text:
Iki ýurduň Liderleri Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Si Szinpin soňky ýyllarda döwletara gatnaşyklaryň ýokary derejesiniň gazanylandygyny kanagatlanma bilen belläp, üstünlikli hyzmatdaşlygyň baý tejribesini we bar bolan ägirt uly kuwwaty nazara almak bilen, Türkmenistanyň hem-de Hytaýyň syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlarda netijeli gatnaşyklary ösdürmäge gyzyklanma bildirýändiklerini aýtdylar. Türkmen Lideri Türkmenistanyň iri ykdysady hyzmatdaşlarynyň biri bolan Hytaý Halk Respublikasy bilen gatnaşyklaryna ýokary baha berip, türkmen tarapynyň ony mundan beýläk-de ösdürmäge uly ähmiýet berýändigini belledi. Däp bolşy ýaly, şol hyzmatdaşlyk deňhukuklylyk, özara hormat goýmak hem-de birek-biregiň bähbitlerini nazara almak ýörelgelerine esaslanýar. Söwda-ykdysady, ulag-aragatnaşyk ulgamlary, dokma we himiýa senagaty hem-de beýleki köp sanly ulgamlar özara bähbitli hyzmatdaşlygyň esasy ugurlarynyň hatarynda görkezildi.
Olar boýunça tagallalary birleşdirmegiň uly mümkinçilikleri bardyr. Nebitgaz ulgamy ikitaraplaýyn ykdysady hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bu babatda eýýäm bilelikdäki iri taslamalaryň ençemesi, ilkinji nobatda bolsa, üstünlikli ulanylýan Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisi bilen baglanyşykly taslama amala aşyryldy. Bu gün şol gaz geçiriji boýunça türkmen tebigy gazy HHR-e iberilýär. Şeýle hem ynsanperwer ulgamda, hususan-da, ylym, bilim, medeniýet, sport we syýahatçylyk ugurlary boýunça gatnaşyklary giňeltmegiň zerurdygy bellenildi. Munuň özi iki döwletiň Liderleriniň durmuşa geçirýän syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Prezident Gurbanguly
Berdimuhamedow döwletara gatnaşyklaryň üstüniň iki ýurduň arasyndaky we abraýly halkara guramalaryň, ilkinji nobatda, BMG-niň çäklerinde amala aşyrylýan netijeli hyzmatdaşlyk bilen ýetirilýändigini nygtady. Türkmenistan mundan beýläk-de bu ugurda hyzmatdaşlygy dowam etdirmegi göz öňünde tutýar. Dostlukly döwletleriň Baştutanlary netijeli hyzmatdaşlygyň geljeginiň uludygyny tassyklap, ýokary we hökümetara derejedäki yzygiderli gepleşikleriň gadymy dostlugyň binýadyna esaslanýan köpugurly türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna gönüden-göni ýardam etjekdigine ynam bildirdiler. Dünýäni gurşap alan koronawirus ýokanjyna garşy göreşmekde halkara hyzmatdaşlyk ara alyp maslahatlaşmalaryň möhüm meseleleriniň biri boldy.
Taraplar bu ugurda ysnyşykly hyzmatdaşlyk etmegi hem-de pandemiýa garşy durmakda toplanan tejribäni alyşmagy göz öňünde tutýandyklaryny tassykladylar. Umumy pikire görä, diňe bilelikdäki tagallalardyr utgaşykly hereketler netijesinde, bu ählumumy howpa garşy oňyn netijeleri gazanmak mümkindir. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany HHR-iň Başlygyna saglygy goraýyş ulgamynda işjeň hyzmatdaşlyk üçin minnetdarlyk bildirdi.


c: text/html

text:
Jezqazǵanda qaskúnemder qystaqqa shabýyl jasap, ákesi men balasyn soqqyǵa jyqqan
JEZQAZǴAN. QazAqparat – Jezqazǵan qalasynyń mańynda ornalasqan qystaqqa belgisiz eki erkek kelip, úı ıelerin uryp tastaǵan. Polıtseıler qaskúnemderdi ustady. Qazirgi ýaqytta tártip saqshylary uryp-soǵý sebebin anyqtap jatyr, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
11 qyrkúıekte Qaraǵandy oblysy Jezqazǵan qalasynyń PB-na qala mańynda ornalasqan qystaqqa belgisiz tulǵalar shabýyl jasaǵany týraly habarlama kelip tústi.
Oqıǵa ornyna jedel-tergeý toby barǵan. Belgili bolǵandaı, shamamen tańǵy 7.30-da qystaqqa kútpegen jerden eki belgisiz adam kelgen.
Buzaqylyq nıetpen olar 52 jastaǵy er adam men onyń 23 jastaǵy ulyn uryp-soǵyp, sodan keıin qashyp ketken.
Túrli jaraqat alǵan zardap shekkenderdiń biri Jezqazǵan qalasynyń medıtsınalyq mekemesine jatqyzyldy. Polıtseıler qaskúnemderdiń ÝAZ avtokóligimen júrgenin anyqtaǵan.
«Jedel-izdestirý sharalary barysynda polıtsııa qyzmetkerleri 32 jáne 35 jastaǵy eki er adamdy ustady. Kúdiktiler kánisin moıyndady. QR QK 107-baby «Densaýlyqqa qasaqana aýyrlyǵy ortasha zııan keltirý» boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Qaskúnemder ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamaldy. Tergeý júrip jatyr», - dep habarlady Qaraǵandy oblysy PD.
- Erlan Qarın janýarlarǵa qatysty zań týraly: Halyqtyń ekologııalyq mádenıetin kóteredi
- Jelide aýyl mańynda júrgen sileýsinniń vıdeosy tarady
- Oryndyqta uıyqtaýǵa májbúr: Elordanyń balalar aýrýhanasyndaǵy jaǵdaıǵa túsinik berildi
- Psıhıkalyq aýytqýy bar: Tarazda er adam oınap júrgen balany soqqyǵa jyqty
- Jambyl oblysynda jappaı tóbelesten 2 adam kóz jumdy, bireýi – aýrýhanada
- Reseı azamaty 4 jyl boıy Qazaqstannan zeınetaqy alyp kelgen
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Moto GP boýunça möwsümiň 11-nji ýaryşy Awstriýada geçirildi. Spilberg şäherindäki 4,3 kilometrlik «Red Bull» trassasynda geçirilen ýaryşda «Red Bull KTM» toparynyň Günorta Afrikaly sürüjisi Bred Baýnder ýeňiş gazandy. 26 ýaşly sürüji 28 aýlawy 40 minut 46,928 sekuntda geçip, karýerasynda ikinji gezek birinji orny eýeledi. Ondan 9,991 sekunt yza galan «Ducati Lenovo» toparynyň italiýaly sürüjisi Françesko Banaia bilen 11,570 sekunt soň pellehana gelen «Ducati Pramac Racing» toparynyň ispaniýaly sürüjisi Horge Martin degişlilikde, 2-3-nji orunlara mynasyp boldular.
Geçirilen 11-nji bäsleşikden soň, Awstriýa «Gran Prisinde» 7-nji ýeri eýelän fransiýaly Fabio Kuartararo 181 utuk bilen 1-nji orunda barýar. 2-3-nji ýerleri paýlaşýan italiýaly Françesko Banaia bilen ispaniýaly Žoan Miriň 134 utugy bar.
Möwsümiň indiki ýaryşy 29-njy awgustda Angliýanyň Silwerstoun şäherinde geçiriler.
Moto GP boýunça möwsümiň 11-nji ýaryşy Awstriýada geçirildi. Spilberg şäherindäki 4,3 kilometrlik «Red Bull» trassasynda geçirilen ýaryşda «Red Bull KTM» toparynyň Günorta Afrikaly sürüjisi Bred Baýnder ýeňiş gazandy. 26 ýaşly sürüji 28 aýlawy 40 minut 46,928 sekuntda geçip, karýerasynda ikinji gezek birinji orny eýeledi. Ondan 9,991 sekunt yza galan «Ducati Lenovo» toparynyň italiýaly sürüjisi Françesko Banaia bilen 11,570 sekunt soň pellehana gelen «Ducati Pramac Racing» toparynyň ispaniýaly sürüjisi Horge Martin degişlilikde, 2-3-nji orunlara mynasyp boldular.


text:
Qazaqstanda koronavırýstan emdelip jatqan 172 adamnyń jaǵdaıy óte aýyr NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstana 22 qazandaǵy málimet boıynsha, 51 216 adam koronavırýs ınfektsııasynan (–44 962 + jáne 6 254 KVI-) emdelip jatyr, dep habarlaıdy QazAqparat QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Telegram kanalyna silteme jasap.
Matrıtsa: Almaty oblysy «jasyl», Qyzylorda oblysy «sary» aımaqqa shyqty NUR-SULTAN. QazAqparat - QR Úkimeti janyndaǵy Qazaqstanda koronavırýstyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa 22 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstan óńirlerindegi epıdemıologııalyq ahýaldy baǵalaý matrıtsasyn jarııalady, dep habarlaıdy QazAqparat.
Qostanaıda koronavırýs juqtyrý kórsetkishi 8,4% artty QOSTANAI. QazAqparat – Qostanaı oblysynda epıdemıologııalyq ahýaldyń nasharlaǵany baıqalady. Onyń sebepteriniń biri – halyqty vaktsınalaý belsendiliginiń tómendiginde. Bul týraly aımaq ákimi Arhımed Muhambetov málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
JOO oqytýshylarynyń 92 paıyzy, stýdentterdiń 70 paıyzy vaktsına aldy – BǴM NUR-SULTAN. QazAqparat – JOO oqytýshylarynyń 92% jáne stýdentterdiń 70% koronavırýsqa qarsy vaktsına saldyrdy. Bul týraly QR Bilim jáne ǵylym birinshi vıtse-mınıstri Sholpan Karınova aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Ulybrıtanııada koronavırýs juqtyrý kórsetkishi boıynsha jańa antırekord ornady NUR-SULTAN. QazAqparat - Ulybrıtanııa koronavırýs juqtyrý oqıǵalary sany jaǵynan jańa antırekord ornatty, onda úsh aıda vırýs juqtyrýdyń eń joǵary sany tirkelip otyr, dep habarlaıdy QazAqparat Euronews aqparat agenttigine silteme jasap.
Qazaqstanda koronavırýstan emdelip jatqan 177 naýqastyń jaǵdaıy óte aýyr NUR-SULTAN. QazAqparat - 18 qazandaǵy aqparat boııynsha Qazaqstanda koronavırýs ınfektsııasyna shaldyqqan 52 825 adam em qabyldap jatyr, dep habarlaıdy QazAqparat QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliniń Telegram kanalyna silteme jasap.
Matrıtsa: 2 megapolıs pen 4 oblys «qyzyl» aımaqta tur NUR-SULTAN. QazAqparat - QR Úkimeti janyndaǵy Qazaqstanda koronavırýstyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııasy 2021 jylǵy 18 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha Qazaqstan óńirlerindegi epıdemıologııalyq ahýaldy baǵalaý matrıtsasyn jarııalady.
ary qaraı
Muraǵat
Joǵary qaraı


text:
Semalt hünärmeni Mac-yňyzy wiruslardan nädip boşatmalydygyny kesgitleýär
Eger kimdir biri “Mac” -da kynçylyk çekse ýa-da zyýanly programma üpjünçiliginiň bolmagy mümkin diýip alada etse, bu ýazgy adamlara mugt ýa-da arzan aýyrmaga kömek edýär. Has möhümi, munuň gaýtalanmazlygy üçin çäreler bar. Biriniň ýokaşan “Mac” bolmagy gaty ähtimal. Şeýle-de bolsa, ony kompýutere geçirmek mümkinçiligi gaty ýokary. “Mac” üçin döredilen zyýanly programma üpjünçiliginiň ýokdugyny aýtjak däl. Diňe iň köp maksatly ulanyjylar, bollygy sebäpli kompýuter ulanýanlardyr.
“Mac” -yň soňky ýyllarda meşhurlygy, zyýanly adamlaryň ünsüni gün-günden artdyrýan nyşana gönükdirdi. Bu makalada, Julia Vashneva, öňdebaryjy bilermen Semalt , zyýanly Mac täsir virüslerin gönükdirilendir.
Zyýanly programma näme?
Zyýanly programma üpjünçiligi wirus ýaly zyýanly programma üpjünçiliginden tapawutlanýar. Munuň sebäbi, ulanyjynyň habary bolmazdan kompýutere girmeýär. Köplenç ulanyjyny aldap, kanuny programma üpjünçiligi hökmünde gizlenýär. Ulanyjyny belli bir programma gurmaga ynandyryp biljek mahabat ýa-da e-poçta görnüşinde bolup biler. Şondan soň kompýuterden şahsy maglumatlary ýygnaýar.
“Mac” zyýanly programma üpjünçiligi bilen baglanyşykly mesele, bu programma garşy programma üpjünçiligi ýaly meselä garşy ulanmak isleýän zatlarynyň görnüşini alýar. Hakerler kanuny web sahypalaryny ele alýarlar we girýänleri Mac-da zyýanly programma üpjünçiligini skanerden geçirip, başga bir sahypa ugrukdyrýarlar. Bulardan başga-da, özünde zyýanly programma üpjünçiligi bolan programma üpjünçiligi teklip edýär. Meseleleri skanirlemäge we düzetmäge synanyşyp, töleg talap edip biler.
Mac zyýanly programma üpjünçiligini mugt aýyrmak
Mac programma üpjünçiligini ýa-da zyýanly programma üpjünçiligini aýyrmak, eýesinden hiç wagt pul sarp etmegi talap etmeýär. Şonuň üçin ulanyjylara kompýuter meselesiniň çözgüdini talap edýän kredit kartoçkalary baradaky maglumatlary haýsydyr bir programma ýa-da web sahypasyna girizmezlik maslahat berilýär.
Şeýle etmek bilen, kompýuterde zyýanly programma üpjünçiligini tapandygyny öňe sürýän bir adamyň jaňy gelse, mowzugyň üýtgemegi we jaňy birbada bes etmek iň gowusydyr.
Belli bir web sahypasy zyýanly programma üpjünçiligini tapandygyny öňe sürýän duýduryş açylanda edilmeli işler:
1. Brauzerden çykyň.
2. süklemeler bukjasyna geçiň we gerekmejek gurnama faýllarynyň hemmesini Bine süýräň.
3. Zibil boş.
Eger biri zyýanly programma üpjünçiligini ýalňyşlyk bilen gurnan bolsa, aşakdaky ädimler kömek etmelidir:
1. Utility bukjasyny açmak üçin "Command + Shift + U" basyň.
2. Işjeňlik monitoryny açyň we ähli işleýän amallary saýlaň.
3. Sanawdaky programmanyň adyny tapyň we "Prosessden çyk" -a basyň.
4. Goýmalar bukjasynda programmanyň jikme-jikliklerini tapyň we zibile süýräň we boşadyň.
Mac-ny zyýanly programmalardan goramak
“Mac” şu wagta çenli ähli zyýanly programma üpjünçiliginden azat we munuň gaýtalanmazlygy diňe logika laýyk. Aşakdaky maslahatlar Mac-ny geljekki zyýanly programma üpjünçiliginden gorar.
- “Mac” -y hemişe täzeläň.
- Awtomatiki täzelenmeleri açyň.
- Diňe ynamdar işläp düzüjileriň programmalaryny ulanyň.
- Mac antiwirus programma üpjünçiligini guruň.


text:
Temmäki önümleriniň söwda Kadalaryny tassyklamak hakynda
«Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakynda», «Söwda işi hakynda», «Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda», «Sertifikatlaşdyrmak hakynda» we «Sarp edijileriň hukuklaryny goramak hakynda» Türkmenistanyň Kanunlaryna, «Temmäki önümlerini Türkmenistanyň çägine getirmegiň we söwdasyny amala aşyrmagyň tertibini kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2016-njy ýylyň 18-nji martynda çykaran 14671-nji kararyna, Türkmenistanyň Mejlisiniň 2011-nji ýylyň 26-njy martyndaky 186-IV belgili “Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly Konwensiýasyna goşulmak hakynda” kararyna, şeýle hem temmäki önümleriniň söwdasyny tertipleşdirmek hem-de sarp edijileriň hukuklaryny we saglygyny goramagy üpjün etmek maksady bilen, buýurýaryn:
1. Temmäki önümleriniň söwda Kadalaryny tassyklamaly (goşulýar).
2. Türkmenistanyň Adalat ministrliginde 2011-nji ýylyň 13-nji aprelinde 566 bellige alyş belgisi bilen döwlet bellige alnan, «Temmäki önümleriniň söwda Kadalaryny tassyklamak hakynda» Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministriniň 2011-nji ýylyň 29-njy martynda çykaran 50 belgili buýrugyny güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli.
3. Şu buýrugyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmegi Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministriniň orunbasary K.Kurbanowa tabşyrmaly.
Ministr O.Gurbannazarow
Ylalaşyldy:
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş
we derman senagaty ministri N.Amannepesow
«01» iýun 2021 ý.
Türkmenistanyň Içeri işler
ministri M.Çakyýew
«01» iýun 2021 ý.
Türkmenistanyň Söwda we daşary
ykdysady aragatnaşyklar ministriniň
2021-nji ýylyň 1-nji iýunynda
çykaran 55 belgili buýrugy bilen
tassyklanyldy
Temmäki önümleriniň söwda Kadalary
I bap. Umumy düzgünler
1. Şu Temmäki önümleriniň söwda Kadalary (mundan beýläk – Kadalar), «Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakynda», «Söwda işi hakynda», «Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda», «Sertifikatlaşdyrmak hakynda» we «Sarp edijileriň hukuklaryny goramak hakynda» Türkmenistanyň Kanunlaryna, Türkmenistanyň Mejlisiniň 2011-nji ýylyň 26-njy martynda kabul eden 186-IV karary esasynda tassyklanan Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly Konwensiýasyna, «Temmäki önümlerini Türkmenistanyň çägine getirmegiň we söwdasyny amala aşyrmagyň tertibini kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2016-njy ýylyň 18-nji martynda çykaran 14671-nji kararyna laýyklykda hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň 2007-nji ýylyň 29-njy noýabrynda çykaran 9237-nji karary bilen tassyklanan Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi hakynda Düzgünnamanyň esasynda işlenilip taýýarlanyldy.
2. Şu Kadalar temmäki önümleriniň söwdasyny amala aşyrmagyň tertibini kesgitleýär, şeýle hem satyjy bilen sarp edijiniň arasynda ýüze çykýan özara gatnaşyklary düzgünleşdirýär we sarp edijileriň hukuklaryny goramaga, ýokary hilli we howpsuz harytlaryň ýerlenilmegine hem-de hyzmat etmegiň medeniýetiniň derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilendir.
Şu Kadalaryň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde Türkmenistanyň çäginde temmäki önümleriniň söwdasyny amala aşyrýan şahslar (mundan beýläk – söwda işiniň subýektleri) tarapyndan ýerine ýetirilmegi hökmanydyr.
3. Şu Kadalarda ulanylýan esasy düşünjeler:
1) aksiz belgisi (markasy) – belgilenen temmäki önümleriniň gelip çykyşynyň kanunylygyny tassyklaýan, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda temmäki önüminiň her birine edilýän, gorag elementlerine eýe bolan bellik;
2) dolanyşyk – temmäki çig malynyň we (ýa-da) temmäki önümleriniň lomaý we bölek satuw söwdasy, şeýle hem olaryň saklanylmagy, getirilmegi we alnyp gidilmegi;
3) sarp ediliş gaby – alyjy tarapyndan satyn alynýan temmäki önümleriniň gabynyň iň kiçi birligi:
a) daňy (blok) – daşyna polimer örtgi, kagyz ýa-da kagyz sargysy oralan, çilim gaplarynyň anyk mukdary salynýan sarp ediliş gaplar topary;
b) gap – sarp ediliş gabynyň, temmäki önüminiň anyk mukdaryny saklaýan gaty kagyzdan (karton), kagyzdan ýa-da başga serişdeden ýasalan birligi;
ç) guty (boks) – daşyna polimer örtgi oralyp bilinýän, gaty kagyzdan ýasalan gapyrjaga ýerleşdirilen, çilim gaplarynyň anyk mukdary salynýan sarp ediliş gaplar topary.
4) temmäki – temmäki önümleriniň öndürilmegi üçin çig mal (temmäki çig malyny) almak maksady bilen ösdürilip ýetişdirilýän, düzüminde nikotin we adamyň saglygy üçin zyýanly beýleki maddalary bar bolan bir we köpýyllyk otlaryň we gyrymsy agaçlaryň topary;
5) temmäki önümleri – çekmek (çekilýän temmäki önümleri), sormak, çeýnemek, ysgamak (çekilmeýän temmäki önümleri) we (ýa-da) temmäki önümlerini sarp etmegiň başga usullary üçin niýetlenen, souslar we (ýa-da) ys berijiler goşulan we goşulmadyk ýagdaýda, dolulygyna ýa-da bölekleýin fermentatiw temmäkiden (ýapragyndan) we (ýa-da) mahorkadan taýýarlanan önümler;
6) temmäki tüssesi – temmäki önümleri çekilýän ýa-da çekilen ýerdäki atmosfera howasynyň düzüminde bar bolan tüsse.
4. Temmäki önümleriniň söwdasy amala aşyrlanda söwda işiniň subýektleri «Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakynda», «Söwda işi hakynda», «Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda», «Sertifikatlaşdyrmak hakynda» we «Sarp edijileriň hukuklaryny goramak hakynda» Türkmenistanyň Kanunlaryny, şu Kadalary we Türkmenistanyň beýleki degişli kadalaşdyryjy hukuk namalaryny goldanmaga borçludyrlar.
5. «Temmäki önümlerini Türkmenistanyň çägine getirmegiň we söwdasyny amala aşyrmagyň tertibini kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2016-njy ýylyň 18-nji martynda çykaran 14671-nji karary esasynda, temmäki önümlerini bellenen tertipde Türkmenistanyň çägine getirmäge, iň pes bölek satuw bahalaryny bellemäge, garamagyndaky ýuridik şahslaryň üsti bilen lomaý we bölek satuw söwdasyny amala aşyrmaga diňe Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi ygtyýarlydyr.
6. Temmäki önümlerini getirilmegi, lomaý we bölek söwdasy degişli ygtyýarnamalar bar mahaly amala aşyrylyp bilner.
Türkmenistanda hili boýunça we gigiýeniki kadalary, ýagny bir çilimiň tüssesinde bar bolan şepbigiň, nikotiniň we uglerodyň monooksidi we beýleki zyýanly maddalary boýunça Türkmenistanyň kadalaşdyryjy resminamalarynyň talaplaryna laýyk gelýän hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan belgilemeleri bolan temmäki önümleriniň ýerlenilmegine rugsat berilýär.
Temmäki önümleriniň sarp ediliş gabynyň her bir birligi aksiz belgileri bilen hökmany tertipde belgilenmäge degişlidir.
7. Temmäki önümleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertibe laýyklykda sertifikatlaşdyrylmaga degişlidir.
8. Temmäki önümleriniň islendik görnüşde we islendik keşpde köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde mahabatlandyrylmagyna, şeýle hem söwda obýektleriniň binalarynyň öňünde, girelgesinde (girilýän ýerinde), tekjelerinde, awtoulaglarda, aýratyn duran gurluşlarda we gaýry ýerlerde ýerleşdirilmegine ýol berilmeýär.
9. Temmäki önümlerini çekmek gadagan edilen söwda we hyzmat ediş obýektleriniň ýa-da beýleki desgalaryň her bir girelgesinde temmäki önümleri ulanmaklygyň gadaganlygy barada belgiler ýerleşdirilmelidir.
II bap. Temmäki önümleriniň görnüşleri
10. Temmäki önümleriniň görnüşleri diýlende sarp ediliş häsiýetleri we sarp ediliş usuly boýunça çekilýän we çekilmeýän meňzeş temmäki önümleriniň jemine düşünilýär.
11. Temmäki önümlerine şu aşakdakylar degişlidir:
1) çilim – temmäki bogusynyň böleginden durýan, çilim kagyzyna dolanan, uzynlygyna ýelimlenen süzgüç müşdükli ýa-da müşdüksiz temmäki önümi;
2) sigara – üç gatdan durýar: içindäkiden (sigara we temmäki çig malynyň garyndysy), içki dolagyndan (sigara ýapragynyň bölegi) we perdeden (sigara ýapragy örtülen bölegi), içindäkisi we içki dolagy burumlaýyn dolanan temmäki önümi. Sigaranyň ýogynlygy onuň uzynlygynyň üçden bir (ýa-da has köp) böleginiň dowamynda 15 mm-dan az bolmaly däldir;
3) sigaretka – içki dolagsyz kiçijik sigara;
4) sigarilla (sigaritta) – sigara we başga temmäki çig malyndan ýasalan we köpgatly gurluşy bolan çekilýän önümleriň bir görnüşi: dilinen, kesilen sigara we başga görnüşli temmäki çig maly içinde bolan, içki dolakdan ýa-da onsuz, sigara ýapraklaryndan, dikeldilen temmäkiden ýa-da ýörite kagyzdan dolakly önüm. Sigarillalaryň süzgüç müşdükleri hem bolup biler. Üç gatdan ybarat bolan sigarillalaryň ýogynlygy 15 mm. köp bolmaly däldir;
5) papiroslar – bir bölegi kesilen temmäki bilen doldurylan, papiros gilzasyndan ybarat bolan temmäki önümleri;
6) bidi – owradylan temmäki ýapraklarynyň, damarjyklarynyň we baldajyklarynyň garyndysyndan taýýarlanan, tendunyň guradylan ýapragyna dolanan we sapak bilen oralan çekilýän temmäki önüminiň bir görnüşi;
7) kretek – owradylan gwozdikanyň we temmäki önümlerini taýýarlamak üçin kesilen çig malyň souslanan we yslandyrylan garyndysyndan ybarat bolan, çilim kagyzyna ýa-da mekgejöwen golçurynyň guradylan ýapragyna dolanan, süzgüçli ýa-da süzgüçsiz çekilýän temmäki önüminiň görnüşi;
8) suw çilimi üçin temmäki – temmäki däl çig maly we beýleki goşundylary goşulan ýa-da goşulmadyk dilinen ýa-da kesilen temmäki çig malynyň we beýleki ingrediýentleriň suw çilimini ulanmak bilen çekmäge niýetlenen garyndysy;
9) şybyk (trubka) temmäkisi – temmäki çekilýän trubkada çekmäge niýetlenilen dilinen, kesilen, towlanan ýa-da basgylanan temmäkiden ybarat we temmäki däl çig maly, souslary we yslandyryjylary goşmak bilen önümiň 75 göterim sap agramyndan köp bolan möçberde süýüminiň 1 mm ýa-da ondan köp bolan çekilýän temmäki önüminiň görnüşi;
10) çeýnelýän temmäki – kesilen temmäki ýapragynyň gysylan böleklerinden, temmäki däl çig malyny we başga goşundylary goşmak ýa-da goşmazlyk bilen taýýarlanan, çeýnemek üçin niýetlenen, çekilmeýän temmäki önüminiň görnüşi;
11) ysgalýan temmäki – temmäki däl çig malyny we beýleki goşundylary goşmak ýa-da goşmazlyk bilen, kesilen temmäkiniň pnewmatikasy arkaly alnan tozgasyndan taýýarlanan, ysgamak üçin niýetlenen, çekilmeýän temmäki önüminiň görnüşi;
12) sorulýan temmäki (snýus) – temmäki däl çig malyny we beýleki goşundylary goşmak ýa-da goşmazlyk bilen, dolulygyna ýa-da bölekleýin arassa temmäki tozgasyndan we (ýa-da) kesilen temmäkiniň ownuk böleklerinden taýýarlanan, sormak üçin niýetlenen, çekilmeýän temmäki önüminiň görnüşi;
13) çekilýän temmäki (ýuka kesilen) – çekilýän temmäki önümleriň bir görnüşi bolup, papirosy we çilimi elde taýýarlamak üçin niýetlenen dilinen, kesilen, towlanan ýa-da basgylanan temmäkiden ybarat we temmäki däl çig maly, souslary we yslandyryjylary goşmak bilen önümiň 25% sap agramyndan az bolmadyk möçberde süýümiň ini 1 mm ýa-da ondan pes bolan temmäki önüm;
14) turba şekilli temmäki – çekilýän temmäki önümleriň bir görnüşi bolup, çekilýän trubkany ulanmak bilen çekmäge niýetlenen dilinen, kesilen, towlanan ýa-da basgylanan temmäkiden ybarat we temmäki däl çig maly, souslary we yslandyryjylary goşmak bilen önümiň 75% sap agramyndan köp bolan möçberde süýümiň ini 1 mm ýa-da ondan köp bolan temmäki önüm;
15) nas (naswaý) – çekilmeýän temmäki önüminiň bir görnüşi bolup, temmäkiden, hekden we beýleki temmäki däl çig malyndan taýýarlanan, sormak üçin niýetlenen önüm;
16) başga temmäki önümleri.
12. Çekilýän önümleriň düzüminde temmäki bolmadyk görnüşlerine şu aşakdakylar degişlidir:
1) çekilýän garyndy – dürli sintetik goşundylar bilen (ýa-da şolarsyz) guradylan dürli otlardan ybarat bolan, gowşak psihotrop täsiri (enteogenler) bolan (ýa-da şolarsyz) ösümlikleriň süýüminden ybarat, tebigy efir ýaglary bilen utgaşyklylykdaky temmäki däl çig malynyň garyndysy;
2) elektron çilimler – çilim sypatyndaky we sorulanda hakyky temmäki tüssesiniň tagamyny berýän, düzüminde nikotin bolup bilýän, bug emele gelmegi arkaly temmäki çeken ýaly ulanylýan elektron abzal.
III bap. Temmäki önümleriniň Türkmenistana getirilmegi we olaryň lomaý söwdasy
13. Temmäki önümleriniň lomaý söwda obýektleriniň belli bir ýerlerde ýerleşdirilmegine Türkmenistanyň Adalat ministrliginde 2004-nji ýylyň 21-nji iýunynda 310 bellige alyş belgisi bilen döwlet belligine alnan Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministriniň 2004-nji ýylyň 29-njy martynda çykaran 42 belgili buýrugy bilen tassyklanan, Türkmenistanyň çäklerinde söwda desgalaryna bildirilýän esasy talaplara laýyklykda ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralary bilen ylalaşmak arkaly ýol berilýär.
14. Temmäki önümleriniň lomaý söwda obýektleriniň ýaşaýyş jaýlarda (içinden gurulan, ýanaşyk gurulan, ýanaşdyrylan, ýöriteleşdirilmedik) we ýaşaýyş etrapçalarynyň içinde aýratyn duran jaýlarda ýerleşdirilmegi gadagan edilýär.
15. Temmäki önümlerini saklamak şertleri şu kadalaşdyryjy talaplara laýyk gelmelidir:
1) temmäki önümleri saklanylýan jaý gurak, arassa we howasy oňat çalşylýan bolup, howanyň çyglylygy 60±10% bolmalydyr;
2) ammar jaýlary ölçeg serişdeleri (psihrometrler) bilen enjamlaşdyrylan bolmalydyr;
3) jaýyň polunyň beýikligi ýeriň derejesinden 50 sm pes bolmaly däldir. Çilimli gapyrjaklar howanyň çalyşmagy üçin poldan beýikligi 10 sm pes bolmadyk boşlukly agaç polda ýa-da düşemede ýa-da agaç pürslerde ýerleşdirilmelidir;
4) çilimli gapyrjaklar aşakdaky gapyrjaklar ýemşermez ýaly beýiklikde we iki, üç hatardan geçelgesi bolar ýaly örülmelidir, ýyladyş çeşmelerden aralygy 1 metrden az bolmaly däldir;
5) çilim saklanýan jaýda ýiti ysly, şeýle hem gaýry yslary özüne ýeňil siňdirýän önümler bilen bilelikde saklanmagyna ýol bermeli däldir.
16. Temmäki önümlerini Türkmenistanyň çägine getirilmek, temmäki önümleriň lomaý söwdasyny amala aşyrmak işi “Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda bu işiň görnüşine ygtyýarnamasy bolan söwda işiniň subýekti tarapyndan amala aşyrylyp bilner.
Temmäki önümleriniň Türkmenistanyň çägine Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen mukdarda ygtyýarnamasyz we aksiz belgisiz getirilmegine diňe aşakdaky halatlarda ýol berilýär:
1) şahsy zerurlyklar üçin niýetlenen Türkmenistanyň çägine kanunçylygynda bellenilen mukdarda getirilende;
2) sertifikatlaşdyrmak maksady üçin barlaghana synaglary (barlaglary) üçin niýetlenilen nusgalyk hökmünde getirilende;
3) resmi wekiliýetlerine, diplomatik we olara deňleşdirilen daşary ýurt döwletleriniň wekillerine we halkara edaralaryna hyzmat etmek üçin getirilende.
17. Temmäki önümleriniň lomaý söwdasy mahalynda hasaplaşyklar diňe geleşige gatnaşyjylaryň karz edaralaryndaky hasaplarynyň üsti bilen iki taraplaýyn şertnamalaryň esasynda nagt däl tertipde amala aşyrylýar, ammar-dükanlaryň nagt pul serişdeleri bilen geçirýän hasaplaşyklary muňa degişli däldir.
IV bap. Temmäki önümleriň bölek söwdasy
18. Temmäki önümleriniň bölek söwdasynyň ýöriteleşdirilen, azyk we azyk däl harytlaryň köp görnüşli dükanlarynyň bölümlerinde (seksiýalarynda) amala aşyrylmagyna ýol berilýär.
19. Söwda obýektleri sanitariýa-gigiýeniki, tehniki we ýangyna garşy kadalara we düzgünlere laýyk gelmelidir, olarda ammar jaýlary bolmalydyr, maddy gymmatlyklaryň aýawly saklanylmagy we olaryň saklanyş şertleri üpjün edilmelidir.
20. Temmäki önümleri saklanylýan jaýlar söwda zalyndan ýangyna garşy diwarlar bilen arasy bölünen hem-de gorag we ýangyna garşy seslendirijiler bilen enjamlaşdyrylan bolmalydyr.
21. Ýöriteleşdirilen dükanlaryň, söwda obýektleriň iş tertibi ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralary bilen ylalaşylyp söwda işiniň subýektleri tarapyndan kesgitlenilmäge degişli.
22. Türkmenistanyň çäginde temmäki önümleriniň bölek söwdasy şu aşakdakylaryň bolmagynda amala aşyrylyp bilner:
1) temmäki önümleriniň ýerlenilmegi üçin ygtyýarnama;
2) temmäki önümleriniň laýyklyk sertifikaty ýa-da onuň bellenilen tertipde şaýatlyk edilen nusgasy;
3) temmäki önümleriniň bellenilen talaplara laýyk gelýändiginiň tassyklanylmagy üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan belgilenmeler;
4) aksiz belgisi (markasy);
5) temmäki önümleriniň gelip çykyşyny tassyklaýan resminama;
6) eger Türkmenistanyň kanunçylygynda başgaça bellenilmedik bolsa, elektron gözegçilik kassa enjamy ýa-da ýörite kompýuter ulgamlary;
7) temmäki önümleriniň kämillik ýaşyna ýetmediklere satylmagynyň gadagan edilýändigi hakynda temmäki önümleriniň satylýan ýerlerindäki bildirişler.
23. Bölek satuw söwdasy üçin hödürlenilýän temmäki önümi hakynda maglumatlar satyjy tarapyndan alyjylaryň dykgatyna satylýan temmäki önüminiň sanawynyň söwda zalynda ýerleşdirilmegi arkaly ýetirilýär, onuň ýazgysy ak esasda gara reňkli birmeňzeş ölçegli harplar bilen ýerine ýetirilmelidir we ol haýsy-da bolsa bir çyzgy şekilleri ýa-da suratlary peýdalanylmazdan, satylýan temmäki önüminiň bahasynyň görkezilmegi bilen elipbiý tertibinde düzülmelidir.
Söwda dükanynda temmäki önüminiň alyja görkezilmegi, onuň talap etmegi boýunça satylýan temmäki önümleriniň sanawy bilen tanşandan soň amala aşyrylyp bilner.
Sarp edijileriň haýyşy boýunça satyjy temmäki önümleriniň gelip çykyşyny we hilini tassyklaýan resminamalar barada goşmaça maglumat bermäge borçludyr.
24. Temmäki önümleriniň bölek söwdasy şu aşakdaky ýagdaýlarda gadagan edilýär:
1) göçme söwda ulgamynyň üsti bilen (awtoulaglar, tirkegler we beýlekiler bilen), aýlap satmak, islendik emelleşdirilen tagtalardan we tekjelerden (köçelerde, ýollarda, howlularda, jaýlarda) satmak;
2) ownuk satuw söwda ulgamynyň üsti bilen (ilatly ýerde dükanlar bolmadyk halatynda temmäki önümleriniň söwdasyna başga söwda ýerlerinde ýa-da göçme söwdada ýol berilýär);
3) temmäki önümleriniň söwda ýerlerinde olaryň goýulmagy we görkezilmegi bilen, şu maddanyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan halat muňa degişli däldir;
4) sport edaralarynyň, saglygy goraýyş, bilim, medeniýet edaralarynyň çäginde we jaýlarynda (şol sanda şypahana zolaklarynda), şol edaralaryň ýanyndaky jemgyýetçilik iýmiti kärhanalarynda (şol sanda berhizlik naharhanalarynda), şeýle hem çaga iýmiti önümlerini satmak üçin ýöriteleşdirilen söwda obýektlerinde we jemgyýetçilik iýmiti kärhanalarynda;
5) demir ýol menzilleriniň we awtoulag menzilleriniň, howa menzilleriniň, deňiz we derýa portlarynyň çäginde we jaýlarynda (paçsyz söwda dükanlaryndan başga), myhmanhana hyzmatlarynyň, wagtlaýyn ýaşamagy üpjün etmek boýunça hyzmatlaryň, durmuş hyzmatlarynyň edilmegi üçin niýetlenen jaýlarda;
6) bilim edaralarynyň serhedinden azyndan ýüz metr aradaşlykda. Görkezilen araçäkler temmäki önümleriň bölek satuwyny amala aşyrýan söwda işiniň subýektiniň girelge gapylaryndan bilim edaralarynyň howlusynyň (haýatynyň) esasy girelgesine çenli kesgitlenilýär. Aralyklary ýanýodalar ýa-da ýörelýän ýoljagaşlar, alleýalar, geçelgeler boýunça ölçenilýär. Eger temmäki önümleriň bölek satuwyny amala aşyrýan söwda işiniň subýektleri söwda merkezileriniň (söwda toplumynyň) başga binalaryň, gurluşlaryň içinde ýerleşýän bolsa, onda ýokarda görkezilen araçäk temmäki önümleriň bölek satuwyny amala aşyrýan söwda merkezleriniň (söwda toplumynyň), başga binalaryň, gurluşlaryň içinde ýerleşen bölek söwda işiniň subýektleriniň giriş gapylaryndan bellenilýär;
7) ýöriteleşdirilen söwda binalarynda, şeýle hem çagalar üçin niýetlenen harytlaryň ýa-da sport harytlarynyň söwdasyny edýän her ugurly (uniwersal) söwda ýerleriniň bölümlerinde;
8) öz-özüňe hyzmat ediş bölümlerde;
9) elden söwda etmek, şeýle hem söwda üçin bellenilmedik ýerlerde;
10) söwda awtomatlarynyň, beýleki elektron ýa-da mehaniki enjamlaryň peýdalanylmagy bilen;
11) temmäki önümleriniň hili tassyklanylýan degişli resminamalar bolmadyk, belgiler (belgilemeler) kadalaşdyryjy resminamalaryň talaplaryna laýyk gelmedik mahalynda;
12) aragatnaşyk ulgamlarynyň ýa-da islendik beýleki tehnologiýalaryň pedalanylmagy bilen, Internet arkaly;
13) haýsy-da bolsa bir harytlaryň ýa-da hyzmatlaryň ýany bilen toplumda;
14) elektron çilimler görnüşinde;
15) gapda nikotiniň, şepbigiň, uglerodyň monooksidiniň bolmagy ýa-da olaryň aňryçäk ýol berilýän derejeden geçýändigi barada maglumatlar görkezilmedik ýagdaýynda;
16) paçsyz söwda dükanynyň ýörite belgilemesi bolanda;
17) açyk sarp ediliş gaplaryndan agramyny ölçäp, sanma-san satmak, öz gabyndaky sigarlaryň we sigarillalaryň söwdasy muňa degişli däldir;
18) sarp ediliş gaby bolmadyk, aksiz belgisiz ýa-da hasaba alyş-gözegçilik resminamalary bolmadyk ýagdaýynda turbaly we kalýan temmäkisiniň satylmagy;
19) aksiz belgileri bolmadyk ýagdaýynda;
20) süzgüçsiz çilimleri satmak;
21) çilimiň gabynda temmäki önümlerini ulanmagyň zyýanlydygy barada ýazgy bolmadyk ýagdaýynda;
22) sorulýan we çeýnelýän temmäkini we çekilýän garyndylaryň islendik görnüşlerini.
25. Türkmenistanyň çägine bikanun getirilen, gelip çykyşy bellenilmedik, belgilemesi, zyýanly maddalaryň düzüminde bolmagy boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynyň talaplaryna laýyk gelmeýän, degişli resminamalary, aksiz belgileri bolmazdan satylýan temmäki önümleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde alynmaga we ýok edilmäge degişlidir.
Eger söwda işiniň subýekti temmäki önümlerini satuwdan aýyrmak üçin çäre görmedik bolsa, bu temmäki önümleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde alynýar.
Dolanyşykdan alynan temmäki önümleri satuwa çykarmaga degişli däldir.
26. Temmäki önümleriniň kämillik ýaşyna ýetmedik adamlar tarapyndan satylmagy, şeýle hem kämillik ýaşyna ýetmediklere satylmagy gadagandyr.
27. Temmäki önümleriniň satylýan ýerlerinde, kassa enjamynda ýa-da onuň ýanynda hökmany suratda “Temmäki önümlerini kämillik ýaşyna ýetmediklere satmak gadagandyr” diýen ýazgy ýerleşdirilen bolmalydyr.
28. On sekiz ýaşa ýetendigine şübhe dörän temmäki önümini alýan şahsa temmäki önümleri satylýan mahalynda satyjy şulara borçludyr:
1) alyjynyň hakyky ýaşyny kesgitlemek maksady bilen pasportyny (onuň ornuny tutýan resminamany) talap etmäge;
2) eger pasporty (onuň ornuny tutýan resminamasy) görkezilmedik ýagdaýynda, temmäki önümini satmakdan ýüz öwürmäge.
29. Paçsyz söwda dükanynda ýerlenilýän temmäki önümleri paçsyz söwda dükanynyň ammarynda ýörite belgilemäge degişlidir.
Paçsyz söwda dükanynyň işgärleri öz müşderileriniň ýol resminamalarynda harytlaryň satyn alnandygy hakynda bellik etmäge borçludyrlar.
Paçsyz söwda dükanynda harytlaryň lomaý, şol sanda ownuk lomaý ýerlenilmegine ýol berilmeýär.
30. Sigarillary (sigarittalary), sigaretkalary gabynda (gutylarda, gaplarda) we bir-birden ýerlemäge rugsat berilýär. Önümler bir-birden ýerlenende satyjy önümiň gabyny (gutusyny, gabyny) içindäki önümleri dolulygyna ýerläp gutarýança aýawly saklamaga we sarp edijileriň ýa-da gözegçilik edaralarynyň talap etmegi bilen görkezmäge borçludyr.
31. Temmäki önümleriniň gaplarynyň, daňylarynyň (bloklarynyň), gutylarynyň (bokslarynyň) gaplanylyşy we belgilenilişi Türkmenistanyň kadalaşdyryjy resminamalarynyň talaplaryna laýyklykda amala aşyrylýar.
32. Temmäki önümleriniň sarp edijiliş gabynda şu aşakdaky maglumatlar bolmalydyr:
1) temmäki önüminiň ady;
2) öndürijiniň ady we ýerleşýän ýeri (salgysy, ýurduny görkezmek bilen). Eger önümçilik prosesine, çilimleriň hiline, öndürlende ulanylýan çig malyna we materiallaryna bir gurama (gözegçilik edarasy) gözegçilik edýän bolsa, we çilimler şonuň ýaly kärhanada öndürilen bolsa, onda şol görnüşli çilimleri öndürýän guramanyň ady we ýerleşýän ýeri (salgysy) bilen bilelikde gaba, boksa öndüriji hökmünde şu görnüşde beýan edilen maglumaty goýmaga rugsat berilýär:
“(ady we ýerleşýän ýeri/salgysy) gözegçiligi astynda öndürildi”, görkezilen ýazgydan soňra çilimleriň öndürilen döwleti görkezilýär: “ (döwletiň ady) öndürildi”;
3) süzgüçli çekilýän önümler üçin süzgüjiň barlygy hakynda maglumatlar;
4) taýýarlanan aýy we ýyly;
5) san möçberi (bir-birden gaplanan temmäki önümleri üçin) ýa-da sap agramy gramda (çekimleýin temmäki önümleri üçin);
6) öndürilen temmäki önümleri üçin ony öndürmekde ulanylýan kadalaşdyryjy resminamalar barada bellikler;
7) temmäki önümlerini kämillik ýaşyna ýetmediklere satmazlyk barada maglumatlar;
8) Türkmenistanyň çäginde hasaba alnan we sarp edijileriň talaplaryny kabul etmek üçin öndüriji tarapyndan ygtyýarlandyrylan guramanyň ady we ýerleşýän ýeri (salgysy);
9) ynamdar gullugyň telefon belgileri (temmäki önümlerini ulanmazlyga isleg bildirýänler üçin)
10) şertli belgisi (ştrih kod);
11) QR kod (bolan ýagdaýynda).
33. Temmäki önümleriniň sarp edijilik gabynda ýokardaky maglumatlary ýerleşdirmek mümkin bolmasa, şol maglumatlar onuň içlik kagyzynda ýerleşdirmelidir (çilim, papiros, bidi, kretekden başga), şeýle hem sanma-san satylýan sigara we sigarilla satylanda goýulýar.
34. Temmäki önümleriň içlik kagyzynda sarp etmegiň howpy barada aşakdaky duýduryş ýazgylaryň biri ýerleşdirilýär:
1) çekilýän temmäki önümleri üçin (çilimlerden başga) - "Çilim çekmek saglygyňyza zyýanly";
2) çekilmeýän temmäki önümleri üçin - "Bu temmäki önümi saglygyňyza zyýanlydyr".
Içlik kagyzynda maglumatlaryň ýerleşdirilmegi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylmalydyr.
35. Temmäki önümleriniň sarp ediliş gabynda şu aşakdaky maglumatlaryň bolmagy gadagan edilýär:
1) temmäki önümleriniň satylmagyna ýa-da ulanylmagyna itergi berýän islendik düşünje, beýan etme, marketing keşbini, reňkini, simwoliki ýa-da başga bir nyşany, göni ýa-da gytaklaýyn ýalan, ýalňyş, başga bir aldawly ýa-da ýalňyş düşünje döredip biljek islendik usul bilen ulanmak, temmäki önümleriniň aýratynlyklary, saglyga täsiri, çykarylýan önümleri baradaky;
2) temmäki önüminiň iýmit önümi ýa-da dermanlyk önümler bilen birleşmegine sebäp bolýan maglumatlaryň ulanylmagy, şol sanda dermanlyk ösümlikler, olaryň temmäki önüminiň “ülje”, “ýertudana”, “alma”, “şokolad”, “narpyz”, “ženşen” we başgalar ýaly sözleri we sözlemleri ulanyp, iýmit önümi ýaly tagamly bolmagy baradaky.
36. Temmäki önümleriniň söwdasynda şu aşakdakylara ýol berilmeli däldir:
1) temmäki önümleriniň aýratynlaşdyrylmagy üçin, şeýle harytlar öndürilende temmäki önümleri bolup durmaýan harytlaryň beýleki görnüşleri üçin hyzmat edýän haryt nyşanynyň peýdalanylmagyna, şeýle hem temmäki önümleri bolup durmaýan, ýöne olarda temmäki önümleriniň aýratynlaşdyrylmagy üçin hyzmat edýän haryt nyşanynyň ulanylan harytlarynyň lomaý we bölek söwdasyna;
2) şeýle harytlaryň lomaý we bölek söwdasynda temmäki önümleri bolup durmaýan harytlaryň başga görnüşleri öndürilende temmäki önüminiň peýdalanylmagyna we oňa meňzedilmegine.
37. Temmäki önümlerini satlyga çykarmazdan öň satyjy olaryň gabynyň daşky görnüşi boýunça hilini barlamalydyr (gutysynyň hapalanmagy, ýyrtylmagy we ýeliminiň açylmagy, açylýan lentanyň gyşarmagy we başgalar).
38. Turba şekilli, çekilýän, çeýnelýän, sorulýan, ysgalýan we suw çilimi üçin temmäki önümleri ýerlenende olaryň ulanylyşy barada gözükdirijiler sarp edijilik gabyndan aýratynlykda islendik amatly görnüşde goşmaça maglumat hökmünde berilmegine rugsat edilýär. Bölek söwdada satmak üçin niýetlenen sarp edijilik gabyndaky temmäkiniň sap agramy-mukdary 500 gramdan ýokary bolmaly däldir.
39. Söwda işiniň subýekti tarapyndan duýdurylmazdan sarp edijilere pes hilli temmäki önümleri satylan halatynda sarp edijiniň “Sarp edijileriň hukuklaryny goramak hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda öz talaplarynyň kanagatlandyrylmagyna hukugy bardyr.
40. Gowy hilli temmäki önümler çalşyrylmaga we gaýtarylmaga degişli däldir.
V bap. Jemleýji düzgünler
41. Şu Kadalaryň berjaý edilişine gözegçilik Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde ygtyýarly edaralar tarapyndan amala aşyrylýar.
42. Şu Kadalaryň talaplaryny bozan şahslar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçiligi çekýärler.
43. Şu Kadalarda düzgünleşdirilmedik gatnaşyklar Türkmenistanyň kanunçylygy bilen düzgünleşdirilýär.
Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan
2021-nji ýylyň 9-njy iýulynda 1489 bellige
alyş belgisi bilen döwlet belligine alnan.


text:
2021-nji ýylyň 11-nji fewralynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty bilen Ýewropanyň Howpsuzlyk we Mümkinçilikler institutynyň arasynda Özara düşünişmek baradaky Ähtnama gol çekildi. Bu waka türkmen-fransuz ylym-bilim gatnaşyklaryny ösdürmekde, şeýle hem, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak babatynda tejribe alyşmakda möhüm ähmiýete eýe boldy.
Dabaranyň dowamynda taraplar halkaraçy hünärmenleri taýýarlamakda bilelikdäki tejribäni gazanmagy maksat edinýän bu resminamanyň iki döwletiň arasyndaky hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini giňeltmekde esas boljakdygyny nygtadylar.
Resminama gol çekip, türkmen tarapy ýurdumyzyň Fransiýa bilen syýasy, söwda, ykdysady we ynsanperwer ugurlarda hyzmatdaşlygy ösdürjekdigini we onuň ylmy özenini berkitmegi nazarlaýan köptaraplaýyn gatnaşyklaryň has-da depginli alnyp baryljakdygyny belläp geçdi.
Mundan başga-da, taraplar Ähtanamanyň amala aşyrylmagynda bilelikdäki ylym-bilim taslamalarynyň, duşuşyklarynyň, saparlaryň möhümligini nygtadylar.
Dabaranyň ahyrynda, oňa gatnaşyjylar iki ýurduň döwlet ýolbaşçylaryna şular ýaly özara bähbitli hyzmatdaşlygy ýola goýmakda berýän goldawlary üçin hoşallyk bildirdiler.
Kuwwat MÄMEDOW,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
halkara gatnaşyklary fakultetiniň II ýyl talyby


text:
Häzirki wagtda iň uly mesele bolup duran koronawirus pandemiýasy ilkinji
gezek Hytaýyň Uhan şäherinde peýda bolanyny bilýän bolsaňyz gerek. Şäher
häkimliginiň resmi wekilleriniň habar bermegine görä, şäherde 1-nji sentýabr
sişenbe gününden başlap ähli çagalar baglary we mekdepler açylar.
Sişenbe gününden güýzki okuw başlansa Uhandaky 2842 sany bilim ojagy
şäherdäki 1,4 million sany okuwçyny öz bagryna aljakdygy hakynda şäheriň
resmileri habar berýär. Uhan uniwersiteti bolsa 24-nji awgustdan öz işini başlady.
Mekdeplerde kesellere gözegçilik edýän ýörite hünärmenler we okuwlar
başlamazdan öň tanyşdyryş we duýduryş çärelerini geçirmeklik göz öňünde
tutulandyr. Mundan başga-da mekdepler her güni mugallymlaryň saglyk ýagdaýy
boýunça habarlary Saglygy Goraýyş edaralaryna ibermekleri gerek bolar.
Koronawirusyň “Watany” hasaplanýan Uhan şäheri ýanwar aýyndan güýçli
karantine alnypdy. Bu ýagdaý iki aýdan hem gowrak wagt dowam edipdi. Şäherde
koronawirusdan ýogalanlaryň sany 3860-a deňdir. Bu bolsa bütin hytaý boýunça
ýogalanlaryň 80%-ini emele getirýär.
Uhanda aprel aýynda karantin çäreleri ýatyrylypdy. Şundan soňra, şäher
kadaly durmuşa gaýdypdy. Bu ýerde 18-nji maýdan bäri koronawirus halaty
hasaba alynmady.
Häzirki wagtda iň uly mesele bolup duran koronawirus pandemiýasy ilkinji


text:
Häzirki wagtda Türkmenistanyň karbamid zawodlarynyň önümçilik kuwwatyny ýokarlandyrmak ugrunda degişli işler alnyp barylýar. “Türkmenhimiýa” döwlet konserni tarapyndan daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek boýunça geçirilen işleriň netijesinde, “Tejenkarbamid” zawodynyň durkuny düýpli täzelemek boýunça maýa goýmak hem-de onuň üçin öndüriljek goşmaça önüm bilen hasaplaşmak baradaky teklipler öwrenildi.
Bu barada 16-njy sentýabrda sanly ulgam arkaly geçirilen Hökümet mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ç.Purçekow hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, “Türkmenhimiýa” döwlet konserni ýurdumyzyň oba hojalyk pudagyny karbamid döküni bilen diňe bir doly üpjün etmän, ony köp mukdarda eksporta hem ugradýar. Häzirki wagtda onuň eksport edilýän mukdaryny artdyrmak üçin ýurdumyzyň karbamid zawodlarynyň önümçilik kuwwatyny ýokarlandyrmak ugrunda degişli işler alnyp barylýar.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserni tarapyndan daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek boýunça geçirilen işleriň netijesinde, “Tejenkarbamid” zawodynyň durkuny düýpli täzelemek boýunça maýa goýmak hem-de onuň üçin öndüriljek goşmaça önüm bilen hasaplaşmak baradaky teklipler öwrenildi.
Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, himiýa toplumlarynyň bökdençsiz işlemeginiň üpjün edilmeginiň hem-de doly önümçilik kuwwatyna çykarylmagynyň zerurdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýere “Tejenkarbamid” zawodynyň durkuny täzelemek boýunça daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen şertnama baglaşmak baradaky meseläni ýene bir gezek içgin öwrenmek hem-de soňra oňa garamak üçin degişli düzümlere ibermek tabşyryldy.


text: 17 Soňra Ýehowa Musa:2 «Ysraýyllara aýt, goý, her baştutan öz taýpasy+ üçin bir hasa getirsin. Jemi 12 hasa bolsun. Her baştutanyň adyny öz hasasyna ýaz.3 Harunyň adyny lewileriň hasasyna ýaz. Sebäbi her baştutan üçin bir hasa bolmalydyr.4 Hasalary ýygnak çadyrynda* siz bilen gepleşýän* ýerimde+, äht* sandygynyň+ öňünde goý.5 Kimi saýlasam+, şonuň hasasy güllär. Şeýdip, maňa+ we size igenýän ysraýyllary dymdyraryn»+ diýdi.6 Musa aýdylanlary halka ýetirdi. Şonda her baştutan öz taýpasy üçin bir hasa, jemi 12 hasa getirdi. Harunyň hasasy hem olaryň arasyndady.7 Musa hasalary äht sandygy duran mukaddes çadyra* eltip, Ýehowanyň huzurynda goýdy.8 Ertesi Musa äht sandygy duran mukaddes çadyra* baryp görse, lewilerden Harunyň hasasy gülläpdir. Hasa pyntyklap, gül açypdyr, onda bişen badamlar hem bar eken.9 Musa hasalary Ýehowanyň huzuryndan alyp gaýdyp, ysraýyllara görkezdi. Her kim öz hasasyny aldy.10 Ýehowa Musa: «Harunyň hasasyny+ ýene-de äht* sandygynyň öňünde goý. Hasany gozgalaň turuzmak+ isleýänlere duýduryş hökmünde sakla+. Indiden beýläk ysraýyllar maňa hüňürdäp, heläk bolmasyn» diýdi.11 Musa Ýehowanyň buýrugyny dessine ýerine ýetirdi. Ähli zady aýdyşy ýaly etdi.12 Soňra ysraýyllar Musa: «Işimiz gaýtdy! Indi barymyz gyrlyp, heläk bolarys!13 Ýehowanyň çadyryna sähelçe golaýlaşan adam hem öler!+ Hemmämiz şeýdip ölüp gidäýmelimi?»+ diýdiler.


text:
Şirin Ahmedowa institutyň başlygy wezipesinde işlän döwri öz işgärleriniň arasynda wezipeparaz, býurokrat häsiýeti bilen tanalypdyr.
Institutyň esasy alyp barýan işi adam hukuklary, demokratik prinsipler bilen bagly bolansoň, onuň işgärleriniň diňe resmi iş kagyzlar bilen däl, eýsem internet arkaly hem işlemeli bolýandygyna garamazdan, institutyň direktory Şirin Ahmedowa olaryň iş kompýuterlerinden internet baglanşygyny aýryp, ony diňe öz iş kabinetinde saklapdyr. Eger-de institutyň haýsy-da bolsa bir işgärine internet aragatnaşygy gerek bolanda, onda ol Şirin Ahmedowanyň adyna arza ýazyp, haýsy web sahypasyna girjekdigini görkezmeli edilipdir.
Mundan başga-da, halkara guramalardan gelýän grantlaryň ulanylşynda-da Şirin Ahmedowa «aýratyn tapawutlanypdyr».
Ýerli graždan aktiwistleriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu instituta täze bellenjek ýolbaşçy demokratik prinsiplerinden, Türkmenistanyň esasy kanunlaryndan ugur alyp, halkyna wepaly hyzmat eder diýip, adamlar tama edýärler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
120 ýurdy öz içine alýan bu guramanyň wekilleri sammitiň ahyrynda Eýranyň parahatçylykly maksatlar üçin ýadro energiýasyny ulanmak hukugyny goldaýan deklarasiýa hem kabul etdiler.
Bu wakanyň öňýany BMG-niň atom agentligi ýadro ýarag synagyna degişli tejribeleriň geçirilýän ýeridir diýlip güman edilýän Tähranyň etegindäki bir harby merkezde barlaglaryň geçirilmegine päsgelçilik döredilýändigini aýdyp, muny tankyt etdi.
Mundan daşary, BMG-niň atom agentligi özüniň soňky hasabatynda Eýranyň “Fordow” diýlip atlandyrylýan ýadro merkezinde urany baýlaşdyrmak işleriniň görnetin ýokarlanandygyny-da öňe sürdi. Eýranyň häkimiýetleri bu aýyplamalary esassyz diýip atlandyrýarlar.


text:
10-njy iýunda irden ýaragly adamlaryň näbelli sanly topary howa meýdanyndaky howpsuzlyk boýunça türgenleşik merkezine hüjüm edip, ähli uçuşlaryň saklanmagyna sebäp boldy. Ilkinji maglumatlara görä, howpsuzlyk gullugynyň bäş wekili wepat bolupdyr.
Pakistanyň ýaragly güýçleri ýagdaýy düzetmek üçin goşun iberendigini mälim etdiler.
8-nji iýunda Karaçiniň aeroportunyň ýük terminalyna edilen hüjüm zerarly azyndan 35 adam wepat boldy, şol sanda 10 sany hüjümçi öldürildi. Pakistanyň “Talyban” hereketi bu hüjümiň geçen ýylda öz lideriniň ABŞ-nyň howadan uran zarbasy arkaly öldürilmegine jogap bolandygyny aýtdy.


text:
Belli alym, aýdym-saz sungatyny öwreniji professor Şahym Gullyýew 70 ýaşady. Ol bu ömürde köp iş edip bildi, amala aşmadyk borçlara-da hötde geldi.
Şol uly durmuşdan üç pursat
1-nji pursat. Gözleg
Ylym kitapdan başlanýar, arhiwden, dürli syýahat-gözleglerden gözbaş alýar. Aýdym-saz sungatyny öwrenijiler bularyň daşyndan, şol senet adamlaryny-da ýakyndan tanamaly bolýarlar.
Şahym Gullyýew ylmy derňewlere girişäýen badyna obalara gidip, bagşy-sazandalar bilen tanyşmaly boldy. Sebäbi olaryň her biriniň aýratynlygyny hem ussatlygyny diňe şu ýol bilen öwrenmek mümkindi. Ikinji bir mesele, ol bagşy-sazandanyň halypasy kim bolupdyr, ol öz halypasyna nä derejede eýerýär hem haýsy babatda öz ýoluny belli edýär? Bulary-da hut şol adamyň özi bilen gürleşip, onuň garşysynda oturyp diňläýmeseň, öwrenmek mümkin däl.
Şahym bu hyzmat üçin güýjüni-de, wagtyny-da gaýgyrmady. Dürli sebäpler bilen baglanyşykly ýurduň bar ýerinde diýen ýaly bolup gördi, aýdym-saz sungatyndan habarly bolanlaryň köpüsi bilen tanyşdy, olardan gymmatly maglumat toplady.
Şeýle gözlegleriň birinden gelende, ony ýolbaşçylaryň ýanyna çagyrdylar.
– Seniň üstüňden arza bar – diýip, oňa bir tagta kagyzy görkezdiler. – Sen diňe öz tiredeşleriň barada ylmy makala ýazýarmyşyň, öz ýakynlaryň atlaryny birinji nobatda getirip, ilki şolaryň aýdym-sazyny öwrenýärmişiň. Bu aýdylana nähili garaýaň?
Şahymy der basdy, uzak oýlanyp oturdy. Soňra başyny ýaýkap, ýagdaýy düşündirdi.
– Muňa düýpden ýalan-a diýip bilmen. Meniň edil öz tirämden, ýakyn garyndaşlarymdan saýlanyp duran bagşy-sazanda ýok. Ýöne başgalara-da “keseki” diýip bilmen. Nirä gitsem, öz agamyň öýüne baran ýaly bolýan: Gyzyletrekde Nurberdi Gul, Ýolötende Oraz Bagybek, Maryda Han Aky, Tagtabazarda Ödenyýaz Nobat – olaryň her biri maňa “inim”, “Şahym jan” diýip ýüzlenýäler. Garyndaşym däl, ýöne ondan has ileri adamlar, men olara nädip “başga tireden” ýa “öz ýakynym däl” diýeýin? Şonuň üçin bu meseläni özüňiz çözüň.
Ol her zatdan galsa-da, halk içine gitmekden, täsin senet adamlary bilen duşuşmakdan hiç wagt ýüz öwürmedi. Şol etnografiki syýahatlar, dürli duşuşyklar oňa doktorlyk işini taýýarlamaga mümkinçilik döretdi. Ol “Türkmen sazy. Miras” atly düýpli ylmy işi üçin, baý maglumat toplady.
2-nji pursat. Gadaganlyk
– Meniň şunça okap, şunça ýaşap düşünmedik zadym bar – diýip, Şahym gürrüň berýär. – Syýasy hökümet nusgawy aýdym-sazyň bir bölegine gadaganlyk girizýär. Arhiwde saklanýan, ýüzüne gadaganlyk möhüri goýlan ençeme aýdym-sazy diňläp, muňa geň galdym. Meselem, Sahy Jepbaryň “Nowaýy” heňinden aýdan aýdymlaryna, Magtymguly Garlynyň dessanlardan aýdan ençeme aýdymyna gadagançylyk girizilipdir. Näme üçin? Olar marksizimi-leninizmi ret edýärlermi, Kommunistik partiýanyň abraýyna kölege salýarlarmy? Olar gadymy senet ahyryn. Ýöne köpçülige ýaýratmak, halka eşitdirmek gadagan diýlipdir.
Mundan hem ýowuz çäreler bar. Meselem, Nobat bagşy, Hydyr bagşy ýaly ussatlary “halk duşmany” diýip ýoklapdyrlar. Olaryň senedine-de, elbetde, gadaganlyk girizilipdir. Başgaça aýtsak, senet hem “türmä basylypdyr”. Men şu meseleleri bir jogapkär adam bilen maslahatlaşyp ýa ondan munuň sebäbini sorap bilmedim.
Beýle gadaganlyklar şol döwür bilen tamamlanmady. Ýurt Garaşsyzlygyny alansoň, Eýrana hem Owganystana gidip, ildeşlerimiziň sungaty bilen tanyşmaga şert döredi. Başyndan inen howp zerarly ene topragy terk eden bagşylar az bolmandyr. Ençeme aýdymlary döreden, senede täzelik girizen Çowdur körüň yzlaryny Türkmensähradan gözlemelidi. “Gyrmyzy” ýaly beýik eser döreden Garly bagşyny Owgansytandan tapmalydy. Ýöne bu başa barmady, gaýtam professional sungata höwes peselip, gadagançylyk artyp ugrady.
Ol agyr gadaganlygy doktorlyk işini taýýarlandan soň gördi. Köp yhlas, agyr zähmet siňdirilen iş gereksiz boldy. Şahym öz ýolundaky kynçylyklary, göze görnüp durmaýan böwetleri bilse-de, işini dowam etdirdi. 1998-nji ýylda, Daşkent şäherine gelip, doktorlyk dissertasiýasyny gorady.
3-nji pursat. Elden gelmez hyzmat
2002-nji ýylda Gazagystanyň Kurmangazy adyndaky döwlet konserwatoriýasynyň rektory, hanym J. Ýa. Aubakirowa Şahym Gullyýewi Almaty şäherine işe çagyrdy. Gazagystan Döwlet konserwatoriýasyna ylymlaryň doktory, ýokary derejeli professorlar gerekdi, olar Alymlar geňeşiniň toparyny artdyrmak isleýärdiler.
Bu ýerde haýal etmezden Soros fondunyň ýardamyndan peýdalanyp, W. A. Uspenskiý bilen W. M. Belýaýewiň “Türkmen sazy” atly gymmatly işini çapa taýýarlady. Işi ýaňadan redaktirledi hem oňa sözbaşy ýazdy.
Bu gymmatly işiň 1-nji kitaby 1928-nji ýylda çap bolupdyr. 1936-njy ýylda onuň 2-nji kitaby çyksa-da, köpçülige ýaýramandyr. Sebäbi ol işi ýola goýan adamlar, owaly bilen alymlaryň arkadaýanjy bolan hökümet baştutany Gaýgysyz Atabaýew, olara gymmatly maslahat beren hem ýol görkezen Han Ýomudskiý, Muhammetmyrat Nepesli ýaly adamlar “halk duşmany” hökmünde ýok edilipdir.
O zamandan 40 ýyl gowrak wagt geçensoň, türkmen sazyna aýratyn hormat goýýan, moskwaly alym Eduard Ýefimowiç Alekseýýew Aşgabada köp gatnap, şol işi çap etdirmek isledi. Işiň 1-nji kitabyny çykaryp bilse-de, 2-nji kitaby çap etdirmek asla başa barmandy.
Tas 70 ýyllap dürli bökdençlikler sebäpli saklanan şol işe ahyrynda Şahym Gullyýew hötde geldi. Bu hyzmaty eline alan belli alym E.Ý. Alekseew şeýle ýazdy.
“Şahym Gullyýewiň makalasynyň äheňi – mylaýym hoş sözi begendirýär. Ol başgalaryň aýdyp bilmedik sözüni aýtdy. Bu işi ol Aşgabatda däl-de, Alamatyda amala aşyrdy. Kitaba Türkmenistan nähili garar? Megerem, hemmeler ýokary eserdeňlikde bolmasa gerek. Ýöne bu möhüm däl. Indi okyjylaryň özi muny kesgitläp biler.”
Munuň ýany bilen ol özüniň köpýyllyk hyzmaty bolan fundamental işi “Türkmen sazy. Miras” atly kitabyny-da Almatyda Soros fondunyň ýardamy bilen çat etdirdi.
Professor Şahym Gullyýew Almaty Konserwatoriýadan soň, Gazagystanyň Ylymlar akademiýasynda az salym işledi. Soňra ýaşaýyş jaýyň nyrhy hem durmuş derejeleri arzan diýip, Taldykorgan şäherine göçüp, bu şäherdäki Ilýas Jansugurow adyndaky Jetisu (Ýedi suw – ýedi derýa) Döwlet uniwersitetiniň aýdym-saz mugallymlaryny taýýarlaýan bölüminde ýaşlara bilim berdi.
Ol halakara derejesinde tanalýan etnografik saz öwreniji alym hökmünde ykrar edildi hem ençeme ylmy geňeşleriň agzalygyna saýlandy.
Şol wagtyň özünde Türkmenistana alym hem, saz öwreniji-de gerek bolmady. “Gülüň biten ýerinde gadyry ýok” diýipdirler. Ýöne bu güle bolan söýginiň unudylmalydygyny aňlatmaýar.
Şol göreşler bilen alym 70 ýaşyny doldurdy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy garaýşydyr.


text:
Gollandiýanyň Daşary işler ministrligi gündogar Ukrainada Malaziýanyň MH17 uçaryny partlatmakda güman edilýänleriň Gollandiýanyň sudunda jogapkärçilige çekiljekdigini aýtdy.
5-nji iýulda ministrligiň çap eden beýanatynda 2014-nji ýylyň 17-nji iýul güni bolan uçar heläkçiligini amala aşyrmakda güman edilýänleriň atlary agzalmaýar. Agzalýan pajygaly waka 17 ýurtdan 298 adamyň wepat bolmagyna getiripdi.
Emma 2016-njy ýylda halkara jenaýaty agtaryş topary MH17 ýolagçy uçarynyň, separatistleriň gözegçiligindäki gündogar Ukrainadan atylan “Buk” raketa sistemasy bilen urlup ýykylandygyny anyklady.
Şeýle-de, agzalýan halkara jenaýaty agtaryş topary, ýagny Bilelikdäki Derňew topary (JIT) “Buk” raketa sistemasynyň Ukraina Orsýetden getirilendigini we MH17 hadysasynyň yz ýany bilen gürrüňi edilýän raketa sistemasynyň gizlinlikde yzyna, Orsýete geçirilendigini anyklady.
Orsýet Halkara derňew toparynyň gelen netijesini ret edýär.
5-nji iýulda çap edilen beýanatda Gollandiýanyň daşary işler ministri Bert Koenders: “Biz henizem Halkara derňew toparynyň barlaglaryna kembaha garaýan synanyşyklara we giň möçberli ýalan maglumatlaryň peýda bolýandygyna şaýat bolýarys”, diýdi.
“Muňa garamazdan, Golland Howpsuzlyk prawleniýesiniň derňew hasabaty bilen bir hatarda Halkara derňew toparynyň 2016-njy ýylyň sentýabr aýyndaky prezentasiýasynyň netijelerini hem öz içine alýan esasy wajyp netijeler gazanyldy”, diýip Koenders nygtady.
Ministr: “’Şol bir wagtyň özünde häzirki alnyp barylýan derňewlere halkara jemgyýetçiligi biragyzdan goldaw berýär”, diýip sözüniň üstüni ýetirdi.
Koenders, derňewe gatnaşýan ýurtlaryň, ýagny Awstraliýanyň, Belgiýanyň, Malaziýanyň, Ukrainanyň we Gollandiýanyň, diňlenişigi golland sudunda geçirmegi kararlaşdyrandygyny aýtdy.
Koenders güman edilýänleri jogapkärçilige çekmekde agzalýan ýurtlaryň ählisiniň hyzmatdaşlyk etjekdigini we diňlenişigiň ähli pidalary öz içine aljakdygyny mälim etdi.
Ol: “Muny şeýle etmek bilen, Halkara derňew toparyna girýän ýurtlar Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşiniň heläkçilikli hadysa sebäp bolan jogapkärleri jezalandyrmak boýunça çagyryş etmegine ünsi çekýär. Biz bu mesele boýunça halkara jemgyýetçiliginiň goldawyna bil baglamaga esas bardygyny ynamly aýdyp bileris. Men munuň şeýle ýagdaýda saklanmagy üçin elimden gelenini ederin”, diýdi.


text:
Qostanaı oblysyndaǵy eldi mekenderdi gazdandyrýǵa 3,32 mlrd teńge qarajat bólinedi, dep habarlaıdy Qostanaı oblysy ákiminiń baspasóz qyzmeti.
Qostanaı oblysynda shalǵaı eldi mekenderge aýyz sý jetkizý, gaz tartý, jol salý sekildi máseleler kezeń-kezeńimen sheshimin taýyp keledi. Onyń ishinde aýyldardy gazdandyrý baǵytyndaǵy bastamalar nátıjesi qýantady.
Sońǵy tórt jyl kóleminde júrgizilgen gazdandyrý jumystarynyń arqasynda 179390 shańyraqqa kógildir otyn jetken. Oblys ákimdigi men «QazTransGaz Aımaq» AQ Qostanaı óndiristik fılıaly arasynda «Gaz taratý júıelerin tartý, tehnıkalyq jabdyqtaý» memorandýmy jasalǵan. Kelissóz sheńberinde 2016-2020 jyldar aralyǵynda oblystyń eldi mekenderin gazdandyrýǵa 13,4 mlrd teńge jumsaldy.
«Eldi mekenderdi gazdandyrýǵa bıyl 3,32 mlrd teńge qarajat bólý josparlanǵan. «QazTransGaz Aımaq» AQ bul qarjyǵa úsh iri jobany júzege asyrady. Atap aıtqanda, B.Maılın aýdanyna qarasty Tobyl kenti, Jitiqara qalasynyń shyǵys bóligi jáne Altynsarın aýdanyna qarasty Úlken Chýrakov aýylyn gazben jabdyqtaý jumystary qolǵa alynady. Osy jobalardy júzege asyrýdyń nátıjesinde oblys kólemindegi tabıǵı gaz tutynýshylarynyń sany 183200-ge deıin artady», — delingen oblys ákimdiginiń baspasóz habarlamasynda.
Aımaq basshysy Arhımed Muhambetov «QazTransGaz Aımaq» AQ Qostanaı óndiristik fılıaly men tıisti departamentterdiń basshylaryna jumystardy sapaly ári ýaqytyly júrgizýdi tapsyrdy.


text:
2021-05-24
2021-nji ýylyň 25-nji maýynda Türkmenistanyň Suw hojalygy baradaky döwlet komitetiniň wekilleri Merkezi Aziýanyň Halkara institutynyň göni wideoaragatnaşyk arkaly geçiren «Merkezi Aziýada sebitleýin suw hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek» atly konferensiýasyna gatnaşdylar. Bu çärä Merkezi Aziýa ýurtlarynyň degişli ministrlikleriniň we edaralarynyň, BMG-niň, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň, Araly Halas etmegiň Halkara gaznasynyň (AHEHG) wekilleri gatnaşdylar. Maksady - suw-ekologiýa pudagynda dialoglary güýçlendirmek meselelerini ara alyp maslahatlaşmak, şeýle hem AHEHG-yň çäginde hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak barada pikir alyşmak. Şeýle hem, AHEHG-nyň işiniň ýagdaýy we geljegi barada, sebitleýin suw hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga ýurtlaryň çemeleşigi ýaly meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Salgymyz: 744036, Aşgabat şäheri, Arçabil şaýoly, 92-nji jaýy
Telefon belgimiz: (99312) 44-83-73
Fax belgimiz: (99312) 44-83-88
E-mail: scwm@online.tm
Ähli hukuklar goralan.


text:
Arhiymed Ermak siyaqty reziydensiyasynan bas tarta ala ma?
Jaqynda Semey qalasynyng әkimi Ermak Sәlimov ózining shahardyng eng kórikti jeri - qaraghayly ormanda ornalasqan aumaghy at shaptyrymday reziydensiyasynan óz erkimen bas tartatyny jayly habarlap, baspasózdi bir shulatyp tastady. Ermaktyng búl «erligi» býkil eldi eleng etkizgeni sózsiz. Shyndyghynda da qay әkim óz qalauymen jangha jayly orynnan yghysyp edi.
- Men ol jerden óz erkimmen kóship kettim, - dedi ol. - Qazir qalada túramyn. Búl oryngha kóp aqsha júmsalady. Onday shyghynnyng qajeti qansha? Búdan da ony bay kәsipkerlerge satudy úighardyq.
Ermak Bidahmetúly múnymen ghana tynbaghan kórinedi. Reziydensiya jay ghana satylyp qoymaydy, ony alghandargha qoyylatyn talap ta qatty. Ol mindetti týrde balalar demalatyn oryngha ainaluy kerek. Múnyng ýstine onyng bolashaq iyesi jylyna bir ret әleumettik az qamtylghan otbasynyng balalaryn tegin tamaqtandyryp, demaldyrugha mindetti. Qysqasy, múnday keremet mekenjaydy iyelengender kedey-kepshikting balalaryn qamqorlyqqa ala jýrui qatang qadaghalanady. Demek, qazir qúny 158 million tengege baghalanghan búl reziydensiyanyng rahatyn qarapayym halyq ta kóretin bolady.
Osyndayda bizding bir saual mazalap otyr. Ermaktyng osy bastamasyn ózge әkimder ilip әkete ala ma? Álde múnday janalyqtargha jatyrqay qarap, bilmegensip, bayqamaghansyp jýre berer me eken?
Ózge ónirlerdi bilmeymin, al bizding oblysta múnday reziydensiyanyng «kókesi» bar. Jalpy kólemi anau-mynau emes, aumaghy 21 gektar qúraytyn, ishinde tennistik kort, monsha men basseyinin qosqanda baqanday 13 obiekti bar múnday kelisti mekenjayda oblysymyzdyng әkimi Arhiymed Múqanbetovtyng jalghyz ózi túryp jatyr. Al endi bizding sypayy ghana aitqan synymyzgha «oybay, búl avtor tyrnaq astynan kir izdep jatyr, ylghy da әkimimizge pәle jauyp jýredi, sóitip adamdar arasyna iritki salady» dep, ylghy da eshbir dәlelsiz óre týregeletinderding nazarlaryna myna bir jaydy sala keteyin. Búl mәsleni kótergen tek bizding portal ghana emes. Ony bizben qatar «Nasha gazeti» basylymy, Bestnews.kz aqparattyq agenttigi keninen jazyp kórsetti. Ony az deseniz YouTube-ti ashyp qarasanyz «Kak jiyvet akim Kostanayskoy oblasty Arhiymed Muhambetov» degen beynetaspany kórip, mәselening anyq-qanyghyna qanyghasyz.
Biz búl jerde ýlken bir oblysty basqaratyn әkim jayly da jaqsy orynda túrmasyn degen oidan aulaqpyz. Onysy zangha tompaq keledi deuge de qúqymyz joq. Túrsyn, demalsyn, tynyqsyn, sergisin. Bizdiki tek halyqtyng arasynda keninen qoldau tapqan Ermak Sәlimov sekildi әkimning artyq shyghyndardan arylyp, qarapayym júrtqa jaqynyryq túrudy kózdegen bastamasyn Arhiymed qolday ala ma degen saual ghana. Onyng ýstine qazirgi tanda Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttikting memlekettik organdardardyng tym daliyp ketken oryndardy iyelenip jýrgenin, al qazirgi tanda búlardy bosatu men ontaylandyru turaly naqty mәsele qoyyp otyrghanyn eskersek, búl aitqandarymyz negizsiz emes shyghar dep oilaymyz.
Jaybergen Bolatov
Abai.kz


text:
Ýakyn Gündogaryň parahatçylyk gepleşikleri boýunça Palestinanyň baş araçysy Saeb Erekat Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşdy.
Erekat we Lawrow parahatçylyk tagallalarynyň statusyny we Palestina döwletiniň döredilmegine ýol açjak Birleşen Milletler Guramasynyň taslama rezolýusiýasyny ara alyp maslahatlaşdylar.
Palestinalylaryň adyna geçen hepde Iordaniýa tarapyndan hödürlenen taslamada gepleşikleri ahyrky derejesinde tamamlamak üçin 12 aýlyk möhlet kesgitlenilýär we ysraýyllylaryň Palestinanyň territoriýasyndan doly çykmagy üçin 2017-nji ýylyň ahyryna çenli möhlet goýulýar.
Ysraýyl bu taslama berk garşylyk görkezdi we Birleşen Ştatlar ony goldamajakdygyny mälim etdi.
22-nji dekabrda Moskwada Erekat bilen geçiren ýygnagynda Lawrow Russiýa “öz döwletliligini gazanmak barada palestinalylaryň kanunalaýyk islegini doly goldaýar” diýdi.


text:
Türk söweş uçarlarynyň Orsýetiň SU-24 kysymly uçaryny urup düşürmegi bilen, Siriýanyň Türkiýe bilen serhetleşýän Baýyr-bujak sebitiniň we ylaýtada Türkmen dagynyň atlary dünýäniň dürli metbugat serişdelerinde peýda boldy.
Bu sebitde ýaşaýan etniki türkmenleriň käbirleri özleriniň režim güýçleri bilen bir hatarda ors harbylarynyň hüjümlerine yzygiderli duçar bolýandygyny aýdýarlar. Siriýadaky Türkmen milli hereket partiýasynyň başlygynyň orunbasary Arif Emeç hem metbugat çykyşynda: "Orslar bombalaýarka, Türkmenistan nirede?" diýdi.
Eýse, Siriýa türkmenleri dünýä türkmenleriniň ata watany diýilýän Türkmenistan hökümetinden nämä garaşýarlar? Siriýanyň režim güýçleri bilen bilelikde ors zarbalary astynda galan etniki türkmenler häzirki döwürde nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler? Türkmenistandan goldaw ýokdugyndan nägile bolýan türkmenlere kimler nähili kömek edýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň geljek sanynda siriýaly türkmenleriň käbirleri bilen olaryň başdan geçirýän ýagdaýlary barada gürrüň edýär. Gepleşige gatnaşyp, öz bilýän maglumatlary bilen goşant goşmak isleýänler biziň bilen hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Türkmenistan 21-22-nji noýabrda Ženewada Birleşen Milletler Guramasynyň Gynamalara garşy Komitetiniň sessiýasynda öz hasabaty bilen çykyş eder.
Türkmenistan BMG-niň gynamalara we beýleki ýowuz, adamkärçiliksiz we kemsidiji jeza beriji çärelerine garşy Konwensiýa gol goýan 159 ýurduň biridir.
Muňa laýyklykda, Türkmenistan BMG-niň Komitetiniň öňünde çykyş edip, bu Konwensiýanyň berjaý edilişi we Komitetiň beren öňki maslahatlarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat bermeli.
Bu hasabatyň dowamynda 10 sany garaşsyz ekspertden düzülen Komitet degişli ýurduň hökümet delegasiýalary bilen dialog alyp barar.


text:
Kot-d’Iwuar
Piliory kenary, Piliory kenary we resmi taýdan Kot-d'Iwuar respublikasy, Kot-d'Iwuar Günbatar Afrikanyň günorta kenarynda ýerleşýän ýurt. Piliory kenarýaka syýasy paýtagty ýurduň merkezindäki oumoussoukro, ykdysady paýtagty we iň uly şäheri port şäheri Abidjan. Demirgazyk-günbatarda Gwineýa, günbatarda Liberiýa, demirgazyk-günbatarda Mali, demirgazyk-gündogarda Burkina Faso, gündogarda Gana we günortada Gwineýa aýlagy (Atlantik ummany) bilen serhetleşýär. Respublikanyň resmi dili fransuz dilidir, Baule, Dioula, Dan, Anyin we Cebaara Senufo ýaly ýerli ýerli diller hem giňden ulanylýar. Umuman, Piliory kenarynda 78 töweregi dürli dil bar. Muslimurtda köp sanly musulman, hristian (esasanam Rim katolikleri) we dürli ýerli dinler bar.
Taryh[düzet | çeşmäni düzet]
Ilkinji ýazylan taryh Demirgazyk Afrika (Berber) söwdagärleriniň ýyl ýazgylarynda ýüze çykýar, irki Rim döwründen bäri Saharanyň üsti bilen duz, gullar, altyn we beýleki harytlar bilen kerwen söwdasy edipdir. Saharanyň aňyrsyndaky söwda ýollarynyň günorta terminallary çölüň gyrasynda ýerleşýärdi we ol ýerden goşmaça söwda ýagyş tokaýynyň gyrasyna çenli uzalyp gidýärdi. Has möhüm terminallar - Djenné, Gao we Timbuctu - beýik Sudan imperiýalarynyň ösen esasy söwda merkezlerine öwrüldi.
Güýçli harby güýçleri bilen söwda ýollaryna gözegçilik etmek bilen bu imperiýalar goňşy döwletlerde agalyk edip bilipdir. Sudan imperiýalary hem yslam biliminiň merkezlerine öwrüldi. Yslam Günbatar Sudanda Demirgazyk Afrikadan gelen musulman Berber söwdagärleri tarapyndan girizilipdi; köp möhüm hökümdarlaryň imana gelmeginden soň çalt ýaýrady. XI asyrdan başlap, Sudan imperiýalarynyň hökümdarlary Yslamy kabul edip, günorta Piliory kenarýakasynyň demirgazyk sebitlerine günorta ýaýrady.
Sudan imperiýalarynyň iň irki döwürleri bolan Gana imperiýasy, häzirki günorta-gündogar Mawritaniýa we Maliniň günortasy bilen XIV-XIII asyrlaryň arasynda gülläp ösüpdir. XI asyrda kuwwatynyň iň ýokary derejesine ýeten ýerler, Atlantik ummanyndan Timbuktuna çenli uzalypdyr. Gana pese gaçandan soň Mali imperiýasy XIV asyryň başlarynda iň ýokary derejesine ýeten güýçli musulman döwletine öwrüldi. Piliory kenaryndaky Mali imperiýasynyň çäkleri Odieneniň töweregindäki demirgazyk-günbatar burç bilen çäklenýärdi.
XIV asyryň ahyrynda haýal peselmegi içerki düşünişmezliklerden we wassal döwletleriň gozgalaňlaryndan soň, Songhai XIV-XVI asyrlaryň arasynda imperiýa hökmünde gülläp ösdi. Songhai toparlaýyn söweşlere sebäp bolan içerki düşünişmezlikdenem ejizledi. Bu düşünişmezlik, günorta tarap tokaý guşagyna tarap göçüp gitdi. Southernurduň günorta ýarysyny öz içine alýan gür gür tokaý, demirgazykda ýüze çykan iri syýasy guramalara päsgelçilik döretdi. Inhabitantsaşaýjylar obalarda ýa-da obalaryň toparlarynda ýaşaýardylar; daşarky dünýä bilen aragatnaşyklary uzak aralykdaky söwdagärleriň üsti bilen süzüldi. Oba adamlary ekerançylyk we awçylyk bilen meşgullandylar.
Goňşy Gana bilen deňeşdirilende, Piliory kenary gulçulyk we gul reýdini amala aşyrsa-da, gul söwdasyndan az zyýan çekdi. Europeanewropaly gul we söwda gämileri kenarýakasyndaky beýleki ýerleri makul bildi. Ilkinji ýazylan Europeanewropanyň Günbatar Afrika syýahaty 1482-nji ýylda portugaliýalylar tarapyndan amala aşyryldy. Günbatar Afrikanyň ilkinji fransuz şäherçesi Sent-Luis XVII asyryň ortalarynda Senegalda esaslandyryldy, şol bir wagtyň özünde Gollandiýalylar fransuzlara boýun boldy Dakaryň golaýyndaky Gor adasyndaky şäherçe. 1637-nji ýylda Altyn kenar (häzirki Gana) bilen serhet ýakasyndaky Assinie şäherinde fransuz missiýasy döredildi. .Ewropalylar bu döwürde ýerli gulçulyk tejribesini basyp ýatyrdylar we söwdagärlerine söwdany gadagan etdiler.
Emma Assininiň diri galmagy howplydy; fransuzlar XIX asyryň ortalaryna çenli Piliory kenarynda berk gurulmady. 1843–4-nji ýyllarda fransuz admiraly Lui Edouard Bouët-Willaumez Grand Bassam we Assini sebitleriniň patyşalary bilen şertnamalara gol çekip, sebitlerini fransuz goragçysy etdi. Fransuz gözlegçileri, missionerler, söwda kompaniýalary we esgerler fransuzlaryň gözegçiligindäki sebiti lagun sebitinden kem-kemden giňeltdiler. Arassalamak 1915-nji ýyla çenli amala aşyrylmady.
1880-nji ýyllaryň ahyrynda Fransiýa Piliory kenarýaka sebitlerine gözegçilik edipdi we 1889-njy ýylda Angliýa bu sebitde Fransiýanyň özygtyýarlylygyny ykrar etdi. Şol ýyl Fransiýa Treýh-Laplène sebitiň titul häkimi diýip bellendi. 1893-nji ýylda Piliory kenary fransuz koloniýasyna öwrüldi we kapitan Binger häkim wezipesine bellendi. 1892-nji ýylda Liberiýa we 1893-nji ýylda Angliýa bilen baglaşylan şertnamalar koloniýanyň gündogar we günbatar araçäklerini kesgitledi, emma fransuz hökümetiniň Upperokarky Woltanyň (häzirki Burkina Faso) böleklerini birikdirmek tagallalary sebäpli 1947-nji ýyla çenli kesgitlenmedi. Ykdysady we administratiw sebäplere görä Fransuz Sudany (häzirki Mali) Piliory kenaryna.
Fransiýanyň esasy maksady eksport önümçiligini höweslendirmekdi. Tiz wagt kenar ýakasynda kofe, kakao we palma ýagy ekinleri ekildi. Piliory kenary, köp sanly ilaty bolan Günbatar Afrikanyň ýeke-täk ýurdy hökmünde tapawutlandy; Günbatar we Merkezi Afrikanyň başga bir ýerinde fransuzlar we iňlisler esasan býurokratlardy. Netijede, fransuz raýatlary kakao, kofe we banan plantasiýalarynyň üçden birine eýe bolup, ýerli mejbury zähmet ulgamyny kabul etdiler.
Baoulyň başlygynyň ogly Feliks Houphout-Boigny, Piliory kenaryndaky garaşsyzlygyň atasy boldy. 1944-nji ýylda özi ýaly Afrika kakao daýhanlary üçin ýurtda ilkinji oba hojalygy kärdeşler arkalaşygy döretdi. Kolonial syýasatyň fransuz ekin meýdanlarynyň eýelerine oňaýlydygyna gahar edip, kärdeşler arkalaşyklary migrant işçileri öz fermalaryna işe almak üçin birleşdiler. Houphouët-Boigny tiz wagtdan meşhurlyga eýe boldy we bir ýylyň içinde Pari indäki Fransuz mejlisine saýlandy. Bir ýyldan soň fransuzlar mejbury zähmeti ýatyrdylar. Houphout-Boigny, Piliory kenarýakasynyň ençeme ýyllap eden gatnaşyklaryndan peýdalanjakdygyna ynam bildirip, Fransiýanyň hökümeti bilen berk gatnaşyk gurupdy. Fransiýa ony ministr edip, Europeanewropa hökümetinde ministr bolan ilkinji afrikaly etdi.
1956-njy ýylda daşary ýurt özgertmeleri kanuny (Loi Kadre) bilen Fransiýa bilen gatnaşyklarda öwrülişik pursaty gazanyldy, bu karar Pari Parisden birnäçe ygtyýarlyklary Fransiýanyň Günbatar Afrikasynyň saýlanan sebit hökümetlerine geçirdi we sesleriň deňsizligini aýyrdy. 1958-nji ýylda Piliory kenary, Fransuz bileleşiginiň ornuny tutan fransuz jemgyýetiniň özbaşdak agzasy boldy.
Garaşsyzlyk döwründe (1960) bu ýurt Fransiýanyň Günbatar Afrikasynyň iň gülläp ösýän ýeri bolup, sebitiň umumy eksportynyň 40% -inden gowragyny goşdy. Houphouët-Boigny ilkinji prezident bolanda, hökümeti daýhanlara önümçiligi hasam höweslendirmek üçin önümleri üçin gowy bahalar berdi, bu töwerekdäki ýurtlardan işçileriň ep-esli göçmegi bilen hasam güýçlendi. Kofe önümçiligi ep-esli ýokarlandy we Piliory kenaryny dünýä önümçiliginde Braziliýadan we Kolumbiýadan soň üçünji ýeri eýeledi. 1979-njy ýyla çenli bu ýurt dünýäde kakao öndürijisi boldy. Şeýle hem, ananas we palma ýagyny Afrikanyň öňdebaryjy eksportçysy boldy. Fransuz tehnikleri "Iwoirian gudratyna" goşant goşdular. Beýleki Afrika ýurtlarynda adamlar garaşsyzlykdan soň ýewropalylary kowup çykardylar, emma Piliory kenaryna girdiler. Fransuz jemgyýeti garaşsyzlykdan ozal 30,000-den 1980-nji ýylda 60 000-e ýetdi, köpüsi mugallymlar, ýolbaşçylar we geňeşçiler. [42 ] Ykdysadyýet 20 ýylyň dowamynda her ýyl 10% töweregi ösüş depginini saklady - bu Afrikanyň nebit eksport etmeýän ýurtlarynyň iň ýokarysy.
Houphouët-Boigniniň bir partiýaly dolandyryşy syýasy bäsdeşlik üçin amatly däldi. 2000-nji ýylda Piliory kenarýakasynyň prezidenti boljak Laurent Gbagbo, “Front Populaire Ivoirien” -i esaslandyryp, Houphou-Boigniniň gaharyny getirenden soň, 1980-nji ýyllarda ýurtdan gaçmaly boldy. Houphout-Boigny, saýlamagyny dowam etdirýän ilata giňden ýüzlenmegine esaslandy. Uly taslamalary ösdürmäge berýän ünsi sebäpli tankyt edildi.
Köpler öz obasy oumoussoukrony täze syýasy paýtagta öwürmek üçin sarp edilen millionlarça dollaryň biderek bolandygyny duýdular; beýlekiler onuň merkezinde parahatçylyk, bilim we din merkezini döretmek baradaky pikirini goldadylar. 1980-nji ýyllaryň başynda dünýädäki çökgünlik we ýerli guraklyk Iwoýriýanyň ykdysadyýetine şok tolkunlaryny iberdi. Agaçlaryň aşa köp bolmagy we şekeriň bahasynyň pese gaçmagy sebäpli ýurduň daşarky karzy üç esse ýokarlandy. Abidjanda jenaýat ep-esli ýokarlandy, sebäbi obalylaryň sany çökgünlik sebäpli ýüze çykan işsizligi güýçlendirdi.
1990-njy ýylda ýüzlerçe döwlet işgäri institusional korrupsiýa nägilelik bildirýän talyplar bilen iş taşlaýyş etdi. Bulaşyklyk hökümeti köp partiýaly demokratiýany goldamaga mejbur etdi. Houphout-Boigny gitdigiçe ejizleşdi we 1993-nji ýylda aradan çykdy. Henri Konan Bedeni mirasdüşer hökmünde saýlady.
2002-nji ýylyň 19-njy sentýabrynda ir bilen prezident Italiýada bolanda ýaragly gozgalaň boldy. Demobilizasiýa edilmeli goşunlar gozgalaň turuzdylar we birnäçe şäherde hüjüm guradylar. Abidjanda esasy endandar kazarmasy üçin söweş daň atýança dowam etdi, ýöne günortanlyk hökümet güýçleri Abidjany üpjün etdi. Theurduň demirgazygyndaky gözegçiligini ýitiripdiler we gozgalaňçy güýçler demirgazykdaky Bouake şäherinde berkitme gurdular.
Gozgalaňçylar ýene Abidjana tarap hereket etjekdikleri bilen haýbat atdylar we Fransiýa öňe gitmek üçin ýurtdaky bazasyndan goşun iberdi. Fransuzlar öz raýatlaryny howpdan goraýandyklaryny aýtdylar, ýöne olaryň ýerleşdirilmegi hökümet güýçlerine-de kömek etdi. Fransuzlaryň iki tarapa kömek edýändigi hakykat hökmünde kesgitlenmedi; emma her tarap fransuzlary garşy tarapy goldamakda günäkärledi. Uzak möhletde fransuz hereketleriniň ýagdaýy gowulaşdyrandygy ýa-da erbetleşendigi jedelli. Şol gije bolup geçen zatlar hem jedelli. Hökümet ozalky prezident Robert Guäniň agdarlyşyk synanyşygyna ýolbaşçylyk edendigini öňe sürdi we döwlet telewideniýesi onuň jesediniň köçede suratlaryny görkezdi; Garşy çykýan aýyplamalarda onuň we başga-da 15 adamyň öýünde öldürilendigi, jesediniň bolsa jenaýat jogapkärçiligine çekilmegi üçin köçelere çykarylandygy aýdylýar. Alassane Ouattara Germaniýanyň ilçihanasyna pena berdi; öýi ýandy. Prezident Gbagbo Italiýa saparyny gysgaltdy we gaýdyp geleninde telewideniýede eden çykyşynda gozgalaňçylaryň käbiriniň daşary ýurtly migrant işçileriň ýaşaýan kiçijik şäherlerinde gizlenýändigini aýtdy. Endandarlar we hüşgärler müňlerçe adamyň öýlerini gabadylar we ýakdylar, ýaşaýjylara hüjüm etdiler.
Demirgazyk ilatynyň köpüsiniň goldawyna eýe bolan gozgalaňçylar bilen irki ýaraşyk gysga möhletli boldy we kakao ösdürip ýetişdirýän esasy sebitlerde söweş başlandy. Fransiýa atyşygyň araçägini saklamak üçin goşun iberdi, Liberiýadan we Sierra Leondan söweşijiler we söweşijiler ýaly söweşijiler günbataryň käbir ýerlerini basyp almak üçin krizisden peýdalandy.
2010-njy ýylda geçirilen prezident saýlawy 2010–2011-nji ýyllardaky Iworiýa krizisine we Ikinji Piliwan raýat urşuna sebäp boldy. Halkara guramalar iki tarap tarapyndan-da köp sanly adam hukuklarynyň bozulandygyny habar berdiler. Duekou şäherinde ýüzlerçe adam öldürildi. Golaýda ýerleşýän Blekinde onlarça adam öldürildi. BMG we Fransuz güýçleri Gbagbo garşy harby çäre gördi. Gbagbo 2011-nji ýylyň 11-nji aprelinde öz rezidensiýasyna edilen reýdden soň tussag edildi. Uruş zerarly ýurda uly zeper ýetdi we Ouattaranyň ykdysadyýeti dikeltmek we Ivoriýalylary birleşdirmek üçin kyn meselä miras galandygy mälim edildi. Gbagbo 2016-njy ýylyň ýanwar aýynda Gaagadaky Halkara Jenaýat Kazyýetine äkidildi. Kazyýet tarapyndan aklanandygy yglan edildi, ýöne 2019-njy ýylyň ýanwar aýynda şertli ýagdaýda boşadyldy. Belgiýa kabul ediji ýurt hökmünde bellendi.


text:
03.05.2021
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň käbir orunbasarlarynyň, Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimleriniň hem-de saglygy goraýyş we derman senagaty ministriniň gatnaşmagynda sanly ulgam arkaly iş maslahatyny geçirdi. Onuň dowamynda sebitleri durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasynda bellenilen wezipeleri ýerine ýetirmek, möwsümleýin oba hojalyk işlerini geçirmek, şeýle hem öňde boljak baýramçylyk çärelerine taýýarlyk görmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Milli Liderimiz, ilki bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň paýtagtymyza gözegçilik edýän orunbasary Ş.Durdylyýewi we Aşgabat şäheriniň häkimi Ý.Gylyjowy göni aragatnaşyga çagyrdy.
Häkim şu günler paýtagtymyzda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilýän desgalardaky gurluşyklaryň depginleri barada hasabat berdi. Şeýle hem Aşgabadyň 140 ýyllyk baýramy mynasybetli meýilleşdirilen çärelere görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berildi.
Şeýle hem häkim Aşgabadyň 140 ýyllygy mynasybetli şäheriň baýramçylyk meýdançalarynyň, käbir binalarynyň dürli öwüşginli yşyklar bilen bezelişiniň görnüşlerini hem-de şekillerini görkezdi.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň baş şäheri milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli tagallasy netijesinde, ak guw ýaly binalary, gözel keşbi, şäher ilaty we onuň myhmanlary üçin döredilen amatly şertleri bilen ösüşiň belentliklerine tarap ynamly gadam urýar. Ginnesiň rekordlar kitabynda möhüm orun eýelän ak mermerli şäheriň gündizleriniň ýakymly bolşy ýaly, paýtagtymyzyň agşamky görnüşlerinde hem özboluşly gözellik bar.
Şanly sene mynasybetli häzirki zamanyň yşyklandyryş ulgamynyň, täzeçil tehnologiýalaryň kömegi arkaly dörediljek älemgoşar öwüşginli gözellik halkymyzyň buýsanjyna buýsanç goşar. Munuň özi 140 ýyllyk şanly baýramyny mynasyp derejede garşylaýan şäheriň bezeg aýratynlyklaryna, onuň arassaçylygyna, abadançylygyna möhüm ähmiýet berilýändiginiň aýdyň beýany bolup durýar.
Şonuň ýaly-da, tomusky dynç alyş möwsümine taýýarlyk görmek barada hem aýdyldy.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, öňde boljak şanly seneler mynasybetli açylmagy meýilleşdirilýän desgalardaky gurluşyk işleriniň öz wagtynda tamamlanmagynyň we olaryň hil babatda bildirilýän talaplara laýyk gelmeginiň zerurdygyna ünsi çekip, bu babatda şäher häkimine birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Bu gün Aşgabat döwrebap we sazlaşykly ösýän şäher hökmünde ykrar edildi. Bu ýerde adam hakyndaky alada esasy orunda durýar. Şeýle hem şähergurluşyk maksatnamasynda häzirki zamanyň binagärlik we inženerçilik-tehniki taýdan öňdebaryjy gazananlary hem-de milli binagärlik ýörelgeleri utgaşdyrylýar diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
Döwlet Baştutanymyz “Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” şygary astynda geçýän ýylyň her bir gününiň uly üstünliklere, täze ýeňişlere beslenmelidigini aýdyp, paýtagtymyzda alnyp barylýan gurluşyklaryň hemişe üns merkezinde saklanmalydygyny belledi.
Milli Liderimiz mekdep okuwçylarynyň tomusky dynç alyş möwsümine düýpli taýýarlyk görmek, çagalaryň wagtyny gyzykly we peýdaly geçirmeklerini üpjün etmek meselelerine uly üns berilmelidir diýip aýtdy.
Wise-premýer Ş.Durdylyýew gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, aýratyn-da, ýurdumyzyň sebitlerinde we paýtagtymyzda şanly seneler mynasybetli gurlup, ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilýän desgalardaky işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Diýarymyzyň hemmetaraplaýyn ösüşinde, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň gowulandyrylmagynda, ýurdumyzyň önümçilik kuwwatlyklarynyň artdyrylmagynda gurluşyk senagatyna möhüm ornuň degişlidigini belledi we gurluşyklaryň hiliniň hem-de depginleriniň häzirki zamanyň talaplaryna doly laýyk gelmelidigine ünsi çekdi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz şäheriň bezeg işleri, öňde boljak dabaralar baradaky gürrüňe degip geçmek bilen, häzirki zaman yşyklandyryş we sanly ulgam arkaly ýerine ýetirilýän köp öwüşginli bezegli binalaryň ýanynda döredijilik işgärleriniň çykyşlarynyň guralmagynyň, şäheriň meýdançalarynda baýramçylyk ýörişlerini geçirmegiň maksada laýyk boljakdygyny belledi.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň baş şäheriniň 140 ýyllygy mynasybetli guralýan dabaraly çäreleriň ähmiýetini belläp, onuň çäklerinde sportuň dürli görnüşleri boýunça bäsleşikleri geçirmek, mekdep okuwçylarynyň şäheriň gözel ýerlerine gezelençlerini guramak boýunça wise-premýere hem-de häkime birnäçe görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz Aşgabat şäheriniň şanly ýubileýiniň hormatyna guraljak dabaralary degişli derejede geçirmek üçin zerur çäreleriň görülmeginiň wajypdygyny belledi we meýilleşdirilen baýramçylyk çäreleriniň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek babatda wise-premýere hem-de häkime anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly ulgam arkaly geçirilýän iş maslahatynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň obasenagat toplumyna gözegçilik edýän orunbasary E.Orazgeldiýewi hem-de welaýatlaryň häkimlerini göni aragatnaşyga çagyrdy.
Ilki bilen, Ahal welaýatynyň häkimi Ý.Gurbanow çykyş edip, hasabatyny welaýatyň etraplarynyň gowaça ekişini doly tamamlandyklary baradaky habar bilen başlady.
Häkim şu günler alnyp barylýan oba hojalyk işleriniň ýagdaýy, galla oragyna görülýän taýýarlyk, ösüş suwuny tutmak işleri boýunça durmuşa geçirilýän çäreler barada hasabat berdi. Gowaça meýdanlarynda gögeriş gazanylan ýerlerde ideg işleri agrotehniki kadalara laýyk derejede alnyp barylýar. Şunda oba hojalyk tehnikalary we enjamlar netijeli ulanylýar.
Galla orujy kombaýnlary, ulag serişdelerini, şeýle hem galla kabul edýän bölümleri möwsüme taýýarlamak boýunça zerur işler durmuşa geçirilýär.
Ýeralma we beýleki gök, bakja ekinlerini ösdürip ýetişdirmek, ekinleriň irki görnüşleriniň hasylyny öz wagtynda ýygnamak we ir-iýmişleriň hasylynyň mukdaryny artdyrmak ugrunda degişli işler ýerine ýetirilýär.
Şeýle hem daýhan hojalyklarynda pile taýýarlamak boýunça bellenen meýilnamanyň doly ýerine ýetirilmegini üpjün etmek üçin zerur işler amala aşyrylýar.
Häkim Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilýän desgalardaky gurluşyk işleriniň depginlerini güýçlendirmek ugrunda zerur tagallalaryň edilýändigini aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, gowaça ideg işleri bilen bir hatarda, bugdaý ekilen meýdanlarda alnyp barylýan agrotehniki çäreleriň öz wagtynda geçirilmelidigine ünsi çekdi. Galla oragyny guramaçylykly geçirmek işlerine hemmetaraplaýyn taýýarlyk görülmelidir we bu ugurda alnyp barylýan işleriň depginleri artdyrylmalydyr diýip, döwlet Baştutanymyz häkime anyk görkezmeleri berdi.
Balkan welaýatynyň häkimi T.Atahallyýew döwlet Baştutanymyza welaýatda gowaça ekişiniň tamamlanandygy baradaky hoş habary ýetirdi. Şeýle hem gowaçalaryň sazlaşykly ösüşini üpjün etmek boýunça durmuşa geçirilýän çäreler, ak ekinlere edilýän ideg işleri barada hasabat berdi. Ýeralma, sogan we beýleki gök ekinlere ideg işleri degişli derejede alnyp barylýar. Gallanyň bol hasylyny almak maksady bilen, ak ekinlere ösüş suwuny tutmakda zerur tagallalar edilýär.
Şeýle hem gök we bakja ekinlerinden bol hasyl almak üçin häzirki agrotehniki çäreleriň hiline üns berilýändigi hem-de beýleki ekinleriň ekişiniň bellenilen möhletlerde geçirilmegini üpjün etmek maksady bilen, ähli tagallalaryň edilýändigi habar berildi.
Häkim pile taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işler, bu önümiň şertnamalaýyn borçnamasyny üstünlikli ýerine ýetirmek babatda görülýän çäreler barada aýtdy.
Häzirki döwürde welaýatda gant şugundyrynyň ekişini bellenilen möhletlerde guramaçylykly geçirmek ugrunda toplumlaýyn işler alnyp barylýar.
Ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň we Oba milli maksatnamasynyň çäklerinde öňde durýan wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek ugrunda hemmetaraplaýyn işler amala aşyrylýar.
Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilen desgalaryň gurluşygyny bellenilen wagtda tamamlamak üçin degişli düzümleriň sazlaşykly işi üpjün edilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, gowaça ideg işlerinde ulanylýan oba hojalyk tehnikalarynyň doly güýjünde işledilmeginiň, ak ekinlere edilýän idegiň öz wagtynda geçirilmeginiň we onuň agrotehniki kadalara laýyk gelmeginiň möhüm talap bolup durýandygyny belledi. Döwlet Baştutanymyz galla oragyna kombaýnlary, awtoulaglary, kabul ediş bölümlerini doly derejede taýýarlamagy tabşyrdy.
Sanly ulgam arkaly geçirilýän iş maslahaty Daşoguz welaýatynyň häkimi N.Nazarmyradowyň hasabaty bilen dowam etdi. Häkim häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň derejesi, gowaça ekişini agrotehniki kada laýyklykda öz wagtynda tamamlamak boýunça alnyp barylýan işler we ak ekinlere edilýän ideg işleri barada hasabat berdi. Şeýle hem galla oragyna görülýän taýýarlyk, möwsümde ulanyljak oba hojalyk tehnikalarynyň ýagdaýy barada habar berildi.
Şeýle hem gök we bakja ekinlerinden, şol sanda ýeralmadan, sogandan bol hasyl almak ugrunda degişli çäreler amala aşyrylýar.
Häkim ýurdumyzyň dokma pudagy üçin zerur çig mal serişdesi bolan piläniň önümçiligi boýunça şertnamalaýyn borçnamalary ýerine ýetirmek üçin ähli tagallalaryň edilýändigini aýtdy.
Hasabatyň dowamynda Oba milli maksatnamasyndan gelip çykan wezipeleri degişli derejede ýerine ýetirmek, durmuş we önümçilik maksatly desgalaryň gurluşygynda ýokary hili üpjün etmek, olary bellenilen möhletlerde ulanmaga bermek boýunça yzygiderli alnyp barylýan işler barada maglumatlar aýdyldy. Aýratyn-da, ýurdumyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygynyň hormatyna açylmagy meýilleşdirilýän desgalardaky gurluşyk işlerine möhüm ähmiýet berilýär.
Şeýle hem ýurdumyzy 2025-nji ýyla çenli durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda, Oba milli maksatnamasynda göz öňünde tutulan wezipeleri we meýilnamalary öz wagtynda hem-de bellenilen möhletde berjaý etmek boýunça amala aşyrylýan işler barada hasabat berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan agrotehniki çäreleriň öz wagtynda we ýokary hilli ýerine ýetirilmeginiň geljekki bol hasylyň girewidigine ünsi çekip, bu babatda öňde duran wezipeleriň durmuşa geçirilmegine örän jogapkärçilikli çemeleşilmelidigini belledi.
Soňra Lebap welaýatynyň häkimi Ş.Amangeldiýew hasabatyny welaýatyň pagtaçy kärendeçileriniň gowaça ekişini tamamlandyklary baradaky habardan başlady. Şu günler gowaça ideg etmekde oba hojalyk tehnikalary we enjamlar doly güýjünde işledilýär.
Sebitiň ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işler, ak ekinlere ösüş suwuny tutmak, galla oragyna kombaýnlary, awtoulaglary we kabul ediş bölümlerini taýýarlamak hem-de pile öndürmek boýunça ýaýbaňlandyrylan giň möçberli işler baradaky maglumatlar hasabatyň özenini düzdi.
Şeýle hem ýeralmadan we beýleki gök, bakja ekinlerinden alynýan hasylyň mukdaryny artdyrmak boýunça ähli zerur tagallalaryň edilýändigi barada hasabat berildi.
Mundan başga-da, häkim Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, şanly seneleriň hormatyna meýilleşdirilen medeni-köpçülikleýin çäreler, Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyny mynasyp derejede garşylamak we baýramçylyk mynasybetli ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilen desgalaryň gurluşygynda ýokary hil derejesini üpjün etmek ugrunda ýerine ýetirilýän işler barada aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, gowaçadan, bugdaýdan we beýleki ekinlerden bol hasyl almakda möhüm ähmiýeti bolan ähli agrotehniki çäreleriň öz wagtynda geçirilmelidigini belledi hem-de bu babatda häkime birnäçe tabşyryklary berdi.
Mary welaýatynyň häkimi D.Annaberdiýew öz gezeginde welaýatyň pagtaçy kärendeçileriniň gowaça ekişini doly tamamlandyklary baradaky habary mälim etdi. Şeýle hem häkim häzirki döwürde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, gowaçalara we ak ekinlere edilýän ideg işleri, ekerançylyk meýdanlaryny suw bilen doly üpjün etmek boýunça durmuşa geçirilýän çäreler barada hasabat berdi.
Galla oragynda işlediljek kombaýnlary, ýük awtoulaglaryny taýýarlamak işleri batly depginlerde alnyp barylýar. Olaryň we galla kabul edilýän bölümleriň bökdençsiz işini üpjün etmek maksady bilen, ähli zerur çäreler amala aşyrylýar.
Şeýle hem häzirki döwürde welaýatda gant şugundyrynyň ekişini guramaçylykly geçirmek boýunça işler ýaýbaňlandyryldy we zerur bolan tohumlar taýýarlanyldy. Welaýatda pile öndürmek boýunça meýilnamany üstünlikli ýerine ýetirmek ugrunda degişli işlere giň gerim berildi.
Hasabatyň çäklerinde Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilýän desgalardaky gurluşyk işleriniň ýagdaýlary barada maglumatlar aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ekerançylyk ýerlerini gurplandyrmak, ekinleriň hasyllylygyny artdyrmak bilen baglanyşykly meseleleriň hemişe üns merkezinde saklanmalydygyny belledi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew şu günler ýurdumyzyň ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, gowaçadyr ak ekinlere degişli derejede ideg etmek boýunça ýaýbaňlandyrylan toplumlaýyn çäreler, şeýle hem galla oragyny guramaçylykly we bellenilen möhletlerde geçirmek ugrunda alnyp barylýan giň möçberli işler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, gowaçanyň, bugdaýyň we beýleki ekinleriň bol hasylyny üpjün etmek boýunça alnyp barylýan işleriň agrotehniki kadalara doly laýyk gelmelidigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz ähli meýilleşdirilen işleriň öz wagtynda we ýokary hilli geçirilmegi bilen baglanyşykly meseleleri yzygiderli gözegçilikde saklamak babatda wise-premýere we häkimlere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Milli Liderimiz gowaça ideg işlerinde ulanylýan oba hojalyk tehnikalarynyň we enjamlarynyň ýokary öndürijilikli işini üpjün etmek bilen baglanyşykly meseleleri öz wagtynda çözmek babatda anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz şu ýylda gök ekinlerden bol hasyl almak üçin häzirki alnyp barylýan ideg işleriniň hilini we depginini ýokarlandyrmagyň wajypdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, gök önümleriň irki görnüşleriniň öz wagtynda ýygnalyp alynmagy, ýurdumyzyň bazarlarynda azyk bolçulygynyň üpjün edilmegi bilen baglanyşykly meseleleri berk gözegçilikde saklamak babatda hem anyk tabşyryklar berildi.
Pile önümçiligi boýunça meýilnamalaýyn tabşyryklaryň ýerine ýetirilişine möhüm üns berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatlaryň çäklerinde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň hilini, desgalaryň öz wagtynda ulanylmaga berilmegini, aýratyn-da, Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygynyň hormatyna açylmagy meýilleşdirilýän binalarda, şeýle hem öňde boljak dabaralaryň baýramçylyk ruhuna beslenmegi ugrunda alnyp barylýan işleri berk gözegçilikde saklamak boýunça häkimlere anyk tabşyryklary berdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz sanly ulgam arkaly geçirilýän iş maslahatyna ýurdumyzyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministri, Türkmenistanyň Keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak boýunça adatdan daşary toparyň başlygy N.Amannepesowy çagyrdy. Ol ýolbaşçylyk edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, häzirki döwürde dünýäde emele gelen çylşyrymly ýagdaýy nazara alyp, tomusky dynç alyş möwsümine taýýarlygyň çäklerinde «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda, Gökderede hem-de welaýatlarda bar bolan çagalar-sagaldyş merkezlerinde ýerine ýetirilýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Bu ugurda ýörite topar döredilip, onuň agzalarynyň gatnaşmagynda degişli işler alnyp barylýar. Ýurdumyzyň çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezlerinde, sagaldyş meýdançalarynda taýýarlyk işleri amala aşyryldy.
Şeýle hem ministr ýurdumyzda ýerleşýän şypahanalaryň hemmesinde adamlaryň saglygyny berkitmek, dünýäde emele gelen çylşyrymly ýagdaýlar nazara alnyp, saglygy goraýyş hyzmatlarynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça ähli zerur çäreleriň görlendigini belläp, şypahanalaryň möwsüme taýýarlanandygyny habar berdi.
Ministr hasabatynyň çäginde «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynyň tomusky dynç alyş möwsümine taýýarlyk derejesi barada aýdyp, deňziň kenarynda ýerleşýän dynç alyş-sagaldyş merkezlerine degişli ministrlikler, pudaklaýyn dolandyryş edaralary tarapyndan ýollanma hatlarynyň berilýändigini habar berdi.
Raýatlar ýollanma hatlaryny alanlaryndan soňra, ýurdumyzyň welaýatlarynda we Aşgabat şäherinde kesgitlenen saglyk öýlerinde olara koronawirus ýokanjyna garşy sanjym ediler. Şeýle hem Döwlet migrasiýa gullugynda dynç alşa gidýän senesi barada bellik ediler hem-de dynç alyş zolagyna gitmek çäklendirilýän döwür üçin rugsatnama berler.
Dynç alşa gitmek üçin raýatlara sanjym ediler, lukmançylyk gözegçiliginden we soňky 72 sagadyň dowamynda СOVID-19-yň test barlagyndan geçendigini tassyklaýan resminama berler.
«Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda döredilýän Dolandyryş merkezi tarapyndan myhmanhanada bolýan adamlaryň sanawy we hasabaty degişli ministrliklere we pudaklaýyn dolandyryş edaralaryna her gün iberiler.
Dynç alyş zolagynda hyzmat edýän desgalara kabul edilýän işgärler bellenen tertipde lukmançylyk gözegçiliginden geçiriler, şol sanda olardan СOVID-19 barlagyndan geçendigi baradaky kepilnamasy we koronawirus ýokanjyna garşy sanjym edilendigini tassyklaýan resminamasy talap ediler. Şeýle hem hyzmat edýän işgärler her 15 günden çalşyk esasynda işlärler we her çalşykda lukmançylyk barlagyndan geçiriler. Dynç alyş zolagynda ministrlikleriň we pudaklaýyn düzümleriň wekillerinden ybarat gözegçilik-geçiriş nokady dörediler.
Şol bir wagtyň özünde deňziň kenarynda dynç almaga gelýän raýatlar üçin ýörite gatnawlar ýola goýlar. Degişli myhmanhanalaryň awtoulaglary bilen demir ýol, howa we awtomobil menzillerinde bu ýere gelýän raýatlar garşy alnar hem-de olaryň dynç alyş döwri gutaransoň degişli ugurlar boýunça ugradylar.
Şeýle hem «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda dynç almagyň wagtlaýyn tertibine laýyklykda, ýurdumyzyň Saglygy goraýyş we derman senagaty, Içeri işler, Daşary işler, Energetika, Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrlikleriniň, Döwlet migrasiýa gullugynyň, Balkan welaýat we Awaza etrap häkimlikleriniň zolagy dolandyrmak baradaky baş müdirliginiň, “Türkmenaragatnaşyk” agentliginiň, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň ýerine ýetirmeli wezipeleridir borçlary kesgitlenildi.
Bu ýerde degişli işleri ýola goýmagyň çäklerinde öňüni alyş çärelerini Keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak boýunça adatdan daşary topar tarapyndan kabul edilen çözgütler berjaý ediler diýip, ministr sözüni jemledi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, tomusky dynç alyş möwsümine taýýarlygyň çäklerinde hökmany sanjymyň geçirilmelidigini we dynç alyş ýerlerine baran çagalaryň saglyk derejesini görkezýän güwänamalaryň berilmelidigini belledi. Umuman, çagalaryň möwsümi şadyýan hem-de gyzykly geçirmekleri, saglyklaryny berkitmekleri üçin ähli zerur şertler göz öňünde tutulmalydyr.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň şypahanalarynyň möwsüme taýýarlygyna möhüm ähmiýet berilmelidigini aýdyp, bu ýere gelýän adamlaryň degişli lukmançylyk barlagyndan geçmegi bilen baglanyşykly meseleleriň çözgüdine örän jogapkärçilikli çemeleşilmelidigini belledi.
Mundan başga-da, milli Liderimiz «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynyň dynç alyş möwsümine taýýarlyk derejesine ünsi çekip, deňziň kenarynda amatly dynç alyş şertlerini döretmek, şol birwagtyň özünde adamlaryň saglygyna oňyn täsiri bolan ýagdaýlary göz öňünde tutmak we myhmanhanalaryň arassaçylyk derejesini üns merkezinde saklamak bilen baglanyşykly meseleleriň ähmiýetlidigini belledi.
Şeýle hem adamlaryň dynç alýan, suwa düşýän we gezelenç edýän ýerlerinde lukmançylyk ulgamyna degişli ähli zerur çäreleriň durmuşa geçirilmelidigini belläp, dynç alýanlaryň iýmitlenmegi, gezelenç etmegi, sport bilen meşgullanmagy bilen baglanyşykly meselelere hemmetaraplaýyn esasda çemeleşilmelidigini aýtdy hem-de bu babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz şu günden başlap, ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde bu ugra degişli wagyz-nesihat we düşündiriş çärelerine aýratyn ähmiýet berilmelidigini belledi. Hünärmenler we lukmanlar metbugat serişdelerinde, teleradioýalymlarda çykyş edip, häzirki pandemiýa ýokanjy zerarly ýüze çykan çylşyrymly ýagdaýlaryň öňüni almak, bu ugurda zerur çäreleri görmek boýunça giňişleýin maglumatlar bermelidirler diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Milli Liderimiz Türkmenistanyň Keselleriň ýaýramagynyň öňüni almak boýunça adatdan daşary toparyň ýakynda geçiriljek mejlisleriniň birine özüniň hem gatnaşjakdygyny, onda tomusky dynç alyş möwsüminiň öňüsyrasynda bu ugra degişli ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylarynyň bu babatda ýerine ýetirilen işler baradaky hasabatlaryny diňlejekdigini aýdyp, degişli tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly ulgam arkaly geçirilen iş maslahatyny tamamlap, oňa gatnaşanlara berk jan saglygyny, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmeginiň, halkymyzyň abadançylygynyň we bagtyýar durmuşynyň bähbidine alyp barýan işlerinde üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi (TDH)