text:
Halkara güýçleriniň Owganystandan çekilmek wagty barha golaýlaýar. Olar şu ýylyň ahyryna çenli ýurdy terk ederler. Owganystanyň goňşulary bolsa bireýýäm özlerine owganystanly hyzmatdaş tapmagyň ugruna çykdylar. Sebäbi olar ýüze çykmagy ahmal durnuksyzlygyň öňüni almagyň aladasyny edýärler.
Orta aziýa döwletleri köplenç Owganystanda ýaşaýan etniki garyndaşlarynyň arasyndan hyzmatdaş gözleýärler. Türkmenistanyňam şeýle hyzmatdaşlary bar. Olar Owganystanyň türkmen-owgan serhedinde ýaşaýan etniki türkmenler. Ýöne bu ýerde bir problema bar, ýagny käbir owgan türkmenleriniň Türkmenistana dost däl-de, duşman hökmünde garamaklaryna sebäp bar.
Türkmenistanyň günorta-gündogary bilen Owganystanyň arasyny Orta Aziýanyň iň uly derýalarynyň biri bolan Amyderýa kesip geçýär. Amyderýanyň hanasy günorta tarap süýşýär. Käbir owganystanly türkmenleriň aýtmaklaryna görä, Amyderýa ýyllaryň dowamynda birnäçe kilometr günorta süýşüpdir.
Amyderýanyň süýşmegi netijesinde owgan türkmenleriniň öňden bäri ýaşap gelýän ýerleri derýanyň beýleki tarapyna geçýär we şol ýerde hem kiçi ada emele gelýär. Haçan-da derýanyň suwy çekilende owganystanlylar şol adalarda mal-garalaryny bakýarlar.
Türkmen tarapy
Ýöne Türkmenistan Amyderýanyň günorta kenaryna çenli bolan uzaklykdaky hemme zada öz eýeçiligi hökmünde garaýar. Gürrüňi edilýän “hemme zat” şol adalary hem öz içine alýar.
Ynha, şu ýagdaý hem owgan türkmenleriniň iň wawwaly meselesi.
Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy Amyderýanyň kenarynda ýaşaýan käbir etniki türkmenler bilen söhbetdeş boldy.
Olaryň agalaba bölegi türkmen polisiýa gulluklaryndan, serhetçilerden nalaýarlar. Gürrüňdeşlik geçirilenleriň aýtmaklaryna görä, türkmenleriň güýç ulanyjy gulluklary jedelli territoriýada mal bakyp ýören köp sanly owganystanly türkmenleri tussag edipdirler. Şeýle-de, basylan owganystanlylaryň hem etniki türkmenlerdigine garamazdan, olary türkmen türmelerinde kösäpdirler.
Seýitmyrat atly etniki türkmeniň kakasy we agasy Seýitmyradyň eýýäm ýedi ýyldan bäri türkmen türmesinde tussaglykda saklanýandygyny aýdyp
, nalaýarlar. Ol mallaryny otladyp ýörkä türkmen serhetçileri tarapyndan saklanypdyr. Onuň agasy Akmyrat, Seýitmyradyň gysga wagtda öz bala-çagasynyň arasyna dolanyp geljekdigini umyt edýär.
Beýleki bir adam agzalýan territorýada mal bakyp ýörkä özüniň türkmen esgerleri tarapyndan saklanandygyny gürrüň berýär. Türkmen serhetçileri onuň mallaryny öldürip, derýa taşlapdyrlar we ony hem-de dostlaryny, owgan türkmenleriniň “biziňki” diýýän ýerlerine geçendikleri üçin tussag edipdirler. Ol türmede wagty özüne hem-de dostlaryna zulum edilendigini gürrüň berýär.
Abdul Gaffar bolsa başga bir sebäpden Türkmenistanda jenaýat jogapkärçiligine çekilip, tussag edildi. Ol hem birmeňzeş wakalary gürrüň berýär.
Abdul Gaffar türme başga birine edilen zulum barada-da gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan owganystanly türkmenler Türkmenistanyň türmesinde bolup gelen bir adamynyň bir gulagyny aldyryp yzyna dolanyp gelendigini gürrüň berýärler.
Dogrusy, türkmen türmesinde oturyp gelen owganystanlylaryň hemmesi diňe gorkunç wakalar barada gürrüň etmeýärler, başgarak zatlary gürrüň berýänleri-de bar. Mysal üçin, türkmen türmesinden boşan bir etniki türkmen tussaglykda wagty özlerine gündelik bir käse sowuk çaý berlenliginden şikaýat edýär. Ol: “Meni ýene-de tussag etseler, gyzgyn çaý bererler diýip umyt edýärin” diýýär.
Azatlyk Radiosy kim bilen gürrüňdeş bolsa, şolaryň hemmesi-de özleriniň jedelli territoriýada tussag edilendiklerini aýdýarlar.
Tussag edilenleriň köpüsi türkmen prezidentiniň Garaşsyzlyk baýramyna, Gadyr gijesine we beýleki şanly senelere bagyşlap, yzygiderli amala aşyrýan “günä geçişliginde” boşaýarlar. Emma olar “günä geçişlik” bilen kanagatlananoklar. Olar türkmen hökümeti özlerini adalatsyz tussag edip, türmä gabaýar diýýärler.
Elbetde, bu meseläniň sebäpleri şol öňküliginde galýar. Amyderýa hem şol öňki akabasy bilen günorta tarap süýşüp, owgan obalaryny ýuwudyp barýar.
“Gyşlak owazynda” biz ozalam türkmen hökümetiniň Amyderýanyň boýunda ýaşaýan owganlara käbir kömekleri berýändikleri barada gürrüň edipdik. Indi şol kömeklerden el çekilene meňzeýär. Owgan türkmenleri şol sebitde oňardyklaryndan oňuşmaly bolýarlar.
Özüni “topar ýolbaşçysy” diýip tanadan Gulam Resul Amyderýanyň diňe bir öýlere we malýataklara howp salmaýandygyny-da gürrüň berýär.
Owgan türkmenleriniň käbir bölegi günorta, ýagny esasan çöle tarap göçdüler. Olar beýleki regionlarda ýaşaýan owganystanlylaryň özlerine haýyr-sahawat diýip beren materiallaryndan salan jaýlarynda ýaşaýarlar. Olar haçanam bolsa bir gün hökümet olary agzalan regionlardan çykaryp kowar diýip howatyrlanýarlar.
Çak edilişine görä, ol ýerlerde tebigy gaz ýataklary bolmaly (Tethys Petroleum kompaniýasynyň hasabatyna görä, Amyderýa hanasynyň belli bir bölegi dünýäniň iň baý gaz gorlaryna we gaz kondensatyna eýedir).
“Gyşlak owazynda” ozal çap eden makalalarymyzda biz, esasan, türkmen-owgan serhedinde döreýän biynjalykly ýagdaýlar barada gürrüň edipdik. Biz ozal iki ýurduň arasyndaky araçägiň oňat goralmaýandygy barada, “Talyban” we onuň hyzmatdaşlarynyň bireýýäm regiona aralaşandyklary barada, şeýle-de türkmen häkimiýetleriniň, hususan-da ýurduň araçäkde ýerleşýän harby we howpsuzlyk güýçleriniň, “Talybana” garşy nähili syýasat alyp barjakdyklaryny doly bilmeýändikleri barada gürrüň edipdik.
Galyberse-de, biz “Talybany” türkmen topragyna geçirmezlik üçin talyplar bilen söweşmäge döwtalap owgan türkmenleriniň bardygy, ýöne olaryň Türkmenistandan kömek soraýandyklary barada-da gürrüň edipdik.
Biziň Garkyn barada çap eden ozalky makalamyzyň aşagyna “ozalky owgan türkmeni” diýen lakam bilen teswri galdyran bir adam Owganystanda ýaşaýan käbir türkmenleriň ozal “Talybana” gulluk edendiklerini, soňra bolsa olaryň “Talybana” garşy gidendiklerini, ýöne gelejekde ýene-de “Talybana” gulluk etjekdiklerini ýazýar.
“Ozalky owgan türkmeniniň” mamla bolmagy ahmal. Türkmenistanda mal bakyp ýörkä tutuldy diýilýän owganystanly türkmenleriň käbirleriniň hem diňe bir mal-gara bilen meşgul bolman, eýsem başga zatlara, mysal üçin regionda meşhur bolan “neşe söwdasyna” baş goşandyklary hem hakykat.
Ýöne olaryň, özleriniň Türkmenistanda tussag edilip, türmelerde ýenjilişleri barada owgan türkmenlerine berýän gürrüňleri adamlarda Türkmenistanyň “Talybandan” gowy hyzmatdaş bolup biljekdigine käbir şübheleri döredýär.


c: text/html

text:
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kemron Kabula eden duýdansyz saparynyň dowamynda Britaniýa Owganystanyň hemişe “güýçli hyzmatdaşy we gowy dosty bolar” diýdi.
3-nji oktýabrda Kemron Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani Ahmadzaý bilen geçiren duşuşygy esasynda şu hepde wezipesine başlan owgan prezidenti bilen duşuşan ilkinji dünýä lideri boldy.
Gani bilen bilelikde geçiren metbugat ýygnagynda Kemron birleşen täze milli hökümete ýüzlenip, “tutuş Owganystany korrupsiýasyz, gowy dolandyryp boljak usulda ýurdy birleşdirmäge” çagyrdy.
Britaniýanyň uruş güýçleri 13 ýyl dowam eden kampaniýadan soň, şu ýylyň ahyrynda Owganystany terk etmegi planlaşdyrýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eýranyň medeniýet ministri yslam respublikasynda has köp internet azatlygynyň bolmagy üçin çagyryş etdi.
“IRNA” döwlet habar gullugy ýekşenbe güni Ali Janata salgylanyp beren maglumatynda Eýrandaky internetden peýdalanmagyň usullaryny kesgitleýän düzgünleriň häzirki döwrüň talaplaryna görä “sazlaşylmagynyň we täzelenmeginiň” zerurdygy bellenilýär.
Eýranyň medeniýet ministri Janati “Biz Yslamyň gymmatlyklaryny goramak bahanasy bilen tehnologiýanyň öňe gidişini çäklendirip bilmeris” diýdi. Şeýle-de, ol Eýranyň “özüni dünýäden izolýasiýa etmegi dowam etdirip bilmejekdigini” hem sözüne goşdy.


text:
Türkmen türgenleri Finlýandiýanyň Turku şäherinde ýetginjekleriň we ulularyň arasynda gylyçlaşmak boýunça ýakynda geçirilen halkara turnirinde ýokary netijeleri gazandylar. Ildeşlerimiz gylyçlaşmak boýunça erkekleriň toparynda bir altyn we aýal-gyzlaryň toparynda bolsa bir bürünç medal eýelemegi başardylar.
Türkmen türgenleriniň bu üstünligi Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygyna ajaýyp sowgat boldy. Döwletimiziň garaşsyzlyk derejesine eýe bolmagy bilen, sport ulgamy uly ösüşlere beslendi. Aýratyn-da, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ýurdumyzda ýüzlerçe döwrebap sport toplumlarynyň gurulmagy müňlerçe ýaş türgenleriň ukyplaryny açyp görkezmäge oňyn mümkinçiligi emele getirdi. Sportuň iň çeýe we köpçülikleýin tomaşa edilýän görnüşleriniň biri bolan gylyçlaşmak sporty tomusky Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizildi.
Finlýandiýada geçirilen halkara turnirine 30-dan gowrak ýurtdan türgenleriň 350-ä golaýy gatnaşdy. Munuň özi öňde boljak ýokary derejeli ýaryşlaryň öňüsyrasyndaky esasy taýýarlaýyş tapgyrlarynyň birine öwrüldi. Şol aýgytlaýjy ýaryşlarda 2016-njy ýylda Braziliýada boljak Olimpiada ýollanmalar ugrunda bäsleşikler geçiriler. Şeýle bolandan soň, medallar ugrundaky ýaryşlar örän çekeleşikli boldy. Onda biziň türgenlerimiz ýokary ussatlyklaryny görkezdiler.
Türkmenistanyň toparynyň düzüminde çykyş edýän sport ussatlygyna dalaşgär Serdar Baýramow geçirilen bäsleşiklerde ýeňişi elden bermän, ýokary sylaga mynasyp boldy. Turniriň toparlaýyn tapgyrynda bäsdeşler öz aralarynda dürs bäş urgy ugrunda göreşdiler. Biziň türgenimiz finlýandiýaly türgenleriň ikisini, iki şwesiýaly we bir daniýaly türgenleri ýeňmegi başardy. Bu bolsa onuň toparda birinji orun eýelemegini kesgitledi we final tapgyryna çykmaga mümkinçilik berdi. Soňra medal ugrundaky göreş olimpiýa ulgamy boýunça ýeňlen çykmaly şertde boldy.
Bu bäsleşikde S.Baýramow ýene-de tapawutlanmagy başardy. Ol altyn medal ugrundaky final ýaryşynda bäsdeşlerinden üstün çykdy. Aýgytlaýjy bäsleşikde ol ýer eýeleriniň toparyndan Kimmo Pentikýaýnen bilen bäsleşdi. Örän çekeleşikli geçen göreşde biziň türgenimiz ýeňiş gazanmagy başardy. Netijede, Serdar Baýramow final ýaryşynda 15:13 hasaby bilen ynamly ýeňiş gazandy we ýaryşyň baş baýragyna mynasyp boldy.
Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Merkezi sport klubunyň wekili halkara ýaryşlarynda 2012-nji ýyldan başlap çykyş edip başlady. Ol şol ýyl ilkinji altyn medaly eýeledi. Gollandiýada geçirilen saýlama turnirinde S.Baýramow toparlaýyn ýaryşlarda ýeňiji boldy. Geçen ýyl Türkmenistanyň çempiony we ýurdumyzyň Kubogynyň eýesi daşary ýurtda geçirilen ýaryşlarda altyn, kümüş we bürünç medallary eýeläp, tapawutlanmagy başardy. Halkara turnirleri degişlilikde Makedoniýada, Şwesiýada, Türkiýede geçirildi.
Turku şäherinde geçirilen halkara turnirinde Aşgabat şäheriniň 36-njy umumy bilim berýän mekdebiniň 11-nji synp okuwçysy Aýlar Mälikowa bürünç medala mynasyp boldy. Bu türgen topardan çykmak üçin 5 bäsleşige gatnaşdy. Olaryň barşynda ol finlýandiýaly, şwesiýaly we Beýik Britaniýadan gelen türgenlerden ynamly ýeňiş gazanyp, ýaryşyň finalyna çykmaga mümkinçilik aldy.
Çärýek finalda daniýaly türgenden 15:13 hasaby bilen ýeňiş gazanyp, A.Mälikowa soňky tapgyrda finlýandiýaly garşydaş Emmi Ridenfeld bilen duşuşdy. Ol öz toparynda öňdebaryjy bolmak bilen, ýeňşe esasy dalaşgärleriň biri hasaplanýardy. Ýöne bu bäsleşikde hem biziň türgenimiz örän ynamly göreşip, 15:14 hasabynda üstün çykdy.
Ýarym final ýaryşlarynda A.Mälikowa köp sanly dünýä çempionatlaryna we dünýäniň Kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşan we halkara sport giňişliginde öňdebaryjy hasaplanýan daniýaly Karen Beýl bilen bäsleşdi. Bu ýaryşda biziň türgenimiz 12:15 hasabynda ýeňlişe sezewar boldy.
Mälim bolşy ýaly, Aýlar birnäçe gezek halkara derejesinde geçirilýän ýaryşlarda tapawutlanmagy başardy. Ol gylyçlaşmagyň hanjar görnüşinde bürünç medala halkara derejesindäki ýaryşda ilkinji gezek mynasyp boldy. Mundan ozal, A.Mälikowa ýagny 2014-nji ýylda Makedoniýada geçirlen halkara turnirinde gylyçlaşmagyň şpaga görnüşindäki bäsleşiklerde tapawutlanyp, toparlaýyn birinjilikde kümüş medala mynasyp boldy. Makedoniýada geçirilen ýaryşlarda şahsy bäsleşik boýunça hormat münberiniň üçünji basgançagyna düşmegi başardy.
Häzirki döwürde biziň türgenlerimiz Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky bäsleşiklere taýýarlyk görýärler. Onuň jemleri boýunça iri halkara ýaryşlaryna gatnaşmak üçin milli ýygyndy toparyň gutarnykly düzümi dörediler. Dünýäniň Kubogy ugrundaky tapgyrlaryň biri noýabr aýynyň ahyrynda Irlandiýada geçiriler.


text:
Türkmenistanda döwlet eýeçiliginde birnäçe tele-radio kanal bar we her gün ençeme gazet çap edilýär. Emma türkmen metbugatynda dünýäde bolup geçýän wakalaryň beýan edilmeýändigi aýdylýar.
Eýsem, Türkmenistanda ýaşap gaýdan daşary ýurtlular türkmen metbugaty barada näme pikirde?
Azatlyk Radiosy 2004-2006-njy ýyllarda we 2009-2010-njy ýyllar aralygynda iňlis dili mugallymy bolup işlän amerikaly Silas Dean bilen söhbetdeş bolup, onuň türkmen metbugaty baradaky pikir-garaýyşlary bilen tanyş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Daşoguzdan Lebaba gelin bolup düşen Gülzada indi 10 ýyla golaý wagt bäri öz dogduk şäherine uly kynçylyk bilen sapar edýär. Sebäbi şonça wagt geçse-de, häzire çenlem iki goňşy welaýatlar – Lebap bilen Daşoguz aralygynda gatnaýan otly ýa-da awtobuslar ýok.
Biri-birine ýakyn ýerleşýän bu iki welaýatyň aralagynda uçar gatnawy bar, emma ol uçaryň agzalýan aralykda hepdede diňe duşenbe güni bir sapar gatnaýandygy we biletiniň hem gytlygy sebäpli ilat üçin bu ulagyň elýeter däldigi aýdylýar.
Ýol
Ýagdaýdan çykalga hökmünde iki welaýatyň ýaşaýjylary Lebabyň Gazojak şäherinden çölüň içi bilen Daşoguza uzap gidýän we bir mahallar gazçylar üçin niýetenilip gurlan ýoldan peýdalanýarlar. Emma ýoluň hilinden çen tutsaň, onda baryp-ha Soýuz döwründe gurlan we uzynlygy 200 kilometrden gowrak bolan bu ýoluň ýolagçylaryň gatnamagy üçin asla ýaramsyzdygyny görse bolýar.
Agzalan ýolda hiç hili ýol belgileri ýok, ýoluň hili aňrybaş ýaramaz, onsoň bu ýolda wagtal-wagtal ulaglaryň guma batyp galmagy, hatda ýol hadysalarynyň bolup durmagy ýaly ýagdaýlar seýräk däl.
Daşoguzdan Lebaba gelin bolup gelen zenan Gülzadanyň sözlerine görä, çölüň içinden geçýän ýoly ýol diýip atlandyrmaga diliň barmaýar. Sebäbi çukanak-sakanak, beýikli-pesli we howply öwrümlerden ybarat bu ýoldan her bir ýeňil maşyn geçibem bilmeýär.
Daşoguza gitmekçi bolan türkmenabatlylar Gazojak şäherine çenli otly bilen baryp, şol ugur boýunça gatnaýan we adam başyna 30 manat nyrhly hususy taksilere münüp, ýaňky ýoldan Daşoguza barýarlar.
Aýlawly sapar
Mundan başga-da Lebapdan Daşoguza, Daşoguzdan Lebaba gitmek isleýän ildeşlerimiz otly bilen paýtagt Aşgabadyň üstünden aýlawly sapar etmeli bolýarlar. Bu sapar üçin hem azyndan 28-30 sagadyň gidýändigi aýdylýar.
Özüni Meret diýip tanadan türkmenabatly ildeşimiz iş sapary bilen 12 sagatlap Türkmenabatdan Aşgabada, soňra Aşgabatdan ýaňadan bilet satyn alyp, 16 sagat ýol ýöräp, otluda Daşoguza barandygyny gürrüň berýär.
Daşoguz bilen Lebap welaýatlarynyň aralygynda öňden bar demirýol gatnawy Garaşsyzlyk ýyllarynda ýatyrylypdyr. Munuň sebäbi-de ol demirýoluň käbir böleginiň goňşy Özbegistanyň teretoriýasyndan geçýändigi bilen düşündirilýär.
“Indi Özbegistan daşary ýurt boldy, territoriýasyndan geçýän otly ýok. Daşoguza gitmek üçin bolsa çölüň içinden geçýän howply ýoly ýa-da Aşgabadyň üsti bilen iki günüňi sarp edip, otlyny saýlamaly bolýarsyň” diýip, Lebaba gelin bolup düşen Gülzada Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, ýurduň demirgazyk welaýatyndan diňe Lebaba däl, Balkan, Mary welaýatlaryna hem göni barýan otly gatnawlary ýa-da awtomobil ýollary ýok. Mary welaýaty bilen Daşoguz welaýatynyň arasynda hiç hili otly gatnawy-da ýok.


text:
Sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen Waşingtonda geçiren gepleşiginde Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň haýdan-haý häkimiýetden çekilmelidigi barada birmeňzeş karara gelendiklerini aýtdy.
Şeýle hem ol Muammar Kaddafi häkimiýetden çekilýänçä oňa görkezilýän basyşlary dowam etdirmek barada-da karara gelnendigini mälim etdi.
Düýn irden NATO-nyň howa güýçleri Liwiýanyň paýtagty Tripolide ýene-de nobatdaky gezek Kaddafiniň hökümet binalaryna zarba urdular. Wakada adam ýitgileriniň bolandygy ýa bolmandygy barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin özüniň prezidentlik wezipesinde iň ýokary basgançaga çykana meňzeýär. Ol Kremliň kaşaň zalynda gazanylan “üstünlik” bilen özüni gutlaýan orsýet resmileriniň öňünde Krymdaky soňky ýagdaý barada dabaraly çykyş etdi.
Ol öz çykyşyny Krymyň we Sewastopolyň Russiýa Federasiýasyna birikdirilýändigi baradaky dokumente gol çekmek bilen soňlady.
“Ynha, bu gün, Krymda geçirilen ählihalk referendumynyň netijelerine esaslanyp, krym halkynyň eradasyna esaslanyp, men, Federal Geňeşiň, degişli regionlaryň Russiýa Federasiýasyna goşulýandygy baradaky federal kanuna gol çekýärin we Krym Respublikasynyň hem-de Sewastopolyň Russiýa Federasiýasyna birikdilýändigini tassyk edýärin. Siziň muny goldajakdygyňyza hiç hili şübhäm ýok”.
Baýdeniň çykyşy
Aradan birnäçe sagat geçensoň Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden Polşa resmi saparynyň çäklerinde Polşanyň premýer-ministri Donald Tusk bilen habarçylaryň öňünde çykyş etdi.
“Ukraina barada aýdanymyzda, bizi şu derejä getiren wakalara ynanar ýaly däl. Prezident Barak Obama maňa bu gün Warşawada Polşanyň liderleri bilen Ukrainadaky soňky ýagdaýlary maslahatlaşmagy tabşyrdy. Birleşen Ştatlar we NATO öz hukuk gatnaşyklaryny we borçlaryny ýerine ýetirýärler”.
Putiniň göçgünli we “ýanbermezek” äheňli çykyşy Orsýetiň we Krymyň taryhy baglanyşygyna Kremliň nähili garaýandygyny açyp görkezdi. Şeýle-de ol sözüniň dowamynda geçmişde Birleşen Ştatlaryň Kosowanyň garaşsyzlygyny ykarar etmegi, sowuk urşuň soňlanmagy bilen Germaniýanyň birleşmegi ýaly käbir taryhy ähmiýetli wakalary agzap geçdi. Taryhda bolan bu wakalar, Moskwanyň pikirine görä, onuň Gara deňizdäki bu ýarymadany öz çägine goşmagyny mamla ýaly edip görkezýär.
Gürrüňi edilýän iki çykyşyň hiç haýsysynda “ylalaşyk” signaly gulaga ilmedi.
Hatda Putin öz çykyşynda, esasan, Krym barada däl-de, soňky ýigrimi ýylyň dowamynda Orsýet bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky gatnaşyklar barada gürrüň etdi: “Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky günbatarly hyzmatdaşlarymyz, ýokary derejeli halkara kanunçylygynyň iş ýüzünde berjaý edilmeginiň tarapdarlary. Olar özlerini aýratyn, “saýlananlar” hökmünde kabul edýärler. Günbatarly hyzmatdaşlarymyz özlerine “dünýäniň ykbalyny kesgitlemek” erki berlendir diýip pikir edýärler we diňe özlerini “mamla” hasaplaýarlar”.
Şeýle-de Putin NATO-nyň öz gerimni giňeltmek maksatnamalary barada durup geçdi. Prezident Putin günbatarlylaryň Ýewropada özleriniň howa hüjümlerinden goranyş ulgamlaryny gurnamak bilen Günbataryň, kökleri 18-nji asyrdan gaýdýan, “Orsýeti öz içine dolap almak” syýasatyny amala aşyrýandyklaryny aýtdy.
“Basyp alyjylyk”
Agzalan gürrüňleri Baýden ret etdi we Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegini “basyp alyjylyk” diýip atlandyrdy.
“Orsýet özüniň “basybalyjylykly” hereketini “mamla” edip görkezjek bolup, bir topar argumentleri orta atdy. Bu günem şeýle gürrüňler edildi. Ýöne tutuş dünýä Orsýetiň ädýän ädimleriniň ýalňyşdygyny, logika gabat gelmeýändigini görýär”.
Ol Ukrainadaky krizisiň NATO öňünde käbir kynçylyklary döredýändigini belläp, öz sözleriniň üstüni ýetirdi: “Soňky wakalar bize bir zady ýatlatdy, ýagny NATO-nyň 5-nji maddasynyň talaplaryna laýyklykda, biziň hyzmatdaşlarymyzyň bütewiligi we jebisligi saklanyp galýar. NATO bu krizisden öňküsindenem güýçlenip, baş alyp çykar”.
Şeýle-de Baýden howa hüjümlerinden goranyş ulgamlary baradaky meýilnamalarynyň dolulygyna durmuşa geçiriljekdigini aýtdy. Ol öz çykyşynda Putiniň 18-nji martda eden hereketleriniň Birleşen Ştatlary we Ýewropa Bileleşigini Orsýete garşy has ýiti sanksiýalary girizmäge iterendigini aýratyn nygtady.
Her niçigem bolsa, Putin şeýle ýagdaýlary öňünden çaklapdyr, onuň çykyşynda şeýle sözler bar: “Biz öz milli bähbitlerimiz ugrunda aýak dirärismi ýa-da mydama yza çekilip, nirededir bir ýerde bukulyp gezerismi? Käbir günbatarly syýasatçylar bizi diňe bir sanksiýalar bilen gorkuzmak islänok, eýsem olar içerki meselelerimiziň hem ýitileşjekdigini aýdýarlar. Meniň bilesim gelýär, beýle diýmek bilen olar nämäni göz öňünde tutýarlar. Olar ýurduň içindäki satlyklaryň we dönükleriň edip biljek hereketlerini göz öňünde tutýarlarmy, ýa-da olar Orsýetiň sosial we ykdysady ýagdaýyny has hem erbetleşdireris diýip pikir edýärlermi? Şeýle etmek bilen giň gerimli närazyçylygy öjükdireris diýip pikir edýärlermi? Biz edilýän şeýle gürrüňlere “jogapkärçiliksiz çemeleşmek” hökmünde baha berýäris we durşuna “agressiwlik” hökmünde kabul edýäris. Biz olaryň jogabyny bereris”.


text:
Pakistan goşunynyň iň aýylganç duşmany hasaplanylýan adam “Tehrer-e Talyban Pakistan” hereketiniň liderligine saýlandy.
“Talyban” hereketiniň Pakistanyň demirgazygyndaky Swat jülgesinde gizlenýän serkerdeleriniň biri Maulana Fazlullah öňki lider Hakimullah Mehsadyň ýerini eýelär. Mehsad 1-nji noýabrda Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň howa zarbasy diýlip güman edilýän hüjümde öldürilipdi.
Fazlullah “Radio mollasy” ady bilen hem tanalýar. Ol bu lakama Swat jülgesindäki radioda adamlary ruhlandyrýan çykyşlary edensoň eýe bolýar. Onuň radioda çykyş eden döwürleri, ýagny 2007, 2009-nji ýyllarda Pakistanyň demirgazygyndaky daglyk region – Swat jülgesi Pakistanyň “Talyban” hereketiniň kontrollygyndady.
Fazlullah güýçli orator we Pakistanyň “Talyban” hereketiniň komandirleriniň arasynda iň belli liderleriň biri hasaplanylýar.
Pakistan goşunynyň pensiýa çykan generaly Mehmud Şahyň aýtmagyna görä, Pakistanyň Talyban hereketini goldaýanlar Fazlullahy söweşijiler toparynyň toparynyň ýolbaşçylygynda iň meşhur şahs hasaplaýarlar.
“Men onuň radioda eden çykyşlaryny diňledim. Fazlullahyň sesinden onuň güýçli sesi bilen adamlary öjükdirip biljek şahsyýetdigini aňsa bolýar. Fazlullahyň radiodaky çykyşlary ony salyhatly bir adam hökmünde görkezýär. Men ol hilegär bir adamdyr öýdýärin. Ol sypatlaryny çaltlyk bilen üýtgedip biler. Meniň pikirimçe, bu onuň hem gowşaklygy, hem güýjidir” diýip, Şah aýtdy.
Meşhurlygynyň artmagy
Şah Haýber Puhtunhwa welaýatynda howpsuzlyk resmisi bolup işlän döwri Fazlullah bilen duşuşypdyr.
Onuň aýtmagyna görä, Fazlullahyň meşhurlygynyň barha artmagyna onuň aşa dinçi ruhany gaýynatasy Maulana Sufi Muhammet sebäp bolupdyr.
“Ol Sufi Muhammediň okuwçysydy we onuň gyzyna öýlenipdi. Ol [Haýber Puhtunhwa welaýatyndaky] Panjpir atly [aşa dinçi Salafi] medresede okady. Men onuň aýalyndan aýrylyşandygyny we häzirki wagt Sufi Muhammet bilen arasynyň gowy däldigini eşitdim. Umuman, Fazlullah Sufi Muhammediň hereketini elinden aldy we häzirki wagt ony özi ýöredýär” diýip, Şah gürrüň berýär.
Sufi Muhammet 1990-njy ýyllarda Pakistanyň hökümetiniň garşysyna bolan gozgalaňlara ýolbaşçylyk edipdi. Şonda ol Swat jülgesinde we Malakand regionynyň töwereginde Şerigat düzgünleriniň girizilmegini talap edipdi. Ýöne onuň gozgalaňy Pakistanyň harbylar tarapyndan basylyp ýatyrylypdy.
Şahyň aýtmagyna görä, 2001-nji ýylda Fazlullah gaýnatasy bilen Owganystana gidipdir. 2001-nji ýylyň sentýabr aýynda ABŞ-da bolan wakalaryň yzýany Owganystanda “Talyban” režimini agdarmak üçin ABŞ-nyň liderligindäki harby operasiýalar başlapdy. Şonda Sufi Muhammet 10 müň adam bilen Owganystana gidipdir.
“Talyban” režimi agdarylandan soň, Sufi Muhammet we Fazlullah Pakistana dolanýarlar. Şondan soň olaryň ikisi hem tussag edilýär.
Şahsy goldaw bazasy
Şahyň aýtmagyna görä, Sufi Muhammet türme tussaglygyna höküm edilensoň, 2005-nji ýylda Fazlullah öz şahsy goldaw bazasyny döretmek üçin Swat jülgesiniň kiçijek metjidindäki bikanun radioda wagyz-nesihat çykyşlaryny etmäge başlaýar.
Iki ýyldan gowrak wagtyň dowamynda Fazlullah Swat jülgesiniň kontrollygygyny doly diýen ýaly öz eline alýar. Onuň Swat jülgesini dolandyran döwründe adamlar sakal goýbermäge mejbur edilipdi we “içaly, esger we jenaýatkär” diýilýänlere garşy alnyp barylýan kelle kesmek we köpçülikleýin ýençmek ýaly çäreler adaty zada öwrülipdi.
Fazlullah öz hereketini aýallaryň haýyr-sahawat hökmünde getirip beren altyn şaý-sepleri we pullary esasynda döredipdi. Aýallar bu zatlary onuň radioda eden wagyz-nesihat çykyşlaryna minnetdarlyk hökmünde beripdirler.
Ýöne Fazlullah Swatyň kontrolyny doly eline alansoň, aýallar elhenç kösenip başladylar. Ol aýallaryň daşary çykmagyny gadagan edip, mejbury nikalary öňe sürüp başlaýar we gyzlary mekdepden alyp galmaga synanyşýar.
Pakistanyň harbylary 2009-njy ýylda Fazlullah bilen parahatçylyk gepleşiklerinde netije gazanmagy başarman, harby operasiýa geçirip, ony Swat jülgesinden çykarypdy. Şondan soň onuň öz işlerini Owganystanyň demirgazyk-gündogaryndaky Nurystan welaýatyndan alyp barandygy aýdylýar.
Malala hüjüm etmek
Şeýle-de, Fazlullahyň 16 ýaşly aktiwist Malala Ýusufzaýy öldürmek üçin buýruk berendigi aýdylýar. Ol 2012-nji ýylyň oktýabr aýynda “Talyban” hereketi tarapyndan kellesinden atylypdy.
Sentýabr aýynyň ahyrynda “YouTube-de” peýda bolan wideo ýazgyda sakally ruhanynyň Pakistanyň armiýasynyň ýokary derejeli generaly Sanaullah Han Niaziniň öldürilmegini şatlyk bilen belleýändigi görünýär. Niazi 15-nji sentýabrda owgan serhediniň golaýynda ýoluň gyrasynda gömlen bombanyň partladylmagy netijesinde öldürilipdi.
Şahyň aýtmagyna görä, Fazlullahyň lider hökmünde saýlanmagy Yslamabadyň “Talyban” gozgalaňlaryny gepleşikler arkaly ýatyrmagyna kömek etmez.


text:
Ukrainanyň prezidenti Oleksandr Turçinow Krymdaky harby baza rus goşunlary tarapyndan zabt edileninden soň, Ukrainanyň howa güýçleriniň ýokary komandiriniň alnyp gaçylandygyny we Krymda saklanýandygyny aýtdy.
Turçinow ýekşenbe güni polkownik Ýuriý Mamçuryň, Ukrainanyň Belbek howa bazasyndaky güýçleriniň komandiriniň derhal azat edilmegine çagyrdy.
Sewastopolyň golaýyndaky Belbek howa bazasyna goşunlar zabt etmezinden öň, bronly harby tehnikalar desganyň içine urup girdi. Atyşykda azyndan bir ukrain esgeri ýaradar boldy.
Nowofedoriwka bazasy hem ele geçirilenden soň, Orsýetiň goranmak ministrligi ýekşenbe güni rus baýdaklarynyň indi Krymdaky harby desgalaryň 189 sanysynyň depesinde galgaýandygyny aýtdy.
Krymyň premýer-ministri Sergeý Aksýonow Simferepolda çykyş edip, rus goşunlarynyň basym gündogar Ukraina, Kremliň rus dilli ilata gorag gerek diýýän ýerlerine hem girip biljegini çaklady:
"Biz bu ýerde, Krymda [Orsýetiň kömegine] garaşyp, muny uzak wagt umyt etdik. Emma indi, muňa garamazdan, munuň biderek garaşmak bolmandygyny arkaýyn aýdyp biljek. Men [Orsýetiň] beýleki ukrain regionlaryndan edilýän ak ýürekli kömek çagyryşlaryna hem şunuň ýaly doganlyk äheňinde jogap berjegine ynanýaryn."
Brýusselde, ýekşenbe güni, NATO-nyň ýokara harby komandiri Orsýetiň goşunlarynyň Ukrainanyň serhetlerine toplanyp, Moldowanyň separatist Transdinestr sebitine hem wehim salýandygyny duýdurdy.
Birleşen Ştatlaryň generaly Filip Bridlow, NATO-nyň Ýewropadaky ýaranlyk güýçleriniň baş serkerdesi Germaniýanyň Marşal fondunyň «Brýussel forumynda» eden çykyşynda şeýle diýdi:
"Ukrainanyň gündogar serhedinde Transdinestr tarapy üçin uly mukdarda güýç toplandy, eger muňa karar berlen bolsa, bu juda aladalandyryjy zat."
Bridlow Orsýeti NATO-nyň bir ýarany däl, eýsem duşmany ýaly hereket etmekde günäledi.
Prezident Wladimir Putin Moskwada, ýekşenbe güni, gelýän hepdäniň içinde Krymda rus hökümet adminstrasiýasynyň işe girizilmegini buýurdy.
Duşenbe güni Krymda, ukrain puly bilen bir hatarda, rus rubly hem resmi pula öwrüler.


text:
Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi mynasybetli dabaralary we çäreleri geçirmegiň Meýilnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzda, şol sanda daşary döwletlerde şanly senä bagyşlanyp metbugat maslahatlary, “tegelek stollar”, sergidir maslahatlar, sport hem beýleki çäreler geçirilýär.
Bu ugurdaky işler dowam etdirilýär. Mundan başga-da, Türkmenistanyň Bitaraplygyna hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegine bagyşlanan web-saýt hereket edýär. Şeýle hem dürli neşir önümleri taýýarlanylýar, daşary ýurt köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde bolsa, Türkmen döwleti, onuň Bitaraplyk derejesi, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan yzygiderli alnyp barylýan parahatçylyk söýüjilige, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna we konstruktiw halkara hyzmatdaşlygyna esaslanýan syýasat baradaky makalalar toplumlary çap edildi.


text:
Moldowanyň prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän Mihaý Gampu 28-nji sentýabrda ýurduň parlamentini dargatmak baradaky we Moldowada möhletinden öň parlament saýlawlarynyň geçirilmegi hakdaky karara gol çekdi.
Ýurtda möhletinden öň geçirilmeli parlament saýlawlarynyň 28-nji noýabra bellenilendigi habar berilýär.
Geçen ýyl saýlanan Moldowanyň parlamentine iki gezek ýurduň prezidentini saýlamak başartmady.
Parlamentiň dargadylmagynyň öňüni almak üçin ýurdy dollandyrýan koalisiýa Moldowanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeleri girizmek barada referendum geçirdi.
5-nji sentýabrda geçirilen bu referendum ýurduň prezidentiniň ahliumumy saýlawlar arkaly saýlanmagyna ýol açyp bilerdi. Emma oňa gatnaşanlaryň sanynyň juzda az bolandygy sebäpli referendum başa barmady.


text:
Mary şäheriniň “Margiana” Medeniýet öýünde “Seniň gülüň — iň gowusy!” atly bäsleşik geçirildi. Oňa welaýatyň etraplaryndan we şäherlerinden keçe basmak işiniň belli ussatlary gatnaşdylar işiň ähli bölekleri: gülleriň nusgasynyň ýasalyşy, basmaga taýýarlanyşy, hususan-da, keçe basylyşy we taýýar önüm görnüşine getirilişi barada gürrüň berýän wideoýazgylary görkezdiler.
Bäsleşigiň soňky şertlerinde ussat zenanlar halk döredijiliginiň eserleriniň we şahyrana setirleriň üsti bilen keçe önümçiliginiň taryhyndan söhbet açdylar, şeýle hem bu önümiň artykmaç taraplaryny taryp etdiler.
Netijede birinji orny Sakarçäge etrabynyň, ikinji ýeri Türkmengala etrabynyň, üçünji orny Baýramaly etrabynyň keçe ussatlary eýelediler. Gran-pri baýragyna bolsa Marynyň ussat zenanlary mynasyp boldular we döwlet derejesinde geçiriljek jemleýji bäsleşige gatnaşmaga hukuk gazandylar.


text:
Yragyň kürt lideri Massud Barzani 15-nji oktýabrda Mosuly azat etmek operasiýasyna taýýarlygyň tamam bolandygyny we indi söweşe başlamak wagtynyň gelendigini yglan etdi.
ABŞ-nyň goldamagynda Mosuly yzyna almak üçin ediljek hüjümde Yragyň awtonom kürt regionynyň güýçleriniň esasy rol oýnamagyna garaşylýar.
Mosul Yragyň ikinji uly şäheri bolup, 2014-nji ýylyň iýunyndan bäri «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň kontrolynda saklanýar.
Bu operasiýanyň başlanmagynyň basym yglan edilmegine we şol bir wagtda onuň kyn we çylşyrymly söweşleriň diňe başy bolmagyna garaşylýar.
Bu söweş başga bir ynsanperwer krizisine hem ýol açjaga meňzeýär. BMG gyşyň gelmegi bilen bu söweşiň bir milliona çenli adamy ýaşaýan ýerinden göçürjegini duýdurýar.
Türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan 15-nji oktýabrda Lozannada Siriýa krizisi baradaky gepleşikler mahalynda öz koalisiýa partnýorlary bilen bu söweşe goşulmak ähtimallygy barada gürleşjekdigini aýtdy.
Türkiýe bu hüjüme şaýy milisiýasynyň, şol sanda öz garşy durýan kürt jeňçileriniň ýolbaşçylyk etmeginden alada galýar.
Mundanam başga, Türkiýe bilen Yragyň arasynda Mosulyň golaýyndaky Başiga lagerinde saklanýan türk goşunlary babatda oňuşmazlyk bar.


text:
2-nji dekabrda Daşoguz welaýatynyň S.Türkmenbaşy etrabynyň M.Hojamamedow daýhan birleşiginde şaly arassalaýjy döwrebap kärhana ulanmaga berildi. Ol Türkmenistanyň sarp edijilerine ýokary hilli önümiň ýylda 30 müň tonnasyny ibermäge ukyplydyr. Şeýle kuwwatlyk demirgazyk welaýatda ösdürilip ýetişdirilýän şalynyň agramly bölegini gaýtadan işlemäge mümkinçilik berer.
Täze kärhananyň eýeleýän umumy meýdany 5 gektardan hem gowrakdyr. Ol ösdürilip ýetişdirilen hasyly saklamak, arassalamak we tüwi öndürmek, şeýle hem welaýatyň şaly ýetişdirýän hojalyklary üçin ýokary hilli tohum öndürýän tutuş bir toplum bolup durýar. Mysal üçin, bu ýerde gurlan tohumlyk tüwini arassalaýan bölümiň kuwwaty bir sagatda 10—12 tonna barabardyr. Toplumyň tutuş önümçiligi döwrebap tehnologik işlere esaslanýar, bu bolsa sarp ediş bazarynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän önümi öndürmäge mümkinçilik berýär. Täze kärhananyň önümçilik bölüminde belli “Satake” ýapon firmasynyň ýokary öndürijilikli enjamlary oturdyldy.
Şeýle hem kärhananyň düzümine bir wagtyň özünde her biri tüwiniň 5 müň tonnasyny saklamaga niýetlenen elewatorlaryň 6-sy, gaplanan taýýar önümleri saklamak üçin sygymlylygy 2 müň tonna bolan ammar, meýdanlardan getirilýän hasyly kabul ediş bölümi, önümiň hilini barlamak üçin döwrebap enjamlar bilen üpjün edilen barlaghana girýär. Toplum özbaşdak ýylylyk, energiýa we suw üpjünçilik ulgamlary bilen üpjün edildi, bu ýerde hasylyň kabul edilmegi hem-de taýýar önümiň awtomobil we demir ýol ulaglary bilen iberilmegi göz öňünde tutuldy. Iki gatly dolandyryş binasynda we önümçilik jaýynda zähmetkeşler üçin şertler göz öňünde tutuldy, şol sanda naharhana, suwa düşülýän otag, durmuş hyzmaty otaglary guruldy. Kärhananyň ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrylyp, bagy-bossanlyga büreldi.


text:
Gyrgyzystanda ýekşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň deslapky netijeleri ýurduň ozalky premýer-ministri Almazbek Atambaýewiň ýeňiş gazanandygyny görkezýär.
Duşenbe güni irden Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Tuýgunaly Abdraýimow saýlawlaryň deslapky netijelerini yglan etdi.
«Atambaýew Almazbek Şarşenowiç 1 million 119 müň 76 ses aldy, bu bolsa umumy sesleriň 62,8 prosentini ybarat edýär. Şeýlelikde, deslapky netijelere görä, ol bu saýlawlarda ýeňiş gazandy diýip boljak» diýip, Abdraýimow belledi.
Gyrgyzystandaky bu prezidentlik saýlawlarynda jemi 16 sany kandidat özara bäsleşdi. Ýöne esasy bäsleşik ozalky premýer-ministr Almazbek Atambaýewiň, «Ata-Žurt» partiýasynyň lideri Kamçibek Taşiýewiň hem-de parlamentiň ozalky spikeri Adahan Madumarowyň arasynda boldy.
Saýlawlardan öň bu prezidentlik saýlawlarynda Almazbek Atambaýewiň ýeňiji bolmak üçin zerur bolan 50 prosent sese eýe boljakdygyna kän bir ynanylmandy.


text:
Onuň aýtmagyna görä, bu iş 1-nji fewralda Arşty obasynda bigünä çeçenlere garşy Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy (FSB) tarapyndan geçirilen ýörite operasiýa berlen jogap.
Çeçen gozgalaňçylary ors güýçleriniň: “Bu söweşde ölenleriň hemmesi pitneçiler ýa-da atyşykda tötänden ok degenler” diýýänini ýalana çykarýarlar.
Adam hukuklary boýunça aktiwistleriň aýtmagyna görä-de, bu operasiýada ölenleriň, ors güýçleriniň aýdyşy ýaly, tötänden däl-de, bilgeşleýin öldürilen bolmagy ähtimal.
Wideoda gürleýän adam Orsýete garşy hüjümleriň dowam etjekdigini aýtdy: “Biziň bu hereketimiz çeçen halkynyň iň garyplaryna garşy, iň ejizlerine garşy orslaryň eden jenaýatlaryna berilýän kanuny jogap. Biz hüjümlerimizi ors topragynda dowam etdireris. Orslar öz ýaragly güýçleriniň Kawkazda edýän jenaýatlaryny, gazaply hereketlerini bilmezlige salmaz ýaly, uruş ors şäherlerine barar”.Dagystanda-da partlama boldy
Düýn ir ertir Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanda bolan iki partlamada hem 12 adam ölüp, 20 adam ýaralandy.
Kizlýar şäherini sarsdyran bu partlamalarda ölenleriň dokuzysy polisiýa işgäri. Bularyň biri ýerli polisiýa edarasynyň başlygy.
Orsýetiň Içeri işleri ministri Raşid Nurgaliýewiň aýtmagyna görä, ilkinji hüjümçi maşynyndaky bombany Kizlýaryň Içeri işler ministrliginiň golaýynda partladypdyr.
“Sürüji düzgüni bozup, maşynyny saklaman, şäheriň merkezine tarap gönügipdir. Polisiýa işgäri hem onuň yzyndan kowalap, oňa ýetiberende bomba partlapdyr. Bu howply ýük nirä niýetlenipdir? Şol golaýda bir mekdep bar. Şäheriň Içeri işler ministrligi, Federal howpsuzlyk gullugy hem şol ýerde” diýip, Nurgaliýew aýtdy.
Bu partlamada iki polis işgäri öldi.
Nurgaliýewiň aýtmagyna görä, ikinji partlama hem ondan az salym soň, şol ýerde bolupdyr. Janyndan geçen hüjümçi polis eşigine girip, barlagçylaryň we şol ýere üýşen adamlaryň arasyna baryp, bomba ýarypdyr.
Nämäniň alamaty?
Gozgalaňçylaryň hüjümleri soňky ýyllarda köplenç Demirgazyk Kawkazda, aýratyn-da Çeçenistan bilen goňşy Dagystanda bolýar.
Tutuşlygyna alanyňda, partlaýan bombalar Kremliň gozgalaňçylaryň alyp barýan işlerini togtadyp bilmänligini görkezýär.
Duşenbe güni Moskwada bolan partlamalaryň biri FSB-niň edarasynyň edil aşagynda, Lubýanka duralgasynda boldy. Ondan 40 minut soň ikinji partlamanyň bolan ýeri hem ”Park Kultury” duralgasy.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Ylymlar gününe gabatlap, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynda ýörite doklad bilen çykyş etdi. Şol gün hem ol Türkmenistanyň ylym pudagyna degişli birnäçe permana gol çekdi.
Hususan-da, prezident G.Berdimuhamedow ýurtda ylmyň täze gazananlaryny önümçilige ornaşdyrmak hem-de hem-de täze ylmy proýektleri durmuşa geçirmek maksatlary üçin Ylymlar Akademiýasyna döwletiň hasabyna 10 million dollar pul goýbermekligi karar etdi.
Mundan daşary, ol Türkmenistanyň alymlarynyň we ylmy işgärleriniň alymlyk derejelerine laýyklykda aýlyk haklaryndan daşary goşmaça tölegleriň möçberi baradaky täze karara gol çekdi.
Şeýle hem, prezident G.Berdimuhamedow Ylymlar Akademiýasy üçin niýetlenen tehnoparkyň gurluşygy boýunça Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy bilen gurluşyk kontraktyny baglaşmaga rugsat beriji permana-da gol çekdi.


text:
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir konferensiýa gatnaşýan “Newsweek International” neşiriniň redaktory, “Washington Post” gazetiniň kommentatory, CNN telekanalyndaky “Fareed Zakaria GPS”
gepleşiginiň alyp baryjsy Fareed Zakariýa bilen söhbetdeş boldy.Azatlyk Radiosy: Bu konferensiýanyň temasy: “Biziň ýaşamak isleýän dünýämiz” diýlip atlandyrylýar. Sowet Soýuzy dargaly bäri 20 ýyl töweregi wagt geçdi. Eger şu günki gün şol Soýuzy emele getiren ýurtlardaky ýagdaýlara syn etsek, oňa “Biziň ýaşamak isleýän dünýämiz” diýip, baha berip bolarmy? Fareed Zakariýa:
Ýok, seret, bu ýagdaýa köp ugurly nukdaýnazardan baha bermek zerur. Men soňky 25 ýylyň dowamynda biziň ýaşaýan dünýämizde uly özgerişligiň bolanlygyny aýdyp biljek. Elbetde, bu ösüş käbir regionlary öz içine almaýar, şol regionlardan meni has lapykeç edýäni – postsowet giňişligine girýän ýurtlardyr. Olar esasanam Belarus, Ukraina we Merkezi Aziýada ýerleşýän respublikalardyr. Şol regionda ýagdaýyň gaty haýal özgerýänligini aýdyp bolarmy diýip sorag bermegiňiz mümkin, hakykatda welin, şol regionda ösüş bar diýerlik göze ilýän zat ýok.
Ykdysady ösüş bar diýilýän ýurtlara seredilende hem bu ösüşiň diňe tebigy baýlykdan gelýän girdejä degişlidigini aýdyp bolar. Onsoň şol ösüşlere “Saud Arabystanynyň ösüş modeli” diýip, baha berse bolar. Sebäbi şol ýurtlarda ulakan dükanlar we owadan maşynlar gözüňize ilýär, ýöne şeýle zatlaryň bolmagy olaryň şol ýurtlarda döredilenligini aňlatmaýar. Iş ýüzünde bu mümkinçilikler, şol territoriýada tapylan ýerasty baýlyklar bilen bagly.
Olaryň eden işi şol baýlygy diňe ýeriň astyndan gazyp çykarmagydyr, şeýdibem olar ýaňky aýdylýan mümkinçiliklere eýe boldular. Aýtjak bolýan zadym, bu hakyky ösüş däl, belkem, diňe emeli ösüşdir. Azatlyk Radiosy: Owganystanda talybanlaryň häkimiýet başyndan agdarylmagyndan soňra 10 ýyl töweregi wagt geçdi. Owganystandaky ýagdaýlara siz nähili baha berip biljek, ýagny şol ýurtda haýsydyr bir ösüş gözüňize ilýärmi? Fareed Zakariýa:
Talybanlaryň ýolbaşçylyk edýän döwri bilen deňeşdirilende, Owganystanyň häzirki ýagdaýy, elbetde, örän oňat. Talybanlaryň yzygiderli adamlaryň kellesini kesip öldürenligini unutmaň! Olar ähli kino zallaryny gadagan edipdiler, olar etniki taýdan azçylykda bolan ilatyň uly bir bölegini wagşylyk bilen jezalandyrypdylar.
Diýmek, Owganystanda ösüşiň bolandygy gürrüňsiz, emma ol ýeterlikmi diýseňiz, elbetde, siziň soragyňyza berjek jogabym “ýok” bolar. Serediň, Owganystan dünýäniň iň erbet ýurtlarynyň hatarynda üçünji orunda dur. Bu ýurduň ertiriň özünde “Fransiýa” öwrüljekdigini aýdyp bilmeris, şeýle bir zada garaşyp hem bolmaz. Azatlyk Radiosy: Pakistanda ýagdaýlaryň ugry neneňsi? Fareed Zakariýa:
Ol gowy däl. Pakistana gezek gelende, meniň pikirlerim onçakly optimistik däl. Käbir beýleki nukdaýnazardan seredilende, Pakistan iň ullakan problemalardan biri, sebäbi Al-Kaýdanyň dünýädaky iň uly merkezi Pakistanda, Owganystanda däl.
Azatlyk Radiosy: Biz häzirki dowam edýän ykdysady krizisden soňra nähili bir dünýä garaşyp bileris, käbir synçylar bu krizise liberal bazaryň sebäp bolanlygyny aýdýarlar? Fareed Zakariýa:
Hakykata garanda, häzirki dowam edýän ykdysady krizisde ähli zat şowsuz boldy. Ony gurnaýanlar bilen bir hatarda maliýe senagaty hem şowsuz boldy. Käbirleriniň döwletiň şowsuz bolmanlygyny aýdasy gelýär, emma diňe döwlet däl, olar tarapyndan eýeçilik edilýän 100-lerçe edaralar hem şowsuz boldular.
Bütin dünýäniň Merkezi Banklary-da şowsuzlyk bilen ýüzbe-ýüz boldular. Jaýlaryň aluw-satuwy we emläk bilen gyzyklanýan gulluklar, esasanam ABŞ-daky, Britaniýadaky we Ispaniýadaky şeýle edaralar şowsuzlyga sezewar boldular.
Ýagdaýy synlap, nämäniň dogrudygyny kesgitlejek bolsak, onda maliýe edaralarynyň we hökümete degişli guramalaryň arasynda haýsynyň işiniň ýalňyş gurnalandygyna-da üns bermeli. Meniň pikirimçe, öňe gitmegiň ýoly – şeýle: häzirki döwürde ýüzbe-ýüz bolnan problemalaryň hötdesinden gelmek üçin bu ugurda kämil guramaçylyk düzgünlerini ýola goýmak zerur.
Emma men biziň erkin bazardan we söwdanyň esasy prinsiplerinden ýüz öwürmejegimize kepil geçip biljek, sebäbi soňky 30 ýylyň dowamynda biz şol usuldan peýdalanyp, köp ýurtlary garyplykdan gutardyk. Bu ugurda henize çenli şol usuldan gowusy tapylmady. Ösüş gazanmak isleýän ýurtlar edaralary hökümetiň eýeçiligine tabşyryp däl-de, eýse öz bazarlaryny açmak arkaly üstünlik gazanyp bilerler.
Käbir adamlaryň bu usuly halamazlyklaram mümkin, emma eger sen halkyň ýaşaýyş derejesini ösdürmek we içerki önümi artdyrmak isleýän bolsaň, şol usuldan başga çykalganyň ýokdugyna göz ýetirjegiň ikuçsyz.


text:
Polisiýanyň maglumatyna görä, Owganystanyň günorta böleginde bolan bomba partlamasynda razwedka gullugynyň azyndan iki işgäri heläk boldy.
Helmand welaýatynyň polisiýasynyň metbugat wekili Fareed Ahmediň sözlerine görä, bomba Lashkar Gah şäherinde Milli Howpsuzlyk Müdirýetiniň edarasynyň öňünde duran ulagyň içinde goýlupdyr. Ahmet bombanyň duşenbe güni öýlän partlap, razwedka gullugynyň ýene üç işgärini we dört sany graždan adamy ýaralandygyny aýtdy.
Talyban hereketiniň gözegçiligindäki region hasaplanýan Helmand welaýatynda 2009-njy we 2010-njy ýyllarda NATO-nyň we Owgan goşunlarynyň harby operasiýalary geçirilipdi.


text:
Täjigistanda “Nigoh”, ýagny “Garaýyş” atly garaşsyz gazetiň eýesi neşiriň öz işini togtadýandygyny mälim etdi. Bu gazetiň 10-njy ýyl dönüminiň öňüsyrasynda yglan edildi.
“Nigohyň” eýesi “Indem” ylmy-barlag merkezi ýörite beýanat ýaýradyp, “amatly şertleriň ýokdugy” sebäpli gazeti ýapmaly bolandyklaryny nygtady.
Beýanatda “biz mundan başga hiç zat aýdyp bilmeýäris” diýlip, neşiriň ýapylmagy bilen baglylykda başga goşmaça maglumat berilmeýär.
“EurasiaNet.org” neşiri “Nigohyň” gadagan edilen Yslam Galkynyş partiýasy barada maglumatlary çap edendigi sebäpli ýapylandygyny öňe sürýär.
Täjigistanda prezident Emomali Rahmonyň 25 ýyllyk awtoritar režiminiň dowamynda garaşsyz media neşirleriniň onlarçasy ýapylypdy.


text:
Düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň ýakynda ýaýradan “Metbugat azatlygynyň indeksi” atly ýyllyk hasabatyna görä, dünýäde metbugat azatlygynyň derejesi geçen ýyllarda arap ýurtlarynda bolup geçen demokratik özgerişliklerden öňki ýagdaýyna gaýdyp gelipdir. Arap ýurtlaryndaky syýasy öwrülişikler birnäçe ýurduň metbugat azatlygynyň ýagdaýyny düýpgöter üýtgedipdi.
Täze hasabatda iň erkin metbugatly diýip kesgitlenen ýurtlaryň geçen ýylky pozisiýalaryny saklandygy ýa-da öňde barýandygy bellenilýär. Finlýandiýa üç ýyl bäri dünýäniň iň erkin metbugatly ýurdy hasaplanýar. Onuň yzyndan Gollandiýa we Norwegiýa barýar. Hasabata görä, metbugata iň berk basyş edýän ýurtlar hem ozalky ýyllardaky pozisiýalaryny elden bermändirler. Bu ýurtlaryň Türkmenistan, Demirgazyk Koreýa we Eritreýadygy aýdylýar.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň “Metbugat azatlygynyň indeksi 2013” atly ýyllyk hasabatynda Türkmenistan şu sapar hem sanawyň iň soňky setirlerinde ýerleşdirilipdir. 177-nji orunda ýerleşdirilen Türkmenistanda metbugat azatlygynyň ýagdaýyna 79,14 ball diýlip baha berilýär. Bu baha geçen ýylkysyndan tapawutlanmaýar.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň wekili Ýohan Bir Türkmenistana pes bahanyň berilmeginiň sebäbini düşündirip, “G.Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geleli bäri reformalar barada edýän resmi çykyşlaryny köpeldenligini, emma iş ýüzünde hiç zadyň üýtgemändigini” belledi.
Türkmen mediasynyň ýagdaýy
Ýohan Bir Türkmenistanda garaşsyz žurnalistikanyň ýokdugyny, “garaşsyz žurnalistleriň we bloggerleriň gizlin işlemeli bolýandygyny, garaşsyz ýa oppozision media ýol berilmeýändigini” belledi.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň täze hasabatynda Türkmenistanda metbugat azatlygynyň ýagdaýynyň ýyldan ýyla örän az üýtgeýändigi aýdylýar. Türkmenistanda köp pariýaly sistema we söz azatlygy resmi derejede yglan edilen hem bolsa, ýurduň totalitar gurluşynyň üýtgemändigi bellenilýär.
“2012-nji ýylyň fewral aýynda 97% ses bilen gaýtadan saýlanan we “arkadag” adyna eýe bolan prezident Berdimuhamedow öz şahsyýet kultuny güýçlendirmegini dowam etdirdi” diýip, “Serhetsiz reportýorlar guramasy öz hasabatynda ýazýar. Şeýle-de hasabatda “Reformaçylyk beýannamalaryna garamazdan, türkmen režimi metbugata edýän gözegçiligini sähelçe-de gowşatmady” diýlip bellenilýär.
2012-nji ýylyň aýagynda Türkmenistanda “Metbugat barada” kanun kabul edildi. Şu ýylyň 4-nji ýanwarynda güýje giren bu kanun resmi derejede metbugat azatlygyny kepillendirýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy bu kanunyň kabul edilmegi bilen ýurtda ýerli metbugatyň azatlygynyň üpjün ediljekdigine şübhe bildirdi.
“Türkmen häkimiýetleri metbugat barada kanun kabul etmek bilen ýurduň milli kanunlaryny halkara standartlaryna gabat getirýändiklerini görkezmäge çalyşýarlar” diýip, “Serhetsiz reportýorlar” guramasyndan Ýohan Bir Azatlyk Radiosy bilen ýakynda eden söhbetdeşliginde aýtdy.
Ýohan Biriň sözlerine görä, türkmen metbugatynyň tutuşlygyna döwletiň golastynda galmagy we garaşsyz habar serişdelerine düýbünden ýol berilmezligi ýurtda metbugatyň azat bolmagyna şübhe döredýär.
Beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende...
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň täze ýyllyk hasabatyna görä, metbugat azatlygyny çäklendirýän ýurtlaryň arasynda Özbegistan hem bar.
Hasabatda bellenişine görä, Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň berk diktaturasynyň internete edýän gözegçiligini güýçlendirendigi, ýurtda ondan gowrak žurnalistiň türmede saklanýandygy habar berilýär. Şol bir wagtda-da metbugat azatlygy boýunça hasabatda Özbegistana Türkmenistana garanda has ýokary baha berilýär.
Özbegistan “Metbugat azatlygynyň indeksi 2013” atly hasabatda 164-nji orunda ýerleşýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň berýän bahasyna görä, dünýäde metbugat azatlygy boýunça diňe iki ýurduň ýagdaýy Türkmenistanyňkydan has ýaramaz. Bu ýurtlar – Demirgazyk Koreýa we Eritreýa.


text:
Salam lukman! Anal jyns gatnaşygynda göni içegä degilmegi howplumyka?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Anal (göni içege arkaly amala aşyrylýan) jynsy gatnaşyklar adaty däl jynsy gatnaşyklara degişli edilip, dürli jemgyýetlerde oňa bolan garaýyş dürli-dürlüdir.
Jübütler öz islegleri, erotiki fantaziýalary, dini garaýyşlary, gylyk-häsiýetlerine baglylykda jynsy gatnaşyklaryň dürli görnüşlerini saýlap bilerler.
Anal jynsy gatnaşyklary geçirmek üçin ýörite taýynlygyň (prezerwatiwler, lýubrikantlar – nemlendiriji serişdeleriň) zerurdygyny belläsimiz gelýär. Şonuň ýaly-da, taýynlyksyz, gödek geçirilen halatlarda göni içegäniň diwarlarynyň zeperlenmegi, içege jaýrygynyň döremeginiň, babasyl keseliniň, agyryly ýagdaýlaryň ýüze çykyp biljekdigini belläsimiz gelýär.
Goragsyz geçirilen anal jynsy gatnaşyklar aýalda jynsy gatnaşyklar arkaly geçýän kesellere, erkeklerde bolsa peşew çykaryş ýollaryny zeperlendirýän ýokançlyklara duçar bolmak töwekgelçiligini ýokarlandyrýandyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Siziň beýan edýän alamatlaryňyz göni içegäniň artbujakdan düşmegi(sallanmagy) we babasyl keseli üçin häsiýetlidir.Barlagdan soň anyk kesel kesgidini goýmak üçin, proktolog lukmanyna ýüz tutmak netijeli bolardy.
Iç gatamalar sebäpli artbujagy gysýan myşsadaky döreýän jaýryklary (fissura), ýörite içiň gatamagyny aradan aýyrýan berhizi berjaý edip ýa-da serişdelerden (dýufalak,glýutalak,forlak)peýdalanyp, 80% ýagdaýlarda bitirip bolar.Berhizli (süýümli önümler bolan gara kepekli çörek, gök önümler we daşy aýrylmadyk ir-iýmişler, guradylan garaly,injir, kösükli önümler)iýmitden başga-da,otlardan taýynlanan ýyly gaýnatma suwunda oturma, artbujaga beladonnaly şemleri goýma, hitrogliserinli,nifedipin saklaýan melhemleri çalma hem peýdaly netijeleri berip biler.Artbujak jaýrygynyň uzak bitmeýän ýagdaýlarynda operatiw bejergini geçirme zerurlygy döreýändir.Bu kynçylyk babatda doly barlag çärelerini geçirip, bejergini kesgitlemek üçin Aşgabat şäherinde ýerleşýän Şäher keselhanasynyň, S.Niýazow ad. bejeriş we maslahat beriş keselhanasynyň,Iç keseller merkeziniň proktologiýa bölümleriniň proktolog lukmanlaryna ýüz tutyp bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Özbegistanda agzaçarlar barada çäklendirmeler girizildi. Şol bir wagtyň özünde Gyrgyzystanda däp-dessurlary, dabaralary we yrymlary täzeden düzgünleşdirýän kanun teklibi özüne goldaw tapmady. Täjigistanda bolsa 2007-nji ýylda çykarylan şeýle kanun ýygy-ýygydan bozulýar.
Bu ýyl Özbegistanda oraza aýy boýunça kafe, restoran we şol sanda hem metjitlerde halk üçin agzaçarlar gurnalmaz. Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň ýazmagyna görä, dini guramanyň girizen bu çäklendirmesi häzirlikçe bir nesihat aýratynlygyna eýe.
Özbek agzaçary
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy: "Dini guramanyň başlygynyň orunbasary Abdulaziz Mansuryň aýtmagyna görä, hökümetiň muňa bir dahyly ýok. Bu hut dini guramanyň beren bir nesihaty" diýip, maglumat berýär.
“Pygamberimiziň döwründe agzaçarlar özüni ibaly eklemäge gurby çatmaýan garyp-gasarlar üçin gurnalypdyr. Biziň döwrümizde bolsa bu adat şowhunly dabara öwrüldi. Biz şeýle nesihat berdik we häkimlikler hem şowhun-şagalaňly agzaçar gurnalmagyny gadagan etdiler. Bu ýyl restoranlarda we iýip-içilýän ýerlerde agzaçarlar berilmez” diýip, Abdulaziz Mansur nygtapdyr.
Daşkendiň bir restoranynyň wekili bolsa, hut häkimligiň görkezmesi boýunça şeýle çäreleriň geçirilýändigini öňe sürüpdir.
“Biz eýýäm iki ýyldan bäri agzaçar bermeýäris. Häkimlikden ýörite agzaçar gurnamak gadagan diýen bir görkezme bar” diýip, Daşkentiň Çilonzarsk etrabynyň bir restoranynyň wekili gürrüň beripdir.
Daşkentiň ýene bir restoranynyň wekili bolsa, özüniň şeýle gadagana garşydygyny bildiripdir. Ol, restoranlarda agzaçar etmek isleýänleriň diýseň köpdügine üns çekipdir.
“Şäherde adamlar uzak günläp işde. Häzir gaty jöwzaly yssy bar. Restoranlarda bolsa gerek bolan ähli amatly şertler döredilen. Agzaçary aslynda oraza aýynyň başynda we ahyrynda, ýagny gutaryp barýarka birnäçe gün gurnamaga rugsat berilse gaty gowy bolardy. Ýöne gynansagam häkimlik muny gadagan edýär” diýip, restoranyň wekili aýdypdyr.
Dini guramanyň başlygynyň orunbasary Abdulaziz Mansuryň aýtmagyna görä, bu ýyl şol sanda metjitlerde hem agzaçar berilmez. Owalky orazada "Minor" atly metjitde berlen agzaçara gatnaşan bäş ýüz adamyň düşürlen suraty geçen ýyl sosial ulgamlarda gaty uly gyzyklanma döredipdir.
Özbegistanda indi üç ýyldan bäri köpçülik ýerlerde agzaçar berilmegi gadagan edilip gelinýär. Öz öýünde agzaçar bermek isleýänler arçyndan hökmany suratda ýörite rugsat almaly. Onsoňam agzaçara çagyrlan adamlaryň sany 20-den köp bolmaly däldir.
Özbegistanda geçen ýylyň iýul aýynda şonuň ýaly-da toýlardaky gelnaljy kerwenine garşy hem kampaniýa başladylypdyr. Prezident Islam Karimow 1990-njy ýylyň ahyrynda çykaran ýörite bir permanynda maşgala dabaralarynyň we üýşmeleňleriniň çykdaýjylaryny çäklendirmegi tabşyrypdyr. Daşkentiň şäher häkimligi bolsa 2012-nji ýylda toýlaryň, maşgala dabaralarynyň we sadakalaryň geçirilmeginiň düzgünini çykarypdyr. Ýurtda şonda-da edil häzirki döwürde hem raýatlaryň arasynda toý-dabaralaryň geçirilmeginde özara bäsleşigiň dowam edýändigi göze ilýär.
Kanuna görä däp-dessurlara uýmak
Gyrgyzystanyň mejlisi 1-nji iýunda "Däp-dessurlaryň, dabaralaryň we sadakalaryň täzeden düzgünleşdirilmegi" atly täze kanun taslamasyny oňlamandyr. Ol täze kanun taslamasy, döwlet işgärleriniň çakdanaşa çykdaýjy etmeginiň öňüni almagy maksat edinipdir. Täze kanun taslamasy, çykdaýjylaryň we çagyrylan adamlaryň sanynyň çäklendirilmegini göz öňünde tutypdyr.
Meselem, täze kanun taslamasyna görä, täze bir çaga dünýä inende gurnalýan "bäbek toýy" diňe onuň maşgalasy öz arasynda gurnamaly edilipdir. Täze kanun taslamasynda şol bir wagtyň özünde sadakalarda we sünnet toýda çagyrylan myhman sanynyň 100 adamy geçmeli däldigi aýan edilipdir. Şeýle-de täze kanun taslamasyna görä, toýa çagyrylanlaryň sanam 150 adamy geçmeli däldir. Şol bir wagtyň özünde sowgatlara edilýän çykdaýjylar hem çäklendirilipdir we ummasyz köp çykdaýjy etmek gadagan diýlipdir. Gelnaljy kerweninde bolsa bäş awtoulagdan köp ulag bolmaly däldir. Onsoňam gelni gaýtarmaga gatnaşýanlaryň sanam 50 adamy geçmeli däldir.
Täze kanun taslamasyna görä, diňe jenaza gatnaşjak adamlaryň sany çäklendirilmändir. Ýöne kanunyň bir maddasynda merhum jaýlanýan mahaly mal soýulmagy gadagan edilipdir. Onsoňam merhumyň üçine, ýedisine, kyrkyna çagyrlanlaryň sanynyň 100 adamdan köp bolmaly däldigi aýan edilipdir.
"Däp-dessurlaryň, dabaralaryň we sadakalaryň gurnalmagynyň täze düzgüni" atly kanun taslamasy şeýlelik-de 1-nji iýunda Gyrgyzystanyň mejlisinde halk wekilleri tarapyndan tassyklanmandyr. Sese goýulşykda 70 halk wekili garşy çykypdyr. Täze kanunyň kabul edilmegi üçin diňe 42 halk wekili ses beripdir.
Täjigistanda bolsa däp-dessurlar bilen üýşmeleňleri täzeden kadalaşdyrýan kanun 2007-nji ýylda kabul edilipdir. Ol kanun, toý-dabaralar bilen dini çäreleriň we çaga toýy ýaly üýşmeleňleriň gurnalmagyna çäklendirme girizipdir.
Kanun şol bir wagtyň özünde "bukja açmak", gelniň joralarynyň üýşmeleňi, gudalaryň duşuşygy ýaly üýşmeleňleriň gurnalmagyny hem gadagan edipdir.
Kanuna görä, toýa çagyrlan adamlaryň sany 200-den köp bolmaly däl we onuň dowam edýän wagty hem üç sagady geçmeli däl. Resmiler, şeýle çäklendirmeleriň jemgiýetiň iň pes gatlagynyň toý üçin mejbury ýagdaýda bergä batmagynyň öňüni aljakdygyny pikir edýärler.
Ýöne ýurtda däp-dessurlara uýulmagynyň täze düzgüni baradaky kanuna eýerilmeýän halatlaram bolýar. Täjik häkimýetleriniň hasabatyna görä, geçen ýyla çenli şeýle kanuny bozandygy üçin iki müňden köp adama jerime salnypdyr.
Gazagystanda bolsa däp-dessurlara eýerilmegi we adaty üýşmeleňleriň gurnalmagy barasynda hiç hili çäklendirme ýok. Ýöne ýurtda sosýal ulgamlarda toýlarda gelnaljy kerweniniň öňüni çekýän ulagy sürýäniň ýol hereketi düzgünini bozýandygy baradaky wideolar has köp ýaýradylýar. Geçen ýyl şeýle temadaky bir wideo sebäpli, ogluny öýeren içeri işler ministrliginiň bir işgäriniň öz wezipesinden boşadylandygy hem mälim edilýär.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndaky Jorj Waşington uniwersiteti we Stokgolm halkara parahatçylyk ylmy-barlaglar instituty Merkezi Aziýa ýurtlarynyň raýatlary üçin stipendiýaly okuw hödürleýän “Merkezi Aziýa programmasy” üçin arzalary kabul edip başlady.
Programma kabul edilenler ABŞ-nyň Jorj Waşington uniwersitetinde bäş aýlyk okuwlara gatnaşarlar we olara her aý üçin 3 müň amerikan dollary möçberinde stipendiýa beriler.
Azatlyk Radiosy bu barada has dolurak maglumat almak üçin Jorj Waşington uniwersitetiniň “Merkezi Aziýa programmasynyň” müdiri Marlen Laurel bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýa ýurtlarynyň raýatlary üçin hödürleýän stipendiýaly okuw programmaňyz barada dolurak maglumat beräýseňiz?
Marlen Laurel: Biziň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň raýatlary üçin hödürleýän stipendiýaly okuw programmamyz bäş aýlyk okuwdyr. Biz bu programmamyzy häzirki wagt Merkezi Aziýada ýaşaýan we bäş Merkezi Aziýa ýurtlarynyň biriniň raýaty bolan ýaş ekspertlere hödürleýäris.
Bu programma dalaş etjekler 25-40 ýaş aralygynda bolmaly. Şeýle-de dalaşgärler iň azyndan aspiranturany tamamlan we jemgyýetçilik syýasy meselelerine gyzyklanma bildirýän bolmaly. Biz arzalary kabul edilen dalaşgärlere Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndaky Jorj Waşington uniweristetinde bäş aýlyk grant hödürleýäris.
Bäş aýlyk okuwyň dowamynda dalaşgärler ýörite okuw klaslaryna, ýagny leksiýalara, metodika okuwlaryna gatnaşarlar. Şeýle-de olar Merkezi Aziýadaky syýasy temalaryň üstünde işleýän Waşingtondaky käbir syýasy ekspertler bilen hem duşuşarlar we şondan soňra dalaşgärler Merkezi Aziýa bilen bagly syýasy tema boýunça iş taýýarlamaly bolarlar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan biri siziň programmaňyza dokument tabşyrmak islese, näme etmeli? Ýagny, nähili dokumentleri tabşyrmaly?
Marlen Laurel: Dalaşgäler bize özleriniň CV-lerini, ýagny özleriniň okuw we iş geçmişi barada taýýarlanan dokumentlerini we azyndan üç sahypadan ybarat derňew taslamasyny ugratmaly. Dalaşgärler arzalaryny we dokumentlerini PDF formatynda diňe email arkaly: CAFellows@sipri.org adresimize ugradyp bilerler.
Azatlyk Radiosy: Bulardan başga dalaşgärlerden hökmany talap edilýän dokumentler barmy?
Marlen Laurel: Dalaşgärlerden esasy talap edilýän zatlaryň biri hem olar häzirki wagtda bäş Merkezi Aziýa ýurdunyň birinde ýaşaýandygyna güwa geçýän dokumente gol goýmaly. Şeýle-de olar Merkezi Aziýa ýrtlaryndaky uniwersitetleriň birinde ýa-da başga bir uniwersitetde okuwyny tamamlandygyny görkezýän ýokary okuw jaýynyň diplomynyň nusgasyny bize ugratmaly.
Azatlyk Radiosy: Dalaşgärler haçana çenli siziň programmaňyza dokument tabşyryp bilerler? Ýagny, bu programma arza tabşyrmak üçin iň soňky gün haýsy gün?
Marlen Laurel: Biz dokumentleri maý aýynyň 1-ne çenli kabul edýäris we programma kabul edilenleriň sanawyny, ýagny netijeleri hem maý aýynyň ahyrynda yglan edýäris. Programma gatnaşmaga kabul edilen dalaşgärler awgust we sentýabr aýlary aralygynda Waşington şäherine gelerler.
Programma kabul edilenleriň wizasy, saglyk ätiýaçlandyryşy, uçar biletleri üçin tölegler biziň programmamyz tarapyndan tölener. Şeýle-de olara Waşingtonda gowy ýaşamagy üçin mümkinçilik döretjek aýlyk – her aýda 3 müň amerikan dollary möçberinde stipendiýa tölener.
Azatlyk Radiosy: Siziň bu programmaňyzy tamamlan ýaşlaryň beýleki okuw programmalaryny tamamlan talyplardan nähili artykmaçlygy bolar?
Marlen Laurel: Okuw programmamyza gatnaşanlaryň programmanyň soňunda derňew geçirendiklerini görkezýän derňew dokumenti iňlis dilinde biziň websahypamyzda çap bolar. Diýmek, olaryň geçiren derňewleri dünýäniň köp adamlaryna elýeterli bolar. Galyberse-de, olar köpçüligiň öňünde nähili gürlemeli, halk syýasaty ýaly täze hünärleri edinerler.
Azatlyk Radiosy: Marlen, bilşiňiz ýaly, türkmenistanly ýaşlaryň ençemesi Türkiýe, Orsýet we Hytaý ýaly ýurtlarda okaýarlar. Meselem, şu ýyl turkmenistanly bir talyp daşary ýurtlaryň birinde okuwyny tamamlaýan bolsa, ol siziň programmaňyza arza tabşyryp bilermi?
Marlen Laurel: Resmi taýdan olar arza tabşyryp bilmeýärler. Ýagny, resmi taýdan türkmenistanly talyplar Türkmenistanda ýa-da bäş Merkezi Aziýa ýurdunyň birinde ýaşaýan bolmaly.
Ýöne Türkmenistan örän aýratyn bir ýurt bolany üçin biz Russiýada, Türkiýeda ýa-da beýleki ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda okuwyny tamamlan türkmenistanly talyplaryň hem dokumentlerini kabul edýäris. Olar hem edil beýleki dalaşgärler ýaly, dokumentlerini tabşyryp bilýärler we olara-da Türkmenistandan arza tabşyrýan dalaşgärleriňki bilen deň derejede mümkinçilik berilýär.


text:
Ýakyn Gündogar boýunça parahatçylyk gepleşiklerini alyp barýan “dörtlük” Palestina-Ysraýyl arasyndaky togtan ýaraşyk gepleşiklerini dikeltmek boýunça ylalaşyp bilmediler.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton, BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun, Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Katerin Aşton we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow duşenbe güni Waşingtonda duşuşypdy.
Palestinalylar şu ýylyň sentýabrynda geçiriljek BMG-niň Baş assambleýasyndan öň özleriniň Garaşsyzlyk arzasyny hödürlemekçi.


text: Afrika kontinentine sapar edýän Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew düýn öz ýurdunyň Afrika kontinentinden Ýewropa akýan energiýa akymlaryna kontrollyk etmek niýetiniň ýokdugyny aýdyp, çykyş etdi. Ýöne prezident Medwedewiň bu beýanaty, käbir synçylaryň pikiriçe, ýurduň «Gazprom» kompaniýasynyň resmileriniň sözlerine çapraz gelýär. Bu wakanyň öňýany «Gazpromyň» resmileri Nigeriýanyň Milli petroleum korporasiýasy bilen ylalaşyga gelnen halatynda Nigeriýanyň Ýewropa akdyrýan gazyna Orsýetiň eýelik etmeginiň mümkindigi barada çykyş edipdiler. Medwedewiň Namibiýa edýän häzirki saparynyň barşynda bu ýurduň uran önümçiligi boýunça Orsýet bilen hyzmatdaşlyklarynyň perspektiwalaryna hem garalar diýlip garaşylýar.


text:
Orta mekdebiň möhletini uzaltmagyň derwaýys çözülmeli meseleleri
Ýazylan wagty: 17 октября 2012 Ýazan NEXTTM
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça bilim işgärleriniň ýurdumyzyň orta mekdeplerini on bir, on iki ýyla ýetirmek meselesiniň üstünde işlenýändigi hakynda maglumatlar bar.
Dünýä ülňesine laýyklanyp geçirilmegi gözöňünde tutulýan bilim reformasynyň ilatymyzyň intelliktual derejesini kesgitleýändigini nazarda tutup, şu mesele boýunça ylym – bilim hünärmenleriniň pikiri türkmen metbugatynda çap edilse, maksadalaýyk bolardy. Ýurdumyzyň „Bilim“ reformasyna goşant bolar diýen umyt bilen şu teklipleri öňe sürýärin.
Häzir dünýaniň ösen döwletlerinde, şol sanda Täjigistanda, uruş içindäki Owganystanda hem orta mekdebiň möhleti on iki ýyl. Şonuň üçin ýurdumyzyň orta mekdebini on ýyldan göni on iki ýyla uzaltmaly. Ýöne tutuş ýurdumyzyň orta mekdebini on iki ýyla getirmek, ilki bilen uly ykdysady çykdajy talap edýär. Ikinjiden, on ýyllyk mekdeplerimizde sapak berýän kyrk müň gowrak mugallymlaryň sanyny, olaryň hepdelik iş ýüküni häzirki möçberinde saklanymyzda hem, mekdebi on iki ýyla ýetirmek üçin azyndan goşmaça on müň mugallym taýynlamaly. Has anygy, bilim pudagynyň kadrlar meselesini çözmeli.
Ýurdumyzyň orta mekdeplerini on iki ýyla ýetirmek üçin bolmanda 4-5 ýyl taýynlyk wagt gerek bolar, 2016 – 2017 – nji okuw ýylyndan orta mekdeplerimizi on iki ýyla geçirmegi teklip edýärin, çünki anyk döwlet meýilnamasy düzülip, taýynlyk görülse, hiç bir bökdençlik bolmazdan, ilkinji on iki ýyllyk mekdep uçurymlarymyzy 2017-nji ýylda tamamladyp bileris. Eger biziň şu aýdýan teklibimiz unalsa, häzirki sekizinji hem ondan aşakdaky synp okuwçylarymyzy şu okuw ýylyndan başlap, on iki ýyllyk okuw programmasyny düzüp, şoňa laýyklykda okatmaly.
Ýurdumyzyň orta mekdeplerini on iki ýyl etmegiň taýynlyk işlerini şu günden başlamaly. Ilki bilen mekdepleri on iki ýyl edeniňde, dünýä ülňesine laýyk gelýän „Bilim“ programmasyny düzmeli. „Bilim“ programmasy täze ýyla çenli doly taýyn edilip, şu okuw ýylynyň üçünji çärýeginden – 2013-nji ýylyň başyndan her bir mugallym, hatda ene –ata, okuwçy haçan orta mekdebiň on iki ýyl bolýandygyny, her synpynda haýsy sapaklary okajagyny anyk biler ýaly şert döretmeli.
Orta mekdebimiziň möhletini on iki ýyla ýetirenimizde zerur boljak goşmaça on müň mugallymy taýynlamak üçin indiki okuw ýylyndan başlap, ýokary okuw mekdeplerine her ýylda goşmaça üç müň mugallym taýynlamaga şert döretmeli. Orta mekdebimizi zerur bolan mugallymlar bilen üpjün etmek üçin, ýokary okuw jaýynda gaýybana, agşamky okuwlar dikeldilse, göwnejaý bolardy. Okuwyň agşamky, gaýybana bölümleri açylsa, şol bölüme okuwa giren talyplar, bolmanda 1-nji ýyl okanyndan soň mekdepde mugallym bolup, zerur bolan iş orunlaryna eýe bolardylar. Olaryň okuwy iş tejribesi bilen utgaşyp giderdi. Orta mekdebiň on iki ýyl bolmagy bilen dörejek mugallym – kadr ýetmezçiliginiň öňi alnardy. Ýeri gelende aýtsak, 2010-njy ýylda kabul edilen „Bilim“ kanunymyzda okuwyň agşamky, gaýybana, gündizki bölümleri deň derejede ykrar edilýär. Şonuň üçin ýokary okuw mekdeplerimizde agşamky, gaýybana bölümleri açmaga kanuny päsgelçilik asla ýok.
Orta mekdepler on iki ýyla ýetirilende, dünýä ýüzünde tejribä esaslanyp, çagalary okatmaly. Has dogrusy, çagalar altynjy synpa çenli umumy bilelikde okadylmaly. Altynjy synpdan soň, çagalary zehinine görä, takyk, tejribe hem gumanitar – ynsanperwer bilimleri boýunça üç topara bölüp okatmaly. Häzir dünýä tejribesinde zehinli okuwçylar takyk bilimleri /
matematika – fizika/ boýunça, orta zehinli okuwçylar tejribe bilimleri/himiýa, biýologiýa../ boýunça, zehini gowşak okuwçylar bolsa ynsanperwer bilimleri/dil-edebiýat/ boýunça okadylýar.
Dogry, her ugra höwesi bolan çagalary islegine görä, okatjak bolmaly. Ýöne zehin boýunça çagalary topara bölüp okatmak hökmanydyr. Häzir dünýä ýüzünde takyk bilimler boýunça orta mekdebi tamamlan ýaşlar beýleki iki bilim ugruna hem okuwa girip bilýärler, emma tejribe ýa ynsanperwer toparynda okuwyny tamamlanlar takyk bilimler boýunça ýokary okuwyna girjek bolsa goşmaça ekzamen tabşyrmagy derwaýysdyr. Mahlasy, çagalar mekdepde zehinine görä toparlara bölüp okatmagy ýola goýmaly.
Orta mekdebimiz altynjy synpa çenli başlangyç, umumy bilim, altynjy – dokuzynjy synplar gutarylmadyk orta mekdep, onunjydan – on ikinji synpa çenli doly orta mekdep atly üç basgançaga bölünmeli. Orta mekdebi tamamlamak hemmelere hökmany bolmaly. Ýöne her orta mekdepde onunjy synpdan agşamky, şeýle hem gaýybana bölümleri açmaly. Kanun boýunça on sekiz ýaşynda öýlenen, durmuşa çykan ýa degerli sebäp bilen gündizki bölümde okap bilmedik okuwçylarymyza orta mekdebiň gaýybana ýa agşamky bölüminde okuwy tamamlamaga zerur şertleri döretmek hökmandyr.
Onunjy synpdan, orta mekdebiň soňky üçünji basgançagyndan zehini bolup, özbaşdak okap biljek ýaşlarymyza hem islegine görä, agşamky, hatda gaýybana orta mekdebi tamamlamaga rugsat bermeli. Ýöne her okuwçy hökman on iki ýyllyk orta mekdebi tamamlamalydyr. Döwlet her çaganyň sowatly bolmagyna jogapkär bolmalydyr.
Orta mekdebimiz on ýyllyk döwründe hem käbir mekdeplerde daşary ýurt dillerini, himiýa – biýologiýa, matematika – fizika sapaklaryny okadýan mugallymlaryň ýetmezçilik edýändigi duýulýar. Şonuň üçin on iki ýyllyk orta mekdebimiziň her synpyndaky okuwçylaryň haýsy sapaklary okajagy anyk kesgitlenip, her sapagy okatmak üçin ýurt boýunça näçe mugallymyň gerekdigi takyk anyklanmaly. Mahlasy, mekdeplerimiz on iki ýyla geçirilende, her sapak boýunça döräp biläýjek mugallym ýetmezçiliginiň öňi alnyp, zerur
mugallymlar taýynlanmalydyr.
Orta mekdebimiz on iki ýyla uzaldylanda erkek oglanlaryň Watan gullugyna alynjak möhletiniň on sekiz ýaşdan üýtgejegi görnetin hakykat. Biziň garaýşymyzça, orta mekdebi on iki ýyla uzaltmak üçin çagalary alty ýaşdan okuwa kabul etmeli, şonda on sekiz ýaşan raýatymyz orta mekdebi tamamlar. Erkek oglanlaryň gulluk möhletini ýigrimi ýaş edilse, maksada laýyk hasap edýäris, çünki birinjiden häzir ýedi ýaşda okuwa giren ýaşlarymyz orta mekdep on iki ýyllyk edilse, on dokuz ýaşynda mekdebi tamamlaýarlar, olar ýigrimi ýaşaýança, ýokary okuw jaýyna synanyşmaga, belki okuwa girmäge şert bolar. Ikinjiden, ýigrimi ýaşan ýigitler has gujurlydyr.
Alty ýaşdan okuwa kabul etmek düzgüni girizilse, kadadan çykma hökmünde 2013-2014-nji okuw ýylynda alty hem ýedi ýaşan çagalary birinji synpa kabul etmeli bolar. Özem çagalar alty ýaşdan okuwa alnanda, ýylyň başyndan – aýagyna çenli dogan çagalary okuwa kabul etmeli. Adatdan daşary zehinli bolmasa, çagany wagtyndan öň okuwa kabul etmek düzgüniniň doly ýatyrmaly. Ýöne käbir çaga ejizje bolsa, şol zeýilli çagalary ýedi ýaşynda okuwa almaga rugsat bermeli. Hatda çaga degerli sebäp bilen ýedi ýaşynda okuwa giräýse-de, oňa okuwa synanyşyp, başarsa girmäge mümkinçilik bolmagy üçinem erkek oglanlar watan gullugyna ýigrimi ýaşynda alynsa maksadalaýykdyr.
Mekdepleriň on iki ýyl bolmagy bilen okuwyň hilini – okuw programmalaryny hem dünýä ülňesine laýyk düzmeli. Ösen ýurtlaryň okuw programmalaryny düýpleýin öwrenip, olaryň tejribesini mümkingadar ulanmaly. Türkmenistanyň orta mekdebini tamamlan ähli raýatlarymyzyň ene – türkmen dilimizi suwara bilmegini gazanmaly. Orta mekdebiň birinji synpyndan okuwçylara iňlis dilini öwredip başlamaly, rus, ýewropa dilleriniň ýa-da gündogar ýurtlarynyň arap – pars dilleriniň birini okuwçylaryň isleginä görä öwredilmegini okuw programmasynda kepillendirmeli.
Her bir okuwçynyň iňlis dilini hökman bilmegini üpjün etmeli, okuwçylarymyzyň her birine iňlis dilinden başga hem bir daşary ýurt dilini öwrenmäge döwlet tarapyndan oňyn şert döretmeli. Her bir okuwçynyň ene dilimizden başga iki dilde suwara gürläp bilmegini kepillendirýän okuw programmasy düzülmeli.
Mekdepler on iki ýyla getirilende, okuwçylary her günde 4 – nji synpa çenli dört sagatdan, 4 – 9 – nji synplary bäş sagatdan, 10 – 12 – nji synplary bolsa günde alty sagatdan köp okatmagyň öňüni almaly. Has dogrusy, geljegimiz bolan ýaşlara orta mekdepde durmuşda zerur bolan sapaklary okatmaly.
Okuwçylaryň bilim derejesini anyklamak üçin bilet çekip, ekzamen almagy ýatyryp, ekzamen almagyň dünýäde ykrar edilen test usulyna geçmeli, okuwçylaryň bilim derejesini ýüzlük bal bilen bahalandyryp, häzirki bäşlik bal düzgünini ýatyrmaly. Şeýle edilende, her bir okuwçyny bilimine görä, parhlandyrmak ýeňil bolar.
Eger çagalary alty ýaşynda birinji synpa alsak, olaryň her sagady 30 minutdan köp bolmaly däldir. Birinji synp okuwçylaryň her arakesmesi hem 10 minutdan az bolmaly däldir. Olara dört sagat okadylandan soň, hökman mekdepde nahar berilmegini üpjün etmek gerek.
Alty ýaşda okuwa girjek çagalar dört sagat okap, naharlanyndan soň, olar göni öýe goýberilmän, çagalar bagyndaky körpeler ýaly mekdebiň körpeler otagynda okuw programmasy esasynda terbiýelenmegi hökmanydyr. Belki-de, alty ýaşda birinji synpa giren çagalar – çagalar bagy bilen mekdebiň berk baglanyşykly gatnaşykda bolmagyna şert döreder. Eger körpeler alty ýaşynda okuwa kabul edilse, mekdepde bu körpeleri terbiýelejek terbiýeçileriň, körpeler otagynyň zerur boljakdygy öz – özünden düşnükli bolsa gerek.
Orta mekdepler on iki ýyla uzaldylsa, okuwçylaryň hepde-de bäş gün okap iki gün dynç almagyny üpjün edýän, dünýä ülňesine laýyk gelýän okuw düzgünine geçmek hakynda hem pikirlenmegiň wagtynyň ýetendigini öňe sürmek isleýärin. Hepde-de iki gün dynç alýan okuwçylaryň özbaşdak pikirlenmesini ösdürjek okuw programmasynyň üstynde işlemek derwaýysdyr.
Magtymguly Pyragynyň: „Ýedi-sekiz ýaşymda atam mollaga berdi“ diýen pähimine eýersek, onda çagalarymyzy alty ýaşda däl-de, ýedi ýaşynda birinji synpa kabul etmeli. Dünýäniň tejribeli pedagogik alymlary çagany ýedi ýaşdan ir mekdebe bermegi unamaýarlar. Hatda çaga ýedi ýaşynda birinji synpa kabul edilende hem on oki ýyllyk mekdebi ýaşlarymyz on dokuz ýaşynda tamamlaýar, bu bolsa erkek oglanlaryň ýigrimi ýaşda watan gullugyna gitmegine päsgelçilik döretmeýär. Ýöne çagalary alty ýa ýedi ýaşda mekdebe kabul etmeli bu sowaly gaty akyll-başly çözmeli.
Ýene bir mesele: Okuwçylara berilýän sapaklaryň hiliniň ýokary bolmagy üçin mugallymlaryň hepdelik iş ýüküni 24 sagatdan has azaltmak mümkinçiligini gözöňünde tutmagy unutmaly däl. Mysal üçin, ösen döwletleriň köpüsinde mugallymlaryň hepdelik iş ýüki 14 sagat, hatda Özbegistanda, Täjigistanda her mugallymyň hepdelik iş ýüki 16 – 18 sagatdan köp däl. Ýatladyp geçsek, Nyýazow döwründe mugallymlaryň hepdelik iş ýüki owalbaşda 14 sagat bolanlygyndan kem-kemden köpeldilip, 2004-nji ýylda ol 30 sagada ýetirilipdi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet başyna geçenden soňra onuň Karary esasynda mugallymlaryň iş ýüki alty sagat azaldyldy.
Mahlasy, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilim ýolbaşçylaryna orta mekdebiň möhletini uzaltmak meselesini öwrenmek hakynda anyk tabşyryk berdi. Döwlet baştutanynyň görkezmesi bilen orta mekdeplerimiziň on ýyllykdan uzaldyljagy hem bu günki gün görnetin hakykat. Orta mekdebiň möhletini uzaltmagyň üstünde işleýän bilim işgärleriniň, toparyň biziň şu tekliplerimizi hem saldarlap öwrenjekdigine, ýurdumyzyň ösüşi üçin peýdaly hasaplanlaryny aljakdyklaryna çuňňur ynanýarys.
Döwletmyrat Ýazkulyýew.
Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar institutynyň uly ylmy işgäri.
Okalan sany: 857 Jogaplar: ( 6 )
17 октября 2012
ertir.com- da gowy makala cykypdyr. Bu makala bilen NextTM-nyň agzalary hem tanyşsa kem bolmazmyka diýen pikir bilen saýtymyza ýerleşdirdim.
17 октября 2012
... ...
17 октября 2012
Gowy pikirler
17 октября 2012
18 октября 2012
dogry, dogry. birem gulluk 1 ýyl bolsa gowy boljak
24 октября 2012


text:
Gyrgyzystanda birnäçe ýüz adam şu gün kanun çykaryjylara hüjüm etdi we parlament sessiýasynyň arasyny böldi.
Protestçiler deputatlaryň geçen ýyl öňki prezident Kurmanbek Bakiýewiň işden gyrakladylmagyna getiren halk gozgalaňy mahalynda goşunlara demonstrasiýaçylary oka tutmagy buýran syýasatçynyň arkasyny tutmasyndan nägile bolýarlar.
Protestçiler Bişkekdäki parlament binasynyň girelgesini baglap, oňa gelip girýän parlament agzalarynyň birnäçesine ýumruk salsalar, beýlekilerini depdiler.
Gyrgyz parlamenti geçen hepde ozalky goranmak ministri Waktybek Kalyýewi tussaghanadan öý tussaglygyna geçirmäge ses berdi.
Purokurorlar ony 2010-njy ýylyň aprelinde hökümete garşy protestçileri oka tutmagy buýurmakda aýyplaýarlar. Şondaky çaknyşyklarda 100-e adam öldürilip, 300-den gowrak adam ýaralanypdy.


text:
Türkmenistanda türmeleriň ýagdaýy boýunça ilkinji hasabat çap edildi.
“Türkmenistanyň garaşsyz aklawçylar assosiasiýasy” we “Ynsan hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy” guramasy tarapyndan taýýarlanylan bu hasabatda Türkmenistanyň türmeleri boýunça statistiki maglumatlar, türmeleriň sanawy we şertleri, tussaglaryň ykbalyndan mysallar getirilýär.
Türkmenistanyň tussaghanalary boýunça ýaýradylan hasabatyň “Açyk Jemgyýet” institutynyň we “National Endowment for Democracy” guramasynyň goldawy bilen taýýarlananlygy, berlen sanlaryň “Türkmenistanyň garaşsyz aklawçylar assosiasiýasynyň” agzalarynyň töwekgelçilikli tagallalary bilen toplananlygy aýdylýar.
Hasabatyň esasy maksadynyň türkmen türmelerindäki ýagdaýlara türkmen häkimiýetleriniň, halkara jemgyýetçiliginiň, BMG-niň, ÝHHG-niň, Ýewropa Bileleşiginiň we halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmekden ybaratdygyny hasabatyň awtorlaryndan “Ynsan hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Hasabatda Türkmenistanyň türme indeksiniň dünýä boýunça iň ýokarydygy aýdylýar.
Türme indeksi nämäni aňladýar?
Farid Tuhbatulliniň sözlerine görä, bu görkeziji ýurtlaryň türmelerinde saklanylýan adamlaryň sanynyň ýurduň ilat sanyna gatnaşygyny kesgitlemek üçin bilermenler tarapyndan ulanylýar. Ýagny, umumy ilat sany türmelerde saklanýanlaryň sanyna bölünýär. “Şeýlelikde Türkmenistanyň türme indeksi 534-e barabar bolup, ýurtda tussaglykda saklanýanlaryň sany boýunça gözgyny ýagdaýdan habar berýär”.
Hasabatda Türkmenistanyň türmelerindäki ýagdaý, hususan-da, Gazagystan, Gyrgyzystan we Ýewropa döwletleri bilen deňeşdirilýär. Türkmenistanyň türme indeksi hasabatda 534 diýip kesgitlenen bolsa, türme indeksi Gazagystanda 348, Gyrgyzystanda 285, Ýewropa döwletlerinde bolsa 80-90 töwereginde.
Türkmenistanyň ilat sany boýunça takyk statistiki maglumatlar ýok. Soňky ýyllarda resmi sanlar hem berilmeýär.
“Türkmen inisiatiwasy” we “Türkmenistanyň garaşsyz aklawçylar assosiasiýasy” tarapyndan taýýarlanylan hasabatda Türkmenistanyň ilat sany boýunça elýeterli maglumatlar esasyndaky ortaça san, ýagny bäş million adam esasynda baha berilýär.
Şu günki gün Türkmenistanyň tussaghanalarynda, olaryň göwrümine garanda bolmalysyndan 3,3 esse köp adamyň saklanylýanlygy, munuň bolsa keselçiligiň ýaýramagyna we ölümiň köplügine sebäp bolýanlygy maglumatda bellenilýär.
“Açyk gapylar” syýasaty we ýurduň ýapyklygy
Türmeleriň ýagdaýy soňky döwürde düýpli reformalary yglan edýän Türkmenistanda ýapyklygyna galýan meseleleriň biridir.
Türkmenistan soňky ýyllarda has açyk daşary syýasaty ýöredip, halkara derejesinde maliýe-ykdysady we biznes gatnaşyklaryny ösdürýän hem bolsa ýapyk ýurt hasaplanylýar.
Dünýä ýurtlarynyň azatlyk we açyklyk derejesine baha berýän halkara guramalarynyň, şol sanda “Freedom House”, “Heritage Foundation” guramalarynyň 2009-njy ýyl boýunça çap eden hasabatlarynda Türkmenistan dünýä ýüzünde iň ýapyk ýurtlaryň biri hökmünde kesgitlendi. Türme sistemasyndaky aýdyňlyk halkara guramalary tarapyndan ulanylýan esasy kriteriýalaryň biri bolup durýar.
Türkmenistan postsowet giňişliginde halkara synçylary öz türmelerine goýbermeýän ýeke-täk ýurt bolup, hatda Merkezi Aziýa regionynda iş alyp barýan “Gyzyl haç we Gyzyl ýarymaý” guramasyny-da öz türmelerine goýbermän gelýär.
“Gyzyl haç we Gyzyl ýarymaý” Türkmenistanda
Şu günler halkara “Gyzyl haç” komitetiniň resmi topary Türkmenistana sapar edýär.
Guramanyň Merkezi Aziýa boýunça regional bölüminiň ýolbaşçylary Iw Jowannoniniň we Fransua Blansiniň Türkmenistanyň Mejlisinde, Demokratiýa we ynsan hukuklary boýunça milli institutynda, milli “Gyzyl ýarymaý” jemgyýetinde, Içeri we Daşary işler ministrliklerinde geçiren gepleşiklerinde hyzmatdaşlygy giňeltmek meselesi, şol sanda Türkmenistanyň milli kanunlaryna halkara gumanitar kadalarynyň girizilmegi we “Gyzyl ýarymaý” milli jemgyýetiniň statusy boýunça kanunyň taýýarlanmagy maslahat edildi. Bu barada Türkmenistanyň habar beriş serişdelerinde aýdyldy.
Türkmenistanyň “Gyzyl haç we Gyzyl ýarymaý” komiteti bilen hyzmatdaşlygy ýola goýmagynyň we bu guramanyň wekillerini türmelere goýbermeginiň zerurlygy ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalarynyň köp ýyllaryň dowamynda edip gelýän esasy çagyryşlarynyň biri bolup durýar.
Aşgabatdaky gepleşiklere öňegidişlik hökmünde garap bolarmy?
Türkmenistanyň öz türmelerine halkara synçylaryny goýbermäge islegsizligi syýasy tussagalaryň ykbaly bilen bagly diýip, käbir synçylar pikir edýärler.
Postsowet döwletleri boýunça analitik Aleksandr Narodetskiý türkmen tarapynyň “Gyzyl haç” guramasy bilen soňky gepleşiklerini türkmen häkimiýetleriniň oppozision partiýalaryň döremegine rugsat bermek karary bilen baglanyşdyrýar.
“Eger Türkmenistan oppozisiýanyň ýurtda bolup biljegini mälim eden bolsa, şu günki gün türmede saklanylýan oppozisiýa agzalaryna hem başgaça garamaga türkmen häkimiýetlerine näme päsgel berýär? Şol oppozisiýa wekilleri 2002-nji ýylda Nyýazowyň süteminiň pidasy bolupdylar, Berdimuhamedowyň pidasy däl” diýip, A.Narodetskiý belledi.
A.Narodetskiniň pikirine görä, G.Berdimuhamedow oppozisiýanyň statusyny dikeldýän bolsa, türmede saklanylýan oppozisiýa wekilleriniň statusyna hem gaýtadan garap bilerdi.
Bilermen Türkmenistanyň şu çaka çenli halkara guramalary bilen gatnaşyklarynyň çäklidigini ýurtda ýöredilen üzňelik syýasaty bilen baglanyşdyrýar.
Çözülmegi zerur meseleler
“Türkmenistanyň garaşsyz aklawçylar assosiasiýasy” we “Ynsan hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň Türkmenistanyň türmeleri boýunça ýaýradan hasabatynda türmeleriň, koloniýalaryň, derňew izolýatorlarynyň tussaglaryň sanyna görä çakdanaşa darlygy aýdylýar.
Hasabatda tussaglaryň hukuklarynyň depelenmeginiň, olaryň mertebesiniň kemsidilmeginiň, türme işgärleriniň arasyndaky güýçli korrupsiýanyň, bu ýagdaýlara jemgyýet tarapyndan gözegçilik edilmezliginiň örän ýiti meseledigi hem nygtalýar.
Hasabatd aýdylmagyna görä, tussaglaryň hak-hukuklarynyň berjaý edilip, olaryň saklanylýan şertleriniň swilizlenen döwletleriňkä golaýladylmagy üçin agzalan meseleleriň türkmen häkimiýetleri tarapyndan çözülmegi zerur.


text:
Hytaý milli puly ýuanynyň hümmetini 7-nji ýanwarda ýene peseltdi. Bu ýagdaý walýutalaryň we maliýe bazarlaryň çaýkanmagyna, maýa goýujylaryň bolsa Aziýanyň täsirli ykdysdyýetiniň söwda urşuna başlamagy barada howatyrlanmagyna getirdi.
Hytaýyň maliýe bazaryndaky söwda, 7-nji ýanwarda ýarym sagatdan az wagtyň dowamynda maliýe görkezijileriň 7%-den aşmagynyň yzýany şu hepdede ikinji gezek togtadyldy.
Hytaýyň Halk banky ýuanyň dollar babatyndaky gatnaşyk görkezijisini 6.56 ýarym derejesine pesldip, maliýe bazarlaryny geň galdyrdy. Bu 2011-nji ýylyň mart aýyndan bäri iň pes görkezijidir.
Häzir ýuan geçen ýylyň awgust aýyndan bäri bir günüň dowamynda iň uly ýitgi çekdi. Bu ýagdaýyň regiona täsiri dessine duýuldy. Awstraliýanyň dollary ABŞ-nyň dollary babatynda ýarym sent möçberde arzanlady.


text:
Gyrgyzystanyň oppozisiýasynyň tarapdarlary hökümetiň syýasatyna protest bildirmek üçin tutuş ýurtda ýörişleri geçirýärler. 10-njy aprelde ýüzlerçe oppozision aktiwist Bişkegiň “Gorkiý” seýilgähine ýygnandylar.
Protestçiler prezident Almazbek Atambaýewe şu ýylyň ahyrynda NATO güýçleri Owganystany terk edensoň, Russiýanyň kompaniýalaryna ýurduň Manas aeroportyndaky tranzit merkezini öz üstüne geçirmäge rugsat bermek baradaky planlaryny gaýtadan gözden geçirmäge çagyryş etdiler.
Ýurduň günortasyndaky Oş şäherinde hem ýüzlerçe protestçi ýygnandy. Olar parlamentiň öňki başlygy Akmatbek Keldibekowyň türmeden boşadylmagyna çagyryş edýärler.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky beýleki Jalal-Abad şäherinde bolsa oppozision aktiwistler hökümetden Russiýanyň liderligindäki Gümrük Bileleşigine goşulmak baradaky şertnamasyny yza çekmegi we bu mesele barada milli referendum geçirmegi üçin çagyryş etdiler.
Ýurduň demirgazygyndaky Karakol şäherinde bolsa polisiýa hökümete garşy köpçülikleýin protestleri amala aşyrýan birnäçe ýüz oppozision aktiwisti tussag etdi.


text:
Saud Arabystany neşe gaçakçylygy bilen baglanyşykly ölüm jezasyna höküm edilen pakistanly raýatyň kellesini kesdi.
Saud Arabystanynyň Içeri işler ministrliginiň 17-nji maýda beren maglumatyna görä, munuň netijesinde şu ýyl şalykda dardan asylan tussaglaryň sany 84-e ýetdi.
Ministrligiň beýanatynda aýdylmagyna görä, Iftihar Ahmed Mohammed Anaýat Saud Arabystanyna öz aşgazanyna ýerleşdirilen şarlar arkaly geroin getirmäge synanyşmakda günäli tapylypdyr.
Anaýat Gyzyl deňziniň kenaryndaky Jeddah şäherinde höküm edilipdi.
2014-nji ýylda adam hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy Saud Arabystanyny dünýäde tussaglary ölüm jezasyna iň köp höküm edýän üç ýurduň arasynda ýerleşdiripdi.


text:
Bu yzagalaklyk garaşsyzlyk zamanynda türkmen intelligensiýasyny agyr synaga sezewar etdi, onuň köp sanly wekillerini görnetin ahlaksyzlyga iterdi, ozalynda ahlaksyzlaryň-da ýasama perdesini syryp, hakyky ýüzüni açyp görkezdi.
Ahlaksyzlyk zamanasynda diňe bir ýaşamag-a däl, hatda ony kesesinden synlamagam Tokar ýaly sungata ýugrulan adamlara agyr degýärdi. Türkmen ýazyjy-şahyrlary Saparmyrat Nyýazowy mahabatlandyryp, ýaranjaň goşgy-gazal, hekaýadyr-roman ýazsalar, Tokaryň kärdeşleri (Hatda öň, sowet döwründe, öz işlerinde azda-kände sungata ýykgyn eden hudožnikler-de!) indi, ýetişip bildiklerinden prezidentiň heýkellerini, portretlerini “döredýärdiler”. Has takygy, Tokar aýtmyşlaýyn, döretmän çekýärdiler.
Belli türkmen heýkeltaraşlary Saragt Babaýew we Babasary Annamyradow Türkmenbaşynyň heýkellerini ýasamakda ýaryşýardylar. Olar: «Bir diktator gitse, ýene birini dörederis. Çünki diktaturada we totalitarizmde bize, heýkeltaraşlara, altyn teňňeler garaşýar. Demokratiýa heýkelsiz dünýä, bize ol jemgyýetde orun ýok»
diýip, öz harsydünýäliklerini haýsydyr bir oýlanyp tapylan ýasama ahlaga gabat getirjek bolup dyrjaşýardylar. Özlerini aklamak üçinem dünýä belli hudožnik Mikelanjelonyň döreden işlerini tutaryk edinmäge çytraşýardylar. «Halypa Mikelanjelo-da patyşalaryň, imperatorlaryň keşbini döredenmişin-ä! Bizem şonuň ýaly-da»
– diýşip, özleriçe pelsepe otarýardylar. Wah, olar käşgi şol işlerini Mikelanjelonyň öz eserlerini ýetiren derejesiniň müň çakrymlyk golaýyna eltip bilsediler, onda, belki, azaplary ýerine düşse-de düşerdi... Ýöne näme, hemme kişide Mikelanjolanyňky ýaly zehin barmy?
Gynansagam, garaşsyzlyk döwründe Türkmenistanda heýkelçilik sungatynda ýüze tutunarlyk hatda ýekeje-de iş döredilmedi. Diňe 70-nji ýyllarda häzirki Mekan köşgüniň çep tarapyna sapylan ymaratyň ýüzünde hudožnik-heýkeltaraş Ernst Neizwestnyý tarapyndan döredilen hakyky sungat eseri bize, türkmenlere, hemişelik ýadygärlik galdy. Neizwestnyý bu eserini iň şowly çykan işleriniň biri hasaplaýar.
Her haçan ýolumyz düşse, biz Tokar bilen ol eseriň ýanynda hökman birsalym säginip geçerdik. Gowy eserler pul ýa teňňe üçin döredilmeýär, olar hudožnigiň ýüreginden syzylyp çykmaly, diňe şonda eseriň ömri uzak bolýar. Ol hemişe adamlary özüne çekýär.Zorluga garşy duran sungat
Ussahana, hudožnigiň ýanyna baranymda, köplenç elektrik çyrasy öçerdi. Şonda Tokar şem ýakyp oturmagy halardy. Şol otjagazda-da ol öz ýalňyzlygyny görerdi. Umman ýaly sungatyň içinde ol özüni ýetim galan dek duýardy. ol ýurtda möwç alan diktaturany doly ret ederdi. Geçirilýän döwlet sergilerine gatnaşmazdy.
Alagaraňky ussahanasynda dünýe, döwür, il-gün hakda çuňňur oýlanýan hudožnigiň gürrüňini diňlemek adama ruhy kuwwat berýärdi. Hatda şemiň ölügsi ýagtysy-da, Tokaryň gussaly sesine diňşirgenýän ýalydy. Eger ol nämedir bir zady gürrüň berse, men ony diňläp ýadamazdym.
Ol özüniň resmi sergilere gatnaşmazlygynyň sebäbini maňa şeýle düşündirdi: «Şeýtmek bilen men, azajygam bolsa, güýjümiň ýetdiginden biziň depämizden basýan bu aýylganç totalitarizme garşylyk görkezýän, iň bärkisi öz nägileligimi bildirýän. Bu meniň göreş ýolum. Elimden gelip biläýjek zatlarymy döredýän işlerimde görkezýän».
Bir gezek, adatdaky ýaly, ýolum hudožnigiň ussahanasynyň üstünden düşende, Tokaryň ýanynda maňa Hudožnikler guramasynyň bir çinownigi sataşdy. Meniň gelenimi görüp, ol hoşlaşyp çykyp gitdi. Tokar gaty gaharly görünýärdi. Soňra ol ýaňky çinownik bilen aradaky bolan gürrüňi aýdyp berdi: «Eger öňümizdäki aýda geçiriljek sergä işleriňi bermeseň, onda ussahanaň eliňden gider. Döwlete gulluk etmejek hudožnikleriň ussahanasy alynmaly edildi. Sen sergä gatnaşmaýan ýeke-täk hudoznik, pikirlen» diýip, kellämi agyrdyp gitdi»
.
Men oňa: «Tokar, birki sany sadarak işleriňden beräý, bolmasa, ussahanaň eliňden gider. Sen nädip ussahanasyz ýaşarsyň?»
diýemde, ol kän garaşdyrman, şeýle jogap berdi: «Аlsalar – ölerin, ýöne şularyň sergisine gatnaşmaryn»
.
Belki, Allanyň gudraty ara goşulandyr, belki-de, Tokaryň üýtgeşik zehinine sarpa goýýan adamlaryň täsiri ýetendir – biljek däl. Ýöne, haýsy-da bolsa, her hal onuň ussahanasyna tokunmadylar, şoňa-da ýüzde-müň şükür!
Tokar döredijilik işinde diňe türkmeniň durmuşyna ýüzlenip oňman, dünýä ýaň salan wakalara hem öz garaýşyny açyk beýän edýär. Şeýle işlerden ABŞ-da 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda terrorçylar tarapyndan parahat ilata garşy edilen elhenç hüjümde wepat bolanlara bagyşlanan, üç bölümden durýan, (triptih) işlerini mysal getirse bolar.
Bu işlerde Tokar abstraksiýa ýoluna mahsus bolmadyk tärleri ulanýar. Ýagny, bu işde abstrakt formalar bilen realistik mazmun çaknyşdyrylýar. Eserde ölenleriň ruhlarynyň Aýyň ýüzünde görkezilmegi işe uly güýç berýär.
Tokar 2004-nji ýylda Ukrainada bolup geçen «Mämişi Rewolýusiýa» bagyşlan işinem psihologik abstraksiýanyň üsti bilen suratlandyrýar. Işiň merkezinde üç sany agaç – olar ýerine ýetiriji, kanun çykaryjy we sud häkimiýetlerini aňladýar. Agaçlaryň üstünde, enäniň gursagynda göýä ýaňy doglan bäbek ýatyr. Ol ýurtda ýaňy dörän demokratiýany aňladýar...
Tokar Türkmenistanda-da demokratiýanyň bir günden bir gün edil päkize çaga deýin doglup, kem-kemden boý almagyna garaşdy. Ýok, ol diňe bir garaşmady, şol çaganyň iru-giç türkmen topragynda dogulmagy hem kemala gelmegi üçin öz sungatyny zorluga, süteme, eden-etdilige garşy goýdy.Berdimyrat Batyrow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy.Dowamy bar


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni (3-nji aprel) geçiren hökümet maslahatynda ýurduň bilim ministri Gülşat Mämmedowany «işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» işden boşatdy.
Türkmen metbugaty Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisinde Bilim ministrliginiň düzümlerinde geçirilen barlaglaryň netijesiniň aýan edilendigini habar berýär.
Türkmenistanyň Ýokary gözegçilik palatasynyň başlygy Batyr Atdaýewiň Bilim ministrliginiň düzümlerinde geçirilen barlaglar barada beren hasabatynda käbir kemçilikleriň ýüze çykarylandygy aýdyldy.
Hasabatda aýdylmagyna görä, ýurtda bilim ulgamyny kämilleşdirmek, mugallymlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak, hususan-da ýokary bilimli ýaş kadrlary işe ýerleşdirmek boýunça «birnäçe kemçilik» goýberilipdir. Emma resmi habarda bu kemçilikleriň ýaýrawy, anyk mysallar, olaryň näme sebäpden goýberilendigi barada anyk maglumat berilmeýär.
Şeýle-de barlag bilim pudagynda degişli ýolbaşçylar tarapyndan edilmeli gözegçiligiň gowşadylandygyny ýüze çykarypdyr.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň prezidenti ozalky hökümet maslahatlarynda hem birnäçe gezek bilimli kadrlary ýetişdirmek, daşary ýurtlarda bilim alan ýaşlary işe ýerleşdirmek barada gürrüň edip, degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklary beripdi.
Türkmen telewideniýesi prezident Berdimuhamedowyň Bilim ministrliginiň işinden nägile bolandygyny we ministr Gülşat Mämmedowany wezipesinden boşandandygyny habar berýär.
Şeýle-de prezident, ýaş hünärmenleriň öz alan hünärleri boýunça halk hojalygynyň degişli pudaklarynda işe ýerleşdirilmegi bilen baglylykda geçirilýän işleriň gowuşgynsyzlygy üçin ýurduň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministri B.Şamyradowa berk käýinç berdi.
Gülşat Mämmedowa bilim ministri wezipesinde 2009-njy ýyldan bäri işleýärdi we, sosial ulgamlarda ýazylmagyna görä, prezidentiň ilkinji käýinjini 2010-njy ýylyň oktýabrynda, soňky käýinjini bolsa 2015-nji ýylyň ýanwarynda alypdyr.
Gülşat Mämmedowanyň ýerine bilim ministri wezipesine Pürli Agamyradow bellenildi. Ol mundan öň Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda rektor bolup işleýärdi.
Türkmenistanda 2007-nji ýylda prezident çalşandan soň, ozalky prezident S.Nyýazowyň bilim pudagynda alyp baran syýasaty üýtgedildi we orta mekdepler 9 ýyllykdan 10 ýyllyga, soňy bilen 12 ýyllyga geçirildi, ýokary okuw jaýlarynyň hem gysgaldylan möhleti uzaldyldy. Şol sanda, ýokary okuw jaýlarynda student orunlarynyň köpeldilýändigi, daşary ýurtlarda bilim almaga gidýän türkmenistanly ýaşlaryň sanynyň barha artýandygy aýdylýar.
Emma türkmen hökümetiniň tankytçylary Türkmenistanda ýaşlaryň döwrebap bilim almagyna esasy päsgelçilik döredýän zatlaryň bilimiň aşa idelogiýalaşdyrylmagy, ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çäreler we giň ýaýran korrupsiýa bilen baglydygyny aýdýarlar.
“Transparency International” guramasynyň dünýäde korrupsiýanyň derejesi boýunça çap edýän ýyllyk hasabatlarynda Türkmenistan köplenç iň ýaramaz orunlarda ýerleşdirilýär.


text:
Eýranyň döwlet eýeçiligindäki habar gullugy ýurtda iki sany täze uran magdanynyň we uran öndürýän kärhananyň açylandygyny habar berýär.
IRNA habar gullugy sişenbe güni Ýezd şäheriniiň golaýynda Saghand 1 we 2 uran şahtalarynyň işlemäge başlandygyny habar berdi.
Ardakandaky täze Şehit Rezaýinejat uran zawody hem Ýezd welaýatynda ýerleşýär.
Aýdylmagyna görä, bu zawod ýylda 60 tonna uran oksidini öndürmäge niýetlenen. Eýranyň ýadro tehnologiýasy baradaky täze habarlar dünýäniň alty uly döwletiniň geçen hepde Gazagystanda Eýran bilen geçiren gepleşikleriniň yzýanyna gabat geldi.
Ol gepleşiklerde uly bir öňegidişlik bolmandy. Günbatar döwletleri Eýrany ýadro ýaragyny edinjek bolmakda aýyplaýarlar, Tähran muny ret edýär.


text:
Eýranyň hökümeti düýn ýaýradan beýanatynda Wenesuela bilen bu ýurduň hersiniň biri-biriniň energiýa pudaklaryna 760 million dollar maýa goýmak barada karara gelenliklerini mälim etdi.
Bu baradaky karara Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawesiň ýakynda Tährana eden saparynyň dowamynda gelnipdir.
Eýranyň energiýa ministrliginiň web sahypasynda çap edilen maglumatda aýdylşyna görä, Wenesuealanyň döwlet eýeçiligindäki nebit kompaniýasy Eýranyň aýlag regionynda ýerleşýän günorta pars gaz ýataklaryna 760 million dollara barabar maýa goýar.
Şol bir wagtyň özünde Tähranyň bolsa Wenesuelanyň iki nebit ýatagyny özleşdirmek üçin 760 million dollar maýa goýjakdygy habar berildi.
Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawes ýekşenbe güni eden çykyşynda bu ýurduň oktýabardan başlap, Eýrana nebit eksport edip başlajakdygyny hem mälim edipdi.


text:
Günorta Koreýanyň prezidenti Li Myuň-Bak Demirgazyk Koreýa bilen özara gatnaşyklary gowulandyrmak mümkinçiliginiň bardygyna ynanýandygyny aýtdy.
Li özüniň täze ýyl gutlagynda Koreý ýarym adasynda parahatçylygy we durnuklylygy ornaşdyrmak üçin “gapynyň açykdygyny” hem belläp geçdi:
— Eger-de Demirgazyk Koreýa arassa päli-niýeti bilen çemeleşse, onda biz bilelikde Koreý ýarym adasynda täze bir döwre gadam basyp bilerdik. Biz öz aramyzdaky bar bolan ynamsyzlyklary gepleşikleriň üsti bilen aýyrmalydyrys. Şeýle-de biz bilelikde özara ylalaşyga we özgerişe tarap ymtylmalydyrys.
Mundan öň, Demirgazyk Koreýanyň resmi mediasy Günorta Koreýanyň prezidentini “ähli koreýleriň dönügi” we “Amerikanyň elindäki güjük” diýip atlandyrdy.


text:
BMG-niň Bosgunlar edarasy soňky birnäçe günde, Italiýanyň günortasynda, Ortaýer deňzi arkaly Ýewropa aşmaga synanyşýan migrantlaryň 700 çemesiniň gämi heläkçiliginde gark bolandygyny aýdýar.
Bosgunlar edarasynyň sözçüsi Karlotta Sami AP habar gullugyna 25-nji maýda agdarylan gämiden 100 çemesi adamyň tapylmaýandygyny aýtdy.
26-njy maýda agdarylan gämiden 550 adamyň tapylmaýandygy aýdylýar.
Sami ol gäminiň hiç bir motorynyň hem bolmandygyny, agdarylmazyndan öň başga bir gaçakçy gämä çatylandygyny aýdýar.


text:
Düýn Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu şu hepde özüniň Müsüriň prezidenti Hosni Mubärek bilen Kairde duşuşjakdygyny mälim etdi.
Ol Kaire etjek bu saparynyň we ol ýerde geçirjek gepleşikleriniň Ysraýyl bilen Palestinanyň resmileriniň göni gepleşikleri geçirmeklerine ýardam eder diýip umyt edýändigini aýtdy.
Geçen hepdäniň sişenbe güni Benýamin Netenýahu Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen geçiren duşuşygynda-da Ysraýyl-Palestin meselelerini ara alyp maslahatlaşypdy.
Şol gepleşikleriň yzy bilen eden çykyşlarynda Benýamin Netenýahu bilen Barak Obama ýakyn wagtlarda Ysraýyl bilen Palestinanyň resmileriniň ýüzbe-ýüz gepleşik geçirmeklerine umyt edýändiklerini belläpdiler.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Peşawar şäherinde ýerleşýän ýarym harby güýçlere edilen bomba hüjüminde üç ofiser öldi we başga-da azyndan bäş adam ýaralandy.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, bomba 22-nji noýabrda Serhetýaka güýçleri geçip barýan mahaly partladylypdyr.
Peşawaryň esasy hassahanasynyň metbugat wekili Zulfikar Babakhel ýaralananlaryň ikisiniň saglyk ýagdaýynyň agyrdygyny mälim etdi.
“Tehreek-i Talyban Pakistan” toparynyň “Jamaat-ul-Ahrar” atly fraksiýasy bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Hytaýdan Wenesuela çenli, harby düşelgelerden ekin meýdanlaryna çenli ýaşajyk Kolýa öz kakasynyň ýanyndan galmaýar.
29-njy sentýabrda BMG-niň Baş Assambleýasynda Belarus toparynyň agzalarynyň biri hem Aleksandr Lukaşenkodan daşgary onuň 11 ýaşyndaky körpe ogly Nikolaý boldy. Kolýany Belarusyň daşary işler ministri bilen metbugat sekretarynyň arasynda oturtdylar.
Körpe Lukaşenkonyň dünýä möçberinde geçirilýän çärä kakasy bilen bilelikde gatnaşyşy birinji gezek däl. Kolýa ilkinji gezek 2007-nji ýylda, haçan-da ol entek üç ýaşyndaka görkezilipdi. Şonda prezident, Kolýa seretmäge adam bolmansoň, ony ýanyna almaga mejbur bolandygyny aýdypdy.
Käbir duşuşyklarda Lukaşenko hut öz körpe oglunyň häkimiýetde öz mirasdüşeri bolup biljekdigini birnäçe sapar gaýtalady.
"Körpämi miraşdüşerlige taýýarlajak. Belki, üçünji diňe prezident bolup biler" diýip, Aleksandr Lukaşenko 2007-nji ýylyň başynda aýdan sözünde degşipdi ýa-da, dogrudanam, çynyny aýdypdy.
Kolýa kämahal kakasyna meňzeş kostýumly we altyn sapançaly hem-de Belarusyň generallarynyň oňa harby çärelerde resmi görnüşde salam berşini hem görmek bolýar. Körpe Lukaşenko ýene nämeleri bilen meşhurlyk gazandyka?
1. Altyn sapança
2009-njy ýylda Brestde geçirilen "Günbatar-2009" atly harby-strategik türgenleşigine Russiýanyň prezidenti Dmitriý Medwedew hem gatnaşypdy. Lukaşenko şol duşuşyga körpe ogly Nikolaý bilen bilelikde gelipdi we ilkinji gezek öz ors kärdeşine ony tanadypdy. Şol gün Kolýa Medwedewden altyn sapança sowgat alypdy.
Medwedew sapançany oglanjygyň halap-halamandygyny gyzyklanyp soranda, Lukaşenko öz oglunyň deregine: "Gaty gowy sapança. Sebäbi ony Russiýanyň prezidenti sowgat etdi" diýipdi.
2. Wenesuela estafetasy
2012-nji ýylda körpe Kolýa Wenesuelanyň paýtagty Karakasa sapar gurnamak nesip edipdi. Şonda uly Lukaşenko günorta Amerika ýurdunyň prezidenti Hugo Çawes bilen duşuşypdy we onuň bilen energiýa, senagat, nebit önümçiligi hem oba hojalygy ugurlarynda hyzmatdaşlyk meselelerini maslahatlaşypdy.
Şonda Aleksandr Lukaşenko "Belta" beren interwýusynda şeýle diýipdi: "Käbirleri Belarus bilen Wenesuelanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň uzak möhletli bähbitli bolup biljekdigine şübhelenýärler. Ynha, bärde meniň ýanymda oglum Nikolaý hem bar. Diýmek, bu ikimiziň bilelikde çynlakaý ýagdaýda özara hyzmatdaşlygyň düýbüni tutandygymyzy görkezýär. Bu estafetany 20-25 ýyl soň ynam bilen tabşyryp boljak adam bar".
3. Olimpiada ýeňijisi
Körpe Lukaşenko 2014-nji ýylda diňe bir Soçidäki gyşky Olimpiada oýunlarynyň açylyşyna däl, eýse şol bir wagtyň özünde döwlet ýolbaşçylary üçin ýörite gurnalan ýapyk jemleýji üýşmeleňe hem gatnaşypdy. Şonda Nikolaýy tribunada Ermenistanyň prezidenti Serž Sargsýan bilen bilelikde görüpdiler.
4. Başyňy aýlaýan Hytaý
Kolýa 2015-nji ýylyň sentýabr aýynyň başynda öz okaýan mekdebi we kakasy bilen bilelikde urşuň gutarmagynyň 70 ýyllygy mynasybetli geçirilýän dabaralara gatnaşmak üçin Hytaýa gidipdi. Şol gün okuwçy oglanjygy döwletiň baştutany Si Szinpin we onuň aýaly bilen tanyşdyrypdylar.
Uly Lukaşenkonyň nygtamagyna görä, şeýle saparlar onuň oglunyň okuwyna päsgelçilik döretmeýär.
Lukaşenko "Maňa onuň okuwa bir gün gidendigi, soňam okuwyň onuň ýanyna gelendigi barada ýazylýan gep-gürrüňler hakda hasabat berýärler. Beýle ýagdaý ýok! Meniň oglum diňe mekdepde okaýar. Onda-da biziň ýaşaýan ýerimiziň golaýyndaky oba mekdebinde okaýar" diýip gürrüň beripdi.
5. Halk bilen ysnyşmak
Kolýa uly çärelerden daşgary prezidentiň halk bilen ysnyşmagyna-da kömek edýär. Awgust aýynda kakasy bilen körpe ogly ýetimhanalar we garrylar öýi üçin kartoşka hem garpyz ýygymyna bilelikde gatnaşyp, kömek beripdiler. Aýdylyşyna görä, şonda olara prezidentiň ekin meýdanyndan bir ýarym sagadyň içinde 70 halta kartoşka ýygnamak başardypdy. Geçen ýyl bolsa belarus prezidenti öz garpyzlarynyň astrahan garpyzyndan "has tagamlydygy" barasynda ýörite beýanat beripdi.
Ýaşajyk Kolýa, bu tomusda bolsa kakasy we fransuz aktýory Jerard Depardýe bilen bilelikde bugdaý ormaga gatnaşdy.
Kolýa Gürjüstana-da sapar etdi. Ermenistanyň prezidenti bilen geçirilen duşuşyklaryň birinde ol kakasynyň dyzynda oturypdy. Elektrik ulagy bilen Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarifi aýlapdy we mundan başga-da Rim papasynyň özüni kabul etjekdigi barasynda çakylyk hatyny alypdy.