text:
Owganystanyň günortasynda amala aşyrylan hüjümde NATO güýçleriniň bir esgeri öldürildi. 25-nji iýunda bolan bu waka barada NATO güýçleri jikme-jik maglumat bermedi.
Iýun aýynyň dowamynda şu wagta çenli NATO güýçleriniň 11 agzasy öldürildi. Olaryň sekiz sanysy amerikan esgeridi. Şu ýylyň dowamynda bolsa, häzire çenli NATO güýçleriniň Owganystanda 40 sany, şol sanda 29 amerikan esgeri öldürildi. Şu ýylyň ahyryna çenli Owganystandaky ähli daşary ýurt güýçleriniň ýurtdan çykmagy planlaşdyrylýar.
Owganystanyň günortasy “Talyban” hereketiniň täsiri astyndaky sebitdir.
25-nji iýunda Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň günortasyndaky Helmand welaýatynda takmynan 800 “Talyban” söweşijisine garşy göreşdiler.


c: text/html

text:
Serbiýanyň parlamenti 12 sagatlyk çekişmelerden soň Kosowanyň statusy meselesine BMG-niň Baş assambleýasynda täzeden seredilmegini gazanmak barada hökümetiň eden teklibini makullady.
2008-nji ýylda Kosowanyň özüni garaşsyz yglan etmegi halkara hukuk normalaryna ters gelmeýär diýip, Gaagda Halkara suduň geçen hepde çykaran karary bilen bagly Serbiýanyň parlamenti düýn adatdan daşary maslahatyny çagyrdy.
Belgrad suduň kararyna närazylyk bildirdi hem Serbiýanyň territorial bitewiligini saklamak üçin syýasy ýollar bilen göreşi dowam etdirjekdigini nygtady.
Serb häkimiýetleri Kosowa boýunça mundan beýläk gepleşikleriň zerurdygy baradaky rezolýusiýanyň proýektini BMG-e gowşurmakçy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Waşingtonda ýerleşýän “Proýekt 2049” institutynyň
ýakynda çap eden hasabatynda Merkezi Aziýa bilen ABŞ-nyň gatnaşygynyň geçmişine we geljegine baha berlip, regiona Waşingtonyň has köp üns bermeginiň zerurdygy aýdylýar. Hasabatda aýratynam, garaşsyzlyk alanyna 20 ýyl dolsa-da, Merkezi Aziýada ýerleşýän käbir ýurtlaryň belli bir ugurlar boýunça ynjyk ýagdaýda galýanlygy aýdylýar.
“Aktual gürrüň” gepleşiginiň nobatdaky sanynda bu barada gürrüň edilýär. Gepleşigiň myhmany hasabatyň awtorlarynyň biri, ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Merkezi we Günorta Aziýa boýunça öňki kömekçisiniň orunbasary Ewan A.Feigenbaum
. Söhbetdeşligi Muhammad Tahir geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Feigenbaum, ýakynda çap edilen hasabatyňyz barada biraz soň gepleşeris. Eger, mümkin bolsa, şol hasabatyňyzda agzalýan bir mesele hakda giňișleýin gürrüň beräýseňiz. Meselem, siz Merkezi Aziýa bilen ABŞ-nyň arasynda hyzmatdaşlyk hakda gürrüň edýärsiňiz, bu nähili hyzmatdaşlyk we ol nämelerden ybarat? Feigenbaum:
1991-nji ýyla çenli ABŞ-nyň şol region bilen diplomatik ýa strategiki gatnaşygynyň bolmanlygyny aýtsak, ýalňyşmarys. Agzalýan ýyla çenli Waşington Ýewraziýada güýç diýlip hasaplanmaýardy. ABŞ-nyň bu regionda Orsýet ýaly öz kolonial geçmişi-de ýok.
Ýagny, dürli ugurlar boýunça alanyňda-da, Sowet Soýuzy dargaýança, şol regiona Waşingtonyň dahylynyň bolmanlygyny aýtsa bolar. 1991-nji ýyldan soň, Merkezi Aziýa ýurtlary we şol ýurtlaryň ilaty bilen ABŞ-nyň arasynda özara bähbitli käbir ugurlar boýunça gatnaşyklara ýol açylyp ugrady. ABŞ merkezi aziýalylar üçin, uzakda ýerleşýän güýç bolsa-da, regionyň ýakyn töweregindäki güýçler bilen gatnaşygynda, çäkli-de bolsa, deňagramlylyk jähtinden peýdaly rol oýnap başlady.
Waşingtonyň bähbidine gezek gelende, bu regionyň garaşsyzlyk almagy utușly waka boldy. Şol pursatdan bäri ABŞ-nyň goşan goşandy – ol ýurtlaryň özbaşdaklygyny gorap bilmekleri üçin ýurdy dolandyryş mehanizmini kämilleşdirmegine, özlerine degișli zerur kararlary özleriniň kabul etmegine goldaw bermekden ybarat boldy. Şeýle-de Waşington şol ýurtlaryň ýolbaşçylaryna öz hökümetlerini täsirli hem adalatly dolandyrmaga ýardam etmäge synanyşdy.
Agzan zatlarym bu region bilen ABŞ-nyň özara hyzmatdaşlygyna binýat bolan esaslardyr. Ondan soňra, hyzmatdaşlyk boýunça ýola goýlan esaslara özara bähbitli käbir beýleki elementler hem girizildi. Meselem, şol ýurtlaryň özara gatnaşygyny ýola goýmak, olaryň serişdeleri, şol sanda nebit we gaz baýlyklary, global ykdysadyýete goşant goşjak beýleki ýangyç serişdeleri bilen bagly özara hyzmatdaşlyga esas bolup biljek maddalar girizildi.
Azatlyk Radiosy: Siziň hasabatyňyzda ABŞ bilen Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň gatnaşygynyň ynjykdygy bellenilýär. Eýse onuň ynjyk bolmagyna sebäp bolan we bolýan zatlar nämelerden ybarat?
Feigenbaum:
Soňky 20 ýyl göz öňünde tutulanda, bu gatnaşyklaryň bolmaly derejesinde däldigine göz ýetirýäris. Meselem, söwda gatnaşygy baradaky ýagdaýa garasak, onuň örän çäklidigi göze ilýär.
ABŞ-nyň Merkezi Aziýa boýunça 1990-njy ýyllarda öňünde goýan maksatlary jähtinden garalanda, olaryň emmesi üstünlikli başa bardy diýip biljek däl. Meselem, 20 ýyl öň “Transhazar” gaz proýekti barada gürrüň edilip başlandy, emma 20 ýyl geçse-de, häzire çenlem Hazarda gurlan gazgeçiriji ýok.
Şeýle-de söwda gatnaşygy barada köp gürrüň edildi, emma belli sebäpler, şol sanda regionda ýerleşýän ýurtlarda maýa goýmak boýunça töwekgelçilikleriň bolmagy sebäpli söwda gatnaşygy hem henize çenli çäkli bolup galýar. Şol regionda ýerleşýän ýurtlarda hökümetiň dolandyrylyșy we demokratik institutlar barada köp gürrüň edildi, emma ABŞ-nyň deslapky maksatlary göz öňüne alnanda, bu ugurda hem gazanylan o diýen uly üstünlik göze ilmeýär.
Netijede bu hyzmatdaşlygyň bolmaly derejesinde bolmanlygy üçin biz onuň ynjykdygyny aýdýarys. Biz bu ugurda hyzmatdaşlyk üçin binýadyň bardygyna, bu hyzmatdaşlygy artdyrmak we özara bähbitli esasda bilelikde işleşip, bilelikdäki syýasaty ýöredip boljak sektorlaryň hem bardygy hakda oýlanýarys. Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň regiondaky bähbitleri barada gürrüň etdiňiz, emma Waşington bilen Merkez Aziyanyň gyzyklanmagy üçin nähili sebäpler bolup biler? Fegenbaum:
ABŞ barada aýdylanda, regionda ýerleşýän ýurtlaryň ýolbaşçylarynyň bu ýurda garaýşy biri-birinden tapawutly. Bu babatdaky hakykaty kabul etmek gerek. Meselem, käbir ýurtlaryň ýolbaşçylary ABŞ-nyň syýasy we demokratiki maksatlaryny şübhe astyna alýarlar. Bu gizlin zat däl. Emma ABŞ-nyň hiç hili gymmatlyklary öz içine almaýan daşary syýasat alyp barmak ýaly mümkinçiligi ýok. Meniň pikirimçe, 20 ýyldan bäri dowam edýän gatnaşyklardan we şol meseleler barada geçirilen gepleşiklerden soň, Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň liderleri hem bu ýagdaýa göz ýetirse gerek.
Merkezi Aziýanyň elitasy bu ugurlarda Amerikanyň derejesinde gyzyklanmaýarlar. Şonuň üçin bu ýagdaý Merkezi Aziýada Amerika barada dürli ynamsyzlyklaryň döremegine sebäp bolýar. Hatda şol ýurtlaryň käbirleriniň raýatlarynyň hem Amerikanyň maksatlary barada şübheleri bar, bu ugurda olaryň belli bir derejede nädogry maglumatlarynyň hem bardygyny aýtmak ýalňyş bolmaz. Şonuň üçin esasy kynçylyklardan biri hem ýönekeý ilat we ýurdy dolandyrýan elita – bu ikisiniň arasynda hem Amerikanyň maksadynyň konstruktiw we özara bähbitli meselelerden ybaratdygy hakda ynam döretmekdir. Bize iki tarapyň arasyndaky birek-birege ynamsyzlygyň hötdesinden gelmek gerek.
Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň konstruktiw roly diýen mesele hakda gürrüň gozgadyňyz, emma siziň üçin konstruktiw diýlip hasaplanýan zatlara Merkezi Aziýa ýolbaşçylarynyň garaýyşlarynyň tapawutly bolmagy mümkin. Şeýle ýagdaýda şu dar ýoldan ýöräp, göz öňünde tutýan maksatlaryňyza ýetmegiň nähili usuly bar? Feigenbaum:
Dar ýol diýlen düșünjäni ulanmagyňyz gyzykly. Meniň pikirimçe, ABŞ regionyň diňe bir ugry bilen gyzyklanmaýar, onsoň onuň diňe bir ugur boýunça hyzmatdaşlyk etmäge mümkinçiligem ýok. 1991-nji ýyldan bäri ABŞ-nyň Merkezi Aziýa bilen gatnaşygynda alyp barýan syýasaty köp ugurly bolup geldi. Meselem, ABŞ-nyň diňe goranyșa, adam hukuklaryna ýa diňe söwda gönükdirilen aýratyn syýasaty ýok. Onuň daşary syýasaty bar.
Daşary syýasatda bu agzalýan ugurlaryň hemmesi utgașykly. Emma, umuman aýdylanda, ABŞ 1990-njy ýyllarda öz öňünde goýan maksadyny uly möçberde amala aşyrmagy başarmasa-da, üstünlik gazanan ugurlary boldy.
Meniň pikirimçe, ABŞ Merkezi Aziýanyň bilim, garaždan jemgyýetçiligi, habar serişdeleri boýunça ugurlaryna belli programmalar arkaly uly goşant goşdy. Biz bu zatlara diňe has uludan baha bermän, dolandyryș nukdaýnazaryndan garamaly.
Bu ugurda biziň toparymyzyň maksady: 20 ýyldan bäri alnyp barylýan sýyasaty göz öňünde tutup, eýse ABŞ-nyň bu sýyasatyny, ýagny adam hukuklary, demokratiýa we beýleki ugurlar boýunça edilen işleri gaýtadan gözden geçirmekligiň we, bu ugurda öwrenilmeli zatlar bar bolsa, oňa gaýtadan garamaklygyň wagty ýetmedimikä diýlen soragy orta atmakdan ybarat. Şeýle-de şol sektorlarda edilen işlere garap, şol proýektleriň käbirlerini birikdirmegiň, eger zerur bolsa oňa täze proýektleriň girizilmeginiň wagty ýetmedimi diýlen soragy gün tertibine salmakdan ybarat.
Meniň pikirimçe, ABŞ-nyň syýasaty köp ugurly bolmaklygyny dowam etdirer we şol bir wagtyň özünde-de şol ugurlaryň ählisinde ösüşiň deň derejede boljakdygyna garaşyp bolmaz. Aýtjak bolýan zadym - biziň toparymyz, elbetde, Türkmenistan we Özbegistan ýaly ýurtlarda syýasy ugurlardan göz öňünde tutulýan maksatlaryň beýleki ugurlar bilen deň derejede ösmelidigini aýdar ýaly derejede tejribesiz däl...
Hasabatymyzda orta atylan pikirler ABŞ-nyň bähbidiniň diňe bir ugurly bolmanlygy, şunlukda onuň syýasatynyň hem diňe bir ugurly bolup bilmejegi baradadyr. Meniň pikirimçe, belli bir wagtdan soňra bu syýasata Merkezi Aziýada göz ýetiriler. Azatlyk Radiosy: Haçanda Merkezi Aziýadaky ýurtlaryň syýasy ýagdaýlary barada gürrüň edilende, Ýakyn Gündogara we Demirgazyk Afrikada ýerleşýän ýurtlarda bolup geçýän rewolýusiýalar göz öňüne gelýär. Eýse, Merkezi Aziýada hem şeýle ýagdaýlaryň döremek mümkinçiligi barmy? Feigenbaum:
Meniň pikirimçe, şol ýurtlaryň ýagdaýlaryny deňeşdirmeklik peýdaly zat däl. Sebäbi ol alma bilen mandarini deňeşdiren ýaly bolýar. Biz öz hasabatymyzda Merkezi Aziýada geljek 10 ýylyň dowamynda bir bada birnäçe ýurduň şowsuzlyga uçramak howpunyň bardygyny aýtdyk. Şol bäș ýurduň biri-birinden tapawudy bar, olara umumylaşdyryp baha bermek o diýen peýdaly däl. Emma şol regionda ýerleşýän käbir ýurtlarda ýurdy dolandyryş we institutlaryň ýagdaýy boýunça uly kemçilikler bar. Biziň pikirimizçe, olaryň geljekde problema hökmünde ýüze çykmagy mümkin. Meselem, käbir ýurtlarda ykdysady taýdan uly deňsizlikler göze ilýär, sistema jenaýatçy we beýleki elementleriň hem aralaşanlygy göz öňünde tutulsa, onda bu ýagdaý hökümetiň halkyň köpçülikleýin talaplaryny ödemeginiň öňünde dürli kynçylyklary döredýär.
Eger bu ähli problemalary bir ýere jemlesek, şol ýurtlaryň ýagdaýlarynyň biri-birinden tapawutlydygyna garamazdan, bizi alada goýýan käbir zatlar ýüze çykýar.
Geçen ýyl Oşda we Jelalabatda emele gelen wakalara seretseňiz, bu regionda ýurdy dolandyrýan käbir hökümetleriň ýagdaýynyň näderejede ynjykdygyna göz ýetirersiňiz. 2005-nji ýyldan bäri şol ýurt uly göwrümli protestleri, dartgynlyklary we birnäçe gezek hökümet çalşygyny başdan geçirdi. Bu hem öz nobatynda şol ýurduň ýagdaýynyň ynjykdygyny görkezýär.
Meniň pikirimçe, şol ýurtlaryň ählisinde bolmasa-da, aglaba köpüsinde sosial we ykdysady problemalar bilen bir hatarda käbir beýleki kemçilikleriň bir ýere jemlenen halatynda çylşyrymly ýagdaýlaryň döremek mümkinçiliginiň bardygyny aýtsa bolar.
Azatlyk Radiosy: Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk ýakynda Türkmenistanda we Özbegistanda saparda boldy. Bu sapary hem göz öňünde tutup aýtsak, ABŞ bilen Özbegistanyň gatnaşygynyň gaýtadan gowulaşyp barýanlygyny aýtsa bolarmy? Eger şeýle bolsa, onuň sebäbi nämede? Feigenbaum:
Bu saparyň maksady ABŞ-nyň Owganystandaky kompaniýasyna dahylly. Bu barada şübhe ederlik zat ýok. Özbegistan bilen ABŞ-nyň gatnaşygy, elbetde, käte-käte gowulaşyp, käte-de erbetleşip dur. Eger 2002-nji ýylda ABŞ bilen Özbegistanyň arasynda gol goýlan strategiki ylalaşyga seretsek, bu gatnaşyga başga ýerden esas gözläp oturmak gerek däl. Özbegistanyň hökümeti tarapyndan hem gol goýlan şol dokument köp ugurly ylalaşyk bolup, oňa köp zat girýär, meselem, şonda syýasy we ýurdy dolandyryş ýaly maddalar barada bilelikde edilmeli işlerem agzalýar.
Ondan soňra Andijanda we käbir beýleki ýerlerde bolan wakalar bu gatnaşyga ýaramaz täsirini ýetirdi, netijede soňky ençeme ýylyň dowamynda bu gatnaşyk o diýen öwerlikli däldi. Emma bu gatnaşyk 2009-njy ýyldan soňra ýene gowulaşyp başlady. Amerikanyň nukdaýnazaryndan aýdylanda, onuň sebäbi Owganystandaky ýagdaýlara degişli.
Özbegistanyň nukdaýnazaryndan aýdylanda bolsa, bu ugurda Daşkent tarapyndan edilýän tagallanyň maksady Özbegistanyň halkara gatnaşygyny deňagramlaşdyrmak islegi bilen bagly bolup biler. Emma ýene meseläniň bir üjy baryp Owganystana ilteşýär.
Azatlyk Radiosy: Jenap Feigenbaum, söhbetdeşlik üçin köp sag boluň!


text:
Ýekşenbe güni habar agentlikleri Siriýanyň deňiz ýakasyndaky Jabla şäherinde prezident Başar al-Assada ygrarly howpsuzlyk güýçleriniň protestçilere garşy ok atmaklary netijesinde azyndan 9 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini habar berdiler.
Ýurduň günortasyndaky Banias şäherinde protest çykyşlaryny gurnan oppozisiýa toparlarynyň liderleri Jabla şäherinden howpsuzlyk güýçleri çykarylýança bu şäheriň esasy transport ýoluny baglajakdyklary bilen duýduryş berdiler.
Geçen hepdäniň anna güni Siriýanyň dürli şäherlerinde gurnalan protest çykyşlary wagtynda hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde azyndan 100 töweregi adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.
Siriýadaky hökümete garşy protest çykyşlary indi bir ýarym aýa golaý wagt bäri dowam edip gelýär.


text:
Iki-üç hepdeläp suwsuz kösenýän Türkmenbaşy şäheriniň ýaşaýjylarynyň arz-şikaýatlaryna şäher, welaýat we döwlet edaralarynda indi üns bermeýärler, hiç hili çäre görmeýärler – diýip, “Türkmen inisiatiwasy” guramasy habar berýär.
Maglumata görä, hususan-da prezidentiň kabulhanasynda, arz-şikaýatlar bilen ýüz tutýanlara Türkmenbaşydaky ýagdaýdan özleriniň habarlydyklaryny aýdýarlar. “Türkmenbaşyagyzsuw”, öňki “Wodokanal” edarasynyň başlygy Awdy Orazow bolsa ýanyna baran adamlara suw ýok diýip, jogap berip, muňa özünde hiç hili alajyň ýokdugyny aýdýar.
Türkmenbaşy şäheriniň ýaşaýjylarynyň suw maşynlarynda daşalýan agyz suwy bilen-de üpjün edilmeýänligini “Türkmen inisiatiwasy” ýazýar.
Suw kemçiligi Balkanabatda-da (öňki Nebitdag) bar. Azatlyk Radiosynyň Balkanabatdaky çeşmeleri şäherde ýagdaýyň öňem gowy däldigini, soňky döwürde bolsa hasam erbetleşenligini, suwuň belli-belli raýonlar bolaýmasa, asla ýok diýen ýalydygyny habar berdiler. Balkanabadyň ýaşaýjylary hem häkimlige arz-şikaýat edip durýarlar.
Türkmenbaşy şäheri ýurduň iri transport merkezi we deňiz derwezesi hasaplanýar.
70 müň adama golaý ilatly Türkmenbaşy şäheri ýurduň iri transport merkezi we deňiz derwezesi hasaplanýar. Emma bu şäherde we Balkan welaýatynyň beýleki iri şäheri bolan Balkanabatda elektrik togunyň ýetmezçiligi barada hem ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.
Emma ýakynda Balkanabada baran ýazyjy Amanmyrat Bugaýew özüniň suw we elektrik togunyň ýetmezçiligini duýmanlygyny Azatlyk Radiosyna telefon arkaly aýtdy. Emma ol ýaşaýyş jaýlarynyň ençeme sagatlap suwsuz galdyrylmagy bilen bagly ýagdaýyň öňem bolanlygyny belledi.
Hazar şäherçesiniň ýaşaýjysy 68 ýaşly Kyýas aganyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, suw we elektrik togy bu şäherçede hem problema. “Suwumyz gyt, yşygymyz ýok. Bir gün ýanýar, bir gün ýok. Suwumyz ýok. Aralykda iki hepdeläp suw bolmady” diýip, Kyýas aga aýdýar.
Näme sebäp bolýar?
Balkan welaýatynyň şäherlerinde suwuň gytçylygyny Bugaýew suwy akdyrýan turbalardaky ýa çekýän nasoslardaky tehniki kemçilikler bilen baglanyşdyrýar: “Nebitdag şäherine-de, Çelekene-de, Krasnowodska-da suw esasan ýerasty çeşmelerden we kanaldan nasos arkaly getirilyar. Belki, şol nasos stansiýalarynda käbir näsazlyklar ýüze çykandyr”.
Türkmenistanda ilatyň suw we elektirk togy bilen üpjünçiligindäki kemçilikler barada yzygiderli habar berilýär. Azatlyk Radiosynyň internet sahypasynda galdyrylan kommentarileriň birinde oba ýaşaýjylarynyň-da elektrik togunyň ýetmezçiliginden kösenişi barada aýdylýar. Toguň kesilip durmagyndan, hususana-da, dükanlardaky doňdurylan harytlaryň zaýalanýanlygy, öy-hojalyk tehnikasynyň ýanýanlygy barada gürrüň berilýär.
Ýaşaýyş jaýlarynyň suw we elektrik togy bilen üpjünçiliginiň gowşaklygyny köpler ýurtda san taýdan barha köpelip barýan iri we gymmatbaha obýektleriň işe girizilmegi bilen baglanyşdyrýarlar. Esasan hem uly mukdarda suwy sarp edýän obýektleriň, fontanlaryň we emeli ýagdaýda ekilýän ösümlikleriň sany köpelýärkä, ýurtda suw we elektrik togy bilen üpjün edýän infrastruktura obýektleriniň sany zerur derejede köpelmeýär. Öňki obýketleriň mümkinçilikleri-de giňeldilmeýär.
Deňiz kenarynyň ugrundan 26 kilometre uzaýan we 5 müň gektar ýeri eýeleýän “Awazada” iri gurluşyklar dowam edýär.
Türkmenbaşy şäherindäki suw ýetmezçiliginiň sebäbini-de käbir synçylar “Awaza” syýahat zonasynda täze obýektleriň işe girizilmeginden görýärler. Habar berlişine görä, “Awazada” suw we elektrik togy bilen bagly hiç hili kemçilik ýüze çykmaýar.
Deňiz kenarynyň ugrundan 26 kilometre uzaýan we 5 müň gektar ýeri eýeleýän “Awazada” iri gurluşyklar dowam edýär. Resmi maglumatlara görä, 2020-nji ýyla çenli dowam etdiriljek gurluşyklarda esasy üns dynç alyşa, tomaşa we güýmenjä günükdirilen obýektlere berler. Bu ýerde ýurduň ähli humarhanalary jemlener.
“Awazada” elektrostansiýanyň we suwy duzsuzlandyrmak boyunça gurallaryň, uzynlygy 7 kilometrlik emeli derýanyň guruljagy hem aýdylýar. Emma, resmi maglumatlara görä, şu günki güne çenli bu ýerde gaz-turbinaly elektrostansiýanyň diňe birinji liniýasy işe girizilipdir.


text:
Gadymda söwda transporty bolup hyzmat eden düýeleriň we kerwenleriň ornuny demir ýol liniýalarydyr nebit turbalary tutup bilermi?
Birleşen Ştatlaryň "Täze Ýüpek ýoly" inisiatiwasy, halkara güýçleri Owganystany terk edensoň, ýurdy goldamak we sebitde durnuklylygy üpjün etmek üçin energiýa, transport, söwda we infrastruktura proýektlerini ýola goýmagy maksat edinýär.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton geçen tomus Hindistanda eden çykyşynda ýurtlary asyrlaryň dowamynda Uzak Gündogar bilen Ýewropany birleşdirip gelen gadymy “Ýüpek ýolundan” ylham almaga çagyrdy:
"Geliň, ykdysadyýetiň we tranzit baglanyşygynyň halkara webulgamyny gurnalyň. Bu demir ýollaryň, asfalt ýollaryň we Türkmenistandan Owganystana, Pakistana hem-de onuň üsti bilen Hindistana çenli ýetirilmegi teklip edilen gazgeçiriji turba ýaly energiýa infrastrukturalarynyň gurulmalydygyny aňladýar. Bu serhetleriň çatrygynda desgalaryň kämilleşdirilmelidigini aňladýar. Şeýle hem bu, gürrüňsiz, harytlaryň we adamlaryň erkin hereket etmekleri üçin býurokratik böwetleriň we beýleki päsgelçilikleriň aradan aýrylmalydygyny aňladýar."
Regional hyzmatdaşlygyň binýady
Teoriýa boýunça bu proýektiň bähbitleri juda köp. Olardan birem, 2014-nji ýylda daşary ýurt goşunlary Owganystany terk edensoň, halkara ýardamyň azalmagy sebäpli ýüze çykjak maliýe kynçylyklarynyň öwezini dolmak üçin, ýurda zerur bolan täze söwda ýollaryny açmakdan ybaratdyr. Şeýle-de bu proýekt goňşy ýurtlary regional gatnaşyklary gaýtadan gurmak üçin aktiw hyzmatdaşlyk etmäge, ykdysady hyzmatdaşlyklaryň binýadyny döretmäge we ekstremizmiň öňüni almaga itergi berer diýen umyt bar.
Şol bir wagtyň özünde-de ABŞ, sebitde Waşingtonyň gyzyklanmasynyň azalmagy bilen, bulaşyklygyň döräp biljekdigi baradaky aladalardan habarly. Diýmek, bu proýekt, Eýran ýaly ýurtlary regiondan çetde saklamak üçin, Waşingtonyň sebit bilen gyzyklanmasynyň dowam edýändigini görkezmekde-de möhüm rol oýnap biler.
Waşington proýekt baradaky gyzyklanmanyň dowam edýändigini görkezmek üçin öz täsirinden peýdalanýarka, ony amala aşyrmak üçin maliýe serişdeleriniň Dünýä bankyndan, Aziýa Ösüş bankyndan, hususy pudakdan we beýleki gyzyklanma bildirýän döwletlerden gelmegine garaşylýar.
"Täze Ýüpek ýoly" inisiatiwasynyň yglan edilmeginden bir ýyl soň, şu aýda, oňa gatnaşýan ýurtlar bolan Owganystanyň we onuň goňşularynyň dünýädäki güýçleriň özara ýagdaýyny ýene bir gezek gözden geçirmäge mümkinçiligi bolar. Bu duşuşygyň Nýu-Ýorkda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýygnaklarynyň çäginde durmuşa geçirilmegine garaşylýar.
Saklanyp galýan kynçylyklar
Geçen döwrüň dowamynda bilermenler agzalýan proýektiň çäginde regional hyzmatdaşlygy ýola goýmak boýunça käbir oňyn alamatlaryň ýüze çykandygyny aýdýarlar. Emma, şol bir wagtyň özünde, ony hakyky manyda amala aşyrmagyň öňündäki dürli kynçylyklaryň saklanyp galýandygy hem aýdylýar. Ol kynçylyklar durnuksyzlyk, korrupsiýa we özara bäsdeşlik ýaly zatlary öz içine alýar.
Jon Hopkins uniwersitetiniň "Merkezi Aziýa we Kawkaz" institutynyň başlygy S. Fredrik Star bu proýekte "ösüş bolmalysyndan haýal, emma pessimistleriň garaýşyndan çalt barýar" diýip, baha berdi.
ABŞ-nyň "Täze Ýüpek ýoly" inisiatiwasy boýunça düşünjäniň işlenip düzülmeginde esasy rol oýnan Star Klintonyň “Transowgan” gaz geçirijisini bu proýektiň esasy damarlaryndan biri diýip häsiýetlendirmeginiň dogry çaklamadygyny aýdýar.
Waşington türkmen gazyny eksport etmek boýunça şu ýylyň baharynda gelnen ylalaşygyň bu proýektiň gelejegi üçin uly ädim bolandygyny aýdýar.


text:
“Žurnalistleri goraýan komitet” (CPJ) Azerbaýjanyň häkimiýetleriniň meşhur žurnalisti Ermenistanyň peýdasyna dönüklik etmekde aýyplap, oňa garşy iş gozgamagyny ýazýardy.
Baş prokuratura 21-nji aprelde Rauf Mirkadyrowyň “2008-nji ýylda Ermenistanyň gizlin gulluklary tarapyndan hakyna tutulandygyny we Ýerewany Azerbaýjanyň döwlet syrlary bilen üpjün edendigini” aýtdy.
“Žurnalistleri goraýan komitetiň” Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň koordinatory Nina Ognýanowa Azerbaýjanyň häkimiýetlerine ýüzlenip, “galp işleri togtatmaga we garaşsyz žurnalistleri sem etmek boýunça kanunlary depelemegi bes etmäge” çagyrdy.
Ors dilinde çap edilýän “Zerkalo” atly neşriň habarçysy Mirkadyrow suda çenli üç aýlyk tussaglyga höküm edildi.


text:
Türkmenstanyň kanun goraýjy organlary 22-nji iýulda 230 kilogram gowrak tirýegi ele saldylar diýip, RIA Nowosti agentligi habar berdi.
Türkmen telewideniesiniň maglumatyna görä, Eýrandan Türkmenstana getirilen neşe başda 250 kilogram eken.
Türkmenistanly neşe söwdagärleri Toýota maşynda tirýegi eýran-türkmen serhedinden geçiripdir.
9 adamdan ybarat topar ele salnanda, neşäniň belli bir bölegi eýýäm ýerlenipdir.
Jenaýatçylardan milli we daşary ýurt pullary alnypdyr. Olar neşe söwdasyndan gazanan pullaryna dürli hili daşary ýurt maşynlaryny, Aşgabatdan saýlantgy kwartiralary satyn alypdyrlar.
Türkmenstanyň habar serişdeleriniň maglumatyna görä, şol zatlaryň ählisi konfiskasiýa edilipdir.
Ekspertleriň pikiriçe, neşe Owganystanda öndürilen bolmaly.
Çak bilen bir kilo tirýegiň bazar bahasy 30 müň dollar diýlip, maglumatda bellenýär.


text:
Ermeni oppozision aktiwisti Wahan Martirosian Azerbaýjana gaçyp bardy.
Hökümete degişli bolmadyk gurama bolan Milli liberallaşma hereketiniň başlygy Martirosian Azerbaýjandan syýasy gaçybatalga sorandygyny 18-nji sentýabrda Bakuda žurnalistlere aýtdy.
Martirosian Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisianyň syýasatyny ýazgardy we ony ermenilere garşy diýip atlandyrdy.
Martirosian öz syýasy aktiwligi üçin ermeni häkimiýetleri tarapyndan yzarlanandygyny we şu sebäpden öz aýaly hem ýaş çagasy bilen Azerbaýjana gaçyp barmak kararyna gelendigini aýtdy.
Baku we Ýerewan 1990-njy ýyllaryň başyndaky uruşdan soň Azerbaýjandan bölünen Daglyk Garabag regionynyň üstünde 25 ýyla golaý wagt bäri konfliktli ýagdaýda galýarlar.


text:
Ýekşenbe güni Arap Ligasynyň daşary işler ministrleri Siriýa babatynda indiki ädilmeli ädimleri ara alyp maslahatlaşmak üçin Müsüriň paýtagty Kairde maslahata ýygnandylar.
Geçen hepde Siriýanyň režimine garşy berk çäreleri göz öňünde tutýan rezolýusiýanyň taslamasy BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Orsýetiň we Hytaýyň weto goýmaklary netijesinde kabul edilmändi.
Maglumata görä, ýekşenbe güni Arap Ligasynyň wekilleri bu Liganyň Siriýa boýunça synçylar toparynyň başlygy, sudanly general Mohammed Ahmed Mustafa al-Dabiniň bu wezipeden çekilmek baradaky haýyşyny kanagatlandyrypdyr.
Arap Ligasynyň Siriýa boýunça synçylar topary bu ýurtda netijeli iş alyp barmanlykda berk tankyt edilipdi.


text:
Neşekeşlik örän howply we çalt ýaýraýan epidemiýadyr. Bu dert ençeme ýaş ömürleri aždarha kimin "ýuwudýar". Neşe serişdesini artyk mukdarda ulanmak sanlyja minudyň içinde ölümçülige getirmäge ukyplydyr.
Biziň döwrümizde neşekeşlige sezewar bolanlaryň diňe ujypsyz sany bu dertden saplanyp, jemgyýete, sagdyn durmuşa gaýdyp gelmäge ýol tapýar.
Adamzadyň bedeni ösüş ýolunda kämilleşip taplansa-da, täze döwrüň ýaramaz endiklerini "göz öňüne tutmandyr", şonuň üçin-de olaryň öňünde goragsyz, ejiz bolup galypdyr. Adamyň bedeni neşe serişdeleriniň täsirine ýaşaýşynyň her bir döwründe bendi bolmaga ukyplydyr. Beden näçe ýaş bolsa, neşe zäheri şonça-da hilegär we howply täsir edip, bedeniniň ähli agzalaryny, ulgamlaryny zäherleýär. Neşe serişdesini bir gezejik dadyp görmeklik käbir ýagdaýda ýowuz bela öwrülmegi, agyr ýagdaýlara sezewar edip, maýyplyga uçradyp bilýändigini ýatdan çykarmaly däl.
Zäherleýji maddalary: çilimi, spirtli içgileri, neşe serişdeleriniň täsiriniň netijesi ony ulanmaklygyň uzaklygyna baglydyr. Gadym latyn nakylynda: "Damja daşy güýji bilen däl-de, ýygylygy bilen pytradýandyr", – diýlen sözler örän ýerliklidir. Şol sebäpli çilimiň her burum tüssesi, spirtli içginiň her damjasy, neşe serişdesiniň her humarlaýjy pursady bedeniň sagdynlygyny, ýaşlygyny, gözelligini we güýç-gaýratyny hemişelik alyp gidýär.
Beýik rus ýazyjysy F. M. Dostoýewskiniň: "Gözellik adamzady halas eder", – diýen dana sözleri bar. Neşekeşlikden jebir çekýän ýetginjeklerde we ýaş adamlarda şol gözellik göni we göçme manyda kem-kemden ýok bolýar. Olar daşky keşbine timar bermeklerini goýýar, derisi öçügsi, sarymtyk-ýer reňkine boýalyp, çalt horlanyp başlaýarlar, göwräniň durky üýtgäp, küýkülik emele gelýär, wagtyndan öň garry sypatyna girýärler. Köplenç neşekeşleriň dişleri dökülip, agyz boşlugynyň nemli bardasynda çiş emele gelýär, dişini yzygiderli arassalan ýagdaýynda-da özboluşly ys aýrylmaýar. Neşe we beýleki zäherleýji serişdeleri ulanýan adamlaryň beden etiniň kuwwady peselýär. Olaryň agyr işi ýerine ýetirmek, ýük götermek ukyby örän pesdir.
Neşekeşligiň galdyrýan ýene bir elhenç yzlarynyň biri – ýaş bedeniň mundan beýläk fiziki ösüşini bes etmegidir. Ol adamyň ömrüniň, ortaça 20 ýaş kemelmegine sebäp bolýar. Neşe serişdesini bir gezek dadan adamyň galan ömri ejir bilen azaba öwrülýändir. Onuň durmuşynyň tutuş manysy neşe serişdesini tapyp, az salym hem bolsa, humarlaýjy täsirine düşüp, lezzet almak bolýar. Neşe ýetmezçilik eden wagty bolsa, halys tapdan düşürýän, yzygiderli kellagyry, ýürek bulanma, baş aýlanma, gaýtarma, aram-aram özünden gitme ýaly ýagdaýlar hepdeläp ýa-da indiki neşe humaryndan dadýança dowam edýär.
Emma neşekeşleriň ejiri diňe kellagyry bilen çäklenmeýär. Olarda dem alşyň sazlaşygy we çuňňurlygy bozulyp, howa ýetmezçiligi ýüze çykýar. Şonuň üçin-de, olar agzyny açyp dem almaga mejbur bolýarlar, bu bolsa güýçli üsgülewügiň emele gelmegine getirýär. Üsgülewük, öýkeniň kiçelmegi, dem alyş ukybynyň peselmegi - küýkülige eltýär. Sagdyn öýken bolmasa, saglyk hem zym-zyýat bolýar. Ujypsyz fiziki hereket bular ýaly ýaşlar üçin azaba öwrülip, uzak wagtlap geçmeýän demgysma heläk edýär. Öz akmaklygy zerarly gazanylan ejizliginden utanyp, olar dürli sebäpleri bahana edip, fiziki zähmetden gaçma bilen bolýar.
Neşe zäheri adam bedeniniň iň zerur agzalarynyň biri bolan ýürege-de uly täsir edýär. Örän agyr zähmet çekende adamyň ýüregi oňa kuwwat berip, kömege gelýär, emma neşe serişdesi çenden aşa köp düşen wagty, onuň zäheriniň öňünde ýürek ejizläp, öz işini togtatmaga mejbur bolýar. Neşe serişdesiniň ujypsyz böleginiň yzygiderli bedeni zäherläp durmagy hem ýürek ulgamynyň işinde bozulmalaryň: döşüň çep böleginde ýiti agyrynyň ýüze çykmagyna, aýaklaryň, ýüzüň çişmegine, gan gusma, el, ýüz derisinde gögerme emele gelmegine getirýär. Bular ýaly ýaş adamlar çalt ýöremäge we ylgamaga ukypsyzdyr. Olar edil garry adam ýaly zordan ýöräp, bedenine fiziki agram salmakdan gaçyp gezýärler. Bu ýagdaýa bolsa bedene düşýän zäher zerarly ýürek myşsasynyň zeperlenmegi sebäp bolýar.
Neşe serişdelerini we beýleki zäherleýji maddalary ulanmak gyzylödek, aşgazan, içege, bagyr we böwrek ýaly beden agzalaryna hem uly zyýan ýetirýär.
Meýletin kabul edilen zäheriň ýaramaz täsiri adam bedeniniň iň näzikulgamy bolan – nerw ulgamyna, ilki bilen hem beýnisine uly zeper ýetirýär. Bu bolsa dürli psihiki bozulmalara eltýär. Şular ýaly ýagdaýa düşen adamyň hereketini hiç hili çaklamak, öňünden duýmak, öňüni almak mümkin däldir. Neşe humarynyň täsiri meýletin akylyňdan azaşmakdyr. Ol ýetginjegiň we ýaş adamyň psihiki ösüşini we kämilleşmegini saklaýar. Şeýle-de ol durmuşda şol gamgyn pursada çenli toplan tejribesini we bilimini ýitirip başlaýar. Neşekeşleriň özüni alyp baryşy: akgöwünlilik, duýgudaşlyk, rehimdarlyk, kişiň duýgusyna bolan sarpa ýaly duýgularyň olardan daşlaşyp, rehimsizlik, mähirsizlik, kalby boşluk ýaly häsiýetleriň durmuşyna ornaşýandygyna şaýatlyk edýär. Ýaramaz duýgylaryň öçmegi bilen birlikde, neşekeşlige duçar bolanlaryň huşy hem kütelip başlaýar. Neşe serişdesiniň ýaramaz täsiri ony ulanýan ýetginjeklerde we ýaşlarda ýiti ruhy nähoşlugyň döremegine, gödek hereketlere getirýär.
Meşhur rus terapewt-lukmany Mudrow spirtli içgileriň zyýany barada duýduryp: "Arakhor diňe öz bagryny içgä köýdürenok, ol geljekki oglunyň bagryny hem köýdürýär", – diýip aýdypdyr. Şonuň ýaly neşekeş hem geljekki nesliniň saglygynyň üstünden atanak çekýändigini unutmaly däldir. Nesil öndürmek ukybyny ýitirmedik neşekeşler: öli dogan, doga şikesli, maýyp, akyl taýdan ýetmez çagalary dünýä indirýär. Maşgalada aňy ýetmeýän, maýyp çagany ösdürmegiň nähili ejir, ähli maşgala agzalary üçin nähili psihologik göwnüçökgünlikdigi hemmelere mälim. Şeýlelikde, neşekeşligiň adamyň saglygyna, jemgyýete ýetirýän zyýany örän uly. Bu ýagdaýy bilip, oňa biperwaý bolmak mümkin däl.
Häzirki döwürde neşekeşligi bejermegiň dürli usullary bar. Olaryň käbiri şowly we oňat netije görkezýär. Neşekeşligi bejermegi esasy üç tapgyra bölýärler:
- Abstinent (azarlama) alamatlaryny aýyrmak. Bejergi derman serişdeleri bilen hassahanada geçirilýär we esasy neşe serişdelerini ulanmagy bes etmeginiň netijesinde ýüze çykan güýçli agyrylary we psihiki bozulmalary sazlamaga gönükdirilýär.
- Bejerişhanalarda we stasionarlarda neşe serişdelerine psihiki baglylygy bejermek. Bejergi neşe serişdeleriniň özüne çekijiligini psihiki derejesinde peseltmäge gönükdirilýär. Ol derman serişdelerini ulanmak bilen we dermansyz bejergä bölünýär.
- Resosializasiýa – ozalky neşekeşi jemgyýetiň doly gymmatly, işjeň agzalygyna gaýtarmak.
Bejerginiň üç tapgyryndan geçen ozalky neşekeşler ýene-de dikeldiş (reabilitasiýa) döwründen hem geçmelidir. Bu neşe serişdelerini ulanmakdan ýüz döndürenler üçin adaty sagdyn durmuşa uýgunlaşmagyň ýoludyr. Dikeldiş tapgyry syrkawyň islegine görä, lukmançylyk kärhanalarynda ýa-da başga kärhanalarda:
- Dini dikeldiş merkezlerinde;
- Neşekeşleriň öňki sosial hukugyny dikeltmek ugrunda ýörüteleşdirilen kärhanalarda;
- Neşe serişdelerini ulanmaklygy goýan adamlar bilen işleýän zähmet arkaly bejerýän merkezlerde geçirilip biler.
Gynansak-da, bejerginiň täze usullarynyň käbiri oňat netije bermän, saglyk üçin howpludyr. Neşe serişdesi bilen duşuşyk belli adamlar üçin saglygy bilen hoşlaşmakdyr. Ýetginjek ýa-da uly adam, günlerde bir gün bu betbagytlygyň daşyndan aýlanyp geçmän, öz janyny onuň eline meýletin beren bolsa, bedeninde mundan beýläk bolup geçjek üýtgeşmeler diňe erbetlige tarap bolar. Ähli çözülmedik meselelere garamazdan, biz neşekeşlige garşy göreşip bolýar diýmek bilen çäklenmän, oňa garşy hökman göreşmelidiris.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ermenileriň we türkleriň arasynda uzak wagt bäri dowam edýän duşmançylyk garaşylmadyk bir ýerde ýüze çykdy: Orsýetiň ”Spartak” futbol klubunda.
Premýer liga klubunyň milliarder eýesi Leonid Fedun, habar berlişine görä, komandanyň treneri etnik türk Murat Ýakine garşy çykyş eden ermeni milletli iki futbolçyny başga ýere geçirmekçi bolýar.
Bu maglumatlar Osman imperiýasynda 1.5 million ermeniniň gyrylmagynyň 100-nji ýyl dönüminiň bellenmeginiň daşynda Ermenistanyň we Türkiýäniň arasynda dartgynlylygyň güýçlenmeginiň yz ýany peýda boldy. Ermenistan we dünýäniň 20-den gowrak ýurdy ermenileriň gyrylmagyny genosid diýip atlandyrýarlar.
Orsýetiň “Izwestiýa” gündeliginiň 1-nji maýda habar bermegine görä, Fedun klubuň ýolbaşçylaryna ermeni milletli Aras Ozbilisi we Ýura Mowsisýany başga klublara geçirmegi tabşyrypdyr.
Aras Ozbilis
Bu dawa geçen hepdede, “Spartagyň” müdiri Roman Aşhabadzeniň 25 ýaşly Ozbilisiň Ýakini guramaçylyk işlerine milletparazlyk esasynda çemeleşmekde aýyplandygy barada aýdylýan ýagdaý sebäpli sylagdan mahrum edilip bilinjekdigini mälim edeninden soň ýüze çykdy.
Orsýetiň “Sport-Ekspress” gazetinde çap edilen interwýusynda Ozbilis, şikesi gutulyp, täzeden komanda gaýdyp gelensoň şweýsariýaly trener, etnik türk Ýakin tarapyndan birinji derejedäki topara alynmazlygynyň sebäbi milletiniň ermeni bolanlygy üçindir öýdýär.
“Sport-Ekspress” neşirine görä, Ozbilis Ýakiniň kararynyň özüne 24-nji aprelde Ermenistanyň Birinji jahan urşy döwrüniň gyrgynçylygynyň 100-nji ýyl dönümini bellän güni yglan edilendigini aýdypdyr.
29-njy aprelde Ozbilis ”championat.com” sport täzelikleri websaýty bilen söhbetdeşliginde öz interwýusynyň käbir bölekleriniň üýtgedilendigini aýtdy. Ol etnik sebäpleri hiç wagtda çak etmändigini, sebäbi Stambulda doglup, türkçe bilýändigini we öz garyndaşlarynyň hem dostlarynyň Türkiýede ýaşaýandygyny aýtdy.
Ýura Mowsisýan
27 ýaşly Mowsisýanyň, Ýakine garanda öňki treneriň “Spartaga” has gowy ýolbaşçylyk edendigini aýdanlygy habar berildi. Şweýsariýanyň we Türkiýäniň goşa raýatlygyna eýe bolan Ýakin trener wezipesine 2014-nji ýylda geçdi.
Azerbaýjanda doglan, Ermenistanyň we ABŞ-nyň raýatlyklaryna eýe bolan Mowsisýan Premýer Liga ýaryşlarynda şu möwsümde, özalky ýyllardan tapawutlylykda garşydaşlaryň derwezesine iki gol ge,irmegi başardy.
Bu iki oýunçynyň agenti Waleriý Ohanesýan Orsýetiň “Sowetskiý sport” gazeti bilen söhbetdeşliginde Ozbilisiň we Mowsisýanyň “häzir klubuň haýryna oýnamagyň ugrundadyklaryny” habar berdi we olary başga ýere geçirmek boýunça planlar barada özüniň eşitmändigini belledi.
“Olar häzir ruhy taýdan gowy ýagdaýda däl, emma öň has erbetdiler. Biz munuň nähili boljagyny göreris. Biz gelejek barada karara Orsýetiň çempionaty gutaransoň geleris” diýip, Waleriý Ohanesýan aýtdy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Müsüriň prezidenti Hosni Mubaregi halkyň talaplaryna gulak asmaga çagyrdy.
"Halkyň sesine we raýatlyk talaplaryna gulak asyň, hiç hili ikirjeňlenmezden adamlaryň üýtgeşiklik talaplaryny kabul ediň” diýip, premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan Türkiýäniň parlamentinde çykyş etdi.
Erdogan bu çykyşyny Mubarege “örän çynlakaý maslahat we örän çynlakaý duýduryş” diýip häsiýetlendirdi.
Soňky wagtlar Türkiýäniň Ysraýyl bilen gatnaşyklarynyň sowaşmagy netijesinde Ankaranyň Ýakyn Gündogardaky diplomatiki täsiri güýçlendi.


text:
Eýrany, Türkmenistany we Gazagystany öz içine alýan bilelikdäki demirýol proýekti işe girizildi. Onuň açylyş dabarasy agzalýan üç ýurduň prezidentleriniň gatnaşmagynda Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky serhediň golaýynda ýerleşýän Ak Ýaýla obasynda çarşenbe güni irden bolup geçdi.
Bu dabara Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew, Eýranyň prezidenti Hasan Rohani, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bilelikde Azerbaýjanyň Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Özbegistanyň we Omanyň demirýol ministrleriniň hem gatnaşandygy habar berilýär
Uzynlygy 928 kilometre barabar bolan bu demirýol günbatar Gazagystan bilen Eýranyň demirgazygynda ýerleşýän Gürgen şäherini demirýol transporty arkaly özara birikdirýär we bu proýektiň tutuş regionda söwda işleriniň artmagyna mümkinçilik döreder diýlip garaşylýar.
Dabaradan öňürti, proýekti tanatmak maksady bilen, taýýarlanan wideoda bu proýekt arkaly Hytaýyň Liýanýungang şäheri bilen Eýranyň Bender-Abbas portunyň arasyndaky gatnaw ýolunyň 22 günden 13 güne çenli gysgaljakdygy mälim edilýär.
Habarlardan mälim bolşuna görä, soňra bu proýekt adaty ýolagçy gatnaw hyzmatyny hem berjay edip başlar. Eýranyň prezidenti Hassan Rohani şol dabarada eden çykyşynda, bu proýekte regionde gazanylan uly üstünlik diýip baha berdi.
Gazagystanyň prezidentlik aparaty tarapyndan ýayradylan beýanatda bolsa, bu demir ýol arkaly üç ýurduň arasynda amala aşyryljak ýuk gatnawynyň gelejek ýyl 10 milion tonna çykaryljakdygy aýdylýar, bu möçber häzirki wagt 3 million tonna barabardyr.
Türkmenistanyň üstünden geçýän, we Gazagystan bilen Eýrany birikdirýän bu demir ýol proýektiniň 85 kilometere Eýranyň, 700 kilometeri Türkmenistanyň, 140 kilometer töweregi Gazagystanyň teritoriýasyndan geçýär.


text: Dünýäde parahatçylygyň, asudalygyň, agzybirligiň ýurdy hökmünde giňden tanalýan Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan bu gün syýasy, ykdysady we medeni ösüşleri başdan geçirýär. Ýurdumyzyň saglyk ulgamyna berilýän üns döwlet derejesindäki alada öwrüldi. Berkarar döwletimizde saglygy goraýşy düýpli özgertmek, ynsan ömrüniň dowamlylygyny artdyrmak, täze, sagdyn durmuş endiklerini ornaşdyrmak maksady bilen, paýtagtymyz Aşgabat şäherinde, welaýatlarda, häzirki zaman saglygy goraýyş merkezleri gurulýar. Bu işleriň ählisi, halkymyzyň sagdyn, asuda, bagtyýar durmuşda ýaşamagyna gönükdirilendir.


text:
Krismas güni rehimsizlik bilen urlup-ýenjilen ukrainaly oppozision žurnalist ýoluň gyrasynda gana bulaşyp ýatyrka, öz üstüne hüjüm edenleriň özüni öldürdik diýip taşlap gidendiklerine ynanýandygyny aýdýar.
Ýekşenbe güni 1+1 telekanalynda bu waka barada gürrüň beren Tatýana Çornowil hüjümçilere özüniň garşylyk görkezmändigini aýtdy: "Men burnumyň döwlendigini duýdum, onuň zarbadan owrananyny duýdum. Men elimi galdyrmasam-da, olar yzyny üzmän, meni urdular".
Telewizion interwýuda žurnalistiň burnunyň saralandygy, sag gözüniň hem gögerip, çişip durany göz-görteledi.
Lukmanlar Çornowiliň ýagdaýy "kadaly", ýöne ol doly aýak üstüne galýança, ýene iki aý gerek diýýärler.
"Kompýuteriň başynda oturyp bilemok. Bir teksti okamaga başlasam, başym aýlanýar. Emosional taýdan hem problemalar bar. Bir hili çalt tolgunýaryn" diýip, Çornowil aýdýar.
Oppozision "Ukrainska Prawda" websaýtynda makala ýazýan žurnalist golaýda hökümete garşy protestlerde ençeme gezek çykyş eden tanymal aktiwist.
"Tabşyryk"
Ýaňy-ýakynda onuň ýokary derejeli hökümet işgärleriniň baýlyklary barada ýazan makalasy neşir edildi. Onuň üstüne hüjüm hem şondan az wagt soňra boldy.
Ol bu hüjümiň tabşyryk boýunça edilendigine özüniň ynanýandygyny aýtdy: "Men ünsümi berk jemläpdim. Men diňe diri galmaga çalyşýardym. Hüjümiň tabşyryk boýunça amala aşyrylandygyny wakalaryň bolup geçişi aýdyň görkezýärdi".
Ukrainanyň Derňew Müdiriýetiniň başlygy Mykola Çinçin hüjümden iki gün soňra bu işde güman edilýän bäş adamyň tutulandygyny habar berdi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary hüjüm barada "çynlakaý alada" bildirip, ony Ukrainada Ýewropa Bileleşiginiň tarapdarlarynyň hökümete garşy protestlere gatnaşan ýa gatnaşdy diýilýän aktiwistleridir žurnalistleri gorkuzmaga gönükdirilendigi aýan bolýan çäreleriň bir bölegi hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Türkmenistanda 1-nji iýuldan başlap, hususy awtoulagy we motosikli bolan raýatlara 2012-nji ýylyň ikinji ýarymy üçin mugt benzin almaga talonlar berlip başlandy. Emma bu gezek hususy ýük awtoulaglary bolan sürüjilere mugt benzin talony berilmez.
Bu ädim 9-njy martda Türkmenistanyň prezidentiniň hususy ýeňil awtoulaglaryň we motosiklleriň eýesi bolan Türkmenistanyň raýatlaryna ähli görnüşdäki awtomobil benzininiň ýa-da dizel ýangyjynyň muzdsuz berilýän möçberlerini tassyklamak baradaky kararyna esaslanýar.
Kabul edilen täze kararda hususy ýük awtoulaglarynyň eýeleri agzalmandy. Geçen hepdäniň dowamynda metbugatda çap edilen bildirişde hem 2012-nji ýylyň ikinji ýarymy üçin diňe hususy ýeňil awtoulag we motosikl eýelerine mugt ýangyç talonlarynyň paýlanýandygy aýdylýar.
Bu ýagdaý ýük daşaýan hususy maşynlaryň eýýeleriniň käbirlerini alada goýýar. “Hususy ýük awtoulgalarynyň eýelerine muzdsuz ýangyjy bermezlik üçin bahana hem tapyldy, ýük awtoulgalarynyň eýeleriniň patent tölemeýändigini bahana edip, olary mugt ýangyçdan mahrum etdiler” diýip, 47 ýaşly sürüji Gylyç zeýrenýär.
Şu ýylyň 5-nji martynda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň içeri işler ministri Isgender Müllikow käbir ýük awtoulaglarynyň eýeleri, resmi rugsady bolmazdan, hususy maksatlary üçin döwletiň her ýylda berýän mugt ýangyjyny bikanun ulanýarlar diýip, çykyş edipdi. Şondan soň türkmen telewideniýesinde ýük awtoulaglarynyň eýelerine patent edinip işlemeklerini wagyz edýän birnäçe çykyşlar görkezildi.
9-njy martda kabul edilen kararda hem berilýän mugt ýangyjyň täjirçilik maksatlary üçin däl-de, şahsy maksatlar üçin ulanmaga berilýändigi nygtalýar.
Suratlar: Bu gezek hususy ýük awtoulaglary bolan sürüjilere mugt benzin talony berilmez.
Ýerli synçylaryň käbirleri ýük awtoulgalaryna mugt ýangyjyň berilmezligini ilata ýangyjy mugt bermekligiň düýbünden ýatyrylyp başlanmagynyň alamaty hökmünde garaýarlar. “Ýük awtoulgalarynyň eýeleriniň patent tölemeýänligi baradaky habar täzelik däl. Ony her kimem bilýär. Emma ýük awtoulaglaryna mugt ýangyjyň berilmezliginiň esasy sebäbi ilata ýangyjy mugt bermekden ýüz öwrülip başlanmagy bilen bagly” diýip, efire adynyň tutulmazlygyny soran aşgabatly synçy aýdýar.
Onuň pikiriçe, indiki gezek ýeňil awtoulaglaryň eýeleriniňki bolar.
“Munuň üçin uly bir bahana tapyp oturmaly däl. Ýurtda her bir ýeňil awtoulagyň eýesi diýen ýaly kireý edýär. Olaryň aglabasy patentsiz kireý edýänler. Benziniň bahasynyň gymmatlamagy sebäpli, benzin puly üçin kireý edýänlerem az däl. Ine, şolaryň kireýi üçinem olara mugt ýangyjy bermezligi karar ederler. Şondan soň ýurtda diňe motosikl eýelerine mugt ýangyç berilmegi ähtimal” diýip, aşgabatly synçy aýdýar.
Edil häzirki wagtda synçynyň bu pikirini tassyklaýjy ýa-da inkär ediji resmi maglumat ýok. Emma onuň şeýle bolmagynyň ahmaldygy baradaky pikirler bilen aşgabatly sürüji, 47 ýaşly Gylyç hem ylalaşýar. Onuň çaklamagyna görä, bu çäräniň tapgyrlar esasynda amala aşyrylmagy mümkin.
“Mugt berilýän benzin – benziniň bahalarynyň gymmatlamagyna ilat tarapyndan ýiti reaksiýanyň bolmagynyň öňüni almak üçin edilen iş. Elbetde, bu hezilligiň uzak dowam etmejekdigi düşnüklidi. Goýberilýän mugt benziniň möçberi hem munuň şeýledigine şaýatlyk edýär. Ýene-de biraz wagtdan bu mugtçulyk düýbünden ýatyrylar. Hökümet adamlar eýýäm gymmat benzine öwrenişip barýarlar diýip, pikir edýär” diýip, Gylyç aýdýar.
Hususy ýük awtoulaglaryna mugt ýangyjyň berilmezliginiň bazarlardaky harytlaryň hem bahalarynyň gymmatlamagyna getirmeginden alada edilýär. Aşgabatly synçynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, oňa geçmişden hem mysal tapmak mümkin: “Ýangyjyň bahasy gymmatlandan soň, taksileriň kireý puly ýokary galypdy. Harytlary daşaýan ýük awtoulaglary hem öz hyzmatlary üçin bahalaryny birneme ýokary galdyrypdylar. Mysal üçin, agyz suwuny öýe eltip berýän kompaniýalar köne pulda 20 müň manada 20 litrlik suwy müşderisine eltip beren bolsa, benzin gymmatlandan soň köne pulda 25 müň manada galdyrypdylar”.
2008-nji ýylda ýurtda benziniň bahasy gymmatlandan soň, şahsy awtoulaglary bolan adamlara belli bir mukdarda benzin mugt berilip başlandy. Ýeňil awtoulgalary bolan adamlara 6 aý üçin 720 litr ýangyç berilýär. Şahsy ýük awtoulaglary bolan raýatlara bolsa 6 aý üçin 1 tonna 200 litr ýangyç mugt berilmeli edilipdi.
Hususy ýeňil awtoulagy we motosikli bolan raýatlara benziniň we dizel ýangyjynyň talonlary ýurduň ygtyýarly edilen bank edaralary tarapyndan goýberilip başlandy.


text:
Çernogoriýada polisiýa Parlament binasynyň daşyna ýygnanan protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy ulandy. Oppozisiýa hökümetiň çekilmegini we irki saýlawlary talap edip, demonstrasiýa geçirdiler.
Oppozisiýa liderleri we olaryň ençeme ýüz tarapdarlary protest üçin Podgorisanyň eteginde ýygnandylar. Ýerli habarçylaryň berýän maglumatyna görä, haçanda demonstrantlar polisiýanyň barrikadalaryny böwsüp geçjek bolanlarynda, howpsuzlyk güýçleri olara garşy göz ýaşardyjy gazy ulanypdyrlar.
Esasy oppozisiýa blogy – Demokratiýa Fronty sentýabr aýynyň ahyrlaryna Parlament binasynyň öňünde çadyrlary dikip, ýurduň premýer-ministri Milo Djukanowiçiň wezipesinden çekilmegini talap edipdi.
17-nji oktýabrda polisiýa çadyrlary aýyryp başlanda, Demokratiýa Fronty protest çärelerini geçirmäge çagyryş etdi.


text:
Aleksandr Golts
Moskwanyň meri Ýuriý Lužkow wezipesinden kowulandan soň peýda bolan kommentariýalaryň köpüsi Orsýete syýasatyň gaýdyp gelendigini, has dogrusy, Orsýetde syýasy bäsdeşligiň başlandygyny öňe sürýärdi.
Häkimiýetiň dürli gatlaklaryndaky içki konfliktler Kreml tarapyndan islenilmeýän adamyň Wladimir Putin tarapyndan ýola goýlan düzgünleri eliniň tersi bilen itmegine şert döretdi. Aslynda, bu sistemanyň düzgünlerine laýyklykda, paltasy daşa degen ýolbaşçylar bikanun hereketlerine garşy jenaýat işiniň gozgalmagynyň öňüni almak üçin mejbury ýagdaýda işden gitmeli bolýardylar. Taňrýalkasyn hökmünde köne goç medal bilen sylaglanýardy we täze goçuň hemişelik maslatatçysy, ýa-da, örän seýrek halatlarda, Federasiýa Geňeşiniň agzasy edilip bellenilýärdi.
Emma häzirki mysalda köne goç diýleni etmedi. Lužkow towlandy. Gözlerden gaýym bolmagy buýruk berlen hem bolsa, ol muny etmek üçin kän bir howlukmady. Mundanam başga, Lužkow - Dmitriý Medwedew bilen Wladimir Putiniň töweregindäki býurokratik klanlaryň arasyndaky gapma-garşylyklardan peýdalanmaly diýen netijä geldi.
Ýurdy dolandyrýan elitanyň onuň ykbaly barada belli bir karara gelendigi görnüp duran hem bolsa, hatda ol häzirem göreşi dowam etdirmäge taýýar ýaly görünýär. Emma geň galmaly ýeri: “Wedmosti” gazetiniň salgylanan çeşmesine görä, häzirki režimiň düzgünlerine laýyklykda, Moskwanyň täze merini bellemek ygtyýarlygy Putiniň elinde.
Şeýle seredeniňde, ägirt uly maliýe güýji bolan syýasy läheň häkimiýetdäki Putinist sistemadan çykaryldy. Önda-da onuň ar almak maksady bilen syýasatda galmagy ähtimal.
Emma mesele başga zatda: häzirki syýasy sistemada real syýasata ýol ýok. Lužkow partiýa döredip biler, hatda şol partiýany döretmek üçin zerur bolan gollary hem ýygnap biler. Emma Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýörite saýlanan agzalary ony hiç haçan hasaba almazlar. Biderek bahanalary toslap taparlar – mysal üçin, arzalar dogry galam bilen ýazylmandyr diýerler – we hasaba almakdan ýüz öwürerler. Şol karara bolsa Konstitusiýa sudy sessiz-üýnsüz möhür basar.
Aýdaly, bagty çüwüp partiýasy hasaba alynaýan ýagdaýynda-da, häzirki ýasama demokratik şertlerde döwlet mediasy Lužkowy 24 sagatlap ýepbekläp biler. Onsoň bu partiýanyň üstünlik gazanara şansy hem bolmaz.
Putin diňe bir potensial bäsdeşleriniň öňüni petikläp goýmady, ol demokratiýa üçin iňňän zerur bolan gurallary hem köki bilen soguryp taşlady. Mysal üçin, erkin metbugaty we ýygnanyşmak azatlygyny ýok etdi.
Şu ýerde bir möhüm zat – Kreml bilen Lužkowyň arasyndaky göreşde iki tarap hem demokratik sistemanyň iň soňkyja galyndysyndan peýdalanmaly boldy. Lužkowyň garşysyna düşürilen filmiň mazmuny “sistema degişli bolmaýan” liderleriň biri tarapyndan ýazylan “Lužkow. Netijeler” atly hasabatdan alnypdy. Moskwanyň meri bolsa öz ýagdaýyny senzuradan geçirilmeýän az sanly ors neşirleriň biri - “Nowaýa Wremýa” žurnalynyň üsti bilen şäheriň ilatyna we halkara jemgyýetçiligine ýetirmegi makul bildi.
Elbetde, umytdan düşmedik adamlar bu dawanyň netijesiniň demokratik gurluşlaryň täzeden dikeldilmegine getirjekdigine ynanyp bilerler. Emma, meni pikirimçe, bolaýmagy mümkin başga bir waka bar. Häzirki häkimiýet sistemasynda dürli klanlaryň arasyndaky göreş (meniň ony “syýasy taýdan” diýip atlandyrasym gelenok) başgaça görünýär. Maliýe güýji bolan tanymal şahsyýet häkimiýetlere garşy çyksa, Ýukos kompaniýasynyň öňki başlygy Mihail Hodorkowskiniň gününe düşüp biler. Onuň emläkleri doňdurylypdy, maliýe girdejileri elinden alnypdy we türmä basylypdy. Putin sistemasynyň üstünlik gazanyp bilmegi üçin şundan başga ýol ýok.
Indi biz Moskwanyň býurokratlarynyň köpçülikleýin repressiýa sezewar edilmegine garaşyp bileris. Ýukosyň işgärleri hem şeýle repressiýalar bilen ýüzbe-ýüz bolupdylar. Häzirki ýagdaýda bolsa, Lužkowa garşy hüjümi özi başladan prezident, Putinist sistemanyň mantygyna laýyklykda, çynyna çykandygyny görkezmeli bolar. Munuň üçin bolsa, oňa özüniň Medwedewist güýç ulanyjylary gerek bolar.
Edil häzirki pursatda administrasiýa Baş prokuraturadaky derňew komitetini aýyryp, ony göni prezidente tabyn etmek boýunça teklibi Duma hödürledi. Men munuň tötänleýindigine ynanamok. Munuň bilen birlikde, görnüşe görä, derňew komitetiniň başlygy içeri işler ministri ýaly hökümet prezidiumynyň (Putiniň Politbýurosynyň) agzasy bolmaz. Eger Içeri işler ministrligi we Federal howpsuzlyk gullugy (FSB) Lužkow meselesinde bitarap bolsalar, onda Medwedewe derňew komitetiniň prokurorlary gerek bolar.
Ine, şeýdip, Putinist häkimiýet sistemasy halas bolar. Eger şeýle bolaýsa, öňümizdäki “syýasy” göreşiň howry Moskwanyň Butyrka türmesine baryp ýeter.
Aleksandr Golts “Ýežednewny žurnalynyň” baş redaktorynyň orunbasary. Şu kommentariýa ilki başda “Ýežednewny žurnalda” çap edildi, bu ýerde öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Çehiýanyň premýer-ministri Petr Neças wezipesini terk edýändigini yglan etdi. Bu onuň ýakyn ýaranynyň daşynda korrupsiýa we içalyçylyk bilen bagly jenjeliň turmagy bilen baglanyşykly ýüze çykdy. Neçasyň karary çeh hökümetiniň dargamagyna getirdi.
Çehiýanyň premýer-ministri Petr Neças korrupsiýa, içalyçylyk we, belki-de, jynsy gatnaşyklar bilen bagly turan dawa-jenjeliň neijesinde wezipesinden çekildi.
Neçasyň ýekşenbe güni agşam eden garaşylmadyk beýannamasynyň öňüsyrasynda polisiýa hökümetiň edara jaýlarynda barlag geçirdi, onlarça öýleri dökdi we bank hasaplaryny barlady. Bu Çehiýa Respublikasynda soňky 20 ýylyň dowamynda korrupsiýa garşy geçirilen iň uly operasiýa boldy.
Jenjeliň merkezindäki zenan
Bu jenjeliň merkezine düşen zenan, hökümet apparatynyň başlygy Jana Nadýowa öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we parahorlukda aýyplanýar.
Petr Neças wezipesini resmi taýdan 17-nji iýunda terk edýändigini aýdyp, syýasatçy hökmünde öz jogapkärçiligini düýýandygyny we jogap bermäge taýýardygyny aýtdy.
Prokurorlar Nadýowany Neçasyň partiýasynyň üç agzasyna olaryň parlamentdäki orunlaryna derek döwlet tarapyndan dolandyrylýan kompaniýalarda wezipeli orunlary hödürlemekde, şeýle-de gizlin gulluklara üç adamyň yzyny yzarlamaga görkezme bermekde aýyplaýarlar.
Nadýowa häzir tussag astynda saklanýar.
Şuňa meňzeş aýyplamalar ýene ýedi adama, şol sanda Neçasyň partiýasynyň öňki agzalarynyň üçüsine ýöňkeldi. Polisiýa geçiren barlaglarynyň netijesinde alty million dollar möçberindäki puly we onlarça kilogram altyny ele saldy.
Şahsy tarapy
Bu dawanyň Petr Neçasyň şahsy durmuşyna degişli tarapy-da bar. Nadýowanyň görkezmesi bilen yzarlananlaryň biriniň Neçasyň aýaly Radkadygy aýdylýar.
Hökümet başynda çekilen Neças geçen hepde-de 25 ýyllap bile ýaşan aýaly Radka bilen aýrylyşýandygyny mälim edipdi. Bu bolsa onuň Nadýowa bilen gatnaşykdadygy baradaky çaklamalaryň emele gelmegine sebäp bolupdy.
Neças “Graždan demokratik partiýasynyň” başyndan hem çekilýändigini mälim etdi. Onuň bu karary jemgyýetde makullanma bilen kabul edildi. Praganyň ýaşaýjysy Pawel Žirsa Neçasyň dogry ädim ädendigini beläp, “onuň syýasatçy hökmünde başga çykalgasy bolmady” diýip hasap edýändigini aýtdy.
Çehiýaly meşhur žurnalist Ýaroslaw Plesliniň hem pikirine görä, Nadýowa tussag edilensoň, Neças üçün öz wezipesinden çekilmekden başga ýol galmady.
Petr Neçasyň hökümet bayndan çekilmegi Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolan Çehiýa Respublikasyny syýasy durnuksyzlygyň täze tapgyryna iterdi. Ýurduň Konstitusiýasyna laýyklykda, hökümetiň häzirki agzalary hem bilelikde wezipelerinden çekilmeli bolarlar.


text:
Pakistan Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçisi bilen duşuşyk
2017-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri Türkmenistanda öz diplomatik wezipesini tamamlaýan, Pakistan Yslam Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi jenap Abdul Malik bilen duşuşdy.
Duşuşygyň dowamynda taraplar Türkmenistanyň we Pakistan Yslam Respublikasynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek boýunça işleriň netijelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Syýasy-diplomatik gatnaşyklaryň ýokary derejesine ünsi çekip, taraplar ýokary derejeli saparlaryň ähmiýetini bellediler. Duşuşygyň dowamynda energetika çygrynda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek arkaly bu ugurda hyzmatdaşlygy giňeltmegiň meselelerine hem garaldy.
Türkmen tarapyna soňky ýyllarda Ilçihananyň işine berilen goldaw we myhmansöýerlik üçin çyn ýürekden minnetdarlygyny bildirip, Pakistanyň Türkmenistandaky Ilçisi bilelikdäki taryhyň, medeniýetiň we däpleriň esas bolup hyzmat edýän iki ýurduň arasyndaky işjeň hyzmatdaşlygyň ähmiýetini belledi.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani öz ýurdunyň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady soňuna çenli goldajakdygyny aýtdy.
Eýranyň resmi metbugatynyň berýän maglumatyna görä, Rohani bu barada 2-nji iýunda Siriýanyň parlamentiniň spikeri Mohammad al-Lahamyň Tährana eden sapary döwründe belläp geçipdir.
Bu duşuşyk, soňky hepdelerde Siriýadaky ýaragly oppozision fraksiýalaryň ençeme ýerleri ele salmagynyň yzýanyna gabat geldi. Geçen aý “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Siriýanyň merkezindäki gadymy Palmyra şäherini ele saldylar.
Eýran prezident Assady we onuň kakasyny 2011-nji ýylda Siriýadaky konflikt başlamazdan öň hem goldaýardy.
Kommentatorlaryň aýtmaklaryna görä, Siriýada dowam edýän konfliktde sünni jyhadçy fraksiýalaryň has meşhur bolmagy netijesinde Assadyň hökümeti we Eýran, Siriýanyň oppozisiýasyny regionyň musulman sünni ýurtlary tarapyndan goldanylýan terrorçylar diýip häsiýetlendirdi.


text:
Eýranyň Daşary işler ministrligi Eýranyň rewolýusiýa goragçylaryna edilen hüjümi gurnan toparyň düýbi Pakistanda ýerleşýär diýdi.
Manoçehr Mottaki anyk bir toparyň adyny tutmady, ýöne ol toparyň agzalarynyň Eýranyň içinde hüjüm gurnamak üçin Eýran-Pakistan serhetini yzygiderli bozýandygyny aýtdy.
Eýran resmileri şenbe güni Sistan-Bulujystan welaýatynda 42 adamy öldüren kast ediş hüjüminde sünni pitne topary bolan Jandullany aýypladylar.
Eýran metbugaty şu gün ölenleriň 15-siniň rewolýusiýa goragçysydygyny aýtdy.
Eýran resmileri Pakistany, Birleşen Ştatlary, Britaniýany bu hüjüme ilteşiklilikde aýyplady. Bu ýurtlaryň üçüsi hem bu aýyplamany ret etdi.


text:
Gazagystanyň Almatydaky sudy 38 ýaşyndaky Saýan Hairowy terrorizm, adam alyp gaçmak, ýaraglary bikanun saklamak we serhetden bikanun geçmek aýyplamalarynda günäli tapdy.
Hairow penşenbe güni 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ol aýyplamalaryň aglabasyny öz boýnuna almady. Hairow diňe serhetden bikanun geçendigini aýtdy.
2012-nji ýylyň awgust aýynda 11 adamyň, şol sanda tokaý sakçysynyň we onuň maşgalasynyň jesedi Almatydaky Ile-Alatau milli seýilgähinde tapylypdy.
Ýurduň resmileri şondan gysga wagt soň Almatynyň golaýynda howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürlen yslamçy terroristleriň gürrüňi edilýän köpçülikleýin gyrgynçylyga gatnaşan bolmagy mümkin diýdi.
Şondan soň Hairow hem ele salnypdy we jenaýat eden toparyň lideri bolmakda aýyplanypdy. Bu waka gatnaşmakda aýyplanýan şübhelileriň ýene biri Zaurbek Botabaýew bolup, ol häzirki wagt ele salynmady.


text:
Salam, hormatly lukman! Sizden süýji keseli, onun gandaky hem-de peşewdäki düzümini kadalaşdyrmak üçin ulanmaly dermanlar we derman otlar barada maslahat bermegiňizi haýyş edýärin. Sag boluň!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Süýji keseliniň bejergisi glukozanyň derejesine, näsagyň ýagdaýyna, keseliň görnüşine baglylykda (berhiz tutma, glukozany peseldýän serişdeler, insulin bilen bejergi) endokrinolog lukmany tarapyndan bellenilýändir.
Bu keseliň döreýiş sebäpleri, görnüşi, bejergi çäreleri, öz-özüňe gözegçilik etmegiň düzgünleri barada doly maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Süýji keseli" atly makala bilen tanyşmagyňyzy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 5-nji iýunda geçirilen mejlisinde hormatly Prezidentimiz degişli Karara gol çekdi. Oňa laýyklykda, ýurdumyzyň atçylyk pudagyny, şol sanda atçylyk sportuny halkara derejelerine laýyklykda ösdürmek hem-de türkmen bedewleriniň daşary ýurt döwletlerinde geçirilýän bäsleşiklerine bökdençsiz gatnaşmagyny üpjün etmek maksady bilen, “Türkmen atlary” döwlet birleşigine Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda 120 baş aty saklamaga niýetlenen Halkara karantin merkeziniň taslamasyny düzmek hem-de ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Ajaýyp-gurluşyk” hususy kärhanasy bilen şertnamany baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2015-nji ýylyň iýun aýynda başlamak we Halkara karantin merkezini 2016-njy ýylyň oktýabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.


text:
Owganystanyň demirgazygynda, Türkmenistan bilen serhede ýakyn ýerlerde ýaşaýan etniki türkmenler indi ençeme aý bäri “Talybanyň”, şol sanda dürli ýaragly toparlaryň hüjümlerine duçar bolýar.
Dünýä metbugatynda häli-şindi dürli maglumatlar berilýänem bolsa, Türkmenistan tarapynda bu temadan hiç hili söz açylmaýar.
Eýsem, şeýle ýagdaýda dünýä türkmenleri türkmen-owgan serhedinde barha ýaramazlaşýan ýagdaýlar barada nähili pikirde?
Serhediň iki ýakasyndaky türkmenler nähili ýagdaýlary başdan geçirýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda ünsi türkmen-owgan serhediniň iki ýakasynda bolup geçýän wakalar barada halk köpçüliginiň bilýän maglumatlaryna gönükdirýär.


text:
Bir wagtlar Moskwanyň Owganystandaky syýasy we medeni güýjüniň simwoly bolan Sowet Ylym we Medeniýet öýi geçen 25 ýyllykda günbatar Kabulda harabalyk bolup ýatdy.
Gitdigiçe dargap, sandan galan bu bina Sowet Soýuzynyň we Orsýetiň Owganystandaky täsiriniň soňlanandygyny aňladýardy.
Medeniýet merkezi
Ýöne indi ors hökümeti bu äpet binany täzeden dikeltmk üçin 20 million dollar çykdajy edýär. Bina üstümizdäki ýylyň aýaklarynda Orsýetiň medeni merkezi hökmünde täzeden açylar.
Orsýetiň medeni merkezi Moskwanyň Owganystanda meliýeleşdirýän 150 töweregi proýektiniň diňe biri. Orsýet sowet döwrüne degişli proýektleri täzeden dikeldip, Owganystanda öz ykdysady we medeni täsirini täzeden ornatmak üçin onlarça million dollar harajat edýär. Geçen iki ýyllykda Moskwa Owganystanda köplenç jaý gurluşygyna 100 milliondan agdyk maýa goýdy.
Najibullah Huşbin Kabulda ýerleşýän ”Najibullah Huşbin Gurluşyk” kompaniýasynyň eýesi. Ol bu ugurda jikme-jik maglumat bermese-de, öz kompaniýasynyň ors kompaniýalarynyň ençemesi bilen şertnama baglaşmak ugrunda iş alyp barýandygyny aýdýar: "Biz geljege gaty umytly garaýarys. Orsýetiň maýa goýmagy barada meniň pikirim gaty oňaýly. Çet ýurt kompaniýalary Owganystanda maýa goýjak bolsalar, biz elimizden gelen kömegi etmäge taýyn".
Merkezi Owganystanyň paýtagtynda ýerleşýän "Mainawal Rahman - Jaý we gurluşyk" kompaniýasynyň müdiri Rahman Watanwal hem Orsýetiň Owganystandaky işlerine oňaýly baha berýär.
"Biz Orsýetiň Owganystana edýän kömegine gaty begenýäris. Olar biziň goňşymyz. Şol sebäpden bu iş gaty möhüm. Olaryň geçmişde eden kömegi gaty ähmiýetli boldy. Olar henizem netijeli" diýip, Watanwal aýdýar.
Emma...
Ýöne edil şu wagt, Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda Owganystanda alnyp barlan uruş tamamlanyp gelýärkä, Moskwanyň ýurtda maýa goýmagy käbir töwerekleri ikirjiňlendirýär.
Owganystanly syýasy analizçi Ahmad Saeediniň pikiriçe, Owganystanyň ýene bir gezek Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň bäsleşik meýdanyna öwrülmegi mümkin. Ol Orsýetiň Owganystandaky işjeňliginiň Waşingtony aladalandyrjakdygyna, sebäbi bu işleriň Amerikanyň täsirine garşy gönükdirilýändigine ynanýar.
"Orsýet Amerikanyň regiondaky rolunyň hem ykdysady hem-de syýasy taýdan gowşap gelýänini görýär. Orsýet Amerikanyň Owganystandaky bähbitlerine zyýan ýetirmäge synanyşýar. Ol şeýle hem öz güýjüni we täsirini-de täzeden ornatmaga synanyşýar" diýip, Saeedi aýdýar.
Halkara krizis toparynyň Kabuldaky ýokary derejeli analizçisi Graeme Smitiň pikiriçe bolsa, Waşington Orsýetiň Owganystanda köpräk rol oýnamagyna garşy bolmaly däl, tersine, muny goldamaly.
"NATO bilen Birleşen Ştatlar öz sowuk uruş instinktlerini ýeňip geçip bilseler, onda Owganystanyň goňşularyny, regional goňşulary bu ýurtda döwlet gurluşygy proýektine çekmegiň öz bähbitlerinedigini görerler. Orsýetiň işleri Owganystany durnuklylaşdyrmakda orta ýa uzak möhletli rol oýnap biler" diýip, Smit aýdýar.


text:
Tussaghanada ölen özbek erkeginiň garyndaşlary onuň polisiýa tarapyndan gynalandygyny aýdýarlar.
Berk gözegçilikdäki Merkezi Aziýa ýurdunyň polisi 26 ýaşyndaky Kamoloddin Kuziýewiň özüni öldürendigini aýtdy.
Kuziýewiň dogany Bobomurat Kuziýew Azatlyk radiosynyň Özbek gullugyna Kamollodiniň bozgaklykda güman edilip, 16-njy aprelde polisiýa çagyrylandygyny aýtdy.
Iki gün soň polisiýa onuň jesedini maşgalasyna berip, derrew jaýlamagy tabşyrypdyr.
«Polisiýa bize onuň özüni asandygyny aýtmazyndan öň gabryny hem gazyp, taýýar edip goýupdyr» diýip, Bobomurat Kuziýew Azatlyk radiosyna aýtdy.
Ol öz doganynyň bedeninde bir topar gynag yzyny görendiklerini hem gürrüň berdi.


text:
Kommunist agaç ussasy
Ýohan Jorj Elser garyp maşgalada dünýä inipdir. Onuň kakasy hemişe öýüne içgili ýagdaýda gelip, ejesini yzygiderli urýar ekeni. Elser özbaşdak ýaşamaklyk üçin agaç ussalygyny öwrenmäge başlapdyr.
Ondan soň Germaniýanyň dürli şäherlerinde mebel, sagat öndürýän desgalarda işläpdir. Kommunistlere hem işleýän mahaly goşulypdyr, ýagny Gyzyl goşunyň urşujylary bileleşigine.
Yzgiderli diýen ýaly işsiz galan, birnäçe aýal bilen gezen bolsa-da, maşgala gurup bilmedik Elser 30-njy ýyllaryň ahyrynda partlaýjy madda öndürýän zawoda işe alnypdyr. Gitleri öldürmeklik pikiri hem onuň küýüne, ynha, şol ýerde gelipdir.
Gitler şol döwürde ýesir düşelgelerini, tussaghanalary kommunistlerden doldurypdyr. Elser milletparazlaryň liderini häkimiýetiň başyna ýaňy geçen wagtyndan başlap ýigrenip ugrapdyr.
Şol bir wagtyň özünde Elser ateist bolman, eýsem protestant ekeni. Soň-soňlar Gestapodaky derňew-agtaryş işi geçirilýän mahaly ol buthana gitmekligiň, Isa pygambere doga etmekligiň özüne ynjalyk berýändigini aýdypdyr:
"Men ruhuň bedeniň ölmeginden soň hem ýaşamagy dowam edýändigine ynanýardym. Şol bir wagtyň özünde-de jennete gitmeklik üçin şeýle haky gazanmaklygyň gerekdigine ynanýardym. Men öz hereketim bilen has köp gan dökülmeginiň öňüni almak isleýärdim".
1939-njy ýylyň noýabr aýynda Berlindäki bäş günlük sorag wagtynda ol şeýle diýipdir:
"Men diňe nädip adamlaryň maddy ýagdaýyny gowulandyryp boljagyny we Germaniýany urşa sokmazlyk üçin näme etmelidigini oýlanýardym.
Meni şeýle maksada gönükdiren bolmady. Hatda Moskwa radiosyndan hem men hiç wagt režimi agdarmaklyk çagyryşyny eşitmändim.
Meniň pikrime görä, Germäniýa 3 adamyň häkimiýetden daşlaşdyrylmagy bilen üýtgäp biler. Olar: Gitler, Goering we Goebbels... Men milletparazlygy ýok etmek islemeýärdim... "
Öwreniş
Elser Gitleriň janyna kast etmeklik planyny Münhende durmuşa geçirmekligi ýüregine düwüpdir. Şol döwürde Münhen milletparazlygyň esasy öýjügi hasaplanýar ekeni. Her ýyl ol ýerde Piwe gozgalaňynyň bolan güni ýatlanýar ekeni (1923-nji ýylda Gitleriň häkimiýeti ele geçirmeklik synanyşygynyň bolan gününiň ýatlanmasy). Gitler hem her ýyl gelip şol ýerde çykyş edýär ekeni. 1938-nji ýylyň noýabr aýyndan başlap Elser ýaňky şähere aýlanyp, ýatlama dabarasynyň geçirilýän ýerlerini synlap, möhüm nokatlary öwrenmäge başlapdyr.
Ahyrynda ol özüni soraga çekenlere şeýle diýip boýun alypdyr: "partlaýjy üçin iň amatly ýeriň tribunanyň arkasyndaky sütündigi babatda özüm ýagşy karara gelipdim. Men zawoddan partlaýjy madda ogurlamagy dowam etdim. Däriden doldurylan haltajyklary ýatýan otagymda düşegimiň aşagynda birikdirýärdim".
Elser sütüniň ölçeglerini, görnüşini has gowy öwrenmeklik üçin Münhen saparlaryny dowam edipdir. Ol ýany bilen fotoapparat hem alyp gidipdir. Şol mahal zawodyň işleri bulaşypdyr we ony işinden aýrypdyrlar. Ýöne şol wagta çenli ol jana kast ediş üçin gerek boljak partlaýjy mukdaryny alyp ýetişen ekeni. Aýlygyň deregine özüne berlen sagatlary bolsa ol bomba mehanizmini gurnamaklyk üçin ulanypdyr.
Elser awgust aýynyň 5-nde Münhene göçüp, ol ýerde bir öýi kireýine tutupdyr. Dabaranyň geçiriljek Burgerbrawkeller (Bürgerbräukeller) zalyna telim gezek (30-35 gezek) giripdir. Gije ol ýerde galyp, sütüni oýmaga başlapdyr. Gaýdan mahaly hem oýan ýerini ussatlyk bilen ýapypdyr. Ol jaýyň howpsuzlyk hyzmaty gaty gowşak bolan ekeni. Ýöne sentýabrda Germaniýa Polşa bilen urşa başlandan soň jaýyň howpsuzlygy biraz güýçlendirilipdir.
Noýabryň 1-nden 2-sine geçilen gije Elser bombany sütüne ornaşdyrmany başarypdyr. Gestapoçylaryň soragynda soň ol bu üstünligini nähili belländigi barada şeýle diýipdir: "Jaýyň yzyndaky gapydan çykyp, meýdança tarap gitdim we ol ýerde iki käse kofe içdim".
Agaç ussasynyň bihabar ýagdaýlary
Elser Gitleriň has owal Burgerbrawkellerde (Bürgerbräukeller) çykyş etmeklik pikrinden dänendiginden bihabar ekeni. Sebäbi ol bar ünsüni Fransiýa etjek hüjüm planyna gönükdirmek isläpdir. Ýöne soň ol pikrinden dänipdir. Çünki ümür onuň uçar bilen Berline gitmegine päsgelçilik döredipdir we milletparaz lider dabara gatnaşmaklyk kararyny beripdir. Emma, çykyşyny gysgaça görnüşde edip, derrew otly bilen Berline gaýtmak isläpdir. Şonuň üçinem adata öwrülen 2 sagatlyk çykyşyny gysgaldyp, 1 sagat etmekligi planlapdyr.
Gitler 3000 adamlyk märekäniň öňündäki çykyşyny sagat 9:07-de tamamlap, partlama jemi 7 minuda golaý wagt galanda ýanyndakylar bilen zaldan çykypdyr. Sagat 9:20-de bolan partlama kürsiň duran ýerini weýran edip, jaýyň üçegini hem uçurypdyr. Şol wagt dabara sowlanam bolsa, zalda 120 adam galan ekeni. Olardan 7 adam ölüpdir, 63 adam bolsa ýaralanypdyr. Agyr ýagdaýda bolan 16 adamdan ýene biri hassahanada ölüpdir.
Gitler partlama habaryny ýolda Nürnberge ýetip barýarka alypdyr. Ýozef Goebbels habary oňa ýetiren mahaly Gitler şeýle diýipdir: "Adamyň bagty çüwende şeýle bolýandyr". Bir salymdan soň ol has çynlakaý görnüşe eýe bolup: "Şu wagt indi has arkaýynlaşdym, köşeşdim. Burgerbrawkelleri hemişekilerden has owal terk etmegimiň subutnamasy Taňrynyň hem meniň maksadyma ýetmegimi isleýändigidir".
Elseriň tussag edilmegi
Elser şol günüň agşamy Şwessariýa serhedine 25 metr galanda tutulypdyr. Şonda onuň jübüsinden bomba taýýarlamaklygyň goldanmasy, şekilleri, Burgerbrawkelleriň içerki görnüşiniň şekilleri hem suratlary ýaly zatlar çykypdyr.
Münhende partlama gurnalandygy babatdaky habar birnäçe sagat soň serhetçilere hem baryp ýeten ekeni. Şondan soň Elser Münhen Gestaposuna tabşyrylypdyr.
Agyr gynamalardan birnäçe gün soň, ýagny 15-nji noýabrda Elser ähli zady boýnuna alypdyr. Derňewde onuň diňe özbaşyna hereket edendigi doly aýan bolanam bolsa, Gitleriň metbugat organy Elseriň Britaniýanyň gizlin habar alyş gullugynyň islegi boýunça hereket edendigini bildiripdir.
Elser sud edilmän, 6 ýyl özbaşyna ýeke adamlyk zyndanda saklanypdyr. 1941-nji ýyla çenli Münhen Gestaposunda, soň bolsa Saşenhawsen (Sachsenhausen) düşelgesinde saklanypdyr. Ony urşuň gutarmagyna 1 aý galanda, ýagny 1945-nji ýylyň 5-nji aprelinde Daksau (Daxau) düşelgesine äkidilen ýerinde öldüripdirler.
Uruşda ýeňlendigine göz ýetiren Gitler, öz janyna kast etmäge niýetlenenleriň hemmesini öldürtmeklik bilen, biraz ynjalypdyr.
Elseri atyp öldürip, meýdini hem ýakypdyrlar...
Uruşdan soň ol gahryman ýaly ýatlanmaga başlapdyr.


text:
Ýekşenbe güni Indoneziýanyň Bali adasynda howpsuzlyk meselesine bagyşlanylyp geçirilýän halkara konferensiýasynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Günorta Hytaý deňzindäki dartgynly wakalara öz aladasyny bildirdi.
Hususan-da, ol bu gürrüňi edilýän deňizdäki territorial dawalar sebäpli ýüze çykan dartgynly ýagdaýlary ýazgaryjy ýörite rezolýusiýanyň kabul edilmegine çagyryş etdi.
Hytaý Günorta Hytaý deňzini tutuşlygyny özüne degişli hasaplaýar. Emma bu deňiz bilen serhetleşýän Bruneý, Malaýziýa, Wýetnam, Filippinler we Taýwan ýaly ýurtlar hem deňziň territoriýalaryna belli bir derejede dawa edýärler.


text:
Yragyň kürtlere wekilçilik edýän esasy partiýalary 7-nji martda geçirilen saýlawlardan soň hökümet gurmak barada alnyp barylýan tagallalar boýunça bilelikde hereket etjekdiklerini aýtdylar.
Kürtleriň regional lideri Mesut Barzani düýnki eden çykyşynda Yrakda hökümet gurmak barada alnyp barylýan tagallalar boýunça özleriniň ähli sýyasy partiýalar bilen gepleşikler geçirmäge taýýardyklaryny aýtdy.
Barzaniniň ýolbaşçylyk edýän “Kürdistan demokratik partiýasy” we Yragyň prezidenti Jalal Talabanynyň “Watansöýüjiler bileleşigi” 7-nji martda geçirilen saýlawlarda 59 orun gazanypdy. Yragyň parlamenti jemi 325 orundan ybaratdyr.


text:
Eýranyň ISNA habar agentligi ýurduň Baş prokurory Gulamhussaýyn Mohseni Ejaýa salgylanyp çap eden maglumatynda, asly eýranly amerikan raýaty Amir Mirza Hikmatynyň duşman döwletiň bähbidine gulluk etmekde aýyplanyp, ölüm jezasyna höküm edilenligini habar berýär.
Mohsen Ejaýynyň aýtmagyna görä, Hikmatynyň bu karara garşy ýokary suda ýüzlenmäge 20 gün möhleti bar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Eýranyň habar serişdelerinde bu barada çap edilýän maglumatlardan özüniň habarlydygyny belledi.
Eýranyň aňtaw gullugy 28 ýaşly Hikmatynyň Eýranyň goňşusy Owganystanda hem Yrakda ýerleşýän amerikan harby bazalarynda amerikan harbylary tarapyndan türgenleşdirilenligini habar berýär.
Mundan ozal Eýranyň Adalat ministrligi Hikmatynyň ABŞ-nyň aňtaw gullugy bilen ilteşiginiň bardygy baradaky aýyplamany boýun alanlygyny, emma muňa garamazdan, özüniň Eýrana zeper ýetirmek niýetiniň ýokdugyny aýdanlygyny habar beripdi.
Dekabr aýynda Eýranyň döwlet telekanalynda Hikmatynyň özüniň amerikan harbylary tarapyndan aňtawçylyk usullary boýunça türgenleşdirilip, Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugynyň bähbidine işlemek üçin Tährana iberilenligini boýun alýan wideoýazgysy görkezilipdi.
“Mejbury ýagdaýda”
Amerikaly resmiler Hikmatynyň şol beýanaty mejbury ýagdaýda berenligini aýdýarlar. Hikmatynyň maşgala agzalary hem onuň ýazgyda aýdan pikirlerini boýun almaga mejbur edilenligini habar berýärler. Olaryň aýtmagyna görä, Hikmaty ABŞ-nyň harbylarynyň terjimeçisi hökmünde Yrakda hem Owganystanda işläpdir.
Hikmatynyň maşgala agzalary Hikmatynyň öz enesini görmek üçin Tährana baranda tussag edilenligini aýdýarlar. Olar Hikmaty bilen bagly diňlenişikleriň adalatly geçirilmeýänliginden hem şikaýat etdiler.
Hikmaty ABŞ-nyň Arizona ştatynda doglup, Miçigan ştatynda orta mekdebi tamamlaýar. Onuň kakasy Ali Hikmaty Miçiganda ýerleşýän kollejiň mugallymy. Ali Hikmaty hem oglunyň Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugynyň bähbidine işlemeýänligini, öz maşgala agzalarynyň sentýabr aýynda ABŞ-nyň Döwlet departamenti bilen gatnaşyk guranlygyny mälim etdi.
ABŞ Hikmatynyň boşadylmagyny talap edýär. Döwlet Deprtamentiniň maglumatyna görä, Eýran Şweýsariýanyň Tähranda ýerleşýän ilçihanasynyň diplomatlaryna Hikmaty bilen duşuşmaga hem rugsat etmändir.
Eýranyň sudy tarapyndan çykarylan şu günki karar Günbatar bilen Eýranyň arasynda dartgynlygyň barha möwjeýän pursatyna gabat geldi. Mälim bolşuna görä, Günbatar Eýranyň jedelli ýadro programmasy bilen baglylykda Tähranyň garşysyna girizen ykdysady sanksiýalaryny barha artdyrýar.


text:
Düýn Moldowanyň prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Mihaý Ghimpu ýurduň milli diliniň «moldow dili» diýlip atlandyrylman, «rumyn dili» diýlip atlandyrylmalydygyny aýtdy.
Ikinji Jahan urşundan öň öz territoriýasynyň aglaba bölegi Rumyniýa degişli bolan häzirki Moldowanyň ilatynyň dili rumyn dilinden asla tapawutlanmaýar.
Döwlet telewideniýesinde bu barada eden çykyşynda prezidentiň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Mihaý Ghimpu Konstitusiýa giriziljek täze üýtgetmelerde moldow diliniň «rumyn dili» diýlip atlandyryljakdygyny aýtdy.
Emma onuň syýasy koalisiýasyndaky tanymal syýasatçylardan biri Marian Lupu jenap Ghimpunyň bu meseläni bir özüniň çözmeli däldigini we meseläniň referendum arkaly çözülmelidigini aýdyp, çykyş etdi.


text:
“Forum 2000” diýlip atlandyrylýan gurama hiç haçan Kremle dostlukly garaýyşda bolmandy.
Bu Forum 1997-nji ýylda Çehiýanyň prezidenti Waslaw Gawel tarapyndan esaslandyryldy we global derejede problemalary maslahatlaşmaga gönükdirilen. Maslahata ozalky sowet döwletlerinden we hukuk goraýjy aktiwistlerden syýasatçylar çagyrylýar.
12-nji we 13-nji oktýabrda Pragada geçirilen iki günlük maslahata Orsýetiň Gündogar Ýewropa täsiriniň artýandygyna we bu ýurtda höküm sürýän adam hukuklarynyň ýaramaz ýagdaýyna üns berildi. Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Moskwa ýakynlaşýan syýasatynyň-da Orsýetde beýle ýagdaýyň ösmegine sebäp bolýandygy öňe sürüldi.
Orsýetden gorkmalymy?
Çehiýaly senator Aleksander Wondra bu saparky maslahaty alyp bardy. Şonda Orsýetiň global derejedäki roluna degip geçip, şeýle sorag bilen maslahata gatnaşýanlara ýüzlendi: “Biz Orsýetden gorkmalymy?” Elbetde, muňa anyk bir jogap bolmady.
Maslahatda esasy çykyş bilen ýüzlenen Latwiýadan Ýewroparlamentiň deputaty Sandra Kalniete boldy. Ol şeýle diýdi: “Moskwa täze ýollar bilen syýsay basyş etmek üçin energiýa we beýleki ýaraglardan peýdalanýar. Ol Gündogar Ýewropa we Baltik ýaka döwletlerini NATO-dan hem-de Ýewropa Bileleşiginden çetleşdirmek ýollarynyň gözleginde” diýip, Kaliniete aýtdy.
Ol şeýle-de öz çykyşynda Amerikan prezidenti Barak Obamanyň geçen aý Polşada we Çehiýada raketadan goranyş sistemany goýbolsun edýän kararyny-da ýazgardy.
Kalnieteniň garaýşy ABŞ-nyň Merkezi we Gündogar Ýewropadan dura-bara çekilýär diýenleriň pikiri bilen kybapdaş geldi. Ol ýene şeýle diýdi: “Buşuň we Klintonyň döwründe Gündogar Ýewropa günüň tertibinde durýardy. Häzir Waşingtonyň raketadan goranyş planlaryny Polşada we Çehiýada goýbolsun etmek baradaky kararyna biz bu meseläniň günüň tertibinden aýryldygy diýip düşünýäris” diýip, Kalniete aýtdy.
Obamanyň Orsýet boýunça syýasaty
Obamanyň Orsýet babatynda alyp barýan syýasaty Merkezi we Gündogar Ýewropada gahar-gazap döretdi. Bu sebitde öň onlarça ýyllap Sowet agalygy höküm sürüpdi.
Geçen ýyl Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda bolan urşdan soňra regionda ýerleşýän döwletleriň arasynda Orsýetiň potensial haýbatyna garşy Günbatar özlerini köpräk goramaly diýen garaýyş ýüze çykdy.
Şu tomusda Kalniete, Wondra we konferensiýany esaslandyran W.Gawel, beýleki syýasatçylar hem-de kommunistik blokdan gelen intelligensiýa wekilleri Obamanyň Moskwa bilen bagly alyp barýan syýasatyna nägilelik bildirýän açyk hata gol çekipdiler. Şol hatda şeýle-de Barak Obama George Buşuň raketadan goranyş planyny dowam etdirmäge çagyrylýar.
Forumda çykyş eden Çehiýanyň ozalky prezidenti W.Gawel şeýle diýdi: “Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna täze eýe bolan adam Hytaýa saparyndan soňra tibetlileriň ruhany lideri Dalaý Lama bilen duşuşjagyny mälim etdi. Duşuşygy şoňa çenli gaýra süýşürdi. Bu göze iler-ilmez kompromisiň öz belli bir logikasy bar” diýip, Hawel aýdýar.
Konferensiýanyň geçirilýän wagty ABŞ-nyň döwlet sekretary H.Klintonyň Orsýete ilkinji saparyna gabat geldi. Öz saparynda Obamanyň Moskwa bilen bagly alyp barýan syýasatyna Hanym Klintonyň gowy baha berjegi aýdylýar.
Ýewropa näme edip biler?
“Forum 2000” diýilýän maslahata Orsýetli oppozision syýasatçy Grigoriý Ýawlinskiý-de gatnaşdy. Ol öz çykyşynda öz ýurdunda demokratiýanyň ýoklugyny aýdyp, Günbataryň Orsýet bilen bagly alyp barýan gapma-garşylykly syýasatyny-da tankyt etdi.
Ýawlinskiý Orsýete garşy alnyp barylmaly syýast dogrusynda sözläp, Orsýetde demokratiýanyň ornaşmagyna ýardam etmezden ozal Ýewropa öz ugruny belli etmeli diýdi. “Siz nädip kömek edip bilersiňiz? Jogap örän ýönekeý. Siziň öz mysalyňyzy alyp göreliň. Ýewropa Bileleşigi öz prinsiplerini we gymmatlyklaryna aýak diremeli. Global möçberde dörän ykdysady we sýyasy krizisi ýeňmek üçin ABŞ-a kömek ediň, biz muňa seredýäris. Ol şeýle bolan ýagdaýynda işler tizleşer, galan işleriň hötdesinden biziň özümiz geleris” diýip, Ýawlinskiý aýtdy.
Düýn bolsa, Çehiýanyň prezidenti Waslaw Klus iki ýurduň arasyndaky söwda, energiýa we howpsuzlyk meseleleri boýunça Orsýetli kärdeşi Medwedew bilen gepleşikler geçirmek üçin Moskwa uçdy.


text:
Russiýanyň Baş prokuraturasy Baltika ýurtlaryna 1991-nji ýylda Sowet Soýuzyndan garaşsyzlyk berilmeginiň kanunylyk ýagdaýyna gaýtadan seredýär diýip, 30-njy iýunda prokuraturanyň metbugat wekili aýdýar.
Bu hereket Russiýanyň Baş prokuraturasy 1954-nji ýylda Krymyň Ukraina bikanun berlendigi barada geçen ýyl karar çykarmagynyň yzýanyna gabat geldi. Şol bir wagtyň özünde bu ädim öňki sowet ýurtlary - Litwada, Latwiýada we Estoniýada hem howsala döretdi.
Şeýle-de, bu ädime Litwanyň prezidenti Dalia Gribauskaýte gahar-gazaply reaksiýa berdi: “Hiç kim bize haýbat atyp bilmez. Biziň garaşsyzlygymyz Litwanyň halkynyň gan döküşligi we pida bolmagy esasynda gazanyldy ” diýdi.
“Bitewi Russiýa” partiýasyndan iki kanunçykaryjy ýurduň prokurorlaryna eden şikaýatynda Latwiýa, Litwa we Estoniýa Sowet Soýuzyndan garaşsyzlyk berilmegi barada Sowet Soýuzynyň Döwlet geňeşi tarapyndan çykarylan kararyň bikanundygyny öňe sürýär.


text:
Eýran, BMG-niň baş sekretarynyň eden tankydy çykyşyna hem garamazdan, özüniň ballistik raketa programmasyny dowam etdirjekdigini aýtdy.
“Eýran özüniň goranyş we milli howpsuzlyk hasaplaryndan ugur alyp, raketa programmasyny ýokary depginler bilen dowam eder” diýip, 9-njy iýulda Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Bahram Ghaseminiň sözleri getirildi.
Ghasemi Eýranyň raketa programmasynyň dünýäniň iri alty döwleti bilen baglaşylan ýadro ylalaşygy bilen hiç hili ilteşiginiň ýokdugyny aýtdy
Mundan öň, BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun Tährany raketa synaglaryny togtatmaga çagyrdy. Ban munuň netijesinde Ýakyn Gündogardaky ýagdaýlaryň has-da dartgynlaşyp biljekdigini duýdurdy.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde ABŞ we onuň ýaranlary Eýranyň raketa synaglaryny BMG-niň sanskiýalaryna garşy çykýandygyny öňe sürdiler. Emma, Russiýa bilen Hytaý Tähranyň munuň üçin jezalandyrylmagy baradaky synanyşyklaryň öňüni aldylar.


text:
Türkmenistan, görnüşinden, belarus gurluşykçylary tarapyndan Garlykda gurulýan dag-magdan desgalarynyň, Ukrainanyň «Altkom» maliýe-senagat kompaniýasy tarapyndan Türkmenabatda gurulýan aeroport terminalynyň wagtynda tamamlanmagynda maliýe kynçylyklaryna uçraýar.
Belarusyň milli ýygnagynyň Respublika geňeşiniň başlygy Mihail Mýasnikowiç Türkmenistanyň ilçisi Nazarguly Şagulyýew bilen duşuşykda Aşgabadyň Garlykda gurulýan zawod boýunça öz üstüne alan maliýe borçlaryny ýerine ýetirmezliginden uly alada bildirdi.
Respublika geňeşiniň websaýtynda çap edilen habara görä,M.Mýasnikowiç prezident Aleksandr Lukaşenkonyň tabşyrygy esasynda, Garlykda gurulýan dag-magdan baýlaşdyryş kombinatynyň gurluşygynyň gidişine gözegçilik edýär.
Ol türkmen ilçisine öz hökşmetiniň Aşgabadyň bu proýektiň amala aşyrylmagy boýunça boýun alan maliýe we beýleki borçnamalaryny ýerine ýetirmegi gijikdirmeginden örän ynjalyksyz bolýandygyny aýdypdyr.
Mundanam başga, Mýasnikowiç belarus gurluşykçylarynyň köp sanly bökdençlikler, şol sanda subýektiw häsiýetli päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny, bularyň gurluşygyň gidişine ýaramaz täsir edýändigini aýdypdyr.
«Respublika geňeşiniň başlygy Aşgabadyň, bu kombinatyň gurluşygynyň wagtynda tamamlanmagy üçin haýal etmän bir topar çäre görmelidigini belledi» diýip, «interfax.by» guramanyň metbugat gullugyna salgylanyp ýazýar.
Ýöne habarda türkmen ilçisi Nazarguly Şagulyýewiň bu nägilelige näme diýip jogap berendigi aýdylmaýar.
Metbugat habarlarynda aýdylmagyna görä, Türkmenistan bilen Belarus Garlykdaky dag-magdan baýlaşdyryş kombinatynyň esasy we kömekçi uçastoklaryny işe girizmäge ýazda taýýarlyk görüp başlady.
Bu kombinat, plan boýunça, 2017-nji ýylyň martynda ulanmaga berilmeli we ýylda 1,4 million tonna kaliý dökünlerini öndürmeli.
«Türkmenhimiýa» döwlet konserni we «Belgorhimprom» açyk aksioner jemgyýeti bu kombinaty gurmak baradaky şertnama 2009-njy ýylda gol çekdi we Garlykdaky dag-magdan desgalarynyň taslamalary we gurluşygy 1 milliard amerikan dollaryndan gowrak serişdä durýar.
Ukrain gurluşykçylarynyň maliýe kynçylygy
Şu aralykda Türkmenistanda işleýän ukrain kompaniýasynyň hem maliýe kynçylyklaryna uçrandygy habar berildi.
«Wremýa Wostoka» neşiriniň maglumatyna görä, Ukrainanyň «Altkom» maliýe-senagat kompaniýasy Türkmenabatda gurýan aeroport terminalyny wagtynda tabşyryp bilmeýär.
Ýöne bu kompaniýanyň maliýe kynçylyklarynyň, bir tarapdan, Ukrainadaky häzirki ykdysady ýagdaýlar bilen baglydygy aýdylsa, ikinji tarapdan, türkmen tarapynyň öz üstüne alan maliýe borçlaryny ýerine ýetirmezligi, işleri kabul etmegi emeli ýagdaýda gijikdirmegi bilen baglydygy bellenilýär.
«Altkom» bahasy tas 500 million dollara barabar aeroport terminalyny şu ýylyň fewralynda tamamlamalydy. Emma muňa garamazdan, «Wremýa Wostokanyň» ýazmagyna görä, planlaşdyrylan işiň ýarysyndan hem az iş edilipdir we türkmen tarapy bu gijikme sebäpli şertnamany bozmakçy bolýar.
Şol bir wagtda, ukrain metbugatynda «Altkomyň» - ukrain gurluşyk hyzmatlarynyň eksport lideriniň batmagyň öň ýanynda durandygyny barha köp ýaňzydyp başladylar.
Soňky aýlarda Türkmenistanda işleýän adamlaryň aýlyklarynyň iki, üç aýlap gijikdikilýändigi, ilatyň durmuş şertleriniň barha agralýandygy barada habarlar köpelýär.


text:
Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Ir bronlanan otluda Orsýete resmi saparyny amala aşyrýar. Ol sişenbe güni irden Burýatystanyň paýtagty Ulan-Udä geldi.
Onuň bu respublika iki günlük syýahatanyň programmasy gizlin saklanýar. Resmi däl maglumatlara görä, Kim Çen Ir Ulan-Udeniň senagat kärhanalaryna we Baýkal kölüne baryp görer.
Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň Orsýete sapary şenbe güni başlandy. Saparyň iň ýokary nokady prezident Dmitriý Medwedew bilen duşuşygy bolar.
2001-nji ýylda-da Demirgazyk Koreýanyň baştutany şol wagtky prezident Wladimir Putin bilen gepleşikler geçirmek üçin otluda Orsýetiň serhedini kesipdi.


text:
Şenbe güni merhum Neslon Mandelanyň jesedi Günorta Afrika respublikasynyň demirgazyk-gündogar böleginde ýerleşýän Kunu atly dogduk obasyna eltildi. Mandelanyň jesedini alyp baran awto we moto ulaglaryň geçen 32 kilometrlik ýolunda müňlerçe adam liniýa düzülip durdular.
Habar berilişine görä, Mandela köp bolmadyk adamyň esasan maşgala agzalarynyň gatnaşmagynda ýekşenbe güni jaýlanar.
Aparteide garşy göreşiň lideri Nelson Mandela 1994-nji ýylda Günorta Afrika Respublikasynyň ilkinji garaýagyz prezidenti boldy. Neslon Mandela 5-nji dekabrda 95 ýaşynda aradan çykdy.


text:
Şu gün Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Moskwada Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen gepleşik geçirýär.
Bu gepleşiklerde iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyklardan daşary, Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly meseleler hem ara alnyp maslahatlaşylar diýlip garaşylýar.
Benýamin Netenýahu bu saparynyň öňýany Ysraýylyň ministrler kabinetinde eden çykyşynda Orsýetiň ýolbaşçylaryny Eýrana garşy onuň ýadro programmasy bilen baglanyşykly berk sanksiýalary kabul etmeklige çagyrjakdygyny belläpdi.


text:
Türkmenistanyň gündogar regionyndaky gaz ýataklaryny özleşdirmekde Hytaýyň kompaniýalarynyň Türkmenistan bilen kontrakt baglaşmagy, mundan daşgary Germaniýanyň RWE kompaniýasynyň hem Hazar deňzindäki gaz ýataklaryndan birini özleşdirmäge rugsat almagy ýaly wakalary resmi Aşgabat oňyn hyzmatdaşlyklaryň ýola goýulmagy hökmünde häsiýetlendirýär.
Emma, bu wakalara garamazdan, düýbi Britaniýada ýerleşýän «Maplecroft» analitik-barlaglar merkezi biznes üçin howply we howpsuz ýurtlar barada ýakynda taýýarlan hasabatynda
Türkmenistany biznes üçin iň bir howply ýurtlaryň hatarynda goýdy.
Hususan-da, dünýäniň 172 ýurdundaky ýagdaýlara syn berlen bu hasabatda 20 döwlet biznes işleri üçin dünýäde iň bir howply we amatsyz döwlet hökmünde görkezilýär. Türkmenistan: Birma, Somali, Demirgazyk Koreýa we Kongo bilen birlikde iň ýaramaz döwletler diýlip agzalýan ýurtlaryň birinji bäşligine girýär.
«Maplecroft» analitik-barlaglar merkeziniň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça bölüminiň müdiri Jeýson MkGeown biznes üçin howplara baha berlende bu ýurtlaryň syýasy we kanunçylyk ýagdaýlary bilen baglanyşykly 20-ä golaý meseläniň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.
«Biziň ‘The legal and regulatory environment index’ atly hasabatymyz köp meseläni göz öňünde tutýan hasabat. Ol biznesdäki töwekgelçilikler bilen baglanyşykly 20 sany dürli faktory öz içine alýar. Bu faktorlara bolsa, kanunyň hökmürowanlygy, sud häkimiýetiniň garaşsyzlygy, biznesiň erkinligi we korrupsiýa, infestorlaryň goragy, emläk hukuklaryna hormat goýluşy, zähmet hukuklarynyň goralyşy ýaly birgiden faktorlar degişli» diýip, Jeýson MkGeown belledi.
Jeýson MkGeown öz guramasynyň Birleşen Milletler guramasy, Bütindünýä banky, Halkara Zähmet guramasy, Bütindünýä Saglyk Guramasy ýaly birgiden abraýly halkara guramalarynyň maglumatlaryna salgylanyp taýýarlaýan bu hasabatlarynyň dürli ýurtlardaky, şol sanda Türkmenistandaky biznesiň howpsuzlygyna baha bermekde-de uly rol oýnaýandygyny aýtdy."Nyýazowyň ýörän ýolundan barýar"
Ykdysadyýet ugrundan bilermen Annadurdy Hajyýew 2011-2030-njy ýyllar aralygy üçin Türkmenistanda kabul edilen «Sosial-ykdysady ösüş boýunça milli programmanyň» belli bir derejede Nyýazowyň döwründäki programmalary ýatladýandygyny aýdýar.
«Berdimuhamedowdan öň Nyýazow hem dürli programmalary yglan edipdi. Mysal üçin, “On ýyllyk abadançylyk” diýen ýaly birgiden programmalar bardy. Nyýazowyň ýurdy dolandyran 20 ýylynyň dowamynda halka kän wadalar berildi. Ýöne olardan hiç biri ýerine ýetirilmedi. Meniň göwnüme bolmasa, Berdimuhamedow hem halka dürli wadalary berip, dürli programmalary kabul edip, hemme zat gülala-güllük bolar diýmek bilen, edil şol Nyýazowyň ýörän ýolundan barýar» diýip, A.Hajyýew belledi.
Käbir bilermenler Türkmenistanyň ykdysadyýetinde dowam edýän durgunlyga bazar ykdysadyýetine geçiş prosesiniň uzaklaşdyrylmagynyň sebäp bolýandygyny aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, bazar ykdysadyýetine geçmek prosesiniň uzaklaşdyrylmagynyň sebäbi bolsa, bu ugurda alnyp barylýan döwlet syýasaty bilen baglanyşykly.
Her bir döwletiň ykdysadyýetiniň syýasy çözgütlere baglydygyny bellemek bilen, bilermen Annadurdy Hajyýew şeýle diýdi: «Proletar liderlerinden biri Leninde şeýle sözler bar, ýagny ol “Ykdysadyýet – bu syýasatyň konsentrirlenen beýanydyr” diýipdir. Men bu sözi getirmek bilen, Türkmenistanda syýasy häkimiýetiň diňe bir adamyň elinde jemlenendigini aýdasym gelýär. Şol adam hem ykdysadyýetde näme etmelidigini buýruk berýär. Ýöne bu meseleler barada ykdysadyýetçiler we onuň opponentleri gürrüň etmeli we şolar hem çözmeli».
Ykdysadyýet ugrundan bilermen Annadurdy Hajyýew Türkmenistanda biznesiň esasy prinsiplerini howp astynda goýýan şular ýaly töwekgelçilikleriň saklanýan halatynda diňe bir içerki bazar gatnaşyklarynyň däl, eýsem daşarky ykdysady gatnaşyklaryň hem ösüp bilmejekdigini belledi.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň harby geňeşi şu ýylyň martynda Owganystanda parahat ýaşaýjylary öldürmekde aýyplanýan amerikan seržanty Robert Beýlese garşy bildirilýän jenaýat aýyplamasynyň üstüne ýene täze aýyplamanyň goşulandygyny mälim etdi.
Seržant Beýlesiň goşuna alnan ýeri bolan Siettl ştatyndaky Lewis-MkHord adyndaky goşun bölüminiň metbugat sekretary, polkownik Geri Deýnjerfild seržant Beýlese kanun taýdan gadagan steroid neşe maddasyny we alkogol içgisini ulananlykda-da goşmaça aýyplamanyň bildirilýändigini aýtdy.
Amerikan goşunlarynyň seržanty Robert Beýles şu ýylyň 11-nji martynda Owganystanyň Kandagar welaýatyndaky iki sany obada 16 sany ýerli ýaşaýjyny atyp öldürmekde aýyplanyp, tussag edilipdi.


text:
Sişenbe güni Aşgabatda Energetika Hartiýasynyň “Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi” ady bilen bolan maslahatda prezident G.Berdimuhamedow energiýa serişdeleri bilen baglylykda çykyş etdi.
Muhammad Tahir türkmen prezidentiniň seýrek bellikleri dogrusynda Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça eksperti Brýus Paniýer bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Brýus, siz prezident G.Berdimuhamedowyň çykyşyny diňlediňiz. Siz bu çykyşa nähili garaýarsyňyz?
Brýus Paniýer: Hawa, [Berdimuhamedowyň çykyşynyň dowamynda] her dürli derejedäki sözler ulanyldy. Emma oňa bir söz bilen kesgitleme bermeli bolsa, bu: panika, ýagny dowla düşmek, aljyraňňylyk.
Azatlyk Radiosy: Berdimuhamedow çykyşynyň bir ýerinde “Energiýa serişdelerini ibermek meselesine syýasy äheň bermek ýol berilmesizdir”, şeýle-de “Sarp edijiniň energiýa çeşmelerini päsgelçiliksiz we erkin saýlap almak hukugyny üpjün etmek esasy wezipedir” diýende, muny türkmen gazyny Ýewropa akdyrmaga mümkinçilik berjek Transhazar proýektini göz öňünde tutup aýdandygyny çaklasa bolýar.
Çykyşynyň başga bir ýerinde ol energiýa serişdeleriniň “ýarag” hökmünde ulanylmaly däldigini hem aýdyp geçýär. Bilşimiz ýaly, häzir Russiýa Günbatary energiýa serişdeleriniň bahalaryny üýtgetmek bilen, munuň özüne garşy ulanylýandygyny aýdyp gelýär. Berdimuhamedow hem bu ýerde Moskwanyň tarapyny tutup çykyş edýäne meňzeýär.
Siz biri-birinden tapawutly bu iki garaýşa nähili baha berdiňiz?
Brýus Paniýer: Hawa, dogry aýdýarsyňyz. Men ýaňam “bu çykyşda her dürli derejedäki sözler ulanyldy” diýip belledim.
Ol öz çykyşynda energiýa öndüriji bilen sarp edijiniň arasyna üçünji tarapyň goşulmaly däldigini aýdan-da, onuň Transkaspini göz öňünde tutandygy köre hasa. Ol muny aýtmak bilen bu proýektiň amala aşmagyny isleýändigini mälim etdi. Ol ýaňky belligi bilen, bu proýekte garşy durýan Russiýanyň we Eýranyň bu proýektiň durmuşa geçirilişi bilen işiniň bolmaly däldigini aýtjak boldy.
Azatlyk Radiosy: Brýus, ol energiýa meselesinde “ýapyk gapylaryň aňyrsynda ylalaşyklaryň bolmaly däldigini” aýtmak bilen, nämäni göz öňünde tutdy?
Brýus Paniýer: Türkmenistan – energiýa öndüriji bir ýurt. Munuň Aşgabat üçin agyr günleri aňladýan bolmagy hem mümkin. Hiç kimiň energiýa serişdeleri üçin artykmaç baha töläsi gelmeýär. Gazyň, nebitiň bahalary galyp başlanda, adamlar energiýa çeşmeleriniň başga ýollaryny gözläp başlarlar.
Saud Arabystany we OPEK nebit önümçiligini häzirki derejede saklajakdygyny mälim edenden soň, dünýäde nebitiň bahasy pese gaçdy. Bilşimiz ýaly, gazyň bahasy hem birnäçe aýdan soň nebitiň bahasynyň yzy bilen üýtgeýär.
Türkmenistan hem gaz öndüriji bolansoň soňky birnäçe aýyň içinde özüniň girdejileriniň kemelmeginden howatyrlanýar.
Prezident W.Putin ABŞ bilen Saud Arabystany dil birikdirip, nebitiň bahasyny aşak düşürip, rus ykdysadyýetine zyýan ýetijek bolýandyrlar diýip pikir edýän bolmaly. Meniň şahsy pikirime görä, bu bir ýalňyş çaklama. Saud Arabystany, şol sanda OPEK hem diňe öz bähbitlerini göz öňünde tutup hereket edýärler. Olaryň häzirki pursatda esasy bäsdeşleri “Shell gas” we “Shell oil”. Bular üçin energiýa resurslarynyň bahasy belli bir derejede bolsa has bähbitli.
Azatlyk Radiosy: Berdimuhamedow öz çykyşynda Russiýanyň tarapyny çalyp çykyş edýäne meňzeýär. Siz bolsa bu çykyşyň diňe Türkmenistanyň öz pozisiýasyndan ediýändigini aýdýaňyz-da, şeýlemi?
Brýus Paniýer: Bu garaýyşlaryň ikisi hem bolup biler. Emma Aşgabat öz ýagdaýy barada has köpräk alada edýärmikä diýýärin.
Her bir hökümet geljek ýylyň býujetini düzmeli. Moskwa öz býujetini nebitiň bahasy 80 dollardan pese düşmez diýen çaklamadan ugur alyp düzdi. Häzir bolsa nebitiň bahasy 64-65 dollar töwereginde. Netijede Russiýa öz býujetine täzeden seretmäge mejbur boldy.
Türkmenistanyň ýagdaýy hem edil şular ýaly. Ýaňky aýdyşym ýaly, birnäçe hepdäniň içinde nebitiň bahasy göz-görtele peseldi. Öňümizdäki 3-6 aýyň içinde gazyň bahasy hem üýtgäp başlar. Şunlukda türkmen hökümeti öňümizdäki ýyl gazdan garaşan girdejisini alyp bilmez.
Ýöne bu ýerde esasy zat şu: ol öz çykyşynda satyn alyjy, näme bolsa bolsun, gazyň kesgitlenen bir bahasyna razy bolmaly diýýär. Ýaňky belleýşim ýaly, sarp ediji “energiýa öndürijini razy etsem bolýar” diýip, şondan artykmaç tölegi töläsi gelmeýär. Bu akyla sygmajak bir zat. Hiç kim, mysal üçin, geljek 20 ýyl üçin, kesgitlenen bir bahadan tebigy gaz satyn almak baradaky ylalaşyga gol goýmaz.


text:
Düýbi Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýerleşýän “Central Asia fellowship”, ýagny "Merkezi Aziýa fellwoship" programmasy 2015-nji ýylyň ýaz möwsümi üçin Türkmenistandan we Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryndan arzalary kabul edip başlady. Bu programma kabul edilenler 2015-nji ýylyň ýanwar aýynyň 15-den iýun aýynyň 15-ne çenli Birleşen Ştatlarda bolarlar we olara her aý 3 müň amerikan dollary möçberinde stipendiýa berler.
Bu programma kimler, nädip arza tabşyryp bilerler? Bu programma arza tabşyrmak isleýän türkmenistanlylardan nähili şertler talap edilýär?
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Sahra Ghulam Nabi bu soraglar bilen gyzyklanyp, “Central Asia fellowship” programmasynyň müdiri Marlene Laurelle bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Marlene, siziň programmaňyza nädip arza berip bolar?
Marlene Laurelle: Bu programma özünde Türkmenistanyň pasporty bolan ýaş türkmenistanlylar arza tabşyryp bilerler. Programma arza tabşyrmak isleýän türkmenistanlylar Türkmenistanda ýa-da Merkezi Aziýanyň ýurtlarynda ýaşaýan bolmaly.
Bu programma arza tabşyrmak isleýän ýaş türkmenistanlylardan diňe üç sahypalyk derňew taslamasyny ýazmaklary talap edilýär. Ýagny, bu taslamada olar özleriniň haýsy tema boýunça işlemek isleýändikleri barada ýazarlar. Bu taslama Merkezi Aziýanyň häzirki zaman ýagdaýy bilen ilteşikli bolmaly.
Şeýlelikde ýaş türkmenistanlylar bize oktýabr aýynyň 1-ne çenli özleriniň CV-sini, goldaw hatyny we ýaňy agzalan derňew taslamasyny ugratmaly. Şondan soň, biziň ýörite komitetimiz ýygnanyp, öňümizdäki ýaz döwri üçin iki studenti saýlarlar we şol iki studentiň biri hem türkmenistanly ýaşlaryň arasyndan saýlanar.
Azatlyk Radiosy: Şu wagta çenli siz öz programmaňyza Türkmenistandan ýaşlary kabul etdiňizmi, ýagny programmaňyza türkmenistanly ýaşlar gatnaşyp gördümi?
Marlene Laurelle: Gynansak-da, şu wagta çenli biziň programmamyza arza tabşyryp, arzasy kabul edilen türkmenistanly student bolmady. Programmamyza studentler Türkmenistandan ýa-da Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryndan kabul edilýär. Emma biz şu ýyl programmamyza türkmenistanly bir studenti ýa-da alymy kabul etmek isleýäris. Şol sebäpden hem şu ýyl biz programmamyza kabul ediljek studentiň birini Türkmenistandan saýlarys we türkmenistanly studentlere öňürtilik, ýagny artykmaçlyk bereris.
Şol sebäpden hem şu ýyl Türkmenistandan arza tabşyrýanlaryň sany köp bolar diýip umyt edýärin. Sebäbi ýaňy hem belläp geçişim ýaly, biz şu ýylky, ýagny 2015-nji ýylyň 15-nji ýanwary bilen 15-nji iýuny aralygyny öz içine alýan ýazky programmamyz üçin kabul ediljek studentleriň birini türkmenistanly studentleriň arasyndan saýlarys.
Azatlyk Radiosy: Marlene, siziň pikiriňizçe, näme üçin ozal türkmenistanly studentleriň arasyndan siziň programmaňyza kabul edilen bolmady? Siziň pikiriňizçe, munuň näme sebäbi bolup biler?
Marlene Laurelle: Ilki bilen şuny belläsim gelýär, biziň programmamyza arza tabşyrýan türkmenistanly studentleriň sany Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryndan arza tabşyrýan studentleriň sanyndan hemişe az bolýar. Şol sebäpden türkmenistanly studentleriň bu programma kabul edilmegi olar üçin örän çäkli bolýar.
Emma şu ýyl biz ýaş türkmenistanlylar üçin ýörite mümkinçilik döredýäris. Bu, arza tabşyran türkmenistanlylaryň sany örän az hem bolsa, biz şolaryň arasyndan birini saýlap, ony hökman programmamyza kabul ederis diýildigi. Munuň netijesinde türkmenistanlylara aýratyn artykmaçlyk berlip, bu olaryň programmamyza kabul edilmek mümkinçiligini hem ýokarlandyrýar. Ýagny, diýeli, şu ýyl programmamyza 10 türkmenistanly arza tabşyrsa, olaryň biri hökman biziň programmamyza kabul ediler.
Şol sebäpden hem, men türkmenistanly ýaş studentleri we alymlary bu programma arza tabşyrmaga çagyrýaryn.
Azatlyk Radiosy: Marlene, siz öz beýanatyňyzda “Merkezi Aziýa Fellowship” programmasy öz derňewlerini we analitik ugurlaryny özleşdirip, öz ýurtlarynda jemgyýetçilik-syýasy liderler bolmak isleýän ýaş professional alymlar, hökümet işgärleri, syýasy ekspertler, adam hukuklaryny we demokratiýany gorap çykyş edýän aktiwistler üçin niýetlenendir diýýärsiňiz. Siziň pikiriňizçe, ýaş türkmenistanlylar şu belliklerden çekinip, arza tabşyrmakdan saklanýan bolup bilermi? Bu barada siz näme pikirde?
Marlene Laurelle: Şuny belläsim gelýär, ýaş türkmenistanlylaryň syýasy meseleler, demokratiýa meseleler ýa-da adam hukuklaryny goramak ugurlaryndan iş alyp baran bolmaklary hökmany däl. Olaryň öz ýurduny ösdürmek ugrundan işlän bolmaklary ýeterlik.
Ýagny, olar erkek-aýal gatnaşyklary boýunça ýa-da türkmen medeniýetini, oba-hojalygyny, ykdysadyýetini ösdürmek ugrundan ýa-da Türkmenistanda energetikany ösdürmek meselesinde işlän bolsalar hem bolýar. Umuman, olaryň diňe syýasat bilen ilteşikli meselelerde işlän bolmaklary hökmany däl, olar öz ýurtlaryny ösdürmek boýunça islendik meselede işlän bolup bilerler.
Azatlyk Radiosy: Marlene, türkmenistanly studentler haçana çenli bu programma arza tabşyryp bilerler?
Marlene Laurelle: Studentler 1-nji oktýabra çenli öz arzalaryny bize ugratmaly we oktýabr aýynyň ahyryna çenli biz olara netijeleri mälim ederis. Arzasy kabul edilen studentler 2015-nji ýylyň ýanwar aýynyň başynda Waşingtona gelerler.
Azatlyk Radiosy: Bu programma kabul edilip, Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna baran studentler Waşingtonda näme ederler, ýagny olar näme bilen meşgul bolarlar?
Marlene Laurelle: Studentler 5 aýlap Jorj Waşington uniwersitetinde dürli derňew seminarlaryna gatnaşarlar we öz derňew taslamasynyň üstünde işlemekleri üçin derslere, seminarlara, konferensiýalara gatnaşarlar. Olaryň bu ýerde aýratyn ofisleri bolar. Şeýle-de, olar öz derňewleriniň üstünde işlemek üçin kitaphanalarda işlärler, Merkezi Aziýa programmamyzyň çärelerine gatnaşarlar.
Şeýle-de olaryň Birleşen Ştatlaryna gelmekleri üçin ýol we wiza çykdajylary programmamyz tarapyndan tölenýär. Studentler Waşingtona gelensoň, olara her aýda 3 müň amerikan dollary möçberinde stipendiýa berilýär.