtadan işleýän senagaty işjeň ösdürmeli, dünýä bazarynda barha köp isleg bildirilýän suwuklandyrylan gazyň öndürilýän möçberlerini köpeltmeli diýip, milli Liderimiz nygtady. Önümçiligiň bu ugurlary örän möhüm bolup, ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge mümkinçilik berer. Gaz geçirijileriň üsti bilen tebigy gazy daşary ýurtlara ibermegiň ornuny tutar. Şoňa görä-de, ýangyç-energetika toplumynyň pudaklaryny tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmak, täze zawodlary gurmak, öň açylan nebitgaz känlerini özleşdirmek we işe girizmek boýunça işleri dowam etmeli.
Döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşowa ýüzlenip, häzir Türkmenistanyň ägirt uly serişde kuwwatyna eýe bolan himiýa senagaty milli ykdysadyýetimiziň çalt depginler bilen ösýän pudaklarynyň birine öwrülendigini belledi. Kaliý dökünlerini öndürýän bir kombinaty biz ýakynda ulanmaga berdik. Indi bolsa, wagt ýitirmän, ýene-de şular ýaly iki sany kombinatyň gurluşygyna başlamaly. Munuň üçin bizde serişde hem, işlemäge taýýar potratçylar hem bar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Milli Liderimiz şeýle hem ýokarda ady agzalan ýolbaşça wise-premýer M.Babaýew bilen bilelikde ýakyn on ýylda iri gazhimiýa we nebithimiýa pudaklaryny döretmegiň taslamasynyň üstünde işlemegi tabşyrdy.
Şonuň bilen birlikde, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary B.Atdaýewe, B.Ereşowa hem-de olaryň gözegçilik edýän toplumynyň ýolbaşçylaryna daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän kärhanalary döretmek boýunça işleri dowam etmek tabşyryldy. Şu babatda döwlet Baştutanymyz daşary ýurt firmalary bilen bilelikdäki kärhanalary döretmäge aýratyn üns bermegiň wajypdygyny görkezdi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň ýerasty baýlyklara baýdygyny nygtap, bu baýlyklary düýpli işläp geçmeli we senagat dolanyşygyna girizmeli diýip belledi. Bu işlere Senagatçylar we telekeçiler birleşmesini işjeň çekmeli. Bu kärhanalar üçin belli bir ýeňillikleri döretmeli. Netijede, daşary ýurtlara iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmaly.
Milli Liderimiz bular barada aýtmak bilen, ýakyn wagtda ýurdumyzyň telekeçileri bilen duşuşmagy hem-de öňümizde duran wezipeleri has jikme-jik ara alyp maslahatlaşmagy göz öňünde tutýandygyny habar berdi.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýer A.Garajaýewe hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýakyn wagtda köp sanly medeni çäreleriň geçirilmeginiň göz öňünde tutulandygyny belledi. 7-nji aprelde – Bütindünýä saglyk gününde Awazada iri sport desgasynyň açylyş dabarasy bolar.
Öňde boljak şanly seneleriň we möhüm wakalaryň hatarynda Türkmen bedewiniň baýramy, 1941–1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunyň Ýeňiş güni, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni, Aşgabat şäheriniň güni, şeýle hem, Medeniýet we sungat işgärleriniň güni, Aziada–2017-i, halkara maslahatlar we beýleki çäreler bar. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu çäreleri ýokary derejede we guramaçylykly geçirmek üçin, düýpli taýýarlyk görmegiň zerurdygyny nygtady.
Milli Liderimiz ýurdumyzda amala aşyrylýan reformalary we özgertmeleri talabalaýyk beýan etmegiň, gazanan üstünliklerimizi giňden wagyz etmek arkaly bu özgertmelere goldaw bermegiň, ruhy gymmatlyklarymyz we milli däp-dessurlarymyz esasynda medeniýeti hemmetaraplaýyn ösdürmegiň, durmuş we ykdysady özgertmelerde onuň ornuny güýçlendirmegiň, öňküsi ýaly, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň esasy wezipesi bolmagynda galýandygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýewe, welaýatlaryň häkimlerine, sport guramalarynyň, bilim we ylym edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýurdumyzda köpçülikleýin sporty ösdürmegiň, bedenterbiýe we olimpiýa hereketini guramagyň, dünýä derejeli türgenleri taýýarlamagyň olaryň öňünde duran esasy wezipeleriň biridigini nygtady.
Aprel aýynda «Sagdynlyk we bagtyýarlyk» şygary astynda döwlet derejesindäki köpçülikleýin sport, bedenterbiýe-sagaldyş we jemgyýetçilik- medeni çäreleriň biraýlygyny ýokary derejede geçirmeli. Bu çärelere ähli sport mekdeplerini çekmeli diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Milli Liderimiz şeýle hem bilim, ylym we saglygy goraýyş ulgamlarynda iň gowy dünýä tejribesi esasynda giň gerimli özgertmeleri, ähli ugurlar we pudaklar üçin ýokary derejeli hünärmenleri, şeýle hem ýaş alymlary taýýarlamagy dowam etmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz tomus möwsüminiň hem ýetip gelýändigini belläp, ähli sagaldyş merkezlerini dynç alyş möwsümine gowy taýýarlamalydygyny aýtdy.
Wise-premýer B.Annameredowa hem-de ulag we aragatnaşyk toplumynyň ýolbaşçylaryna demir ýollary, Türkmenbaşy Halkara deňiz portuny, howa menzillerini gurmagy we olaryň durkuny täzelemegi dowam etmek tabşyryldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, kärhanalary paýdarlar jemgyýetlerine öwürmek, öýjükli aragatnaşygy, telewideniýäni ösdürmek, kompýuter tehnologiýalaryny we Internet ulgamyny ornaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işleri tamamlamaly.
Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň gurluşygyny tamamlamak bilen, ulag ulgamy boýunça öňe süren başlangyjymyzyň amala aşyrylmagyny üpjün etmeli, şeýle hem esasy taslamalaryň biri bolan kontinentara ulag geçelgelerini döretmek baradaky taslamany durmuşa geçirmeli. Şu babatda milli Liderimiz bu taslamalarda maglumat tehnologiýalaryny ulanmak, maglumat ulgamlarynyň goşulyşmagy, ähli ulag ulgamlarynda resminamalaryň elektron taýdan resmileşdirilmegine geçmek boýunça işleri ýokary derejede ýerine ýetirmegiň zerurdygyny belledi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýewiň, maýa goýum-gurluşyk toplumynyň ýolbaşçylarynyň, welaýatlaryň häkimleriniň öňünde beýleki ministrlikler we pudak edaralary bilen bilelikde hususy telekeçileri çekmek bilen, şäherçeleri we desgalary, aýratyn-da, durmuş maksatly desgalary, ýokary hilli gurup, bellenen möhletlerde ulanmaga bermek ýaly esasy wezipe goýuldy. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň gurluşyk toplumyny ýerli gurluşyk materiallary bilen üpjün etmek boýunça alnyp barylýan işleri hem güýçlendirmelidigini belledi.
Energetikaçylar täze gazturbinaly elektrik stansiýalaryny, elektrik geçirijileriň täze ugurlaryny mundan beýläk-de döwrebap ýagdaýa getirmegi we gurmagy dowam etmeli. Ýokary tizlikli awtomobil ýollarynyň gurluşygyna başlamak hem biziň üçin zerurdyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa ýüzlenip, milli parlamentiň Ministrler Kabineti bilen bilelikde möhüm bolan meselelere degişli kanunçylygy kämilleşdirmek, şu ýyl Ýaşulularyň maslahatyny geçirmäge taýýarlyk görmek boýunça alnyp barylýan işleri has-da güýçlendirmelidigini belledi.
Milli Liderimiz tabşyryk berlendigine garamazdan, häzire çenli käbir welaýatlarda dolandyryş-çäk bölünişiginiň meseleleriniň üstünde ýeterlik derejede işlenmeýändigini nygtap, ähli deputatlaryň ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnamalary, aýratyn-da, etraplarda amala aşyrmaga tutanýerli gatnaşmalydyklaryny aýtdy.
Türkmenistanyň Baştutany Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowa, şu ýylyň ikinji çärýeginde göz öňünde tutulýan möhüm hökümet saparlaryna, halkara maslahatlaryna düýpli taýýarlyk görmegi tabşyrdy. Aziada–2017-ni geçirmek bilen bagly ozal berlen tabşyryklara laýyklykda alnyp barylýan işleri dowam etmeli.


text:
Türkmenistan sentýabrda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 10 gün galmagy mynasybetli, 7-nji sentýabrda ýene birnäçe çäre geçirmegi planlaşdyrýar.
Döwlet eýeçiligindäki TDH habar gullugy bu meselä hökümet maslahatynda garalandygyny habar berýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň mejlisde aýdan sözlerine görä, 7-nji sentýabrda, ýagny V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 10 gün galanda ýene-de ençeme çäre geçiriler.
Şol gün “Galkynyş” gaz käninde Aziadanyň "mukaddes ody ýakylar" we Aşgabada, V Aziýa oýunlarynyň dabaraly açylyşyna getiriler.
Şeýle-de prezident şol gün irden Aziýa oýunlaryna gatnaşjak türgenler bilen duşuşyp, olara ýaryşlarda üstünlik gazanmagyň arzuw ediljekdigini aýtdy.
Mundanam başga, şol ýerde Ginnesiň rekordlar kitabynyň wekilleriniň Olimpiýa stadionynyň münberini bezeýän ahalteke bedewiniň heýkeliniň we Olimpiýa şäherçesindäki sportuň suw görnüşleri merkeziniň rekordlar kitabyna girizilendigi hakyndaky güwänamalaryň gowşurmagy göz öňünde tutulýar.
Türkmenistan ozal Aziadanyň başlanmagyna 50, 30 gün galmagy mynasybetli hem köpçülik çärelerini, awtoulagsyz günleri we tigir sürüşlikleri gurnapdy.
Türkmenistanyň prezidenti hökümet maslahatlarynda köplenç köpçülik çärelerini we baýramçylyklary ýokary guramaçylykda, uly türkmen toýy görnüşinde geçirmegi talap edýär.
Ýerli synçylar adamlaryň bu hili mejbury çärelerden ýadandygyny aýdýarlar.


text:
Inwersiýa
INWERSIYA - haysy-da bolsa bir sozun manysyny nygtamak ya-da butin sozleme ayratyn tasirli ahen bermek maksady bilen, sozlemdaki sozlerin ornunyn uytgedilmegi. I. poeziyada kop dush gelyar. I. goshgularda sozlerin belli bir ritmik yerleshishini talap edyan goshgy duzulish olceglerinin haysy-da bolsa birini saklamak ucin ulanylyar. Mazmunyn emosiyanal hasyetini okyja yetirmekde ol uly rol oynayar. I. dine bir poezyanyn dilinde dal-de prozada hem gahrymanlaryn dilini indiwiduallashdyrmakda cepercilik maksatlar ucin I. janly gepleshik dilinde hem kop dush gelyar.


text:
13-nji iýulda Orsýetiň sudy oppozision syýasatçy Boris Nemtsowy öldürmekde aýyplanan bäş adamy 11 we 20 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi.
Nemtsowy atyp öldüren Zaur Dadaýew 20 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi.
12-nji iýulda prokurorlar Dadaýewiň ömürlik tussaglyga höküm edilmegini sorapdy.
Sud Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionyndan bolan bäş adam babatynda aýyplamany 29-njy iýunda çykarypdy. Olaryň ählisi aýyplamalary ret edýär.
Bu iş boýunça geçýän altynjy adam Ruslan Muhudinow Nemtsowy öldürmegi gurnamak bilen baglylykda gaýybana sud edildi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň we Kreml tarapyndan goýlan Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrowyň açyk tankytçysy reformaçy Nemtsow 2015-nji ýylyň 27-nji fewralynda Kremliň golaýynda köprüden geçip barýarka atylyp öldürilipdi.
Nemtsowyň garyndaşlary we hossarlary onuň öldürilmegi üçin ýokardan görkezme berlendigini hasap edýärler.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz Watanymyzda amala aşyrylýan duýpli özgertmeleri ylmy taýdan esaslandyrmak, ýurdumyzyň ykdysadyýetine, ylym-bilim, medeniýet ulgamlaryna ylmyň gazananlaryny ornaşdyrmak, halkymyzyň taryhyny, medeniýetini, sungatyny, dilini we edebiýatyny ylmy esaslarda öwrenmek hem-de ýokary derejeli hünärmenleri we ylmy işgärleri taýýarlamak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti buýruga gol çekdi. Resminama laýyklykda 2017-nji ýylda ylmyň ugurlary boýunça aspirantura we doktorantura kabul ediljek, alymlyk derejelerine dalaşgärlige hasaba alynjak, şeýle hem kliniki ordinatura kabul ediljek dalaşgärleriň sany tassyklanyldy.
Meňzeş Täzelikler
Söwda Pudagynyň Ösüşi-Bazar Ykdysadyýetiniň Ösüşiniň Baş Şerti
Söwdany we telekeçiligi ösdürmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlary bolup …


text: Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň 2016-njy ýylyň 20-22-nji iýulynda geçirilen “Saglyk -2016” atly halkara sergisine TGÝMJ-ti hem gatnaşdy. Bu sergide TGÝMJ-ti adatdan daşary ýagdaýlarda we tebigy hadysalarda ilatyň taýýarlylygyny ýokarlandyrmak, lukmandan deslapky ilkinji kömegi bermegiň endikleri boýunça alyp barýan köp ugurlaryny işini görkezdi, şol sanda TGÝMJ-niň garamagyndaky “Aragatnaşykgurnama” gurnama kärhanasy hem sergä gatnaşdy. TGÝMJ-niň iş ugurlary, sergä gelenlerde uly gyzyklanma döretdi, birnäçe edaralar we guramalar bilen gelejekde hyzmatdaşlyk ýollary kesgitlendi.


text:
Baýramçylyk sergisiniň baş gahrymanlary türkmen halkynyň milli buýsanjy bolan ajaýyp haly sungatyny döredýän zenanlar.
Aman Amangeldiýewiň „Çopanlar“ suratynda sürüniň ýanyndaky çopanlar şekillendirilen, bu surata bakanyňda haly üçin ýüplügiň nireden alynýanlygyna göz ýetirýärsiň.
Pýotr Tutinasowyň „Geçmişden“ atly suratynda ik egirýän garry mama şekillendirilen. Nakgaş bu işinde eli çeper zenanlarymyzyň zähmetsöýerligine we ussatlygyna sarpa goýup, haly dokamagyň ähli tapgyrlarynyň nepisliginidir jogapkärligini nygtaýar.
Aman Amangeldiýewiň baýramçylyk sergisinde goýlan beýleki bir işi „Türkmen halyçylary“ diýlip atlandyrylýar. Onda owadan milli egin-eşikli gyzlaryň bäşisi haly ýüwürdýärler.
Haly nakgaşy Ada Gutlyýew baýramçylyk sergisiniň hormatly myhmany. Ol ahal-teke bedewleriniň keşbini çeper beýän etmek boýunça yglan edilýän her ýylky bäsleşikleriň ýedisinde ýeňiş gazandy. Ol:
-Türkmen bedewiniň we halysynyň baýramy- milli senenamada iň halaýan baýramlarym. 1 inedördül metrde 400 müň çitimiň ýerleşmeginiň özem türkmen halysynyň üýtgeşikligini aňlatmaýary eýse?! Halylarymyzdan iňňe geçmeýär, suw guýsaň aňyrsyna geçmän durýar.
Iň esassy zat, nesilden nesle geçýän bu hünär indi döwrebap ýörelgeler we täze bilimler bilen baýlaşdyrylýar, ulanylýan reňkleriň sany artýar, dokalyş tilsimleri kämilleşdirilýär. Meniň bilen işleşýän halyçylarymyz iki tarapy gölli haly dokaýarlar.
Sergide keçe gülleýän zenanlara bagyşlanan bölüm aýratyn orun eýeleýär. Olardan has tapawutlanýany Nikolaý Çerwýakowyň „Keçe gülleýän zenanlar“ atly işidir. Onda işe girişmäge taýyn zenanlar şekillendirilipdir.
Sergide nakgaşlaryň taýýarlan haly gölleri we keçe gülleri hem goýlupdyr. Olaryň içinde käseä meňzedilen gül has-da ýatda galyjydyr. Onuň keçe gülleýänleriň arasynda meşhurlyga eýe bolmagy-da mümkin.
Haly sungatynda ýol-ýörelgeleriň dowamatlygy Aman Kulyýewiň „Ýyllar we ömür“ atly işinde çeper beýan edilipdir. Nakgaş onda ýüzüni ýygyrt alan, zähmete werziş argyn elli enäni şekillendiripdir. Tanymal halyçynyň ýaşydyr saglygy oňa öňküsi ýaly haly dokamaga maý bermese-de, ol ýaşlardan maslahatyny gysganmaýar.
Sergi bu ýere gelenleri haýran edýär, iň esasy-da, çeper elli zenanlarymyzyň zähmetine sylag-hormaty artdyrýar. Halylarda türkmen halkynyň medeni ýörelgleri we dünýägaraýşy öz beýanyny tapýar.
Tamara GLAZUNOWA,
surata düşüren Ýuriý ŞKURIN


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 10-sy hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Russiýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden we Gyrgyzystandan gelen telekeçiler dürli görnüşli tekiz boýalan žakkard tüýjümek önümleri, flanel matany, nah ýüplükleri, hojalyk pamygyny satyn aldylar. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 640 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýanyň we Hindistanyň işewür toparlarynyň wekilleri umumy bahasy 339 müň manatlykdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin 1 million 102 müň manatlykdan gowrak azyklyk bugdaý satyn aldylar.


text:
Gündogar Gutada guralan hüjümlerde asuda ilatdan 5 adam ýogaldy
Gözleg we halas ediş işlerinde harabalyň aşagynda galan köp sanly adam halas edildi
Siriýada Asada tabynlykdaky güýçler tarapyndan gabaw astyna saklanýan Gündogar Guta şäherinde guralan hüjümlerde asuda ilatdan 5 adam ýogaldy.
Asada tabynlykdaky güýçler Duma we Haresta etraplary bilen Beýt Sawa, Misraba, Sakba, Arbin, Merj, Jisrin, Medýere we Hammuriýe etrapçalaryna howa hüjümini gurady.
Gözleg we halas ediş işlerinde harabalyň aşagynda galan köp sanly adam halas edildi.
Ýaralananlar bolsa golaýdaky hassahanalarda bejergi astyna alyndy.
Yzygiderli ýagdaýda dowam edýän hüjümler sebäpli ýogalanlaryň sanynyň artmagyna alada bildirilýär.
2017-nji ýylyň 14-nji noýabryndan bäri Gündogar Gutada guralýan hüjümlerde asuda ilatdan azyndan 312 adam ýogaldy.


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 1011 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti,
13.06.2017
Türkmen ylmynyň ýaş zehinlerıne sylaglar gowşuryldy
AŞGABAT, 12-nji iýun (TDH). Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy. Däp bolşy ýaly, ýeňijileri sylaglamak dabarasy ýurdumyzyň baýry ýokary okuw mekdepleriniň biri bolan, ýurdumyzyň ylmyny ösdürmäge uly goşant goşan zehinli türkmen alymlarynyň ençeme nesillerini ýetişdiren Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mejlisler zalynda geçirildi.
Ýaş alymlaryň bäsleşiginiň döwlet gözden geçirilişi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan esaslandyryldy hem-de türkmenistanlylaryň ýokary intellektual neslini, milli ylym mekdebiniň hakyky ussatlaryny kemala getirmek boýunça maksada gönükdirilen ägirt uly işleriň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Mälim bolşy ýaly, 2016-njy ýylyň aprelinde döwlet Baştutanymyzyň gatnaşmagynda geçirilen Türkmenistanyň Ýaşlar maslahatynda ylym hereketini ösdürmäge kuwwatly itergi berildi. Milli Liderimiz forumda eden çykyşynda Ýaşlar guramasynyň öňünde durýan wezipeler barada aýtmak bilen, ylmy ösdürmek meseleleri barada hem durup geçdi. Häzirki zaman dünýäsiniň, her bir döwletiň we jemgyýetiň durnukly hem-de sazlaşykly ösüşi ylym bilen aýrylmaz baglydyr. Şoňa görä-de, milli Lideriniz ylmy açyşlaryň, innowasion tejribäniň, ylmy-inenerçilik pikirleriň, ýaş alymlaryň senagat-innowasion hem-de maglumat-tehnologik ylmy barlaglarynyň döwletimiziň ykdysady kuwwatyny has-da pugtalandyrmak üçin örän möhümdigini belledi.
Ýurdumyzyň Ylymlar akademiýasynyň we Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň ýanynda Ýaş alymlaryň merkezini döretmek hakynda forumda kabul edilen çözgüt hem şol maksatlara gönükdirilip, ýurdumyzda geçirilýän ýaşlaryň ylmy-barlag işlerini utgaşdyrýan edara bolup durýar. Häzir eýýäm ýokary okuw mekdeplerinde Ýaş alymlaryň geňeşleri hereket edýär, olaryň gurşawyna talyplar hem-de olaryň halypa mugallymlary çekildi. Bu ylym-bilim düzümleriniň ulgamy ýokary okuw mekdeplerdäki ýaşlaryň ylmy gyzyklanmasyny hem-de başlangyçlaryny höweslendirmäge, olary ilerletmäge we amala aşyrmakda ýardam etmäge, halkara forumlara hem-de duşuşyklara, şol sanda daşary ýurtlarda geçirilýän çärelere gatnaşmagyna goldaw bermek bilen, olary bilelikdäki ylmy taslamalary durmuşa geçirmäge hem täzelikleriň maglumat binýadyny döretmäge gönükdirilendir.
Şunuň bilen baglylykda, ýaşlaryň arasynda zehinlileri ýüze çykarmaga, ylmyň dürli ugurlarynda ylmy-barlag işlerini höweslendirmäge gönükdirilen abraýly ylmy bäsleşik öňdebaryjy pikirleri, innowasion tehnologiýalary çekmekde uly güýje öwrüldi. Olar eziz Watanymyzy has-da ösdürmäge, mähriban halkymyzyň bagtyýar geljegine hyzmat eder.
Intellektual bäsleşige ylmy-barlag institutlaryň, önümçilik birleşikleriniň, ylmy-tehniki kärhanalaryň işgärleri, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary we talyplary, orta okuw hünär mekdepleriniň okuwçylary ylmy gözleglere uly gyzyklanma bildirýän dürli hünärleriň wekilleri gatnaşýarlar.
Şu gezekki bäsleşige ýaş zehinleriň bir müňden gowragy gatnaşdy. Olar bilermenler toparynyň garamagyna häzirki döwrüň ylmynyň möhüm ugurlarynyň altysy boýunça işläp taýýarlamalary we barlag işleri hödürlediler. Bular nanotehnologiýalar, himiýa tehnologiýalary, täze serişdeleri öwrenmek, energetika; biotehnologiýa, molekulýar biologiýa, oba hojalygy, ekologiýa we genetika; habar beriş aragatnaşyk ulgamlary, kompýuter tehnologiýalary; lukmançylyk we derman serişdelerini öndürmegiň tehnologiýalary; innowasiýa ykdysadyýeti; ynsanperwer ylymlary ýaly ugurlardyr. Hödürlenen işleriň möhümdigine, netijeleriň iş ýüzünde ähmiýetine we ony önümçilige ornaşdyrmagyň mümkinçiliklerine, ylmy täzeçilligiň derejesine baha bermek bilen, eminler topary tarapyndan ýeňijiler kesgitlenildi.
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde baýramçylyk hem-de ýokary ruhubelentlik ýagdaýy höküm sürýär. Ýaşlaryň arasynda geçirilen ylmy bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasyna hökümet agzalary, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary, ylmy işgärler, jemgyýetçilik guramalarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlary hem-de talyplary, Ylymlar akademiýasynyň doktorantlary we aspirantlary gatnaşdylar. Hormatly myhmanlaryň arasynda şu gün Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde açylan «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahata gatnaşyjylar hem bar.
Ýygnananlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň bäsleşigiň ýeňijilerine Gutlagyny ruhubelentlik bilen dinlediler. Döwlet Baştutanymyz ylmy bäsleşigiň ýeňijilerini gazanan üstünlikleri bilen gutlap, bu ajaýyp bayrama bagyşlanan çareleriň döredijiligiň täze menzillerinde ylmy-inenerçilik pikirleri, senagat-innowasion, maglumat-tehnologik barlaglary bilen Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimiziň ylmy-bilim binýadyny has-da pugtalandyryp, şan-şöhratyny has-da belende göterjek bagtyýar ýaşlarymyzda gaýtalanmajak täsirleri galdyrjakdygyna berk ynam bildirdi.
Soňra bu ýere ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda ýaşlaryň ylmy bäsleşiginiň ýeňijilerine döwlet Baştutanymyzyň adyndan Hormat diplomlary we gymmatly sowgatlar gowşuryldy. Aň-bilim bäsleşiginiň ýeňijileri ýurdumyzyň ýaş nesli hakynda hemmetaraplaýyn edýän aladasy üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ata Watanymyzyň gülläp ösmeginiň bähbidine ähli gujur-gaýratlaryny, zehinlerini hem-de bilimlerini sarp etjekdiklerine milli Liderimizi ynandyrdylar.
Çykyşlarda bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň ylmy kuwwatyny pugtalandyrmaga, bu ulgamda halkara hyzmatdaşlygy giňeltmäge we hemmetaraplaýyn ösdürmäge, ýaş alymlaryň daşary ýurtly kärdeşleri bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny berkitmäge aýratyn üns berýar. Türkmenistanda ýokary okuw mekdepleriniň, ylmy-barlag institutlarynyň onlarçasy hereket edýär. Olarda ýokary hilli we hemmetaraplaýyn bilim almak hem-de ylym bilen meşgullanmak, dünýäniň esasy ylym we bilim merkezleri bilen ysnyşykly gatnaşyklary ýola goýmak, maglumat alyşmak üçin ähli şertler döredildi.
Biziň ýaş alymlarymyz, talyplarymyz, okuwçylarymyz ylym ulgamyny kämilleşdirmäge mynasyp goşant goşup, özboluşly çözgütleri teklip edýärler. Ýeňijileriň ylmy işleri munuň subutnamasydyr, şolaryň hatarynda ençeme abraýly aň-bilim bäsleşikleriniň ýeňijileri hem bar. Olar halkara ders we taslama bäsleşiklerinde medallaryň 70-sini gazanyp, ýurdumyzyň orta mekdepleriniň okuwçylarynyň gazanan medallarynyň üstüni yetirdi, ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň medallaryň 21-sine mynasyp bolmagy hem muňa aýdyň şaýatlyk edýär.
Uniwersitetiň eýwanynda ylym pudagynda we täze tehnologiýalar ulgamynda ýaş alymlaryň oňyn döredijilik gözleglerini äşgär edýän sergi guraldy. Onda kitaplar hem-de ylmy işleriň ýygyndylary, dürli gurnamalaryň we energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmeleri ulgamyndaky açyşlaryň, himiýa önümlerini öndürmegiň innowasion tehnologiýalary, Garagumuň çägesinden gurluşyk serişdelerini hem-de kremniý almagyň aýratynlyklary, Türkmenistanyň dürli künjeklerinde ösýän ösümlikleriň esasynda dermanlyk serişdeleriň täze işläp taýýarlamalary görkezildi.
Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi tarapyndan taýýarlanan «Bagtyýarlyk döwrüniň ýaş alymlarynyň ylmy gadamlary» atly işleriň ýygyndysy bu milli aň-paýhas bäsleşiginiň ýeňijileriniň döredijilikli gözlegleriniň gerimini görkezdi. Neşir Watanymyzyň mundan beýläk hem gülläp ösmegine goşant goşjak zehinli ýaşlaryň ylmy barlaglarynyň we amaly işläp düzmeleriniň netijeleri bilen tanyşdyrýar.
Dabara gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler. Onda ýurdumyzyň ylmyny we bilimini innowasiýa ýoly bilen ösdürmek syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylýandygy, milletimiziň örän baý aň-paýhas kuwwatynyň ösdürilmegi üçin zerur bolan ähli şertleriň döredilýändigi üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdiler hem-de Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe önde goýlan belent maksatlara yetmek üçin ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdylar.
Baýramçylygyň dabaraly bölegini ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň döredijilik toparlarynyň çykyşy jemledi.


text:
TIKA tarapyndan Gazada gurdurlan 320 ýaşaýyş jaýy dabaraly ýagdaýda palestinalylara gowşuryldy
TIKA tarapyndan gurdurlan 320 ýaşaýyş jaýynda 2 müň 250 adamyň ýaşamagyna garaşylýar
Türk Iş hyzmatdaşlygy we utgaşdyryjy agentligi TIKA tarapyndan Gazada gurdurlan 320 ýaşaýyş jaýy dabaraly ýagdaýda palestinalylara gowşuryldy.
Palestinanyň Abadanlaşdyryş ministri Mufid Al Hasaýine ýaşaýyş jaýlarynyň gowşurlyş dabarasynda eden çykyşynda TIKA tarapyndan gurdurlan ýaşaýyş jaýlarynyň Prezident Mahmud Abbasyň görkezmesi bilen Ysraýylyň 2014-nji ýylda guran hüjümlerinde öýsüz galan ýoksul palestinaly maşgalalara gowşurlandygyny aýtdy.
Sebitdäki ýoksul maşgalar üçin täze ýaşaýyş jaýlarynyň guruljakdygyny aýdan Hasaýine “ TIKA-nyň başda durmagynda Türkiýäniň palestinanyň halkyna berýän goldawyndan hoşal” diýdi.
TIKA tarapyndan gurdurlan 320 ýaşaýyş jaýynda 2 müň 250 adamyň ýaşamagyna garaşylýar.


text:
“Amnesty International” guramasy müňlerçe owganystanlynyň Ýewropanyň hökümetleri tarapyndan howp astyna salnandygyny aýdýar we olaryň öz ýurtlaryna dolanmaga mejbur edilmegi sebäpli, adam hukuklarynyň depelenýändigi, gynamalara, ogurlanmalara we ölüme duçar bolmak ýaly töwekgelçilikleriň astyna düşýändigini belleýär.
Gurama başpena gözläp Ýewropa baran adamlaryň yzyna Owganystana ugradylmagy barada 5-nji oktýabrda çap eden hasabatynda Ýewropanyň liderlerini “halkara kanunlaryny gödek depelemekde” aýyplady.
Hasabatda Ýewropanyň Norwegiýa, Gollandiýa, Şwesiýa we Germaniýa ýaly ýurtlaryndan çykarylan owganlaryň “aýylganç” wakalary barada habar berilip, käbirleriň öldürlendigi, bombaly hüjümlerde ýaralanandygy ýa-da olaryň öz jynsy aýratynlygy sebäpli mydama yzarlanmagyň gorkusynyň astynda ýaşaýandygy aýdylýar. Guramanyň öz hasabaty üçin söhbetdeş bolan adamlarynyň ençemesi Owganystanyň olara üçin nätanyş böleklerine iberilipdir.


text:
7 Şubat 2015 Cumartesi
Ulag we Energetika Diplomatiýasy Atly Maslahat Geçirildi.
2015-njy ýylyň Bitaraplyk we asudalyk ýyly hökmünde yglan edilmegi hem-de Türkmenistanyň Baýdak baýramyna bagyşlanyp geçirilen dabara türkmenistanly we türkiýeli alymlar, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, Türkmenistanda iş alyp barýan türk işewürleri we Türkiýede bilim alýan türkmen talyplary bilen metbugatyň wekilleri gatnaşdylar.
Bitaraplyk we sebitde parahatçylyk, Ulag we energetika diplomatiýasy atly maslahatda, adyndan hem belli bolşy ýaly Türkmenistanyň alyp barýan işweň bitaraply syýasaty, onuň sebitleýin parahatçylygyna goşantlary, ulag we energetika diplomatiýa barada maglumatlar berilip, Türkmenistanyň sebitinde hem-de dünýäde eýeleýän möhüm pozisiýasyna üns çekildi.
Mälim bolşy ýaly 2015-nji ýyl Türkmenstanda Baky bitaraplyk we asudalyk ýyly hökmünde yglan edildi. Şol çäkde dünýäniň köp sanly ýurtlarynda Türkmenistanda döwlet syýasaty, onuň sebitleýin hem-de dünýä ähmiýeti, dünýä parahatçylygyna goşýan goşandy barasynda köp sanly çäreleriň geçirilmegi meýilleşdirilýär.
Türkmenistanyň daşary syýasatynyň aýrylmasyz bölegini emele getirýän ugurlardan biri hem ulag we energetika diplomatiýasy. Energetikanyň howpsyzlygynyň üpjün edilmegi boýunça Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasyna teklip hödürläpdi we ol biragyzdan kabul edilipdi.
Maslahatyň Türkiýede geçirilmeginiň ähmiýeti barada aýdylanda bolsa; Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ykrar eden ilkinji ýurt bolmagy we gatnaşyklaryny ähli taraplaýyn ösdürýänligi oňa özboluşly äheň çaýýar. Onuň şeýledigi maslahata gatnaşyjylar tarapyndan hem aýratyn nygtalyp geçildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň gündogar sebitine iş saparynyň barşynda Amyderýa jülgesiniň senagat we ulag düzüminiň iri gurluşyklarynda işleriň ýagdaýy, durmuş-ykdysady taslamalaryň durmuşa geçirilişi hem-de Lebap welaýatynyň dolandyryş merkeziniň ösüşi bilen tanyşdy.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe bu sebitde, tutuş ýurdumyzda bolşy ýaly, uly özgerişlikler, şol sanda halk hojalyk toplumyny senagatlaşdyrmak, bereketli we sahy türkmen topragynyň baýlyklaryny rejeli hem-de netijeli peýdalanmak bilen bagly özgerişlikler bolup geçýär. Munuň özi döwlet Baştutanymyzyň milli ykdysadyýetimizi özgertmek boýunça başyny başlan özgertmeleriniň strategiki wezipesi bolup durýar. Garlyk şäherçesinde kaliý dökünlerini öndürýän dag-magdan baýlaşdyryjy toplumyň gurluşygy, demir hem-de awtomobil ýollary arkaly haryt dolanyşygynyň möçberlerini we eksportuny, ýük daşamagy hem-de ýolagçy gatnatmagy artdyrmakda täze mümkinçilikleri açýan, Amyderýanyň üstünden geçýän täze köprüleriň gurluşygy hem şu wezipäni çözmek bilen gös-göni baglydyr.
Türkmenabat şäheri hem düýbünden täze keşbe eýe boldy. Bu ýerde bolup geçýän durmuş-ykdysady we medeni özgertmeler alnyp barylýan gurluşyk işleriniň geriminde hem öz beýanyny tapýar. Saglygy goraýyş ulgamyna degişli desgalaryň gurulmagy durmuş maksatly binalary gurmagyň möhüm ugry bolup, onuň ösdürilmegi netijesinde türkmenistanlylar üçin ýokary halkara ölçegleriniň derejesinde lukmançylyk hyzmatlarynyň giň topary elýeterli boldy.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, döwrebap tehnologiýalaryň yzygiderli ornaşdyrylmagyny, täze ylmy açyşlary, tutuş dünýäde keselleriň häsiýetiniň üýtgemegini nazara almak bilen, ilata edilýän lukmançylyk hyzmatyny has-da gowulandyrmak diňe saglygy goraýyş ulgamynyň innowasion taýdan ösdürilmegi şertlerinde, ýagny oňyn işleriň we usullaryň esasynda mümkindir.
Ony amala aşyrmagyň çäklerinde hem-de beýleki iri möçberli özgertmeleriň geçirilmeginiň çäklerinde, soňky ýyllarda Türkmenistanyň ähli sebitlerinde üpjünçiligi we edýän hyzmatlary boýunça dünýä ölçeglerinden pes bolmadyk döwrebap hassahanalar hem-de ylmy-kliniki merkezler guruldy hem-de gurulmagy dowam edýär, lukmançylyk we şypahana ugurly dürli edaralaryň durky täzelenýär, sahawatly türkmen topragynda ösýän melhemlik ösümliklerden dermanlary öndürýän kärhanalar açyldy, dünýäniň iri lukmançylyk merkezleri hem-de ylmy-barlag edaralary bilen köptaraplaýyn hyzmatdaşlyk ýola goýuldy.
Diňe paýtagtymyzdaky Halkara lukmançylyk merkezleriniň müdiriýetiniň Kardiologik merkezini, Içki keseller halkara merkezini, Halkara kesel anyklaýyş merkezini, Kelle we boýun kesellerini bejerýän halkara merkezini, Göz keselleri, Stomatologiýa we beýleki merkezleri öz içine alýar. Paýtagtymyzda Halkara okuw – ylmy merkez, ylmy-kliniki kardiologiýa merkezli hassahana hem-de Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezi hereket edýär. Şonuň ýaly merkezler Balkan, Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlarynda hem açyldy.
Geçen ýyl Aşgabatda Morfologiýa merkezi, Newrologiýa merkezi, Aýratyn howply keselleriň öňüni alyş merkezi hem-de Döwlet arassaçylyk-keselleriň ýaýramagynyň öňüni alyş gullugynyň Tejribe-önümçilik we azyk merkezi ulanmaga berildi. Bu innowasion görnüşli edaralaryň hemmesi ýokary tehnologiýalaryň we ylmy gazanylanlaryň esasynda işleýär.
2015-nji ýylda açylan Enäniň we çaganyň saglygyny goraýan ylmy-kliniki merkez häzir ýurdumyzyň iri lukmançylyk edarasy bolup durýar. Onuň 7 gatly toplumy 670 orunlyk bolup, 28 bölümi öz içine alýar.
Häzir Türkmenabatda 836 orunlyk köpugurly hassahana bina edilýär. Ol diňe ýurdumyzda däl-de, eýsem, Merkezi Aziýada iri hassahanalaryň biri bolar. Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu möhüm gurluşykda işleriň ýagdaýy bilen tanyşdy.
Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň iri edaralarynyň düýbüni tutmak, ulanmaga bermek ýaly dabaralara yzygiderli gatnaşyp, şeýle hem desgalary gurmagyň we enjamlaşdyrmagyň tapgyrynda olara hut özi gözegçilik edýär. Bularyň hemmesi ýurdumyzda halkyň saglygy we abadançylygy barada edilýän alada, her bir raýatyň bähbitleriniň goralmagyna näderejede üns berilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Munuň özi Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarydyr.
Saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynyň işini has-da kämilleşdirmek hem-de ösdürmek, degişli düzümi döwrebaplaşdyrmak, ýokary derejeli hünärmenleri taýýaramak döwlet Baştutanymyzyň başyny başlan hem-de “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň çäklerinde geçirýän özgertmeleriniň möhüm ugurlarydyr.
Soňky birnäçe ýylyň dowamynda döwrüň talaplaryna laýyk gelýän lukmançylyk edaralarynyň ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda, hatda alys obalarda-da gurlandygyny hem-de bina edilýändigini bellemek gerek. Munuň özi ilata ýerlerde ýokary hilli lukmançylyk kömegini bermäge mümkinçilik döredýär.
Bularyň hemmesi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň çuňňur oýlanyşykly, durmuş ugurly syýasatynyň ajaýyp miweleri bolup, dünýä bileleşiginiň hem-de esasy halkara guramalarynyň, şol sanda BMG-niň we onuň iri düzümleriniň—Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň, BMG-niň Çagalar gaznasynyň hem-de Türkmenistanyň işjeň we netijeli hyzmatdaşlyk edýän beýleki guramalarynyň giňden ykrar etmegine mynasyp boldy.
…Irden döwlet Baştutanymyz Türkmenabat şäheriniň günorta bölegindäki gurluşyk meýdançasyna geldi. Bu ýerde 836 orunlyk köpugurly welaýat hassahanasy—ýurdumyzda iň uly we Merkezi Aziýada iri hassahana bina edilýär.
Döwlet Baştutanymyzyň Kararyna laýyklykda, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy “Nahal” hojalyk jemgyýetiniň gurluşykçylary tarapyndan bina edilýän saglygy bejeriş toplumy esasy binalaryň ikisini öz içine alýar. 676 orunlyk 5 gatly binada hassahananyň esasy bölümi, 3 gatly 160 orunlyk binada bolsa ýokanç keselleri bölümi ýerleşer. Bu ýerde eýýäm gurluşyk-gurnama işleri tamamlandy hem-de içki we daşky timarlaýyş, lukmançylyk enjamlaryny oturtmak işleri alnyp barylýar.
Döwlet Baştutanymyz 47,6 müň inedördül metrden gowrak meýdany eýeleýän hassahananyň çäklerini synlap, bu özboluşly toplumyň diňe ýurdumyzdan däl-de, eýsem, daşary döwletlerden, ozaly bilen, goňşy ýurtlardan–Owganystandan bolan näsaglary kabul etmäge mümkinçilik berjekdigini belledi.
Mälim bolşy ýaly, asyrlarboýy türkmen halkyna mahsus bolan ýokary ynsanperwer gymmatlyklaryna eýe bolan ýurdumyz Owganystana ynsanperwer kömegini yzygiderli ugradýar, onuň durmuş-ykdysady düzümini dikeltmekde uly goldaw berýär. Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen türkmen tarapynyň serişdeleriniň hasabyna Owganystanda mekdep, saglyk öýi hem-de çaga dogrulýan öý gurlup, ýerli saglygy goraýyş işgärlerini taýýarlamak üçin oňa lukmanlaryň we şepagat uýalarynyň topary, lukmançylyk hem-de beýleki zerur bolan serişdeler ugradyldy. Şeýlelikde, Türkmenistan goňşy ýurtda bäbekhana gurmak bilen çäklenmän, eýsem, onuň işlemegini hem öz howandarlygyna aldy.
Mundan başga-da, döwletara ylalaşyklarynyň esasynda Türkmenistanyň dürli okuw mekdeplerinde owgan talyplarynyň onlarçasy bilim alýar. Olar dürli hünärlere eýe bolýarlar.
Owganystan Yslam Respublikasyna iberilýän elektrik energiýasynyň möçberini artdyrmak maksady bilen güýjenmesi 500 kilowolt bolan elektrik geçiriji ulgamyň gurluşygy alnyp barylýar. Häzir türkmen elektrik energiýasy ýeňillikli şertlerde Eýran Yslam Respublikasynyň demirgazyk welaýatlaryna iberilýär. Goşmaça energiýa kuwwatlyklarynyň gurluşygynyň tamamlanmagy bilen bolsa Türkmenistan Owganystana iberilýän elektrik energiýasynyň möçberini ep-esli artdyrmaga taýýardyr.
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygy ikitaraplaýyn gatnaşyklarda uly ähmiýete eýedir. Bu giň gerimli energetiki taslamanyň amala aşyrylmagy owgan ykdysadyýetini ösdürmäge, maýa goýumlaryny çekmäge, ileri tutulýan durmuş meselelerini çözmäge, täze iş orunlaryny döretmäge gös-göni ýardam eder.
Iki aý mundan ozal Türkmenistanyň we Owganystanyň Prezidentleriniň gatnaşmagynda Atamyrat-Ymamnazar-Akina täze demir ýolunyň açylyş dabarasy boldy. Mahlasy, türkmen halky hoşniýetli goňşy hökmünde doganlyk owgan halkynyň kynçylyklaryna raýdaşlyk bildirýär hem-de parahatçylygy we durnuklylygy gazanmakda onuň tagallalaryny hemmetaraplaýyn goldaýar.
Döwlet Baştutanymyz degişli ýolbaşçylara täze lukmançylyk merkezinde daşary ýurtly näsaglaryň bejergi almagy bilen bagly guramaçylyk meselelerini göz öňüne almagy, ylmy-usulyýet hem-de hassahanany işgärler bilen üpjün etmek, bu ýerde işlemek üçin ýokary derejeli hünärmenleri çekmek, onuň paýtagtymyzdaky we daşary ýurtlardaky ugurdaş hassahanalar bilen ýakyn gatnaşyklaryny ýola goýmak barada tabşyryklary berdi.
Baş binanyň zalynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýöriteleşdirilen bölümleriň ençemesini öz içine alýan köpugurly hassahananyň çyzgylara we maketlere geçirilen gurluşy bilen tanyşdy.
Esasy binada funksional- anyklaýyş, rentgen –radiologiýa, trawmotologiýa, neýrohirurgiýa, oftolmologiýa, lor/stomotalogiýa, urologiýa, nefrologiýa, pulmanologiýa, hirurgiýa we
laporoskopiýa, reanimasiýa, operasiýa bölümleri,
barlaghanalar, gan banky we beýlekiler ýerleşer.
Ýokanç keselleri binasynda ulular we çagalar üçin bejeriş bölümleri, fizioterapiýa, operasiýa, reanimasiýa, çaga dogrulýan bölümi bar. Degişli barlaghanalar we sterilizasiýa üçin otaglar, tiz kömek gullugy, howply keseller bölümi göz öňünde tutuldy.
Potratçy kompaniýanyň ýolbaşçysy döwlet Baştutanymyza desganyň gurluşygynda ýerine ýetirilen hem-de alnyp barylýan işler barada hasabat berip, ähli şertnamalaýyn şertleriň öz wagtynda we ýokary hilli ýerine ýetiriljekdigine ynandyrdy hem-de döwlet Baştutanymyza bildirýän ýokary ynamy we telekeçilige berýän goldawy üçin çäksiz hoşallyk bildirdi.
Köpugurly hassahana näsaglara ýokary hilli lukmançylyk kömegini bermek, keselleri öz wagtynda anyklamak hem-de köp keselleriň öňüni almak we bejermek meseleleri boýunça ylmy barlaglary geçirmek üçin ähli mümkinçiliklere eýe bolar.
Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynyň ýolbaşçysynyň gürrüň berşi ýaly, ähli bölümler hem-de barlaghanalar dünýäniň meşhur lukmançylyk tehnikasyny öndürýän kompaniýalarynyň kämil enjamlary bilen üpjün ediler. Saglygy bejermegiň barşynda iň gowy netijäni gazanmak üçin keseli anyklaýyş we laboratoriýa barlaglarynyň kompýuterleşdirilen ulgamlary ulanylar. Şeýle gurluşlaryň biri PRS – barlaghanasy bolup, ol ýokary takykly seljermeleri geçirmäge hem-de keseliň irki döwründe infeksiýalaryň dürli görnüşlerini kesgitlemäge mümkinçilik berýär. Edil şonuň ýaly programmaly toplum Aşgabatdaky Enäniň we çaganyň saglygyny goraýan ylmy-kliniki merkezde hem hereket edýär. Emma Lebap hassahanasynda ol has kämilleşdirilen görnüşde bolar. Tutuş Merkezi Aziýa sebitinde şeýle enjamlary barmak basyp sanaýmalydyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow näsaglary tiz getirmek zerurlygy ýüze çykan ýagdaýlarynda lukmançylyk awiasiýasyny ulanmak üçin toplumyň üçeginde dikuçar meýdançasyny gurmagy, şeýle hem saglygy goraýyş işgärleriniň näsaglaryň hajatlaryna öz wagtynda täsir edip bilmegi, näsaglary bejermegiň hilini ýokarlandyrmak we hyzmat etmek üçin hassalaryň otagynda aragatnaşyk ulgamyny, gepleşik geçirilýän gurluşlary ulanmak mümkinçiliklerini göz öňünde tutmagy tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz desgany synlap, bu ýerde ýaş lukmanlary okatmak üçin şertleriň we mümkinçilikleriň döredilişine aýratyn üns berdi.
2016-njy ýylyň iýulynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatyna amala aşyran iş saparynyň barşynda lukmançylyk şäherjiginiň golaýynda saglygy goraýyş işgärleri üçin döwrebap ýaşaýyş jaý toplumynyň gurluşygyna dabaraly ýagdaýda badalga berdi. Häzir saglygy bejeriş binalary bilen ugurdaş saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleri üçin 200 maşgala niýetlenen ýaşaýyş jaý toplumy bina edilýär. 3 we 4 otagly öýleri bolan ýokary amatlykly 4 gatly jaýlaryň 6-sy, şeýle hem durmuş we sport maksatly desgalar bina ediler.
Lukmançylyk şäherjigini 2017-nji ýylyň ahyrynda ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar. Munuň özi Türkmenistanyň Prezidentiniň “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň üstünlikli amala aşyrylmagynyň, saglygy goraýyş ulgamyny sazlaşykly ösdürmegiň nobatdaky mysaly bolar. 2008-2016-njy ýyllarda Lebap welaýatynda döwrebap enjamlar bilen üpjün edilen täze hassahanalaryň, saglyk öýleriniň we sagaldyş merkezleriniň 46-sy ulanmaga berildi.
Sanitar kadalarynyň berjaý edilmegini üpjün etmek hem-de keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak boýunça ýurdumyzda görülýän çäreler, BMG-niň Çagalar gaznasy (UNISEF) hem-de beýleki halkara guramalary bilen üstünlikli hyzmatdaşlyk edilmegi bize çaga ysmazy, drakunkulýoz, gyzzyrma ýaly howply ýokanç keselleriň soňuna çykylmagyna hem-de degişli halkara güwänamalaryny almaga mümkinçilik berdi.
Şeýle hem bu çäreler käbir beýleki ýokanç keselleriň hem öňüni almaga mümkinçilik berdi diýip, döwlet Baştutanymyz soňra desganyň gurluşykçylary bilen geçiren söhbetdeşliginde onuň ähmiýetiniň uludygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, döwletimiz türkmenistanlylaryň saglygyny goramaga hem-de saglygy goraýyş ulgamyny yzygiderli ösdürmäge uly üns berer. Çünki, saglykadama peşgeş berlen uly baýlykdyr. Saglygy goraýyş hem-de bilim – bular jemgyýetimiziň binýatlyk ulgamlarydyr diýip, döwlet Baştutanymyz ýaş işçilere öz bilimlerini artdyrmagy, ukyp-başarnyklaryny kämilleşdirmegi, işde we durmuşda üstünlikleri arzuw etdi. Bilimli nesil – kuwwatly Watan diýip, hormatly Prezidentimiz häzir tehnologiýalaryň kämilleşdirilmegine hem-de gurluşyk işleriniň hiline has ýokary talaplaryň bildirilýändigini, munuň üçin bolsa tehniki taýdan sowatly hünärmenleriň zerurdygyny aýtdy.
Her bir adam ýagşy at galdyryp, adamlara, ýurdumyza peýdaly işler arkaly durmuşda öz ukyp-başarnyklaryny açyp görkezmelidir. Täze jaýlar, mekdepler, hassahanalar, ýollar, köprüler–bularyň hemmesi ýagşy işleriň, döredijiligiň miweleridir diýip, döwlet Baştutanymyz gurluşykçylara asylly işleri üçin minnetdarlyk bildirip, bu işe beýleki ýurtlaryň ýaşaýjylarynyň hem gowy baha berjekdigine ynam bildirdi. Olar Türkmenabadyň döwrebap lukmançylyk merkezine bejergi almak üçin gelerler. Soňra hormatly Prezidentimiz bu ýere ýygnananlar bilen gürrüňdeş boldy.
Şu günki duşuşygyň ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan saýlawlaryň öň ýanyndaky möwsümiň barşynda geçirilmeginiň özi döwlet Baştutanymyza Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär hökmünde berlen sowallaryň häsiýetini şertlendirdi. Olar Lebap welaýatyny ösdürmek bilen bagly meseleleri hem öz içine aldy. Duşuşyga gatnaşyjylar her sowala diňe sebit derejesinde däl-de, eýsem, has giň görnüşde jogap aldylar: çünki welaýat üçin ähmiýetli bolan her bir zat tutuş ýurdumyz we halkymyz üçin ähmiýetli bolup durýar.
Mysal üçin, Amyderýanyň üstünden geçýän köprüler barada gürrüň gozgalanda, tutuş ýurdumyzyň üstaşyr-ulag mümkinçilikleri bilen bagly meseleler hem-de olary amala aşyrmakda Lebap welaýatynyň orny baradaky mesele örboýuna galdy. Häzir hereket eýdän üç köpriniň üstüne ýene-de demir ýol we awtomobil köprüleri goşular.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Orta Aziýanyň uly derýasy bolan Amyderýa gözbaşyny Hindiguş daglaryndan alyp gaýdýar. Şol ýerde buzlaryň eremegi bilen netijesinde suw dagdan aşaklygyna akyp, soňra Turan çöketliginden geçip, peýdaly zatlary – mineral we organiki maddalaryň örän uly möçberini emele getirýär. Şonuň üçin Amyderýanyň suwy hemişe şypaly aýratynlyklary bilen tapawutlanyp, onuň hanasynyň ugrunda beýik döwletler döräpdir hem-de Beýik Ýüpek ýoly geçipdir.
Emma Amyderýanyň özboluşly häsiýeti hem bolupdyr, onuň suwynyň joşup, derýanyň hanasynyň üýtgemegi hem-de kenarlarynyň ýuwulmagy netijesinde, gadymy döwürlerde ony “Jeýhun” derýa diýip hem atlandyrypdyrlar.
Gadymy grek we rim taryhçylary Orta Aziýanyň beýik derýasyny Oks ýa-da Oksus diýip atlandyrypdyrlar, şeýdip, derýanyň gadymy atlarynyň biri bolan Oguz sözüni ýoýupdyrlar. Amyderýa häzirki adyna orta asyrlarda eýe bolup, onuň esasyny Amul şäheriniň ady (häzir Türkmenabat) hem-de “derýa” sözi düzýär.
140 ýyl mundan ozal (1887-nji ýyl) häzirki Türkmenabat şäheriniň golaýynda 4 aýyň içinde uzynlygy 2 kilometrden gowrak bolan agaç köprini gurupdyrlar. Şondan 15 ýyl geçenden soň bolsa, şol agaç köprüniň ýerinde özboluşly demir ýol köprüsini gurupdyrlar, ol adamlara 100 ýyldan gowrak hyzmat etdi.
Döwlet Baştutanymyz taryhy maglumatlary getirip, garaşsyzlyk döwründe bu beýik derýanyň üstünden geçýän ýeke-täk köpriniň üstüniň ýene-de 3 sany döwrebap köprüler bilen ýetirilendigini, olaryň dostlukly goňşy özbek halky bilen özara gatnaşyklary has-da ýakynlaşdyrandygyny belledi.
Bu inženerçilik-tehniki desga biziň häzirki isleglerimizi doly kanagatlandyrýar, emma halkara logistik merkezi hökmünde Türkmenistany ösdürmegiň uzakmöhletleýin maksatnamany nazara alanyňda, köp şahaly döwletara ulag ýollaryny döretmek wezipelerini öňe sürýär. Amyderýanyň üstünden geçýän awtomobil we demir ýol köprüleriniň öňde boljak açylyşy bolsa ýurdumyzyň çäginden geçirilýän ýükleriň we ýolagçylaryň ep-esli artmagy üçin şert döreder.
Ulag ulgamynda bu we beýleki taslamalar durnukly ösüş boýunça ählumumy gun tertibine doly degişlidir diýip, Türkmenistanyň Prezidenti belledi.
Şeýle hem söhbetdeşligiň barşynda Lebap welaýatynda belli tebigy we taryhy ýadygärlikler, hususan-da, Garlyk toplumynyň ýerleşýän Köýtendag etraby barada hem agzaldy. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň saýlawyň öňüsyrasyndaky maksatnamasynda gözel ýerlerde, şol sanda Amyderýanyň kenarynda türkmen hem-de daşary ýurtly syýahatçylar üçin dynç alyş merkezlerini döretmek hem bellenilýär. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Lebapda sebitiň ýaşaýjylarynyň hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmaga mümkinçilik berjek pudak hökmünde syýahatçylygy ösdürmegiň ýollaryna öz garaýyşlaryny duşuşyga gatnaşyjylara beýan etdi.
Ekologiýa syýahaty dünýä jahankeşdeliginde iň bir derwaýs ugurlaryň biridir diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy hem-de dynç alşyň we syýahatyň bu görnüşi ençeme nukdaýnazar boýunça, ýagny jemgyýetiň ekologiýa medeniýetini ýokarlandyrmakda, sagdyn durmuş ýörelgelerini we işjeň dynç alşy ýola goýmakda, tebigy we goraghana zolaklaryny goramakda peýdalydyr diýip belledi. Bu ykdysady nukdaýnazardan hem bähbitlidir. Çünki işler dogry ýola goýlanda munuň özi içerki we daşarky maýa goýumlaryny çekmäge mümkinçilik berer.
Dogrudan-da, Lebap welaýaty Köýtendagyň dinazawrlaryň aýak yzlary saklanyp galan ajaýyp belent tekizligi, seýrek duş gelýän jülgeleri we gowaklary bilen dünýäde meşhurdyr. Tebigat bu täsinlikleri müňlerçe we millionlarça ýyllaryň dowamynda döretdi. Owadan stalaktitler we stalagmitler, ýerasty derýalar we köller–bular haýran galdyryjy ajaýyp dünýädir.
Garlyk gowaklarynyň ýerleşen Köýtendagyň dag gerişleri hem UNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň ýadygärlikleri derejesine mynasyp tebigy biologiki gözellik hökmünde gymmatlydyr. Şeýle hem bu tebigy gymmatlyklaryň hataryna gadymy döwürden bäri belli bolan Haşymoýuk gowagyny hem goşmak bolar. Taryhçylaryň köpüsi dünýä taryhynda beýik ýeňijileriň biri bolan Temirleňiň aramgähini bezemek üçin mermer oniksi hut şu gowakdan alypdyrlar diýip çaklaýarlar. Gowak gorag astyna alyndy hem-de UNESKO-nyň täsin tebigy geologiýa desgalarynyň sanawyna girizildi.
Ýurdumyzyň iň beýik dag nokady Köýtendagda ýerleşýär. Bu Aýrybaba depesidir (3137,7 metr). Şeýle hem Türkmenistanyň iň çuň köli Ketdeköl (59 metr) hem bu ýerde ýerleşýär. Ýurdumyzyň çäklerindäki iň gadymy agaç Hojagarawul jülgesinde ösýär. Bu gadymy tut agajynyň ýaşy 1000 ýyla barabardyr. Köýten şäherçesinde 800 ýyl ýaşan ägirt uly çynar agajy bar.
Lebabyň keramatly ýerlerine, meselem, bejeriji häsiýetlere eýe bolan iki sany kükürtwodorod gözbaşlary bolan “Gaýnarbaba” çeşmesine zyýaratçylaryň yzy üzülmeýär. Ekologiýa syýahatçylygyna höwesjeňlerde Repetek biosfera goraghanasy hem uly gyzyklanma döreder. Bu goraghananyň işgärleri Garagumuň haýwanat we ösümlik dünýäsini aýawly goraýarlar hem öwrenýärler.
Bu Türkmenistanyň gündogar welaýatynyň gözellikleriniň diňe bir bölegi. Bu sebit syýahatçylygy, hususan-da, ekologiýa syýahatçylygyny ösdürmek üçin örän uly mümkinçilikli ýerdir. Ýöne içerki we daşarky syýahatçylary netijeli höweslendirmek üçin bize ähli amatlyklary bolan döwrebap dynç alyş merkezleriniň giden ulgamyny gurmagy göz öňünde tutmak gerek diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Ekologiýa barada gürrüň “Altyn asyr” Türkmen köli hakyndaky söhbetdeşlikde hem dowam etdi. Onuň birinji nobatdakysynyň işe girizilmegi eýýäm şor suw akabalarynyň golaýyndaky ençeme meýdany özgertdi. Akabalarda eýýämden balyklar peýda boldy. Mundan birnäçe ýyl ozal olaryň 7-8 görnüşi hasaba alnypdy. Häzirki wagtda bolsa, ekologlar olaryň 36 görnüşiniň bardygyny hasaba aldylar diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy hem-de ol oba hojalyk meýdanlaryny giňeltmek hem-de topragy gurplandyrmagyň netijeli ugry hökmünde galofit ösümlikçiligini ösdürmegiň möhümdigini hem ýatlap geçdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sowallara jogap berip, Lebapda gazylyp alynýan peýdaly serişdeleriň känlerini işlemegiň mümkinçiliklerini hem-de olaryň ýurdumyzy senagatlaşdyrmakdaky, ýerli çig malyň esasynda taýýar önümiň önümçiligini ýokarlandyrmakdaky ähmiýetini beýan etdi.
Lebap hem ýurdumyzyň beýleki welaýatlary ýaly ýerasty baýlyklaryň– uglewodorod we mineral serişdeleriň, gymmat bahaly metallaryň, gymmat bahaly daşlaryň we beýlekileriň mekanydyr. Döwlet Baştutanymyz Garlygyň ýakyn wagtlarda bu ýerde açylan kaliý dökünlerini öndürýän dag-magdan baýlaşdyryş toplumy netijesinde dünýä meşhur boljakdygyny aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň gazylyp alynýan peýdaly baýlyklaryň gatlaklaryny özleşdirmek hem-de olary düýpli gaýtadan işlemek boýunça senagat toplumlaryny gurmak syýasatyny mundan beýläk hem dowam etjekdigini belledi hem-de bularyň hemmesiniň döwletimiziň gaznasyna girýän altyn walýuta serişdelerini artdyrjakdygyny aýtdy. Şunuň bilen birlikde, bu serişdeleriň “Döwlet adam üçindir!” diýen şygara laýyklykda, ýurdumyzyň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdiriljekdigi nygtaldy.
Duşuşyga gatnaşyjylaryň aglabasyny sebitiň durmuş düzüminiň, hususan-da, täze özleşdirilýän ýerlerdäki ösüşi gyzyklandyrdy. Döwlet Baştutanymyz saýlawlaryň öňüsyrasyndaky maksatnamasynda “Altyn asyr” Türkmen kölüne barýan şorsuw akabalarynyň ugrunda ilatly ýerleri döretmek barada hem agzalýandygyny belläp, täze şäherçeleriň gurluşygynda hökmany suratda durmuş desgalarynyň, çagalar baglarynyň, mekdepleriň, saglygy goraýyş edaralarynyň we beýlekileriň göz öňünde tutuljakdygyny nygtady. Döwlet Baştutanymyz medeni-aň bilim edaralarynyň ulgamyny ösdürmegiň has hem wajypdygyny belledi. Çünki olar milli mirasy aýawly saklamagyň merkezi ruhy ojagy bolup durýar.
Bu obalardaky täze kärhanalar ilaty iş orunlary bilen üpjün eder. Şonuň üçin-de adamlar bu ýerlere höwes bilen göçüp gelerler.
Şunda döwlet Baştutanymyz saglygy goraýyş, bilim, ekologiýa ýa-da şäher gurluşygy ulgamynyň haýsynda bolanda hem ähli giň göwrümli meseleleri çözmäge ylmy esasda çemeleşmelidigine ünsi çekdi. Muňa “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyny özgertmäge çemeleşmeler mysal getirildi.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz özüne dürli ugurlar boýunça sowallar beren ýaş işçi hünärmenleriň gyzyklanmalarynyň örän giňdiginiň diýseň begendirendigini aýtdy. Bu olaryň kämilleşendiginden we jemgyýetimiziň ösüşiniň ýokary derejedediginden habar berýär. Elbetde, söhbetdeşlik gyzykly, çyn mazmunly hem-de peýdaly boldy.
Söhbetdeşlik wagtynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň sözüniň joşgunly elçarpyşmalar bilen birnäçe gezek arasynyň bölünendigini belläp geçmek gerek. Duşuşyga gatnaşyjylar şeýle etmek bilen, özleriniň döwlet Baştutanymyzyň pikirlerini we garaýyşlaryny gyzgyn goldaýandyklaryny äşgär etdiler. Haçanda ol öz jogaplarynyň birinde Magtymgulynyň goşgusyndan setirleri getirende, ony hemmeler bilelikde alyp göterdi. “Jeýhun bilen Bahry Hazar arasy…”
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti duşuşyga gatnaşyjylar bilen mähirli hoşlaşyp, bu ýerden ugrady hem-de Türkmenabadyň çäginde gurluşygy dowam edýän desgalaryň ýagdaýy bilen tanyşdy. Döwlet Baştutanymyz
gurluşygy tamamlaýjy tapgyra gadam basan Türkmenabat-Farap awtomobil we demir ýol köprüleriniň bina ediliş aýratynlyklary bilen tanyşdy.
Demir ýol köprüsiniň uzynlygy 1750 metre, awtomobil köprüsi bolsa 1600 metre deň bolup, onuň gatnaw ýolunyň ini 21,5 metre barabardyr.
Köprüleriň ganatlarynyň beýikligi olaryň aşagyndan derýa gämileriniň bökdençsiz geçip bilmegine mümkinçilik berer.
Hereket howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen, ortadaky bölüji zolakdan başga-da, awtomobil köprüsiniň iki ujunda köprüden düşýän ýa-da gapdaldaky awtomobil ýollaryndan oňa münýän awtoulaglaryň hereketini päsgelçiliksiz üýtgetmegi üçin ýol aýrytlary göz öňünde tutuldy. Köprüniň gurluşygynda ulanylýan döwrebap gurluşlar häzirki döwürde iň täze gurluşlardyr. Şunda amala aşyrylýan tehniki çözgütlerde ýurdumyzyň çägindäki howa we geologiki şertler göz öňünde tutulýar.
Amyderýanyň iki kenaryny birleşdirýän döwrebap ulag geçelgeleriniň inženerçilik-tehniki we ulanyş görkezijileri babatda köpri gurluşygy halkara kadalaryna laýyk gelýär. Gurluşyk işlerinde seýsmiki taýdan ygtybarly we beýleki tehniki görkezijilere doly laýyk gelýän berk gurluşlar ulanylýar.
Şeýlelik bilen, Jeýhunyň üstünden geçýän bu täze ulag geçelgesi Ýewropany we Aziýany baglanyşdyrýan ulag- aragatnaşyklarynyň halkara ulgamynyň “altyn halkasyna” öwrülmegine gönükdirilendir. Gadymy wagtlarda şu ýerlerden Beýik Ýüpek ýolunyň kerwen ugurlarynyň geçendigi özboluşly mana eýedir. Şol ýol Gündogaryň we Günbataryň halklarynyň medeni we söwda hyzmatdaşlygynyň ýoly bolup hyzmat etdi. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe bu ýol ählumumy ösüşiň bähbidine gaýtadan dikeldilýär.
Mundan başga-da, gurulýan täze köpriler Amyderýanyň sag kenarynyň baý mineral çig mal serişdelerini tiz özleşdirmek boýunça maksatnamalaryň durmuşa geçirilmeginde bahasyna ýetip bolmajak hyzmaty ýerine ýetirer. Bu kenarda iri senagat toplumlarynyň gurluşygy alnyp barylýar, uglewodorod serişdeleriniň alnyşy üstünlikli ösdürilýär, şeýle hem munuň özi iki kenaryň ilaty üçin hem ulag gatnawy üçin ajaýyp şertleri döreder. (25.06.2015. f : 175-10 )
Soňra döwlet Baştutanymyzyň dikuçary Türkmenabadyň täze howa menziliniň gurulýan ýerine tarap ugur aldy. Demir ýol menzilleriniň gurulmagy bilen bu ýerde ulag halkasy dörediler. Ol bu iri welaýatyň ilatyna edilýän hyzmaty ep-esli gowulandyrmaga mümkinçilik berer.
Howa menzil toplumy özüne sagatda 500 ýolagça hyzmat etmäge ukyply ýolagçy we beýleki degişli terminallary, uzynlygy 3800 metre barabar bolan, “Boing-777-200LR” kysymly uçary kabul etmek üçin ýörite serişdeler bilen üpjün edilen täze emeli uçuş-gonuş zolaklaryny, howa hereketini dolandyryş minaralaryny, badalga beriji dispetçerçilik nokatlaryny özünde birleşdirýär. Bu ýerde IKAO-nyň ikinji derejesi boýunça gonuş ulgamlary ornaşdyrylar, döwrebap aerodrom tehnikasy satyn alnar, öwrüm ýodajyklary, howa gämileriniň duralgalary, perron we beýleki onlarça desga, şol sanda myhmanhana, lukmançylyk merkezi, söwda dükanlary gurlar.
Türkmenabadyň howa menzilleriniň aerodrom düzüminiň kämilleşdirilmegi olaryň tehniki mümkinçiliklerini ep-esli ýokarlandyrmaga hem-de ýokary halkara ülňüleriniň talaplaryna laýyk getirmäge ýardam berer.
Ýerli howa gatnawlarynyň ösdürilmegi howa ulagynyň maddy-tehniki binýadyny ösdürmek baradaky umumy strategiýa bilen utgaşykly amala aşyrylar. 2016-njy ýylyň sentýabr aýynda Aşgabat şäherinde täze Halkara howa menziliniň açylmagy bu ugurda wajyp waka boldy. Bu howa menzili Türkmenistanyň esasy “howa derwezesine”, yklymlaýyn we yklymara howa ýollarynda iri üstaşyr merkeze öwrülmelidir. (19.12.2013. F 349-3)
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dikuçardan Türkmenabatda abadançylyk we şäheri bagy-bossanlyga öwürmek işleriniň ýagdaýlary bilen tanyşdy. Onuň ýaşaýyş jaýlaryny we gurluşyk meýdançalaryny synlady.
Olaryň biri hem ýurdumyzyň Sanagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň bölüminiň binalar toplumy, ýagny “Rysgal” paýdarlar täjirçilik bankynyň şahamçasy, 500 orunlyk dabaralar zaly, şeýle hem uly işewürlik we söwda-dynç alyş merkezidir. Ony Baş bina hojalyk jemgyýeti gurýar. Onuň ulanylmaga berilmegi bolsa 2017-nji ýylyň ýazynda göz öňünde tutulýar. Häzirki döwürde işewürler we Söwda dynç alyş merkeziniň gurluşygy tamamlanyp, ol ýerde bezeg işleri alnyp barylýar.
Türkmenistanyň Prezidenti ýolugruna etrabyň ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işler bilen, oba hojalyk ekin meýdanlarynda suw sowujy akabalaryň ýagdaýy, möwsümleýin agrotehniki işleriniň gidişi bilen tanyşdy.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, ýurdumyzyň obasenagat toplumynda häzirki wagtda alnyp barylýan özgertmeler ýurdumyzyň ykdysadyýetini pugtalandyrmakda uly ähmiýete eýedir. Oba hojalygyny ösdürmek boýunça ýerlerde göz öňünde tutulýan meýilnamalaryň mundan beýläk hem öz wagtynda we ýokary hilli ýerine ýetirilmegi milli senagat toplumynyň esasy hökmünde möhüm ähmiýete eýedir.
Lebap welaýatynda oba hojalyk önümçiliginiň görkezijileriniň artmagy bilen bir hatarda gaýtadan işlemegi, logistikany, düzümleri ösdürmek boýunça täze giň göwrümli taslamalar üstünlikli amala aşyrylýar. Ýurtda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmegiň amatly şertlerinde oba hojalygyny özgertmek amala aşyrylýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi hem-de welaýatda kaliý dökünlerini öndürmek boýunça gurulýan kärhananyň ähmiýetini nygtady.
Ýurdumyzyň himiýa senagaty üçin täze önümçilik kuwwaty bu gün Köýtendag etrabynyň Garlyk şäherçesinde dag – magdan pudagynyň binýady tutulýar.
Kaliý duzlarynyň Garlyk känlerini işläp taýýarlamak we zawodyň çäklerinde kaliý duzuny çykarmak we baýlaşdyrmak boýunça desganyň gurulmagy Türkmenistanyň senagat taýdan ösüşiniň täze döwri bolup durýar.
Garlyk şäherçesi 2011-nji ýylda kaliý dökünlerini öndürmek boýunça Merkezi Aziýada iň iri toplumyň hem-de onuň ýanynda ýerleşýän sement zawodynyň işgärleri üçin ýörite guruldy. Häzir bu ýer çirksiz tebigatyň we bary-ýogy mundan birnäçe ýyl ozal ägirt uly dag etek tekizlikde emele gelen senagat görnüşleriniň haýran galaýmaly sazlaşygy bilen örän uly täsir galdyrýar. Şeýle hem bu boş meýdanda özgertmeleriň giň gerimli hem-de batly depginler bilen durmuşa geçirilýän özgertmeler we täzeden gurulýan, suwarylýan hem-de bagy-bossanlyga öwrülýän ýerler haýran galdyrýar. Ähli häzirki zaman aragatnaşyk ýollary, şol sanda demir ýoly hem bu ýere çekilip getirildi.
2009-njy ýylyň iýun aýynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Belarus Respublikasynyň Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň gatnaşmagynda täze kärhananyň binýady tutuldy. Bu kärhanany şu ýylyň 31-nji martynda işe girizmek göz öňünde tutulýar. “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň buýurmasy boýunça “Belgorhimprom” açyk paýdarlar jemgyýeti tarapyndan türkmen gurluşykçylary bilen bilelikde gurulýan toplum ýylda 1 million 400 muň tonna dökün öndürmäge niýetlenendir.
Şertnamanyň umumy bahasy ABŞ-nyň 1 milliard 126 million dollaryna barabardyr. Taslamanyň 20 göterimi “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň öz serişdeleriniň hasabyna we 80 göterimi Türkmenistanyň içerki banklarynyň karz serişdeleriniň hasabyna maliýeleşdirilýär. Getirilmeli enjamlaryň bahasy ABŞ-nyň 379 million dollaryna barabardyr. Toplumyň açylmagy bilen 1 müň 700-den gowrak iş orunlary dörediler.
Himiýa senagatynyň geljekki ägirt uly bu desgasy üçin 262,5 gektar meýdan bölünip berildi. Topluma 100-den gowrak desgalar we binalar: baş peseldiji beket, 2 sany şahta toplumy, magdan ammary hem-de taýýar önümler ammary, magdan goýaldyjy we baýlaşdyryjy önümçilik toplumlary, Reagentler we Suw taýýarlaýyş bölümleri, Önüm ýükleýji önümhana, duz ýygnaýjy, şlamýygnaýjy, ýangyna garşy we dag halas ediş bölümi girýär.
Toplumyň gurluşygyna başlanan wagtyndan bäri geçen döwürde bu kärhanada işlemek üçin hünärmenler taýýarlanyldy. Olaryň arasynda 226 adam Belarus döwlet tehnologiýa uniwersiteti we Belarus milli tehniki uniwersiteti ýaly ýokary okuw mekdeplerinde ýörite hünärleri aldylar, şeýle hem Soligorskiniň dag-himiýa döwlet kollejinde okadylar. Häzirki wagtda Belarusda ýene-de Garlykda işlemeli talyplaryň 110-sy okaýar.
Mundan başga-da, “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň Magdanly şäherindäki 18-nji dag-himiýa mekdebinde okaýan 110 sany talyp hem-de dag-inženerler topary APJ “Belaruskaliý” kärhanasyna önümçilik iş tejribesini geçmäge ugradyldy.
Gurluşykda baş potratçy “Belgorhimprom” APJ-nyň hem-de Belarus Respublikasynyň beýleki kärhanalarynyň hünärmenleri we gurluşykçylary we potratçynyň kömekçisi hökmünde işleýän dürli guramalardan we kärhanalardan bolan ildeşlerimiz, jemi 3 müň adam, şol sanda 2 müňe golaý türkmenistanly zähmet çekýär.
Önümçiligiň esasy bölümleriniň biri şahta bölümidir. Bu ýerde iki şahta ýerleşýär. Olaryň birinjisi alnan magdany ýokary çykarmaga hem-de magdan känine arassa howanyň barmagyny üpjün etmäge, ikinjisi bolsa adamlary we ýükleri göterip düşürmäge niýetlenendir.
Şahtanyň içki diametri 6,5 metre barabar bolup, olaryň birinjisiniň çuňlygy 364 metr, ikinjisiniňki bolsa 302 metr. Ýeriň aşagynda olar biri-biri bilen magdan känini howpsuz işletmegiň esasy şertini üpjün edýän sboýka arkaly birigýär. Käniň howa çalşyş ulgamy ýapyk bolup, iki sany ýeriň ýüzüne aýry-aýpry çykalgalar, esasy we ätiýaçlyk çykalgalary bilen üpjün edilendir.
Dökün öndürmek üçin iň ýokary kuwwatlylyga çykmak hem-de ýylda 7 million tonna magdany almak we gaýtadan işlemek göz öňünde tutulýar. Magdanlar 200-den 100 müň metr aralyga çenli çuňlukda ýerleşýär. Häzirki wagtda 295 metr çuňlykda 4-nji kaliý gatlagynda KRP-3 geçiriji kombaýnlary magdanyň deslapky işlenişini alyp barýarlar. Olar dag jynslaryny goparmagy, ony ol ýerde kombaýnlaryň yzynda gurnalan ulag serişdelerine ýüelemegi we düşürmegi amala aşyrýarlar.
Soňra alnan magdan özi hereket edýän wagonetkalaryň komegi bilen konweýere getirilýär hem-de birinji şahtadaky ýük bunkerine, 30 tonnalyk göterijä düşýär. Ýeriň ýokarsynda olar owradyjy bölüme, ol ýerden bolsa ammara ugradylýar.
Käniň ýerasty meýdançasynda ýangyn howpsuzlygy gullugy, lukmançylyk nokady we ammarlar ýerleşýär.
Magdan şahtadan we owradyjydan çykyp, döwek döwüji bölüme barýar. Ol ýerde ol üwelip, külke görnüşine getirilýär hem-de baýlaşdyryjy bölüme ugradylýar. Bu ýerde kaliý duzlary natriý hloridinden we beýleki goşundylardan flotasion maşynlaryň kömegi bilen arassalanýar. Soňra bolsa arassa kaliý hloridi ugradylýar hem-de kristal görnüşine getirilýär. Işleriň hemmesi halkara ölçeglerine laýyklykda awtomatik gözegçilik we dolandyryş astynda geçýär.
Ägirt uly täze desganyň infrastruktura meýdançalaryna getirilen ähli tehnologiýa enjamlary Germaniýanyň, Russiýanyň, Belarusyň we beýleki döwletlerden bolan dünýä belli öndürijileriň iň täze önümleri bolup durýar.
Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyzyň hut özüniň tabşyrmagynda türkmen ýaşlarynyň uly topary Garlyk toplumyny hünärmenler bilen üpjün etmek maksady bilen, Belarus Respublikasynyň ýokary okuw mekdeplerine ugradyldy. Bilim alan hünärmenleriň aglabasy ýyllyk iş tejribesini APJ “Belaruskaliý” kärhanalarynda geçdiler hem-de ol ýerde şahta işlerinde işlediler.
Belarusly mugallymlar Magdanly şäheriniň ýöriteleşdirilen dag-magdan mekdebinde işlemek üçin hem çagyryldy. Häzir bu ýerde hünär okuwynyň başlangyç bölegini geçen talyplar hem APJ “Belaruskaliý” kärhanalaryna iş tejribesini geçmek üçin ugradyldy. Mundan başga-da, Türkmenistanyň ýokary we ýoriteleşdirilen orta mekdeplerinde hem dag-magdan toplumy üçin hünärmenleri taýýarlamaga başlanyldy.
Türkmenistanyň halk hojalygy toplumynyň ýurduň ägirt uly çig mal serişdelerini özleşdirmäge we işläp taýýarlamaga gönükdirilmegi özgertmeleriň Prezident strategiýasynyň maksatnamalaýyn wezipeleriniň biri bolup durýar. Geljekki ägirt uly senagat kärhanasy diňe bir Lebap welaýatynyň mundan beýläk hem durmuş-ykdysady ösüşine uly ähmiýetli bolmak bilen çäklenmän, tutuş ýurdumyzyň, şeýle hem ençeme döwletleriň ösüşi üçin hem uly ähmiýete eýedir.
Döwlet Baştutanymyz tarapyndan öňde goýlan derwaýys meseleleriň üstünlikli çözülmegi sebitiň ägirt uly çig mal serişdelerini netijeli özleşdirmäge mümkinçilik berer, şonuň bilen bir wagtda hem täze iş orunlarynyň döremegine, ýokary hilli kaliý mineral dökünleriniň özümizde öndürilmegini ýola goýmaga ýardam eder. Bu bolsa Türkmenistanyň oba hojalygynyň “bol hasyl üçin ýokumly önümlere” bolan islegini doly kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, ony dünýä bazaryna hem çykarmaga mümkinçilik berer.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatyna iş saparyny tamamlap, şu gün Aşgabada gaýdyp geldi.