text:
Gaznalylar döwleti
Gaznalylar döwleti
M E Ý I L N A M A
1. Gaznaly döwletiniň döremegi.
2. Gaznalylar döwletiniň daşary syýasaty. Mahmyt Gaznaly.
3. Gaznalylar döwletiniň gowşamagy.
Seljerilsin bashy, mazarda her bir öleniň,
Parhy barmy göreliň, hökümdar bilen gulunyň.
Mahmyt Gaznaly
Gözbaşyny Oguz han türkmenden alyp gaýdýan Gaznawyly döwleti dörediji Mahmyt Gaznalydyr. Ruhnamada bellenişi ýaly Mahmyt Gaznaly 962-nji ýylda Gazna şäherine gelip, Gazna döwletini esaslandyrýar. (Ruhnama, sah.224)
Ady rowaýatlara siňip, “Nurnama” bilen baglanyşdyrylýan Mahmyt Gaznawy 971-nji ýylyň Sanjar aýynyň 2-sinde Gaznada dünýä inýär. Ol Gaznawy soltanlygynyň düýbüni tutan All Teginiň körekeni, ýagny giýewsi Söbük Teginiň ogludyr. Söbük Tegin gaýynatasynyň patyşalyk mirasyna dowam berip, Gaznada iňňän güýçli şalygy gurýar. Gürrüňi edilýän Mahmyt Gaznawy-da kakasynyň ýoluny tutýar. Örän güýçli döwletiň eýesi bolýar. Mahmyt ýaşlygyndan okuwa berilýär. Kazy Abu-Nasyrdan tälim alýar. Soňra kakasy Söbük Tegin oňa harby tejribe öwredýär. Heniz on bäş ýaşlaryndaka Hindistanyň Rajasy Jipal bilen Söbük Teginiň arasyndaky ýüz beren söweşde özüniň mertligini görkezýär. Biraz wagtdan soň, 997-nji ýylda Buhara patyşasy Emir Nuhuň emirleriniň birnäçesi onuň garşysyna baş göterýär. Gozgalaňy basyp ýatyrmak üçin Emir Nuh Samany Söbük Teginden haraý isleýär. Söbük Tegin Mahmydy leşgerlere baş edip kömege ýollaýar. Emir Nuhuň begenjiniň çägi bolmaýar. Mahmyda gymmat bahaly serpaýlar edýär. Seýfud-dewle derejesini berýär. Horasanyň weliligini-de bagyşlaýar.
997-nji ýylda Söbük Tegin agyr keselden aradan çykýar. Agyr ýatyrka kiçi ogly Ysmaýyl ýanynda ekeni. Ol enesiniň mekirligi bilen mirasdüşer bolýar. Söbük Tegin agyr ýatyrka ony özüne orunbasar belleýär. Horasanda ýören Mahmyt bu habary eşiden dessine Ysmaýyla “Seniň ýaşyň meniňkiden kiçi, baý tejribäň hem ýok. Şol sebäpli sen patyşalygy maňa ber. Ýöne, şonda-da ygtyýar seniň eliňde bolsun. Maňa diňe jihad etmäge, Hindistana goşun çekmäge, garşydaşlary basyp ýatyrmaga şert döretseň bolýar” diýen many-mazmundaky haty iberýär. Emma Ysmaýyl teklibi kabul etmeýär. Onsoň Mahmyt Gazna goşun çekmäge mejbur bolýar. 998-nji ýylda Gaznany öz golastyna geçirýär. Ysmaýyl bilen enesini Goruň galasynda zyndana atýar.
Emir Nuh Samany bu ýeňşi eşidip, Mahmydyň Gaznadaky patyşalygyny kabul edýär, ony gutlaýar. Ýöne, onuň Horasana weliligini ýatyryp, başga birine berýär. Muňa gazap eden Mahmyt Gaznawy Horasana goşun çekýär. Emir Nuh Samanynyň goşunyny ýeňip, Horasany zor bilen öz golastyna geçirýär.
Ýeňşiniň habaryny şol mütdetde Yslam dünýäsiniň halyfy bolup, Bagdatda oturan Al-Kadyr bi-Amrillaha ýetirýär. Halyf muňa hoş bolup, Mahmyt Gaznawa Ýemenud-Dewle, Eminul-Mille atlaryny berýär. Basyp alan ýerleriniň ählisine hökmürowan häkimligi ygtyýar edýär.
999-njy ýylda Illek Han Buharany basyp alýar. Samany patyşalygy synýar. Şondan soň Mahmyt Gaznawy Garaşsyz patyşalyga hökmürowan permandar bolýar. Ol Illek Han bilen dostlukly aragatnaşygy ýola goýýar. Ýüz bermegi mümkin bolan meseleleri çözmek üçin şertnama baglaşýarlar. Häzirki Amyderýany aracäk belläp, gaýrasy Illek Hana, ilersi Mahmyt Gaznawa degişli edilýär. Iki türkmen birek-biregiň ýurduna çozmazlyk hakynda ähtnama baglaşýar.
Samany döwletiniň pese düşüş pursatyny peýlän Halef bin Ahmet Sistana hüjüm edip, ony basyp alýar. Özüçe bir garaşsyz döwlet gurýar. Eger-de, Söbük Teginiň höküm sürýän ýerinde kimdir biri onuň garşysyna çyksa, gozgalaň etse, olary götergiläp, goldaw edip başlaýar. Baş göterenleriň tarapyny tutýar. Ol bu hereketini Mahmyt Gaznawynyň döwründe-de dowam edýär. Hatda Illek Hany-da gijjeleýär. Gazna hüjüm etse, özüniň goldaw berjekdigini aýdýar. Bu habar Soltan Mahmyda ýetýär. Salymyny bermän, Sistana goşun sürýär. Halef bin Ahmet mekirlige ýüz urýar. Sowgat-serpaý bilen onuň öňünden çykýar. Ötünç soraýar. Ylalaşyga gelmegi towakga edýär. Ak ýürekli türkmen Mahmyt Gaznawy ylalaşygy kabul edýär. Söweş etmän, yzyna, Gazna dolanýar.
Biraz wagt geçenden soň Halef bin Ahmet bilen ogly Tahyryň arasynda oňşuksyzlyk döreýär. Özara çaknyşyk bolýar. Bir tär bilen ogluny tutup öldürýär. Habar ýyldyrym çaltlygynda il içine ýaýraýar. Sistananyň emirleridir wezir-wekilleri Ahmediň garşysyna çykýarlar. “Perzendine rehim etmedik, halkyna-da rehim etmez” diýen pikire uýup, Mahmyt Gaznawa ýüz tutýarlar. Sistany basyp almaga çagyrýarlar. Şeýlelikde, halkyň islegi bilen Mahmyt Gaznawy 1002-nji ýylda Sistana goşun çekýär.
Ahmet galany berkidip, söweşe taýýarlyk görýär. Ýöne gabaw düşenden soň, Mahmyt Gaznawynyň basyp aljakdygyna göz ýetirip, ýene-de öňki hereketine ýüz urýar. Ýaragyny taşlap, sowgat-serpaýlar bilen Mahmydyň ýanyna ötünç sorap barýar. Günäsiniň geçilmegini soraýar. Şonuň üçin Mahmyt Gaznawy ony öldürtmän, Jüzjanyň galasyndaky zyndana atdyrýar. Ahmet 1009-njy ýylda şol ýerde amanadyny tabşyrýar.
Biz ýazgylaryň başynda Mahmyt Gaznawynyň mertlik ýolunyň Hindistanyň rajasy Jipal bilen bolan söweşden başlanandygyny ýaňzydypdyk. Ol Jipal bilen soň hem söweşmeli bolýar, çünki duşmançylyk kakasynyň döwründen gožbaş alyp gaýdýardy.
982-nji ýylda Jipal Gazna üçin söweş edýär. Söbük Tegin öz ýurduny goramak üçin onuň garşysyna çykýar.
Howa örän sowuk ekeni. Garyň galyňlygy türkmeniň “goýnuň gözünden, düýäň dyzyndan” diýenine barýar. Jipal ýöwselleýär. Gazna hüjüm etmäge derek, täç bermäge, araçäkdäki galalaryň birnäçesini Söbük Teginiň golastyna geçirmäge razy bolýar.
Emma onuň “hor-hory” ýatmaýar. “Şertim-şahyma” edip, öz ýurduna dolanandan soň Gaznanyň ilçilerini tussag edýär, türmä salýar. Gazap atyna atlanan Söbük Tegin Hindistana hüjüm edýär. Jipal beýleki hindi rajalaryny söweşiň garşysyna goldawa çagyrýar. Barybir, şonda-da birleşen goşunlar Söbük Teginden ýeňilýär. Olar Peşewara çenli bolan ýerleri elden giderýärler. Söbük Tegin ol ýerleri Gazna hökümdarlygyna goşýar.
“Köne duşman dost bolmaz” diýleni. Söbük Tegin dünýäden ötenden soň, Jipal onuň basyp alan ýerlerini yzyna gaýtarmak maksady bilen, söweş meýdanyna çykýar. Garadan gaýtmaz, arslan ýürek Mahmyt onuň garşysyna çykyp, Lemgan diýen ýerde 1000-nji ýylda hüjüme geçýär. Onuň daş-töweregindäki galalaryň ählisini basyp alýar. 1001-nji ýylda Jipalyň üstüne täzeden çozmak üçin goşun ýygýar. Mahmyt Gaznawynyň söweş maksady bilen Gaznadan ugranlygyny eşiden Jipal goşunyny Peşewaryň golaýyna getiryär. Sanjar aýynyň 27-sinde başlanan güýçli çaknyşykda Mahmyt Gaznawy ýeňýär. Jipal bolsa 15 sany oguldyr agtyklary bilen ýesir düşýär.
Mähmyt Gaznawy hüjümi dowam edip, Jipalyň ýurdunyň paýtagty Wihindi, onuň daş-töweregindäki häkimlikleri basyp alyp, öz adamlaryndan birini ol ýere hökümdar belleýär. Özi bolsa Gazna dolanýar. Jipaly-da ogullarydyr agtyklary bilen Gazna alyp gaýdýar. Ýöne ol Mahmyt Gaznawa altyn-kümüş, zer-zerbap baryny berip, azatlyga çykýar. Hindistana barandan soň, ogly Inendpaly patyşa belläp, düşen ýagdaýyna namys edip, özüni bolsa 1003-nji ýylda diri oda ýakýar.
Taryhy maglumatlara görä, Mahmyt Gaznawynyň iň köp söweş hereketleri Hindistan bilen baglanyşyklydyr. Şolaryň biri-de 1004-nji ýylda bolýar. Ol Gündogar Sinda bilen Behawullur raýatlarynyň arasynda ýerleşen Behatyý atly ýere Bulujystanyň Seýba welaýatynyň üsti bilen hüjüm edýär. Behatyýýeniň rajasy Bijiraý gizlinlik bilen Karamaty häkimine goldaw eden ekeni. Mahmyt Gaznawynyň maksady oňa bu hereketi üçin göz görkezmekdi.
Raja Bijiraý Mahmyt Gaznawynyň garşysyna dört günläp gaýduwsyzlyk bilen söweşýär. Barybir ýeňiljegine göz ýetirip, galadan çykyp gaçmakçy bolýar. Emma oňa pursat bermeýärler. Ol Mahmydyň goluna ýesir düşmejek bolup, öz ýüregine özi hanjar urup ölýär.
Soltan Mahmyt Bahatyýäni, onuň daş-töweregindäki şäher-kentleri basyp alýar. Ol ýerleriň halkyny Yslam dinine çagyrmaga şertler döredýär. Oz serdarlaryndan birini ol ýere häkim belläp, Gazna dolanýar.
Şol döwürlerde Miltanyň Abul Feth Dawud bin Nasyr karmatylardan bolup, Yslam dini üçin ilkinji howp döredenleriň biri bolupdyr. Nirede bir musulmanyň at derejesi, şöhraty artyberse, jansyzlarynyň üsti bilen öldürdýän ekeni. Soltan Mahmyt Gaznawy ony ýok etmegiň ugruna çykýar. 1006-njy ýylyň ýazynda Gaznadan Miltana ugraýar. Ol Sindh derýasyndan Miltanyň golaýyndan geçmegi howply hasaplap, Peşewaryň ýakynyndan geçmegi ýerlikli saýýar. Emma şu ýeriň rajasy Indendpal ýoluny baglaýar. Onuň bilen söweş baş goşýar. Ýöne, derrew goşuny bäs gelip bilmän, gaçmak bilen bolýar. Kaşmir daglarynyň arasynda gizlenýär. Kowa-kowa, Mahmyt Gaznawy onuň goşunyny dyr-pytrak edýär. Soň Miltana ugramaga goşuna buýruk berýär.
Dawud bin Nasyr bu habary eşidip, öz ýaranlary bilen Sindh derýasynyň kenaryndaky tokaýlyklaryň birinde gizlenýär. Goşunyň bir bölegi bolsa, Miltan galasynyň derwezesini goraýarlar. Ýedi gün bolan söweşden soň olar ýeňilýärler.
Şäheriň halky iki million dirhem puly çekilen zyýan üçin Mahmyt Gaznawa töläp, janlaryny halas edýärler. Ýöne Karmaty toparyndan bolanlaryň ählisini gyrýar. Mahmyt Gaznawy Miltanyň häkimligini paja Jipalyň agtygy Sükpala tabşyrýar. Sebäbi, ol Yslam dinine girip, Nowasa şa ady bilen taryha girýär. Emma 1007-nji ýylda Mahmyt Gaznawy Illek hanyň garşysyna söweşip ýörkä, Sindh Sükpal Yslam dininden çykyp, soltandan hem ýüz öwürýär.
Muny eşiden Mahmyt Gaznawy Balhdan göni Miltana ugraýar. Ýogsam, howa örän sowuk ekeni. Onuň üstüne ugrandygyny eşiden Sükpal garşysyna çykyp bilmejegine göz ýetirip, ýakyn garyndaşlaryny, dost-ýarlaryny ýanyna alyp, daglyga pena tutunýar. Emma Mahmyt Gaznawy olary ýesir alyp, zyndana salýar. Sükpal ýeňlip, zyndana düşenden soň, Dawud bilen Nasyr Karmaty ýene Miltanyň daş-töweregindäki goşunlary ýygnap, ýene Mahmyt Gaznawynyň garşysyna baş göterýär.
1010-njy ýylda Mahmyt Gaznawy gozgalaňy basyp ýatyrýar. Dawudy zyndana atýar. Goşunynyň agramly bölegi gyrlyp, gala olara ýesir düşýär.
Mahmyt Gaznawy bilen Illek hanyň arasynda dostlukly gatnaşyklary ýola goýmak üçin bir ylalaşyga gol çekilip, şoňa laýyklykda Amyderýanyň aracäk bolandygyny öňde agzap geçipdik. Emma Illek han assyrynlyk bilen Horasana göz gyzdyrýar. Soltan Mahmyt Gaznawy Sükpalyň üstüne goşun goýberen mahaly, 1006-njy ýylda, Horasany basyp alýar. Bu habary eşiden Mahmyt Gaznawy Miltanda parahatçylygy ýola goýup, ol ýere häkimini belläp şondan Horasana ugraýar. Illek hanyň serkerdelerini ýesir edip, Horasany yzyna gaýdyp alýar. Muňa garamazdan, Illek han dek ýatmaýar. Ýeňlişden soň Kaşgaryň welisi, ýakyn garyndaşy Kadyr handan kömek alyp, ýene-de Horasana goşun çekýär. Amyderýanyň ilersini, Mahmyt Gaznawynyň höküm sürýän ýerlerini basyt almak isleýär. Mahmyt Gaznawy Balhyň töwereginde onuň öňünden çykyp, goşuny yzyna gaýtarmak isleýär. Iki türkmen serdarynyň goşunlarynyň arasynda ganly çaknyşyk bolýar. Söweş birnäçe güne çekýär. Ahyr ýeňiş Mahmyt Gaznawynyň tarapyna çözülýär. Illek han goşuny bilen gaçýar.
Illek han 1013-nji ýylda aradan çykýar. Onuň ornuna geçenler hem Mahmyt Gaznawy bilen ganda-pyçak bolýarlar. Onuň bilen yzygiderli söweşip durýarlar. Ahyr soňy bolmajagyny bilen Mahmyt Gaznawy Amyderýadan gaýra geçip, Illek hanyň ýurduna hüjüm edip, paýtagt Samarkandy basyp alýar. Şondan soň türki halklaryň arasynda Mahmyt Gaznawynyň dabarasy dag aşýar. Kaşgaryň hökümdary Kadyr hanyň özi 1010-njy ýylda Mahmyt Gaznawy bilen duşuşmak üçin Samarkanda gelýär. Iki türkmen serdary dostlukly aragatnaşygy ýola goýmak üçin özara ylalaşyga gelýärler. Kadyr han öz ýurduna Kaşgara dolanýar.
Soltan Mahmyt Gaznawynyň sebitde artyp barýan güýjünden howatyr edip, Hindistanyň Penjabynyň agramly bölegini gol astynda saklaýan Inendpal oňa çäre agtaryp başlaýar. Gündogar Hindistanyň rajalaryna goldaw üçin ýüz tutýar. Olar hem goldaýarlar. Netijede uly güýçli goşun toplaýar. Ogly Brahmanpaly Gazna hüjüm etdirmek üçin Peşewara ugradýar. Bu habar Mahmyt Gaznawa bada-bat ýetýär. Ol howanyň çaksyz sowuklygyna garamazdan, 1008-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 31-i güni Gaznadan çykýar. Peşewara baryp, hindileriň goşuny heniz Sindh derýasyndan geçmänkä, türkmen gerçekleri Wihendiň golaýyndan derýadan geçýär-de, olaryň öňlerinde sap tutýar. Iki tarapy hem gazap bilen söweşýär.
Mahmyt Gaznawa ýene-de ýeňiş ýar! Hindi goşuny gaçmak bilen bolýar. Brahmanpalyň goşuny Nigernut galasynyň Wakangir diýen ýerine gaçyp gidýär. Emma gowgy galmaýar. Mahmyt Gaznawy Nigernut galasyny gabaýar. Üç gün söweş edip, ony basyp alýar. Hasapsyz oljanyň eýesi bolýar. Sebäbi ondaky hazyna Pandaw hojalygy paja Behimiň döwründen bäri toplanyp ýören ekeni.
Mahmyt bu gala özleriniňkiden birini häkim belläp, Gazna dolanýar. 1009-njy ýylyň Garaşşyzlyk aýynda Mahmyt Gaznawy hindileriň mukaddes Gang derýasynyň kenarynda ýerleşen Naralin welaýatyna goşun çekip, basyp alýar. Maksady Hindistanyň merkezine ýol açmak, mukaddes derýadan geçip, Ellur diýen ýeri-de basyp alýar. Ol ýeriň rajasy Mahmyt Gaznawa ýylda salgyt tölemäge mejbur bolýar. Ol Gazna dolanyp gelenden soň, yzyndan dürli şaý-sepleri, zer-zümerretleri sowgat hökmünde ýükläp, elli sany pil iberýär. Şeýle-de gerek wagty, zerur mahaly ulanar ýaly iki müň sany ýaragly esgeri kömek üçin ibermegi, salgyt töleýän özge rajalar ýaly Mahmyt Gaznawynyň Permanyna laýyk hereket etmegi wada berýär.
Soltan Mahmyt Gaznawy-da özi tarapyndan rajanyň höküm sürýän ýurduna azar bermezlige razy bolýar. Netijede bolsa, şu ylalaşyk arkaly Horasan bilen Hindistanyň arasynda söwda aragatnaşygy ösüp başlaýar. Ýöne munuň özi Mahmyt Gaznawynyň şöhratly ömrüni hasyl eden söweşleriniň tamamlanandygyny aňlatmaýar.
Gur atly ülke örän bek ýolly daglykda ýerleşýändigi üçin hüjüm edijiler oňa üns etmändirler. Söbük Tegin bolsa öz hökümdarlyk eden döwründe Guruň hökümdary Ibn Sewrini özüne boýun egdiripdir. Salgyt tölemäge mejbur edipdir. Tä Söbük Tegin aradan çykýança buýruga boýun bolupdyr. Haçan-da Söbük Tegin aradan çykandan soň, Mahmyt Gaznawa boýun synman başlaýar. Hatda ýurdunyň üstünden geçýän söwdagärleri, kerwenleri talamakdan hem çekinmeýär. Şonuň üçin Mahmyt Gaznawy 1011-nji ýylda Gündogar Gura hüjüm edýär. Gazaply söweşden soň onuň paýtagty Aheňgerany basyp alýar. Hökümdar ibn Sewri, wezir-wekilleri hem-de ogly Şiş bilen ýesir düşýär. Şondan soňra Mahmyt Gaznawy ýuwaş-ýuwaşdan günbatar Gury basyp alýar. 1020-nji ýylda bolsa ogly Mesgudy Guruň galan ýerlerini basyp almak üçin iberýär. Ol birnäçe galalary basyp alyp, Guruň paýtagtyna barýar. Hökümdar Mahmyt Gaznawa boýun bolýar. Basyp alnan galalary onuň haýryna geçirýär. Häkimler Soltan Mahmydyň permany bilen bellenýär. Şeýlelikde, tutuş Gur Gaznawy soltanlygyna degişli bolýar.
Illek han-da diş agyrysy ýaly bolup, Mahmyt Gaznawynyň bir tarapyndan azaryny ýetirip durýar. 1011-nji ýylda Hazdaryň welisi onuň maslahaty bilen Mahmyt Gaznawa salgyt tölemegini bes edýär. Onuň garşysyna çykýar.
Bulujystanda ýerleşen Hazdar barmasy kyn daglyk ýerde ýerleşse-de, Mahmyt Gaznawy1011-nji ýylda oňa hüjüm edip, galany eýeleýär. Häkim baş egip, salgyt tölemäge boýun bolýar. Taryhy maglumatlardan görnüşi ýaly, Mahmyt Gaznawy patyşalyk täjini başa geýenden soňky az wagtyň içinde Horasany öz golastyna alýar. Şonuň bilen bir hatarda 999-njy ýylda ilçileriniň birini Gürjüstanyň hökümdaryAbu-Nasyr Muhammet Şaryň ýanyna iberýär. Onuň üsti bilen “Eger sen maňa ýagşylyk bilen boýun egseň gowy bolar, ýogsam meniň gazabyma taýýar bol” diýen mazmunly haty ýollaýar. Abu Nasyr Muhammet Şar boýun egmek teklibini kabul edýär. Metjitlerde onuň adyna hutba okadyp başlaýar. Emma bu ylalaşyga garamazdan, birnäçe wagtdan soň Abu Nasyr Muhammet Şaryň uly ogly özbaşdak herekete baş goşýar, Mahmyt Gaznawy bilen Hindistana söweş etmekden boýun gaçyrýar. Şonuň üçin Mahmyt Gaznawy häzirki pursaty amatly bilip, 1017-nji ýylda Gürjüstana hüjüm edýär. Ony basyp alyp, ýurt başyna öz emirlerinden birini goýýar. Abu Nasyr Muhammet Şaryň ogluny zyndana salyp, özüni bolsa ýany bilen Gazna alyp gaýdýar. Sebäbi, ol döwrüniň iňňän güýçli, zehinli alymlarynyň biri bolupdyr. Mahmyt Gaznawy ony Gazna getirenden soň, uly hormat goýup, ähli zatlaryny gaýtaryp berýär. Abu Nasyr Muhammet Şar 1018-nji ýylda Gaznada wepat bolýar.
Şo-ol ady belli Jipalyň ogly Inendpal 1011-nji ýylda aradan çykýar. Ýerine ogly Termuçynpal tagta geçýär. Ýöne onuň kiçijik döwletiniň höküm sürýän ýeri Kuhustan bilen Nemek ekeni. Penjaba degişli başga ýerleri Mahmyt Gaznawy öz golastynda saklaýar. Emma bir pikir welin serinden çykmaýar. “Termuçynpal Hindistanyň gadymdan gelýän şa hojalygynda ir-u-giç bulaşyklyk döreder. Gowusy, onuň kiçijik häkimliginiň soňuna çykmaly”. Ol şu pikir bilen 1014-nji ýylda onuň ýurdunyň paýtagty Nenduna ugraýar. Oňa hüjüm edýär. Termuçynpal Kaşmir pajasyndan haraý isläp, onuň ýanyna gidýär. Galany goramak üçin öz ornuna bolsa ogly Behimpoly belleýär. Örän daglyk ýerdeligine garamazdan, Mahmyt Gaznawy galany basyp almagy başarýar.
Oňa Termuçynpalyň, Kaşmiriň rajasynyň goşunynyň garşysyna söweşdirmek üçin alyp gelýändigini habar berýärler. Mahmyt Gaznawy pursaty elden gidermeýär. Olara garşy ugraýar. Jehleli diýen ýeriň golaýynda iki goşun ýüzbe-ýüz bolup, gazaply söweş tutaşýar. Bu aýylganç söweşde Mahmyt Gaznawy ýeňiş gazanýar. Duşmanyň aglabasy ýesir düşýär. Bu habary eşiden ýakyn-u-uzakdaky rajalaryň birnäçesi Mahmyt Gaznawa meýletin boýun bolup, höküm ýöretmegine razy bolýarlar. Hindilerden Yslam dinini kabul edenler örän köp bolýar. Şonuň üçin Mahmyt Gaznawy bu ýurtda metjit-medreseler saldyrýar. Musulmançylygy kabul edenlere bu ugurdan ylym bermek üçin mugallymlar taýynlaýar. Penjab tutuşlygyna Mahmyt Gaznawynyň permany astynda hereket etmäge geçýär.
Termuçynpal gaçyp Sewalyk atly daglykda gizlenýär. Şol ýerde uly bolmadyk bir topara häkimlik edýär. Mahmyt Gaznawy ony öz erkine goýup, Tehanysyr galasyna hüjüm edýär. Ol Hindistanyň meşhur galalarynyň biri ekeni. Hüjümiň habaryny eşiden Tehanysyryň rajasy galany taşlap gaçýar. Gala söweşsiz eýelenýär. Mahmyt Gaznawy olaryň daşdan ýasalan meşhur butyny, Murty Çekersüwemi hudaýyny öz ýany bilen Gazna alyp gaýdýar. Ony şäheriň uly köçeleriniň bir çatrygynda atlaryň aýak astyna taşladýar. Tutuş Penjaba hökmüni ýöreden Mahmyt Gaznawy Kaşmiri almak maksady bilen, oňa iki gezek goşun sürýär. (1015-nji hem-de 1021-nji ýyllarda). Ikinji sapar berk daglyga duçar bolup, yzyna dönýär. Kaşmiri eýeläp bilmeýär.
Horezimde Al-Mämun atly bir dinastiýa Buhara emirligine degişli eken, özem Samany döwletine salgyt töläpdir. Samanylaryň synmagy bilen bolsa Horezmde Garaşsyz döwletini jar edýär. Onuň täçdary Abul-Abbas Soltan Mahmyt Gaznawynyň aýal doganlarynyň birine öýlenýär. Galyberse-de, ol Illek handan ynjalykly bolanlygy üçin, Abul-Abbasa ýurdunda öz adyna hutba okatmak üçin hökümnama ýollaýar. Abul-Abbas bu permana razy bolsa-da, emirleri boýun towlaýar. Mahmyt Gaznawy gazaba münýär. Horezme agyr goşun dartýar. Tä Abul-Abbas adyna hutba okadýança Horezmi gabap saklaýar. Öz adyna hutba okalyp başlandan soňra yzyna, Gazna dolanýar.
Goşun yzyna dolanan badyna Abul-Abbasyň emirleri gozgalaň turuzýarlar. Gaýnatasynyň adyna hutba okatmagyny bahanalap, 1018-nji ýylyň Nowruz aýynyň 17-sinde ony öldürýärler. Muny eşiden Mahmyt Gaznawy täzeden gazap atyna münýär. Horezme täzeden leşger sürýär. Emirler onuň garşysyna ýiti göreş alyp barsalar-da ýeňilýärler. Horezmiň paýtagty basylyp alynýar. Giýewsi Abul-Abbasy öldüren emirleri uly ile göz edip öldürdýär. Horezmiň hökümdarlygyny bolsa öz emirlerinden biri Altyndaşa tabşyrýar. Hökümdarlygy söweş ýollary bilen bagly bolan Mahmyt Gaznawynyň Hindistanyň ençeme ýerlerini golastyna alandan soň, Kunusy almak üçin Gaznadan ugramagynyň hem sebäbi bardy. Inendpal özi bilen söweş eden mahaly Kunusyň Mithera, Mehabil diýen ýerleriniň hökümdarlary oňa goldaw beripdir. Mahmyt Gaznawy olaryň bu etmişlerini ýadyndan çykaranokdy. Temmilerini bermekçidi. Sumna derýasynyň golaýynda ýerleşen Sersaw atly ýeriň rajasy onuň gelýändigini eşidip gaçýar. Gala söweşmän alynýar. Mahmyt Gaznawy uly bir şähere ýetýär. Onuň baştutany Hordat oňa özüni meýletin tabşyrýar. Mahmyt Gaznawynyň öňünde dyza çöküp, musulmançylygy kabul edýär. Salgyt tölemäge-de razy bolýar.
Gaýduwsyz söweşiji ondan soň Mehabiniň galasyny eýeläp, Mithera tarap ugraýar. Şol döwürde Mithera Hindistanyň meşhur galalarynyň biri bolup, ol mukaddes ýer hasaplanylypdyr. Galanyň çakyňdan beýik hem-de berkdigine garamazdan, hindiler söweş etmezden ony Mahmyt Gaznawynyň goluna tabşyrýarlar. Ol bu ýerde juda köp olja eýe çykýar.
Şondan soň ol ýörişini Kunusa dowam edýär. 1018-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 20-sinde ol ýere baryp ýetýär. Onuň patyşasy Rajipal gaçyp, Gang derýasynyň ol tarapyna geçýär. Galany goraýjylar welin Mahmyt Gaznawynyň garşysyna çykýarlar. Barybir, onuň bir hüjümine bäs gelip bilmän, galany tabşyrýarlar. Mahmyt Gaznawy basyp alan ýerlerinde öz adamlaryny häkim belläp Gazna öwrülýär. Ýolugra başga-da birnäçe galalary basyp alýar. Ýöne, ýolda Gazna bilen Sindh derýasynyň aralygyndaky daglyklarda garakçylyk edip, güzeran görüp ýören puştunlar geçip barýan goşunyň üstüne duýdansyz çozup, örän uly zeper ýetirýär. Ol Gazna gelenden soň, aryny ýerine salmak üçin puştunlaryň üstüne ugraýar. Olary daglaryň jülgesine gabap, aýaman gyrýar. Aýal, ýaş çaga hem-de garrylardan başgalaryny öldürmäge buýruk berýär.
Belli bir wagtda soltan Mahmyt Garahanly döwletiniň esasy bölegi bilen gowy gatnaşykda bolýar. Şol mahal ol Mawerannahrda özüni görkezen Seljuk serkerdäniň ogullary bilen gidişýär. Onuň ogly Arslan hany zyndana atdyrandan soň, onuň ýigitlerine bagly oguzlaryň uly bölegine Horasana göçüp barmaga rugsat berýär. Emma Seljuk serkerdäniň ýetişip gelýän agtyklary Çary bilen Togruldan birahat bolan wagtlary az däl. Soltan Mahmyt Garahanlylaryň içindäki dogan-dogana bolan çaknyşygyň öňüni alyp: “Biri-biriňize duşmançylygy taşlaň. Hanjaryňyzy gynyňyza salyň, her haýsyňyz öz welaýatyňyz bilen boluň” diýip, olary ylalaşdyryp bilse-de, özi ölenden soň, ogullary tagt dawasyna başlaýar.
Soltan Mahmydyň ogly soltan Mesut tagta geçenden soň, onuň esasy işi Horasan üçin seljuk türkmenleri bilen çaknyşmak bolýar. Iki türkmen tiresi Oguz ýurdunyň üstünde ilki Täk (Durun) galanyň töwereginde 1038-nji ýylda söweşýär, ondan kän wagt geçmänkä, Sarahs töwereginde ýene çaknyşýarlar. Bu iki söweşiň netijesi seljuk türkmenleriniň ýeňşi bilen gutarýar. Ahyry 1040-njy ýylda Daňdanakan söweşinde soltan Mesudyň ýygyny seljuk türkmenleri tarapyndan derbi-dagyn edilýär. Bu söweşden soň Horasan, Eýran, Köneürgenç, Mawerannahr seljuk türkmenleriniň eline geçýär. Gazna döwleti ondan soň gaty garyşyk ýagdaýda ýaşaýar, esli wagt bu döwlet seljuklara tabyn bolup galýar.


c: text/html

text:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ Älemleri ýokdan bar eden we älemler içinde ýalňyz özüne ybadat etsinler diýip ynsanlary iň ýokary derejede ýaradan, sansyz nygmatlary ynsanlaryň hyzmatyna beren Allatagala hamdy-senalar bolsun. Salam we salawat soň pygamber Muhammet SAW-e onuň maşgalasyna we ashabyna bolsun. Hormatly adamlar biziň bu günki wagzymyz Gurbanlyk barada bolar. Kurban sözi Arapçada “ýakynlaşma” hereketini bildirýän “krb” kök işliginden ýasalan bir at bolup, sözlükde “Alla Tagala ýakynlaşdyrýan zat; özi bilen Alla ýakyn bolunýan zat” manylaryny berýär. Bu manyda alanymyzda Kurban sözi, dińe bir haýwan jynsy bilen çäklenmän, eýsem Alla Tagala üçin gurban etmeklige mynasyp bolan ähli zady öz içine alýar we buny ýerine ýetirme işi-de “karrabe lillähi kurbänen” mysalyndaky ýaly gönümel bu kökden ýasalan “karrabe” işligi bilen berjay edilýär. Kurany Kerimde Hezreti adamyń iki oglynyń Alla Tagala beren gurbanlary-da bu işlik bilen getirilýar. Bu bolsa, tefsir alymlarynyń açyklaýyşlary ýaly olaryń biriniń haýwan beýlekisiniń bolsa ak ekinden gurban berendiklerine delalat edýär. Biziń ińńän ýakyn we gowy görýän zatlarymyz üçin aýdýän “gurbanyń bolaýyn”, “jänym gurban bolsun” we “gurbanyń gideýin” ýaly sözlerimiz-de, gurban sözüniń haýwanyń daşyndaky zatlary hem öz içine alýan sözlükdäki manysyna görä ulanylyşydyr. Gurbanyń adalga manysy bolsa Yslam çeşmelerinde şeýle berilýär: “Ybadat maksady bilen, belli wagtlarda, öńe sürülen şertlere laýyk bolan haýwanyń usulyna görä damagyny çalmak ýa-da bu görnüşde damagy çalynan haýwandyr”. Taryhy Kurany Kerimde Hezreti Adamyń iki oglunyń Alla Tagala gurban berendikleri barada gysgajyk agzalyp geçilýär. Bu gurbanlaryń Adam Atanyń ýer-ýüzüne inderilmesinden sońra berilen ilkinji gurbanlar bolanlygyny ýa-da olaryń hem bu ybadaty öz kakalaryndan öwrenip ýerine ýetirendiklerini aýtmak mümkindir. Her iki ýagdaýda-da gurban berme ybadatynyń tä Adam Atadan bäri berjaý edilendigi orta çykýar. Kurany Kerimde Hezreti Ybraýym bilen ogly Ysmaýylyń arasynda bolup geçen gurban wakasy şeýle habar berilýär: “Ybraýym: “Rebbim mańa salyhlardan boljak bir ogul bagşet” diýdi. Biz hem ońy terbiýeli bir ogul bilen begendirdik. Haçan-da ogly özi bilen işe başlan çagynda Ybraýym: “Eý oguljygym! Men düşümde seni gurban edýänligimi görýärin, muńa näme diýersiń?” diýdi. Ogly bolsa: “Kakamjan! Sańa näme emredilýän bolsa şony hem ýerine ýetir! Enşalla sen meniń sabredenlerden biridigimi görersiń” diýdi. İkisi hem Allań emrine kaýyl bolan wagtynda, (Ybraýym) ony tutup mańlaýüsti (ỳüzünligine) ýatyrdy. We biz ońa “Eý Ybraýym! Sen hakykatdan hem düşi tassykladyń” diýip seslendik. Biz ýagşy hereket edenleri ine şunuń ýaly sylaglarys. Takyk bu agyr we äşgär bir synagdy. We bunuń ýerine ońä uly bir gurmanyk berdik.” (Saffat 37/100-107) Yslam çeşmelerinde “zebh kyssasy” diýip bilinýän bu wakanyń meýdana geliş şekli şeýle suratlandyrylýär: Ybraýym öz ogluny gurban etmelidigine göz ýetiren wagty, “Eý oglum, ýüp bilen pyçak al, pylan ýere odun ýygnamaga gideli” diýýär. Haçanda olar gurban ediljek ýeriń ýarpy ýoluna baranlarynda, kakasy ogluna, Alla Tagala tarapyndan özüne berlen bu emri açyklaýär. Şonda ogly: “Kakamjan, çyrpynmazlygym üçin elimi- golumy gowy edip bagla. Ganymyń üstüne syçramazlygy we ejemiń ony görüp gynanmazlygy üçin, eşiklerimi uzagyrakda goý. Ýeńil bolmagy üçin pyçagyńy gowja çal we onuń bilen bogazymy derrewjek kes. Çünki ölüm kyn zatdyr. Ejeme salam aýt, eger köýnegimi ejeme bermek isleseń, ber. Belki bu ońa bu işi ýeńilleşdirer” diýdi. Ybraýym hem “Oglum, Alla Tagalań emri babatynda ne gözel kömekçi sen” diýdi. Sońra her ikisi-de hapa bolup, kakasy ony dańylgy ýagdaýda öpmek isledi, sońra-da pyçagy bogazyna daýady. Bu pursatda ogly: “Meni ýüzünligine ýatyr. Çünki ýüzüme seredenińde, mańa dözmezçiligiń iner. Kalbyń ýumuşar. Şeýdip hem bu, seniń Alla Tagalanyń emrini ýerine ýetirmekligińe päsgel bolar” diýdi. Hezreti Ybraýym hem onuń aýdyşy ýaly edip, pyçagy ýeńsesine daýap kesmek isledi, emma pyçak kesmedi. Şol pursatda-da “Ybraýym! Sen düşüńi tassykladyń ...” diýip ýüzlenildi. Hezreti Ybraỳym Pygamberiń Kurany Kerimde beỳanyny tapan bu gurban berme wakasy şu taraplardan alanyńda örän ähmiỳetlidir. Birinjisi: Gurban berme işiniń “karrabe” işligi bilen däl-de “damak çalma” manysyny berýän “zebh” işligi bilen getirilmegi, mundan sońra bu ybadatyń damak çalyp berjaý edilmelidigini anyklaşdyrýär. Ýene Gurban edilmesi üçin Hezreti Ysmaýylyń ýerine bir goçuń iberilmegi, mundan sońraky damagy çalynjak gurbanlaryń dińe haỳwan jynsyna mahsus edilenligini bildirýär. İkinjisi: Gurban ybadatyndaky esasy maksadyń, Allanyń emrine boỳun bolmak we jandan eỳ görỳän zadyńy hem Onuń ỳolunda pida etmek arkaly, Ońa bolan söýgi we takwańy beỳan etmekdigi aýdyńlaşdyrylýär. Hormatly adamlar edýän ähli tagat-ybadatlarymyz, dileg-dogalarymyz Beýik Biribaryň dergähinde kabul bolsun. Türkmen halkynyň eşretli, bagtyýar, bol-elin durmuşda yaşamaklygy üçin alada edýän Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň jany sag, başy dik, mertebesi belent bolup, il-ýurt bähbitli işleri rowaç bolsun. Garaşsyz Baky Bitarap Türkmenistan döwletimiziň ömri dowamat-dowam bolsun, ýurdymyz parahat ilimiz aman bolsun.
GURBANLYK
Köneler, Turkmengalaa tarapyndan 8 months agoTeswir ýazmak üçin Içeri gir→

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Men eýýäm birnäçe günden bäri anokom iýip ýörün. Biz wiza kartlarymyzdan hiç hili pul alyp bilemizok, bize gaty kyn” diýip, Belarusda okaýan türkmenistanly bir talyp özi ýaly onlarça talybyň adyndan Azatlyk bilen habarlaşdy.
Mälim bolşy ýaly, eýýäm uzak wagtdan bäri daşary ýurtlarda okaýan türkmen talyplarynyň Türkmenistanyň döwlet banklaryndan berlen wiza kartlaryndan arkaýyn peýdalanyp bilmeýändikleri, olaryň kartlaryndaky serişdelerini ne nagtlaşdyryp bilýändigi, ne-de onlaýn söwdada ulanyp bilýändigi barada maglumatlar häli şindi habar platformalarynda, galyberse-de, sosial mediada peýda bolup gelýär.
Birmeňzeş ýagdaýlary başdan geçirýän türkmenistanly bir talyp özi ýaly onlarça talybyň adyndan özleriniň duçar bolýan kynçylyklaryny häkimiýetlere eşitdirmek arzuw-hyýaly bilen Azatlyga ýüz tutdy.
“Wiza kartlarymyz hiçem işlänok. Şu gün anakom almaga pulum galmady. Bu taýda dostlarymyz-tanyşlarym bar, emma olardan hem her gün çörek soramagy bir hili görýän” diýip, talyp gürrüň berdi.
“Anakom” – gaba gaplanyp arzan satylýan çalt naharyň ady bolup, köplenç türkmen talyplarynyň arasynda ýaňsyly äheňde “maddy ýeter-ýetmezçiligi” düşündirýän aňlatma hökmünde ulanylýar.
“Käwagt iýmäge hiç zat ýok wagty oglanlaryň ýanyna baryp, “çöregiň barmy, dos” diýýäs, “ýöne magazine gitmäge ýaltanýan” diýäýýän, emma magazine gitmäge ýaltanamyzok, kartlarymyzdan pul çykarmak problema” diýip, talyp gürrüň berdi.
Ol öz sözlerinde mümkinçilik bolan ýagdaýynda işlemäge-de razydyklaryny, ýöne okaýan şäherlerinde iş tapdyrmaýandygyny aýdyp, “Türkmenistanda bir zatlar edip günüňi görse bolýar; mal-gara, gök önümler, umuman, hor bolmazdyk, emma biz daşary ýurtlarda okap ýörüs” diýdi.
“Bize bu taýda gaty kyn, iş ýok, pul ýok. Şol pul problemasy bilen dürs okuw hem okap bilmeýäris. Haýyş sizden, bize, [ýagny] daşary ýurtdaky studentlere azajyk kömek ediň! Siziň azajyk kömegiňiz bilen biz okap, bilimli, Watanymyza, ýurdumyza gerekli adamlar hünärmenler bolup, nesip bolsa ýurdumyza dolanarys” diýip, Belarusda okaýan talyp öz sesini Türkmenistandaky häkimiýetlere eşitdirmek arzuw-hyýaly bilen Azatlykdaky sözlerini jemledi.
Daşary ýurtlarda bilim alýan türkmenistanly talyplar maddy kynçylyklary başdan geçirýärler. Olar özleriniň türkmen banklaryndan alan bank kartlaryndan peýdalanyp bilmeýändiklerini aýdyp şikaýat edýärler.
Ýatladyp geçsek, mundan ozal, has takygy fewral aýynda Ukrainada okaýan onlarça türkmen talyby özleriniň wiza kartlaryndan peýdalanyp bilmeýändiklerini Azatlyga gürrüň beripdi.
“Bankomatlardan pul çekip bilemizok. Iýip-içmäge pulumyz galmady... Studentler okuwdan çetleşdirilýärler” diýip, olar türkmen banklaryndan berlen kartlar boýunça nägileliklerini aýdypdylar.
Aprel aýynyň başynda, Belarusyň Döwlet medisina uniwersitetinde okaýan türkmen talyplary Türkmenistandan ýurduň banklary arkaly ugradylan okuw tölegleriniň Belarusdaky ýokary okuw jaýynyň bank hasabyna wagtynda geçmeýändigi üçin, özlerine okuwdan çykarylmak howpunyň abanýandygyny aýdyp maglumat beripdiler.
Apreliň ortalarynda Orsýetde okaýan onlarça türkmen talyby birmeňzeş kynçylyklary başdan geçirýändiklerini aýdyp, gizlinlik şertlerinde Azatlyk bilen habarlaşdy.
Şondan soň, apreliň aýagynda Tatarystanyň Kazan federal uniwersitetinde okaýan onlarça türkmenistanly talyp türkmen banklary bilen bagly döreýän bökdençlikler sebäpli özlerine okuwdan çykarylmak howpunyň abanýandygyny gürrüň beripdi.
Türkmenistanyň hökümeti agzalýan kynçylyklar barada dil ýarmaýar. Ýurduň döwlet eýeçiligindäki media we habar serişdelerinde-de daşary ýurtdaky türkmenistanly talyplaryň duçar bolýan hupbatlary barada kelam agyz gürrüň edilmeýär.


text:
Aşgabat şäheri häzirki wagtda dünýäniň ünsüni özüne çekýär. 2013-nji ýylda 25-nji maýda gözel paýtagtymyz Ginnesiň rekordlar kitabyna girdi. Ak mermere beslenen şäherimizi dünýä ýüzi “Aziýanyň merjeni” diýip atlandyrylyp başlandy. Bu wakalardan ugur alyp, hormatly Prezidentimiz 2014-nji ýyldan başlap, her ýylyň 25-nji maýyny Aşgabat şäheriniň güni hökmünde bellemek göz öňüne tutuldy. Mundan başga-da, dünýäde ak mermeri binagärçiliginde köp ulanan hökmünde Aşgabat şäheri ykrar edildi. Aşgabat şäherinde ýerleşýän ak mermerli birnäçe ymaratlar hem Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Olardan Bagt köşgi, Aşgabat Telewideniýe merkezini mysal getirmek bolar. Telewideniýe merkezi 2011-nji ýylyň 17-nji oktýabrynda Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. 211 metre barabar bolan bu ymarat ýurdumyzda ýerleşýän iň uzyn binadyr. Mundan başga-da gözel paýtagtymyzda gurlan “Älem” medeni dynç alyş merkezi Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. 2017-nji ýylda gurluşygy tamamlanan Olimpiýa şäherçesinde ýerleşýän Howuz hem Ginnesiň rekordlar kitabynyň sanawynda orun eýeledi.
Hormatly Prezidentimiziň beýik tagallalary netijesinde “Aziýanyň merjenine” öwrülen gözel paýtagtymyzyň tapgyrlaýyn gurluşygy dowam etdirilýär. Paýtagtymyzyň çäginde ak mermerden bina edilen ymaratlaryň sany barha köpelýär. 2018-nji ýylyň “Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip yglan edilmegi netijesinde gözel paýtagtymyzyň gününiň dabaraly bellenilip geçilmegi aýratyn bellärliklidir. Häzirki wagtda paýtagtymyzy ösdürmegiň 16-njy tapgyrynyň çäklerinde taýýarlyk işleri alnyp barylýar. Köşüdäki köp öýli we birnäçe gatly onlarça gatly ýaşaýyş jaýlarynyň, Halkara maslahat merkeziniň we kaşaň myhmanhananyň binalar toplumynyň gurluşygy paýtagtymyzy bezejek iri taslamalardyr. Şeýle taslamalaryň netijesinde gülläp ösýän gözel Aşgabadymyz parahatçylygyň we dost-doganlygyň ýaýbaňlanýan şäheri bolup durýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 9-njy oktýabrda döwlet telewideniýesiniň “Türkmen owazy” teleradioýaýlymynyň başlygy Şöhrat Goçyýew Annagulyýewiçi wezipesinden boşatdy.
Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) maglumatyna görä, Goçyýew bu wezipeden “işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin” boşadylypdyr, emma habarda bu diýilýän kemçilikleriň detallary anyklaşdyrylmaýar.
Türkmen prezidentiniň karary bilen, Begli Hezretgulyýewiç Beşerow Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň “Türkmen owazy” teleradioýaýlymynyň başlygy wezipesine bellenildi.
Türkmenistanyň prezidenti köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işini ýygy-ýygydan tankyt edýär we wagtal-wagtal, “işde goýberen kemçilikleri üçin” diýip, döwlet eýeçiligindäki telewideniýäniň we gazet-žurnallaryň ýolbaşçylaryny täzeläp durýar.
Emma türkmenistanly ýuristleriň käbiri prezidentiň bu hili ýokardan gatyşmalarynyň türkmen habar serişdeleriniň düzgünnamalarynda beýan edilýän kada-kanunlara gabat gelmeýändigini, prezidentiň habar serişdeleriniň ýolbaşçylaryny işe belläp, işden aýyrmakdan başga ygtyýarlyklarynyň hem ýeterlikdigini öňe sürýärler.
Eýse, ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, şol sanda teleradioýaýlymlaryň ýa-da gazet-žurnallaryň ýolbaşçylaryny prezidentiň hut özüniň wezipä bellemegi ýa-da wezipeden boşatmagy bilen bagly ýagdaýa dünýäniň beýleki ýurtlarynda hem duş gelse bolýarmy? Munuň ýurduň metbugat azatlygyna nähili täsirleri bolup biler?
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň başlygy Ýohan Bihr (Johann Bihr) döwlet baştutanynyň ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylaryny wezipä bellemek we wezipeden boşatmak tejribesiniň dünýäniň sanlyja ýurdunda amal edilýändigini, ýöne olaryň ählisiniň awtoritar dolandyryşdaky döwletlerdigini we bu ýurtlarda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işiniň döwlet eýeçiliginde amal edilýändigini aýtdy.
“Biziň dünýäde metbugat azatlygynyň ýagdaýy boýunça ýaýradan soňky ýyllyk hasabatymyzda 180 ýurduň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirilen Türkmenistan ýaly ýurtda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylaryny wezipä bellemek we wezipeden boşatmak tejribesiniň döwlet baştutany tarapyndan amal edilmegi geň galdyryjy däl. Ýöne gel galmaly zat, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow wezipä gelende, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işine gönüden-göni ýolbaşçylyk ýa-da gözegçilik etmejekdigini wada beripdi. Ýöne häzirlikçe bu iş ýüzünde duýulmaýar. Munuň tersine, gynansakda, soňky iki ýylyň dowamynda Türkmenistanda metbugata döwlet kontrollugynyň artandygyny görse bolýar” diýip, Bihr aýtdy.
Ol demokratik jemgyýetde ilaty – hususan-da, saýlawlar döwründe – garaşsyz maglumatlar bilen üpjün etmekde möhüm rol oýnaýan garaşsyz köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň bolmalydygyny aýdyp, şeýle diýýär:
“Haçan döwlet baştutany köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylaryny wezipä bellese, bu teleradioýaýlymyň garaşsyz bolmagyny kynlaşdyrýar. Käbir ýurtlarda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylarynyň ilata berilýän maglumatyň mazmunyna goşulyşmagynyň öňüni alýan käbir içerki düzgünler bolup biler. Ýöne elbetde, Türkmenistan babatynda muny aýdyp bolmaýar. Türkmenistanda bu diňe häkimiýetleriň döwlet mediasyna gönüden-göni kontrollyk edýändiginiň we resmi propagandany ýaýratmagyň bir guralydygynyň ýene bir alamatydyr” diýip, Bihr belledi.
4-nji oktýabrda Aziýa – Ýuwaş umman teleradiogepleşikler birleşigi prezident Berdimuhamedowy “sebitde köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ösdürilmegine goşan uly goşandy üçin” diýen Güwähat, baýrak hem-de ýadygärlik nyşany bilen sylaglady. Resmi medianyň maglumatyna görä, türkmen prezidenti öz çykyşynda bu baýragyň gowşurylmagyny ýurtda media ulgamynda alnyp barylýandygy aýdylýan işleriň halkara derejede ykrar edilmegi hökmünde teswirledi.
Ýöne adam hukuklaryna we media azatlygyna gözegçilik edýän halkara guramalarynyň ençemesi Türkmenistanyň indi onýyllyklaryň dowamynda dünýäniň iň bir ýapyk ýurtlarynyň biri bolmagynda galýandygyny, ýurtda media we metbugat azatlygynyň ýagdaýynyň gözgynydygyny aýdyp gelýär.
Freedom House guramasynyň 2017-nji ýyl üçin Metbugat azatlygy boýunça çap eden hasabatynda Türkmenistan metbugat azatlygynyň derejesi boýunça dünýäde iň ýaramazlykda Demirgazyk Koreýa bilen deňleşdirilýär.
2-nji awgustda “Open society”, ýagny “Açyk jemgyýet” guramasy maglumat çap edip, Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary komitetiniň žurnalist Ogulsapar Muradowanyň tussaglykdaky ölüminden türkmen hökümetiniň jogapkärdigini anyklandygyny habar berdi.


text:
“Türkmenawtoýollary” Döwlet konserniniň taslama institutynyň hünärmenleri Garabogaz aýlagynyň üstünden awtomobil köprüsiniň taslamasyny işläp taýýarladylar. Uzynlygy 354 metr, ini 17 metr we beýikligi aýlagdyň üstünden 7 metr bolan desga ulaglaryň Gazagystan bilen serhede tarap dört zolakly (her tarapa iki zolakly) hereketini üpjün eder.
Täze inženerçilik desgasy köne, indi barha artýan ulag gatnawlarynyň talaplaryna laýyk gelmeýän, iki zolakly köprä derek gurlar. Täze köprüniň ganatlary uzynlygy 110 we 64 metrlik demir gurnamalardan, şeýle hem demir-beton pürslden gurlar, olar ýokary ýük göterijiligini we desganyň durnuklylygyny üpjün ederler. Köprüde emeli yşykly we germewli ini iki metrlik pyýadalar üçin zolak bolar.
Täze köpri Türkmenistanyň Günbatarynda gurulýan logistika ulgamynyň bir bölegidir. Onuň üstünden awtomobil ýoly geçer, ol Aşgabat-Türkmenbaşy multimodal garaýolunyň dowamy bolar we Türkmenistan bilen Gazagystany baglaşdyrar, bu bolsa iki ýurduň arasynda ulag akymyny hem-de haryt dolanşygynyň möçberini artdyrmaga mümkinçilik berer.
ÇEŞME: Türkmen Portal


text:
TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
FRANSUZ RESPUBLIKASY - PARIŽ
AŞGABATDA BMG-NIŇ GLOBAL KONTRTERRORISTIK STRATEGIÝASYNY AMALA AŞYRMAK BOÝUNÇA ÝOKARY DEREJELI MEJLISI GEÇIRILDI
30 Aprel 2018
Press-release
23 Mart 2018
KOREÝA RESPUBLIKASYNYŇ ILÇISI YNANÇ HATYNYŇ NUSGASYNY GOWŞURDY
15 Ýanwar 2018
«RAI TRE» TÜRKMENISTANY 2018-NJI ÝYLDA “SYÝAHATÇYLYK ÜÇIN IŇ GOWY ÝER” DIÝIP YGLAN ETDI
04 Ýanwar 2018
Press-release
Anna, 23 Mart 2018
KOREÝA RESPUBLIKASYNYŇ ILÇISI YNANÇ HATYNYŇ NUSGASYNY GOWŞURDY
Duşenbe, 15 Ýanwar 2018
«RAI TRE» TÜRKMENISTANY 2018-NJI ÝYLDA “SYÝAHATÇYLYK ÜÇIN IŇ GOWY ÝER” DIÝIP YGLAN ETDI
Penşenbe, 04 Ýanwar 2018
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow:
"Dünýäniň häzirki ösüşiniň esasy ugurlary we olar babatynda biziň ýurdumyzyň tutýan orny Türkmenistanyň giň we doly möçberli halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin saýlap alan ýolunyň, onuň häzirki zamanyň - syýasatyň, ykdysadyýetiň, söwdanyň, maglumat, medeni, ylym-bilim, gumanitar we beýleki ugurlardaky möhüm meselelere işjeň gatnaşmagynyň dogrulygyny tassyklaýar."
23 Mart 2018
29 Dekabr 2017


text:
Türk daşary syýasatyna syn 37
Global güýç göreşiniň täsiri astyndaky Idlib
Analitikleriň käbirine görä Idlibde çaknyşyklaryň başlamagyna sanlyja gün galdy. Sebitdäki harby hereketlilik bilen ýakyndan gyzyklanýanlar operasiýanyň gysgawa wagtda başlajakdygyna ynanýar. Biz hem synymyzyň bu günki sanynda global güýç göreşiniň täsiri astyndaky Idlib meselesini analiz etmekçi.
Karatekin uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklar bölüminiň mugallymy Dr. Jemil Dogan Ipegiň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris.
Müňe ýyla golaý höküm sürenden soň soňky günlerini başdan geçirýän Keramatly rim impetaorlygy Woltaireniň belläp geçişi ýaly ne keramatlydy, ne Rimlidi ne-de imperatorlykdy. 2,5 asyr soň şu günki günde başdan geçirilýän kynçylyklar hem soňky günlerini başdan geçirýän leberal dünýä ulgamynyň ne liberal bolmagy, ne dünýä derejesinde bolmagy ne-de ulgamyň içinde bolmagy. Döwrümizde bitewi dünýä barada söz etmek gün saýyn kynlaşýar. Global töwerek döretmek tagallalary netije bermeýär. Global söwda gepleşikleriniň soňky tapgyry hem netije bermedi. Kiber giňişlik barada sanlyja düzgün bar. Döwrümizde diňe şahsy bähbide esaslanýan wakalara şaýatlyk edýäris. Şu günki günde Ýakyn Gündogarda we Siriýada başdan geçirilýän wakalar muňa mysal bolup biler.
Şu günki günde dünýa 1939-1991-nji ýyllardaky ýaly ideologik bölünşigi başdan geçiren dünýä meňzemeýär. Dünýä tapawutly global söweşe (1-nji jahan urşundan öňki) on ýyllyklara meňzeýär. Döwrümizde global we sebitleýin güýçleriň güýçlenýän-pese gaçýan döwründe milli güýç söweşlerine şaýatlyk edýäris. Esasy güýç bolan ABŞ öz güýjüni gorap saklamak üçin yzygiderli ýagdaýda dürli göçümler edýär. ABŞ-nyň aşa güýjü Hytaý we Türkiýe ýaly güýçlenýän aktýorlary biynjalyk edýär. Russiýa Federassiýasy we ÝB ýaly köp milletly ýurtlar ozalky pajarlap ösen günlerini gözleýär. Günbatarly ýurtlar ozalky Sowet Soýuzynyň ýaňadandan birleşmeginden, Russiýa bolsa Günbatarly ýurtlardan gorkýar. Günbatar bilen Russiýa ikisi birlikde bolsa radikal yslamdan gorkýar.
Dünýäniň umumy ýagdaýyna ser salanymyzda bolsa 1945-1989-njy ýyllardaky ýaly ideaoloik göreş ýok. Täze Demir perde ýok. ABŞ-nyň häkimiýetiniň azaldylmagyny isleýän emma heniz maksadyna ýetmek üçin beýle güýçli bolmadyk güýçlenýän we pese gaçýan güýçler bar. Bu ýagdaý mesele bilen gyzyklanýan hünärmenlerde käbir düşnüşmezliklere sebäp bolýar.
Käbir hünärmenler bu ýagdaýy Sowuk söweş hökmünde häsiýetlendirmek isleýär. Emma bu dogry däl. Häzirki ýagdaý Sowuk söweşe däl eýsem 19-njy asyryň ikinji ýarymynda başdan geçirlen wakalara meňzeýär. Şol döwür täze ýüze çykan güýçleriň bäsleşik döwrüdi, döwletara gatnaşyklarda idealogiýa däl eýsem milli bähbide esaslanýan döwürdi.
Şu günki günde Siriýadaky wakalar sebitara we halkara derejesinde has howply ýagdaýa geldi. Siriýa guraljak gury ýer we howa hüjümi gözegçilikden çykyp uly çaknyşyga sebäp bolup biler. Analitikleriň käbirine görä Idlibde çaknyşyklaryň başlamagyna sanlyja gün galdy. Sebitdäki harby hereketlilik bilen ýakyndan gyzyklanýanlar operasiýanyň gysga wagtda başlajakdygyna ynanýar. Asada tabynlykdaky güýçler hyzmatdaşlary bilen birlikde Idlibiň golaýynda üç ýere esger ornaşdyrýar. Ornaşdyrlan esgerleriň sany hem Halap operasiýasyna gatnaşan esgerleriň sanyna çenli baryp ýetdi.
Idlib operasiýasy meselesinde Russiýa bilen Türkiýäniň arasynda heniz hiç hili ylalaşyk gazanylyp bilinmedi. Iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyk Siriýada soňky iki ýylda deňagramlylyk ulagy ýagdaýyna geldi. Emma Idlib meselesinde iki ýurduň arasyndaky garaýyş tapawutlylygy henizem dowam edýär.
Türkiýe Idlib operasiýasyna alada bildirýär. Idlibde guraljak haýsydyr bir operasiýa ilkinji nobatda gysga möhletde çaknyşyklardan gaçan ýüzmüňlerçe siriýalynyň Türkiýe serhetlerine çenli gelmegine sebäp bolup biler.
Uzak möhletli howp bolsa Siriýada guruljak täze ulgam Türkiýäniň milli howpsyzlygyna wehim salyp biler. Türkiýe Siriýadaky içerki urşuň netijesine garamazdan şol ýurtdan özüne abanyp biljek howplara garşy harby, syýasy we diplomatiýa taýdan edýän tagallalaryny dowam etdirýär.
Siriýanyň demirgazyk gündogarynda terror guramasy PKK/ÝPG-niň gözegçiliginde dörediljek ulgamyň Türkiýe üçin howply bolandygy sebäpli Idlib meselesine has ünsli çemeleşýär.
Soňky döwürde Siriýada ünsler Idlibe gönükdi. ABŞ bolsa dymmagy saýlap aldy we PÝD/PKK üçin howpsyz zolak döretmek etabyny başlatdy. DAIŞ-e garşy göreşiň çäginde ýardamlaryň dowam edýändigi öňe sürülse-de ABŞ-nyň Saud Arabystanynyň başda durmagyndaky ähli hyzmatdaşlarynyň harby we ykdysady tagallalary ünsleriň Idlibe gönügen günlerinde Siriýanyň demirgazyk gündogarynda ilki “uçuşa gadagan zolak” soň bolsa ABŞ-nyň hemaýaty astynda ýörite zolak döretmek baradaky tagallasynyň artýandygy pikirini ýüze çykarýar. Şol sebäpli İdlib operasiýasy dowam edýärkä Siriýanyň demirgazyk gündogary hem ýatdan çykarylmaly däl.
Karatekin uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklar bölüminiň mugallymy Dr. Jemil Dogan Ipegiň Idlib baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýärdik.


text:
-
28-nji oktýabrda Aşgabatda agyr atletika boýunça dünýä çempionaty başlanýar21.10.2018 ý. | 12
28 oktýabrda agyr atletika boýunça dünýä çempionatynyň açylyş dabarasy bolup, 28 oktýabr-10-njy noýabr aralygy Aşgabat şäherinde agyr atletika boýunça dünýä çempionaty geçi
-
"Türkmenpoçta" ilat üçin öz hyzmatlarynyň gerimini giňeldýär20.10.2018 ý. | 19
Oktýabr aýynda “Türkmenpoçta” kompaniýasyna “BMW”, “Lexus”, “Toyota”, “Nissan”, “Mitsubishi” we beýleki ýeňil we ýük daşaýjy awtomobilleriniň, mikroawtobuslaryň w
-
Harby gullugy geçýänleri harby gullukdan boşatmak barada23.09.2018 ý. | 66
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow Buýruga gol çekdi. Resmi
-
Türkmenistanyň Prezidenti awtoralli ýaryşynyň ýeňijilerini awtoulag sowgatlary bilen gutlady23.09.2018 ý. | 42
Türkmenistanyň Prezidenti 18-nji sentýabrda Olimpiýa şäheriniň "Sport" myhmanhanasynda "Amul-Hazar 2018" halkara awtoralli ýaryşynda ýeňiji bolan sport türgenlerini gymmat bahaly sowgatlar
-
Awazada geçirilen konsertde Türkmeniň Akhan aty rekord gazandy18.09.2018 ý. | 48
Türkmenbaşynyň Awaza etrabynda geçirilen konsertde Akhan atly türkmen aty dünýä ginnes rekordlar kitabyna girdi diýip Türkmen habarlar agentligi habar berýär. Akhan aty 10 metr aralyg
-
"Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda dabaraly konsert geçirildi18.09.2018 ý. | 35
Awazada halkara "Amul-Hazar 2018" awtoralli ýaryşynyň tamamlanmagy bilen Awaza milli syýahatçylyk zolagynda dünýä belli atly aýdymçylaryň gatnaşmagynda dabaraly konsert geçirildi. Ý
-
5-nji sentýabrda Türkmenistanda pagta ýygymy başlady06.09.2018 ý. | 44
Türkmenistanda pagta ýygymy Ahal, Lebap we Mary welaýatlarynda badalga aldy. Toprak-howa şertlerine görä, Daşoguz welaýatynda pagta ýygymyna 16-njy sentýabrda girişiler.31-nji awgustda bola
-
Resmi habarlar01.09.2018 ý. | 54
“Amul — Hazar 2018” halkara awtoralli ýaryşyny guramaçylykly geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Re
-
1-nji sentýabr - Bilimler we talyp ýaşlar güni01.09.2018 ý. | 45
Her ýylyň 1-nji sentýabrynda ýurdumyzda Bilimler we talyp ýaşlar güni uly dabaralara beslenip, ýokary ruhubelentlikde bellenip geçilýär. Bilimler güni mynasybetli Hormatly Prezidenti
-
"Amul-Hazar 2018" awtoralli ýaryşynda russiýaly gyzyň çykyş etmegine garaşylýar01.09.2018 ý. | 99
Orient.tm saýtynyň maglumatlaryna salgylanyp Türkmenistanyň Içeri Işler Ministrliginiň işgäri Geldimyrat Haldurdyýew öz çykyşynda ýurdumyzda sentýabr aýynda geçiriljek "Amul-Hazar 201


text:
Global perspektiwa 40 Adalat giňişligi
Ankara Ýyldyrym Beýazit uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetinin Dekany Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL-iň mesele boýunça syny….
Adalat giňişligi
Geçen hepde ABŞ-nyň Nýu-Ýork şäherinde geçirlen BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 73-nji sessiýasynda dünýä liderleri bir ýere jemlenişdi.
ABŞ-nyň Prezdenti Donald Trampyň globallaşma garşydygyny beýan etmegi, Fransiýanyň Prezidenti Emmanuel Makronyň Trampa jogap berýän ýaly global hyzmatdaşlyga goldaw bermegi, Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti R. T. Erdoganyň “Dünýä 5-den uludyr” diýmegi we adalat çagyryşy, Täze Zelandiýanyň Premýer ministri Arderniň sessiýa 3 aýlyk bäbejigi bilen gatnaşmagy liderler maslahatynda ünsleri özüne çekdi.
Ankara Ýyldyrym Beýazit uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetinin Dekany Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL-iň mesele boýunça syny….
Synymyň bu günki sanynda liderler maslahatynda ünsleri özüne çekenler barada däl eýsem Prezident R. T. Erdoganyň beren adalat çagyryşy barada durup geçmek isleýäris. Erdogan gadymy Türk-Yslam däbi ýada adalgasy bolan “adalat giňişligini” ýatlatmak bilen halkara derejesinde adalatyň doly işlemeýändigine ünsi çekdi. Erdogan çykyşynda: “ Medeniýetimizde “adalat giňişligi” hökmünde bilinýän jemgyýet, hukuk, döwlet ulgamy, döwletiň güýji, ykdysadyýet we adalat bilen aragatnaşygynyň dogry kesgitlenilmegini we ýerine ýetirilmegini esas hökmünde saýlap alan giňişlik bardyr. Biri-biri bilen arabaglanşykly bolan şol giňişligiň zynjyrlary döwrümizde birnäçe ýerde dolylygyna derbi dagyn boldy. Şu günki günde dünýämiz şol sebäpli hem syýasy, sosial we ykdysady taýdan durnuksyzlygy başdan geçirýär. Biz asuda we ýagty geljek üçin adamzadyň adalat garaýşy bilen başlan göreşini, adalatyň üpjün edilmegi üçin tamamlamalydyrys. Şu günki günde dünýäde iň baý 62 adamyň emlagy jemi ilatyň ýarysyna ýagny 3,6 milliard adama deň gelýän bolsa bu ýerde bir düşnüşmezlik bar diýmekdir” diýdi.
Jenap Erdoganyň adalata beýle ünsi çekmegine has gowy düşünmek üçin ilkinji nobatda ýakyn döwürde Günbatarda ähliumumy gymmatlyklar bilen arabaglanşykly başdan geçirlen wakalara ser salmak gerek. II-nji jahan urşundan soň adam hukuklary, azatlyk, deň-hukuklyk ýaly adalgalaryň öňbaşçysy bolan Günbatar, şu günki günde şol gymmatlyklardan çalt depginde daşlaşýar.
Günbatarly ýurtlarda bosgunlara, musulmanlara garşy alnyp barylýan adalatsyz çemeleşmeler dowam edýär. Rasist partiýalaryň ses sanyny artdyrmak we şäriklik hökümetiniň agzasy bolmak üçin daşary ýurtlylara garşy kemsidiji çykyşlary indi kynçylyk hökmünde görülmeýär. Käbir günbatarly ýurtlarda syýasy partiýalar diňe bosgunlara garşy alyp barýan tutumlary bilen häkimiýetiň başyna gelýär.ÝB-ne agza ýurtlar bosgunlar meselesine diňe serhetleriniň howpsyzlygy taýdan çemeleşýär we şol maksat bilen ýaragly güýç döredýär. Bosgunlar ýaşaýan ýurtlarynda ýogalan ýada Türkiýe ýaly adamzadyň wyjdany bolan ýurtlara ýaşamaga dowam eden halatynda Günbatar üçin hiç hili kynçylyk ýok.
Türkiýe taýdan seredenimizde ynanjymyzyň, medeniýetimiziň we taryhymyzyň esasy gymmatlygy we adalgasy adalatdyr. Adalatyň ýok ýerinde erkinlik we deň hukuklylyk bolup bilmez. Asyrlaryň dowamynda bize ýol görkezen we şu günki günde ähli kazyýetlerimizde ýazylan “adalat mülküň esasydyr” sözündäki mülk diňe mal, mülk goş manysynda däl eýsem düzgün nyzam, döwlet manysyny aňladýar.
Adalat biziň däp-dessurlarymyzda “adalat edarasy ýada adalat düzümi” bilen guramalaşdyrlypdyr. “Adalat düzümi” adalat bilen başlaýan we adalat bilen gutarýan syýasy, jemgyýetçilik, harby, maliýe, söwda we ykdysady ulgamyň guramalaşan ýagdaýydyr.
Ýusuf Has Hajibiň 1069-njy ýylda ýazan Kutadgu Bilig, Kynalyzade Ali Ependiniň 1564-nji ýylda ýazan Ahlak-i Alai eserinde we Türk yslam däbiniň esasy eserlerinde adalat düzümi, adalat ulgamy barada gürrüň edilýär. Däp-dessurlarymyzda ähli zadyň özenini adalatyň emele getirýändigi, adalatyň ýok ýerinde döwletiň we mülküň bolup bilmejekdigi, halkyň hem bagtly durmuşda ýaşap bilmejekdigi hakyndaky ynanç, garaýyş we çemeleşme adalat düzümi hökmünde atlandyrylýar. Adalat giňişliginde ýada düzüminde dünýäniň we ýurduň düzgün nyzamy adalat bilen başlap adalat bilen tamamlanýan halkalara meňzedilýär. Dünýäniň asudalygyny we döwlet ulgamyny üpjün edýän ilkinji halka adalatdyr. Ikinji halkada dünýä, diwary döwlet bolan bag-bakça meňzedilýär. Üçünji halkada döwletiň düzgün nyzamyny kesgitleýän hukukdyr. Dördünji halkada hökümet bolmazdan hukugyň goralyp bilinmejekdigi nygtalýar. Bäşinji halkada esger bolmazdan hökümdaryň döwlete eýe çykyp bilmejekdigi nygtalýar. Giňişligiň soňky halkalarynda bolsa salgyt bolmazdan esgeriň bolmajakdygy, salgydy hem halkyň ýygnajakdygy aýdylýar. Giňişligiň soňky halkasynda bolsa, başynda bolşy ýaly ýene-de adalata ýer berilýär. Sebäbi salgyt tölemegi üçin belli bir girdejä eýe boljak halky hökümete tabyn edýän ýene-de adalatdyr. Şyh Edebaliniň “ ynsany ýaşat sebäbi döwlet ýaşasyn” diýýän sözü ynsan-adalat-döwlet aragatnaşygyny beýan edýän ýalydyr.
Şu günki günde halkara ulgam uly kynçylygy başdan geçirýän bolsa, Jenap Erdoganyň ýygy-ýygyndan nygtaýşy ýaly BMG-nyň gurluşyna üýtgetme girizilmeli bolsa, hiç hili jogapkärçiliginiň ýokdygyna garamazdan bigünä adamlar gapylar ýüzlerine ýapylandygy üçin ol ýurtdan başga bir ýurda gaçýan bolsa bu ulgam beýle dowam edip bilmez. Ölüme terk edilen bäbeklere näme etmişiňiz bar diýlip soralan halatynda alynjak jogap adamzat we biziň üçin agyr utanç dälmidir eýsem. Türkiýe Respublikasynyň Prezidentiniň adalata ünsi çekmegi, tutuş dünýäniň başdan geçirilýän zulumlaryň aşagynda galmazlygy üçin Günbatary hem halas etmegi maksat edinýän çagyryşdyr.
Ankara Ýyldyrym Beýazit uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetinin Dekany Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL-iň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirdik.


text:
Awstriýada Türkmenistanyň Ýewropa kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň mümkinçilikleri maslahatlaşyldy
2018-nji ýylyň 5–6-njy sentýabry aralygynda Awstriýa Respublikasynyň Wena şäherinde geçirilen “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly maýa goýum we hyzmatdaşlyk maslahatynda Türkmenistanyň Ýewropa kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň mümkinçilikleri maslahatlaşyldy, bu barada Türkmenistanyň DIM-iniň saýtynda habar berilýär. Ýokarda agzalan çäräniň dowamynda Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ösüşi babatynda wideo şekiller görkezildi, şeýle hem ykdysadyýet, daşary söwda, ulag, tebigy magdanlary...


text:
2017-nji ýylyň 14-nji dekabrynda Aşgabada myhmançylyga gelen Moskwanyň döwlet sirkiniň tomaşaçylarynyň şu güne çenli hem azalmaýandygy aýdylýar.
Moskwa sirkine eýýäm ikinji gezek tomaşa eden aşgabatlylar bar. “Bahasy ýönekeý halk üçin elýeterli bolsady, onda ýene-de baryp sirkiň oýunlaryna tomaşa ederdim” diýip, aşgabatly tomaşaçy aýdýar. “Petekler bir adam üçin 30-40-50 manat, bu örän ýokary bolsa-da millet ony görmäge çalyşýar. Petekler gymmat bolsa-da, oňa beren puluň halal. Sirkiň programmasy şeýle bir gyzykly, darbazlaryň ýüpüň üstünde süňksiz ýaly çalasyn hereketleri bilen al-asmanda gaýyp, dürli maşklary ussatlyk bilen ýerine ýetirişleri diýjekmi, sirkiň masgarabazlarynyň gülküli oýunlary diýjekmi, dürli haýwanlara erk edip, olaryň dürli oýunlary bilen tomaşaçylary haýran galdyrýandyklary diýjekmi, garaz, olaryň ukybyny öwüp aňyrsyna çykar ýaly däl” diýip, Mähriban ene öz hoşallygyny paýlaşýar.
Türkmen telewideniýesiniň programmalarynyň 7 sanysynda hem 24 sagadyň dowamynda şol bir zady – döwlet baştutanyny mahabatlandyrýarlar. Türkmen telewideniýesiniň programmalaryndan iren adamlar Moskwanyň döwlet sirkine edil suwsan ýaly tomaşa etmäge ýykgyn edýärler. Olaryň hakyky ussatlygy tomaşaçyny özüne çekýär. Olaryň çykyşynda hiç bir ýasamalyk, öwgi ýa ýaranjaňlyk görünmeýär.
“Erkin tälim alan sungat ussatlaryň çykyşlary bir başga. Sirkde oturyp, oýunlara tomaşa eden iki sagada golaý wagtymyzy bizem özümizi bir pursat erkinlikde duýduk. Olarda biziň sungat işgärlermiziňki ýaly ýasama hereketler ýok, hakyky talantlar ilata hezil berýärler” diýip, ýene bir tomaşaçy aýdýar.
“Bir aýa golaý wagt bäri Aşgabatda myhmançylykda bolan sirke petek satyn almak tomaşaçylara ýeňil düşmeýär. Moskwa sirkine tomaşa etmek isleýänleriň sany juda agdyk bolandan, 3-4 gün öňünden petek almasaň, islän wagtyň baryp almaga mümkinçilik ýok. Bu sirke tomaşa etmäge hatda welaýatlardan hem gelýänler kän” diýip, Mähriban ene aýdýar.
14-nji Ýanwarda öz işini jemleýän sirkiň şol günki gündiz sagat 12-de hem gündiz sagat 15-00-da görkeziljek programmasyna şu gün 11-nji Ýanwarda petek satyn alyp bolýandygy, galan aralykdaky günlere petekleriň eýýäm satylandygyny kassirler aýdýarlar.
“Ynha, ýylda bir gezek öz programmalary bilen halka hezil berýän sirk öz işini tamamlap ýola düşer. Ondan soňra indiki ýylyň şu wagtlaryna çenli sirkiň gapysy ýa açylar ýa açylmaz. Açylaýanda hem ol ýerde tomaşaçylara hezil berjek programmalar bolmaz. Oňa geljeklerem mejbury tomaşaçylar bolar. Haçan bizde hem beýleki döwletleriňki ýaly ilata hezil berjek programmalary taýýarlamaga erkinlik berilerkä?” diýip, ýaşaýjylar biri-birine soragly garaýarlar.


text:
Daşoguz welaýatynyň Nurmuhammet Andalyp adyndaky geňeşliginde ýerleşýän sport mekdebi tanymallyga ýeten agyr atletikaçylaryň ençemesini taýýarlady. Golaýda onuň okuwçylarynyň biri, ýaş ştangaçy Reýimbergen Jumaýew halkara ýaryşynda şowly çykyş edip, milli ýygyndy topara dalaşgär boldy. Mekdebiň beýleki bir okuwçysy Şerzat Rustambaýew ýaşlaryň arasy...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Sport |
28.05.2018 13:35
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#139)


text:
Britaniýanyň Daşary işler ministri Eýranda saparda boldy
Jonson Eýranly kardeşi Jawad Zarif bilen duşuşdy
Britaniýanyň Daşary işler ministri Boris Jonson resmi sapar bilen Eýrana bardy.
Eýranyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň berýän habaryna görä, Jonson Eýranly kardeşi Jawad Zarif bilen duşuşdy.
Duşuşykda ýadro ylalaşygynyň dowam etdirilmegi, bankçylyk we söwda ýaly iki ýurdun arasynda dürli ugurlarda edilýän gatnaşyklar bilen birlikde sebitara meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Britaniýanyň Daşary işler ministri resmi saparynyň çäginde Eýranyň Mejlisiniň başlygy Ali Larijani we Ýokary milli howpsyzlyk geňeşiniň Baş sekretary Ali Şemhani bilen duşuşdy.
Boris Jonsyn Eýranyň ynjyk we durnuksyz sebitde ýerleşýändigi sebäpli gepleşikleriň dowam etdirilmeginiň ähmiýetlidigini belledi.


text:
Türkmen gazyny Owganystanyň üstünden Pakistana we Hindistana akdyrmaga mümkinçilik berjek gazgeçirijiniň ulanyşa berliş möhleti 1 ýyl, ýagny 2020-nji ýyla çenli yza çekdirildi.
Gurluşygyna 2015-nji ýylyň 13-nji dekabrynda badalga berlen Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) proýektiniň ilki başda, 2019-njy ýylda ulanmaga beriljekdigi yglan edilipdi.
Pakistanyň mediasy ýurduň Gaz we Tebigy serişdeler ministrligine salgylanyp, türkmen tarapynyň 2016-njy ýylyň dekabrynda bu proektiň ähli maliýe meselesini çözmegi boýun alandygyny, emma indi ylalaşyk möhletiniň 2017-nji ýylyň iýunyna süýşürilendigini we şu ýagdaýyň hem gijikmä sebäp bolandygyny habar berdi.
Bu maglumaty Pakistanyň döwlet içindäki gaz sistemasynyň (Inter-State Gas System) direktory hem tassyklady diýip, habarda bellenýär. 2015-nji ýylda TOPH proýektiniň konsorsiumynyň ýolbaşçylygyna saýlanan “Türkmengaz” döwlet konserninden bu mesele dogrusynda häzirlikçe hiç hili beýanat edilmedi.
Ýeri gelende ýatlatsak, resmi Aşgabat umumy bahasy 10 milliard dollarlyk TOPH proýektiniň çykdajylarynyň 85% töwereginiň Türkmenistan tarapyndan üpjün ediljekdigini yglan edipdi. Proýekte gatnaşýan beýleki ýurtlaryň hersi çykdajynyň jemi 5% -ni tölärler.
Şol bir wagtda, halkara synçylar TOPH bilen bagly çözülmedik maliýe, şeýle-de Owganystandaky we Pakistandaky howpsuzlyk ýagdaýlarynyň, 1814 kilometrlik we ýylda 33 milliard m3 gazy akdyrmaga ukyply boljak bu proýektiň geljegini sorag astyna alýandygyny nygtaýarlar.
Halkara parahatçylyk ugrundaky Karnegie ylmy-barlag merkeziniň 30-njy ýanwarda ýaýradan “Türkmenistanyň 25 ýyly: Awtoratizmiň agyr tölegi” alty hasabatynda, TOPH proýektiniň häzirki bahasynyň Aziýanyň Ösüş Bankynyň 2002-nji ýylda çak eden hasabyndan dört esse ýokarydygy bellenilýär.
Paul Stronskiniň taýýarlan bu hasabatynda Aziýanyň Ösüş Bankynyň we Yslam Ösüş Bankynyň TOPH-y maliýeleşdirmek boýunça hemaýat etjekdiklerini yglan etmeklerine garamazdan, goşmaça pul serişdeleriniň nämäniň hasabyna geljekdiginiň entek hem nämälim bolup durýandygy nygtalyp geçilýär.
Şeýle-de, Stronski gürrüňi gidýän gaz geçirijiniň dünýäniň iň bir durnuksyz sebitleriniň üstünden, ýagny Owganystanyň “Talybanyň” gözegçiligindäki ýerlerinden we Pakistanyň gazaply Bulujystan regionyndan geçmelidigini ýatladyp geçýär.
Geçen ýyl Owganystandaky “Talyban” jeňçileri milli bähbitli proýektlere, hususan-da, TOPH gaz geçirijisiniň taslamasyna zyýan ýetirmejekdiklerini mälim edipdiler. Emma şol pursat owgan resmileriniň käbiri “Talybanyň” bu eden beýýannamasyna şübheli garapdylar.
Şu aralykda “Trend” habar gullugy Türkmenistanyň TOPH boýunça özüne düşýän bölegini aktiw gurýandygyny habar berdi.


text:
Türkmenistan 12-nji fewralda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öňýanynda daşary ýurtlarda ýaşaýan öz raýatlary üçin möhletinden öň ses berişlik geçirer.
Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçisi Batyr Nyýazlyýewe salgylanyp habar berlişine görä, Türkmenistanyň raýatlary 2-nji we 11-nji fewral aralygynda Moskwada ilçihananyň jaýynda ses berip bilerler. Şeýle-de Orsýetiň beýleki şäherlerinde we regionlarynda Sankt Peterburgda, Tatarstanda, Astrahanda, Kalmykiýada we Krasnodarda türkmen raýatlarynyň möhletinden öň ses bermegine mümkinçilik dörediler.
Türkmenistanda prezidentlik saýlawlary üçin jemi 2578 saýlaw nokady dörediler, olardan 39 sanysy Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik missiýalarynda açylar.
Türkmenistanyň 2016-njy ýylda kabul edilen täze konstitusiýasyna laýyklykda şu gezek ýedi ýyl möhlet bilen saýlanýan preziden wezipesine jemi 9 dalaşgär, şol sanda ýurdy 2007-nji ýyldan bäri dolandyrýan Gurbanguly Berdimuhamedow dalaş edýär.


text:
Pragada GS1 Ýewropa Sebitleýin forumy geçirildi
Oktýabr aýynyň 30-yndan, noýabr aýynyň 2-si aralygynda Pragada «Corinthia» oteliniň kongress zalynda GS1 Ýewropanyň nobatdaky Sebitleýin forumy geçirildi. Çehiýa Respublikasynyň paýtagtynda geçirilen çäre 200-den gowrak gatnaşyjylary özünde jemledi. Milli guramalaryň ýolbaşçylarynyň hatarynda bu çärä “GS1 Türkmenistanyň” başlygy Aýkamar Mälikgulyýewa hem gatnaşdy.
Emele gelen däp boýunça, Forumyň barşynda GS1 Milli guramalaryň ýolbaşçylarynyň we dürli taslamalar boýunça işçi toparlaryň maslahatynyň Mejlisi, soňra bolsa plenar maslahatlary geçirildi. GS1 General Assambleýasynyň ykrar eden 2020-nji ýyla çenli Assosiýasiýanyň strategiki ösüş maksatnamasyna laýyklykda, Forumyň gatnaşyjylary çalt depginler bilen ösýän tehnologiýalaryň we sarp edijileriň özüni alyp baryşlarynyň üýtgeýän modelleriň GS1 Ýewropanyň öňünde goýýan täze meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Plenar maslahatynyň çäginde, GS1-yň Prezidenti we Baş direktory Migel Loperiň GS1 Global Ofisiň sebitde esasy taslamalaryň amala aşyrylmagynyň barşy we bu ugurda geljekki meýilleri baradaky hasabat çykyşy diňlenildi we ara alnyp maslahatlaşyldy.
Mundan başga-da, forumyň gatnaşyjylary garaşsyz marketing kompaniýasynyň GS1 Ýewropanyň Milli guramalarynyň işini seljerýän we bahalandyrýan hasabatyny diňlediler.
Sebitiň Milli guramalarynyň wekilleri işiniň esasy ugurlary, GS1 standartlarynyň belli bir ýurtlarda ösdürilmegi bilen baglanyşykly we GS1 Halkara assosiýasiýanyň sebitleýin we global möçberlerde hyzmatdaşlygyň mehanizmlerini ösdürmegiň çäginde möhüm meseleleri barada maglumat berdiler.
«Bulut» taslamasy ýagny, GEPIR maglumatlar binýadyndan Bulut platformasyna geçilmegi ara alnyp maslahatlaşyldy, bu ulgamyň artykmaçlyklary we kemçilikleri barada pikir alyşyldy. Guramaçylyk meseleleriň birnäçesine, olaryň içinde GS1 Ýewropanyň dolandyryş bilen baglanyşykly işgärleriniň çalşylmagyna seredildi.
Forumyň işiniň çäginde, GS1 standartlarynyň ulanylyşy we GS1 Ulgamyny dürli pudaklarda ornaşdyrmak boýunça strategiýasynyň ösdürilmegi bilen baglanyşykly ençeme okuw seminarlary geçirildi.


text:
Hormatly ildeşler
Hormatly ildeşler
HORMATLY ILDEŞLER!
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky, Sizi bank kart hyzmatlaryndan peýdalanmaklyga çagyrýar!
“Altyn asyr” bank kartlary, söwda merkezlerinde harytlary satyn alanyňyzda, durmuş hyzmatlary, öýjükli we öý telefonlaryna tölegleri geçirmekde, sarp ediş maksatly we ipoteka karzlarynyň esasy bergisini we göterim tölegleri, ýangyç goýujy beketlerinde hasaplaşyklary hem-de Internetiň üsti bilen bank kartyňyz arkaly göz öňünde tutulan tölegleri geçirip bilersiňiz.
SMS – habardar etmek hyzmaty Siziň pul serişdeleriňiziň goraglylygyny üpjün edip, bank kart hasabyňyzyň hereketi baradaky maglumaty hakyky wagtda almaklyga ýardam eder.
Şeýle hem, “Altyn asyr” bank kartlarynyň eýelerine, kart hasabyndaky serişdeleriň galyndysyna ýyllyk 5% girdeji tölenilýändigini habar berýär.
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik bankynyň aladasy
hyzmatlaryň Siziň üçin amatly we bähbitli bolmagydyr!
Biziň salgymyz: Aşgabat ş.,Bitarap Türkmenistan şaýoly 465-nji jaý.
Habarlaşmak üçin telefonlar: 38-03-59, 38-03-98, 38-03-66.


text:
Dünýäniň super ýyldyzy, Real Madridiň portugaliýaly futbolçysy Kristiano Ronaldo mundan soň, karýerasyny Italiýada dowam etdirer. UEFA Çempionlar ligasynyň iň netijeli oýunçysy Ronaldo mundan soň, bu ýaryşyň çäklerinde iň köp gol geçiren kluby “Ýuwentusyň” köýnekçesini geýer. Super ýyldyz italýanlaryň iň uly kluby Ýuwentus bilen 4 ýyllyk şertnama b...
Awtor:
durdy
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Sport |
16.07.2018 01:12
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#175)


text:
Agaçlar we tokaýlyklar ýaşaýyş gurşawyny arassa howa bilen üpjün edýär. Janly-jandarlaryň ýaşamagy üçin gerek bolan kislorodyň uly bölegini ösümlikler öndürýär. Gazetdir žurnallary okaýan, teleýaýlyma tomaşa edýän bolsaňyz, pylan ýerde pylança ýaşly agajyň tapylandygy baradaky habarlara hem duşan bolsaňyz gerek. Agaç kesilende, onuň içindäki halkalaryň sany agajyň ýaşyny görkezýär. Şeýle hem bu halkalar geçen ýyllaryň dowamynda howanyň ýagdaýynyň nähili bolandygyny hem görkezýär. Ýagny, halkanyň arasy giň bolsa, onda şol ýylyň ygally bolandygyny, dar bolsa, gurak geçendigini aňladýar. Hatda tokaýda ýangyn bolup bolmandygyny hem anyklap bolýar. Şeýle hem agajyň ýaşy hasaplananda, ýagşyň köp ýagýan ýerlerindäkiler bilen gurak ýerlerdäkiler tapawutly bolýar. Agajyň ýaşy bilermenler tarapyndan kesilmezden, ondan nusgalyk almak arkaly hem hasaplanýar. Häzirki wagtda ýaşy iň uly agaç sosna (“Pinus longaeva”) bolup, ol ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatyndaky Sýerra-Newada daglarynyň deňiz derejesinden 3275 metr belentlikdäki gerşinde ösüpdir. Gurap galan agajyň 4900 ýaşandygy aýdylýar.
Agaçlaryň peýdasy sanardan köpdür. Kökleri daglyk ýerlerde topragyň süýşmeginiň öňüni alýar. Tokaýlarda ösümlikler we haýwanlar üçin tebigy suw çeşmesi saklanýar. Howanyň gyzgynlygyny we sowuklygyny sazlaýar. Buguň dykyzlaşyp ýagşa öwrülmegini üpjün edýär. Ilatly ýerlerde howanyň arassa bolmagyny üpjün edýär we galmagalyň öňüni alýar. Gündelik durmuşda ulanylýan köp zadyň çig maly hökmünde agaçlardan peýdalanylýar.
Agaçlar we tokaýlyklar ýaşaýyş gurşawyny arassa howa bilen üpjün edýär. Janly-jandarlaryň ýaşamagy üçin gerek bolan kislorodyň uly bölegini ösümlikler öndürýär. Gazetdir žurnallary okaýan, teleýaýlyma tomaşa edýän bolsaňyz, pylan ýerde pylança ýaşly agajyň tapylandygy baradaky habarlara hem duşan bolsaňyz gerek. Agaç kesilende, onuň içindäki halkalaryň sany agajyň ýaşyny görkezýär. Şeýle hem bu halkalar geçen ýyllaryň dowamynda howanyň ýagdaýynyň nähili bolandygyny hem görkezýär. Ýagny, halkanyň arasy giň bolsa, onda şol ýylyň ygally bolandygyny, dar bolsa, gurak geçendigini aňladýar. Hatda tokaýda ýangyn bolup bolmandygyny hem anyklap bolýar. Şeýle hem agajyň ýaşy hasaplananda, ýagşyň köp ýagýan ýerlerindäkiler bilen gurak ýerlerdäkiler tapawutly bolýar. Agajyň ýaşy bilermenler tarapyndan kesilmezden, ondan nusgalyk almak arkaly hem hasaplanýar. Häzirki wagtda ýaşy iň uly agaç sosna (“Pinus longaeva”) bolup, ol ABŞ-nyň Kaliforniýa ştatyndaky Sýerra-Newada daglarynyň deňiz derejesinden 3275 metr belentlikdäki gerşinde ösüpdir. Gurap galan agajyň 4900 ýaşandygy aýdylýar.


text:
Gutulyş eltýän rimlileriň ýoly näme?
Sorag: Gutulyş eltýän rimlileriň ýoly näme?
Jogap: Gutulyş eltýän rimlileriň ýoly diýmek Hoş Habary Mukaddes kitabyň Rimlilere ýazylan hat kitabyndaky aýatlar bilen beýan etmekdir. Bu ýönekeý emma täsirli bir ýoldyr näme üçin halas edilmäge mätäçdigimizi, Hudaý halas bolmagy nähili üpjün edendigini, gutulyşy nähili kabul edip biljekdigimizi we netijeleri nämedigini düşündirmek üçin.
Gutulyşa eltýän rimlileriň ýoly baradaky ilkinji aýat “sebäbi hemmeler günä edip, Hudaýyň şöhratyndan mahrum boldular.” diýýän Rimlilere 3:23-dir. Ählimiz günä iş edendir. Ählimiz Hudaýa hoş ýakmaýan birzatlar edendir. Bigünä adam ýokdur. Rimlilere 3:10-18 durmuşymyzda günäniň orny barada giňişleýin maglumat berýär. Gutulyşa eltýän rimlileriň ýoly baradaky 2-nji aýat bolan Rimliler 6:23 bize günäniň nähili netijeler emele getirjekdigini düşündirýär: “Çünki günäniň muzdy ölüm, Hudaýyň peşgeşi bolsa Rebbimiz Isa Mesih arkaly berilýän baky ýaşaýyşdyr.” Günälerimiz üçin laýyk bolan jezamyz ölümdir. Diňe fiziki ölüm däl, ebedi ölümdir.
Gutulyşa eltýän rimlileriň ýolyndaky 3-nji aýat bolsa Rimliler 6:23-iň galan ýerinden dowam edýär, Rimliler 5:8 “Emma Isa Mesih heniz günäkärkäk, biziň üçin öldi. Şeýdip Hudaý bize bolan söýgüsini görkezdi” diýýär. Isa mesih biziň üçin öldi! Isa mesihiň ölümi günälerimiziň muzdyny töledi. Isa mesihiň direlmegi Hudaý Isa mesihiň ölümini töleg hökmünde kabul edendigini subut edýär.
Gutulyşa eltýän rimlileriň ýolundaky 4-nji aýat bolsa Rimlilere 10:9-dyr. Bu şeýle diýýär: “Şoňa görä-de, eger sen agzyň bilen Isa mesihiň rebdigini ykrar etseň, Hudaýyň ony ölümden direldenine ýürekden iman etseň halas bolarsyň.” Isa mesih biziň deregimize ölendigi üçin biziň etmeli ähli işimiz oňa iman etmek, onuň ölümi günälerimiziň muzdygyna bil baglamak, ana onsoň biz halas edileris. Rimliler 10:13 hem bu barada aýdýar: “Çünki: Rebbi çagyran her bir ynsan halas bolar.” Isa mesih biziň günälerimiziň muzdyny tölemek we bizi ebedi ölümden halas etmek üçin öldi. Gutulyş, günälerimiziň geçirilmegi, Isa mesihe öz halasgäri hökmünde bil baglan her kim üçin elýeterdir.
Gutulyşa eltýän rimlileriň ýolundaky ahyrky taglymat bolsa gutulyşyň miwesi baradadyr. Rimliler 5:1-de şeýle ajaýyp habar bar: “Şeýlelikde, biz imanymyz bilen aklanyp, Rebbimiz Isa mesih arkaly Hudaý bilen ýaraşdyk.” Isa Mesih arkaly biz Hudaý bilen parahatçylykly gatnaşyk ýola goýup bileris. Rimliler 8:1 bize “Şeýlelik-de, Isa mesihe degişli bolanlar indi asla höküm edilmez.” Isa mesih biz üçin ölendigi sebäpli biz indi asla ýazgarylmarys günälerimiz üçin. Mundanam başga, Rimlilere 8:38-39-da bize Hudaýdan şeýle gymmatly habar bar: “Sebäbi men ne ölümiň, ne-de ýaşaýşyň, ne perişdeleriň, ne-de jynlaryň, ne häzirki, ne gelejekki ýagdaýlaryň, ne-de güýçleriň, ne belentligiň, ne-de çuňlugyň-ýaradylan zatlaryň biriniň-de bizi Rebbimiz Isa mesih arkaly aýan bolan Hudaýyň söýgüsinden aýryp bilmejekdigine berk ynanýaryn.”
Siz Rimlileriň gutulyşa eltýän ýoluna eýermek islärmidiňiz? Hawa bolsa onda size Hudaýa edip biljek ýönekeýje dilegiňiz. Bu dilegi etmek diýmek siz öz gutulyşyňyz üçin Isa mesihe bil baglaýandygyňyzy Hudaýa ykrar etmekdir. Sözleriň gury özi sizi halas etmez, diňe Isa mesihe bolan iman gutulyşy üpjün eder! “Rebbim, Saňa garşy günä edendigimi we jezany hak edendigimi bilýärin. Emma oňa bolan Imanym arkaly bagyşlanyp bilmegim üçin Isa mesih jezamy özüne aldy. Ýardamyň bilen gutulyşyma bolan ynamymda saňa bil baglaýaryn. Soňsuz merhemetiň we geçirimliligiň-ebedi durmuşy sowgat berendigiň üçin saňa minnetdar! Amen!”
Bu ýerde okanlaryň sebäpli Isa Mesihi öz halasgäriňiz hökmünde kabul etmek kararyna bardyňyzmy?? Eger şeýle bolsa, onda aşakdaky "Men şu gün Mesihi kabul etdim" düwmesine basyň.
Gutulyş eltýän rimlileriň ýoly näme?


text:
Adam saçyň 88%-i proteýinlerden 12%-i bolsa suwdan ybarat. Diňeje şu maglumatda seredimizde, saça zeper ýetirip biljek maddalar ýa proteýin düzümine ýa-da suw düzümine zeper ýetirýän bolmaly. Şuňa görä:
1 - PROTEÝIN DÜZÜMINI GOWŞADÝAN SEBÄPLER: (skobkada täsirlik derejesi görkezilýär)
(95%) Pes derejede iýim içim (Proteýinli iýmitleri ganymat iýmezlik)
(85%) Ukysyzlyk (8 sagatdan az uklamak)
(70%) Tertipsiz Uky (gije 23 - ir 8 arasy tertipli uky hasaplanylýar)
(70%) Spreý, Gel we Şampunlardaky himiki maddalar
(30%) Tertipsiz naharlanma (wagtly wagtynda nahar edinmezlik)
(20%) Aşa köp jynsy gatnaşyklar (bedenden zyňylýan meniniň diňe 10%-i spermden ybarat, galan 90%-i bolsa enzimler, С witamini, kalsiýum, proteýin, sodýum, çinko, suw, sitrik asit we fruktoz ýaly maddalardan ybarat)
2 - SUW DÜZÜMINI GOWŞADÝAN SEBÄPLER: (skobkada täsirlik derejesi görkezilýär)
(90%) Spreý, Gel we Şampunlardaky himiki maddalar
(85%) Ganymat suw içmemezlik (1 adam günde ortaça 2 litr suw içmeli)
(45%) Saç guradyjy ulanmak
(40%) Aşa gün şöhlesi (günde 15 minutdan köp bolsa)
(10%) Aşa köp jynsy gatnaşyklar (bedenden zyňylýan meniniň diňe 10%-i spermden ybarat, galan 90%-i bolsa enzimler, С witamini, kalsiýum, proteýin, sodýum, çinko, suw, sitrik asit we fruktoz ýaly maddalardan ybarat)
BELLIK: uzyn we gysga saçlara üçin suw we proteýin düzümi tapawutlanýar. Saç uzyn bolsa onda proteýin we suw düzüminiň möçberi köpräk bolýar. Saç näçe gysga bolsa şonça proteýin we suw talaby az bolýar.
Ýokarda görşümiz ýaly köp punktlary sazlamak adamzadyň öz elinde uky bolsun naharlanma bolsun bular belli bir tertibe salyp bolar. Emma şampunsyz saçymyzyň arassalygyny sazlamak mümkin däl. Ýöne köp şampunlaryň düzüminde saçymyzyn proteýin we suw düzümini gowşadýan himiki maddalar bar. Şampunlarda ulanylýan aşakdaky maddalar saçymyza zyýanlydyr:
1) In Zyyanly Himiki Maddalar:
- Sodium Lauryl Sulfate (SLS)
- Sodium Laureth Sulfate (SLS)
- Sodium Lauryl Ether Sulfate (SLES)
- Ammonium Laureth Sulfate (ALS)
- Magnesium Laureth Sulfate (MLS)
- Sodium Xylene Sulfonate (SLS maddalaryny suwda aňsat we tiz çözmek üçin goşundysy, zäherlidir)
- Paraben (Silikonly Saklayyjydyr, Şampunlaryň uzyn wagtlap bozulman durmagy üçin ulanylýar)
SLS-ler nebitden alynýan sentetiki himiýadyr we esasan arassalaýyjy paraşoklarda ulanylýar. Şampunlarda bolsa dezenfektasiýa we köpüklenme üçin ulanylýar. Bedene degenden 1-2 minut içinde emilýär we organlarymyza garyşýar. Saçlardaky suw düzümini peseldip gury galmasyna sebäp bolýar. Beýin we Nerw sistemamyza täsir edip biler.
2) Az we Ortaça Zyýanly Himiki Maddalar:
- Cocamide MEA (SLS bilen birleşende zyýanly, köpük artdyryjydyr)
- Cocamide DEA (SLS bilen birleşende zyýanly, köpük artdyryjydyr)
- Cocamide TEA (SLS bilen birleşende zyýanly, köpük artdyryjydyr)
- Dimenthicone (Silikonly Polymerdir. Saçyn ýumşadylmasy, janlanmasy, parlamasy üçin ulanylýar. Uzun wagt saçda galmasy zyýanly)
- Formaldehit (Ys aýyryjy, ýanyjy gazdyr, Bakteriýalary öldürmek üçin ulanylýar)
- Sodium Benzoate (Duz, Bakteriýalary öldürmek üçin ulanylýar)
- Tetrasodium EDTA (Agyr metallarday kirleriň aňsatlyk bilen pozulmagy üçin ulanylýar)
- PEG-60 (nebitden alynýar, deriniň goranyş sistemasyny azaldýar)
- DMDM Hydantoin (Formaldehit goşundysydyr, Bakteriýalary öldürmek üçin ulanylýar )
- Benzyl Salicylate (Hoş floral ys berýär, ýöne alerjiýa döredip biler)
- Hexyl Cinnamal (sentetiki parfumdyr, hoş ys berýär welin alerjiýa döredip biler)
- Butylphenyl Methylpropional (sentetiki parfumdyr, hoş ys berýär welin alerjiýa döredip biler)
- Propylene Glycol (Suw emiji sentetiki maddadyr, Beýleki himiki maddalary suwda çözmek üçin ulanylýar)
Günümizde şampunlaryň 90%-inde ýokardaky SLS maddalary bardyr. SLS-siz şampun tapmak kyn bolsa-da, saçymyzyň saglygy üçin himiki düzümi az şampunlary ulanmalydyrys. Mundan başga-ga eger saç gysga bolsa hepdede 1 gezek, uzyn bolsa hepdede 2 gezek şampun bilen ýuwmaly. Şundan köp bolsa ýene zyýanly bolýar, sebäbi himiki düzümsiz şampun ýokdyr. Her gün her gün saçymyza himiki madda ulansak ýokarda aýdyşym ýaly proteýin düzümi gaty ejizlär we gowşar.
Spreý we Gel barada hiç aýtmadan gerek ýok. Olar durşy bilen zyýanly himiki maddadan ybarat. Ulanmasam bolanok diýýänlere, maslahatym spreý 1 meter uzaklykdan sepilmeli, ýöne näçe az bolsa şonça gowy. Spreý saçymyza ýapyşyp olaryň howa almagyny azaldýar we düzümindäki himiki maddalar saçymyzda durdugyça (3-4 sagatdan köp) saçymyzyň şekline, suw we proteýin düzümine göni zeper berýär. Gel bolsa hasam betterräk. Gel saçymyzyň üstüne we düýbine çalnany üçin olaryň howa kanallarynyň hemmesini doly gulplaýar. Gellerdäki himiki maddalar bolsa käte spreýlerdenem erbet bolup biler.


text:
Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri we ÝHHG-däki ilçisi Batyr Berdiýew türkmen türkmenlerinde dereksiz ýiten ady belli şahsyýetleriň biri. 2003-nji ýylyň ýanwar aýynda geçirilen ýapyk suddan soň onuň ykbaly nämälim galýar.
3-nji oktýabrda Batyr Berdiýewiň 58 ýaşy dolýar. Şu gün Batyr Berdiýewiň hossarlary ony ýatlaýar we maşgalasyna raýdaşlyk bildirýär. Batyr Berdiýewiň türmede ýazan goşgularyny iňlis diline terjime eden britaniýaly şahyr we terjimeçi Jeýms Womak Azatlyk Radiosynyň üsti bilen wideo şekilli çykyş etdi.
Batyr Berdiýewiň tussaglykda öz aýalyna we ogluna ýazan goşgularyny "Olary diri görkeziň!" atly kampaniýasy ýaňy-ýakynda rus we iňlis dillerinde çap etdi.
Türkmenistanyň türmelerinde zor bilen ýitirim edilenler barada maglumat ýygnaýan "Olary diri görkeziň!" atly kampaniýanyň maglumatyna görä, Batyr Berdiýew 2002-nji ýylyň 7-nji dekabrynda tussag edildi. Yzýany 18-nji dekabrda Türkmenistanyň döwlet telewideniýesi onuň özüni günäläp eden çykyşyny görkezdi. Türkmen häkimiýetleri Berdiýewi prezident Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşykda aýyplady.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Batyr Berdiýewiň gynamalara sezewar edilendigini aýdýarlar.
Batyr Berdiýewe 2003-nji ýylyň 21-nji ýanwarynda ýapyk sud arkaly 25 ýyllyk iş kesildi.
Suddan soňky ykbaly barada örän ujypsyz maglumat berilýär. "Memorial" guramasy, öz çeşmelerine salgylanyp, käbir tussaglaryň iň soňky gezek Batyr Berdiýewiň sesini 2005-nji ýylyň maý ýa-da iýun aýynda eşidendigini habar beripdi.
Batyr Berdiýewiň ykbaly barada, hatda onuň diridigi ýa däldigi barada maglumatlar ne onuň maşgalasyna, ne-de garaşsyz guramalara, şol sanda "Gyzyl haç we ýarym aý" guramasyna elýeterli.
Türkmenistanyň ýolbaşçylary Batyr Berdiýewiň ykbalyna degişli ýagdaýy 2007-nji ýylda agzady. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Nýu Ýorkda Kolumbiýa uniwersitetinde eden çykyşynda günbatar žurnalistiniň öňki daşary işler ministrleri Boris Şyhmyradowyň we Batyr Berdiýewiň ykbaly barada beren sowalyna: “Men entek ýaş prezident, meniň işim ýurtda ykdysadyýeti gowulandyrmak ony galkyndyrmak, emma men olaryň diridigine ynanýaryn” diýip, jogap beripdi. Emma şondan bäri geçen 11 ýyl bu meselä aýdyňlyk getirmedi.
Adam hukuklaryny goraýjy "Crude Accountability" guramasy zor bilen ýitirim edilmeleriň Türkmenistandaky iň agyr problemalaryň biridigini belledi. Gurama "Olary diri görkeziň!" kampaniýasy boýunça öz egindeşleri bilen bilelikde ýaňy-ýakynda Türkmenistanyň prezidentiniň Nýu-Ýorka saparynyň öňüsyrasynda BMG-niň Baş sekretaryna açyk hat bilen ýüzlendi we Antoniu Guterrişi Berdimuhamedow bilen duşuşygynda adam hukuklary barada göni sowal bermäge we onuň türmelerde adamlary zor bilen ýitirim etmekden el çekmegini gazanmaga çagyrdy.
Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurtdaky zor bilen ýitirim edilmeler problemasyny boýun almaýar. Türkmenistanyň adam hukuklaryny berjaý edişi boýunça hasabaty bilen 2018-nji ýylyň 7-nji maýynda Ženewada BMG-niň adam hukuklary boýunça geňeşinde çykyş eden türkmen resmisi Wepa Hajyýew "häzirki pursatda gynamalary, zor bilen ýitirm edilmeleri we eden-etdilikli tutha-tutluklary subut ediji çynlakaý habar bolmady" diýdi.
Şol bir wagtda-da, Türkmenistanyň türmelerinde dereksiz ýiten hasaplanylýan, ýagny tussag edilmeginden soňky ykbaly doly nämälim galýan adamlaryň halkara guramalary tarapyndan ýöredilýän sanawy gitdigiçe giňelýär. "Olary diri görkeziň!" atly halkara kampaniýasynyň 12-nji sentýabrda köpçülige hödürlän täzelenen hasabatyna ýene 9 adam goşuldy we jemi 121 adama ýetdi.


text:
Nemrut dagyna geçen ýyl ýerli we daşary ýurtly 91 müň 573 syýahatçy geldi
Türkiýäniň syýahatçylyk pudagynda halkara markalaryndan biri bolan Nemrut dagyna geçen ýyl ýerli we daşary ýurtly 91 müň 573 syýahatçy geldi
BMG-nyň Bilim, ylym we medeniýet düzümi ÝUNESKO-nyň Dünýäniň medeni miras sanawynda ýer alýan Adyýamanyň Kahta etrabynda ýerleşýän Nemrut dagy Gommagen şalygyna degişli 50 metr belentligindäki äpet heýkelleri bilen ünsleri özüne çekýär.
Adyýaman welaýatynyň medeniýet we syýahatçylyk müdüri Mustafa Ekinji “Milli seýilgäh hökmünde gorag astyna alynan we günüň doguşyna we batyşyna iň gowy syn edilýän ýer” hökmünde häsiýetlendirlen Nemrut dagyna geçen ýyl daşary ýurtly 6 müňden gowrak syýahatçynyň gelendigini nygtady.
Ekinji Nemrut dagynyň 15-nji martdan başlap myhmanlaryny kabul etmäge başlajakdygyny ýatlatdy.


text:
Astronomiýa
Astronomiýa (grekçe astron (ἄσtpov), "ýyldyz" we nomos (vόuoς), "kanun" sözlerinden) asman jisimlerini, meselem ýyldyzlary, planetalary, kometalary hem-de galaktikalary öwrenýän ylymdyr. Ol ewolýusiýa, fizika, himiýa, meteorologiýa hem-de asman jisimleriniň hereketleri bilen, şeýle hem älem-jahanyň emele gelişi we ösüşi bilen gyzyklanýar.
Astronomiýa iň bir gadymy ylymlaryň biri bolup durýar. Irki siwilizasiýalaryň astronomlary gijeki asmanyň metodik gözegçiliklerini amala aşyrypdyrlar. Teleskopyň oýlanyp tapylmagyndan soňra astronomiýa häzirkizaman ylym derejesine ösüp ýetipdir. Taryhy nukdaýnazardan, astronomiýa astrometriýa, astronawigasiýa, gözegçilik astronomiýasy, kalendar düzmek, hatda astrologiýa ýaly dürli ugurlary öz içine alan bolsa, häzirki döwürde professional astronomiýa astrofizika ylmy bilen manydaş hasap edilýär.


text:
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Grigoriý Karasin Kaspi deňziniň hukuk durumy baradaky konwensiýa gol çekilmezinden öň ýene käbir ylalaşylmaly meseleleriň ýüze çykmagynyň mümkindigini aýtdy.
Bu pikiri azeri eksperti Ylham Şaban hem tassyklaýar we onuň ynanjyna görä, Gazagystanda geçiriljek Kaspi sammitinde Hazaryň hukuk durumy baradaky konwensiýa gol çekiljegine ynanmak kyn.
Mundan öň, dekabryň başynda Moskwada hazarýaka döwletleriniň daşary işler ministrleriniň nobatdaky duşuşygyndan soň, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow žurnalistlere Kaspi konwensiýasynyň tekstiniň gol çekmek üçin tasdan taýyn bolandygyny aýdypdy.
Bu konwensiýa geljek ýyl Astanada, hazarýaka ýurtlarynyň döwlet baştutanlarynyň 5-nji sammitinde gol çekilmegine garaşylýar. Ýöne muňa garamazdan, konwensiýanyň proýektiniň detallary aýdylmaýar we Hazaryň diňe sektorlaýyn prinsipde bölünjekdigi, şol bir wagtda konwensiýa 100 prosent gol çekiler diýip bolmajakdygy aýdylýar.
Konwensiýanyň taslamasynda territorial suwlaryň 15 millik akwatoriýasy we 10 millik balyk tutulýan zonasy kesgitlendi, deňziň ýokarysynyň galan bölegi umumy peýdalanmaga degişli edildi diýip, rus metbugatynda bellenýär.
Emma Orsýetiň döwlet sekretary, daşary işler ministriniň orunbasary G.Karasin bu konwensiýanyň kabul edilmeginiň daşary işler ministrleri ýa işçi toparlar derejesinde käbir meseleleri goşmaça ylalaşmaly bolmaklarynyň ähtimaldygyny öňe sürýär. Mundanam başga, ol“Kommersant” gazetibilen söhbetdeşlikde “konwensiýanyň ýüze çykýan ähli meseläni çözmejekdigini, ýöne degişli hazarýaka döwletleriniň arasynda ylalaşyk üçin zerur bolan çäkleri döretjekdigini” nygtady.
Rus metbugaty bu konwensiýa gol çekilmegini Türkmenistan bilen Eýranyň bökdäp gelendigini ýatladýar.
Azeri eksperti Ylham Şaban hem konwensiýa proýektine gol çekilmek kynçlygyny Eýran bilen Türkmenistanyň arasynda Hazar üstünde barýan çekişmelerde görýär. Şu sebäpden ol Gazagystanda geçiriljek sammitde konwensiýa taslamasyna gol çekiljegine özüniň ynamýandygyny aýtdy.
Mälim bolşy ýaly, Aşgabat Hazar arkaly gaz geçiriji gurmak isleýär.Azerbaýjanyň daşary işler ministriniň orunbasary Halaf Halafowyň hazarýaka ‘bäşliginiň” Moskwadakyy duşuşygyndan soň Bakuwda guralan metbugat ýygnagynda aýdan sözlerine görä, konwensiýa ylalaşygy Hazaryň üstünden geçiriji gurmagyň diňe turbanyň geçjek ýerine eýelik edýän ýurtlara dahylly bolmagyny hem nazarda tutýar.
Rus metbugaty indi, ozal Aşgabat we Baku tarapyndan aýdylyp gelnişi ýaly, deňziň düýbünden geçiriji gurmak meselesiniň turbanyň geçjek ýerine eýelik edýän ýurtlaryň arasynda maslahatlaşyljakdygyny tassyklaýar. Deňziň düýbi garşysynda ýerleşýän ýurtlar tarapyndan sektorlaýyn paýlaşylýar.
Şeýle-de, deňizde Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky dawaly ýerler, Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky deňiz serhetleriniň kesgitlenmegi meseleleriniň açyk galýandygy wehalkara kanunçylygy esasynda çözüljekdigi bellenilýär.
Mundan öň Eýran we Orsýet, deňziň ekologiýa howpsuzlygy nukdaý nazaryndan, serhedaşyr infrastruktura proýeketleriniň hemmesiniň ähli tarap bilen ylalaşylmagyny talap edýärdi. Şeýle-de Tähran deňziň deňizýaka döwletleriniň ählisi tarapyndan bilelikde ulanylmagyny, ýa-da bäş döwletiň arasynda deň bölünmegini talap edýärdi.
Şu aralykda eýran metbugatynda çykan habarlara görä, Tähran entek beýleki dört hazarýaka döwleti, hususan-da Türkmenistan we Azerbaýjan bilen deňzi bölüşmek meselesinde doly ylalaşyga gelmändir.
Eýranyň daşary işler ministriniň Aziýa we Ýuwaş okean meseleleri boýunça orunbasary Ebrahim Rahympur özleriniň entek ylalaşmaýan zatlarynyň bardygyny aýtdy, emma internetde Eýrana Kaspiden 20 prosent paý ýetýändigi barada ýaýran habary ret etdi.


text:
Türkiýe Keniýada uniwersitete guralan hüjümi ýazgardy
Keniýanyň Somali serhedindäki Garissa uniwersitetine düýn Aş Şababa agza terrorçylar tarapyndan guralan hüjümde ýogalanlaryň sany 147 adama ýetdi. Ýogalanlaryň esasy bölegi talyplardan ybarat. wakada 70-den gowrak talyp hem ýaralandy
Howpsyzlyk güýçleriniň köp sanly adamyň zamun alynan binasynda geçiren operasiýasynda partlaýyjyly žilet geýen 4 hüjümçi öldürildi.
Prezident R.T.Erdogan wakany berk ýazgardy.
Preziden Erdogan çap eden ýüzlenmesinde: “Türkiýe Keniýanyň halkynyň gam-gussasyny bölüşýär, hüjümi berk ýazgarýar we näletleýär” diýdi.
Türkiýäniň Afrika şahynda howpsyzlygy we durnuklylygy ýola goýmak ugrundaky tagallalary goldamaga dowam etjekdigini nygtan Erdogan: “Biz terroryň dininiň we milletiniň bolmajakdygy düşünjesine laýyklykda Keniýanyň halky hem-de hökümeti bilen gussaly günlerinde doly arkalaşýarys” diýdi.
Daşary işler ministrligi hem ýüzlenme çap edip, wakany ýazgardy.
“Ylym ojagyny we geljegimizi gurjak ýaşlary nyşana alan hüjüm terroryň rehimsizligini ýene-de bir gezek görkezdi” diýilýän beýanatda, “Şu çylşyrymly döwürde halkara jemgyýetçiliginiň Keniýa berýän goldawyny güýçlendirmegi iňňän möhüm” diýilýär.


text:
Bas múftı Din lıderleri sezinde bata jasady (FOTO+VIDEO)
Astanada ótip jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VI sezi aıasynda «Beıbitshilik qabyrǵasy» monýmenti aldynda álemdik dəstúrli din qaıratkerleri bir mezette Qudaıǵa syıynyp, duǵa jasady.
Jıynda sóz alǵan Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy Serikbaı qajy Oraz dəstúrli din kóshbasshylaryn álemdik tatýlyq pen tynyshtyq, adamzattyń birligi men beıbitshiligi úshin duǵa jasaýǵa úndedi.
Din ókilderiniń minəjaty birneshe mınýtqa sozyldy. Osydan keıin Beıbitshilik qabyrǵasynyń alyp Ekranynan álemdegi eń iri apattar, ıadrolyq qarý jarylystary týraly vıdeo kórsetildi.


text: Ýewroliga basketbol ýaryşynda (THY Euroleague) Ispaniýanyň “Real Madrid” topary 10-njy çempionlygyny gazandy. Serbiýanyň paýtagty Belgradda geçirilen “Final Four”-yň finalynda “Real Madrid” geçen ýylyň çempiony, yzly-yzyna 3-nji gezek finalda çykyş eden “Fenerbahçe” toparyny 85–80 hasabynda ýeňlişe sezewar etdi. Şunlukda, “Real Madrid” topary 10-njy gezek yklymyň iň uly kubogyny asmana göterdi. Duşuşykda çempion bolan topara Kauser 17, Donçiç 15 utuk gazandyrdy. “Real Madridiň” ýyldyz basketbolçysy sloweniýaly Luka Donçiç “Final Four”-yň iň gymmatly oýunçysy diýlip saýlandy. 3-nji ýer üçin geçirilen oýunda-da taryhynda 2-nji gezek “Final Four”-a çykan Litwanyň “Žalgiris” topary bürünç medalyň soňky eýesi SSKA-ny (Moskwa) 79–77 hasabynda ýeňlişe sezewar etdi.


text:
Goranyş Pudagynyň Milli Taslamalary 07
Wejihi Hürkuşdan Hürkuş uçarlaryna
Stambulyň şäher häkimligi we T3 gaznasynyň ýolbaşçylygynda Türkiýede ilkinji gezek gurnalan Awiasiýa, älem giňişligi we tehnalogiýa festiwaly “TEKNOFEST Stambul” 20-23-nji sentýabr aralygynda geçirildi. T3 gaznasynyň ýolbaşçylaryndan Selçuk Baýraktar festiwalyň tanyşdyrylyş maslahatynda eden çykyşynda, festiwalyň milli tehnologiýa göçümi taýdan örän wajypdygyny habar berdi. Festiwalyň çäginde geçirilen çykyşlar, ýaryşlar, seminarlar we işler şol aýdylan sözleri tassyklan ýaly boldy.
Indi bolsa Türk Harb-Iş kärdeşler arkalaşygynyň Bilim müdüri Tarkan Zenginiň “Wejihi Hürkuşdan Hürkuş uçarlaryna” atly synyny dykgatyňyza ýetirýäris...
Festiwalyň çäginde görkezilen Hürkuş şol bir wagtda howa görkezilişini ýerine ýetirdi. Hürkuş uçarlarynyň çykyşyna tomaşa eden mahalym ýurdumyzyň awiasia taryhynda möhüm rol oýnan Wejihi Hürkuşyň durmuş hekaýasy ýadyma düşdi. Ýaş bolanlygyna garamazdan uly işler eden Wejihi Hürkuş bilen meňzeş duýgulary başyndan geçiren ýaşlar ýurdumyzyň geljegi taýdan uly umyt döredýär. Wejihi Hürkuşdan täsir alan döwlet goldawy bu gezek bolsa ýaş hünärmenleriň öňüni açýar. Wejihi Hürkuş şu ýagdaý barada şeýle sözler aýdypdy: “Syýahat edip gören daşary ýurtlaryň ählisinde awiasia pudagynyň nähili ýagdaýda başlandygyny, nähili sehler açandyklaryny örän gowy bilýärdim. Ähli zatdan ozal milli ynanç we höweslendirme bu ýoldaky üstünligiň ýeke täk açary. Men hem başarmak üçin muňa mätäçdim. Elimizden alynyp bilinmejek ýeke täk azatlyk, pozisiýamyzy saýlama azatlygymyzdyr. Men Wejihi Hürkuş, ülkämi ganatlandyryp, familiýamyň Hürkuş bolmagyna laýyk görüldim. Meniň azatlygym milli garaşsyzlyga eýe bolmagyň ýeke täk ýolunyň milli önümçilikden ybaratdygyna bolan ynanja ömrümi bagyş etdim. Sebäbi başgalaryň ganatlary bilen uçmaga synanyşanlar Hürkuş bolup bilmezler. Şu gün Türkiýe, goranyş pudagynda öz ganatlary bilen uçmak üçin ynamly ädimler bilen öňe barýar” diýip belläpdi.
Wejihi Hürkuş, 1896-njy ýylda Stambulda eneden doguldy. Kiçi ýaşlarynda kakasy wepat bolýar. Ýurdumyzyň awiasia taryhynyň iň möhüm adamlaryndan biri bolmak bilen birlikde başyndan geçirenleri bilen şol bir wagtda gam-gussaly öz ýaşaýyş durmuş hekaýasynyň hem gahrymanydyr. Onuň awiasia taryhyna adyny ýazdyrmagyny üpjün eden köp sanda hekaýasy bardyr. Mysal üçin Kawkaz frontynda gullyk edýärkä 1917-nji ýylda duşmanlaryň uçaryny ýere gaçyran ilkinji türk uçarmanydyr. Öz adyny göterýän uçarlary öndüren ilkinji uçar dizaýneridir. Türkiýedäki ilkinji awiasia mekdebiniň esaslandyryjysydyr we ilkinji zenan uçarmany ýetişdiren mugallymdyr. Ilkinji raýat awiasia mekdebiniň esaslandyryjysydyr. Türkiýäniň ilkinji raýat awiasia howa ýollary kärhanasynyň esaslandyryjysydyr. Wejihi Hürkuş 102 tapawutly model we ýolagçy uçar bilen uçuş ýerine ýetiren ilkinji uçarmandyr. 1916-1967-nji ýyllar aralygynda ýerine ýetiren 30 müň sagatlyk uçuş bilen uly rekordlaryň eýesidir. Milli azat edijilik söweşine meýletin ýagdaýda gatnaşdy. Söweşde üstünlikli gözegçilik uçuşlaryny ýerine ýetirip, grek uçarlarynyň birini ýere gaçyrdy. Gazanan üstünlikleri sebäpli TBMM tarapyndna özüne Garaşsyzlyk medaly berildi.
Wejihi Hürkuş ilkinji uçary Wejihi K VI-ny öndürdi we ilkinji uçuşyny 1925-nji ýylda ýerine ýetirdi. 29 ýaşyndaky ýaş oglan, çäkli mümkinçilikler bilen ilkinji uçarymyzy öndürdi. Emma Wejihi Hürkuşa üstünligi sebäpli sylag berilmegiň ýerine, oňa jeza berildi. Rugsatsyz uçandygy öňe sürülip aýlygynyň ýarsy kesilipdi we öýünde 10 gün çykmak gadagan edilipdi. Şol jeza sebäpli goşunyň düzüminden aýryldy. Bu ýagdaýy ol 1925-nji ýylda ýazan hatynda: “Biz esgerdigimizi ýatdan çykardyk, buýruga garşy bolupdyk” diýip tankyt edipdi. 1954-nji ýylda esaslandyran Türkiýäniň ilkinji raýat awiasia kärhanasy bolan Hürkuş howa ýollarynada şoňa meňzeş ýagdaý başdan geçirilipdi. Türk howa ýollarynyň düzüminden çykarylan uçarlary bejerip, bir flot döredipdi. Uçuş gatnawlaryna hiç hili sebäp görkezilmän rugsat berilmändi, uçarlaryna sabotaž gurnalypdy we üstünlikli bolmagyna päsgel berilipdi.
Wejihi Hürkuş Kadyköý etrabynda kireýina alan ýerinde 3 aýyň dowamynda “Wejihi XIV” uçaryny ýasady. Bu uçar bilen ilkinji uçuşyny 1930-njy ýylda ýerine ýetirdi. Ýasan uçarlary üçin uçurylmaklary üçin ygtyýarnama almak maksady bilen şol wagtyň Ykdysadyýet ministrligine ýüz tutýar. Ministrlik “Uçaryň tehniki aýratynlyklaryny anyklajak hiç kim bolmandygy sebäpli ygtyýarnama berilmedi” diýip jogap berdi. Bu jogap aslyna garanyňda milli önümçiligiň haýsy sebäpler bilen öňüniň alynandygyny görkezýär.
ILKINJI MILLI HOWA ULAGY: HÜRKUŞ
Hürkuş, TUSAŞ kärhanasy tarapyndan özgerdilen Türkiýäniň ilkinji milli howa ulagy. Täze nesil ýönekeý tälim uçary – Hürkuş taslamasy 2006-njy ýylyň mart aýynda Goranmak senagaty edarasy bilen TAI-niň arasynda gol çekişilen şertnama bilen başlady. Taslama Harby howa güýçleriniň zerurlyklaryny üpjün etmek we dünýä bazaryna girip biljek bir tälim uçarynyň özgerdilmegi maksady bilen başladylypdy.
2013-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda gazanylan ylalaşyk bilen Hürkuş uçarlarynyň dowamly önümçilige geçilmegi barada karar kabul edildi. 2013-nji ýylyň 26-njy dekabrynda Hürkuş-B şertnamasy baglaşyldy. Hürkuş A, EASA bilen CS-23-iň zerurlyklaryna görä sertifisirlenen ýönekeý konfigurasiýadyr. Hürkuş B, integrirlenen awionika moduly bilen özgerdilen konfigurasiýadyr. Hürkuş-C bolsa ýeňil derejedäki hüjümleri we ýaragly razwedka wezipelerini, az çykdajyly we ýokary derejede takyklyk bilen ýerine ýetirmek üçin özgerdildi.
Ozal synag uçuşlaryny üstünlikli ýagdaýda tamamlan Hürkuşyň noýabr aýynda Harby howa güýçlerine gowşurylmagyna garaşylýar. Ilkinji uçar berileninden soň, Harby howa güýçleriniň uçarmanlary tarapyndan ulanylyp, 3 aý möhlet bilen tapawutly şertlerde synagdan geçirilmegine garaşylýar. Bu etapda talaplar bar bolsa, olar bildiriler we uçar bilen baglanşykly ähli işler tamamlanar. 2019-njy ýylyň ilkinji ýarsyna çenli 15 uçaryň Harby howa güýçlerine berilmegi maksat edinilýär.
EASE-dan GÖRNÜŞ SERTIFIKATYNY ALAN ILKINJI TÜRK UÇARY
Uçarlar bilen baglanşykly TAI-niň beren maglumatlary şulardan ybarat: Uçuş synaglary bilen birlikde öndürilen 2 sany aýry strukturlaýyn uçarda, uçaryň berkligi bilen ömri we zepere garşy çydamlylygy üstünlikli ýagdaýda synaglardan geçdi. Taslamanyň çäginde Ýewropanyň raýat awiasia dolanşygy guramasyna (EASA) we Raýat awiasianyň Baş edarasyna ugradylmak üçin 545 sany resminama taýýarlandy. Edilen ähli bu tagallalaryň netijesinde 2016-njy ýylyň 11-nji iýulynda Hürkuş Täze nesil tälim uçary üçin “TT32 Uçar Görnüş sertifikaty” Raýat awiasianyň Baş edarasyndan alyndy. Şol gün EASA guramasy hem “EASA-da tassyklanan Görnüş sertifikaty” bilen Raýat awiasianyň Baş edarasy tarapyndan berilen ady agzalan sertifikaty Ýewropanyň ähli ýurtlary üçin tassyklady. Şeýelik bilen Hürkuş Ýewropanyň Raýat awiasia dolanşygyndan Görnüş sertifikatyny alan ilkinji türk uçary boldy. Hürkuş uçarlarynyň üstünlikli bolmagy ýurdumyz taýdan elbetde möhümdir.
Bu gün biz siziň dykgatyňyza Türk Harb-Iş kärdeşler arkalaşygynyň Bilim müdüri Tarkan Zenginiň “Wejihi Hürkuşdan Hürkuş uçarlaryna” atly synyny ýetirdik...