text:
HALYÇYLAR ÜÇIN MAŞKLAR TOPLUMY
Ýazylan wagty: 29 мая 2018 Ýazan Mayichka
HALYÇYLAR ÜÇIN NIŸETLENEN MAŞKLAR TOPLUMY
Size hödürlenjek maşklar toplumyny oturymly iş ornunda zähmet çekýän işgärleriň gün tertibine girizmek aýratyn ähmiýetlidir. Esasan hem, halyçylyk sungatyna örküni baglan gelin-gyzlarymyza öz peýdaly maslahatlarymyzy bermegi makul bildik. Iş gününiň dowamynda uzak oturmak beden bogunlarynda (aýratyn-da elleriň barmaklarynda) myşsalaryň gowşamaklygyna, çanaklyk myşsalarynda gan aýlanyşygynyň peselmegine getirýär. Maglumatlara görä, hereket edilende agramyň esasy bölegi oňurga sütünine düşýär. Şol sebäpli adamlaryň aglabasy egniniň we boýun myşsalarynyň agyrsyndan ejir çekýärler hem-de bedeniň çalt ýadamaklygy, oňurganyň boýun bölüminiň rahatsyzlanmagy, kellagyrynyň döremegi, gözleriň ýadamaklygy arkaly iş ukybynyň peselmekligine getirýär. Dartgynlygy aýyrmak, özüňi duýşuňy şeýle hem, myşsalaryňy tonusda saklamak üçin iş günüň tertibine laýyklykda ýörite fiziki maşklar toplumyny girizmek hökmanydyr. Bu maşklary iş ýerinde, günortanlyk arakesme wagtynda we iş gününiň ahyrynda ýerine ýetirmegi maslahat berýäris. Eger-de, maşk üçin günüň dowamynda bary-ýogy 10 minut wagtyňy sarp etmegi kada öwürseň, onda bedene dynçlyk aralaşar. Şu maşklaryň (maşklar toplumynyň ählisiniň) ýerine ýetirilen wagtynda demi burnundan alyp, agyzdan çykarylmagyna üns bermeli. Hemme hereketler haýal ýa-da orta derejede ýerine ýetirilmelidir. Maşklar ýerine ýetirilen wagtynda kelläni yza gaýyşdyrmaly däldir. Ýokarda aýdylanlary göz öňünde tutup, her bir adam öz saglygyna jogapkärçilikli çemeleşse, sagdyn durmuş şertini gurnasa, onda adamlaryň ömür dowamlylygynyň has-da uzalmagyna, diňe öňüni alyş çäreler bilen ýüze çykaýjak nogsanlyklaryň öňüni alyp boljakdygyny görkezýär.
1-nji maşk Oturgyçda oturan ýeriňde burnuň bilen dem alyp, garnyňy çişirmeli we demi goýbermeli. Soňra garnyňy içiňe çekip sag aýagyňy galdyryp, pola degirmän, dyzlary epmeli we ýazmaly. Şeýle hereketi beýleki aýagyňda hem gaýtalap, maşky 10-20 gezek ýerine ýetirmeli.
2-nji maşk Oturan ýeriňden oňurga myşsasyny ýaý şekilli görnüşde öňe we yza egmeli. Soňra bu hereketi 5-10 gezek gaýtalamaly.
3-nji maşk Oturgyçda oturan ýeriňde uludan dem alyp, elleriňi çepe we saga gezekleşdirip uzatmaly. Maşky 10-20 gezek gaýtalamaly.
4-nji maşk Arka myşsasyny göni saklap, göwräňi çepe hem saga öwürmeli. Maşky 10-20 gezek gaýtalamaly. 5-nji maşk Oturgyjyň arkasyna ýaplanyp oturmaly. Aýalary kelläň ýeňsesinde birikdirip, göwräňi ýuwaşjadan öňe egmeli. Maşky 10-20 gezek gaýtalamaly.
6-njy maşk Oturgyçdan ýuwaşlyk bilen turup, göwräňi öňe egip ýene-de oturmaly. Maşky 10-20 gezek gaýtalamaly. 7-nji maşk Oturgyçda oturyp, elleriňi biliňde goýmaly, aýaklaryňy öňe uzatmaly. Ilki sag aýagyň ujuny ýere diräp, çep dyzyňy epmeli. Maşky her aýagyňda 10-20 gezek gaýtalamaly.
8-nji maşk Oturgyçda oturan ýeriňde boýnuňy öňe uzadyp, aýlawly hereketi ýerine ýetirmeli. Maşky 5-10 gezek gaýtalamaly.
9-njy maşk Oturan ýeriňden elleriňi ýeňsäňde goýup, göwräňi çepe we saga egmeli. Maşk ýerine ýetirilýän wagty erkin dem almaly. Maşky 6-8 gezek gaýtalamaly. 10-njy maşk Oturan ýeriňde eginleriňi gezekli-gezegine aşak we ýokary hereketlendirmeli, dem alyş erkin bolmaly. Maşky 6-8 gezek gaýtalamaly.
Okalan sany: 34 Jogaplar: ( 0 )


c: text/html

text:
10.08.2018. Balkan welaýatynda serhet birikmesiniň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasy tamamanansoň Soňra Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy okuw-türgenleşik meýdançasyna ugrady, bu ýerde ilkinji gezek harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýörite maksatly bölümleriniň görkezme çykyşlary guraldy.
Bu ýerde milli Liderimizi ýaragly düzümleriň ýolbaşçylary garşylaýarlar. Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ý.Berdiýew hormatly Prezidentimize hasabat berýär.
Häzir ýaragly düzümleriň ähli bölümlerinde esgerleri harby-watançylyk ruhunda terbiýelemek, beden taýýarlygyny, öňdebaryjy söweş tehnikalarynyň we ýaraglarynyň dürli görnüşlerine erk etmek hem-de dolandyrmak endiklerini kämilleşdirmek boýunça taktiki okuwlar we çäreler yzygiderli guralýar.
Hormatly Prezidentimiz hem-de harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary ýaraglaryň dürli görnüşlerinden okuw atyşyklaryny geçirdiler.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň nyşanany dürs urmagy Gahryman Arkadagymyzyň söweşjeň ýaragyna ussatlyk bilen erk edýändiginiň nobatdaky subutnamasy boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow harby gullukçylaryň biriniň haýyşy boýunça nyşana gol çekýär hem-de Döwlet serhet gullugynyň muzeýine gowşurýar.
Milli Liderimiz bu ýere ýygnanan ýolbaşçylara ýüzlenip, Ýaragly Güýçleriň şahsy düzümleriniň sportuň dürli görnüşleri bilen yzygiderli meşgullanmagynyň harby gullukda ýokary görkezijileri gazanmagyň hem-de söweşjeň wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmegiň esasy talaplarynyň biridigini belledi. Bu ugurda geçirilýän işler netijeli häsiýete eýe bolmalydyr diýip, döwlet Baştutanymyz geljekde hem esgerleriň watançylyk terbiýesini artdyrmak, ýaş esgerleriň arasynda sagdyn durmuş ýörelgesini giňden wagyz etmek üçin toplumlaýyn çäreleri görmegi tabşyrdy. Bularyň hemmesi Watan goragçylarynyň beden taplygyny we ahlak ruhuny ýokarlandyrmaga ýardam eder diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Milli Liderimiziň şahsy göreldesi edermenligiň hem-de Watanymyza we mähriban halkymyza bolan çäksiz söýginiň mekdebi bolup hyzmat edýär. Edermenlik, gaýduwsyzlyk, islendik harby tehnikany dolandyrmak harby edaralaryň şahsy düzümi üçin nusga alarlyk mysal bolup durýar. Bu aýratynlyklary döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralaryna baranynda, şahsy göreldesinde görkezýär.
Ýörite meýdançada ýörite düzümleriň esgerleri ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna döwrebap tehnikalary we enjamlary netijeli ulanmakda ýokary ussatlyklaryny, ýaraglara hem-de söweş sungatyna erk etmekde başarnyklaryny, başa-baş söweşiň dürli tilsimlerini hem-de jenaýatçylary ele salmakda gulluk itlerini peýdalanmak başarnyklaryny görkezdiler.
Harby gullukçylaryň ähli ugurlardan taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmak, ata Watanymyzyň serhetleriniň eldegrilmesizligini goramak häzirki döwrüň esasy talaplarynyň biri bolup durýar. Öňlerinde goýlan möhüm we jogapkärli wezipeleriň hötdesinden gelmegi başarýan ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamak işine aýratyn üns berilýär. Ýokary okuw mekdepleri açylýar, harby we hukuk goraýjy edaralaryň düzümleri üçin zerur serişdeler bilen üpjün edilen täze binalar toplumlary gurulýar we ulanmaga berilýär. Harby gullukçylar ýörite endikleri özleşdirip, çylşyrymly döwrebap söweş tehnikalaryny, enjamlary ussatlarça dolandyryp, ýurdumyzyň ygtybarly goralmagyny üpjün edýärler.
Merdana ata-babalarymyzyň parahatçylyk söýüjilik ýörelgelerine eýerip, köpasyrlyk taryhynda türkmen halky tarapyndan kemala getirilen harby däpleri hem-de harby sungaty dowam edip we kämilleşdirip, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleri maddy-enjamlaýyn binýady ýokary derejede döwrebaplaşdyrylan goranyş häsiýetli söweşjeň ukyply goşuna öwrüldi. Ýurdumyzda üstünlikli alnyp barylýan iri möçberli harby özgertmeleriň çäklerinde milli harby hünärmenleriň täze nesli kemala geldi.
Ozal şu okuw türgenleşiginde hem aýratyn maksatnama boýunça taýýarlyk geçen ýurdumyzyň ýaragly düzümleriniň ýörite maksatly bölümleriniň harby gullukçylary ilkinji gezek bilelikde ussatlyklaryny görkezýärler. Bu bölümler öňdebaryjy taktikalary we täze tehniki serişdeleri peýdalanmak bilen, tabşyryklary ýerine ýetirmek üçin niýetlenendir. Bu toparlaryň şahsy düzüminiň söweşjeň, nazaryýet we beden taýýarlygynyň ýokary derejesi ýörite bölümleriň esasy tapawutlandyryjy alamatydyr. Söweşjeň wezipeler çözülende dessinlik, işiň dowamlylygynyň çäklendirilen döwri, gujurly hem-de çalt hereketi ugur edinmek, ykjamlylyk we çakganlyk ýörite maksatly toparlaryň işiniň esasy ýörelgeleri bolup durýar.
Aýratyn maksatly toparyň birikmeleriniň esgerleri beden we ýörite taýýarlygyň ýokary derejesi bilen tapawutlanýar, jogapkärli wezipeleri dessine çözmegi başarýan Ýaragly Güýçleriň dürli goşunlarynyň nusgalyk bölümleri hasaplanylýar.
Görkezme çykyşlaryna paraşýutçylar topary başlaýar. Olar çylşyrymly howa şertlerinde edermenlik we gaýduwsyzlyk görkezdiler. Asmanda söweşjeň dikuçarlar peýda bolýar, onuň üstünden ýörite düzümleriň esgerleri böküşi amala aşyrýarlar hem-de belli bir belentlikde howa giňişliginde Döwlet baýdagyny ýaýýarlar. Harby gullukçylar ýere düşüp, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysyna hasabat berýärler.
Soňra okuw-türgenleşik meýdançasynda beýleki bölümleriň esgerleri hünär taýýarlygynyň derejesini görkezýärler. Olar sowuk ýaraga hem-de söweş sungatyna erk etmek başarnygyny we başa-baş söweşleriniň dürli tilsimlerini ýokary ussatlyk bilen görkezýärler.
Şeýle hem esgerler ulag serişdesini bikanun eýelän topary ýok etmek boýunça hereketleri başarnykly görkezdiler.
Ýörite maksatly bölümleriň biriniň esgerler topary döwrebap söweşjeň ýaraglaryna, şol sanda dürli aralykdan snaýper ýaragyna erk etmek başarnygyny görkezip, nyşanany urdular. Tabşyrygyň barşynda uçarmansyz enjamlar hem netijeli ulanylyp, şolaryň kömegi bilen garşydaşyň esasy söweşjeň nokady ýok edildi.
Görkezme okuwlaryny beýleki ýörite maksatly bölümleri dowam etdi.
Bilelikdäki taktiki hereketleriň barşynda ýörite bölümleriň harby gullukçylarynyň hüjümiň we partlatmak synanyşygynyň dessine hem-de ýitgisiz öňüni almak başarnygy görkezildi. Şertli garşydaşyň ulag kerwenini ýok etmek boýunça tabşyrygyň ýerine ýetirilýän mahaly, söweşjeň dikuçarlar hem-de ýöriteleşdirilen harby ulaglar gatnaşdy, şeýle hem iň täze gorag serişdeleri, tehniki enjamlar hem-de ýaraglaryň döwrebap nusgalary peýdalanyldy.
Soňra okuwlary ýörite maksatly bölümleriň ýene-de biri dowam etdi. Olara ýolagçy demir ýol düzümini ele salan terrorçylar toparyny ýok etmek hem-de girewe alnan adamlary boşatmak tabşyryldy. Degişli gulluklaryň utgaşykly hereketleri netijesinde ýörite maksatly düzümiň bölümi gysga wagtyň içinde öňde goýlan wezipä hötde geldi.
Soňra harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýörite maksatly bölümleri dürli päsgelçiliklerden, şol sanda barmasy kyn we tebigy taýdan çylşyrymly ýerlerden geçmek başarnygyny hem-de sowuk ýaraga erk edişlerini we başa-baş söweşiň tilsimlerini görkezdiler. Bularyň ählisi häzir türkmen esgerleriniň edermenlik we gaýduwsyzlyk görkezip, öňlerinde goýlan söweşjeň wezipeleri üstünlikli çözýändikleriniň tassyknamasydyr.
Döwrebap tehniki üpjünçilige garamazdan, serhetde ýörite öwredilen itleriň kömeginden peýdalanmazlyk mümkin däl. Olar serhetçiler bilen birlikde, her gün gulluk wezipelerini alyp barýarlar. Türkmenistanda itlere ideg etmegiň däpleriniň hem atlara ideg edilişi ýaly gadymy kökleriniň bardygyny bellemek gerek. Türkmenleriň gadymy ata-babalary tarapyndan ösdürilip ýetişdirilen goragçy itleriň – meşhur alabaý we ýyndam tazy tohumlarynyň bütin dünýäde uly meşhurlykdan peýdalanýandygy ýöne ýerden däldir. Ata-babalarymyzyň tejribelerine gulluk itlerini terbiýeleýän biziň günlerimiziň itleri öwrenijileri häzirki wagtda uly isleg bildirýär.
Şunuň bilen baglylykda, häzirki okuwlaryň maksatnamasyna şertli jenaýatçyny saklamak boýunça tabşyrygyň ýerine ýetirilişini görkezmek girizildi. Munuň üçin itleriň ýörite türgenleşdirilen görnüşleri ulanylýar. Olar agtaryş häsiýetleri babatda tapawutlanýar — birnäçeleri açyk ýerde uzak wagtlap aňtamaga, beýlekileri içinde tabşyryklary ýerine ýetirmäge niýetlenendir. Häzirki okuwlarda owçarka itleriniň ukyplary görkezildi.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli aragatnaşyk boýunça Hazar deňziniň türkmen zolagynda geçirilen okuwlaryň barşyna gözegçilik etdi. Bu okuwlara harby-deňiz güýçleriniň, Döwlet serhet gullugynyň dürli kysymly gämileriniň, Türkmenistanyň Harby-howa güýçleriniň uçarlarynyň we dikuçarlarynyň toparlary, ýurdumyzyň harby düzümleriniň ýörite maksatly bölümleri gatnaşdylar.
Harby esgerler şu günki okuwlaryň barşynda öňlerinde goýlan wezipäni takyk ýerine ýetirip, ata Watanymyzyň deňiz çäkleriniň ygtybarly goralýandygyny, bu gün öz bilimlerini kämilleşdirýän, döwrebap deňiz tehnikalaryny, enjamlaryny we ýaraglaryny ussatlyk bilen dolandyrýan harby deňizçilerimiziň netijeli gulluk edýändigini aýdyň görkezdiler.
Öňde bellenilişi ýaly, milli Liderimiz dört nyşanany takyk urmak bilen, şu gün nobatdaky gezek söweş ýaragyna erk etmegiň ýokary ussatlygyny görkezdi. Döwlet Baştutanymyz şolaryň her birine şu günki waka barada ýadygärlik hökmünde gol çekip, olary Goranmak ministrliginde, Içeri işler ministrliginde we kazyýet edaralarynda saklamak üçin gowşurdy.
Okuwlar tamamlanansoň, Türkmenistanyň Prezidenti ýokary söweş başarnyklary üçin esgerlere minnetdarlyk bildirdi hem-de geçirilen görkezme okuwlarynda ussatlyklaryna ýokary baha berdi. Ýörite maksatly bölümleriň harby gullukçylary milli goşunymyzyň harby bölümlerini döwrebaplaşdyrmak, harby gullukçylara mynasyp durmuş şertlerini döretmek meselelerine hemişe üns berýändigi üçin Belent Serkerdebaşymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, mähriban Watanymyza mundan beýläk-de wepaly we ynamly gulluk etjekdiklerini, halkymyzyň asuda durmuşynda mukaddes serhetlerimiziň goragynda sak durjakdyklaryny ynandyrdylar.
Hormatly Prezidentimiz ýygnananlary şanly waka bilen ýene bir gezek tüýs ýürekden gutlap, hemmelere berk jan saglyk, abadançylyk, öňde goýlan möhüm wezipeleri ýerine ýetirmekde uly üstünlikleri arzuw etdi.
www.tdh.gov.tm
Ýörite maksatly bölümleriň bilelikdäki okuw türgenleşigi geçirildi
10.08.2018. Balkan welaýatynda serhet birikmesiniň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasy tamamanansoň Soňra Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy okuw-türgenleşik meýdançasyna ugrady, bu ýerde ilkinji gezek harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýörite maksatly bölümleriniň görkezme çykyşlary guraldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýük gümrük deklarasiýasyny we üstaşyr
deklarasiýasyny doldurmagyň tertibi hakynda
gollanma
I. Umumy düzgünler
1. Ýük gümrük deklarasiýasyny we üstaşyr deklarasiýasyny doldurmagyň tertibi hakynda gollanma (mundan beýläk - Gollanma) ýük gümrük deklarasiýasyny (mundan beýläk - ÝGD) we üstaşyr deklarasiýasyny (mundan beýläk - ÜD) aşakdaky bellenilen görnüşlerdäki blanklarda (1-nji goşundy) doldurmagyň kadalaryny kesgitleýär:
- «Ýük gümrük deklarasiýasy/Üstaşyr deklarasiýasy (GD1)» (mundan beýläk - esasy sahypa);
- «Ýük gümrük deklarasiýasyna/Üstaşyr deklarasiýasyna goşmaça sahypa (GD2)» (mundan beýläk - goşmaça sahypa).
2. ÝGD we ÜD türkmen dilinde doldurylýar. Daşary ýurtly şahslaryň atlarynyň we salgylarynyň latyn elipbiýiniň harplary bilen görkezilmegine ýol berilýär. Latyn elipbiýiniň harplaryny özünde saklaýan, harytlary doly beýan etmek üçin hyzmat edýän maglumatlar (haryt nyşany, artikul, kysym we şuňa meňzeşler), şeýle hem ulag serişdeleriniň belgileri, gatnaw belgileri, resminamalaryň belgileri we şolara meňzeş maglumatlar latyn elipbiýiniň harplaryny ulanmak bilen görkezilýär.
3. Esasy sahypa bir haryt barada maglumatlary mälim etmek üçin ulanylýar. Bir ÝGD-da we ÜD-da iki we ikiden köp harytlar barada maglumatlar malim edilende goşmaça sahypalar esasy sahypa goşmaça ulanylýar. Bir goşmaça sahypasynda üç haryt barada maglumatlary görkezip bolýar.
Bir ÝGD-da we ÜD-da 999-dan köp bolmadyk harytlar barada maglumatlar mälim edilip bilner.
Goşmaça sahypalaryndaky doldurylmadyk 31-nji öýjükleriň üsti çyzylmalydyr.
4. Eger şu Gollanma bilen, goşmaça sahypalaryň aýratyn öýjükleri üçin doldurmagyň aýratynlyklary bellenilmedik bolsa, goşmaça sahypalaryň öýjüklerini doldurmagynyň kadalary esasy sahypanyň degişli öýjüklerini doldurmagyň kadalaryna laýyk gelýär.
5. ÝGD-da we ÜD-da maglumatlary mälim etmek üçin Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň (mundan beýläk - Gümrük gullugy) kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda gümrük maksatlary üçin peýdalanylýan klassifikatorlar we kadalaşdyryjy-habar maglumatlaryň sanawlary ulanylýar.
6. ÝGD-da we ÜD-da mälim edilýän maglumatlar gümrük maksatlary üçin zerur maglumatlar bolup durýar.
7. Gümrük gullugy aýratyn görnüşli harytlar üçin ÝGD-ny we ÜD-ny doldurmagyň aýratynlygyny bellemäge hukuklydyr.
II. ÝGD-ny doldurmak boýunça umumy düzgünler
8. ÝGD dört sany esasy sahypalardan, şu Gollanma bilen göz öňünde tutulan halatlarynda bolsa, goşmaça sahypalaryndan hem ybaratdyr.
Gümrük gullugynyň bellän halatlarynda, gümrük maksatlary üçin zerur bolan mahalynda sahypalaryň köp sany ulanyp bilner.
9. Bir ÝGD-da bir haryt tapgyrynda bolup, şol bir gümrük düzgünine ýerleşdirilýän harytlar barada maglumatlar mälim edilýär.
Bir haryt tapgyrynda bolan harytlar barada maglumatlary, şol bir gümrük edarasyna berilýän, birnäçe ÝGD-larda deklarant ýa-da gümrük dellaly mälim etmäge hukuklydyr, haçanda bir haryt tapgyryna girýän harytlar, Garaşsyz Döwletleriniň Arkalaşygynyň Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasyna (mundan beýläk - DYI HN) Düşündirme bermegiň 2a esasy kadasyna laýyklykda, ýygnalmadyk ýa-da sökülen görnüşinde bolan harydy düzüjiler hökmünde garalan, we toplanan ýa-da tamamlanan haryda laýyk gelýän, DYI HN-nyň pozisiýasynda toparlara bölünmäge degişli bolan halaty muňa girmeýär.
Aşakdakylar bir haryt tapgyry bolup durýarlar:
a) harytlar Türkmenistanyň gümrük çägine getirilende - daşary ykdysady geleşik amala aşyrylanda baglaşylan bir şertnama boýunça (ýa-da gaýtadan işlemegiň önümleri deklarirlenende harytlary gaýtadan işlemek rugsadynyň biri boýunça) borçlaryň ýerine ýetirilmeginiň ýa-da birtaraplaýyn daşary ykdysady geleşigiň hasabyna, ýa-da hiç-hili geleşik baglaşmazdan, şol bir iberijiden Türkmenistanyň gümrük çägindäki şol bir alyjynyň salgysyna daşalýan harytlar, bu harytlar babatda aşakdaky şertler bir wagtda ýerine ýetirilende:
- harytlar, Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 79-njy maddasynda göz öňünde tutulan, möhletleriň çäginde Türkmenistanyň gümrük çägine gelýän ýerinde ýa-da eltilmeli ýerinde (eger içerki gümrük üstaşyrynyň amaly ulanylan bolsa) şol bir gümrük edarasyna görkezilende;
- deklarirlenilýän harytlar babatda wagtlaýyn saklanylmagynyň amaly ulanylanda, harytlar şol bir ýerde wagtlaýyn saklanyşda duran (saklanylan) bolsa;
b) harytlar Türkmenistanyň gümrük çäginden alnyp gidilende:
- daşary ykdysady geleşik amala aşyrylanda baglaşylan bir şertnama boýunça (ýa-da gaýtadan işlemegiň önümleri deklarirlenilende harytlary gaýtadan işlemek rugsadynyň biri boýunça) borçlaryň ýerine ýetirilmeginiň, ýa-da birtaraplaýyn daşary ykdysady geleşigiň hasabyna, ýa-da hiç-hili geleşik baglaşmazdan, şol bir gümrük edarasynyň iş zolagynda şol bir iberiji tarapyndan, Türkmenistanyň çäginden daşarda ýerleşýän, şol bir alyjynyň salgysyna bir wagtda ýüklenilip iberilýän (ýa-da döwürleýin ýa-da döwürleýin wagtlaýyn deklarirlemek ulanylanda kesgitlenilen wagtyň dowamynda ýüklenilip iberilýän) harytlar;
ç) Türkmenistanyň gümrük serhedinden harytlar geçirilmezden, ilkibaşda mälim edilen gümrük düzgüni üýtgände ýa-da onuň hereketi tamamlananda:
- bir şertnama boýunça, eger daşary ykdysady geleşik amala aşyrylanda degişli şertnama baglaşylan bolsa, (ýa-da harytlary gaýtadan işlemek rugsadynyň biri boýunça) şol bir ilkibaşdaky gümrük düzgünine ýerleşdirilen, şol bir gümrük edarasynyň gümrük gözegçiliginde bolan harytlar, we bu harytlaryň deklaranty harytlary ilkibaşdaky gümrük düzgünine ýerleşdiren şahs ýa-da deklarirlenilýän harytlara olar ilkibaşdaky gümrük düzgünine ýerleşdirilenden soň emläk hukugyny alan şahs bolup durýan bolsa.
10. Bir haryt tapgyryndaky harytlar dürli gümrük düzgünlerine ýerleşdirilende, her bir gümrük düzgünine aýratyn ÝGD-lar berilmelidir.
11. Gümrük-tarif düzgünleşdirmegiň, gadaganlyklaryň hem-de çäklendirmeleriň bir meňzeş şertleri ulanylmaga degişli bolan, bir haryt tapgyrynyň düzümindäki, DYI HN boýunça bir dokuz belgili toparlara bölüniş koduna degişli edilen, bir ýurtdan ýa-da bir ykdysady bileleşigiň ýa-da birleşigiň çäginden gelip çykan, ýa bolmasa gelip çykan ýurdy belli bolmadyk bir (söwda, täjirçilik) atly harytlar bir haryt ýaly deklarirlenilýärler.
12. ÝGD şu Gollanmada getirilen doldurmagyň kadalaryna laýyklykda doldurylýar we çap ediji enjamyň ulanylmagy bilen düşnükli çap edilýär, onda bozulyp aýrylan we çyrşalan ýazgylar bolmaly däldir.
ÝGD doldurylanda onuň elektron nusgasy döredilýär, ondaky maglumatlar ÝGD-daky maglumatlara laýyk gelmelidir we ol gümrük edarasyna ÝGD bilen bilelikde berilýär.
Deklarant ÝGD-ny doldurmak we onuň elektron nusgasyny döretmek üçin ulanylýan programma önümini gümrük edarasyndan muzdsuz esasda alyp biler.
Gümrük gullugynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen ÝGD-nyň berilmegi arkaly harytlar deklarirlenilende ÝGD-nyň elektron nusgasy bolmazdan onuň berilmeginiň mümkinçiligi bellenilen aýratyn halatlarda ÝGD-da maglumatlar basma baş harplar bilen elde girizilip bilner.
13. Eger öýjüklerde maglumatlary mälim etmek üçin ýa-da gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan gulluk belliklerini goýmak üçin ýeterlik ýer bolmasa, onda zerur bolan maglumatlar, ÝGD-nyň aýrylmaz bölegi bolup durýan, A4 görnüşdäki goşmaça goşulýan sahypalarda (mundan beýläk - ÝGD-ä goşmaça) görkezilmäge degişlidir. ÝGD-ä goşmaçanyň hemme sahypalary belgilenilmelidir. Şunda, ÝGD-nyň degişli öýjüginde (öýjügiň setirinde) «___sahypaly___-nji (njy) goş. seret» diýen ýazgy edilmelidir.
Her ÝGD-ä goşmaçanyň sany ÝGD-nyň nusgalarynyň sanyna gabat gelmelidir.
ÝGD-ä goşmaçanyň her sahypasynda aşakdakylary görkezmek zerur:
- ýokarky sag böleginde «___________belgili ÝGD-ä __-nji (njy) goşmaça»;
- «__-nji (njy) haryt» ýazgy görnüşinde deklarirlenilýän harydyň tertip belgisi we her haryt boýunça - öýjügiň tertip belgisi we doldurmagyň kadalaryna laýyklykda bu öýjüge girizilýän maglumatlar.
Eger ÝGD-ä goşmaçany deklarant ýa-da gümrük dellaly düzen bolsa, ÝGD-ä goşmaçanyň her nusgasy aşaky sag böleginde ÝGD-ny dolduran şahs tarapyndan ýa-da bu şahsyň şoňa ygtyýary bolan işgäri tarapyndan gol çekilip, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ÝGD-ny düzen şahsyň möhüri bolmaly bolsa, möhürini goýmak arkaly tassyklanylmalydyr.
ÝGD-ä goşmaçany gümrük edarasynyň wezipeli adamy düzen bolsa, ÝGD-ä goşmaçanyň her nusgasy aşaky sag böleginde wezipeli adam tarapyndan gol çekilip belgili şahsy möhürini goýmak arkaly tassyklanylmalydyr.
ÝGD-nyň elektron nusgasyna ÝGD-ä goşmaçalarda bar bolan hemme maglumatlar girizilmelidir.
14. Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 83-nji maddasynda göz öňünde tutulan şertler berjaý edilende, Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 92-nji maddasynyň düzgünleri ulanylýan mahalynda, ÝGD-da mälim edilen maglumatlara üýtgetmeler we (ýa-da) goşmaçalar girizilip bilner.
ÝGD-daky maglumatlara üýtgetmeler we (ýa-da) goşmaçalar el bilen ÝGD-ny dolduran şahs tarapyndan girizilip bilner. Şunda, üýtgedilýän ýa-da düzedilýän maglumatlaryň, indiki tesimde kesgitlenilen halatlardan başga ýagdaýlarda, üsti çyzylýar we ýanynda, şol öýjükde, täze maglumatlar düşnükli girizilmelidir. Her bir üýtgetme, goşmaça, şeýle üýtgetmeleri, goşmaçalary girizen şahsyň goly bilen, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ÝGD-ny düzen şahsyň möhüri bolmaly bolsa, möhürini goýmak ýoly arkaly tassyklanylmalydyr. Gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan ÝGD-daky maglumatlara girizilen üýtgetmeler we (ýa-da) goşmaçalar, üýtgetmeleri we (ýa-da) goşmaçalary girizen, gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan sene görkezilip, belgili şahsy möhüri goýmak bilen gol çekilip tassyklanylmalydyr.
Eger şeýle üýtgetmeler, goşmaçalar ÝGD-ny düşnüksiz we kyn okalýan etjek bolsa ýa-da olar harytlar goýberilenden soň girizilende, şeýle hem Türkmenistanyň gümrük kodeksiniň 85-nji maddasyna laýyklykda ýetmeýän maglumatlar berlen halatynda gümrük deklarasiýasyny düzediş (mundan beýläk - GDD1) we zerur bolanda oňa goşmaça sahypalar (mundan beýläk - GDD2) ulanylmalydyr. GDD1 (GDD2) esasy sahypanyň (goşmaça sahypanyň) täze blankyny doldurmak arkaly üç nusgada düzülýär. GDD1 (GDD2) doldurylanda onuň elektron nusgasy döredilýär.
GDD1-iň (GDD2-iň) degişli öýjüklerine ÝGD-dan bellige alnyş belgisi, deklarant barada maglumatlar (GDD2-de görkezilmeýär) we harydyň tertip belgisi, girizilýän üýtgetmeler, goşmaçalar barada maglumatlar geçirilýär. Üýtgedilen, goşmaça girizilen maglumatlar GDD1-iň (GDD2-iň) degişli öýjüklerine girizilýär.
Üýtgedilen, goşmaça girizilen maglumatlar GDD1-iň 54-nji öýjüginde we GDD-2-iň her sahypasynda öýjükleriň aşagyndaky setirde ÝGD-ny düzen şahsyň ýa-da bu şahsyň şoňa ygtyýarlyklary bolan işgäriniň goly bilen, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ÝGD-ny düzen şahsyň möhüri bolmaly bolsa, möhürini goýmak ýoly arkaly tassyklanylmalydyr.
ÝGD-na üýtgetme we (ýa-da) goşmaça girizilen hemme halatlarda gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan harydyň tertip belgisi hem-de üýtgetmeler we (ýa-da) goşmaçalar girizilen öýjükleriň belgileri görkezilip, ÝGD-nyň («1/6», «2/7», «3/8» belgili) esasy sahypalarynyň we GDD1-iň «C» öýjüginde sene görkezilip, gol çekilýär we belgili şahsy möhürini goýmak bilen «______ öýjükler düzedildi» diýen ýazgy görnüşinde bellik edilýär. GDD2-iň «C» öýjüginde gol çekilip, sene we belgili şahsy möhür goýulýar. Şunda, GDD1 (GDD2) ÝGD-nyň aýrylmaz bölegi bolup durýar.
15. Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 84-nji maddasyna laýyklykda ÝGD-nyň yzyna gaýtarylyp alynmagy üçin rugsat berlende, gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan «1/6», «2/7», «3/8», «4/5» belgili esasy sahypalaryň «C» öýjüginde, gümrük edarasynyň wezipeli adamynyň goly we belgili şahsy möhüri bilen tassyklanylýan, ÝGD-nyň yzyna gaýtarylyp alynmagy üçin berlen rugsadynyň senesi görkezilip «ÝGD yzyna gaýtarylyp alyndy» diýen ýazgy edilýär.
16. Harytlaryň goýberilmegi (şertleýin goýberilmegi) hakynda, harytlaryň goýberilmegini gadagan etmek hakynda çözgüt kabul edilenden soň, Türkmenistanyň gümrük çäginden alnyp gidilýän türkmen harytlaryny gümrük düzgünine ýerleşdirmek hakynda rugsat berlenden soň, şeýle hem ÝGD-nyň yzyna gaýtaryp alynmagy üçin rugsat alandan soň:
a) «1/6» we «2/7» belgili esasy we goşmaça sahypalar gümrük edarasynda galýar;
b) «3/8» we «4/5» belgili esasy we goşmaça sahypalar deklaranta gaýtarylyp berilýär we şunda harytlar Türkmenistanyň gümrük çäginden harytlaryň alnyp gidilmegi göz öňünde tutulýan gümrük düzgünine ýerleşdirilende, «4/5» belgili esasy we goşmaça sahypalary harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çäginden gidýän ýerinde ýerleşýän gümrük edarasyna berilýär.
Harytlar harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çäginden gidýän ýerinde ýerleşýän birnäçe gümrük edaralaryň üsti bilen we (ýa-da) wagtyň kesgitli döwrüniň dowamynda bölekleýin alnyp gidilen halatynda Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 85, 86 we 88-nji maddalaryna laýyklykda deklarirlemegiň ýönekeýleşdirilen tertibi ulanylanda, harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çäginden gidýän ýerinde ýerleşýän gümrük edarasyna ÝGD-nyň «3/8» belgili esasy we goşmaça sahypalarynyň deklarant tarapyndan tassyklanan göçürme nusgalarynyň berilmegine ýol berilýär.
17. Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 80-nji maddasynyň dördünii bölegine ýa-da 88-nji maddasynyň ýedinji bölegine laýyklykda ÝGD berilmedik hasaplananda «1/6», «2/7», «3/8», «4/5» belgili esasy sahypalaryň «C» öýjüginde gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan, ÝGD-nyň ýuridik ähmiýeti bolan faktlara şaýatlyk edýän mälim etme bolmagyny bes eden senesi görkezilip «ÝGD berilmedik hasaplanýar» diýen ýazgy edilýär. Bu ýazgy gümrük edarasynyň wezipeli adamynyň goly we belgili şahsy möhüri bilen tassyklanylýar.
III. ÜD-ny doldurmak boýunça umumy düzgünler
18. ÜD «1/6» we «4/5» belgili iki sany esasy sahypalardan, şu Gollanma bilen göz öňünde tutulan halatlarynda bolsa, «1/6» we «4/5» belgili goşmaça sahypalaryndan hem ybaratdyr.
Gümrük gullugynyň bellän halatlarynda, gümrük maksatlary üçin zerur bolan mahalynda sahypalaryň köp sany ulanyp bilner.
19. Bir ÜD-da bir haryt tapgyrynda bolan harytlar barada maglumat mälim edilip bilner. Şunda bir iberijiden bir alyjynyň salgysyna bir ulag (daşaýyş) resminamasy boýunça daşalýan harytlara bir haryt tapgyry hökmünde garalýar.
20. ÜD çap ediji enjamynyň ulanylmagy bilen çap edilýär. ÜD düşnükli doldurylmalydyr, onda bozulyp aýrylan we çyrşalan ýazgylar bolmaly däl. ÜD-ä düzedişler çap ediji enjamynyň ulanylmagy ýa-da basma baş harplar bilen elde girizilip bilner. Her bir düzediş düzedişi girizen şahsyň goluny, şeýle hem gümrük edarasynyň wezipeli adam tarapyndan belgili şahsy möhürini goýmak arkaly tassyklanylmalydyr. Gümrük edarasy zerur bolan mahalynda täze ÜD-nyň doldurylmagyny talap edip bilýär.
ÜD-nyň elektron nusgasynyň döredilmegine mümkinçilik bolan mahalynda, ol ÜD bilen bilelikde gümrük edarasyna berilýär.
21. Ugradylyş gümrük edarasy tarapyndan harytlary içerki gümrük üstaşyrynyň amalyna ýa-da gümrük üstaşyry gümrük düzgünine ýerleşdirmäge rugsat (mundan beýläk - gümrük üstaşyryna rugsat) berlenden soň we ulag serişdesiniň eltilmeli ýerine barýan pursadyna çenli harydyň ýany bilen iberilýän ÜD-nyň, Türkmenistanyň gümrük kanunçylygy bilen kesgitlenilen ýagdaýlarda, esasy sahypasynyň 55-nji öýjügine kesgitlenilen maglumatlar girizilip bilner. Bu maglumatlar harytlar bilen ýük operasiýalarynyň geçirilmegine degişli bolýar we gümrük üstaşyryna rugsat alan şahs tarapyndan girizilýär. Maglumatlar basma harplar bilen elde girizilip bilner.
55-nji öýjük ýük operasiýalary geçirilende, ÜD-nyň 50-nji öýjüginde görkezilen şahsyň çalyşmadyk halatynda doldurylýar.
22. Eger ýük operasiýalarynyň geçirilmegi netijesinde we (ýa-da) başga sebäplere görä ÜD-nyň 50-nji öýjüginde görkezilen şahs çalyşsa, şeýle hem Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynda göz öňünde tutulan başga halatlarda, harytlar bolsa şunda Türkmenistanyň gümrük çäginden soňraky daşalmagyna degişli bolsa, onda gümrük üstaşyryna rugsady almak üçin täze ÜD-nyň doldurylmagy zerur.
23. Eger öýjükde maglumatlary mälim etmek üçin ýa-da gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan gulluk belliklerini goýmak üçin ýeterlik ýer bolmasa, onda zerur bolan maglumatlar, ÜD-nyň aýrylmaz bölegi bolup durýan, A4 görnüşdäki goşmaça goşulýan sahypalarda (mundan beýläk - ÜD-e goşmaça) görkezilmäge degişlidir. Şunda, ÜD-nyň degişli öýjüginde «___sahypaly___-nji (njy) goş. seret» diýen ýazgy edilmelidir.
ÜD-e goşmaça iki nusgada düzülýär we ÜD-e goşmaçanyň hemme sahypalary belgilenilmelidir.
ÜD-e goşmaçanyň her sahypasynda aşakdakylary görkezmek zerur:
- ýokarky sag böleginde «___________belgili ÜD-e __-nji (njy) goşmaça»;
- «__-nji (njy) haryt» ýazgy görnüşinde mälim edilýän harydyň tertip belgisi we her haryt boýunça - öýjügiň tertip belgisi we doldurmagyň kadalaryna laýyklykda bu öýjüge girizilýän maglumatlar.
ÜD-e goşmaça gümrük edarasynyň wezipeli adamy tarapyndan düzülende, ÜD-e goşmaçanyň hemme nusgasynyň her sahypasy aşaky sag böleginde wezipeli adam tarapyndan gol çekilip belgili şahsy möhürini goýmak arkaly tassyklanylmalydyr.
Başga halatlarda ÜD-e goşmaçanyň hemme nusgasynyň her sahypasy aşaky sag böleginde gümrük üstaşyryna rugsat alýan şahsyň goly, şeýle hem ÜD-ny dolduran şahsyň goly, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ÜD-ny düzen şahsyň möhüri bolmaly bolsa, möhürini goýmak arkaly tassyklanylmalydyr.
24. Harytlar içerki gümrük üstaşyrynyň amalyna ýa-da gümrük üstaşyry gümrük düzgünine ýerleşdirilende:
a) ÜD-nyň doldurylan we resmileşdirilen «1/6» belgili esasy we goşmaça sahypalary iberiş gümrük edarasynda galýar;
b) ÜD-nyň doldurylan we resmileşdirilen «4/5» belgili esasy we goşmaça sahypalary gümrük üstaşyryna rugsat alan şahsa gaýtarylyp berilýär we barmaly gümrük edarasyna berilmegi üçin içerki gümrük üstaşyrynyň amalynyň ýa-da gümrük üstaşyry gümrük düzgüniniň maksatlary üçin ulanylýar;
25. Harytlar gümrük üstaşyry gümrük düzgünine ýerleşdirilende, gümrük üstaşyryna rugsat alýan şahs tarapyndan gümrük edarasyna harytlar hakynda maglumatlary ÜD-da mälim etmegi harytlaryň deklarirlenilmegi bolup durýar we şunda ÜD gümrük deklarasiýasy hasap edilýär.
26. Gümrük üstaşyryna rugsat alýan şahsyň beren resminamalaryndaky maglumatlara laýyklykda, ÜD-nyň gümrük dellaly tarapyndan doldurylmagyna ýol berilýär.
27. Içerki gümrük üstaşyry ýa-da gümrük üstaşyry gümrük düzgüni tamamlanandan soň ÜD-nyň «4/5» belgili nusgasy barmaly gümrük edarasynda galýar.
28. Gümrük üstaşyryna rugsadyň alynmagy üçin ÜD-nyň berilmeginiň zerurlygyny Türkmenistanyň gümrük kanunçylygyna laýyklykda Gümrük gullugy kesgitleýär.
IV. Türkmenistanyň gümrük çägine getirilýän (getirilen) harytlar
deklarirlenende ÝGD-ny doldurmagyň kadalary
29. Şu kadalar aşakdaky ýagdaýlarda ÝGD doldurylanda ulanylýar:
a) aşakdaky gümrük düzgünlerine ýerleşdirilýän harytlar üçin:
- erkin dolanyşyga goýbermek;
- gümrük çäginde gaýtadan işlemek;
- erkin dolanyşyk üçin gaýtadan işlemek;
- wagtlaýyn getirmek;
- gümrük ammary (daşary ýurt harytlaryna degişlilikde);
- erkin gümrük zolagy (erkin ammar) (daşary ýurt harytlaryna degişlilikde);
- reimport;
- ýok etmek;
- döwletiň haýryna ýüz öwürmek;
- paçsyz söwda (daşary ýurt harytlaryna degişlilikde);
b) Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 210-njy maddasynyň 2-nji bendi bilen bellenilen ýörite gümrük düzgünine laýyklykda, tebigy heläkçilikleriň we başga adatdan daşary ýagdaýlaryň netijelerini öňüni almak we ýok etmek üçin niýetlenilen daşary ýurt harytlaryna, şol sanda adatdan daşary ýagdaýlaryň netijesinde heläkçilik çeken adamlara mugt paýlamak üçin niýetlenilen harytlar we awariýa-halas ediş we beýleki gaýragoýulmasyz işleriň geçirilmegi üçin hem-de awariýa-halas ediş birlikleriniň iş ukyplylygy üçin zerur bolan harytlar;
ç) Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynda göz öňünde tutulan başga ýagdaýlarda.
30. Deklarant ýa-da gümrük dellaly tarapyndan 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 14, 15, 15 (а; b), 16, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, «В», 48, we 54-nji öýjükler aşakdaky kadalara laýyklykda doldurylýar:
1-nji öýjük. «Deklarasiýa»
Öýjügiň birinji kiçi böleginde «IM» harplaryny goýmak zerur. Öýjügiň ikinji kiçi böleginde Gümrük düzgünleriniň klassifikatory (2-nji goşundy) boýunça mälim edilýän gümrük düzgüniniň iki belgili koduny goýmak zerur.
Öýjügiň üçünji kiçi bölegi doldurylmaýar.
2-nji öýjük. «Iberiji/Eksport ediji»
Öýjüge ulag (daşaýyş) resminamasynyň degişli öýjüginden haryt iberiji barada maglumatlary geçirmeli: onuň guramaçylyk-hukuk görnüşini görkezmek bilen, ady hem-de Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda, iberijiniň ýerleşýän ýeriniň ýurdunyň gysga adyny goşmak bilen ýerleşýän ýeri (fiziki şahs üçin - familiýasy, ady, atasynyň ady we salgysy).
3-nji öýjük. «Sahypalar»
Esasy sahypanyň öýjüginiň birinji kiçi böleginde bir - «1» sany görkezilýär, goşmaça sahypada bolsa, iki - «2» sandan başlap, goşmaça sahypanyň tertip belgisi görkezilýär.
Öýjügiň ikinji kiçi böleginde ÝGD-da ulanylan (esasy we goşmaça) sahypalaryň umumy sany görkezilýär.
4-nji öýjük. «Ýükläp ugradyş ýöriteleşmeleri»
Öýjük deklarirlenilýän harytlar barada haýsy-da bolsa bir maglumatlar, harytlar deklarirlenen mahalynda ÝGD bilen bir wagtda berilýän, ýükläp ugradyş ýöriteleşmelerinde, sanawlarda we şular ýaly beýleki resminamalarda bar bolanda doldurylýar.
Berilýän ýöriteleşmeleriň, sanawlaryň we şular ýaly beýleki resminamalaryň umumy sany görkezilýär, «/» bölüji belgisinden soň bolsa bu resminamalaryň umumy sahypa sany görkezilýär.
5-nji öýjük. «Harytlar»
ÝGD-da doldurylýan 31-nji öýjükleriň sany görkezilýär.
6-njy öýjük. «Jemi orun»
Öýjükde deklarirlenilýän harytlaryň ýük orunlarynyň umumy mukdaryny görkezmek zerur.
Harytlar gapgarylyp, guýlup ýa-da üýşürilip daşalanda we ulag (daşaýyş) resminamalarynda ýük orunlarynyň mukdary kesgitlenilmedik bolsa, öýjükde «0» (nol) görkezilýär.
7-nji öýjük. «Habar beriji belgi»
Öýjükde çep tarapdan Harytlaryň deklarirlenilmeginiň aýratynlyklarynyň klassifikatoryna (3-nji goşundy) laýyklykda harytlaryň deklarirlenilmeginiň aýratynlygynyň harply kody goýulýar.
8-nji öýjük. «Alyjy»
Öýjüge ulag (daşaýyş) resminamasynyň degişli öýjüginden harytlaryň alyjysy barada maglumatlary geçirmeli: onuň guramaçylyk-hukuk görnüşini görkezmek bilen, ady we ýerleşýän ýeri (fiziki şahs üçin - familiýasy, ady, atasynyň ady we salgysy).
Goşmaça sahypanyň «2 Iberiji/Eksport ediji 8 Alyjy» öýjügine ulag (daşaýyş) resminamasynyň degişli öýjüginden harytlaryň alyjysy barada maglumatlary - onuň adyny (fiziki şahsyň familiýasyny, adyny, atasynyň adyny) geçirmeli.
Eger deklarirlenilýän harytlar babatda halkara daşalmasy Türkmenistanyň gümrük çäginde başga ulag serişdesine düşürilip ýüklemek bilen amala aşyrylan bolsa, alyjy barada maglumatlar içerki gümrük üstaşyrynyň amaly amala aşyrylan ulag resminamasynyň degişli öýjüginden geçirilýär.
Harytlary alyjy barada aşakdaky maglumatlar öýjüge goşmaça girizilýär:
1) öýjügiň ýokarky böleginde «№» belgiden soň, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda alyja berlen, Hojalyk subýektleriniň umumy klassifikatoryna laýyklykda kody (mundan beýläk - HSUK kody), Türkmenistanyň dolandyryş edaralarynyň işleriniň döwlet klassifikatory boýunça kody (mundan beýläk - DEIDK kody) we Türkmenistanyň eýeçilik görnüşleriniň döwlet klassifikatory boýunça kody (mundan beýläk - EGDK kody) (ýokarda görkezilen maglumatlaryň aralarynda «/» bölüji belgisini girizmek bilen) goýulýar;
2) öýjügiň aşaky böleginde «№» belgisi goýulýar we aşakdakylar görkezilýär:
- eger alyjy ýuridik şahs ýa-da onuň aýrybaşgalanan düzüm birligi bolsa - Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda alyja berlen hususy salgyt belgisi (mundan beýläk - HSB);
- eger alyjy fiziki şahs, şol sanda Türkmenistanyň çäginde hususy telekeçi hökmünde bellige alnan bolsa - harytlaryň alyjysy bolup durýan fiziki şahsyň HSB we onuň şahsyýetini tassyklaýan resminama barada maglumat.
Eger ilkibaşda mälim edilen gümrük düzgüni üýtgände ýa-da onuň hereketi tamamlananda, deklarirlenilýän harytlar babatda halkara daşalmasy amala aşyrylmadyk bolsa, öýjükde deklarirlenilýän harytlara, şol sanda Türkmenistanyň gümrük çäginde ilkibaşda başga gümrük düzgünine ýerleşdirilen harytlara emläk hukugyny alan we gümrük düzgüniniň şertlerine laýyklykda harytlardan peýdalanmaga rugsady bolan şahs barada maglumatlar, ýokarda sanalyp geçilen kadalara laýyklykda görkezilýär.
9-njy öýjük. «Maliýe taýdan düzgünleşdirilmäge jogapkär şahs»
Öýjükde aşakdaky şahslaryň biri barada maglumatlary görkezmek zerur:
- harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegine esas bolan, daşary ykdysady geleşik amala aşyrylanda satyn almak-satmak (alyş-çalyş) şertnamasyny ýa-da başga islendik şertnamany baglaşan Türkmenistanyň şahsy barada (ýa-da onuň adyndan ýa bolmasa onuň tabşyrygy boýunça şu şertnama baglaşylan);
- taraplaryň biri bolup Türkmenistanyň şahsy çykyş edýän daşary ykdysady geleşigiň çäklerine girmeýän, Türkmenistanyň gümrük çäginde harytlara ygtyýarlyk etmäge hukugy bolan daşary ýurtly şahs barada;
- eger deklarirlenilýän harytlar Türkmenistanyň gümrük çägine birtaraplaýyn daşary ykdysady geleşigiň çäklerinde (degişli şertnama baglaşmazdan) getirilende, ÝGD-nyň berilýän pursadynda deklarirlenilýän harytlaryň eýesi ýa-da eýelik edýän şahs barada;
- deklarirlenilýän harytlara, şol sanda Türkmenistanyň gümrük çäginde ilkibaşda başga gümrük düzgünine ýerleşdirilen harytlara emläk hukugyny alan we gümrük düzgüniniň şertlerine laýyklykda harytlardan peýdalanmaga rugsady bolan şahs barada.
Şunda guramaçylyk-hukuk görnüşini görkezmek bilen şahsyň adyny we ýerleşýän ýerini (fiziki şahs üçin - familiýasyny, adyny, atasynyň adyny we salgysyny) görkezmek zerur.
Ýokarda görkezilen şahs barada aşakdaky maglumatlar öýjüge goşmaça girizilýär:
1) öýjügiň ýokarky böleginde «№» belgiden soň, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda şahsa berlen, HSUK kody, DEIDK kody we EGDK kody (ýokarda görkezilen maglumatlaryň aralarynda «/» bölüji belgisini girizmek bilen) goýulýar;
2) öýjügiň aşaky böleginde «№» belgisi goýulýar we aşakdakylar görkezilýär:
- ýuridik şahs ýa-da onuň aýrybaşgalanan düzüm birligi üçin - Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda şahsa berlen HSB;
- fiziki şahs üçin, şol sanda Türkmenistanyň çäginde hususy telekeçi hökmünde bellige alnan bolsa - fiziki şahsyň HSB we onuň şahsyýetini tassyklaýan resminama barada maglumat.
11-nji öýjük. «Söwda edýän ýurt»
Öýjügiň çep kiçi böleginde Türkmenistanyň şahsynyň amala aşyran daşary ykdysady geleşigi boýunça (şol sanda ilkibaşda saýlanyp alnan gümrük düzgüni üýtgände ýa-da onuň hereketi tamamlananda) onuň hyzmatdaşy bolup çykyş edýän şahsyň bellige alnan ýa-da hemişe ýaşaýan ýeriniň ýurdunyň Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda iki belgili harply kody görkezilýär.
Öýjügiň sag kiçi bölegi doldurylmaýar.
12-nji öýjük. «Umumy gümrük bahasy»
Öýjükde, esasy we goşmaça sahypalarynyň 45-nji öýjüklerinde mälim edilen, hemme harytlaryň gümrük bahalarynyň möçberlerini jemlemek arkaly alynýan, ÝGD-da deklarirlenilýän harytlaryň umumy gümrük bahasy Türkmenistanyň milli walýutasynda görkezilýär.
14-nji öýjük. «Deklarant»
Öýjükde harytlaryň deklaranty barada maglumatlary görkezmek zerur: deklarantyň guramaçylyk-hukuk görnüşini görkezmek bilen onuň ady we ýerleşýän ýeri (fiziki şahs üçin - familiýasy, ady, atasynyň ady we salgysy).
Deklarant barada aşakdaky maglumatlar öýjüge goşmaça girizilýär:
1) öýjügiň ýokarky böleginde «№» belgiden soň, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda deklaranta berlen, HSUK kody, DEIDK kody we EGDK kody (ýokarda görkezilen maglumatlaryň aralarynda «/» bölüji belgisini girizmek bilen) goýulýar;
2) öýjügiň aşaky böleginde «№» belgisi goýulýar we aşakdakylar görkezilýär:
- eger deklarant ýuridik şahs ýa-da onuň aýrybaşgalanan düzüm birligi bolsa - Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda deklaranta berlen HSB;
- fiziki şahs üçin, şol sanda Türkmenistanyň çäginde hususy telekeçi hökmünde bellige alnan bolsa - fiziki şahsyň HSB we onuň şahsyýetini tassyklaýan resminama barada maglumat.
15-nji öýjük. «Iberiş ýurdy»
Öýjükde harytlary iberiş ýurdunyň Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda gysga adyny görkezmek zerur.
Harytlary iberiş ýurdy barada maglumatlar, harytlaryň halkara daşalmasynyň başlanylmagyna esas bolan, ulag (daşaýyş) resminamalarynda getirilen maglumatlar esasynda kesgitlenilýär.
15-nji öýjük (a; b). «Iberiş ýurdunyň kody»
Öýjügiň çep «a» kiçi böleginde Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda harytlary iberiş ýurdunyň iki belgili harply kody görkezilýär.
Öýjügiň sag «b» kiçi bölegi doldurylmaýar.
16-njy öýjük. «Gelip çykan ýurdy»
Öýjükde Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda deklarirlenilýän harytlaryň gelip çykan ýurdunyň gysga adyny ýa-da eger, harytlara goýlan belgiler ýa-da berlen resminamalar harytlaryň anyk gelip çykan ýurduny görkezmän, olarda harytlaryň ykdysady bileleşigiň ýa-da birleşigiň çäginden gelip çykandygy barada maglumat bar bolsa, Ykdysady bileleşikleriň we birleşikleriň klassifikatoryna (4-nji goşundy) laýyklykda ykdysady bileleşigiň ýa-da birleşigiň gysga adyny görkezmek zerur.
Eger bir ÝGD-da dürli ýurtlardan (dürli bileleşiklerden ýa-da dürli birleşiklerden) gelip çykan birnäçe haryt deklarirlenilende, ýa-da iň bolmanda bir harydyň gelip çykan ýurdy näbelli bolsa, öýjükde «Dürli» diýen ýazgy edilýär.
Eger ÝGD-da hemme deklarirlenilýän harytlaryň gelip çykan ýurdy näbelli bolsa, öýjükde «Näbelli» diýen ýazgy edilýär.
18-nji öýjük. «Kybaplamak we ulag serişdesiniň
iberilende/gowşanda bellige alnan ýurdy»
Öýjükde deklarirlenilýän harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çäginde daşalan ulag serişdesi (ulag serişdeleri) barada maglumatlar görkezilýär.
Eger harytlar daşalanda ulag serişdeleriniň düzümi ulanylan bolsa, onda beýleki ulag serişdesini (ulag serişdelerini) herekete getiren ulag serişdesi barada maglumatlary görkezmek zerur.
1. Öýjükde ulag serişdesi barada aşakdaky maglumatlar görkezilýär:
1) öýjügiň çep kiçi böleginde ulag serişdeleriň sany, şeýle hem aşakdakylar görkezilýär:
- awtomobil ulagy arkaly daşalanda - ulag serişdeleriniň (eger harytlar awtoulag serişdeleriniň düzümi arkaly daşalanda, hemme ulag serişdeleriniň) bellige alnyş belgileri;
- demir ýol ulagy arkaly daşalanda - demir ýol wagonlarynyň (platformalaryň, sisternalaryň we şolara meňzeşleriň) belgileri;
- deňiz (derýa) ulagy arkaly daşalanda - gämileriň atlary;
- howa ulagy arkaly daşalanda - gatnaw belgileri;
2) öýjügiň sag kiçi böleginde Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda, ulag serişdesiniň bellige alnan ýurdunyň, eger-de daşalmada ulag serişdeleriniň düzümi ulanylan bolsa, onda beýleki ulag serişdesini (ulag serişdelerini) herekete getirýän ulag serişdesiniň bellige alnan ýurdunyň iki belgili harply kody görkezilýär.
2. Eger harytlar deklarirlenilýän pursadynda ulag serişdesiniň bellige alnan ýurdy (ýurtlary) näbelli bolsa, öýjügiň sag kiçi böleginde iki sany nol («00») goýulýar.
3. Eger harytlar dürli ýurtlarda bellige alnan birnäçe ulag serişdeleri arkaly daşalýan bolsa, öýjügiň sag kiçi böleginde iki sany dokuz («99») goýulýar.
4. Harytlar demir ýol ulagy arkaly daşalanda öýjügiň sag kiçi bölegi doldurylmaýar.
19-njy öýjük. «Konteýner»
Öýjükde haryt daşamagyň aşakdaky alamatlaryny goýmak zerur:
- «1», eger harytlaryň Türkmenistanyň gümrük serhedinden daşalmagy konteýnerde amala aşyrylan bolsa;
- «0» galan halatlarda (şol sanda harytlaryň daşalyşy (daşalandygy) baradaky maglumatlar näbelli bolsa).
20-nji öýjük. «Ibermegiň şertleri»
Deklarirlenilýän harytlar daşary ykdysady geleşik amala aşyrylanda baglaşylan şertnama boýunça borçlaryň ýerine ýetirilmeginiň hasabyna Türkmenistanyň gümrük çägine getirilen (getirilýän) mahalynda öýjügi doldurmak zerur.
Şertnamanyň şertlerinden ugur alyp, öýjükde deklarirlenilýän harytlaryň iberilmeginiň şertleri barada şu aşakdaky maglumatlar görkezilýär:
- öýjügiň birinji kiçi böleginde Ibermegiň şertleriniň klassifikatoryna (5-nji goşundy) laýyklykda harytlary ibermegiň şertiniň harply kody görkezilýär.
- öýjügiň ikinji kiçi böleginde ibermegiň şertine laýyklykda, Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatory boýunça geografik ýeriniň ýerleşýän ýurdunyň iki belgili harply kody hem-de geografik ýeriň ady görkezilýär;
- öýjügiň üçünji kiçi bölegi doldurylmaýar.
21-nji öýjük. «Kybaplamak we serhetdäki
aktiw ulag serişdesiniň bellige alnan ýurdy»
Öýjükde Türkmenistanyň gümrük çägine gowşanda deklarirlenilýän harytlaryň ýerleşen ulag serişdesi (ulag serişdeleri) barada maglumatlary görkezmek zerur.
Eger halkara daşalmasynda ulag serişdeleriniň düzümi ulanylan bolsa, onda beýleki ulag serişdesini (ulag serişdelerini) herekete getiren ulag serişdesi barada maglumatlary görkezmek zerur.
1. Öýjükde ulag serişdesi barada aşakdaky maglumatlar görkezilýär:
1) öýjügiň çep kiçi böleginde ulag serişdeleriň sany, şeýle hem aşakdakylar görkezilýär:
- awtomobil ulagy arkaly daşalanda - ulag serişdeleriň bellige alnyş belgisi;
- demir ýol ulagy arkaly daşalanda - demir ýol wagonlaryň (platformalaryň, sisternalaryň we şolara meňzeşleriň) belgileri;
- deňiz (derýa) ulagy arkaly daşalanda - gäminiň ady;
- howa ulagy arkaly daşalanda - gatnaw belgisi;
2) öýjügiň sag kiçi böleginde Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda, ulag serişdesiniň bellige alnan ýurdunyň, eger-de daşalmada ulag serişdeleriniň düzümi ulanylan bolsa, onda beýleki ulag serişdesini (ulag serişdelerini) herekete getirýän ulag serişdesiniň bellige alnan ýurdunyň iki belgili harply kody görkezilýär.
2. Eger harytlaryň deklarirlenilýän pursadynda ulag serişdesiniň bellige alnan ýurdy (ýurtlary) näbelli bolsa, öýjügiň sag kiçi böleginde iki sany nol («00») goýulýar.
3. Eger harytlar dürli ýurtlarda bellige alnan birnäçe ulag serişdeleri arkaly daşalýan bolsa, öýjügiň sag kiçi böleginde iki sany dokuz («99») goýulýar.
4. Harytlar demir ýol ulagy arkaly daşalanda öýjügiň sag kiçi bölegi doldurylmaýar.
22-nji öýjük. «Walýuta we hasap boýunça umumy baha»
Öýjügiň çep kiçi böleginde Dünýä ýurtlarynyň we walýutalarynyň döwlet klassifikatoryna laýyklykda şertnamada (geleşikde) harytlaryň bahasy görkezilen walýutasynyň üç belgili harply koduny, ýa bolmasa muzdsuz geleşigi, birtaraplaýyn daşary ykdysady geleşik amala aşyrylanda ýa-da harytlar daşary ykdysady geleşigiň çäklerine girmeýän ýagdaýynda geçirilende düzülen täjirçilik we beýleki resminamalarda harytlaryň bahasynyň aňladylan walýutasynyň üç belgili harply koduny görkezmek zerur.
Öýjügiň sag kiçi böleginde şu öýjügiň çep kiçi böleginde görkezilen walýutada esasy we goşmaça sahypalaryň 42-nji öýjüklerinde görkezilýän bahalaryň jemini görkezmek zerur.
23-nji öýjük. «Walýutanyň hümmeti»
Türkmenistanyň kanunçylygynda başga hümmetiň ulanylmagy bellenilmedik bolsa, öýjükde Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan daşary ýurt walýutasynyň (ÝGD-nyň 22-nji öýjüginde kody görkezilen) milli walýuta ÝGD-nyň kabul edilen senesindäki bellenilen hümmeti görkezilýär.
Eger ÝGD-nyň 22-nji öýjüginiň çep kiçi böleginde milli walýutanyň kody görkezilen bolsa, öýjük doldurylmaýar.
24-nji öýjük. «Geleşigiň häsiýeti»
Öýjügiň çep kiçi böleginde Geleşigiň häsiýetiniň klassifikatoryna (6-njy goşundy) laýyklykda geleşigiň häsiýetiniň iki belgili kody görkezilýär.
25-nji öýjük. «Serhetdäki ulagyň görnüşi»
Öýjügiň çep kiçi böleginde Ulaglaryň we harytlary ulagly daşamagyň görnüşleriniň klassifikatoryna (7-nji goşundy) laýyklykda, 21-nji öýjükde görkezilen, ulag serişdesiniň görnüşiniň iki belgili koduny goýmak zerur.
Öýjügiň ikinji kiçi bölegi doldurylmaýar.
26-njy öýjük. «Ýurduň içindäki ulagyň görnüşi»
Öýjügiň çep kiçi böleginde Ulaglaryň we harytlary ulagly daşamagyň görnüşleriniň klassifikatoryna laýyklykda (7-nji goşundy), 18-nji öýjükde görkezilen, ulag serişdesiniň görnüşiniň iki belgili koduny goýmak zerur.
Öýjügiň sag kiçi bölegi doldurylmaýar.
29-njy öýjük. «Giriş/çykyş edarasy»
Öýjükde Gümrük edaralarynyň klassifikatoryna laýyklykda, harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çägine gelen ýerinde ýerleşen gümrük edarasynyň kody görkezilýär.
Deklarirlenilýän harytlar Türkmenistanyň gümrük çägine dürli geçiriş ýerleriň üsti bilen getirilende, öýjükde Gümrük edaralarynyň klassifikatoryna laýyklykda, harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çägine gelen ýerlerinde ýerleşen hemme gümrük edaralaryň kodlary görkezilýär.
30-njy öýjük. «Harytlaryň ýerleşýän ýeri»
Öýjükde ÝGD-nyň berlen pursadynda deklarirlenilýän harytlaryň ýerleşýän ýeri barada maglumatlar görkezilýär.
Eger harytlar wagtlaýyn saklanylýan ammarda ýa-da gümrük ammarynda ýerleşýän bolsa, wagtlaýyn saklanylýan ammaryň ýa-da gümrük ammarynyň işini amala aşyrmaga ygtyýarnamanyň belgisi we berlen senesi görkezilýär.
Eger harytlar demir ýol ýa-da awtomobil ulagynda ýerleşýän bolsa (şol sanda, eger bu ulag serişdeleri wagtlaýyn saklanylýan ammaryň ýa-da gümrük ammarynyň çäginde ýerleşende) öýjükde:
- eger harytlar demir ýolunda ýerleşen ulag serişdelerinde ýerleşýän bolsa, «d/ý» diýen ýazgy edilýär we «/» bölüji belgisinden soň demir ýol wagonlaryň (platformalaryň, sisternalaryň we şolara meňzeşleriň) belgileri goýulýar;
- eger harytlar awtomobil ulagynda ýerleşýän bolsa, «awto» diýen ýazgy edilýär we «/» bölüji belgisinden soň awtomobil ulagynyň bellige alnyş belgisi goýulýar.
Eger harytlaryň wagtlaýyn saklanylmagy alyjynyň ammarynda amala aşyrylýan bolsa, onda öýjükde «Alyjynyň ammary» diýen ýazgy edilýär we iş zolagyna şu ammaryň ýerleşýän ýeri girýän gümrük edarasynyň kody goýulýar.
Galan ýagdaýlarda öýjükde ÝGD-nyň berlen pursadynda deklarirlenilýän harytlaryň bolýan we barlanyp (gözden geçirilip) boljak gümrük gözegçiligi zolagynyň ýerleşýän ýeri (salgysy) görkezilýär.
Harytlar deslapdan deklarirlenende öýjükde harytlara gümrük barlagyny (gözden geçirmesini) geçirmek üçin harytlaryň gümrük edarasyna görkeziljek ýeri barada maglumatlar görkezilýär.
31-nji öýjük. «Ýük orunlary we harytlaryň beýany»
Öýjükde, gümrük we beýleki tölegleri hasaplamak we töledip almak hem-de gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň berjaý edilmegini üpjün etmek maksady bilen, gümrük maksatlary üçin harytlaryň kybaplanylmagyna we olaryň DYI HN boýunça bir dokuz belgili toparlara bölüniş koduna degişli edilmegine mümkinçilik berýän, deklarirlenilýän harytlar baradaky maglumatlary, şeýle hem ýük orunlary baradaky maglumatlary görkezmek zerur.
1 belgide haryt nyşanlary, markalary, modelleri, artikullary, standartlary we şolara meňzeş tehniki hem-de täjirçilik häsiýetleri baradaky maglumatlary, şeýle hem deklarirlenilýän harytlaryň mukdar we hil taýdan düzümi barada maglumatlary goşmak bilen, harydyň (söwda, täjirçilik ýa-da başga adaty) adyny görkezmek zerur.
Ýokarda sanalyp geçilen maglumatlara goşmaça 1 belgide aşakdakylary hem görkezmek zerur:
- DYI HN-da ulanylýan esasy we goşmaça ölçeg birliginden tapawutly ölçeg birliklerindäki harytlaryň mukdar taýdan häsiýetlendirilmeleri, eger şu häsiýetlendirilmeler gümrük we beýleki tölegleri hasaplamak we töledip almak hem-de (ýa-da) gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň berjaý edilişini üpjün etmek üçin zerur bolsa, ýa bolmasa harydyň has takyk kybaplanylmagyna mümkinçilik berýän bolsa;
- döwürleýin, wagtlaýyn ýa-da doly ÝGD-da - «GG.AA.ÝÝ-ýyldan GG.AA.ÝÝ-ýyla çenli ibermek» diýen ýazgy, şunda GG.AA.ÝÝ degişlilikde - harytlaryň iberilýän döwrüniň başlanýan we gutarýan güni, aýy we ýylynyň soňky iki sany. Harytlaryň iberilýän (goýberilýän) döwrüniň takyk senesini kesgitlemegiň mümkinçiligi bomadyk halatynda - ibermek döwri senenama aýyna çenli takyklykda görkezilýär.
2 belgide aşakdakylary görkezmek zerur:
- gaby bolan harytlar üçin arasynda otur goýmak bilen, harydyň tutýan ýük orunlarynyň umumy mukdary (eger deklarirlenilýän harytlar ýük orunlarynyň hemme ýerini tutmaýan bolsa, onda ýaýyň içinde harytlaryň bölekleýin tutýän ýük orunlarynyň mukdary, «-» kese çyzygy goýmak bilen «ornuň bölegi» diýen ýazgy edilip görkezilýär), Ýüküň, gaplaryň we gaplama materiallarynyň görnüşleriniň klassifikatoryna (8-nji goşundy) laýyklykda harytlaryň gaplarynyň görnüşleriniň kodlary, «-» kese çyzygy goýmak bilen her görnüşi boýunça gaplaryň mukdaryny goýmak arkaly görkezilýär;
- ulag serişdesiniň enjamlaşdyrylan gaplarda gapgarylyp, guýlup, üýşürilip gapsyz daşalýan harytlar üçin Ýüküň, gaplaryň we gaplama materiallarynyň görnüşleriniň klassifikatoryna (8-nji goşundy) laýyklykda ýüküň görnüşiniň kody görkezilýär.
Konteýnerlerde daşalýan ýükler üçin 3 belgide konteýnerleriň mukdaryny we olaryň belgilerini görkezmek zerur. Eger deklarirlenilýän harytlar konteýneri tutuş tutmaýan bolsa, belgiden soň «bölek» diýen ýazgy ýazylýar.
Markalar bilen belgilenen goşmaça töleg bellenilen harytlar üçin 4 belgide goşmaça töleg markalarynyň seriýasyny, belgilerini we her seriýasy boýunça sanyny görkezmek zerur. Yzly-yzyna gelýän goşmaça töleg markalarynyň belgileri barada maglumatlar, arasynda kese çyzygy goýmak bilen degişli çägiň birinji we soňky belgilerini goýmak arkaly görkezilýär.
32-nji öýjük. «Haryt №»
Öýjügiň çep kiçi böleginde 31-nji öýjükde mälim edilýän deklarirlenilýän harydyň tertip belgisi görkezilýär.
Öýjügiň sag kiçi bölegi doldurylmaýar.
33-nji öýjük. «Harydyň kody»
Öýjügiň birinji kiçi böleginde DYI HN-na laýyklykda aralarynda boş ýersiz harydyň dokuz belgili toparlara bölüniş koduny goýmak zerur.
Öýjügiň ikinji kiçi böleginde aşakdakylary goýmak zerur:
- «E» harpyny (gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň ulanylmagyndan erkin), eger deklarirlenilýän harytlar DYI HN-nyň toparlara bölüniş kody we (ýa-da) ady boýunça Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, ygtyýarlandyrmak görnüşinde gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň ulanylmagyna düşüp, emma özüniň häsiýetleri we (ýa-da) ulanylmagy boýunça şeýle çäreleriň ulanylmagyna degişli harytlara laýyk gelmeýän bolsa;
- «I» harpyny (intellektual eýeçilik), eger deklarirlenilýän harytlarda intellektual eýeçilik obýektleriniň gümrük sanawyna girizilen intellektual eýeçilik obýektleriň alamatlary bar bolsa;
- ýokarda görkezilen harplary, aralarynda boş ýersiz «EI» yzygiderlikde, eger deklarirlenilýän harytlar degişli şertleri kanagatlandyrýan bolsa.
34-nji öýjük. «Gelip çykan ýurdunyň kody»
Öýjü


text:
Salam dostlar,
Shu yokardaky name-de bolsa dogry aydylypdyr.
Bagtly adam - yonekey sada adamlar. Köp zady bilenoklaram, kän bir dushmanam yok son. Her kimem ony gowy göryar.
Akmak sürer döwrany,
Akylly onun hayrany.
Belki akylly adamlar - betbagt adamlardyr. Olar oylanyp köp zadyn sony nira baryar göz yetirip durlar. Akmak o zatlar bilen ishi yok, alada edenok agam bolsa iyyar, gara-da bolsa iyyar, birinin hakyny iyse-de yuzem gyzanok, wyjdanam kösenenok. Son netijede durmushda yaynap yashap yor, köp zadam bilenok, bilmeyaninem bilenok, bilmelidirem oydenok.
Bilmeyanini bilyan adam bar.
Bilyanini bilmeyanem adam bar.
Bilmeyanini bilmeyanem adam bae.
In howplusy sonkusy yone bagtlydyr öz yanyndan.
Garaz shu sözler yada dushdi.
Pikiriniz bolsa paylashyberin.
Az bilen - köp yada uzak yashar.
Salam dostlar,
-
Näzijek
2 months ago
- Turkmen talyp goumy
-
yoga
2 months ago
- Dos seň aýdýanlaňam jany bar. Ýöne akmak bolup geçirmek bu dünýäni manysyz ötmekmikä diýýän menä. Durmuşyň ähli gyzygy, manysy bir zadyň aladasynda ýaşamak, bir zada ymtylmak, hereketjeňlikde dälmi näme. Magtymguly atamyz hem aýdypdyr ahyry:
Kyrk ýyl maýa gezinçäň,
Bütin bir ýyl ner gezgin
diýip. 40 ýyllap manysyz, wagtyňy biderek zada sarp edip geçirenden bir ýyly manyly öteniň gowymyka diýýän. Akylsyz adamyň 40 ýyl ýaşap aljak lezzetini akylly adam 1 ýylda alyp biler. Bir ýylyň özi hem 365 gün ahyry.
Ine menä gysgaça pikirimi beýan etdim. Doly aýtjak bolsam gaty köpe çeker. Onsoňam senden ullakan haýyş: şu mowzugyňy poz gaýrat etde. Adamlara erbet täsir etme.
-
turkmen-talyp
2 months ago
- Yoga dogry diyyan manyly gechir diyip.
Men yone aydylan sözlerin hakykylygyny aytjak boldum. Adamlar aydyan bolsa bir sebabe gora aydyarlar.
Men az bil, manysyz yasha diyjek bolamok.
Dogry düshün.
-
Näzijek
2 months ago
- Salamam almany başlapdyrlar indi adamlar ýaman ulumsaý adamlar daşetsin
-
Yaş Şahyr
2 months ago
- Janyn sagmy, okaber, jogaplar geler


text:
Birleşen Milletler Guramasy Türkmenistanyň başlangyçlaryny nazarda tutup, her ýylyň 3-nji iýunyny “Bütindünýä welosiped güni” diýip yglan etmek hakynda Kararnama kabul etdi. Bu Kararnama hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda milli sporty ösdürmek baradaky alyp barýan syýasatynyň halkara derejesinde ykrar edilýändigine şaýatlyk edýär.
Şu hepdäniň dowamynda milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda Hökümetiň ýurdumyzda sporty ösdürmäge bagyşlanan giňişleýin ýörite mejlisinde-de Bütindünýä welosiped gününe gabatlanyp geçirilmegi göz öňünde tutulýan çärelere taýýarlyk barada durlup geçildi.
Bu baýramçylyk mynasybetli paýtagtymyzda welosipedlerde dürli ýaryşlary guramak, ylgaw bäsleşikleri, gezelençler göz öňünde tutulýar. Bäsleşiklere badalga berilýän ýerlerde medeni çäreler, sungat ussatlarynyň çykyşlary guralar. Köpçülikleýin çärelerden başga-da, welosipedçi türgenleriň arasynda bäsleşikler geçiriler.
Sagdyn durmuş ýörelgesine eýermekde welosiped sportunyň hyzmaty örän uludyr. Adamzat indi iki asyrdan gowrak wagt bäri ekologik taýdan arassa, hereketlendirmesi ýönekeý, baha jähetden elýeterli, howpsuzlyk taýdan ygtybarly welosipedi ulag hem-de sportda bäsleşmegiň serişdesi hökmünde peýdalanýar.
1800-nji ýyllaryň ahyrlaryndan bäri adamlar işlerine welosiped arkaly gatnapdyrlar. Welosiped häzirki wagtda tutuş dünýäde iň ýörgünli ulag serişdesine öwrüldi. Welosiped sürmek adamyň bütin bedeni üçin ählitaraplaýyn kardio işjeňlik bolmak bilen birlikde, ol kaloriýalary tiz aýyrmaga we sizi barmaly ýeriňize eltmäge ýardam edýär. Geliň, onuň peýdalarynyň käbiri hakynda durup geçeliň!
Agyr bedenterbiýe maşklaryny ýerine ýetirip, bedenimizdäki kaloriýalary ýakmaga synanyşmaga derek, welosport bu meseläniň oňyn çözgüdidir. Mysal üçin, bir sagadyň dowamynda gyssanman tigir sürmek arkaly 220 kaloriýa çenli ýakmak bolýar. Şol bir wagtyň özünde siziň aýaklaryňyzyň, biliňiziň, arkaňyzyň işjeňligi ýokarlanýar.
Surreý uniwersitetiniň (Angliýa) geçiren barlaglary tigir sürmekligiň işdäni kadalaşdyrmaga ýardam edýändigini görkezdi. Bu hili maşk aşa köp nahar iýmäge bolan islegi peseltmäge kömek edýär.
Ýadan wagtymyz biz köp mukdarda kofe ýaly önümlerden peýdalanmak arkaly işjeňligimizi artdyrmaga synanyşýarys. Her günde bary-ýogy 30 minut welosiped sürmeklik gündelik energiýamyzy (işjeňligimizi) artdyrmaga kömek eder. Beden işjeňliginiň beýleki görnüşleri ýaly, welosport hem biziň ruhumyzy belent edýär. “Bagt garmonlary” bolan serotonin we dopamin garmonlaryny köpeldýär. Bu bolsa, siziň özüňizi has hem bagtly duýmagyňyza ýardam eder.
Welosiped sürmekligiň ýürek-damar kesellerinden, süýji we düwnük keselinden goraýandygy subut edilen hakykatdyr. Mysal üçin, Beýik Britaniýanyň lukmançylyk žurnallarynyň birinde (British Journal of Cancer) neşir edilen maglumatlara görä, welosport bilen günde 30 minut meşgullanmaklyk düwnük bilen kesellemek howpuny 34 göterim peseldýär. Beýleki bir barlaglaryň görkezmegine görä, gündelik işe gidilende tigirde gitmeklik diabetiň ýokarlanmak howpunyň 40 göterim öňüni almaga ýardam eder.
Ol gan basyşyny kadalaşdyrýar we ýüregiň kadaly işlemegini üpjün edýär. Welosport siziň ýüregiňiz, gan damarlaryňyz hem-de öýkeniňiz üçin iň oňat tälimçidir.
Awtomobiliň welosipede çalşyrylmagy daş-töwerege ýaýraýan zyýanly gazlaryň derejesini peseltmäge kömek eder. Galyberse-de, welosipedde hereket etmek arkaly siz puluňyzy we wagtyňyzy tygşytlarsyňyz. Size ýol dyknyşygynda durmak gerek bolmaz.
Ynsan saglygy üçin hem, ekologiýanyň arassalygy üçin hem iňňän ähmiýetli bolan ulag bu gün türkmenistanly ýaşlaryň arasyndaky meşhurlygyny barha artdyrýar. Muny çärelere gatnaşan ýaşlaryň sanynyň köplüginden hem aýdyň görmek bolýar. Birleşen Milletler Guramasynyň “Bütindünýä welosiped güni” hakyndaky Kararnamasynyň kabul edilmegi bolsa, diňe bir biziň ýurdumyzda däl, tutuş dünýäde welosporty täze derejä çykarýar. Şu ýyl ilkinji gezek türkmen halky dünýä halklary bilen birlikde Bütindünýä welosiped gününi baýram eder.
Ymamguly REJEPOW,
S. A. Nyýazow adyndaky TOHU-nyň mugallymy.


text:
Balkan welaýaty boýunça gurnalan bankomatlaryň ýerleşýän ýerleri
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň Balkan welaýat şamaçasy. ş,Serdar. Görogly 14.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň Balkan welaýat şamaçasy. ş,Serdar. Görogly 14.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň Balkan welaýat şamaçasy. BWŞ ş,Serdar. Gyzyl goşun 2.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň Bereket etrap şahamçasy. H.Derýäýew 2.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň Bereket etrap şahamçasy. H.Derýäýew 2.
- Bereket etraby Hasahana. Garagum 23.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň ş. Balkanabat. Nebitçiler 3.
- Balkanabat şäheri Poçta aragatnaşyk kärhanasy. 156 kw jaý 20.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň ş. Balkanabat. Nebitçiler 3.
- Balkanabat şäheri Nebit kärhanasy. Prom zona poçt ýaş 8.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň ş. Türkmenbaşy. Magtymguly 6.
- Türkmenbaşy şäheri Awaza syýahatçylyk zolagy. Şowhun oteli.
- Türkmenbaşy şäheri Awaza syýahatçylyk zolagy. Ahal oteli.
- Türkmenbaşy şäheri Awaza syýahatçylyk zolagy. Hasyl oteli.
- Türkmenbaşy şäheri Awaza syýahatçylyk zolagy. Lebap oteli.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň ş. Esenguly. Azady 383.
- Esenguly etraby Elektroaragatnaşyk kärhanasy.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň ş. Etrek. Türkmenbaşy 14.
- Etrek etraby Elektroaragatnaşyk kärhanasy.
- Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň ş. Magtymguly. Bagandar 8.
- Magtymguly etraby Elektroaragatnaşyk kärhanasy. Durdyhan ýanyk 11.


text:
Eýranyň mediasy parlament agzalaryna dekabr aýynyň aýagynda başlanan hökümete garşy protestleriň dowamynda tussag edilenleriň ýanyna barmaga rugsat berilendigini habar berýär.
Parlamentiň adalat komitetiniň metbugat wekili Hassan Norouziniň “biziň arzamyz şu gün makullandy” diýendigini ýarym resmi ISNA habar agentligi 21-nji ýanwarda habar berdi.
Media maglumatlaryna görä, komitetiň agzalarynyň uly bolmadyk toparyna 28-nji ýanwarda Tähranyň Ewin türmesine tussaglaryň ýanyna sapar etmegine rugsat berilipdir. Bu 28-nji ýanwarda protestler başlanaly bäri tussaglaryň ýanyna ediljek ilkinji sapardyr.
Eýranyň reformaçy kanun çykaryjysy Mahmoud Sadeghi birnäçe hepdeläp tutuş ýurt boýunça geçirilen protestleriň dowamynda 3700 adamyň tussag edilendigini habar berdi. Ykdysady problemalara we resmileriň arasyndaky korrupsiýa nägilelik bildirip başlanan protestler yzýany güýçlenipdi we ýurduň dini ýolbaşçylaryny agdarmak çagyryşlary öňe sürlüpdi.
7-nji ýanwarda Eýranyň parlamenti kiçi derejeli protestçileriň, hususan-da studentleriň boşadyljakdygyny, emma protestçi liderleriň jezalandyryljakdygyny aýtdy.


text:
Halkara söwdasyny öňe sürmegiň tejribesini öwrenmek maksady bilen.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň söwda bölüminiň hünärmeni, 24-26-nji iýul aralygynda Duşenbede geçen halkara söwda amallaryny ýönekeýleşdirmegiň meselelerine bagyşlanan üç günlük seminara gatnaşdy.
Her ýylda geçirilýän okuw çäresi OBSE Täjigistandaky maksatnamalar ofisi we Birleşen Milletler guramasynyň Ýewropa ykdysadyýet topary tarapyndan gurnaldy.
Owganystanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Russiýanyň, Özbegistanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Türkiýäniň döwlet gümrük gulluklarynyň we pudaklarynyň, telekeçilik ulgamynyň wekilleri seminaryň gatnaşyjylary boldylar, olara söwda amallaryny ýönekeýleşdirmegiň esasy gurallaryny we öz ýurtlarynda dünýäniň iň gowy tejribesini we amalyny girizmek üçin degişli usullaryny ulanmagyň çäklerinde özleriniň bilim derejesini ýokarlandyrmaklary üçin mümkinçilik berildi.


text:
Müsür sudy ozalky yslamçy prezident Muhammad Morsini sud sistemasyny masgaralamakda aýyplap, üç ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
30-njy dekabrda Kairde bolan sud Morsiniň dört ýyl ozal, “ýigrenç ýaýratmak maksady bilen” jemgyýetçilikde çykyp gürlände sud sistemasyny masralandygyny aýtdy, bu barada döwlet telewideniýesi habar berdi.
Şeýle-de sud şu aýyplama esasynda ýene 18 adama üç ýyldan iş kesdi.
Sud edilenleriň ýene bäşisine, şol sanda demokratiýa tarapdar kampaniýaçy Alaa Abdel-Fattaha 30 müň müsür puly ($1,688) möçberinde jerime salyndy.
Morsi Müsüriň azat saýlanan ilkinji prezidenti boldy. Ol 2013-nji ýylda, bir ýyllyk bölüji dolandyryşyndan soň, köpçülikleýin protestler netijesinde harbylar tarapyndan işden çetleşdirildi.
Şondan bäri ol bir topar aýyplamada, şol sanda daşary ýurt toparlary bilen dil düwüşmekde aýyplanyp gelýär.
Müsürde 2013-nji ýyldan bäri yslamçylar basylyp ýatyrylýar, müňlerçe adam, sol sanda dünýewi we liberal aktiwistler hem tussag edildi.


text:
Qazaqstandyqtardyń alǵashqy legi qajylyqqa attandy (FOTO)
Qazaqstandyqtardyń alǵashqy legi qajylyqqa attandy. Almaty áýejaıynan qasıetti mekenge jolǵa shyǵýǵa jınalǵan 300 adammen Bas múftı Serikbaı qajy Oraz júzdesip, olarǵa sát sapar tiledi.
Bas múftı: «Bárimizge belgili, qajylyq degenimiz – Islamnyń bes paryzynyń biri, árbir musylmannyń mol saýapqa kenelip, Allanyń rızalyǵyna bólenetin qasıetti qulshylyǵy. Sondyqtan da bizdi osyndaı beıbit kúnge jetkizip, alańsyz ǵıbadat etýge múmkindik bergen Alla Taǵalaǵa sansyz shúkirlikter aıtamyz! Qajylarymyzdyń nıetteri qabyl, murattary asyl bolǵaı! – dep qajylarǵa óziniń júrekjardy sózin jetkizdi.
Almaty áýejaıynyń alańynda ótken júzdesýdiń ajaryn ashyp, rýhanı tálim-tárbıesin arttyrýǵa aqyndarymyz da óz úlesterin qosty. Elimizge tanymal aıtysker aqynymyz Qanat Myrzahan «Qajylarǵa arnaý» óleńin dombyrada naqyshyna keltirip oryndasa, jas aqyn Baýyrjan Myrzaqul da óziniń «Qajylarǵa sát sapar tileý» atty jyryn tartý etti.
Qajylyq saparyna alǵash attanǵan otandastarymyz da, ózderiniń kóńil tolqynystaryn jasyra almaı, el-jurttyń amandyǵy men tynyshtyǵyn tilep, qulshylyqtaryna Alladan jeńildik surady. Sonyń ishinde qajylyqqa bara jatqan Shalabaev Jarylqasym aqsaqal óziniń osy saparǵa shyǵýdaǵy nıetin bildirip, keleli oılary men keńesterin ortaǵa saldy.
Bıyl Saýd Arabııa eline Qazaqstannyń 4 qalasynan tikeleı áýe reısteri qatynaıdy. Al azamattardyń qajylyq saparyn 18 kompanııa uıymdastyryp otyr. Bıyl Saýd Arabııa koroldigi tarapynan Qazaqstandyq 3 myń adamǵa qajylyq kvotasy berilgen bolatyn. Búginde qajylyqqa attanatyn otandastarmyzdyń barlyǵy dinı saýat ashý kýrsynan ótip úlgerdi. Sondaı-aq, jat aǵymnyń jeteginde ketpes úshin jerlestirimizdiń janynda nasıhat toby da jumys istemek.
Serikbaı qajy Oraz:
18 kompanııamyz Mekke qalasyndaǵy 18 jerde ornalaspastan, bir móltek aýdanda, ıaǵnı bir-birine jaqyn bolǵan kvartaldarda, jaqyn bolǵan qonaq úılerde ornalasatyn bolady. Jáne bıyldan bastap Qazaqstan qajylary ózimizdiń elimizdiń kók týynyń túsimenen ár kompanııanyń emes, Qazaqstan qajylaryn birden menmundalap syrttan ózin kórsetip turatyndaı kıim úlgisinde biz bir izdilikke keltirdik.


text:
Famılııany ózgertýge bola ma?
Assalaýmaǵaleıkým, mýsylman baýyrlar. Sizderden bir mańyzdy nárse suraǵym kelgen edi. Negizi, famılııa aýystyrýǵa bola ma? Men burynǵy týǵan ákemniń famılııasyndamyn. Sol famılııany qazirgi ákemniń famılııasyna ózgertsem bola ma? Qazirgi ákem kishkene kezimnen beri tárbıelegen, qıyn kezde dosym bolǵan...
Ответ
Ýa aleıkým assalam. Jalpy, famılııa degen – adamnyń kim ekenin kórsetetin nárse. Ol adamnyń ákesi, ata-babasy, rýy, kerek deseńiz ultynyń kim ekenin baıandaıdy. Sebepsiz famılııasyn ózgertý durys emes. Sebebi, Alla Taǵala Quran Kárimde: «ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ» (Olardy ákelerimen shaqyryńdar[1]), – degen. Alaıda, famılııańyzda ákeńizdiń aty bolsa, ony atańyzdyń, arǵy atańyzdyń nemese ákeńizdiń áýelgi aty umytylyp, tanymal bolyp ketken keıingi attaryna aýystyrsańyz bolady. Sebebi siz ákeńizge de, ákeńizdiń ákesine de, arǵy atalaryńyzǵy da birdeı urpaq bolyp sanalasyz. Biraq, bir áýlettiń jemisiń ózgege buryp jiberý zulymdyq bolady.
Sonymen qatar, adamnyń ákesiniń kim ekenine qaraı sharıǵattyń ol adamǵa qatysty úkimi anyqtalady. Sebebi, kimniń-kimge úılene alatyny, kimniń kimge mahram bolatyny, kimniń kimnen mıras alatyny, qaıda jerlenetini syndy t.b. máseleler adamnyń tegimen (famılııasymen) tyǵyz baılanysty.
Al, qazirgi ákeńiz sizdi jaqsylap baǵyp-qaǵyp tárbıelegen bolsa, onyń syıy, aqysy famılııany ózgertýmen bolmaıdy. Onyń ótemi – onyń sizge jasaǵan jaqsylyǵyn múmkindiginshe, kerek bolsa, esesimen qaıtarýyńyzben oryndalady. Ári jetim balany baǵýshy adamǵa aqyrette Alla Taǵala Paıǵambarymyzben (s.ǵ.s) birge kórshi bolý baqytyn syılaǵan.
Toqeteri: famılııańyz ózińizdiń týǵan, bıologııalyq ákeńizben qalsyn, ózgertpeńiz.
Eń durysy Allaǵa málim.
Aıbek Ábdiqadyr
Muslim.kz saıtynyń dinı sarapshysy
[1] Ahzab 5


text:
Ajap eser
Has Turkmeniñ bu eseri mende juda uly tasir galdyrdy. ,,Sheytanyñ nalasy" eysem Sheytanyñ nalasymy?! Yok,juda beyle de dal. Shahyr bu yerde oran ince owrum bilen edebi manyowr edyar. Eser kalplardan sogurlup syñylan ynsabyñ, wyjdanyñ, belent adamkarciligiñ nalasyny eshitdiryar. Indi bigerek bolup baryan shu mukaddes zatlar iñ bir yowuzlygyñ simwol...
Gelipdir
Kop ugurly yol ustunde enteler,
Gowunlere mekir-hile gelipdir.
Terezi gujaklan satar bendeler,
Ynamdyr,ynsapdan nola gelipdir.
Dostluk-doganlygyñ caksiz gymmaty,
Kalbyna nur cayyp,bezar ymmaty,
Yowuz yamanlygyñ syr-u-symmaty
Garalykda gara pale gelipdir.
Kim nur alyp goguñ gun-...
Namysyñ derejesi
Sada yigit ynanypdy ,,dost" diyip,
Bilman ynam-ygtykatyñ cagini.
,,Dost" diyilyan bet niyete has uyup,
Duzun iyip, azdyrypdy gabini.
Onuñ mashgalasyn alyp nazara,
Gozlerini carhlap, ogryn bakyardy.
( Galam titireyar yzyn yazara,)
Bolshy gelne gunbe-gunden yakyardy.
...Gyzgyn po...
Osman Öde "ESERLER" (31 tomluk)
Özüni hakyky edebiýatçydyr öýdüp, ýat ýurtlardan öz iline, öz halkyna tarap üýrýän "ýazyjylaryñ" aýtmagyna görä, "türkmen okyjylaryna bu gün okar ýaly türkmen dilinde ýazylýan çeper eser ýokmuşyn..."
Bu ýapa degmez ýalany puja çykaran ýazyjymyzyñ biri hem Osman Ödedir.
Osman Ödäniñ 31 tomluk edebi mirasy: onuñ romanlary, powestleri, h...
Eneñdir seni
Dokuz ay gowrede goterip seni
Su dünya indiren eneñdir seni
Ak gowsinden ak suyt berip emdiren
Gundaglap ulaldan eneñdir seni
Gijelerne huwdilâpler yatyran
Aglan çagyñ mahri bilen diñdiren
Babeklikden cagalyga yetiren
In eziz mahriban eneñdir seni
Uc dort yasyn dolup us...
Garry gyz
Garry gyz durmusha cykdy,
Gowni giñ,oñat yigide.
Barybir onuñ serinden
Gitmedi oñki alada.
Yigit pyrlandy dashynda,
Syn etdi gamly gozlere.
Gyzyñ yashlygy yanypdyr-
Sheyle gorundi dozmeze.
Mertebesini gysymlap,
Saklapdyr ol penjesinde.
Umyt ucguny yanmandyr
...
Eser
Ceper edebiyat ynsanyñ koñul matlabyny beyan edyar. Ol adamzat ruhy bilen berk baglanyshykly halda hereket edyar. Aydaly,hazirkizaman awtorlarynyñ gornuklileriniñ biri Has Turkmeniñ doredijiligi. Shahyryñ egsilmez howuz suwuna meñzeyan talantynyñ miweleri onuñ irginsiz hereketinden,saginmeyan ymtylyshlaryndan kemala gelyar. Yada Gyzylgul Aman gylyj...
Eser
Ceper edebiyat ynsanyñ koñul matlabyny beyan edyar. Ol adamzat ruhy bilen berk baglanyshykly halda hereket edyar. Aydaly,hazirkizaman awtorlarynyñ gornuklileriniñ biri Has Turkmeniñ doredijiligi. Shahyryñ egsilmez howuz suwuna meñzeyan talantynyñ miweleri onuñ irginsiz hereketinden,saginmeyan ymtylyshlaryndan kemala gelyar. Yada Gyzylgul Aman gylyj...
Ilmet Gurban / Goşgular
Döredijiginiñ güýzän we kämillik menziline ýeten çagy aramyzdan sogrulyp giden uly zehin Ilmet Gurbanyñ goşgulary bilen okyjylar öñ hem azda-kände tanyşdyr. Ilkinji gezek www.direlisedebiyat.blogspot.ru edebi-çeper sahypasy Ilmet Gurbanyñ goşgular ýygyndysyny okyjylaryñ dykgatyna hödürleýär. Okamaga howlugyñ !!!
Seýitmyrat Geldiýew / Goşgular
Seýitmyrat Geldiýew ~ häzirki zaman türkmen poeziýasynyñ seýrek we juda kynlyk bilen gazanan uly zehini...
Biziñ bu kesgitlemämiziñ añryýany bilen dogrudygyna onuñ beýleki şahyrlar beýle-de dursun, hatda biri-birini gaýtalamaýan we meñzemeýän goşgulary hem aýdyñ güwä geçýär. Seýitmyrat Geldiýewiñ goşgular ýygyndysy ilkinji gezek www.direlis...
Döwran Agaly "Sabyr käsesi"
Döwran Agalynyñ ýönekeý durmuşy wakalary ussatlyk bilen işläp, halallyk we haramlyk barada düşünjeleri siññin yzarlaýan "Sabyr käsesi" powesti we birnäçe hekaýasy ilkinji gezek www.direlisedebiyat.blogspot.ru edebi-çeper saýtynda okyjylara hödürlenýär.
Döwran Agaly halypa ýazyjy Osman Ödäniñ 31 tomluk edebi mirasyny kitaplaşdyran armazak mir...
Ýigitlrmiz bar
Türkmen ýigitlerniñ wasbyn ýetirsem
Gujurly-gaýratly ýigitlermiz bar
Wasp etmâne ejiz gelýâr setirlem
Müñ dürli hünârli ýigitlermiz bar
Dünýâñ çar künjinde ylymdan paýly
Agras hem abraýly, jigerde jaýly
Guýmagursak zehin, Hakdan serpaýly
Ylymly-bilimli ýigitlermiz bar
Ba...
Sòýgi sòhbetleri
"Diñe meni diñle "diýýârsiñ bu gün
Sözle janym diñe seni diñlâýin
Her aýdan sözlerñi nagyşlap kalba
Ony baky gursagymda gizlâýin
Menden asla öýke etme söýgilim
Hemde meni aldap ýalan söz diýme
Ýürekde baryny aýt sen gönilâp
Ýöne ýüregiñde saklama kine
Aýtdym saña ýürekdâ...
Gurbannazar ORAZGULYÝEW
Häzirki zaman türkmen prozasynyñ ýaşuly wekili Gurbannazar Orazgulyýewiñ hekaýalary, powestleri, romanlary we publisistik makalalary, ýol ýazgylary ilkinji gezek www.direlisedebiyat.blogspot.ru edebi-çeper saýtynda türkmen we rus dillerinde internet okyjylarynya ýetirilýär. Çeper edebiýatyñ ýeke-täk salgysyna öwrülen www.direlisedebiyat.blogspot.ru...
Kakamyrat REJEPOW / Durmuşym, ykbalym, ömrüm
Häzirki zaman türkmen poeziýasynyñ ýyldyzy Kakamyrat Rejepowyñ goşgular ýygyndysy ilkinji gezek www.direlisedebiyat.blogspot.ru edebi-çeper saýtynda internet okyjylarynya ýetirilýär.
Çeper edebiýatyñ ýeke-täk salgysyna öwrülen www.direlisedebiyat.blogspot.ru sizi öz sahypalaryna çagyrýar.
Baýmuhammet Garryýew (1914-1981) barada
Filologiýa ylymlarynyň doktory, professor, Türkmenistan YA-nyň akademigi, Türkmenistanyň ylymda we tehnikada at gazanan işgäri, Magtymguly adyndaky Halkara baýragynyň eýesi Baýmuhammet Atalyýewiç Garryýew 1936-njy ýylda Aşgabat döwlet mugallymçylyk institutynyň dil we edebiýat fakultetine okuwa girýär. Ol A.P. Poseluýewskiniň ýolbaşçylygynda türkm...
Lew Tolstoý Çaganyň güýji (Hekaýa)
- Öldürmeli!..Atmaly!..Bu nejisi häziriñ özünde atmaly!..Öldürmeli!..Ganhoruñ kellesini kesmeli!..Öldürmeli, öldürmeli! - diýip, mähelläniñ içinden erkek kişileriñ we aýal maşgalalaryñ sesleri eşidilýärdi.
Halkyñ uly mähellesi köçe bilen eli dañylgy adamy alyp barýardy. Ol uzyn boýly, gös-göni adamdy, başyny dik ýokary tutup, gujurly gada...
GAÝGYSYZ ATABAÝEW
Gaýgysyz Atabaýew 1887-nji ýylda Zakaspiý oblastynyñ Tejen uezdiniñ Mäne obasynda (häzirki Kaka raýonynyñ G.Atabaýew adyndaky kolhozy) daýhan maşgalasynda dodulýar. İr ýetim galýar. İlki mollada sowadyny çykýar. 1903-nji ýylda Tejendäki rus-ýerli mekdebi gutaryp, Daşkentdäki mugallymçylyk seminariýasyna okuwa girýär we 20 ýaşynda ony tamamlaýar. Şo...
Parawbibi-Farawbibi
PARAWBIBI.
Gözel ýurdumyzda gadymyýetiñ taryhyna degişli birnaçe wakalar (aýtgylar, rowaýatlar...) netijesinde taryhy atlar we taryhy kùmmetler häzirki gùnűmize çenli ýaşap, häzirki gelejege ýadygär galypdyr. Hàzirki wagtda Hormatly Prezidentimiziñ hut, òzùniñ howandarlyk etmeginde şol taryhy ýadygàrlikler içginden içgin òwrenilýär,...
Kerim Gurbannepesow Giderin
Dehlewiniň 700 ýyllygynda Dehlewiçe dörän setirler
Seniň gözleriňden ganyp bilemok
Megerem, bu dertden eräp giderin
Gijeler gözüme uky gelenok,
Göz ýaşym gutaryp gurap giderin
Öwlüýä sen. Daşyňdan pyrlanyp ýörün.
Kowsaň-da, maslygmy süýräp giderin
Ähdi-peýman diýmek – iman diýmekdir,<...


text:
Türkmenistanyň ykdysadyýetinde erkin bazar gatnaşyklarynyň ösdürilmegini dowam etdirmek hem-de ýurdumyzyň ähli sarp edijileri üçin tebigy gazyň, elektrik energiýasynyň, ýaşaýyş jaý-jemagat, awtoulag we aragatnaşyk hyzmatlarynyň bahalaryny tertipleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti karar kabul etdi, oňa laýyklykda 2017-nji ýylyň 1-nji noýabryndan tebigy gazyň bahasyny goşulan baha üçin salgyt hasaba alnanda şu möçberlerde bellemeli:
telekeçilik işi bilen meşgullanmaýan Türkmenistanyň raýatlary üçin mugt goýberilýän möçberden artyk sarp edilýän tebigy gazyň 1000 kub metri üçin – 20 manat;
Türkmenistanyň çäginde ýaşamaga hukuk berýän, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda berlen resminamasy bolan daşary ýurt raýatlary, raýatlygy bolmadyk adamlar we bosgunlar üçin sarp edilýän tebigy gazyň 1000 kub metri üçin – 20 manat;
şu bölümiň ikinji we üçünji bentlerinde görkezilenlerden beýleki sarp edijiler üçin (daşary ýurt maýa goýumy gatnaşýan kärhanalardaky daşary ýurt maýadarlarynyň paýy hem-de Türkmenistanyň çäklerinde abatlaýyş-gurluşyk işlerini daşary ýurt pulundaky şertnamalar boýunça amala aşyrýan potratçy gurluşyk kärhanalary muňa girmeýär) sarp edilýän tebigy gazyň 1000 kub metri üçin – 20 manat;
daşary ýurt maýa goýumy gatnaşýan kärhanalardaky daşary ýurt maýadarlarynyň paýy hem-de Türkmenistanyň çäklerinde abatlaýyş-gurluşyk işlerini daşary ýurt pulundaky şertnamalar boýunça amala aşyrýan potratçy gurluşyk kärhanalary üçin sarp edilýän tebigy gazyň 1000 kub metri üçin – 50 amerikan dollary;
ýaşaýyş we beýleki käbir zerurlyklar üçin ilata mugt goýberilýän möçberden artyk sarp edilýän suwuklandyrylan gazyň 1 kg üçin – 20 teňňe.
Elektrik energiýasynyň bahasyny goşulan baha üçin salgyt hasaba alynmanda şu möçberlerde bellemeli:
býujetden maliýeleşdirilýän we olar bilen deňleşdirilen ýuridik şahslara 100 kWt sagady üçin – 3,31 manat;
döwlet eýeçiligine degişli hojalyk hasaplaşygyndaky ýuridik şahslara, döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk ýuridik şahslara we telekeçilik işi bilen meşgullanýan fiziki şahslara 100 kWt sagady üçin – 6,28 manat;
Türkmenistanyň çäginde ýaşamaga hukuk berýän, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda berlen resminamasy bolan daşary ýurt raýatlaryna, raýatlygy bolmadyk adamlara we bosgunlara 100 kWt sagady üçin – 2,17 manat;
daşary ýurt döwletleriniň kanunçylygyna laýyklykda döredilen, öz işini Türkmenistanda bellige alnan wekilhanasynyň we şahamçasynyň üsti bilen amala aşyrýan ýuridik şahslara 100 kWt sagady üçin – 3,58 amerikan dollary;
daşary ýurt döwletleriniň Türkmenistanda akkreditirlenen diplomatik wekilhanalaryna, konsullyk edaralaryna we şol döwletleriň döwletara, hökümetara, halkara guramalarynyň ýanyndaky hemişelik wekilhanalaryna, şeýle hem döwletara, hökümetara, halkara guramalaryna, olaryň Türkmenistandaky şahamçalaryna we hemişelik wekilhanalaryna 100 kWt sagady üçin – 3,31 manat;
telekeçilik işi bilen meşgullanmaýan Türkmenistanyň raýatlaryna mugt goýberilýän möçberden artyk sarp edilýän elektrik energiýasynyň 100 kWt sagady üçin goşulan baha üçin salgyt hasaba alnanda – 2,50 manat.
Guramaçylyk-hukuk görnüşine garamazdan, kärhanalar tarapyndan fiziki şahslara edilýän ýaşaýyş jaý-jemagat, awtoulag we aragatnaşyk hyzmatlarynyň bahalaryny şu möçberlerde bellemeli:
1 aýda suwdan mugt peýdalanmagyň möçberinden artyk peýdalanylan 1 m3 üçin – 50 teňňe;
1 aýda 1 inedördül metr ýaşaýyş meýdany üçin – 50 teňňe; 1 aýda 1 inedördül metr ýaşaýyş meýdanyny ýylatmak üçin – 10 teňňe; 1 aýda 1 adam üçin lagym ulgamyndan peýdalanmak boýunça hyzmatlar üçin – 40 teňňe;
ýolagçylary şäher ugurlarynyň wagty bellenen ýolagçy gatnawy düzgüninde awtobusda gatnatmak boýunça hyzmatlaryň bahalaryny:
bir gezeklik ýol petegi üçin – 50 teňňe; pensionerlere bir aýlyk ýol petegi üçin – 1 manat; mekdep okuwçylaryna bir aýlyk ýol petegi üçin – 2 manat;
1 aýda telefon üçin abonement tölegini goşulan baha üçin salgyt hasaba alnanda – 1 manat.
Kaynak : Atavatan Türkmenistan Haber Ajansı (ATHA)
Bizi Sosyal Medyadan Takip Edin!
Resmi Line Hesabımız
https://line.me/R/ti/p/%40atavatanjournal
Line İD : @atavatanjournal
Resmi Twitter Hesabımız için
https://twitter.com/AtavatanJournal
Resmi Linkedin Hesabımız için :
https://www.linkedin.com/in/atavatan-turkmenistan-journal-91a056134/
Resmi Facebook Hesabımız için :
https://www.facebook.com/AtavatanTurkmenistanJournal/


text:
Türkmenistanyň Mejlisi 2017-nji ýylyň Döwlet býujetini kabul etdi
Şu gün Türkmenistanyň Mejlisiniň bäşinji çagyrylyşynyň nobatdaky on ýedinji maslahaty geçdi. Onda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe sürýän syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna hem-de ýurdumyzyň kanunçylyk-hukuk binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça toplumlaýyn maksatnama laýyklykda işlenip düzülen birnäçe kanunlar hem-de kadalaşdyryjy-hukuk namalary kabul edildi.
Maslahata gatnaşmaga hökümet agzalary, degişli ministrlikleriň we pudak edaralaryň ýolbaşçylary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri çagyryldy. Maslahatyň başynda deputatlar «Türkmenistanyň Mejlisiniň aýry-aýry saýlaw okruglary boýunça saýlanan deputatlarynyň ygtyýarlyklaryny ykrar etmek hakynda» Türkmenistanyň Mejlisiniň kararynyň taslamasyna garadylar hem-de ony tassykladylar.
Soňra «Türkmenistanyň 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujeti hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň hem-de «Türkmenistanyň 2015-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi hakynda» Türkmenistanyň Mejlisiniň kararynyň taslamalary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň sentýabr aýynda geçen Ýaşulular maslahatynda milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow, Türkmenistanyň 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujetinde göz öňünde tutuljak durmuş-ykdysady ösüşiň esasy ugurlary barada aýdyp, diwersifikasiýa ýoly bilen pudaklary güýçli depginde ösdürmegiň hasabyna ykdysady ösüşiň depginlerini durnukly ýokary derejede saklamaga iňňän üns bermegiň zerurdygyny belledi. Şu nukdaýnazardan ugur alyp, iri halkara we sebit derejesinde örän wajyp maýa goýum taslamalaryny amala aşyrmagy göz öňünde tutýan ykdysadyýetiň toplumlaýyn ösüşi boýunça özgertmeleri dowam etdirilmelidir diýip, milli Liderimiz belledi.
Türkmenistanyň döwlet strategiýasynyň esasy ugry ilatyň abadan durmuşyny, raýatlaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramak bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, 2017-nji ýylda hem edil öňki ýyllardaky ýaly, durmuş syýasatymyz halkyň hal-ýagdaýynyň ýokarlanmagyna gönükdirilmelidir. Çünki, biz saglygy goraýyş, bilim, medeniýet ulgamlarynyň we durmuş hyzmatlarynyň beýleki görnüşleriniň netijeliligini ýokarlandyrmagyň esasynda adam mümkinçiliklerini ösdürmek üçin şertleri döretmegi maksat edinýäris diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belleýär.
Döwlet Baştutanymyz aýlyk haklarynyň, pensiýalaryň we talyp haklarynyň ýokarlandyrylmagy boýunça çäreleriň geçirilmegi netijesinde ilatyň durmuş goraglylygynyň üpjün edilmegini geljegiň möhüm wezipeleriniň biri hökmünde kesgitlemek bilen, bu işleriň durnukly makroykdysady ösüş hem-de adamlaryň abadan durmuşy üçin ygtybarly binýadyň döredilmegine ýardam etjekdigine ynam bildirdi.
Döwlet býujetinde zähmet serişdelerini netijeli dolandyrmak, zähmet bazaryndaky meseleleri çözmek, raýatlaryň zähmete bolan konstitusion hukuklaryny durmuşa geçirmek üçin şertleriň döredilmegine möhüm ähmiýet bermek zerurdyr diýip, milli Liderimiz Ýaşulular maslahatynyň ýokarda agzalan mejlisinde nygtady. Durmuş-ykdysady özgertmeler ykdysadyýetiň çalt depginler bilen ösdürilmegini üpjün etmelidir, şeýle hem işjeň maýa goýum syýasatynyň geçirilmegine, eýeçiligiň dürli görnüşindäki, iň täze enjamlar bilen üpjün edilen hem-de dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyply harytlary öndürýän häzirkizaman kärhanalaryň döredilmegine, göni daşary ýurt maýa goýumlarynyň çekilmegine gönükdirilmelidir.
Şunuň bilen baglylykda, Mejlisiň bu maslahatynda çykyş edenler 2017-nji ýyl üçin ýudumyzyň Döwlet býujetiniň taslamasyny taýýarlamakda ugur alnan esasy ýörelgeler we çemeleşmeler barada aýdyp, onuň geljek ýyl üçin göz öňünde tutulýan girdeji bölegini emele getirmegiň aýratynlyklaryna, ykdysady, medeni we durmuş taýdan ösüşiň görkezijilerine ünsi çekdiler. Bellenilişi ýaly, bu maliýe-hukuk resminamasyny taýýarlamakda ähli pudaklar boýunça düýpli seljeriş işleri geçirildi, döwlet Baştutanymyzyň aýdan bellikleri we anyk görkezmeleri hasaba alyndy.
Öňki ýyllardaky ýaly, 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujeti ilkinji nobatda milli ykdysadyýetimiziň durnukly ösüş depginlerini dowam etdirmek, iri maýa goýum taslamalaryny amala aşyrmak, täzeçil tehnologiýalary, ylmyň we tehnikanyň iň soňky gazananlaryny ähli ulgamlara ornaşdyrmak, döwlet çykdajylarynyň ýokary netijeliligini üpjün etmek, umumylykda alnanda, türkmenistanlylaryň durmuş derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak maksatlaryna gönükdirilendir.
Umuman, Türkmenistanyň 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň girdeji bölegi 103 571,6 million manatdan, çykdajy bölegi bolsa 104 871,6 million manatdan ybaratdyr. Döwlet býujetiniň girdej bölegi esasan, nebit, himiýa, elektrik energiýasy, gurluşyk we beýlekiler ýaly önümçilik ulgamynyň wajyp pudaklarynyň hasabyna emele getiriler. Şeýle hem obasenagat toplumy, ulag hem-de aragatnaşyk ulgamy, dokma we azyk senagatlary mundan beýläk hem güýçli ösüşe eýe bolar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyçlary boýunça ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň göwrümli döwlet maksatnamalaryny amala aşyrmak, şol sanda sebitleri toplumlaýyn senagatlaşdyrmak, daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan we eksport önümleriniň möçberini artdyrmak, ykdysadyýetiň hususy bölegini pugtalandyrmak bularyň hemmesi birlikde býujetiň girdeji böleginiň yzygiderli ösüşini üpjün eder.
Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň çykdajysynyň ep-esli bölegi durmuş ulgamyna, şol sanda bilim, saglygy goraýyş, medeniýet, sport hem-de döwlet durmuş üpjünçiligi, ýaşaýyş jaý, jemagat hojalygy ulgamlaryny maliýeleşdirmäge gönükdirilýär. Bu bolsa esasy maliýe resminamasynyň adatdakylar ýaly, ýaşaýyş durmuş maksatlaryna hem-de döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän syýasatynyň ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda ilatyň hal-ýagdaýynyň ýokarlanmagyny üpjün etmäge gönükdirilendigini aýdyň görkezýär.
Milli taslamalary we maksatnamalary, şol sanda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyny abadanlaşdyrmak boýunça, paýtagtymyzda we ýurdumyzyň welaýatlarynda şäher gurluşyk maksatnamalaryny durmuşa geçirmek, medeni-durmuş maksatly wajyp binalaryň gurluşygy, senagat we ulag aragatnaşyk infrastrukturasy üçin uly maýa goýumlary göz öňünde tutulýar.
«Türkmenistanyň 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujeti hakynda» Türkmenistanyň Kanuny ýurdumyzyň Mejlisiniň deputatlary tarapyndan biragyzdan kabul edildi. Şeýle hem deputatlar «Türkmenistanyň 2015-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi hakynda» Türkmenistanyň Mejlisiniň Kararyny kabul etmek üçin biragyzdan ses berdiler.
Soňra «Adalatçy hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasy Mejlisiň garamagyna hödürlendi. Çykyş edenler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu ýylyň ýanwar aýynda Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary bilen geçiren duşuşygynda öňe süren başlangyçlaryndan ugur alyp taýýarlanan bu kanun taslamasynyň ähmiýeti barada aýdyp, türkmenistanlylaryň bähbitlerini goraýan demokratik özgertmeleri amala aşyrmagyň, hukuklaryny we raýat erkinligini üpjün etmegiň häzirki döwürde Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridigini nygtadylar. Birleşen Milletler Guramasynyň wajyp kowensiýalaryny, şol sanda adam hukuklary barada konwensiýasyny tassyklamak bilen ýurdumyz bu resminamalaryň düzgünlerini amala aşyrmak üçin möhüm çäreleri durmuşa geçirýär. Şunuň bilen baglylykda, milli kanunçylygyň hem-de hukuk tejribesiniň halkara ynsanperwer kadalaryna utgaşdyrylmagyna aýratyn ähmiýet berilýär.
Bu Kanun adalatçynyň hukuklaryny, borçlaryny, işiniň esasy ugurlaryny we kepilliklerini, wekilçiligini kesgitleýär. Türkmenistanda adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekil bolan adalatçy wezipesi, adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň döwlet tarapyndan goragynyň kepilliklerini, häkimiýet edaralary, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary we olaryň wezipeli adamlary tarapyndan şol kepillikleriň berjaý edilmegini hem-de hormat goýulmagyny üpjün etmek maksady bilen Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda döredilýär.
Deputatlar «Psihiatrik kömek bermek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny ara alyp maslahatlaşmak bilen, onuň psihiatrik kömek berlen mahalynda ýüze çykýan gatnaşyklaryň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmeginiň hukuk we guramaçylyk esaslarynyň kämilleşdirilmegine hem-de onuň raýatlaryň hukuklarynyň üpjün edilmegine gönükdirilendigini bellediler.
Deputatlar «Türkmenistanyň halk çeper döredijiligi hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasyna garamaga geçip, 2016-njy ýylyň ýurdumyzda Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly diýlip yglan edilendigini aýratyn nygtadylar. Bellenilişi ýaly, umumadamzat ruhy baýlyklaryna uly goşant goşan türkmen halkynyň medeni mirasy örän baýdyr hem-de köpdürlüdir. Ol halk döredijiliginiň sözleýiş, saz, şekillendiriş, amaly-haşam sungatynyň ajaýyp eserlerini, asyrlaryň jümmüşinden geçip, biziň günlerimizde aýawly saklanylýan özboluşly milli däp-dessurlarymyzy öz içine alýar .
Halyçylyk, çeper keşdeler we zergärçilik sungaty türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda döreden möhüm ähmiýetli çeper gymmatlyklarynyň aýdyň nyşanydyr.
Häzirki döwürde özboluşly halk döredijiligi, ýurdumyzyň medeniýetiniň tutuş “altyn gaznasy” milli sungatymyza aýratyn gadyr goýýan we ony wagyz edýän hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň üns-aladasy bilen gurşalandyr. Mälim bolşy ýaly, türkmen halkynyň baý ruhy we maddy medeniýetine milli Liderimiz köpsanly edebi eserleri bagyşlady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe täze mazmun bilen üsti ýetirilýän köpöwüşginli milli dessurlarymyz, çeper halk döredijiliginiň aýdyň sahypalary ýurdumyzda yzygiderli geçirilýän Medeniýet hepdeliklerinde we beýleki giň möçberli çärelerde öz beýanyny tapýar. Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda gurnalan aýdym-saz festiwallary, milli küştdepdi tansy hem-de gazallary festiwaly, halk döredijiligi wagyz edýän bagşylaryň däp bolan bäsleşikleri, türkmen keçeleriniň we halkymyzyň amaly-haşam sungatynyň eserleriniň sergileri hem-de beýleki medeni çäreler milli medeniýetiň saklanmagyna we giňden wagyz edilmegine gönükdirilýär.
Deputatlar bu ugurda alnyp barylýan işleriň wajypdygy barada aýdyp, Türkmenistanyň halk çeper döredijiliginiň täzeden dikeldilmeginiň, saklanmagynyň, ösdürilmeginiň we oňa berilýän goldawyň ykdysady hem-de guramaçylyk esaslaryny kesgitleýän täze Kanunyň ähmiýetini nygtadylar.
“Azyk howpsuzlygy hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň rejelenen görnüşini ara alyp maslahatlaşmagyň barşynda gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Bellenilişi ýaly, bu kanunçylyk taslamasy Türkmenistanyň azyk howpsuzlygy ugrundaky döwlet syýasatynyň esasy ugurlaryny kesgitleýär. Ol döwletiň ykdysady howpsuzlygynyň möhüm bölegi bolup durýar, raýatlaryň sagdyn we doly derejeli iýmitlenmegine bolan hukuklarynyň durmuşa geçirilmeginiň hukuk esaslaryny tassyklaýar.
Bu resminama ýurdumyzda azyk garaşsyzlygyny üpjün etmek, möhüm iýmit önümleriniň hem-de iýmit serişdeleriniň zerur bolan önümçilik derejesini, işjeň we sagdyn durmuş üçin zerur bolan mukdarda tutuş ilat üçin azygyň durmuş we ykdysady elýeterliliginiň döwlet kepilliklerini ýola goýmak bilen baglanyşykly giň meseleler toplumyny öz içine alýar. Ol azyk boýunça dürli ýagdaýlaryň öňüniň alynmagyna, ilat üçin netijeli iýmitlenmegiň kadalaryna laýyk gelýän iýmit serişdeleriniň kanagatlandyrylmagyna gönükdirilen ykdysady, guramaçylyk-hukuk we beýleki çäreleriň işlenip taýýarlanylmagyny hem-de durmuşa geçirilmegini nazarlaýar.
Dürli oba hojalyk we azyk önümleriniň öndürilýän möçberini ýokarlandyrmak, ýurdumyzda azyk bolçulygyny üpjün etmek meseleleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň we halkymyzyň abadançylyk derejesiniň ýokarlanmagyna gönükdirilen döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar.
Milli Liderimiziň başlangyjy bilen ýurdumyzyň oba hojalygynyň hemmetaraplaýyn özgerdilmegine, pudagyň ägirt uly mümkinçilikleriniň doly derejede durmuşa geçirilmegine gönükdirilen syýasat netijesinde bu ulgamda ägirt uly üstünlikler gazanyldy. Türkmenistanyň Müňýyllygyň ösüş maksadynyň möhüm bölegi bolan azyk howpsuzlygyny üpjün etmekde ýeten derejesi üçin Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk we oba hojalyk guramasynyň 2015-nji ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasynda kesgitlenen ýörite sylagyna mynasyp bolmagy munuň aýdyň subutnamasydyr.
Ýurdumyzyň gallaçylary her ýylda dänäniň bol hasylyny ýygnaýarlar we diňe bir içerki bazary üpjün etmek, Watanymyzyň azyk garaşsyzlygyny ýola goýmak bilen çäklenmän, eýsem, Türkmenistanyň azyklyk bugdaý ýaly möhüm önümi eksport edýän ýurt hökmündäki derejesini pugtalandyrýarlar. Däneçilik bilen bir hatarda, obasenagat toplumyny köpugurly esasda ösdürmek maksady bilen gök we maldarçylyk önümleriniň möçberi artdyrylýar.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça maksatnamasyny”, şeýle hem daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümçiligi, eksport harytlarynyň möçberlerini artdyrmak boýunça Döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň çäklerinde täze, häzirkizaman talaplaryna laýyk gelýän un üweýän, maldarçylyk toplumlarynyň, ýyladyşhanalaryň, çörek-bulka, et we süýt önümleriniň, ösümlik ýagynyň, peýnirleriň, şöhlatlaryň dürli görnüşleriniň önümçiligi boýunça toplumlaryň gurluşygy batly depginlerde dowam edýär. Obasenagat toplumynda we azyk senagatynda ykdysadyýetiň sazlaşykly ösýän hususy pudagy öz ornuny barha pugtalandyrýar.
Mejlisiň tassyklamagyna hödürlenen resminamalaryň hatarynda “Türkmenistanyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň rejelenen görnüşiniň taslamasy bar. Çykyşlarda dünýäniň dürli döwletleri we abraýly halkara guramalary bilen netijeli gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň Türkmenistanyň oňyn bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik we işjeň halkara hyzmatdaşlyk esaslaryna daýanýan daşary syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygy bellenildi.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisiniň işiniň hukuk esaslaryny, hukuklaryny hem-de borçlaryny, ony wezipä bellemegiň, wezipeden boşatmagyň we yzyna çagyrmagyň tertibini kesgitleýän bu Kanunyň örän uly ähmiýetiniň bardygy bellenildi.
Şeýle hem deputatlar “Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakynda kodeksine goşmaça we üýtgetme girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine üýtgetme girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Jenaýat—ýerine ýetiriş kodeksine üýtgetmeler girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň käbir kanunçylyk namalaryna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Maşgala kodeksine üýtgetmeler girizmek hakynda”, “Diplomatik gulluk hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunlarynyň taslamalaryna seretdiler.
Mejlisiň jemleri boýunça deputatlar täze kanunçylyk taslamalaryny goldadylar we biragyzdan kabul etdiler. Bellenilişi ýaly, bu möhüm hukuk resminamalary Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylyk ulgamynyň üstüni ýetirip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda okgunly öňe barýan ýurdumyzyň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe durmuş-ykdysady ösüşiniň we demokratik özgertmeleriniň ýoly bilen ynamly gadam urmagyna ýardam berer.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Türkiýäniň ýygyndysy Bosniýa-Gersegowinanyň ýygyndysy bilen oýnar
Türkiýäniň milli futbol ýygyndysy taýýarlyk tapgyrynyň çäginde şu gün Bosniýa-Gersegowinanyň ýygyndysy bilen Rize şäherinde oýnar
Çaýkur Didi stadionynda geçiriljek duşuşyk, Türkiýäniň wagty bilen sagat 20:30-da başlar.
TRT 1 kanalynda göni ýaýlym arkaly görkeziljek duşuşygyň emin agzasy Russiýanyň Futbol Federasiýasynyň emin agzasy Sergeý Karasew bolar.
Karasewe Igor Demeşko we Alekseý Lunew kömek eder, duşuşygyň 4-nji emin agzasy bolsa Halis Özkahýa bolar.
Türkiýäniň ýygyndysy UEFA Milliler ligasyndaky 3-nji duşuşygynda 14-nji oktýabr ýekşenbe güni garşydaşynyň meýdançasynda Russiýanyň ýygyndysy bilen oýnar.


text:
Bütindünýä banky türkmen maliýe işgärlerini türgenleşdirýär0
Şu aýyň 15-17-si aralygynda Bütindünýä banky özüniň hususy sektor boýunça edarasy bolan Halkara maliýe korporasiýasy (IFC), şeýle hem Ýewropanyň dikeldiş we ösüş banky (EBRD) bilen Türkmenistanyň bank we maliýe pudagynyň işgärlerine hususy sektor ösüşi boýunça okuw sapagyny berdi.
Ýurduň Maliýe ministrligi, Ykdysadyýet we ösüş ministrligi, Merkezi Bank, Zähmet we sosial üpjünçilik ministrligi, Döwlet ätiýaçlandyryş guramasy we täjirçilik banklary ýaly edaralaryndan gelen 50 işgär Bütindünýä bankynyň, Halkara maliýe korporasiýasynyň we Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň hünärmenleriniň seminarlaryna gatnaşdylar.
Sessiýalarda töleg sistemalary, karz-kreditleri hasaba alyş, howpsuz pul geçirimleri, bank gözegçiligi we dolandyryşy, banklary hususylaşdyryş, mikromaliýe, ätiýaçlandyryş, kärende, pensiýa fondlary we kapital bazarlar ýaly mowzuklaryň üstünde duruldy.
“Halkara maliýe korporasiýasy Türkmenistan bilen birnäçe pudak boýunça işleşmäge isleg bildirýär” diýip, IFC-niň Merkezi Aziýa boýunça Regional dolandyryjysy Moazzam Mekan aýtdy. “Biz türkmen hökümetine ýurduň hususy eýeçlik pudagyny mundan beýläk hem ösdürmekde ýardam bermäge taýýar”.
Üç gün dowam eden bilelikdäki sessiýa türkmen hökümetiniň resmileri üçin ilkinji gezek geçirildi. Bu okuw sessiýalary häzirki döwürde Bütindünýä banky bilen Türkmenistanyň taýýarlaýan Wagtlaýyn Strategiýasyna laýyklykda geçiriljek birnäçe çäreleriň ilkinjisidir.
“Türkmenistan üçin hödürlenen Wagtlaýyn Strategiýa laýyklykda, Bütindünýä banky Türkmenistana dünýä maliýe sistemasyna goşulmaga ýardam bermek maksady bilen birnäçe analitiki we maslahat beriji çäreleri gurnamagy göz öňünde tutýar” diýip, Bütindünýä bankynyň wekili Emanuel Salinas Munoz aýtdy.
Bu okuw seminary Türkmenistanda döwlet eýeçiligindäki kabir edaralaryň we kärhanalaryň hususy eýeçilige geçirilip başlanan döwrüne gabat geldi. Ýurduň hökümeti ykdysadyýetiň aglaba pudagyny hususylaşdyrmagy göz öňünde tutýandygyny aýdýar.