text:
Şu günler Polşanyň paýtagty Warşawada ÝHHG-niň Ynsan ölçeginiň berjaý edilişi boýunça maslahaty geçýär.
28-nji sentýabrda açylan bu çäre iki hepdeläp dowam eder. ÝHHG-niň resmi maglumatlaryna görä, hökümet wekillerinden, ekspertlerden we adam hukuklaryny goraýjylardan müňe golaý adamyň gatnaşmagynda geçirilýän bu duşuşykda döwletleriň öz boýnuna alan halkara borçlaryny iş ýüzünde ýerine ýetirişleri maslahat ediler we bu ugurdan öňe tarap ädilen ädimlere baha berler.
Gozgalýan meseleler
ÝHHG-niň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça Institutynyň metbugat wekili Jens Eşenbeheriň sözlerine görä, maslahatyň dowamynda ynsan ölçeginiň dürli taraplaryna garamak göz öňünde tutulýar.
Duşuşyklarda ÝHHG agza döwletler tarapyndan öz üstüne alnan borçlaryň, ýagny olaryň adam hukuklaryny, demokratiýany we kanunlary berjaý edişlerine garalýar.
“Iş sessiýalaryna gatnaşýan hökümet resmilerine we graždan jemgyýetçiligine degişli halkara guramalara özlerini gyzyklandyrýan we alada goýýan islendik meseläni gozgamaga erkinlik berilýär. Olar hem umumy häsiýete hem-de aýrybaşga döwletlere degişli bolup biler” diýip, Jens Eşenbeher aýtdy.
ÝHHG-niň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça institutynyň metbugat wekiliniň sözlerine görä, ynsan hukuklarynyň dürli ýurtlardaky ýagdaýyna hem hökümetler hem-de hökümete degişli bolmadyk guramalar tarapyndan berlen maglumatlar esasynda garalar. Emma Türkmenistana gezek gelende, maslahatyň iş sessiýasynyň ilkinji günlerinde belli bir zat aýtmakdan entek irdigini ÝHHG-niň wekili Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmenistandaky ýagdaýlar
Öz nobatynda käbir habar beriş serişdeleriniň maglumatlarynda, ÝHHG-niň Warşawadaky maslahatynda Türkmenistandaky ýagdaýlara ynsan hukuklaryny goraýjylaryň we türkmen oppozisiýasynyň ünsi çekenligi, şeýle-de ÝHHG agza döwletleriñ käbir resmi wekilleri tarapyndan hem üns berlenligi aýdyldy.
Nemets tolkunynyň maglumatyna görä, çykyş edenler Türkmenistanda bir partiýalylyk sistemasynyň dowam etmegi, 2002-nji ýylyň noýabr aýyndaky wakalar bilen baglylykda tussag edilenleriň ykbaly, raýatlaryň din we hereket azatlyklarynyň depelenmegi we raýatlara açyk-aýdyň bolmadyk sud arkaly iş kesilmegi bilen bagly problemalary gozgadylar.
ÝHHG -niň Ynsan ölçeginiň berjaý edilişi boýunça maslahatyna gatnaşýan “Türkmen Helsinki Fondunyň” wekili Annadurdy Hajyýew Türkmenistanyň hökümeti reformalary yglan edýän hem bolsa, iş ýüzünde takyk çäreleri görmeýänliginiň alada döredýänligini aýtdy.
“Türkmenistanyň hökümeti ozalky repressiw režime baha bermän gelýär. Bu bolsa türkmen häkimiýetleriniň Nyýazow döwründäki eden-etdilikler bilen sessiz ylalaşyp, makullaýanlygyny aňladýar. Hut şu mesele babatynda beýleki halkara guramalar tarapyndan hem aladalanma bildirildi” diýip, A.Hajyýew belledi.
Annadurdy Hajyýew öz çykyşynda, hususan-da, türkmen türmelerindäki gynamalar, O.Myradowanyň türmedäki ölümi, Gulgeldi Annanyýazowyň, Annagurban Amangylyjowyň we Sapardurdy Hajyýewiň sud işleriniň aýdyňsyzlygy, 25-nji noýabr wakalary bilen baglylykda tussag edilenleriň ykbalynyň nämälimligi, şeýle-de Türkmenistanda žurnalistere, şol sanda Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna basyş edilmegi we olaryň telefonlarynyň häkimiýetler tarapyndan diňlenilmegi ýaly meseleleri gozganlygyny mälim etdi.
Maslahatlaryň ähmiýeti
ÝHHG -niň wekili Jens Eşenbeher ÝHHG-niň Ynsan ölçeginiň berjaý edilişi boýunça ýyllyk maslahatlarynyň ähmiýetini nygtap, bu çäräniň hökümetlere we hökümete degişli bolmadyk guramalara ýurtda bar bolan problemalary bilelikde çözmek üçin mümkinçilik berýänligini aýtdy.
“Bu ÝHHG-niň ynsan hukuklary boýunça iň möhüm duşuşygydyr. Onuň köptaraplaýyn ähmiýeti bar. Birinjiden, bu hökümet resmilerine we graždan jemgyýetçiligine ynsan hukuklaryna ünsi güýçlendirmäge mümkinçilik berýär. Ikinjiden, bu hökümete degişli bolmadyk guramalar üçin öz ýurtlaryndaky problemalaryň üstüni açyp, hökümetleri bilen dialogy ýola goýmaga örän gowy pursat bolup durýar. Sebäbi ýurtlaryň içinde şeýle dialogy ýola goýmak aňsat däl” diýip, ÝHHG-niň Demokratiýa we Ynsan hukuklary boýunça Institutynyň metbugat wekili Jens Eşenbeher aýtdy.
Öz nobatynda Annadurdy Hajyýew maslahata Gyrgyzstanyň, Gazagystanyň we beýleki Merkezi Aziýa döwletleriniň resmi toparlarynyň adam sany taýdan giň düzümde gatnaşýanlygyny we taraplar arasynda tankytlara ýol berlip, aktiw diskussiýalaryň gidýänligini belledi. Emma, Hajyýewiň sözlerine görä, ÝHHG-niň Warşawadaky maslahatynda Türkmenistanyň resmi toparynyň orny, adatdakysy ýaly, bu sapar hem häzirlikçe boş dur.


c: text/html

text:
Sişenbe güni Gazagystanyň demirgazyk-günbataryndaky Aktobe şäherinde janyndan geçen hüjümçi özüni partlatdy. Bu wakada azyndan ýene iki adama şikes ýetendigini ýurduň resmileri habar berýärler.
Resmi maglumata görä, bu partlamada janyndan geçen hüjümçiniň özünden başga hiç kim ölmändir. Bu Gazagystanda janyndan geçeniň amala aşyran ilkinji hüjümidir.
Sişenbe güni paýtagt Astana-da geçirilen metbugat konferensiýasynda ýurduň Baş prokuraturasy janyndan geçen hüjümçiniň 25 ýaşly Rahimžan Makatow atly biridigini mälim etdi.
Baş prokuraturanyň metbugat wekili Žandos Ömüralyýewiň aýtmagyna görä, bu terrorostik hüjüm däl. Ömüralyýewiň berýän maglumatlaryna görä, Makatow guramaçylykly jenaýat toparynyň wekili bolup, ol ençeme jenaýat işlerini amala aşyranlykda hem aýyplanylýar.
"Makatow öý şertlerinde ýasalan, pes derejedäki partlayjy serişdäni ulandy. Makatowyň özi bu partlamada öldi. Hüjümçiniň ýanyndaky duran iki adama hem şikes ýetdi. Olara medisina kömegi berildi” diýip, Ömüralyýew öz çykyşynda belledi.
Habar agentlikleri bu partlamada 32 ýaşly biznesmene şikes ýetendigi barada hem maglumat berdiler. Emma bu maglumaty tassyklamak başartmady.
Maglumat çäkli
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň Aktobedäki habarçysy Alima Abdyrowanyň berýän maglumatyna görä, bu waka ýerli wagt bilen 09:30-da amala aşyrlandan soň, polisiýa bu ýeriň daşyny bekläpdir.
Alima Abdyrowanyň aýtmagyna görä, polisiýa žurnalistleriň, şeýle-de syýasy we adam hukuklaryny goraýjy akitiwistleriň wakanyň bolan ýerinde alan suratlaryny olaryň fotoapparatlaryndan öçüripdir.
“Polisiýanyň ofiseri bu ýerde türgenleşik çäreseniň geçirildi, hiç hili partlama bolanok diýdi. Ol maňa bu wakany şeýle düşündirdi. Içeri işler ministrliginiň ýerli departamentiniň metbugat edarasy muňa dahylynyň ýokdugyny aýdýar” diýip, Abdyrowa aýdýar.
Ýerli taksi sürüjileriň aýtmagyna görä, olar ýerli wagt bilen sagat 10.00 töwereginde wakanyň bolan ýerinde üç sany tiz kömek ulagyny hem görüpdirler.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň gezekli başlygy, Litwanyň daşary işler ministri Audronius Azubalis bu wakany “terrorçylyk akty” diýip atlandyryp, ony ýazgaryp çykyş etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýurda turistik wiza bilen gelen iki daşary ýurtlynyň tussag edilendigini Eýran häkimiýetleri habar berdi.
Ýurduň Adalat ministrliginiň maglumatyna görä, özlerini žurnalist diýip tanadan daşary ýurtlular ärine ikilik etmekde aýyplanyp, ölüm jezasyna höküm edilen eýranly zenan Sakine Mohammedi Aştiýanynyň ogly bilen interwýu geçirip duran wagty saklandy.
Ýerli ISNA agentliginiň maglumatyna görä, tussag edilenler Germaniýanyň graždanlarydyr.
Aştiýanyny daşlap öldürmek barada çykarylan hökümi adam hukuklaryny goraýjylar we köp ýurtlaryň syýasy liderleri ýazgardylar.


text:
Gum içinde, adam aýagynyň seýrek düşýän çet-gyrak sebitlerinde mesgen tutunyp, mal-gara bilen meşgul bolup, ýa bolmasa göçüp-gonup ýören türkmenler indi ýok diýen ýaly. Soýuzyň düzüminde ýaşan türkmenleriň uly posýoloklary, etraplary, şäherleri we şäherçeleri emele getirip, medeniýetli, kadaly durmuşda ýaşap başlan döwrüni geçen asyryň 30-njy, 40-njy ýyllaryndan hasaba alýan ýaşuly nesiller häzir hem bar.
Garaşsyzlykdan soň Türkmenistanda täze etraplar hem döredildi. Täze etrap merkezlerini döwrebap ymaratlar görke getirýär. Etrap merkezlerini, şäherleri we şäherçeleri abadanlaşdyrmaga, dekoratiw agaçlar bilen bezemäge döwlet tarapyndan aýratyn üns berilýär.
Ýurduň içinde ýol gurluşygy agsaýar diýmeseň, jaý gurluşyklary, medeni ojaklaryň binalarynyň gurluşygy hem göze ilmän duranok. Oba ýerleri, elbetde, medeniýetli ýaşaýyşdan häzir hem belli bir derejede yzda.
Türkmenistandan daşary döwletlere okamaga, işlemäge, syýahatçylyga gidýän ildeşlerimiz az däl. Daşary ýurt telekanallary arkaly hem dünýäniň ösen döwletleriniň ýaşaýyş-durmuş şertleri, dünýä medeniýeti bilen türkmen halky ýakyndan tanyş bolýar.
“Emma dünýä swilizasiýasynyň ösýändigine seretmezden, türkmenlerde medeniýet yza tesýär diýseň hem bolman duranok” diýip, Aşgabadyň ýaşaýjysy Berdi Gulgeldiýew aýdýar.
“Ulyny sylamak, kiçä hormat goýmak, köpçülik ýerlerinde özüni salykatly alyp barmakda agsaýan ýaşlarymyz näçe diýseň bar. Bu meselede diňe ýaşlary aýyplamak, elbetde, nädogry bolar. Uly ýaşly adamlarda hem şeýle häsiýetler köp ýüz berýär” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirýär.
Arassaçylyk
Edepsizligiň iň bir gözüňe ýakmaýan mysallary bolsa, arassaçylyk, tämizlik düzgünleriniň köpçülik ýerlerinde berjaý edilmezligidir.
Jemgyýetçilik awtoulagynda, Aşgabat.
Türkmenistanda köpçülik ýerlerinde çilim çekmegiň, nas atmagyň, çigit çigitlemegiň gadagan edilendigine seretmezden, amatyny tapsa, ýaşlaryň çigit çigitläp, hapasyny oturan ýerine döküp gidýändiklerine, jemgyýetçilik awtoulaglarynda oturgyçlary döwüp we olaryň çem gelen ýerine çyzyp, hapa sözler ýazýandyklaryna, köçelerde haýatyň ýüzlerine, seýilgählerde agaçlaryň, oturgyçlaryň ýüzüne söýgi düşündirişlerini ýazýandyklaryna köpler duş gelýän bolsa gerek.
Şeýle biedep hereketler ýolagçy otlularynyň wagonlarynda hem duş gelýär. Uly ýaşly adamlaryň arasynda ogrynça nas atyp, soňra ony wagonyň içindäki haly düşegiň aşagyna tüýkürip goýberýän, tertipsiz adamlaryň hem bardygy gizlin zat däl.
Paýtagtyň merkezi köçeleri, soňky ýyllar örän arassa saklanýar. Jemagat hojalygy ministrliginiň işgärleri ir sagat 6-dan agşam 19-a çenli elleri sübseli, dik durup, köçeleri, duralgalary syryp-süpürýärler.
Elleri haltaly, köçä zyňlan plastmassa gaplary, polietilen paketleri, çilim gaplaryny, doňdurmanyň, konditer önümleriniň daşyndaky kagyz gaplary çöpläp ýören işgärlere her ädimde duşsa bolýar. Emma köçelere taşlanýan zir-zibilleri ýygnap tükedip bolmaýar.
Gözegçilik ýok däl
Berdi aganyň pikiriçe, medeniýeti, edep-ekramy bolmadyk ululy-kiçili ýaşaýjylary terbiýä çekmek üçin, şäheriň köçelerinde gözegçiligi güýçlendirmeli. Eýsem-de bolsa, gözegçilik ýok hem däl. Awtoulaglaryň aýnalaryndan zir-zibil zyňýanlara, ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri gözegçilik edýärler.
Şeýle ýagdaý ýüze çykanda, sürüji 50 manat möçberinde jerime tölemeli bolýar. Şeýle gözegçilik bar wagtynda hem, amatyny tapyp, köçäniň ugrunda zir-zibil taşlaýanlar näçe diýseň ýeterlik. Köçäniň ugrunda ekilen gülleri, agaçlary goparyp zyňyp taşlaýan çagalar hem az däl.
Geçen ýylky Täze ýyl baýramçylygyna iki gün galanda, öz ýaşaýan köp kwartiraly jaýynyň öňüne eken arça agajyny kimdir biriniň gije çapyp alyp gidendigini, 7-8 gün geçenden soň hem, gurap başlan arça agajyny çapyp alan ýerine zyňyp gidendiklerini Berdi aga gynanç bilen ýatlaýar.
Şeýle hereketleriň, biedepligiň, biparhlygyň özeni eýsem nireden gelip çykýar? Türkmen ýaşlarynyň arasynda barha orun alýan biedepligiň öňüni almak üçin näme etmeli? Bu soraglara jogap tapmak ýeňil iş däl.
Berdi aganyň pikiriçe, döwre görä owadan ýaşamaga, gözelligi söýmegi, goramagy başarmaga Türkmenistanda ähli mümkinçilik bar. “Diňe her bir ynsan özünde erk-ygtyýar tapyp, beýlekilere hem ýagşy görelde bolmagy başarmaly” diýip, ol sözüni jemleýär.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Eýran Yslam respublikasynyň atom bombasyna eýe bolmagynyň öňüni almakda “howply çägi” yglan etmäge çagyryş edeninden soň, Tähran islendik hüjüme gaýtawul berjekdigini mälim etdi.
Eýranyň BMG-däky ilçisiniň orunbasary Eşagh al-Habib penşenbe güni (27-nji sentýabrda) BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda “Yslam respublikasynyň özüni goramaga ýeterlik güýjüniň bardygyny we islendik hüjüme gaýtawul bermäge hukugyndan doly peýdalanjakdygyny” aýtdy.
Al-Habib Eýranyň “diňe parahat maksatlara gönükdirilen” ýadro programmasy barada Ysraýylyň “esassyz we manysyz çaklamalar” edýändigini sözüne goşdy.
Mundan öň günüň dowamynda BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Tähran atom ýaragyny döreden ýagdaýynda Eýranyň garşysyna hüjüm edilip bilinjekdigine duýduryş berýän “hopwly çägi” girizmäge zerurlygyň bardygyny aýtdy.
Netanýahu: “Häzirki wagtda Eýranyň atom ýaragyny döretmeginiň parahat usul bilen öňüni almagyň diňe bir ýoly bar. Bu bolsa Eýranyň ýadro programmasyna howply çägi girizmekdir”.
Ysraýylyň liderleri Eýranyň atom ýaragyny döreden ýagdaýynda birtaraplaýyn harby hüjümlerini amala aşyrjakdyklaryny soňky hepdeleriň dowamynda yzygiderli duýduryş edip geldiler.
Netanýahu “howply çäkler urşa getirmeýär, howply çäkler urşuň öňüni alýar” diýdi.
Ol 2013-nji ýylyň tomsunyň ahyryna çenli Eýran atom bombasyny döretmek üçin baýlaşdyrylan uranyň ýeterlikli “derejesine” eýe bolar diýdi.
Netanýahu: “Biziň ählimiziň geljegimize Eýranyň atom ýaragyna eýe bolmagyndan beter howp abandyrjak zat ýokdur. Atom ýaragyna eýe bolan Eýrana düşünmek üçin atom ýaragly “Al-Kaýdany” göz öňüne getiräýiň”.
Bu çykyşdan soň ABŞ-nyň döwlet departamenti döwlet sekretary Hillary Klintonyň 75 minutlap Netanýahu bilen duşuşandygyny aýtdy. Olar Eýrany ýadro ýaragyny edinmekden saklamakda ABŞ-nyň we Ysraýylyň “maksatlarynyň birdigini” tassykladylar.
Şol bir wagtyň özünde ÝB-niň daşary syýasat boýunça başlygy Katrin Aşton ýadro programmasy boýunça Eýranyň gyssagly hereket etmelidigi barada dünýäniň ösen döwletleriniň maslahat edendigini aýtdy. Ol ABŞ-nyň, Fransiýanyň, Britaniýanyň, Orsýetiň we Hytaýyň daşary işler ministrleri bilen BMG-de geçiren duşuşygy barada žurnalistlere gürrüň berdi.
Aşton halkara jemgyýetçiliginiň Eýran bilen gepleşikleri geçirýän wekili hökmünde bu prosesi dowam etdirmek üçin Eýranyň wekilleri bilen ýene-de duşuşjakdygyny aýtdy.


text:
2009-njy ýylda Orsýetiň Twer oblastyndaky “Newskiý Ekspress” otlysynda amala aşyrlan bomba partlamasyna gatnaşmakda aýyplanan tussag türmede öldi.
Ýekaterinburgyň temmi beriş edarasynyň federal gullugynyň duşenbe güni beren maglumatyna görä, 41 ýaşly Tarhan Kartoýew ýürek näsazlyklary zerarly şenbe güni Swerdlowsk oblastyndaky zähmet lagerinde aradan çykypdyr.
Kartoýew we başga-da dokuz adam geçen ýylyň maý aýynda ýedi ýyl we ömrüniň soňuna çenli türme tussaglygy aralygynda höküm edilipdiler. Olar Demirgazyk Kawkazyň Inguşystan respublikasyndandyr.
Kartoýew we başga-da dokuz adam terrorist toparyny gurnamakda, bilkastlaýyn adam öldürmekde, ýaraglary hem-de partladyjy maddalary bikanun saklamakda we ulanmakda günäli tapylypdylar.
Moskwadan Sank-Peterburga gatnaýan “Newskiý Ekspress” otlysynda amala aşyrlan bomba partlamasynda 27 adam ölüp, başga-da 150-si ýaralanypdy.


text:
Eýrana garşy girizilen halkara sanksiýalary gowşatmak şerti bilen, Tähranyň ýadro programmasyny jylawlamagy maksat edinýän ylalaşygy baglaşmak boýunça nobatdaky gepleşikleri geçirmek üçin Eýranyň we dünýäniň iň kuwwatly alty döwletiniň ekspertleri 12-nji maýda Wenada duşuşýarlar.
Şu hepde ekspertleriň hataryna Eýranyň we G5+1 toparynyň, ýagny Birleşen Ştatlaryň, Russiýanyň, Hytaýyň, Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň ýokary derejeli syýasy resmileri goşular.
Taraplar iýun aýynyň ahyryna çenli hemmetaraplaýyn ylalaşygy baglaşmagy maksat edinýärler.
Diplomatlar ylalaşygyň taslamasyny düzmekde käbir öňe gidişlikleriň bolandygyny, emma möhüm meseleleriň saklanyp galýandygyny aýdýarlar.


text:
Dünýäniň çar künjeginden bolan atşynaslar, seýisler, çapyksuwarlar we atçylyk senedi bilen gyzyklanýan ýazyjylar, žurnalistler, hudožnikler Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowa hat ýazyp, ony ýurduň atçylyk pudagynyň öňki başlygy, türme tussaglygyndan aman galan Geldi Kärizowyň maşgalasy bilen, medisina bejergisi üçin, Orsýete gitmegine rugsat bermäge çagyrdylar.
Geldi Kärizowyň işi boýunça alnyp barylýan kompaniýanyň guramaçylarynyň biri, ol baradaky materiallary Angliýada döredilen «Geldi» atly internet saýtynda ýerleşdirýän Jil Sattl Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde Kärizowyň «Owdandape» türmesinde bolan wagtyndan bäri hassadygyny, Türkmenistanda zerur bolan medisina bejergilerini alyp bilmändigini, zerur dermanlary hem alyp bilmeýändigini aýtdy.
Şeýle-de Jil Sattl Kärizowyň ýörite saglyk spesialistlerine görünmelidigini, onuň saglygynyň gaty çaltlyk bilen ýaramazlaşýandygyny aýtdy.
«Geldi toparynyň» adyndan türkmen prezidentine iberilen hatyň başynda Geldi Kärizowa golaýda berlen iki sany halkara derejesi barada habar berilýär:
«Hormatly prezident Berdimuhamedow, biz siziň aly hezretleriňizi we Türkmenistany ilkinji türkmeniň, jenap Geldi Kärizowyň Beýik Britaniýanyň Patyşalyk geografiýa jemgyýetiniň kärdeşligine, şeýle-de onuň Halkara Long Riders' Guild - uzak aralyga at çapýanlaryň birleşigi - guramasynyň, dünýäniň ilkinji atşynaslyk barlaglary assosiasiýasynyň agzalygyna kabul edilmegi bilen gutlaýarys» diýip, 19-njy awgustda iberilen hatyň başynda aýdylýar.
Türkmenistanyň abraýy üçin
Angliýaly atşynas Jil Sattlyň pikiriçe, Geldi Kärizowyň saglygyna seretdirmek üçin ýurtdan goýberilmegi Türkmenistan üçin abraý bolar. Ol «soňky 13 ýylda näme boldy, Türkmenistanyň abraýyna umuman ullakan zyýan ýetirildi» diýýär we Geldi Kärizow bilen bagly ýagdaýyň dünýäniň ahal-teke atlaryna janköýerlik edýän adamlaryny gaty sarsdyrandygyny aýdýar.
Geldi Kärizowa rehim edilmegi, onuň saglygyna seretdirmäge rugsat berilmegi, onuň degişli at-derejelerine mynasyp görülmegi dünýäniň ahal-teke atlaryny söýýän abraýly atşynaslary bilen resmi Aşgabadyň arasyndaky ýagdaýyň gowulaşmagyna getirer diýip, Sattl pikir edýär.
Türkmen prezidentine iberilen hata gol çekenleriň arasynda ýazyjy we telewideniýe alyp baryjysy Bro Skot, Orsýetiň dünýä belli Stawropol ahal-teke atlary zawodynyň direktory Aleksandr Klimuk, 1995-nji ýyldan bäri Sasseksdäki fermasynda ahal-teke atlaryny kemala getiren Marina Böri, Birleşen Ştatlaryň ahal-teke atlary boýunça dört sany esasy atşynasy we beýlekiler bar.
«Geldi toparynyň» metbugat üçin ýaýradan beýanatynda Türkmenistanyň ahal-teke atlary boýunça halkara derejesinde ykrar edilen tanymal atşynaslaryň biri bolan Kärizowyň 2002-nji ýylda türmä basylandygy ýatladylyp, oňa ýöňkelen günäleriň umuman galp hasaplanylýandygy aýdylýar.
Bu toparyň ýatlatmagyna görä, Kärizowyň ýagdaýy bilen bagly mesele BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýokary komissarlygynda hem gozgaldy, Halkara Günä geçiş guramasy Kärizow babatda üç gezek gyssagly herekete çagyrýan beýanat çap etdi, onuň işi Angliýada we Ýewropa Bileleşiginiň parlamentinde, halkara HRW guramasynda hem ara alnyp maslahatlaşyldy.
Şeýle-de, toparyň beýanatynda 2007-nji ýyldaky umumy amnistiýa esasynda türmeden boşadylandygyna garamazdan, Kärizowyň yzygiderli gözegçilik astynda saklanyp, wagtal-wagtal eli gandally, käte aýaly we 12 ýaşly gyzy bilen bilelikde, Polisiýa stansiýasyna “soraga” äkidilendigi aýdylýar.
«Geldi topary» Kärizowyň Türkmenistanyň ýakasy gaýyşly «Owdandepe» türmesinde saklanan döwründe uçran keselleriniň köpüsiniň bejerilmän galandygyny aýdýar.
Emma, habarlardan mälim bolşuna görä, Kärizow geçen dekabrda we şu aýyň başynda, maşgalasy bilen Orsýete girmek hukugyny berýän wizasynyň bardygyna garamazdan, Aşgabat aeroportyndan yza gaýtaryldy.
«Biz jenap Kärizowyň saglygy we onuň ýagdaýlary barada ullakan alada edýäris” diýip, hatyň awtorlary onuň Türkmenistandaky atçylyk senediniň öňünde bitiren taryhy hyzmatlaryna we golaýda alan at-derejeleri bilen öz ýurduna getiren ullakan abraýyna çuňňur hormat goýýandyklaryny aýdýarlar.
«Jenap Kärizow Şweýsariýa, Long Riders' Guildiň, halkara atşynaslyk barlaglary birleşiginiň maslahatyna hormatly myhman hökmünde çagyryldy. Şeýle-de ol indi uzak wagt bäri, birnäçe hassalyk ýagdaýlary sebäpli, daşary ýurtda saglygyna seretdirmäge çalyşýar. Emma geçen ýyl onuň Orsýete saglygyny bejertmäge gitmek üçin alan wizasy ýatyryldy» diýip, Türkmenistanyň prezidentine hat ýazan atşynaslar onuň Geldi Kärizowa hem-de onuň maşgalasyna daşary ýurtda syýahat etmäge rugsat bermegine çagyrýarlar.


text:
Habar agentlikleriniň maglumatyna görä, fransiýaly dünýä belli aktýor Žerar Depardýe özüniň Orsýetiň raýatlygyny almak barada Orsýetiň häkimiýetlerine ýüz tutandygyny tassyklapdyr.
Orsýetiň 1-nji telekanaly penşenbe güni Žerar Depardýeniň raýatlyk baradaky haýyşynyň prezident Wladimir Putin tarapyndan kabul edilmegine öz hoşallygyny bildirip Orsýetiň mediasyna ýörite açyk hat ýazandygyny-da tassyklady.
Maglumata görä, bu açyk hatynda fransiýaly aktýor prezident Wladimir Putine “ýerlikli” lider hökmünde baha berip, oňa çuňňur hormat goýýandygyny nygtapdyr.
Şeýle hem, ol Orsýetiň “ägirt uly demokratiýa eýedigini” aýdyp, “Orsýetde ýaşamaklygyň gowy boljakdygyny” belläpdir. Soňky wagtlar aktýor Žerar Depardýe Fransiýanyň salgyt syýasaty bilen baglanyşykly bu ýurduň häkimiýetleri bilen belli bir dawalara girdi.


text:
Orsýet we Hytaý Pekiniň goňşulary bilen dawa merkezine öwrülen Günorta Hytaý deňzinde bilelikdäki harby maşklaryny geçirýärler.
12-nji sentýabrda başlanýan we sekiz günläp dowam etjek harby maşklarda deňizdäki adalary “basyp almak we eýelemek” boýunça hereketleri görkezerler, diýip Hytaýyň deňiz güýçleriniň metbugat wekili Liang Ýang aýtdy.
Harby türgenleşiklere gämiler, suwasty gämiler we deňiz güýçlerine girýän goşunlar gatnaşýarlar.
Waşingtonyň we onuň ýaranlarynyň regiondaky maksatlaryna şübheli garaýan Moskwa we Pekin soňky ýyllarda bilelikdäki harby türgenleşiklerini artdyrdylar.
Günorta Hytaý deňzindäki dartgynlylyk Hytaýyň tutuş deňze dalaş edip, harby infrastrukturaly emeli adalary döredip başlamagyndan soň hasam dartgynlaşdy.


text:
BMG Owganystanda mätäçlik çekýän millionlarça adama niýetlenen ynsanperwer kömegi üçin 393 million dollar möçberde pul ýygnamak barada çagyryş etdi.
BMG-niň Owganystanda ynsanperwer koordinatory Mark Bowden we ýurduň baş ýerine ýetiriji ýolbaşçysy Abdullah Abdullah çagyryş bilen 27-nji ýanwarda milli telewideniýede çykyş etdiler.
Abdulla Owganystana ynsanperwer kömegini bermek boýunça 2016-njy ýylyň planynyň azyga we beýleki zerur zatlara mätäç millionlarça adama niýetlenýändigini aýtdy.
Abdullah ýurduň mätäç ilatyna kömek bermek üçin donor ýurtlaryň hem ozalky ýyllarda beren wadalaryny berjaý etjekdigine umyt baglady.
Owganystan dünýäniň iň garyp ýurtlarynyň biri bolup, ýer titreme, suw joşguny ýaly tebigy betbagtçylyklara hem duçar bolýar. Şeýle ýagdaýlar adamlary öz öýlerinden göçüp gitmäge mejbur edýär we açlyga sezewar edýär.


text:
Orsýetliler 26-njy iýunda 85 ýaşynda aradan çykan öňki premýer-ministr Ýewgeniý Primakow bilen hoşlaşdylar.
Primakow, 29-njy iýunda Moskwanyň Nowodewiçiy ybadathanasynda jaýlanyş çäresi geçirilmezden öň, Bileleşikleriň öýünde saklanyldy.
Primakowyň jaýlanyş dabarasyna Russiýanyň syýasy elitasyndan ençeme adam, şol sanda Russiýanyň Goranmak ministrliginden delegasiýalar we rus parlamentinden wekiller gatnaşdylar.
Bu jaýlanyş dabarasy Russiýanyň Prawoslaw buthanasynyň baş ýolbaşçysy Patriarh Kiril tarapyndan geçirilip, bu çäre ýurduň döwlet telewideniýesinde görkezildi.


text:
Anastasiýa Hageniň Ýewropa Bileleşiginde başpena soraýan ilkinji porno aktrisa bolmagy ähtimal. Geçen ýylda Ukrainada bu zenana garşy janaýat işi gozgalansoň ol Çehiýa Respublikasyna gaçyp çykypdy. Hagen indi Çehiýa Respublikasynda galmak ugrunda göreşýär.
Üç çaganyň ejesi Anastasiýa Hagen öz çagalary bilen oýnanda başga enelerden tapawutlanmaýar.
Ol özüniň kiçi ogluny jaýyň içinde oýunjak maşyna mündürip oýnadýar, şol bir wagtda-da on we dört ýaşly beýleki iki ogullarynyň arasynda dörän dawany çözmäge çalyşýar.
Emma Hagen ýönekeý ene däl.
27 ýaşly bu zenan öz ýurdy Ukrainada onlarça pornografiýa filmde esasy rol oýnan aktrisa hökmünde tanalýar.
Häzirki wagtda köpçülik ony Ýewropa Bileleşiginde syýasy gaçybatalga soraýan ilkinji pornoaktrisa hökmünde hem tanaýar.
Hageniň öňki familiýasy Gryşaý. Ol Çehiýa 2011-nji ýylyň fewral aýynda barypdy. Munuň öňüsyrasynda Ukrainada oňa garşy jenaýat işi gozgalypdy. Ukrain häkimiýetleri ony pornografiýany döretmekde we ýaýratmakda aýyplaýarlar.
Pornografiýa garşy kanun
2009-njy ýylda Ukrainada kabul edilen kanuna görä, Atastasiýa Hagene ýedi ýyl türme tussaglygy garaşýar. Ukrainanyň sosial üpjünçilik edaralary onuň çaga terbiýelemäge mynasyp ene däldigini aýdyp, çagalarynyň elinden alynjagyny duýdurdylar.
Hagen pornografiýa bilen bagly günleriniň geçmişde galandygyny aýdyp, özüniň Ukrainanyň syýasatçylarynyň pornografiýa garşy göz üçin alyp barýan göreşiniň pidasy bolandygyny belleýär.
Hagen öz çagalaryny başga eneler ýaly terbiýeleýändigini we olara öz geçmişi barada hiç haçan gürrüň bermejegini aýdýar.
Hagen pornografiýany ýaýratmak baradaky aýyplamalary hem ret edýär. Ol Ukrainada hiç wagtda pornofilme düşmändigini, şol filmleriň Wengriýada we Çehiýada düşürilendigini aýdýar.
Atastasiýa Hageniň sözlerine görä, Çehiýanyň häkimiýetleri onuň ýüzlenmelerinden boýun gaçyrýarlar. Üstesine onuň adamsy Çehiýanyň wizasyny alyp bilmän kösenýär. Şeýlelikde, Hagen şu ýylyň dowamynda öz çagalaryny ýekelikde terbiýelemeli bolupdyr.
Maşgala Kounise atly obada kiçijik, ýöne oňaýlykly iki otagly jaýda ýaşaýar.
Garşydaşlar we tarapdarlar
Bu ýaş zenanyň duçar bolan kynçylyklary watandaşlarynda duýgudaşlyk döretmedi.
Ukrainanyň prawoslaw hristian dinçileri pornografiýa garşy kabul edilen täze kanuny goldadylar.
Emma käbir analitikler bu kanuny çakdanaşa berk atlandyrdylar.
Ukrainanyň feminist topary hem Hageni goldady. “Femen” atly bu toparyň agzalary Ukrainada we beýleki ýurtlarda göwüslerini ýalaňaçlap protest geçirmekleri bilen tanymal.
Hageniň özi hem şu aýyň başynda Çehiýanyň parlamentiniň öňünde göwsüni ýalaňaçlap protest aksiýasyny geçirdi.
Ol bu hereketiniň sebäbini düşündirip, aýallaryň öz tenlerini öz isleglerine görä ulanmaga haklydygyny aýtdy.
Ukrainaly bu pornoaktrisa garaşylmadyk ýerden hem goldaw bildirildi. Çehiýaly iki ruhany, olaryň biri katolik, beýlekisi ýewangelist ýakynda Hageni goldap çykyş etdiler. Olar zerur bolan halatynda oňa başpena bermäge taýýarlyk bildirdiler.
Hagen özüniň pornografiýa baş goşmagynyň sebäbini ýurtda sosial üpjünçiligiň gowşakdygy bilen düşündirdi. Atastasiýa Hagen 18 ýaşyndaka, adamsy türmä düşüpdir. Ýaş zenan birinji çagasyny eklemek üçin başga hiç hili girdeýji bolmanso, başga çykalga tapmandygyny gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, şol wagtda ukrain hökümeti ýaş enelere 11 dollara barabar çaga puluny töläpdir.
Indiki ädim
Şu hepdede Çehiýanyň sudy mesele doly çözülýänçä Hagene we onuň çagalaryna Çehiýada galmaga rugsat berdi.
Hagen häzirki kynçylyklaryna garamazdan, asuda durmuş baradaky arzuwlaryndan el çekmeýär.
Ol öz çagalaryny Çehiýada bolmasa, başga bir asuda ýurtda terbiýelemäge taýýardygyny, häzirki synanyşyklary başa barmasa Ýewropanyň adam hukuklary boýunça suduna ýüzlenjegini aýdýar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaponiýa eden üç günlük resmi saparynda Türkmenistanda gaz we himiýa zawodlaryny gurmak baradaky uly şertnamalara we çarçuwalaýyn ylalaşyklara gol çekildi.
Ýakyn wagtda ýapon kompaniýalary tarapyndan amala aşyryljak gaz-himiýa zawodlaryny gurmak baradaky proýektleriň umumy bahasy 10 milliard dollardan hem geçýär diýip, türkmen hökümetiniň bu sapar baradaky resmi maglumatynda aýdylýar.
Prezident G.Berdimuhamedow sapar wagtynda Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe we imperator Akihito bilen duşuşdy, biznes-foruma gatnaşdy, Ýaponiýanyň öňdebarajy maliýe we iş adamlary, aýry-aýry kompaniýalaryň ýolbaşçylary bilen gepleşik geçirdi.


text:
Çarşenbe güni türkmen telewideniýesi Orsýetiň MTS mobil operatoryna eýelik edýän “Sistema” atly maliýe aksionerler korporasiýasynyň Türkmenistanda mobil aragatnaşygy boýunça iş alyp barmak barada ylalaşyga gelendigini habar berdi.
Bu aksionerler korporasiýasynyň başlygy Wladimir Ýewtuşenkow türkmen telewideniýesine beren interwýusynda bu gürrüňi edilýän mesele boýunça çarşenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçirilen gepleşikde ylalaşyga gelnendigini aýtdy.
Munuň özi Orsýetiň “Sistema” atly maliýe aksionerler korporasiýasynyň eýeçiligindäki MTS mobil operatorynyň indi Türkmenistanda gaýtadan işe başlajakdygyny aňladýar.
2010-njy ýylyň dekabrynda MTS mobil operatorynyň lisenziýasynyň möhleti uzaldylmansoň, ol Türkmenistandaky işlerini bes etmäge mejbur bolupdy.


text:
Gresiýada hökümetiň maliýe krizisi babatynda ýöredýän berk çärelerine garşy köpçülikleýin çykyşlar dowam edýär.
Şu gün Afinyda çepçi guramalardan çykyş edýän protestçiler Akropoldan “Ýewropa halklary, aýaga galyň!” diýen ägirt uly ýazgyny asdylar.
Grek Kärdeşler birleşikleri çarşenbe gününe ähliumumy iş taşlaýyş yglan etdi.
Gresiýanyň hökümeti Ýewropa Bileleşiginden aljak maliýe ýardamlaryna jogap edip, döwlet çykdajylaryny, şeýle hem sosial tölegleri düýpli azaltmaga razylyk berdi.
Munuň özi Gresiýa üç ýylyň dowamynda 110 milliard ýewrolyk kömek berjek ýurtlaryň esasy şertidir.
Gresiýanyň býüjetindäki ägirt uly maliýe defisiti Yewropanyň pul birligi bolan ýewronyň durnuklylygyna hem wehim salýar.


text:
Owganystandan gelýän habarlarda ýurduň demirgazygynda we demirgazyk-günbatarynda iki gün ýagan ýagyşdan soň gelen sil 100-den gowrak adamy öldürdi, müňlerçe adamy bolsa ýaşaýan ýerinden bosdurdy diýilýär.
Jowuzjan welaýatynyň polisiýa başlygy Faker Mohammad Jowuzjani 25-nji aprelde welaýatyň sil pidalarynyň 55-siniň jesediniň tapylandygyny aýtdy.
Bulara welaýat paýtagty Şybyrganda ölen 16 adam hem girýär. Goşdepe, Darzap, Hojadokoh obalaryny suw basansoň, galan pidalar tapylanok.
Jowuzjani gelýän günlerde ölenleriň sanynyň köpelmeginiň ahmaldygyny aýtdy.
Ol dikuçarlaryň eýýäm 1500-e golaý adamy golaýdaky howpsuz ýere göçürendigini hem habar berdi.
Ýerli resmiler 25-nji aprelde Farýap welaýatynda silden 33 adamyň, Hyrat welaýatynda 6, Badgisde we Sar-e Pulda 13 adamyň ölendigini aýtdylar.


text:
Täjigistan Türkmenistan hem Owganystan bilen “Täjigistan — Owganystan — Türkmenistan” demir ýolunyň gurluşygynyň taslamasynda öz bölegi bilen bagly meseläni gutarnykly ylalaşdy. Bu barada “Awesta” Täjigistanyň ulag ministrliginde habar berdiler.
Çeşmäniň maglumatlaryna görä, taslama laýyklykda, ady agzalan demir ýolunyň täjik bölegi Rumi—Kolhozabat—Aşaky Pýanj stansiýalaryny özünde jemlär we Owganystanyň Gundyzyna biriger. Taslamada demir ýoluň täjik böleginiň umumy uzynlygy 50 km deň bolar. Ulag ministrliginiň maglumatlaryna görä, taslamanyň tehniki-ykdysady taýdan esaslandyrylmagyny işläp düzmek boýunça işleri maliýeleşdirmek meselesi heniz açyk bolmagynda galýar. Häzirki wagtda taslamanyň tehniki-ykdysady taýdan esaslandyrylmagyny maliýeleşdirmegiň meseleleri boýunça Aziýanyň Ösüş banky bilen gepleşikler geçirilýär.
Biraz öňräk AÖB-niň Täjigistan Respublikasyndaky wekilhanasynyň baştutany Si. Si. Ýu AÖB-niň 2015-nji ýyla niýetlenen nesýe gaznasynda taslamanyň tehniki-ykdysady taýdan esaslandyrylmagy üçin 9 mln. möçberdäki serişdäni goýbermegiň göz öňünde tutulandygyny mälim edipdi. (Täjigistanda we Owganystanda).
2013-nji ýylyň 20-nji martynda Aşgabatda Owganystanyň, Türkmenistanyň we Täjigistanyň prezidentleri ýokarda ady agzalan demir ýolunyň gurluşygy boýunça hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşyga gol çekipdiler.


text:
Türkmenistanyň döwlet metbugatynyň berýän maglumatyna görä, şu ýyl ýokary okuw jaýlarynyň giriş synaglaryna gatnaşmak üçin arza tabşyran ýaşlaryň sany 27 müň töweregidir. Emma ýurtda şu ýyl orta mekdebi tamamlan ýaşlaryň sany bolsa 100 müň töweregi.
Şeýle-de geçen we ondan öňki ýyllarda Ýokary okuw jaýlaryna girip bilmän galan ýaşlary hem göz öňünde tutsak, Ýokary okuw jaýlarynyň giriş synaglaryna gatnaşmak üçin arza tabşyrýanlaryň sany bilen okuwy tamamlan hem-de öňki ýyllarda ýokary okuwa girip bilmedik ýaşlaryň arasynda uly aratapawut bar.
Bu ýaşlaryň ýokary okuw jaýlaryna girmäge höwesi azmy diýen ýaly soraglary döredýär? Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly žurnalist Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň we Ýaponiýanyň Premýer-ministriniň arasynda geçirilen gepleşikler dünýäniň işewür we jemgyýetçilik toparlarynda uly seslenme döretdi. 2015-nji ýylyň 22—24-nji oktýabrynda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we ýurdumyza ilkinji resmi sapary bilen gelen Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abeniň arasynda geçirilen gepleşikler dünýäniň işewür we jemgyýetçilik toparlarynda uly seslenme döretdi. Ýokary derejede geçirilen nobatdaky türkmen-ýapon duşuşygynda hyzmatdaşlygyň ähli ugurlary boýunça — syýasy, söwda-ykdysady, maýa goýum we ynsanperwer ugurlarda özara gatnaşyklary giňeltmäge gönükdirilen resminamalaryň birnäçesine gol çekildi.
Aşgabatda ýokary derejede geçirilen türkmen-ýapon gepleşikleriniň çäklerinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abe Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň arasynda hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak barada Bilelikdäki Beýannama gol çekdiler. Bu resminama taraplaryň däbe öwrülen, uzakmöhletleýin, özara bähbitli esasda guralýan döwletara gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn giňeltmegi ugur edinmeginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde çykyş edip nygtaýşy ýaly, gepleşikler taraplaryň söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň ähli görnüşlerini ösdürmäge, Türkmenistanyň çäginde täze giň möçberli önümçilik taslamalaryny durmuşa geçirmekde bilelikdäki maýa goýum işi üçin şertleri döretmäge hemmetaraplaýyn goldaw bermäge taýýardygyny görkezdi. Gurluşykda, nebiti we gazy gaýtadan işlemekde, himiýa senagatynda, elektroenergetikada we beýleki pudaklarda hyzmatdaşlyk etmegiň uly kuwwatynyň hem-de özara gatnaşyklaryň oňyn tejribesiniň bardygy bellenildi.
Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abe geçirilen gepleşikleriň netijeli bolandygyny kanagatlanma bilen belläp, olaryň netijeleriniň türkmen-ýapon hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de işjeňleşdirmäge ýardam etjekdigine, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň täze sepgitlerini açjakdygyna hem-de ony täze derejä çykarjakdygyna ynam bildirdi.
Sapara gabatlanyp geçirilen işewürler maslahaty Ýaponiýanyň işewür we maliýe toparlarynyň çalt depginler bilen ösýän Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge uly gyzyklanma bildirýändigini aýdyň görkezdi, bu maslahata türkmen Lideri we belent mertebeli ýapon myhmany hem gatnaşdylar.
Forumyň çäklerinde umumy bahasy ABŞ-nyň 18 milliard dollaryndan gowrak bolan bilelikdäki taslamalary amala aşyrmaga gönükdirilen ikitaraplaýyn resminamalara gol çekildi. Olaryň hatarynda «Türkmengaz» döwlet konserni bilen «JGC Corporation» (Ýaponiýa, Tokio), «Itochu Corporation» (Ýaponiýa, Tokio), «Gap Inşaat Ýatirim ve Diş Tijaret Anonim Şirketi» (Türkiýe Stambul) kompaniýalar konsorsiumynyň arasynda gol çekilen Daşoguz welaýatynda etileni pes dykyzlykly çyzykly polietilen öndürmek boýunça taslama barada özara düşünişmek hakynda Ähtnama bar.
Türkmenistanda Japan-GTL taslamasy boýunça Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginiň, «Türkmengaz» döwlet konserniniň we Ýapon nebit, gaz we metal milli korporasiýasynyň («JOGMEC») arasynda özara düşünişmek baradaky Ähtnama;
«Türkmengaz» döwlet konserni bilen «Mitsubishi Corporation» (Ýaponiýa) we «Gap Inşaat Ýatirim ve Diş Tijaret Anonim Şirketi» (Türkiýe) kompaniýalar konsorsiumynyň arasynda Türkmenistanda gazy polimerlere gaýtadan işleýän zawodyň gurluşygy boýunça taslama hakynda Çarçuwaly ylalaşyk;
Türkmenistanyň Suw hojalyk ministrligi bilen Ýaponiýanyň «Marubeni» korporasiýasynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky («TFEB») bilen «Sumitomo Mitsui Banking Corporation» («SMBC») bankynyň arasynda hyzmatdaşlyk hakynda Ylalaşyk;
«Türkmenhimiýa» döwlet konserni bilen «Mitsubishi Corporation» (Ýaponiýa) we «Gap Inşaat Ýatirim ve Diş Tijaret Anonim Şirketi» (Türkiýe) kompaniýalar toparynyň arasynda «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň himiýa senagatynda amala aşyrylýan taslamalary boýunça hyzmatdaşlyk etmek barada Çarçuwaly ylalaşyk;
«Türkmenhimiýa» döwlet konserni bilen «Sojitz Corporation» (Ýaponiýa), «TTCL Public Company Limited» (Tailand) we «Rönesans Endüstri Tesisleri Inşaat Sanaýi ve Tijaret Anonim Şirketi» (Türkiýe) kompaniýalar toparynyň arasynda Türkmenistanda, Türkmenabadyň himiýa zawodynda konsentrirlenen fosfor dökünlerini öndürýän toplumynyň taslamasyny düzmek we ony ulanmaga doly taýýar edip gurmak barada Çarçuwaly ylalaşyk;
Tü r k m e n i s tanyň Energetika ministrliginiň «Türkmenenergo» Döwlet elektroenergetika korporasiýasy bilen «Sumitomo» korporasiýasynyň arasynda Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynda umumy kuwwatlylygy 432 MWt (ISO şertinde) bolan ýönekeý dolanyşykda işleýän gazturbinaly elektrik stansiýasynyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyryp gurmak barada Şertnama;
«Türkmengaz» döwlet konserni we «Itochu Corporation», «JGC Corporation», «Mitsubishi Corporation», «Chiyoda Corporation», «Sojitz Corporation», «Çalik Group of Companies» we «Rönesans Endüstri Tesisleri Inşaat Sanaýi ve Tijaret Anonim Şirketi» kompaniýalar konsorsiumynyň arasynda Türkmenistanda «Galkynyş» gaz ýatagyny özleşdirmek boýunça» gurluşygyň taslamasy hakynda Çarçuwaly ylalaşyk.


text:
"Freedom House" özüniň täze hasabatynda ykdysady kynçylyklar öňki Sowet Soýuzynyň "berk ornan diktaturalarynda" durnuklylyga howp salýar, gündogar Ýewropada migrasiýa krizisi populizmi güýçlendirýär, Balkanlarda hem reformalar yza gaýdýar diýip duýduryş berýär.
Merkezi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän hukuk topary Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň "awtokratiýa ýapyşmagy" 2015-nji ýylda artdy diýýär.
"Freedom House" guramasynyň "Geçişdäki ýurtlar" baradaky ýyllyk hasabaty öňki Sowet Soýuzyndaky, Balkanlardaky we Orta Aziýadaky 29 ýurtda demokratik ösüş boýunça edilen gözegçiliklere daýanýar. Hasabat 12-nji aprelde çap edildi.
Bu ýagdaý öňki Sowet Soýuzynyň ýedi ýurdunda has-da beter bolup, Orsýetde, Azerbaýjanda, Belarusda, Gazagystanda, Täjigistanda, Özbegistanda we Türkmenistanda – elhençligine galýar. Bu ýurtlardaky "diktatorlar" azyndan on ýyl bäri häkimiýet başynda diýlip, beýanatda nygtalýar.


text:
Häzirki döwürde tehnologiýanyň kämilleşmegi bilen ýurtlaryň arasyndaky serhetler aýrylyp, uzakdaky adamlaryň hasam ýakyndan ynsyşmagyna mümkinçilik döreýär. Dürli ýurtlarda ýaşaýan Dünýä Türkmenleri hem ösen tehnologiýädan peýdalanyp, internet arkaly biri-biri bilen tanyşyp, ýakyn aragatnaşyk saklamaga başladylar.
Eýrandaky Türkmensähra sebitinde ýaşaýan Abdulnazar hem internetdäki sosýal ulgamlar bilen ýaňy-ýakynda diýen ýaly tanyşan bir türkmenlerden biri. Türkmensähraly Abdylnazar internetdäki sosýal ulgamlarda dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan türkmenler bilen tanyşmagy netijesinde özüniň durmuşynda täze bir döwrüň başlandygyna üns çekip, öwrenýän maglumatlary bilen indi özüniň türkmendigine hasam buýsanýandygyny nygtaýar.
Azatlyk Radiosyndan Döwlet Baýhan, Abdylnazar bilen Türkmensähra ýaşlarynyň durmuşy we olaryň Dünýä Türkmenleri bilen bolan gyzyklanmalary we gatnaşyklary barasynda söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Abdylnazar, Türkmensährada türkmen ýaşlar internede nähili gyzyklanma bildirýär?
Abdylnazar:
Türkmensähranyň türkmen ýaşlary diňe bir internet däl ýa-da sosýal ulgamlar babatda däl, eýsem tehnologiýany ulanmaklyk barasynda diňe bir öz sebitinde däl, tutuş Eýrandaky hemme milletleriň arasynda türkmenler beýleki türki halklar bilen has öňde. Ýöne, tehnologiýany türkmeniň bähbidine nähili ulanylýar, nähili işleýärler diýlende, onda bu barada biraz oýlanmaly bolýar.
Käbir oňaýsyz ýagdaýlara duş gelinýär we görýäris. Internedi ulanan mahaly, türkmençe sahypalarda we kluplarda gynansagam köplenç parsça ýa-da iňlisçe ýaly başga dillerde gepleşýärler. Türkmençe goýulýan zat dogrusyny aýtsam gaty az. Sebäbi biz guwançly taryhymyzyň bardygyny bilemizok.
Biz okaýan mahalymyz “Ärsalan” diýip biriniň adyny eşidýärdik. “Ol urşupdyr, uly ýeňişler gazanypdyr we Rum ilini alypdyr” diýip eşidýärdik. Emma, şol adamyň türkmendigini ýagny Stambuly zabt eden Fatih Soltam Mämmet handygyny indi şu wagt bilip galdyk.
Meniň özüm meselem hamala Türkmensähra türkmenleriniň sowatly ýaşlaryndan bolubam şony bilmändirin. Türkmensähra türkmenlerini öz taryhyny bilmez ýaly, nirden gelenini ýadyndan çykarar ýaly edip bilip beripdirler. Meselem, Oguzhany köplenç adamlar bilmeýär. Şuny men aýdyp biljek.
Magtymguly Pyragynyň mazary. Türkmensähra
Azatlyk Radiosy: Türkmensährada adamlaryň arasyna girip “Oguzhan kim? Oguzlar kim?” diýip soralsa dogrudanam hiç kim bilmezmi?
Abdylnazar:
Biljek adam gaty az bolar. Obaçylyklarda hem hem gaty az adam bilýändir. Bolmasa obaçylyk ýerler türkmen medeniýetini has gowy saklap oturan ýerler. Ýöne indi internet arkaly, ylaýta-da sosýal ulgamlardaky sahypalaryň kömegi bilen Oguzhanyň Türkmenleriň atasydygyny bilip başladylar.
Dogrusyny aýtsam meniň özüm hem bilmeýärdim Oguzhanyň kimdigini. Haçan-da internetde Türkmenistan barada bir kitap tapyp, şol kitabyň içindäki maglumaty okaýançam habarym bolmandy. Oguzhanyň näçe sany oglunyň bolandygyny we nähili işler edendigini indi bilýärin.
Azatlyk Radiosy: Internetde Oguzhan hakynda çeşme köp bolmaly. Gözleg sahypalarynda Oguzhan diýlip ýazylanda ylaýta-da Türkiýede çaň edilen gaty köp ylmy-barlag kitaplaryny görkezýän bolmaly. Ýa-da şol çeşmeler siziň üçin elýeterli dälmi, internetden olary görüp, okap bileňizokmy?
Abdylnazar:
Türkmensähranyň türkmenleri köplenç türkçe bilmeýärler. Meniň özüm hem dogrusy gowy bilemok.
Azatlyk Radiosy: Türkçe türkmençä onda-da Türkmensährada gepleşilýän türkmençä bir daş dil bolmaly däl, kynçylykly dil däl, aňsat gürleşse bolýar – diýýärler?!
Abdylnazar:
Dogrydanam düýbinden bilnmeýän we düşünip bolmaýan bir dil däl Türkçe. Ýöne biziň dillerimiz taryhyň dowamynda biraz üýtgäpdir. Şonuň üçinem biraz tapawut bolýar. Bu ýerde esasy mesele şeýlemikä diýýärin.
Ýagny bu barada biz nähili işler etmeli. Türkmen taryhy barada ýigrimi-otuz sahypalyk taryh kitapjygy taýýarlamaly. Şol kitapda Oguzhan, Soltan Alparslan, Fatih Soltan Mammet kim bolupdyr we nähili işler edipdirler şol barada gürrüň berilmeli. Şol kitaby ýa-da maglumatlary internetde goýmaly. Facebook ýaly sosýal ulgamlarda hem şeýle maglumatlary paýlaşmaly.
Türkmensähradaky türkmenler
Azatlyk Radiosy: Abdylnazar “Taryhymyzy öwretmediler we taryhymyzy bilmez ýaly etdiler” diýdiň. Türkmensähranyň ýaşlary öz taryhyny, türkmeni we türkmençiligi öwrenmeklik barasynda häzir näme edýärler?
Abdylnazar:
Türkmensährada dogrusyny aýtsak şeýle işler bilen meşgullanýan oglanlar hem bar. Meselem sosýal ulgamlarda dost oglanlarym bar. Şolar türkmeniň aladasynda ylgap ýörler. Olaryň öz sahypalary bar we türkmençe ýazýarlar. Emma, Türkmensährada özüniň kimdigini bilmeýänler hem bar. Sebäbi olaryň ene-atalarynyň habary ýok. Şonuň üçinem bilmeýän adam öz çagalaryna nämäni öwredip biler.
Azatlyk Radiosy: Öz taryhy öwredilmeýän bolsa onda näme inernetde esasanam sosýal ulgamlarda türkmenler baradaky edebi, sungat we taryh sahypalaryň köpüsini Türkmensähra türkmenleri alyp barýar. Şol türkmenler Türkmensähradamy ýa daşarda sahypa taýýarlap ýörlermi? Sen şu ýagdaýa we şol sahypalara nähili baha berýäň?
Abdylnazar:
Sahypalar köplenç Türkmensährada taýýarlanýar. Ýöne birnäçe Eýrandan daşarda bolan türkmenleriň gowy sahypalary bar. Olar gaty gowy zatlar goýýarlar sahypalaryna. Täzelikde il-ulus diýen bir sahypa açyldy sosyal ulgamda. Onda medeni, taryhy we galan hemme ugurlardan gaty gowy maglumatlar bar. Ol sahypa pars dilinde.
Azatlyk Radiosy: Türkmenleriň sahypasy bolýan bolsa onda näme pars dilinde ýa parslara türkmenleri tanatmaklygy maksat edinýärmi?
Abdylnazar:
Ýok, parsça ýazýan hem bolsa, ol sahypada türkmeniň taryhy, medeniýeti we galan hemme zady barada parsça giňişleýin maglumat berilýär. Sosýal ulgamda şol sahypany taýýarlaýan bilen gepleşip hem gördüm. Ol gaty alym, bilermen adama meňzeýär.
Magymguly Pyragynyň we Döwletmämed Azadynyň guburlary. Türkmensähra
Azatlyk Radiosy: Türkmensährada ýaşaýan ýeriňizde Türkmenistandan goýberilýän tele-radio gepleşikleriň bir täsir bolýarmy?
Abdylnazar:
Eýrandaky Türkmensähra sebitinde Türkmenistanyň radio gepleşikleri gaty az eşidilýär. Ýaşlar radiony hiç diňlemeýär. Ýaşuly adamlardan diňleýänler bar. Meselem, meniň dädem hem türkmençe radio gepleşikleri diňleýänlerden.
Azatlyk Radiosy: Türkmensährada näme üçin radio diňlenmeýär?
Abdylnazar:
Häzirki döwürde telekanallar bar. Köpçülik tele gepleşiklere seredýär. Türkmenistanyň radiosyny diňleýin diýeniňde-de tolkunlary Eýranda tutup bolanok. Türkmensähradaky türkmenleriň köpüsi Türksat diýlen emeli hemradaky kanallara tomaşa edýär.
Hemmer diýen ýaly türkleriň ýedi-sekiz kanalyna seredýär. Türkmen kanallarynyň desgasy baram bolsa bärde hiç kim görüp bilenok. Aşgabadyň kanallaryny görmegi Türkmensähra halky gaty höwes edýär.
Ýöne bir habar bar, şol 2014-nji ýylda Türkmenistanyň telekanallaryny hem görmäge mümkinçilik dörediljek diýýärler. Halkyň arasynda we sosýal ulgamlarda şol gürrüň giňden ýaýrady. Oglanlar-ýaşlar şeýle gürrüňe gaty begenýärler. Nesip etse biz hem şeýdip Aşgabadyň tele-gepleşiklerine tomaşa ederis.
Azatlyk Radiosy: Eýrandaky Türkmensähra sebitinde halkyň arasynda Dünýä Türkmenlerinden söz edilýärmi? Dünýä Türkmenlerinden ýagny başga ýurtlarda ýaşaýan türkmenlerden habaryňyz barmy?
Abdylnazar:
Hawa, gürrüňler edilýär we habarymyz bolýar. Eýranda Gürgen radiosy bar. Owganystandaky, Türkmenistandaky we Eýrandaky türkmenlere jaň edip şolar bilen radioda gepleşikler berýärler.
Ýöne bu ýyl näme sebäpdendir bilemok, Türkmenistan bilen telefon arkaly gepleşikler bolmady. Ondan başga arap ýurtlaryndaky, Siriýedäki türkmen barada hem gürrüňler bolýar. Dogrusyny aýtsam owal olar barada hiç maglumatymyz ýokdy. Indi türkmensähralylar hat-da Siriyäniň, Yragyň, Täjigistanyň türkmenlerinden hem habardar.
Azatlyk Radiosy: Abdylnazar, seniň özüň bir türkmensähraly ýaş türkmen hökmünde beýleki ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen nähili gatnaşyklar saklaýarsyň? Sen ýaly Türkmensähranyň ýaşlarynyň Dünýä Türkmenlerine gyzyklanmasy nähili?
Abdylnazar:
Sosýal ulgamlar arkaly gatnaşyk saklap durun. Owganystanly türkmenler bilen gürleşýärin. Näçe ýyldan bäri ýagdaýlary gowy däl we jem bolup kynçylyklaryň hötdesinden gelip bilmediler.
Golaýda türkmensähraly ýaş oglamlar bolup bir oturylşyk, söhbetdeşlik geçirip Siriýedäki türkmenler barada gürrüňler etdik. Tehnologiýanyň ösmegi bilen indi hemmeler onuň hözürini görüp, islän adamy bilen habarlaşyp dur.
Dünýäde näme bolup-geçip duranyny hem bilýärler. Meselem, Amerikada bir ýer titreme bolsa, Türkmensähradaky türkmenler hem dessine şondan internet we sosýal ulgamlar arkaly habardar bolýar.
Dogrusy men sosýal ulgamlara goşulanyma üç-dört aý boldy. Sosýal ulgamlara goşulan badyma Türkiýede ýaşap ýören türkmen oglanlardan Ärhan bilen tanyşdym we ol derrew meni şol sosýal ulgamlardaky türkmenleriň sahypadyr-toparlaryna goşdy.
Ondan soňra türkmenistanly Leýla diýen gyz bilen gepleşmäge başladym. Sosýal ulgamlarda köpülenç türkmenistanly, owganystanly we türkmensähraly türkmenler bilen söhbetdeş bolýarys. Siriýe we Yrak türkmenleri hem bar, ýöne olaryň dilleri üýtgäpdir.
Azatlyk Radiosy: Türkmensähra türkmeni hökmünde internetde daşary ýurtlarda ýaşaýan Türkmenistan, Owganystan, Pakistan, Yrak, Siriýe ýaly ýurtlardaky türkmenler bilen gabatlaşan mahalyňyz araňyzda köp tapawutlanýan zatlar bolýarmy?
Abdylnazar:
Owganystan we Eýrandaky Türkmensähra türkmenleri däp-dessur, adatlar taýdan Türkmenistana ýakyn bolansoň, biz özümizi şunuň ýaly dil taýdan hem bir bilýäris. Ylaýta-da Owganystandaky türkmenler bilen Türkmensähra türkmenleri biri-birine has gowy düşünýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmensähra türkmenleri Owganystandaky ttrkmenler bilen has gowy düşünişýär diýdiň. Seniň pikiriňe görä şonuň sebäbi näme?
Abdylnazar:
Owganystan türkmenleri bilen gepleşen mahalymyz düşünişmezlik bolanok. Türkmenistan türkmenleriniň hemmesi näme siziň ýaly gepleýärmi?
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan türkmenleri biziň ýaly gepleýär. Siziň gürleşýän türkmenistanly türkmenleriňiz başgaça gürleşýärmi?
Abdylnazar:
Türkmenistanly Leýla bilen gepleşýän mahalymyz kän gepine düşünmeýärdim. Siziň ýaly türkmençe gepleýän bolsalar onda türkmensähraly türkmenler türkmenistanlylar bilen hem has gowy düşünşip biler.
Orsçamy bilemok haýsy dilde, düşnüksiz sözler goşýarlar gepleşenlerinde. Owganystanly türkmenler bilen parsça gepleşemizok. Olar bilenem ynha şu wagt siziň bilen gürleşýänimiz ýaly gepleşýäris. Sosýal ulgamlardaky dostlarymyň hemmesi diýen ýaly türkmen.
Azatlyk Radiosy: Sosýal ulgamlarda Türkmensähranyň daşynda başga ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen gürleşýän mahalyňyz düşünşip bilmeýän pikirleriňiz, garaýyşlaryňyz bolýarmy ýagny pikirlerde gapma-garşylyklar ýüze çykýarmy?
Abdylnazar:
Pikir taýdan edil olar ýaly düşünişmän duran wagtymyz bolanok. Owganystandaky türkmenler bilen türkmensähralylar hökmünde biziň pikirlerimiz doly utgaşýar.
Türkmenistanlylar bilen ylaýta-da din barada pikirlerimiz tapawutlanýar. Munuň hem sebäbi bolsa belki olaryň kän dini maglumatlary ýokdur. Türkmenistanlylar kä mahal orsçylaşýarlar we orslaryň tarapyny tutýarlar. Dogrusyny aýtsak şeýle ýagdaýlar hem bolýar söhbetdeşliklerde. Hatda Täjigistandaky türkmenerden bir dostum bar we olar bilen hem pikirlerimiz doly gabat gelýär.
Azatlyk Radiosy: Täjigistandaky türkmen dostnuňyz ol ýerdäki türkmenler barada nähili maglumatlar berýär?
Abdylnazar:
Täjigistanly türkmen dostumyň aýdyşyna görä ol ýerde iki ýüz müň töwereginde türkmen ýaşaýar. Şol dostum täjiklerden bir neme gorýandyklaryny aýdýar. BBC-de Täjigistandaky türkmenler hakda bir gepleşige tomaşa edipdim.
Şonda şeýle gürrüň berilýardi; Täjigistandaky türkmenlerden bir gyz bir täjik oglany söýüpdir. Ýöne onuň ene-atasy razy bolmandyr. Gepleşikde Täjigistandaky türkmenleriň başga milletlere hiç hili gyz bermeýändigine aýratyn üns çekilýärdi.
Azatlyk Radiosy: Abdylnazar, Türkmensähraly ýaşlaryň bir wekili höküminde Dünýä Türkmenlerine aýtjak nähili sözleriň bar?
Abdylnazar: Biz indi türkmensähraly türkmen bolup, özümiziň türkmendigimize hasam guwanýarys. Eýranda, Owganystanda, Pakistanda, Türkiýe ýaly dünýäniň niresinde ýaşasa-da türkmenler öz däp-dessurlaryny, adatlaryny we dilini saklajak bolmaly. Dünýä Türkmenleri biri-biri bilen gatnaşjak bolmaly.
Sosýal ulgamlar we internediň döredýän ähli mümkinçiliklerinden gatnaşyklar üçin peýdalanmaly. Men peýdalanmadyk bolsam dünýäniň dürli ýurtlaryndaky türkmenlerden habarym bolmazdy we olar bilen gatnaşyp bilmezdim.
Hemme zatdan owal biz türkmenler bolup öz däplerimizi we dilimizi saklamaly. Türkmen dili barada has köp alada etmeli. Türkmenistanly türkmenler bilim taýdan Owganystan türkmenlerinden belki biraz öňüräkde bolup biler ýöne, Eýrandaky türkmenler Owganystandaky türkmenlerden türkmençilik barada has az işleýärler.
Häzirki döwürde täze türkmen nesliniň elinde uly tehnologiýä mümkinçilikleri bar. 21-nji asyrda ýaşap ýörüs we indi türkmen dilinde çap edilen kitaplar Eýrandaky Türkmensähra türkmenlerine elýeterli ýagdaýa getirilmeli. Ynha Dünýä Türkmenleri üçin şeýle aladalary etmeli we şony edenimizde durmuşymyz has gowy boljakdyr.


text:
Gaçgak gazak biznesmeniniň aýaly we gyzy Italiýadan yzyna, Gazagystana deportasiýa edildi.
Muhtar Ablýazow gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýewi öz maşgala agzalaryny alyp gaçmakda aýyplady. Habarlarda Alma Şalabaýewanyň pasportynyň galp bolandygy üçin deportasiýa edilendigi aýdylýar.
Onuň aklawçysy “Roýters” habar gullugyna öz müşderisiniň düzüwli wizasynyň bolmandygyny aýtdy, emma Şalabaýewanyň yzyna, Gazagystana iberilmeginiň onuň janyna howp saljagyny öňe sürdi.
Ablýazow Gazagystandan 2009-njy ýylda, haçanda onuň banky BTA millileşdirilende we tölege ukypsyz diýlip jar edilende gaçdy.
Oňa 2011-nji ýylda Britaniýada gaçybatalga berildi. BTA Ablýazowy we onuň ýaranlaryny galplykda aýyplady.
6 milliard dollary bikanun ele geçirmekde aýyplanyndan soň, ol suduň 22 aý tussaglyk baradaky kararyny sylaman, Britaniýadan hem gaçmaly boldy.


text:
13-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onuň barşynda döwlet durmuşyna degişli birnäçe möhüm meselelere we käbir resminamalaryň taslamalary ara alnyp maslahatlaşyldy.
TürkmenistanyňMinistrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri döwlet Baştutanynyň Hytaý Halk Respublikasyna iş saparynyň jemleri barada hasabat berdi.
Şeýle hem Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-rus toparynyň 17-nji noýabrda geçiriljek 9-njy mejlisine görülýän taýýarlyk barada hem hasabat berildi. Onuň gün tertibine ozal gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň iş ýüzünde durmuşa geçirilişine, ileri tutulýan ugurlarda hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýyna we geljegine, Türkmenistanyň hem-de Russiýa Federasiýasynyň işewür we telekeçilik düzümleriniň arasynda netijeli gatnaşyklary giňeltmäge degişli meseleler giriziler.
Mejlisde bank edaralary ulgamynyň işini kämilleşdirmek maksady bilen durmuşa geçirilýän çäreler barada hem habar berildi.
Mejlisiň barşynda Mary şäheriniň 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli 26-28-nji noýabrda geçiriljek jemleýji çärelere, TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň medeniýet ministrleriniň Hemişelik geňeşiniň nobatdaky ХХХIII mejlisine görülýän taýýarlyk barada hem hasabat berildi.
Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli türki döwletleriň sungat ussatlarynyň çykyşy bu ýerde gurlan 3 müň orunluk “Türkmeniň ak öýünde” geçiriler.
Geçirilýän dabaraly çärelere gatnaşmak üçin Türkmenistana TÜRKSOÝ halkara guramasynyň, TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň medeniýet ulgamynyň ýolbaşçylarynyň, doganlyk ýurtlaryň medeniýet we sungat işgärleriniň gelmegine garaşylýar.
Türkmenistanda oba hojalyk işleriniň alnyp barlyşy barada berlen hasabatda güýzlük bugdaýa ideg edilişi hem-de pagta hasylyny iň soňky hanasyna çenli isripsiz ýygnap almak üçin görülýän çäreler barada aýdyldy. Şunuň bilen bir hatarda Balkan hem-de Mary welaýatlarynda ösdürilip ýetişdirilen gant şugundyrynyň hasylyny ýygnamak işiniň alnyp barylýandygy bellenildi.
Mundan başga-da, 28-29-njy noýabrda Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň pagta önümleriniň V sergi-ýarmarkasyny hem-de “Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary” atly halkara maslahaty geçirmäge görülýän taýýarlyk barada habar berildi.
Şeýle hem noýabr aýynyň soňky ýekşenbesinde bellenilýän Hasyl toýy mynasybetli geçiriljek dabaraly çäreleriň maksatnamasy barada hasabat berildi.
Mejlisde döwlet Baştutany “Türkmenistanda ylmyň we tehnologiýalaryň ileri tutulýan ugurlary hakyndaky” Karara gol çekip, ýurdumyzyň alymlarynyň öňünde goýlan wezipeleriň möhümdigini belledi hem-de bu resminamanyň düzgünlerini ýerine ýetirmek boýunça wise-premýere anyk tabşyryklary berdi.
Şeýle hem hökümet maslahatynda 17—19-njy noýabrda Aşgabatda geçiriljek “Türkmenistanyň nebiti we gazy – 2015” sergisine hem-de Türkmenistanyň nebitgaz senagatynyň ösüşiniň esasy ugurlaryna we bu ulgamdaky halkara hyzmatdaşlygynyň geljekki ösüşine bagyşlanan 20-nji halkara maslahata görülýän taýýarlyk barada hasabat berildi. Ykdysady gözden geçirilişe dünýäniň 40-a golaý ýurdundan daşary ýurtlaryň 160-a golaý kompaniýalarynyň wekilleri, köp sanly hünärmenler gatnaşmaga isleg bildirdiler.
Soňra paýtagtymyzyň Ankara köçesiniň ugrunda nebitgaz toplumynyň buýurmasy boýunça bina edilen üç sany häzirki zaman ýaşaýyş jaýlarynyň, söwda merkeziniň we beýleki durmuş maksatly desgalaryň açylyş dabarasyna görülýän taýýarlyk barada habar aýdyldy.
Mejlisde ýurduň ykdysadyýetiniň senagat pudagynda işleriň ýagdaýy, barada hem hasabat berdi.
Mejlisde berlen hasabatlarda bellenilen meýilnama laýyklykda, Aşgabadyň ähli künjeklerinde bar bolan desgalaryň durkuny täzelemek hem-de energetika düzümleriniň desgalarynyň, ýaşaýyş jaýlarynyň, awtomobil ýollarynyň gurluşygynyň alnyp barylýandygy barada aýdyldy.
Şeýle hem hökümet ýygnagynda ýurduň Esasy Kanunyny kämilleşdirmek, Türkmenistanyň 2016-njy ýyl üçin Döwlet býujetiniň taslamasyny taýýarlamak boýunça geçirilýän çäreler barada habar berildi.
21-nji noýabrda Türkmenistanyň Mejlisiniň bäşinji çagyrylyşynyň nobatdaky 11-nji maslahatyny geçirmegiň göz öňünde tutulýandygy habar berildi, onda geljek ýyl üçin ýurdumyzyň Döwlet býujeti, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge, onuň demokratik esaslaryny pugtalandyrmaga gönükdirilen täze kanunlar ara alyp maslahatlaşylar.
Ministrler Kabinetiniň mejlisiniň barşynda döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin sişenbe güni Azerbaýjana sapar etmegi planlaşdyrýar.
Kremliň habar bermegine görä, Putin azeri prezidenti Ylham Aliýew bilen ikiçäk görüşer we giňişleýin meseleleri ara alyp maslahatlaşar.
Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi Ýuriý Uşakow “ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň bäş ýa-da alty sanysynyň gol çekilmäge taýýarlanylýandygyny” mälim etdi.
Uşakow şol ylalaşyklaryň hersi barada takyk maglumat bermedi. Ýöne olaryň energiýa ulgamy bilen baglanyşyklydygyny aýtdy.
Şeýle-de, duşuşygyň dowamynda Hazar deňziniň kanuny statusy baradaky meseleleriň we Daglyk-Garabag konfliktiniň çözülmegi hakyndaky gepleşikleriň geçirilmegine garaşylýar.


text:
Amerikan boks çempiony Roý Jons körpe Orsýetiň prezidenti Wladimir Putinden rus raýatlygyny sorady we Putin 19-njy awgustda onuň islegini bitirdi.
Kremliň çap eden suratlarynda dürli agram kategoriýalarynda dört gezek dünýä çempiony bolan 46 ýaşly boksçynyň Krymda, harby-deňiz port şäheri bolan Sewastopolda Putin bilen çaý içişi görkezilýär.
Jons Kryma 23-nji awgustdaky boks tomaşasyna gatnaşmaga geldi. «Eger rus pasportym bolsa, maňa bu ýere gelip-gitmek aňsat bolar.
Sebäbi bu ýerde adamlar sporty söýýär, men bu ýeri gowy görýärin» diýip, ol Putine aýtdy.
Şeýle-de ol sportuň Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň arasynda "köpri gurmaga" kömek etjegine umyt bildirdi.


text:
Türkmen-owgan serhediniň golaýynda, Amyderýanyň boýunda ýaşaýan owgan türkmenleri derýanyň akymyny üýtgetmegi, kenarlaryny ýykmagy we ekerançylyk hem öri meýdanlaryny daraltmagy netijesinde uly kynçylyk çekýändiklerini aýdýarlar.
Mundanam başga, olar ot-çöp aladasy bilen derýadan geçen etniki türkmenleriň käbiriniň Türkmenistanyň serhetçileri tarapyndan tutulyp, alnyp gidilýändigini we öz ýitgilerinden ýyllap habar alyp bilmeýändiklerini gürrüň berýärler.
Azatlyk radiosy «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sanyny Amyderýanyň owgan kenarynda ýaşaýan türkmenleriň kynçylyklary baradaky söhbetdeşliklere bagyşlady.
Gepleşigi diňläp, gozgalýan meseleleriň mümkin bolan çözgüdi barada öz pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmak perspektiwasy we bu ýurduň garşysyna güýç ulanyjy operasiýanyň mümkinligi ABŞ-da harby ýolbaşçylary uly alada goýýar.
Bu barasynda NBC telekanalyna beren interwýusynda ABŞ-nyň ýaragly güýçleriniň ştablar başlyklarynyň birleşen komitetiniň başlygy admiral Maýk Mallen aýtdy we “Eýrana garşy ABŞ-nyň harby hereketleriniň plany bar” diýdi.
Başky iki wariantyň haýsynyň has uly alada döredýändigini Mallen anyklamady. Admiralyň sözlerine görä, harby hereketleriň plany stoluň üstünde dur, indi saýlamak gezegi ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamadan.
“Harby operasiýanyň mümkinçilikleri öwrenildi we öwrenilýär, wakalaryň şeýle ösüşi prezidentiň habarly edilen wariantlarynyň biri. Men ýene bir gezek gaýtalaýaryn: şol planyň iş ýüzünde amala aşyrylmagyna gezek ýetmez, şoňa umyt baglaýaryn. Ýöne şol plan bar, şuňa düşünmek gerek” diýip, admiral Mallen aýtdy.


text:
Sişenbe güni Britaniýanyň «Gaffney, Cline and Assosiates» kompaniýasynyň dolandyryjysy Piter Holding «Awaza» turistik zonasynda eden çykyşynda Türkmenistanyň öz gaz gorunyň möçberi boýunça dünýäde ikinji orunda durýan döwlet bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
Hususan-da, «Gaffney, Cline and Assosiates» kompaniýasynyň Orsýet we Hazar sebiti boýunça menejeri Piter Holding 3 müň kwadrat kilometr meýdany öz içine alýan Günorta Ýolöten gaz ýatagynda juda köp gaz zapasynyň ýerleşýändigini we onda köp ugurlar boýunça özleşdiriş işleri üçin uly perspektiwalaryň hem bardygyny belledi.
Ýöne ol gazyň zapasynyň anyk näçe möçberde bolmagynyň mümkindigi barada resmi beýanat etmedi.
Britaniýanyň «Gaffney, Cline and Assosiates» kompaniýasy Türkmenistanyň energiýa ýataklarynda audit işlerini alyp barýar. Mundan ozal bu kompaniýa Türkmenistanyň şu energiýa ýatagynda 14 trilliona çenli gaz zapasy bar diýip hasaplaýandygy barada beýanat ýaýradypdy.


text:
Finlýandiýa ähli mekdep sapaklaryny ýatyran ilkinji ýurt bolar
Finlýandiýanyň bilim sistemasy dünýäde iň ýokary derejeli hasaplanýar. Bilim derejesini anyklaýyş reýtinglerinde bu ýurduň bilim sistemasy iň prestiž onluga girýär. Bu ýurduň ýerli häkimýeti baky uka gitmekden uzaklaşyp, mekdep sistemasynda hakyky rewolýusiýa geçirmäge karar berdi.
Bilim departamentiniň işgärleri okuw sapaklaryny ýatyrmak isleýärler: mundan beýlä fizika, matematika, edebiýat, taryh we geografiýa sapaklary geçirilmez.
Helsinkidäki Bilim departamentiniň başlygy Marýo Killonen bu özgerişlikleri şeýle düşündirýär: "Könelişen metod bilen ylym berýän mekdepler bar we ol sistema 1900-njy ýyllaryň başlary üçin örän peýdalydy. Ýöne talaplar üýtgedi we biz XXI asyr üçin ýaramly metod döretmeli".
Aýratyn predmetleriň ýerine okuwçylara hadysalary we wakalary dissiplinalar arasy formatda okadylmak meýilleşdirilýär. Meselem, Ikinji jahan urşy taryh, geografiýa we matematiki taýdan özleşdiriler. "Kafede işlemek" kursunyň derňewinde bolsa, okuwçylar kompleksleýin iňlis dili, ekonomika we kommunikatiw (aragatnaşyk) ukyplylyklaryny ösdürerler.
Bu sistema 16 ýaşly uly synplar üçin girizilip başlar. Ideýa görä, okuwçy gelejeginde özüne gerek boljagyny göz öňünde tutýan temasyny ýa-da wakany saýlap biler. Şeýlelik bilen okuwçylar fizikanyň, himiýanyň doly kursuny geçmän, "Maňa bular gerekmi?" ýa-da "Men bulary näme diýip okaýaryn?" ýaly soraglardan dynarlar.
Şeýle hem, dessur bolan "mugallym-okuwçy" formaty hem ýok ediler. Okuwçylar öňki ýaly partanyň başynda aljyraňňy ýagdaýda oturyp, mugallymyň ony tagta çagyrmagyna garaşmaz. Onuň ýerine bu sistema, uly bolmadyk gruppalarda birlikde işleşýän we problemalary ara alyp maslahatlaşýan okuwçylardan ybarat bolar.
Fin bilim sistemasy kollektiwleýin işewürligi örän goldaýar, şonuň üçin hem bu täze sistema mugallymlaryň işini hem üýtgeder. Mekdep reformasy dürli predmetleri okadýan mugallymlaryň arasynda bilelikde işleşmegi talap eder. Helsinkiniň mugallymlarynyň 70% eýýäm informasiýany ýetirmegiň täze sistemasyna taýynlandylar we olaryň aýlyklary ýokarlandyrylar.
2020 ýyla çenli sistemanyň doly täzelenmegine garaşylýar.
Siz bu sistema nähili garaýarsyňyz? Siziň dürli pikirleriňizi komentlerde görmek gaty gyzykly.


text:
Bilermenleriň pikiriçe, munuň esasy şertleri: ýurduň açyk bolmagy, telekeçilere erkinligiň berilmegi, atçylyk bilen bagly biznesde aç-açanlygyň tertip-düzgüniň ýola goýulmagy.
Häzir dünýäde atçylygyň üç görnüşi bar. Atçylygyň bir görnüşinde hojalyklarda ulanylýan atlary köpeltmek bilen meşgullanylýar. Atçylygyň beýleki görnüşi et, süýt we derman senagatyna zerur bolan önümleri öndürýän gylýalçylyga hem sport atçylygyna degişli.
Gazagystan we Gyrgyzystandan tapawutlylykda Türkmenistanda atçylyk sporty ösen we esasan dünýa meşhur ahalteke atlary köpeldilýär.
Atçylyk sportunda esasy girdejiniň totalizatordan, ýagny at çapyşyklarda ilat tarapyndan belli bir atyň ýeňmegine öňünden pul goýmak, humar oýnamak endiginden gelýändigi giňden belli fakt. Şonuň üçin her ýurt özünde halkara derejesindäki atçapyşyklary geçirmäge dyrjaşýar.
Şeýle bäsleşikleri geçirmek üçin atçylykda açyk infrastrukturanyň döredilmegi zerur. Şol infrastruktura köpçülikleýin tomaşalary, oýundyr-bäsleşik sportuň dürli görnüşlerini öz içine alýar. Munuň üçin pudagyň ösen infrastrukturasynyň, ýagny ippodromlaryň, Ýewropa derejesindäki ösen atçylyk senagatynyň bolmagy zerur.Atçylygyň töwekgelçiligi
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew atçylyk bilen bagly biznesiň gaty özboluşly, töwekgelçilikli işdigini aýdýar. Ykdysatçy “Türkmenistanyň hususy pudagynda telekeçiligiň bu görnüşini ösdürmek üçin ilki bilen telekeçä erkinlik berilmegi zerur” diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde nygtady.
Bilermen atçylyk bilen meşgullanýan adam telekeçiligiň haýsy ugruny ösdürmek isleýär, nämä köpräk üns berip, haýsy meselede köp sermaýa goýmak islemeýändigini özi kesgitlemeli diýýär.
Annadurdy Hajyýewiň sözlerine görä, “Iň möhum zat bolsa – atçylyk bilen meşgullanýan adamlara atlaryny erkin satmaga ýol açmaly, bu işi ýola goýmak üçin ýurtda auksionlary gurnamaly”.
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew häzirlikçe ýurtduň hususy pudagyndaky atlary daşary ýurtlara satyp bolmaýandygyny aýdýar.
Ýazgulyýew şu ýylyň aprel aýyndan başlap, tutuş Türkmenistan boýunça hususy at saklaýan adamlara atyna pasport almagyň tabşyrylandygyny, pasport almagyň düzgüni boýunça atlaryň eýelerinden öz bedewlerini nähili ýagdaýda edinendikleri barada tassyklaýjy maglumatlaryň talap edilýändigini aýtdy.
Garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew aty kanuny ýol bilen alandygyny tassyklap bilmedik adamlaryň atlarynyň hökümet tarapyndan konfiskirlenýändigini habar berdi.Hökümetiň gözegçiligi
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew “Atlary nähili şertlerde saklamalydygy, olaryň ideginiň ölçegleri hökümet tarapyndan kesgitlenip, şol düzgünleriň ýerine ýetirilişine hökümet tarapyndan gözegçilik edilmeli” diýýär.
Mysal üçin, Günbataryň ösen ýurtlarynda atýatak gurlanda belli bir şertler göz öňünde tutulmasa, hökümet beýle telekeçä atçylyk bilen meşgullanmaga rugsat bermeýär.
“Atçylyk bilen bagly biznesde aç-açanlyk, tertip-düzgün bolmaly” diýip, ykdysatçy ösen ýurtlarda her asyl bedewiň aňyrdan gelýän tohumynyň ugry ýöredilýän kitabynyň bardygyny belledi.
Çehiýada ahalteke atlary bilen meşgullanýan telekeçi Petra Mareşowa Türkmenistanda hut şol terpit-düzgüniň entek ýola goýulmandygyny öňe sürýär.
“Ýakynda ahalteke atlaryny öndürip-ösdürmek bilen meşgullanýan bir özbek telekeçisi Türkmenistandan arassa ganly ahalteke aty diýip hödürlenen bir bedewi satyn aldy. Soňra bolsa ol şol atyň ganyny tabşyryp, DNK testini geçirende, onuň tohumynyň arassa ahalteke däldigi anyklandy” diýip, Petra Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Arassa ganly ahalteke atlaryny öndürip-ösdürmek bilen meşgullanýan Petra öz fermasynda her täze doglan taýçanaga tohum kitapçasyny açyp, ony yzygiderli ýöredip başlaýandyklaryny gürrüň berdi.Atlaryň tohumy
Ahalteke atlarynyň nesil daragty
Petra Mareşowanyň aýtmagyna görä, meşhur ahalteke atlarynyň dogduk mekany bolan Türkmenistanda ahalteke atlary köplenç atyň iňlis tohumy bilen çakyşdyrylyp, uzak aralyga has dözümli atlaryň täze tohumy ösdürilip ýetişdirilýär.
“Bu paradoksal ýagdaý bolsa biraz gynandyrýar” diýip, ahalteke atlarynyň janköýeri Petra Mareşowa aýdýar.
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew hem 1990-njy ýyllaryň ikinji ýarymyndan başlap, Türkmenatlary assosiýasiýasynyň käbir atlarynyň iňlis atlary bilen çakyşdyrylandygynyň ýüze çykandygyny habar berdi.
Çehiýada atçylyk biznesi bilen meşgullanýan Petra Mareşowa, prezidentiň görkezmesi boýunça, Türkmenistanda indi atlaryň ganyny alyp, DNK testini geçirýän laboratoriniň gurlandygyny aýtdy.
Atçylyk bilen meşgullanýan zenan: “Ýöne şol laboratiriýa “Haýwanlaryň genetikasy boýunça halkara jemgyýeti” atly guramanyň şertlerini ýerine ýetirmeýändigi zerarly bu gurama agza bolup bilenok” diýýär.
Şonuň üçin türkmen bedewleriniň tohumunyň arassalygyny anyklamak üçin edilýän DNK testleriň Orsýetde geçirilmeli bolýandygyny Petra belleýär.
Petra öz fermasynda taýçanak doglan badyna onuň ganyny Çehiýadaky halkara ölçeglerine görä işleýän iki laboratiniň birine iberip, taýçanagyň arassa ahalteke tohumyndandygy baradaky analizleriň netijelerini onuň kitapçasynda saklaýandyklaryny aýdýar.
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew Türkmenistanda hem indi her atyň öz pasportynyň bolmagyny talap edýändiklerini tassyklaýar.
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew hususy pudakda atçylyk biznesi bilen meşgullanýanlara atyň tohumynyň arassalygy bilen bagly çäklendirmeleriň girizilmegine garşydygyny aýdýar.
Hajyýewiň tassyklamagyna görä, atçylykda seçgiçilik bilen meşgullanmaklyk gaty köp serişde talap edýän iş. “Şonuň üçin eger türkmen häkimiýetleri ahalteke atynyň tohumyny ýurduň milli baýlygy hökmünde gorap saklamak isleseler, onda Türkmenistandaky Ahalteke atçylyk zawodynda seçgiçilik bilen bagly işleri has hem ösdürip bolar” diýip, Hajyýew belleýär.
Hajyýew dünýä tejribesinde edilişi ýaly, atlaryň tohumynyň doňdurylyp saklap bojakdygyny, emma hususy pudakda bu ugurdan çäklendirmeleri girizmegiň ýerliksiz bojakdygny aýdýar.
“Dürli atçapyşyklarda ýeňiş gazanan atlaryň bahasy ýokary bolýar. Diýmek, atçylyk bilen meşgullanýan husuyýetçiler ýeňiş gazanmak üçin, zerur bolsa, atlaryň çydamlylygyny, güýç-kuwwatyny artdyrmak üçin, ýagdaýa görä hereket etmeli” diýip, Hajyýew aýdýar.
Ýagny, ykdysatçy Annadurdy Hajyýewiň pikiriçe, telekeçilere türkmen atlaryny beýleki atlar bilen garmagy gadagan etmeli däl. Zerur çäreler
Atçylyk bilen meşgullanýan Petra Mareşowa her bir satuwa çykarylan atyň DNK testleriniň netijeleri bolup, Türkmenistandan at satyn almaga baran adamynyň arassa tohumly ahalteke atyny satyn alýandygyny subut edýän dokumentleriň bolmalydygyny nygtaýar.
“Türkmenistanda ýene bir edilmeli möhüm zat, ýurdy açyp, atçylyk bilen meşgullanýanlar üçin auksionlaryň geçirilmegi zerur. Türkmen atlaryny halkara derejesindäki atçapyşyklara gatnaşdyrmaly” diýip, Petra Mareşowa aýdýar.
Mareşowa soňky iki ýylyň dowamynda türkmen atlarynyň Orsýetde geçirilen atçapyşyklara yzly-yzyna gatnaşdyrylandygyny, ýöne şol ýaryşlarda Türkmenistandan getirilen ahalteke aty ýeňiş gazansa-da, ol atyň ganyndan soňra dopingiň, ýagny ata wagtlaýynça güýç berýän neşe maddalarynyň tapylandygyny, üstesine-de, ol atyň arassa ganly ahalteke aty hem däldiginiň anyklanandygyny aýtdy.
Bilermenleriň aýdanlaryndan çen tutulsa, onda: - Türkmenistanda hususy pudaga degişli atçylyk biznesiniň gülläp ösmegi üçin ilki bilen telekeçilere erkinlik berilmeli.
- Telekeçiniň emläginiň hemmetaraplaýyn goragyny üpjün etmeli.
- Telekeçi öz alyp barjak işiniň ugruny anyklap, şoňa görä hereket etmeli.
- Telekeçiniň öz ýetişdiren atlaryny daşary ýurtlara erkin satyp bilmegi üçin zerur şertleri döretmeli.
- Atlaryň tohumy baradaky maglumatlar ýazylýan kitapçalar berk ýöredilmeli.
- Atçylykda aç-açanlyk bolmaly, hökümet halkara derejedäki ýaryşlary, atçapyşyklary gurnamaly, atçylyk bilen meşgullanýanlara niýetlenen auksionlaryň geçirilmegine ýardam bermeli.


text:
Hytaýyň günbataryndan gowuşan maglumatlarda ýurduň az ilatly, daglyk regionynda bolan güýçli ýer titremäniň azyndan dört adamyň ölümine we 54 adamyň, şol sanda 42 çaganyň ýaralanmagyna sebäp bolandygy habar berilýär.
ABŞ-nyň Geologik barlaglary guramasy 22-nji noýabrda Hytaýyň Siçuan welaýatynyň Kangding etrabyndan 30 kilometr uzaklykda hasaba alnan ýer titremäniň 5.9 magnitudaly bolandygyny habar berdi.
Hytaýyň Seýsmologiýa agentligi ýer sarsgynynyň magnitudasyny 6.3 diýip kesgitledi.
Siçuan welaýatynyň häkimiýetleri 30 çemesi jaýyň doly ýumrulandygyny we 2 630 binanyň uly zyýan çekendigini aýtdylar.
Bu regionda 2008-nji ýylda bolan güýçli ýer yranmasy zerarly 90 000 çemesi adam wepat bolupdy.


text:
Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen, 1993-nji ýylda Garagalpagystandan Daşoguz welaýatyna ýüzlerçe türkmen maşgalasy göçüp geldi. Aradan 25 ýyla golaý wagtyň geçendigine garamazdan, şol türkmen maşgalalarynyň käbirlerine heniz hem Türkmenistanyň pasportynyň berilmeýändigi habar berilýär.
Öz adynyň efirde tutulmazlygyny soran Daşoguz welaýatynyň Ruhybelent etrabynyň ýaşaýjysy türkmen raýatlygy bolmany sebäpli, ençeme adamyň işe ýerleşip, gazanç edip bilmeýändigini aýdýar.
Ol bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Orsýet we Pakistan Lahordan Karaçi portuna çenli tebigy gaz geçirijisini gurmak barada ylalaşyga gol çekdiler.
Resmileriň 16-njy oktýabrda aýtmagyna görä, Demirgazyk-Günorta gazgeçirijisi Orsýetiň Rostek kompaniýasynyň ýanyndaky şirket tarapyndan gurlar, Orsýet oňa 2 milliard dollar möçberde maýa ýatyrar.
Yslamabatda premýer-ministr Nawaz Şarifiň gatnaşmagyndaky dabarada Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak we Pakistanyň nebit ministri Şahid Şagan Abbasi ylalaşyga gol çekdiler.
Uzynlygy 1100 kilometrlik gazgeçirijiniň birinji tapgyryny 2017-nji ýylyň dekabr aýyna çenli gurup gutarmak planlaşdyrylýar.


text:
Eýran Yslam Respublikasynyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad iki günlik resmi sapar bilen şu gün Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada bardy.
Türkmen mediýasynyň maglumatyna görä, ol Aşgabatda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşyp, özara bähbitli meseleler barada pikir alşypdyr.
Habarlardan mälim bolşuna görä, prezidentler 6-njy ýanwarda Döwletabad-Serahs-Hangiran gaz geçirjisiniň açylyş dabarasyna-da gatnaşarlar.
«Türkmenistan.ru» internet gazeti uzynlygy 30 kilometer töweregi bolan bu turbanyň Türkmenistandan Eýrana akdyrylýan gazyň möçberini her ýyl 20 milliard kubmetre çykarmaga mümkinçilik döretjekdigini ýazýar.
İki ýurduň prezidentleri ykdysady hyzmatdaşlygy artdyrmak barada hem ençeme ylalaşyklara gol goýarlar diýlip garaşylýar. Ahmedinejad bu saparyň öňýany Täjigistanda boldy. Onuň şol ýerde täjik ýolbaşçylary bilen hem ençeme ylalaşyklara gol goýandygy habar berilýär.


text:
Ermenistan tarapyndan goldanýan Daglyk-Garabagyň separatist güýçleri iki separatist esgeriň 26-njy aprelde irden söweşýän taraplaryň arasyndaky “kontakt liniýasynyň” Azerbaýjan tarapyndan atylan okdan wepat bolandygyny aýtdylar.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi öz goşunlarynyň separatistleriň pozisiýalaryna 24 sagadyň dowamynda 100-den gowrak gezek ok atandygyny 26-njy aprelde tassyklady.
Emma ministrlik Azerbaýjanyň harbylarynyň Ermenistan tarapyndan goldanýan güýçleriň atan okuna jogap berendigini aýtdy.
Aprel aýynyň başynda Daglyk-Garabag 1994-nji ýylda baglaşylyp, Azerbaýjanyň we Ermenistan tarapyndan goldanýan separatistleriň arasyndaky konflikti uzak wagtlap köşeşdiren ýaraşykdan soňky döwürde iň güýçli zorluklar bilen ýüzbe-ýüz boldy.
5-nji aprelde konfliktdäki taraplaryň arasynda ok atyşygy bes etmek barada gelnen ylalaşyk güýje girdi. Taraplaryň ikisi-de bu ylalaşygy bozmakda bir-birini aýyplaýarlar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Ýewraziýa energiýasy boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar
Indiki alty aýdan bir ýyla çenli döwrüň dowamynda Ýewropanyň gaz üpjünçiliginiň diwersifikasiýasy boýunça aýgytlaýjy kararlar alnar. Bu barada Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň döwlet sekretarynyň Ýewraziýa energiýasy boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar Waşingtonda eden çykyşynda mälim etdi.
15-nji oktýabrda Alymlar üçin Wudrow Wilson Halkara Merkezinde
çykyş eden ilçi R.Morningstar tebigy gazyň Ýewropa akdyrylmagyna Türkmenistanyň doly ygrarly bolup galmagyny gazanmak üçin Ýewropa Bileleşigi tarapyndan goldanylýan “Nabukko” konsorsiumynyň köp işler edendigini belledi.
“Biz hem öz gezegimizde, Transhazar gaz geçirijisi boýunça konsepsiýany 90-njy ýyllardan bäri goldap gelýäris. Emma özüne degişli syýasy sebäplerden ötri, özbaşdak Türkmenistanyň gaz geçirijä ygrarly bolup galmaga taýýar bolmazlygy mümkin” diýip, ABŞ-nýň ýokary derejeli wekili, ilçi R.Morningstar aýtdy.
Ýyllyk 31 milliard kub metr tebigy gazy Ýewropa akdyrjak “Nabukko” gaz geçirijisiniň üpjün edilmegi üçin Türkmenistanyň hem bu turbalara 10 millard kub metrlik tebigy gaz akdyrmagy zerur bolup durýar. Emma bu proýekte gatnaşmaga isleg bildiren hem bolsa, Aşgabat entek bu ugurda resmi wada bermedi.
1-nji oktýabrda Brýusselde geçirilen ministrler derejesindäki duşuşyga Türkmenistanyň gatnaşmakdan ýüz öwrendigi habar berilýär. Emma Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barrosonyň şu ýylyň ahyryna çenli Hazar regionyna sapar etmegine garaşylýar. Gün tertibiniň esasy meselesi –“Nabukko”.Täze gaz geçiriji
Bu aralykda, 16-njy oktýabrda Merkezi Garagumda geçirijilik ukyby 3 milliard kub metrlik täze gaz geçiriji ulanmaga berildi. Ol türkmen tebigy gazyny Orta Aziýa — Merkez magistral gaz geçiriji sistemasynda akdyrmak üçin guruldy. Bu bolsa türkmen tebigy gazynyň Orsýete iberilýän möçberini artdyrmaga mümkinçilik döreder.
200 kilometrlik bu gaz geçirijiniň gurluşygynyň “Türkmengaz” döwlet konserniniň we Russiýanyň “MRK engineering” kompaniýasynyň arasynda baglaşylan 176,6 million dollarlyk şertnamanyň çäklerinde amala aşyrylandygy habar berilýär. “MRK engineering” Orsýetiň “Itera” kompaniýasyna degişli.
21-nji oktýabrda bolsa, Russiýa Federasiýasynyň prezidenti Dmitriý Medwedew Aşgabada iki günlük resmi sapara barar. Türkmen-rus ýolbaşçylarynyň duşuşygynda esasan energiýa hyzmatdaşlygy maslahat ediler diýlip, habar berilýär. Emma bu ugurda haýsydyr bir ylalaşygyň baglaşylmagyna kän bir garaşylmaýar.
Türkmenistan bilen Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň arasynda 30 milliard kub metrlik gaz söwdasy barada ylalaşyk baglaşylan hem bolsa, hazirki wagtda Orsýete ýyllyk 10 milliard kub metrlik türkmen gazy akdyrylýar. Ýewropada gaza bolan talabyň azalmagy Orsýetiň türkmen gazyna bolan islegine öz täsirini ýetiripdi.
Moskwa ÝB tarapyndan goldanylýan “Nabukko” proýektini öz gaz geçiriji proýektlerine bäsdeş hasaplaýar. Bir tarapdan, türkmen gazynyň Orsýetden sowa Ýewropa akdyrylmagy Moskwanyň ykdysady bähbitlerine ters gelýän bolsa, beýleki tarapdan, bu Orsýetiň regiondaky syýasy agramyny gowşadar diýlip, çak ediýär.
Waşingtondaky çykyşynda ilçi R.Morningstar: “Orsýetiň Merkezi Aziýadaky bähbitlerine päsgelçilik döretmek niýetimiz ýok. Biziň aýdýan zadymyz – Türkmenistan we Azerbaýjan ýaly ýurtlar öz kararlaryny özleri almagy başarmaly we şol kararlar nähili hem bolsa, biz olary kabul etmeli” diýdi.“Ýeterlik gaz bar”
15-nji oktýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Owganystanyň maliýe ministrini, jemgyýetçilik işleri boýunça ministrini, dag senagaty ministrini we suw serişdeleri boýunça ýolbaşçysyny kabul etdi. Duşuşykda esasan TOPH (Transowgan) gaz geçiriji proýekti barada maslahat edildi.
Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan proýektiniň öňünde duran päsgelçilikler esasan howpsuzlyk we kommersiýa meselelerine degişli. Emma, başga bir tarapdan, geljekde türkmen gazynyň Günorta Aziýa akyp başlamagy Aşgabadyň Günbatara gaz ibermek planlaryny gowşadar diýen pikirler öňe sürülýär.
“Bu proýekt üstünlik gazansa-da, bu Ýewropanyň proýektlerine bäsdeş bolar diýip, pikir etmeýärin. Sebäbi ýakyn geljekde türkmen gazynyň Ýewropa akyp başlajakdygyna gözüm ýetenok. Emma akyp başlaýanda-da ähli gaz talaplaryny üpjün etmek üçin Türkmenistanda ýeterlik gaz bar” diýip, R.Morningstar belledi.
Türkmenistan öz tebigy gaz rezerwleriniň anyklanan möçberiniň 25 trillion kub metre golaýdygyny resmi derejede yglan edýär. Häzir ýyllyk 75 milliard kub metr tebigy gaz öndürýän Türkmenistan geljekde muny 230 milliarda kub metre çykarmagy we onuň 180 milliard kub metrini eksport etmegi göz öňünde tutýandygyny aýdýar.
Şu ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Hytaýa akdyran tebigy gazynyň möçberiniň 6 milliard kub metre barmagyna garaşylýar. Bu möçber 2015-nji ýyla çenli ýyllyk 40 milliard kub metre çykarylar. Eýrana eksport edilýän türkmen tebigy gazynyň möçberi bolsa häzirki wagda ýyllyk 14 milliard kub metre barabar.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň eden çykyşy Birleşen Ştatlaryň dünýäde “agalyk etmek” isleýändigini görkezdi diýýär.
21-nji ýanwarda geçiren ýyllyk metbugat ýygnagynda Lawrow Obamanyň çykyşynda öňe sürlen esasy pikir bu “biz birinjidiris we beýlekiler muňa göz ýetirmelidir” diýlen düşünje Birleşen Ştatlaryň “pelsepesini” şöhlelendirdi diýdi.
Lawrowyň bu çykyşynda soňky, hususanda geçen ýylyň dowamynda rus resmileri, şol sanda Lawrowyň özi we prezident Wladimir Putin tarapyndan öňe sürlen pikirler gaýtalandy. Rus resmileriniň bu pikirleri öňe süren mahaly, Ukrainadaky krizis we konflikt sebäpli Russiýanyň Waşington we Günbatar bilen gatnaşyklary ýaramazlaşan döwrüne gabat geldi.


text:
Gyrgyzystan özüniň Gazagystan bilen aradaky serhedinde gümrük gözegçiligini ýatyryp, Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa ykdysady bileleşik bolan ÝYB-iň doly hukukly agzasyna öwrüldi.
Bu wakany bellemek üçin 12-nji awgustda geçirilen dabara wideobaglanyşyk arkaly gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýew bilen Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew gatnaşdylar. Iki prezident Yssyk kölüň golaýynda ýerleşýän bir kurortda duşuşdylar. Wideobaglanyşyk hem şol ýerden ýola goýuldy.
"Gazaklar we gyrgyzlar doganlyk halklardyr. Şol sebäpden olaryň arasynda araçäk, böwet bolmaly däldir" diýip, ýolbaşçylyk edýän ýurdy öňki sowet respubliklary bolan Orsýetden, Gazagystandan, Belarusdan we Ermenistandan durýan topara goşulan Atambaýew aýtdy.
Nazarbaýew hem Gazagystan "Gyrgyz halkyna asudalyk, durnuklylyk we abadançylyk arzuw edýär" we "ol öz doganlyk halkyny mümkin bolan ähli serişdeler bilen goldamagy dowam etdirer" diýdi.
Gümrük kontrollygy ýatyryldy
12-nji awgustdan başlap gyrgyz-gazak serhedindäki sekiz punktda gümrük kontrollygy ýatyryldy.
Kontrollyk punkty ”Ak ýoldaky” dabara gatnaşan Gyrgyzystanyň premýer-ministri Temir Saryýew žurnalistlere ýüzlenip, ÝYB-e agzalyk Gyrgyzystana köp artykmaçlyk getirer diýdi.
"Biziň raýatlarymyzyň indi ÝYB-e agza döwletlere erkin sapar etmäge, harytlary, hyzmatlary we sermaýany serhetden erkin geçirmäge gowy mümkinçiligi bar".
Ýewraziýa ykdysady bileleşigi Orsýetiň, Belarusyň we Gazagystanyň arasyndaky gümrük bileleşiginiň esasynda döredilip, resmi taýdan ýanwar aýynda işe başlady.
Maksat
Ondan maksat 28 ýurdy öz içine alýan Ýewropa Bileleşigi ýaly, 180 milliondan agdyk ilatly giňişlikde harytlaryň hem hyzmatlaryň erkin hereketi üçin ýeke-täk bazar döretmek.
ÝYB Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň öňki Sowet Soýuzynyň çäginde Moskwanyň täsirini güýçlendirmek we Ýewropa Bileleşigi bilen NATO garşy durmak üçin ulanylýan az sanly howpsuzlyk we ykdysady ýaranlyklaryň biri.
Söwda bileleşigini döretmek pikirini ilkinji bolup teklip eden uzak wagt bäri Gazagystanda höküm sürüp gelýän Nazarbaýew. Ýöne ol we belarus prezidenti Lukaşenko ýurduň özygtyýarlylygynyň haýsydyr bir derejede Moskwanyň eline geçmegginden howatyr edip, Bileleşik syýasatdan çetde durmaly diýip aýak direýärler.
Bileleşige goşulmagy üçin Orsýet Ukraina basyş etdi. Ýöne opponentler bu synanyşyga Moskwa öz täsirini artdyryp, Sowet Soýuzyny täzede dikeltjak bolýar diýip baha berdiler.
Ukrainada 2014-nji ýylyň fewralynda prezident Wiktor Ýanukowiçiň ýurtdan gaçyp çykmagyna getiren gozgalaňyň esasy sebäbi-de şu mesele boldy.
Gyrgyzystanyň ÝYB-e goşulmagy baradaky ylalaşyga Bileleşigiň Ýokary geňeşiniň dekabrda Moskwada geçen mejlisinde gol çekildi.
Ylalaşygyň protokollaryna hem ÝYB-e agza döwletler maý aýynda gol çekdiler.
Gyrgyzystan Bileleşige agza döwletlerden diňe biri bilen serhetdeş. Ol hem Gazagystan.


text:
Indeks
INDEKS - indeksasiya (lat. Index-gorkeziji, spisook). 1) atlaryn,predmetlerin gorkezjisi, restri we s.m shertli belgilerin sistemasy (harply, bibliografik I.., neshitryat I-I, kitap sowdasynyn I-I, pocta, azyk onumlerinin, dermanlarynyn we s. m-min. ondurilen wagtyny we saklanysh mohletini gorkezyan I-ler . Seret: I-ler statistikasyda. 2) I. (matematikada)-matematiki anlatmalary bir-birinden tapawutlandyrmak ucin harp ya-da san gorkezjisi, mes..Xo,Xi,A3,An we s.m. Bu yerde O,I,3,N indeksidir.


text:
21-nji ýanwarda Aşgabatda Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlygy geňeşiniň täze ýylda geçirilen ilkinji ýygnagy boldy. Bu geňeşde esasan hem Türkmenistanyň howpsuzlygyny berkitmek meselelerine garaldy.
Geňeşiň jemlerine ser salnanda, aýratyn hem iki mesele özüne çekýär. Olaryň biri, Türkmenistanyň harby-deňiz güýjini 2015-nji ýyla çenli gutarnykly taýýarlamak boýunça tabşyryklar hem-de Türkmenistanyň Gümrük gullugynyň başlygynyň eýeleýän wezipesinden çetleşdirilmegi we onuň ýerine, birnäçe ýyllardan soň, şol ugruň hakyky spesialistiniň bellenilmegi boldy.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öňki çykyşlarynyň birinde Türkmenistanyň harby-deňiz güýjini döretmelidigi barada aýdyp geçende, onuň bu aýdanlaryna diňe Azerbeýjan döwleti özüniň bu ýagdaýdan howatyrlanýanlygyny öz ýerli metbugatlarynda belläp geçdi.
SSSR dargan soň, Türkmenistan özüne düşýän deňiz flotuny Russiýa Federasiýasynyň haýryna geçirmegi, bu sebitde «gün güýçliniňki, gowurga dişliniňki» - diýilşi ýaly ýagdaýy döretdi. Elbetde şol dörän deňsizligi aradan aýyrmak üçin Hazar deňziniň geosyýasatynda ýerlikli rol oýnamak maksady bilen Türkmenistanyň harby-deňiz flotuny güýçlendirýänligine düşünmek mümkin.
Gümrük gullugy harby däl
Türkmenistanyň Gümrük gullugyna soňky ýyllarda dürli pudaklardan gelen adamlary ýolbaşçy edip belleýärdiler. Ol hem şol pudaga negatiw täsirini berýärdi. Ýolbaşçy bolan adamlar ilki bilen bellenen işine girişmezden, öz gelen pudagynda bile işleşen kärdeşlerini getirýärdiler we olary gümrük edarasynyň jogapkärli wezipelerine belleýärdiler.
Soňky 4-5 ýylyň dowamynda gümrük gullugynda esasan hem harby pudakdan, Migrasiýa gullugyndan gelen adamlar ýolbaşçy bolup işlediler. Olar Gümrük gullugynyň esasy alyp barmaly işiniň daşary ykdysady gatnaşyklardygyny unudyp, ähli ünsi harby düzgün-nyzama berýärdiler.
Gümrük gullugyň soňky başlygy bu pudagy doly harbylaşdyrmak işleri bilen meşgullandy. Aslynda, Gümrük gulluklary harby pudaga däl-de, hukuk goraýjy pudaga degişli bolup durýar. Bu gullugyň esasy işi daşary ykdysady gatnaşyklardan gelýän salgytlary doly we dogry almak we kontrabanda ýoly bilen ýurduň içine getirilýän harytlary saklamak, kontrabanda bilen meşgullanýan adamlary jenaýat kodeksiniň ýörite maddalary bilen jenaýat-jogapkärçiligine çekmek bolup durýar. Emma Gümrük gullugynyň önki başlyklary bu pudagy esasy ýolundan sowa geçirdiler. Bu hem gullukda esasy işiň pese gaçmagyna getirdi.
Gümrük gullugynda öňden gelýän gulluk derejeleriniň ýatyrlyp, 15-20 ýyl pudakda işläp gelýän hünärmenleriň hemmesiniň derejeleri täze işe kabul edilen işgärleriň harby derejeleri bilen deňleşdirlip, leýtenant harby atlary berildi. Elbetde bu hem işe öz negatiw täsirini berdi.
Geçirilen harby maslahatda Türkmenistanyň prezidenti Gümrük gullugynyň başlyklygyna şol edarada başlygyň orunbasary bolup işläp gelýän Meret Berdiýewi belledi. Ençeme ýyllardan soň, gümrük gullugyna 15 ýyl bäri işläp gelýän hünärmeniň bellenmegi geljekde bu pudakda professionalizmiň ýokarlanmagyna getirer diýip, umyt etse bolar.
Şeýle praktikalar beýleki pudaklarda hem bolup dursa, onda geljekde ýurtdaky ykdsady we syýasy reformalaryň güýçli gadam bilen gitjekdigini çaklasa bolardy.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komissiýasynyň başlygy Gazagystanyň indi Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda din azatlygy boýunça lider däldigini aýtdy.
Robert Georgyň sözlerine görä, iki sany aktiwistiň öz dini ynançlary bilen bagly hereketleri üçin suda çekilýändigi, şeýle-de ýurtda soňky iki ýylyň dowamynda çäklendiriji kanunlaryň kabul edilmegi Gazagystanyň halkara derejesini peseltdi we köp gazagystanlylaryň din azatlygyny depeledi.
Robert Georgyň agzan wakalary 63 ýaşly ateist bloger Aleksandr Harlamowyň we Astanadaky Sahawatlylyk kilisesiniň ýolbaşçysy Bahytžan Kaşkumbaewyň tussag edilmegi bilen bagly.


text:
Orsýetiň “Wedomosti” gazeti Türkmenistanyň Orsýetden 30 sany tank satyn almak barada kontrakt baglaşandygynyň belli bolandygyny habar berýär.
“Wedomosti” gazeti sişenbe güni ýaýradan maglumatynda bu baradaky maglumatyň Orsýetiň “Ros-oboron-eksport” kompaniýasynyň ýolbaşçy toparyna ýakyn bir çeşmeden hem-de “Rostehnologiýa” kompaniýasynyň menejerinden alnandygyny aýdýar.
Bu maglumata gorä, geçen ýylyň tomsunda Türkmenistan Orsýetden 30 sany, geçen güýzde bolsa Alžir 120 sany “T-90S” kysymly tanky satyn almak barada Orsýet bilen şertnama baglaşypdyrlar.
Orsýetdäki Strategiýalar we tehnologiýalar baradaky analiz merkeziniň eksperti Konstantin Makiýenko bu tanklaryň umumy bahasynyň ýarym milliard dollardan gowrak diýlip hasaplanylýandygyny aýdýar.
“Wedomosti” gazetiniň maglumatyna görä, 2010-njy ýylda hem Türkmenistan Orsýetden şular ýaly tanklaryň 10-syny satyn alypdyr.
Orsýetli käbir ekspertler bu soňky kontraktlaryň arap ýurtlaryndaky syýasy durnuksyzlyklaryň fonunda baglaşylandygyna ünsi çekýärler. Türkmenistanyň resmi habar çeşmeleri bu tank söwdalary barada hiç hili maglumat ýaýratmadylar.
Orsýetiň Harby-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça federal gullugynyň başlygy Mihail Dmitriýew habarçylara beren interwýusynda geçen 2011-nji ýylda Orsýetiň daşary ýurtlara 13,2 milliard dollarlyk ýarag satandygyny aýtdy. Munuň özi Orsýetiň iň köp ýarag satan ýyly hökmünde alamatlandy.


text:
Golaýda Aşgabatda Aragatnaşyk boýunça regional arkalaşygyň Ýolbaşçylar geňeşiniň 46-njy maslahaty geçirildi. 12-13-nji iýunda geçirilen bu maslahata GDA döwletleriniň, şeýle-de Bolgariýanyň, Sloweniýanyň we Baltika döwletleriniň resmi toparlary gatnaşdylar.
Azatlyk Radiosyndan Gözel Hudaýberdiýewa bu çäräniň maksady we regional hyzmatdaşlygyň aýratynlyklary barada Aragatnaşyk boýunça regional arkalaşygyň ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy Nurudin Muhitdinow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aşgabatdaky duşuşygyň guramaňyzyň 46-njy maslahaty bolanlygy habar berildi. Guramaňyzyň maksady we alyp barýan işleri barada gürrüň berseňiz?
Nurudin Muhitdinow:
Aşgabatdaky duşuşyga Aragatnaşyk boýunça regional guramamyzyň iň ýokary organy bolan Ýolbaşçylar geňeşiginiň agzalary, has düşnükli edip aýtsak, ýurtlaryň Aragatnaşyk ministrlikleriniň ýolbaşçylary gatnaşdylar. Guramamyzyň 18 agzasy bar, ýagny GDA ýurtlary, Baltika döwletleri, şeýle-de Bolgariýa we Sloweniýa.
Döwrüň mümkinçiliklerinden doly derejede peýdalanmak üçin has ýygy-ýygydan duşuşmak zerur.
Bu maslahaty geçirmek kararyna geçen sapar Ukrainadaky duşuşykda Türkmenistanyň teklibi boýunça gelnipdi. Indiki maslahat Azerbaýjanda geçiriler. Maslahatlar ýylda iki gezek geçirilýär. Şu günki gün informasiýa we aragatnaşyk tehnologiýalarynyň örän çalt özgerýänligi sebäpli, döwrüň mümkinçiliklerinden doly derejede peýdalanmak üçin has ýygy-ýygydan duşuşmak zerur.
Azatlyk Radiosy: Şeýle duşuşyklarda näme maslahat edilýär we olar nähili netije berýär?
Nurudin Muhitdinow:
Duşuşyklaryň ählisinde halkara hyzmatdaşlygy koordinirlemek, regional problemalary çözmek we bar bolan tehniki resurslardan has amatly peýdalanmak ýaly meselelere garalýar. Has takyk aýtsak, informasiýa we aragatnaşyk hyzmatlarynyň hilini gowulandyrmagyň, şol sanda mobil we poçta hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmagyň ýollary gözlenýär. Esasy maksadymyz ýurtlaryň ilatynyň informasion aragatnaşyk tehnologiýalarynyň, elektron we poçta aragatnaşyk tehnologiýalarynyň berýän mümkinçiliklerinden has köp we has netijeli peýdalanmagyny gazanmakdan ybarat.
Azatlyk Radiosy: Aşgabatdaky duşuşykda haýsy-da bolsa bir takyk netijlere gelindimi?
Nurudin Muhitdinow:
2015-nji ýyla çenli ähli ýurtlaryň telewideniýeleri analog görnüşden tutuşlygyna sifrli görnüşe geçirilmeli.
Maslahatda biz, şu ýylyň fewral aýynda Ženewada radio boýunça geçirilen bütindünýä konferensiýanyň netijelerini maslahatlaşdyk. Şeýle-de her bir ýurt öz telewideniýesini sifrli görnüşe geçirmek üçin görýän taýýarlyklary barada hasabat berdi. Mälim bolşuna görä, 2006-njy ýylda Radioaragatnaşyk boýunça halkara konferensiýada gelnen karara görä, 2015-nji ýyla çenli ähli ýurtlaryň telewideniýeleri analog görnüşden tutuşlygyna sifrli görnüşe geçirilmeli.
Azatlyk Radiosy: Guramaňyza agza döwletleriň aragatnaşyk pudaklaryndaky takyk problemalar regional derejede maslahat edilýärmi, gurama şol ýurtlarda bar bolan problemalary çözmek işine gatnaşýarmy?
Nurudin Muhitdinow:
Elbetde, biz şeýle meseleleri maslahat edýäris. Meselem, häzir biz ýurtlarymyzda rouming hyzmatynyň hilini gowulandyrmak, onuň bahasyny arzanlatmak ugrunda iş alyp barýarys. Aşgabatdaky duşuşykda Aragatnaşyk bounça regional arkalaşyga girýän döwletlerde operatorlaryň mobil hyzmtlary boýunça hasaplaşygynyň prinsiplerini kesgitleýji deklarasiýa kabul edildi. Kabul edilen bu deklarasiýa ýurtlaryň mobil aragatnaşyk pudaklary üçin ugur görkeziji dokument bolar. Ol, hususan-da, roumingiň bahasynyň arzanladylmagyny göz öňünde tutýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň ýaşaýjylary köplenç mobil aragatnaşygynyň hilinden şikaýat edýärler. Aşgabatdaky duşuşykda türkmen tarapy ýurtda bar bolan problemalary gozgadymy?
Nurudin Muhitdinow:
Maslahatda Orsýetiň MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda ýene-de işläp başlajagy habar berildi.
Türkmenistan guramanyň doly hukukly agzasy. Elbetde, biz orta atylýan ähli meseleleri maslahat edýäris we her bir ýurduň aragatnaşyk pudagyna degişli meselelere garaýarys. Aşgabatdaky duşuşykda Türkmenistanyň aragatnaşyk ministriniň orunbasary ýurtda informasion tehnologiýalaryň ösýänligi barada hasabat berdi. Hasabatda aýdylan zatlar bizi kanagatlandyrdy. Türkmenistanda aragatnaşyk pudagynyň özgermegine, kämilleşmegine we täze operatorlaryň döräp başlamagyna mümkinçilikler bar diýip pikir edýärin.
Maslahatda Orsýetiň MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda ýene-de işläp başlajagy habar berildi. Aýdylyşyna görä, kompaniýa ýurtda işlemek üçin rugsady we lisenziýany almak üçin ähli şertleri ýerine ýetiripdir.


text:
Çarşenbe güni BMG-niň resmileri Orta ýer deňziniň üsti bilen gämi arkaly Liwiýadan Italiýa barmakçy bolan migrantlaryň 54-siniň ýakynda deňizde heläk bolandyklaryny tassyklady.
BMG-niň Bosgunlar baradaky edarasy deňizde 15 gün ýüzen gämiden diňe bir adamyň diri tapylandygyny mälim etdi. Asly eritreýaly bu adam duşenbe güni giçlik Tunisiň kenaryna golaý ýerde halas edilipdir.
Maglumata görä, bu halas edilen adam gämidäki 54 adamyň öz ýanlary bilen hiç hili suw zapasyny almandygy sebäpli, suwsuzlykdan ölendigini gürrüň beripdir.
BMG-niň Bosgunlar baradaky edarasy şu ýylyň ýanwaryndan bäri Liwiýadan Ýewropa geçmekçi bolan adamlardan 170-siniň deňizde ölendiklerini aýdýar.