text:
Siriýanyň hökümetiniň Damaskyň daşynda gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki giňişliklerde howadan amala aşyrýan zarbalarynyň netijesinde adam pidalarynyň sany 17-nji awgustda 100 adama golaýlady. BMG-niň ynsanperwer meseleler boýunça ýolbaşçysy howatyrlanma bildirdi we graždan ilatyň goralmagyna çagyrdy.
Gozgalaňçylaryň gündogar Ghouta regionyndaky galasy bolan Douma şäherinde 16-njy awgustda amala aşyrylan çäreler Siriýada dört ýyl bäri dowam edýän uruşda hökümetiň eden iň gandoküşikli hüjümi boldy.
Howa zarbalary regionda bolan weýrançylykly himiki hüjümlerden takmynan iki ýyl geçensoň amala aşyryldy. Halkara jemgyýetçiligi şol hüjümlerde prezident Başar al-Assadyň režimini günäläpdi.
Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasynyň ýolbaşçysy Haled Hoja 16-njy awgustdaky hüjümlerini “gyrgynçylyk” diýip atlandyrdy we onuň “jogapsyz galmajagyny” belledi.
Londonda ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçysy atly topar 250 adamyň ýaralanandygyny hem bardy.


c: text/html

text:
Özbegistanyň bir sudy şu gün sylagly özbek suratçysy Umyda Ahmedowany gündelik agyr durmuş bilen mübtela bolup ýören ýönekeý adamlaryň suratyny alyp, Özbegistana töhmet atmakda günäli tapdy we yzýanyndan onuň günäsini geçdi.
54 ýaşly Umyda Ahmedowa daşkentdäki şwed ilçihanasy tarapyndan maliýeleşdirilen dokumental filmde özbek halkyny yzagalak, garyp görnüşde suratlandyrmakda günälendi. Oňa bildirilen günä üçin azyndan iki ýyl iş kesip ýa-da alty aý ýapyk türmede oturtmak jezasyny berip bolýar.
Özbegistanyň görnükli fotosuratçysy hem kinorežissýory Umyda Ahmedowanyň garşysyna jenaýat işi gozgalyp, oňa häkimiýetlere dil, ýurduň abraýyna bolsa şek ýetirenlikde aýyplama bildirilýärdi.
54 ýaşly Ahmedowa oba ilatynyň agyr durmuşyny suratlandyrýan «Erkek we aýal: daň atandan Gün batýança» diýen fotoalbomynda, şeýle-de «Gyzlygyň azaby» atly dokumental filminde ýurduň ilatyna gara sürtenlikde aýyplanyldy. Şol filmde Özbegistanda toý hem onuň däp-dessurlary hakynda gürrüň berilýärdi.
Ahmedowa ýöňkelen aýyplama subut edilen ýagdaýynda oňa iki ýyl çemesi zähmet koloniýasy ýa-da alty aýlyk türme tussaglygy garaşýardy. Ol özüne bildirilýän aýyplamanyň esassyzdygyny aýdyp, işiniň özbekleriň däp-dessurlaryny görkezmekdigini aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde Ahmedowa hiç kime dil ýetirmänligini aýtdy: «Men asla öz fotolarym bilen ýurduma, halkyma töhmet atmadym, häzir meniň üçin hemmetaraplaýyn örän kyn ýagdaý emele geldi».
Tussag edilen Ahmedowa geçen dekabryň 16-synda aýyplama bildirildi. Geçen aý ýolbasçylar onuň fotosuratlary we kinosy barada barlag geçirdiler. Bu baradaky komitet barlaglarynyň netijesi bilen Ahmedowanyn aklawçysyny tanyşdyrdy.
Şol komitet Ahmedowanyň döredijiligine özbekleriň medeniýetine dil ýetirmek we özbekleri Orta asyrlarda ýasaýan wagşylar hökmünde häsiýetlendirmek diýip, baha berdi.
Agzalan komitet aýratynam suratlaryň 90 % töwereginiň o diýen ösmedik ýa ösüp barýan obalarda düsürilenligini aýdyp, “Ahmedowa näme üçin owadan we döwrebap binalaryň we ösen obalaryň suratyny almandyr?” diýen soragy goýýar.
Iki sany däbe üns beripdir
Suratlaryň awtory iki sany däbe üns beripdir: toý we sünnet däbi. Olaryň ikisinde-de adamlar aglaýar, ýaş gelinler ene-atalary bilen hoşlaşýanlary üçin, ýaşajyk çagalar bolsa sünnet edilýän mahaly agyra çydaman aglaýarlar, Umida Ahmedowa bu suratlar arkaly özbek halkynyň wagşydygyny görkezmek isläpdir.
“Umida Ahmedowa özbekleri yzagalak halk edip görkezdi” diýip, şol suratlar bilen tanyşlykdan soň aýdylypdyr.
Onuň aglaba suratlarynda aýallaryň işleýän pursaty görkezilýär, esasan öý işleri bilen meşgullanýan halatlary. Ahmedowanyň işlerini Şweýsariýanyň Daşkentdäki ilşihanasy maliýeleşdiripdir.
«Gyzlygyň azaby» diýen dokumental film Umida hem onuň ýanýoldaşy režissýor Oleg Karpow tarapyndan 2009-njy ýylyň martynda, Halkara aýallar gününiň öň ýanynda geçirilen dabara hödürlenipdi.
Iki bölekden ybarat «Gyzlygyň azaby» filminde, özbek däbine görä, gyzlaryň öz durmuş toýlaryna gyzlyk namysyny ýitirmän gelmegine uly ähmiýet berilýändigine üns çekilýär. Şol filmde durmuşa çykmazdan öň gyzlygyny ýitiren gyzlaryň yzyna, atasy öýüne iberilýändigi gürrüň berilýär. Şeýle gelinlere soňra özlerine ýanýoldaş tapmak örän kyn.
Ahmedowanyň düşüren suratlary Tbiliside we Kopengagende sergide tomaşaçylara görkezildi. 2004-nji ýyldan bäri döreden işleri üçin Ahmedowa birnäçe baýraklara, şol sanda 2004-nji ýylda Orsýetiň Grand Priks baýragyna mynasyp bolupdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe şu hepdede Orsýete sapar edip, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşmagy hem Moskwa bilen parahatçylyk ugrunda formal ylalaşyga gol çekmegi planlaşdyrýar.
Abeniň 1-nji maýda Ýewropa ýurtlaryna başlan saparynyň öňüsyrasynda žurnalistlere aýtmagyna görä, Tokio Moskwa bilen Kuril adalaryna degişli territorial dawasyny ara alyp maslahat etmek isleýär.
Ýaponiýanyň demirgazyk kenarynda ýerleşýän dört ada Sowet Soýuzy tarapyndan Ikinji Jahan Urşunyň soňky günlerinde basylyp alnypdy.
Iki ýurt urşuň tamamlanmagyndan soň dawaly adalaryň daşynda uzaga çeken gapma-garşylyk sebäpli parahatçylyk ugrundaky ylalaşyga gol çekmändi.
Kreml Abeniň 6-njy maýda Orsýetiň Soçi şäherine barmagynyň planlaşdyrylýandygyny we Putin bilen duşuşygynda söwda hyzmatdaşlygyny we beýleki ykdysady meseleleri, şeýle-de käbir “halkara meselelerini” maslahat etjekdigini aýtdy.
Abe Ýewropa edýän saparynyň çäginde Fransiýa, Belgiýa, Germaniýa we Britaniýa barar.


text:
30-njy oktýabrda Gyrgyzystanda geçiriljek prezident saýlawlarynyň öňüsyrasynda öten ýyl elhenç etniki konflikt bolan Oşda dartgynly ýagdaý döredi. Gyrgyzystanyň hukuk goraýjy organlarynyň işgärleri saýlawlaryň öň ýanynda saýlaw kampaniýasy bilen bagly administratiw resurslaryň ulanylmagy nägileligiň döremegine getirip biler diýip çaklaýarlar.
Oş welaýaty bilen Özbegistanyň arasyndaky barlag nokady 18 aýdan soň, 26-njy oktýabrda gaýtadan açyldy. Bu barlag nokadynyň ýapylmagyna geçen ýylyň iýun aýynda Gyrgyzystanyň günortasynda ýüze çykan etniki konfliktler sebäp bolupdy.
Häzir, Gyrgyzystanda prezident saýlawlarynyň geçirilmegine sanlyja gün galanda, bu regionda gaýtadan dartgynly ýagdaýyň emele gelendigi habar berilýar.
"Asudalyga aldanmaly däl"
Ýakynda Oş welaýatynyň häkimliginde geçirilen maslahatda Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň welaýat bölüminiň ýolbaşçysy Abdrazak Dunaýew çykyş edip, welaýatdaky ýagdaýyň göräýmäge asudalygyna aldanmaly däldigini aýtdy:
—Oşdaky ýagdaýyň asuda bolup görünmegine aldanmaly däl. Sebäbi häzir dürli güýçler aktiwleşdi, şol sanda ekstremistik meýilli dini toparlar oýanyp başlady. Olar öz maksatlaryna ýetmek üçin elden gelenini etmäge taýýardyrlar.
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň Oş şäher bölüminiň ýolbaşçysy Marat Orozbaýewiň çaklamagyna görä, welaýatdaky ýagdaýyň saýlawlardan soň has hem dartgynlaşmagy ähtimal:
—Bize gowşan maglumatlara görä, saýlawlara gatnaşýan kandidatlaryň käbirleriniň, bu saýlawlaryň netijelerinden nägile bolan halatynda, Oşda durnuksyzlygy döretmäge synanyşmaklary mümkin. Ýagny, saýlawlaryň netijesi belli bolanda, olaryň herekete geçmekleri gaty ähtimal.
Ýerli synçylar, Orozbaýewiň bu sözleriniň ýurduň öňki premýer-ministri Almazbek Atambaýewe degişlidigini belleýärler. Gyrgyzystanyň demirgazygynda önüp-ösen Atambaýew Gyrgyzystanyň häzirki prezidenti Roza Otunbaýewanyň ýarany hasaplanýar.
Bu saýlawlarda Atambaýewiň esasy garşydaşlarynyň ýurduň günortasyndan çykan dalaşgärleriň boljakdygy çaklanýar. Almazbek Atambaýewe garşy durup biljek kandidatlaryň biri hem “Ata Jurt” partiýasynyň lideri Kamçybek Taşyýew hasaplanýar.
Haýbatlar
Oş şäheriniň ýaşaýjylary, hususan-da milleti özbek bolan ýaşaýjylaryň käbirleri, özleriniň ýanyna daýaw ýigitleriň gelip, Atambaýewe ses bermeklerini soranlyklaryny gürrüň berdiler. Olaryň biri, Oş şäheriniň ýaşaýjysy Adylžan Karimow şol daýaw ýigitleriň, eger Atambaýewe ses bermeseňiz, siziň howpsulygyňyza kepil geçip bilmeris diýendiklerini eşidendigini aýtdy.
Oş şäheriniň häkimi Melis Myrzakmatow saýlawlaryň öňüsyrasynda geçirilýän agitasion çärelere býujetiň serişdelerini ulanan resmileri jogapkärçilige çekmäge çagyrdy:
—Men iýun aýynda bolan konfliktiň öň ýany howply ýagdaýyň dörändigi barada duýduryşym ýaly, häzir hem duýdurýaryn. Siz daşardan geljek terrorçylardan gorkmaň, içimizde gezip ýörenlerden howatyrlanyň. Iň uly howp şolardan abanýar. Hut şol adamlar administratiw resurslardan peýdalanyp, adamlary gorkuzyp, durnuksyzlygy ornaşdyrmaga çalyşýarlar. Olaryň jenaýatçylykly hereketleri gaýtadan bidüzgünçilikleriň döremegine getirip biler. Saýlawlarda galplyga ýol berilse, halk gaýtadan aýaga galar. Şonda dürli çaknyşyklar, şol sanda etniki konfliktler hem ýüze çykyp biler.
Gyrgyz resmileriniň beren maglumatlaryna görä, Oş, Batken hem Jelal-Abad welaýatlarynda hukuk goraýjy organlar ýokary hüşgärlik ýagdaýynda iş alyp barýarlar. Bu welaýatlarda 1,177 saýlaw bölümi ýerleşdirildi.
Gyrgyzystanyň Içeri işler minisrliginiň ýokary derejeli resmisi Kursan Asanow Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde: “Saýlawlar geçiriljek döwürde ýurduň Içeri işler ministrliginiň esasy maksady her bir raýatyň howpsuzlygyny üpjün etmekden ybarat bolar” diýdi.
Geçen ýyl etniki özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda turan “iýun wakalary” diýlip atlandyrylan etniki çaknykşyklarda 470 adam heläk bolup, ýüzlerçe öýler ýykylypdy we dargadylypdy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň esasan gündogar ýurtlarynyň 10 hökümetiniň beýannamasynda Orsýetiň Germaniýa bilen tebigy gaz söwdasyny atdyrmak planlaryndan şikaýat edilýär we munuň ÝB-niň bähbitlerine ters gelýändigi hem Ukrainany durnuksyzlandyrmak howpuna täsir ýetirýändigi aýdylýar.
26-njy noýabrda ýazylan we Polşa, Bolgariýa, Çehiýa Respublikasy, Slowakiýa, Wengriýa, Rumyniýa, Gresiýa, Estoniýa, Latwiýa we Litwa tarapyndan gol çekilen hat “Demirgazyk akym II” proýekti barada Ýewropa Bileleşiginiň sammit derejesinde diskussiýa geçirmegine çagyryş edilýär.
Sentýabrda aýynda ýewropaly kompaniýalaryň ençemesi Germaniýa tarap Ukrainanyň üstünden geçmeýän “Demirgazyk akym II” proýektini ýaýbaňlandyrmak barada Orsýetiň döwlet gözegçiligindäki “Gazprom” kompaniýasy bilen ylalaşyk baglaşdylar.
25-nji noýabrda “Gazprom” Ukraina gaz akdyrmagyny bes etjekdigini yglan etdi. Kiýew başga ýerden has arzan gaz satyn aljakdygyny aýtdy.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeiýer paýtagt Duşenbede Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon bilen duşuşdy.
Häzir Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna hem başlyklyk edýän Steinmeiýer Täjigistana Gyrgyzystandan, 1-nji aprelde geldi.
Rahmonyň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, iki lider täjik-german gatnaşyklary barada, şonuň ýaly-da ÝHHG-nyň işi we öz ýurtlarynyň bu guramadaky roly barada gepleşdi.
Steinmeiýer 31-nji martda gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýew bilen gepleşik geçirdi. Olar regional we halkara meseleler, şol sanda ÝHHG-nyň Gyrgyzystanda demokratik guramalary gurmakda oýnaýan roly barada maslahat etdiler.
Steinmeiýer Özbegistana hem sapar etdi we Merkezi Aziýany global durnuklylyga uly töwekgellikleri bolan strategik ähmiýetli region hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Liwiýada Muammar Kaddafiniň tarapdarlaram, ony agdarmak ugrunda göreşýän gozgalaňçylaram tussagda oturanlara gazaply daraýarlar diýlip, adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” halkara guramasynyň täze dokladynda bellenýär.
Tripolidäki Abu Salim türmesinde tussag astynda oturan oglanlary Kaddafä wepaly adamlaryň zorlandygy baradaky faktlar dokladda getirilýär.
Dokladda şeýle-de Ez-Zawiýa türmesinde oturan liwiýaly çagalara gozgalaňçylaryň gazaply daraýandygy, çagalaryň saklanýan şertleriniň juda erbetdigi habar berilýär.
“Amnesty International” konflikte gatnaşýan taraplaryň ikisini-de tussaglykda oturan adamlara garşy zorluk ulanmazlyga, olary gynamazlyga, olaryň hukuklaryny berjaý etmäge çagyrýar.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Ýulia Timoşenko ýakynda geçirilen saýlawlarda ýeňiş gazanan lider Wiktor Ýanukowiçe garşy hüjümini barha artdyrýar.
Ol Ýanukowiçiň saýlawlary galplyk bilen ýeňendigini aýdyp, onuň bilen haýsydyr bir koalision hökümetini gurmaga özüniň taýýar däldigini mälim etdi.
Timoşenko ýerli bir telekanalda eden çykyşynda, öz garşydaşynyň bir eýýäm ýurduň gaz geçirijilerini satyp başlanlygyny hem öňe sürdi. Bu gaty çylşyrymly bir mesele bolup, onuň bir ujy Orsýete baryp degýär.
Timoşenko penşenbe güni häkimiýet başyna geçjek Ýanukowiçiň uzak wagtlap wezipe başynda galmajagyny hem çak edýänligini aýtdy.
Ýanukowiç 7-nji fewralda geçirilen saýlawlaryň ikinji tapgyrynda Timoşenkodan köp ses alyp saýlawlarda ýeňiş gazanypdy.


text:
Gazak howpsuzlyk güýçleri Aktobe şäherinde jeňçidir diýlip güman edilýän bäş adamy atyp öldürdi. Aktobe Gazagystanyň Russiýa bilen serhedinde ýerleşip, 5-nji iýunda şäherde onlarça adam gazaply hüjümleri edipdiler.
Berilýän maglumata görä, jeňçiler “terrora garşy operasiýanyň” dowamynda öldürilipdirler. Indi Aktobedäki hüjümler bilen baglylykda öldürilen adamlaryň sany 25-e ýetdi.
Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komiteti 10-njy iýunda ýurduň ýörite güýçleriniň Aktobeniň ýaşaýyş jaýlarynyň birine hüjüm edip, “terrorist” diýlip atlandyrylan dört adamyny öldürendigini habar berdi.
Resmi beýanatda “terroristleriň şärigi” diýlip tanadylan ýene bir adamynyň polisiýa garşy ot açyp başlanda öldürilendigi hem aýdylýar.
Milli howpsuzlyk komitetiniň maglumatyna görä, soňky öldürilen adamlar 5-nji iýunda Aktobeniň iki ýarag dükanyna we harby bazasyna hüjüm eden jeňçileriň hatarynda bolupdyrlar. Şol wakalarda parahat ilatdan dört adam, harbylardan hem üç adam öldürilipdi.
9-njy iýunda Gazagystanda şol pidalaryň hatyrasyna matam tutuldy.
“Howpsuzlyk güýçleri [agzalýan] hüjümler bilen ilteşikli bolmakda güman edilýän terroristleriň gözlegini dowam etdirýärler” diýip, Milli howpsuzlyk komitetiniň 10-njy iýunda ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
Hüjümçleriň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir ygtybarly topar öz üstüne almady.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew hüjümçileri “radikalsyraýan” hereketiň agzalary atlandyryp, olaryň daşardan görkezme alandyklaryny aýtdy. Gazak polisiýasy hem jeňçileriň [bu ýurtda] “tradision däl dini akymyň” agzalary bolandygyny aýdýar. Bu adalga Merkezi Aziýa döwletlerinde, adatça, yslamçy ekstremistik toparlar bilen baglylykda ulanylýar.
Emma Gazagystanyň Parlamentiniň ýokarky öýi, bu hüjümleri ýazgaryp, jeňçileriň din bilen ilteşiginiň bolmandygyny öňe sürýär.
Bu hüjümleriň öňüsyrasy, ýagny aprel we maý aýlarynda Gazagystanda planlaşdyrylýan ýer reformalaryna garşy köpçülikleýin protestler geçipdi. Demonstrasiýalarda 1000-e golaý aktiwist tussag edilip, olaryň köpüsine 10-15 gije-gündizlik tussaglyk berlipdi.


text:
Duşenbe güni ekstremist çeçen söweşjeň lideri Doku Umarow geçen aý Moskwanyň «Domodedowo» aeroportunda gurnalan partlamanyň amala aşyrylmagyna hut özüniň görkezme berendigini aýdyp beýanat ýaýratdy.
«Kawkazcenter» atly yslamçy internet saýtynda ýerleşdirilen wideo-beýanatynda Doku Umarow Orsýetin Kawkaz regionynda şerigat kanunlary arkaly dolandyrylýan garaşsyz döwlet döretmek ugrunda şular ýaly partlamalaryň ýene-de amala aşyryljakdygyny duýdurýar.
«Domodedowo» aeroportunda janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylan şol partlamada 36 adam ölüp, onlarça adam ýaralanypdy.


text:
Orsýetiň häkimiýetleri belli oppozisiýa aktiwisti Alekseý Nawalnynyň adwokatlyk käri üçin resmi rugsady bikanun ýol bilen alandygyny aýdýarlar.
Çarşenbe güni Orsýetiň jenaýat-derňew Komitetiniň internet saýtynda peýda bolan maglumatda bu barada Alekseý Nawalnynyň ýörite sorag edilendigi aýdylýar.
Bu maglumata görä, Alekseý Nawalnyý özüniň ozalky işlän ýeri bolan döwlet eýeçiligindäki tokaý firmasynyň 2009-njy ýylda çeken maliýe ýitgileri bilen baglanyşykly-da sorag edilipdir.
Jenaýat-derňew Komiteti Alekseý Nawalnynyň birnäçe ýyl mundan ozal adwokatlyk işine rugsat alanda öz iş tejribesi barada ýalan maglumatlar berendigini öňe sürýär.
Alekseý Nawalnynyň özi internet sahypasynda çarşenbe günki ýazan blogynda jenaýat-derňew Komitetiniň heniz özi bilen gürrüň geçirmezinden öň özüne garşy aýyplama bildiriji maglumaty internetde ýerleşdirendigini aýdyp, muňa öz nägileligini bildiripdir.


text:
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän "Hýuman raýts wotç" guramasynyň 2015-nji ýyldaky hasabatynyň Türkmenistan bölüminde öňki ýyllardan gelýän ýagdaýyň, ýagny ýurtda adam hukuklarynyň töwerekleýin bozulmagynyň dowam edýändigi we 2014-nji ýylda bu meselede hakyky gowulanmalaryň bolmandygy aýdylýar.
Hasabatyň Türkmenistan bölümi «Şahsyýet kulty, plýuralizm ýok», «Raýat jemgyýeti», «Jaý we emläk hukugy», «Metbugat azatlygy we maglumat», «Hereket azatlygy», «Mejbury zähmet», «Din azatlygy», «Syýasy tussaglar, türmede ýitirim bolmak we adam gynamalary» ýaly böleklere bölünýär.
Prezident we onuň töweregi
Prezident, onuň garyndaşlary we olaryň ýaranlary jemgyýetçilik durmuşynyň ähli pudagyna çäksiz kontrolluk edýärler, hökümet raýatlaryň ýygnanyşmak, söz, pikir aýtmak, din azatlyklaryny ret edýär, ýurt garaşsyz derňewler üçin ýapyklygyna galýar diýip, hasabatda aýdylýar.
1990-njy ýyllaryň aýagynda we 2000-nji ýyllaryň başynda bolan köpçülikleýin tutda-baslyklar mahalynda türmä basylan adamlaryň garyndaşlary öz bendilikdäki hossarlarynyň ykbaly barada resmi maglumat alyp bilmeýärler, konstitusiýa boýunça teklip edilýän «reformalar» hakykatda esasy azatlyklaryň we hukuklaryň giňeldilmegini wada bermeýär diýip, HRW belleýär.
Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» guramasyna salgylanmak bilen, hasabatda prezident G.Berdimuhamedow tarapyndan we onuň özi hakynda ýazylan birnäçe kitabyň ýanwar aýynda, öňki prezident S.Nyýazowyň kitaplarynyň deregine, mekdep programmasyna girizilendigi aýdylýar.
Raýat jemgyýeti
Raýat jemgyýetleri barada aýdylanda, hökümetiň alyp barýan repressiw syýasatynyň hökümetden aýry garaşsyz jemgyýetçilik guramalarynyň işlemegini adatdan daşary ýagdaýda kynlaşdyrýandygy bellenilýär.
«Raýat jemgyýetiniň aktiwistleri we žurnalistler, şol sanda daşary ýurtlarda bosgunlykda ýaşaýanlar we olaryň garyndaşlary yzygiderli ýagdaýda hökümet öç almalary bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar» diýip, hasabatda aýdylýar.
G.Berdimuhamedow maý aýynda «Jemgyýetçilik birleşmeleri hakyndaky kanuna» gol çekdi, onda hökümetden aýry guramalaryň registrasiýasyny ýa-da işini diňe sud (Adalat ministrligi däl) togtadyp biler diýilýär.
Emma muňa garamazdan, Adalat ministrliginde täze hökümetden aýry guramanyň hasaba alynmagyndan ýüz öwrülmegi üçin uzyn sanaw bar, hasaba alynmadyk jemgyýetçilik guramalary bolsa bikanun hasaplanýar.
Döwlet tarapyndan maliýeleşdirilmeýän jemgyýetçilik guramalary has giň hökümet kontrollugyna sezewar edilýär.
Şeýle-de hasabatda 2014-nji ýylyň ýanwarynda ýaşaýyş jaýlary hakyndaky täze kanunyň güýje girendigi bellenilip, ol kanunda wada berlen hususylaşdyrmanyň haçan durmuşa geçiriljeginiň belli bolman galýandygy aýdylýar.
"Metbugat azatlygy düýpden ýok"
Mundanam başga hasabatda metbugat azatlygynyň düýpden bolmazlygynyň üýtgewsiz galandygy, hakykatda türkmen häkimiýetleriniň ýurtda çap edilýän we elektron görnüşde ýaýradylýan ähli metbugat serişdesine kontrolluk edýändigi aýdylýar.
«Internet elýeterliligi çäkli bolup, berk döwlet kontrollugynda galmagyny dowam etdirýär, sosial media we köp websaýt, şol sanda daşary ýurt habar guramalary hem ýurtda baglangy, hökümet elektron we telefon aragatnaşyklaryna gözegçilik edýär diýip bilinýär» diýip, hasabatyň dowamynda aýdylýar.
Hereket çäklendirmeleri
Hasabatyň hereket azatlygyna bagyşlanan böleginde Türkmenistanyň hökümetiniň raýatlaryň ýurt daşyna erkin syýahat etmeklerini çäklendirmegi dowam etdirýändigi bellenilip, raýat aktiwistlerine we bosgunlykdaky dissidentleriň garyndaşlaryna garşy girizilen näresmi we eden-etdilikli syýahat gadaganlygy agzalýar.
Bu gadaganlyga hukuk goraýjy Farid Tuhbatulliniň doganynyň, görnükli atşynas Geldi Kärizowyň daşary ýurda goýberilmezligi ýaly faktlar mysal getirilýär. Şeýle-de Azatlyk radiosynyň beren maglumatlaryna salgylanylyp, täze biometrik pasportuň güýje girmegi bilen döredilen çäklendirmeler, Türkiýä, Eýrana we Orsýete saglygyny bejertmäge gidýän raýatlara döredilýän päsgelçilikler mysal getirilýär.
Hasabatyň mejbury zähmet baradaky bölüminde hem, Azatlyk radiosynyň pagta ýygymyna çykarylan mekdep okuwçylary, mugallymlar barada beren maglumatlaryna salgylanmak bilen, oba hojalyk işlerinde çaga zähmetiniň ulanylmagyny gadagan edýän kanunçylygyň bozulýandygy bellenilýär.
Şeýle-de hasabatda din meselesindäki çäklendirmelere, syýasy tussaglar, türmede ýitirim boldy diýilýän raýatlar we adam gynamalary barada «Olary diri görkez» kampaniýasynyň ýaýradan maglumatlary esasyndaky faktlara üns çekilipdir.


text:
Özüne bildirilýän aýyplamalarda, şol sanda ölüm jezasyny ýatyrmak baradaky kampaniýa agzalykda günäli tapylanyndan soň, eýranly tanymal adam hukuklary boýunça aktiwist jemi 16 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň laureaty Şirin Ebadi bilen bilelikde gurlan "Adam hukuklaryny goraýjylaryň merkezi" atly guramanyň başlygynyň orunbasary Narges Mohammadi häzir 6 ýyl möhlet bilen türmede otyr. Täze çykarylan bu agyr höküm hem onuň üstüne urna bolýar.
"Adam hukuklaryny goraýjyny türmede saklamak we beýleki hukuk aktiwistlerini gorkuzmak ondan öç almak üçin edilýän zat" diýip, Mohammadiniň adamsy Tagi Rahmani Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Özleriniň iki çagasy bilen häzir Parižde ýaşaýan Rahmaniniň aýtmagyna görä, 16 ýyl türme tussaglygynyň 10 ýyly "Eýranda ölüm jezasynyň ädimme-ädim ýatyrylmagyna tarap" atly bikanun kampaniýanyň "gurnalmagy" sebäpli berlipdir.
Türme möhleti
Ýöne Rahmani bu kampaniýany guran Mohammadi däl, ol diňe onuň bir agzasydy diýýär.
Rahmani 19-njy maýda telefon arkaly geçirilen söhbetdeşlikde şeýle diýdi: "Ol kampaniýany gurnan agzalaryň biri däl. Näme üçin ölüm jezasynyň ýokary sanyny aşaklatmak ugrunda işlemek Eýranda jenaýat bolýar?"
Rahmaniniň aýtmagyna görä, Mohammadi "Yslam respublikasynyň garşysyna iş görmek üçin duşuşyk geçirmekde we dildüwşükde" aýyplanyp, 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir, bir ýyl hem oňa "Eýranyň milli howpsuzlygyna garşy iş alyp baranlygy" üçin berlipdir.
Eýranyň kanunlary boýunça üstünden ençeme türme hökümi çykarylan adam haýsynyň möhleti uzak bolsa, şonça türmede oturmaly bolýar. Bu kanuna görä, Mohammadiniň tussaglyk möhleti 10 ýyl.
Bu höküm barada şikaýat suduna hem ýüz tutup bolýar.
Agyr höküm
Fransiýanyň media gözegçilik edýän “Serhetsiz reportýorlar” topary 20-nji aprelde çykarylan karary Eýranyň Aňtaw ministrligi bilen ”Yslam rewolýusiýasynyň sakçylarynyň” täsiri astynda "galplaşdyrylan sud prosesinde" çykarylan karar diýip, ýazgardy.
Toparyň baş sekretary Kristof Deloire 19-nji maýda bir beýanatda: "Bular ýaly agyr höküm Eýranyň sud häkimiýetleriniň adalatsyz häsiýetini görkezýär" diýdi.
Ol soňra hem: "Sud ulgamynyň buýrugy ýokary lideriň özünden alýandygyny hemmeler bilse-de, prezident Rohani kanun bu derejede gödek bozulýan wagty dymyp oturyp bilmez" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Adam hukuklary ugrunda eden tagallalary üçin "Serhetsiz reportýorlar" tarapyndan informasiýa gahrymany diýen hormatly at bilen sylaglanan Mohammadi 2015-nji ýylyň maý aýynda tutuldy.
Ol adam hukuklary ugrunda alyp baran işleri üçin ondan ozal hem ençeme gezek tutulyp, ençeme gezek türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
10-njy aprelde türkmen oppozisiýasynyň lideri Awdy Kulyýewiň ýogalanyna alty ýyl doldy.
Türkmenistan SSSR-niň iň soňky, garaşsyz Türkmenistanyň bolsa ilkinji daşary işler ministri Awdy Kulyýew türkmen hökümetinde bolup, resmi häkimiýete oppozisiýada duran we hökümetiň düzüminden ilkinji bolup meýletin çykan adamdy.
Awdy Kulyýew 2007-nji ýylyň 10-njy aprelinde Norwegiýanyň paýtagty Osloda agyr keselden aradan çykdy. Awdy Kulyýewiň dogan-garyndaşlary ony türkmen topragynda jaýlamak haýyşy bilen türkmen häkimiýetlerine ýüz tutupdy. Emma ýurduň häkimiýetleri tarapyndan muňa rugsat berilmändi. Aradan çykanyndan on gün geçensoň, Awdy Kulyýew türkmençilik we musulmançyyk däpleri berjäý edilip, Osloda jaýlandy.
Awdy Kulyýewiň aradan çykanyndan soň türkmen oppozisiýasynyň durmuşynda nähili üýtgeşiklik boldy?
Azatlyk Radiosy oppozisioner Halmyrat Söýünow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Aşgabat, 25.02.2015. “Türkmenportal”.
Şu gün paýtagtymyzda iki ýurduň döwlet we telekeçilik düzümleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda türkmen-awstriýa işewürler maslahaty geçirildi. Ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmegiň geljegi, täze gatnaşyklary ýola goýmak, mundan beýläkki özara gatnaşyklaryň meýilnamalaryny ara alyp maslahatlaşmak duşuşygyň esasy meseleleri boldy.
Maslahata gatnaşyjylar Türkmenistanyň ykdysady kuwwaty bilen tanyşdylar, milli ykdysadyýetiň döwlete degişli däl ulgamynyň wekilleri bilen uzakmöhletleýin netijeli aragatnaşyklaryň pugtalandyrylmagy ýola goýdular.
Milli ykdysadyýetiň esasy ugurlary bilen tanyşdyryp, türkmen tarapynyň wekilleri biziň ýurdumyzyň gyzyklanma bildirýän hyzmatdaşlaryň ählisi bilen deňhukuklylyk esasynda halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmäge gönükdirilen strategiýany üstünlikli durmuşa geçirýändigini nygtadylar. Şu babatda daşary ýurtlaryň işewür toparlarynyň, şol sanda Awstriýa Respublikasynyň işewür toparlarynyň wekilleri bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge taýýardygyny tassyklap, çykyş edenler ýurtda işewürligi üstünlikli ösdürmek üçin ähli şertleriň döredilýändigini — milli kanunçylygyň kämilleşdirilýändigini, maýa goýum işjeňliginiň höweslendirilýändigini bellediler.
Soňky ýyllarda Awstriýa Respublikasyny hem hasaba almak bilen, Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary bilen daşary söwda aragatnaşyklarynyň oňyn tejribesiniň toplanandygyny nygtap, maslahata gatnaşyjylar ykdysadyýet ulgamynda bolşy ýaly, medeni-gumanitar we ylym-bilim ulgamlarynda hem ikitaraplaýyn gatnaşyklary ýygjamlaşdyrmak üçin örän amatly şertleriň döredilýändigini bellediler.
Milli Liderimiziň döwlet strategiýasynyň möhüm tarapy bolup çykyş edýän türkmen ykdysadyýetiniň hususy ulgamynyň ösdürilişi barada hem myhmanlara jikme-jik habar berildi.
Öz gezeginde Awstriýa wekiliýetiniň agzalary häzirki wagtda ykdysady ösüşiniň okgunly depginlerini görkezýän Türkmenistan bilen netijeli aragatnaşyklary ýygjamlaşdyrmaga Awstriýanyň işewür toparlarynyň aýratyn gyzyklanma bildirýändiklerini beýan etdiler.
Maslahatyň çäklerinde ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri bilen Awstriýa Respublikasynyň wekiliýetiniň agzalarynyň arasynda ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirildi.


text:
Moskwa sudy Mihail Hodorkowsiniň garşysyna çykarylan ikinji kezzaplyk hökümini güýjünde galdyrdy, ýöne onuň türme möhletini bir ýyl gysgaltdy.
Häzir dargadylan "Ýukos" nebit kompaniýasyny esaslandyryjy Hodorkowskiý salgyt galplygy sebepli sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Dekabrda ol pul ýuwmakda hem günäli tapyldy we onuň tussaglyk möhleti 2017-nji ýyla çenli uzaldyldy.
Tarapdarlary oňa bildirilýän aýyplaryň galpdygyny we Hodorkowskiniň Wladimir Putina garşy oppozisiýany maliýeleşdirenligi üçin jezalandyrylandygyny aýdýarlar.


text:
1-nji sentýabrda Türkmenistanyň orta mekdepleriniň birinji klasyna okuwa baran okuwçylaryň ählisine döwlet tarapyndan sowgat hökmünde netbuk berildi.
Resmi maglumatlara görä, şu ýyl ýurduň orta mekdeplerine jemi 100 müňe golaý çaga okuwa barypdyr. Olaryň ählisi üçin niýetlenilip satyn alnan netbuklaryň jemi bahasy 26 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr. Bilim ministrliginiň yglan eden tenderiniň ýeňijisi bolan Hytaýyň “Lenovo” kompaniýasy türkmen okuwçylary üçin öz netbuklaryny Türkmenistana getirdi.
Şu ýylyň 10-njy ýanwarynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň orta mekdepleriniň 1-nji klasynda okaýan okuwçylarynyň ählisini okuw kitaplary bilen birlikde şahsy kompýuterler bilen mugt üpjün etmek meselesini öwrenmegi degişli ýolbaşçylara tabşyrypdy.
Mekdep okuwçylaryna kompýuterleri şahsy bermek barada aýdylan-da bolsa, Bilim ministrligi tarapyndan netbuklaryň çagalara paýlanylyşynda şahsy diýlen zat ýok. Netbuklar okuwçylaryň öýlerine berilmän, diňe mekdepde saklanylýar.
Tomusky kanikulda orta mekdepleriň başlangyç klaslary okadýan mugallymlaryna sentýabra çenli hökmany suratda kompýuterden baş çykarmak tabşyrylypdy. Mugallymlaryň iki-üç aýlap ýörite kurslara gatnap okandyklaryna garamazdan, olaryň aglabasy kompýuterlerden asla baş çykaryp bilmeýärler. Bu ýagdaý diňe etrap, oba mekdeplerinde däl, eýsem paýtagtyň bilim ojaklarynda-da şeýle.
Netbuklaryň okuwçylara paýlanylyp berlenine on gün geçen-de bolsa, olaryň hatda gutusyndan çykarylman, klasdaky şkaflarda saklanylýan ýerleri hem bar.
Döwlet tarapyndan okuwçylara paýlanan netbuklaryň mekdeplerde ulanylyşyna diňe bir bilim müdirlikleriniň hünärmenleri däl, eýsem polisiýanyň işgärleriniň-de gözegçilik edýändiklerini mugallymlar gürrüň berýärler. Ýetginjekler bilen işleşmek boýunça polisiýanyň wekilleri mekdeplere ýörite aýlanyp, okuwçylara berlen netbuklaryň elmydama işledilen ýagdaýynda durmalydygyny maslahat berip gidýärler.
Bilim müdirlikleriniň hünärmenleri bolsa netbuklar sapaklarda işledilmese, onda mugallymlaryň işden boşadyljakdygyny duýdurýarlar.
Netbuklaryň sapaklarda elmydama işledilmezliginiň esasy sebäpleriniň biri onuň elektrik üpjünçiligi meselesidir. Okuwçylaryň oturýan ýerlerinde ähli netbuklary elektrik energiýasy bilen üpjün etmäge hiç bir mekdepde şert ýok. Ýaňy ýedi ýaşan çaganyň oturýan ýerlerine uzyn simleri çekmekden howatyr edilensoň, direktorlar netbuklaryň energiýasy gutaransoň, olary aýratynlykda tok bilen doldurmagy mugallymlara tabşyrýarlar. Bu bolsa mugallymyň işiniň daşyndan ýene bir iş bolýar. Şonuň üçin olar netbuklary kän bir ulanmanlaryny kem görmeýärler.
Bilim ministrligi tarapyndan birinji klasyň okuw programmasynda ýörite netbuk üçin wagtyň bölünip berilmezligi-de, başlangyç klas mugallymlaryna sapaklary geçmekde kynçylyk döredýär. Sebäbi netbuklaryň açylyp-ýapylmagyna sarp edilýän wagt beýleki sapaklarda çagalara berilýän sowadyň täsirliligini kemeldýär diýip, mugallymlar aýdýarlar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Saud arabystanda internetde çap eden maglumatlary üçin tussag edilen blogger Ýewropa Parlamentiniň 2015-nji ýyl boýunça pikir azatlygy ugrundaky Saharow baýragyna eýe boldy.
31 ýaşly Raif Badawi 2012-nji ýylda Saud Arabystanynyň dini polisiýasyny tankyt edendigi üçin tussag edilipdi. Ol internetde yslama dil ýetirmekde aýyplanyp, 10 ýyl türme tussaglygyna we 1000 gezek gamçylanmagyna höküm edildi.
Badawi ýanwar aýynda köpçüligiň öňünde 50 gezek gamçylandy. Halkara tankytlaryndan soň soňky jeza birnäçe gezek yza tesdirildi we resmi taýdan tussagyň saglyk ýagdaýy bilen düşündirildi.
Sowet dissidenti Andreý Saharowyň adyny göterýän 50 müň ýewro möçberli baýrak bilen 1988-nji ýyldan bäri adam hukuklaryny we azatlyklaryny goraýjylar hormatlanýar.


text:
TOYOTA COROLLA sürüjileri üçin hoş habar!
Toýotanyň Türkmenistandaky Ýeke-täk Resmi dileri bolan "Garagum Ulag" Hojalyk Jemgyýeti Toyota Corolla kysymly awtoulaglaryň Tehniki Howpsyzlygyna gönükdirilen MUGT tehniki barlaga çagyrýar.
Tehniki barlaga 2013-2016 ýyllar arasynda öndürilen ähli COROLLA kysymly awtoulaglar gatnaşyp biler.
Hünärmenlerimiz awtoulagyň daşyny, içini, aşagyny, hereketlendiriji we geçiriji bölümini, elektronikany gözden geçirýärler. Barlagyň soňunda size hünarmenler tarapyndan netijenama bilen degişli maslahatlar beriler.
Mundan başga-da, ähli Toyota kysymly awtoulaglary bejertmek boýunça islendik soraglar boýunça serwisimize ýüz tutup bilersiňiz.
Biziň salgymyz:
Aşgabat ş., Oguzhan (Aýtakow) köç., 7/A (Mersedes Merkezi)
Goşmaça maglumatlar üçin telefon:
+99312 43 70 57
+99312 43 20 99


text:
Şu gün Eýranyň Atom energiýasy boýunça agentliginiň başlygy Aly Akbar Salehi ýurduň täze gurulýan urany baýlaşdyryjy merkezine halkara inspektorlarynyň sapar etmekleri üçin ýakyn wagtlarda ýörite möhletiň bellenjekdigini aýtdy.
Şu hepdäniň penşenbe güni Eýranyň resmileri BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary bolan Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Orsýetiň we Hytaýyn, şeýle hem Geňeşe agza bolmadyk Germaniýanyň wekilleri bilen Ženewada gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýarlar.
Bu gepleşiklerde taraplar Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly käbir dawaly meseleleri ara alyp maslahatlaşarlar.


text:
Orsýet Birleşen Ştatlaryň, göknar ekinlerini ýok etmezlik bilen, owgan neşe söwdasyna göz ýumýandygyny aýtdy.
Amerikan goşunlary Helmand welaýatynda, neşe maddalarynyň iň kän öndürilýän ýerleriniň birinde kontroly ele geçirýär. Moskwa şu hepdede Günbatary neşe meselsinde ikinji gezek tankyt edýär.
NATO bu aýyplamany ret etdi we Moskwa pitneçiler bilen söweşe köpräk esger ibermek bilen kömek edip biler diýdi.
Amerikan goşunlary Helmand welaýatynyň adamlaryna bu ýylky ekinlerine zat degmejeklerini aýtdylar.
Geçen aý amerikan goşunlary tarapyndan ele geçirilen Marjada Birleşen Ştatlar daýhanlara öz göknar ekinlerini ýok etseler pul hem geljek ýyl başga ekin ekmek üçin tohum berjeklerini aýtdylar.
Owganystan dünýäde öndürilýän neşäniň 90 prosentden gowragyny öndürýär.


text:
Günorta-gündogar Türkiýede, türk esgerleri bilen kürt jeňçileriniň arasynda 7-nji awgustda bolan çaknyşyklarda azyndan 5 adam öldürildi.
Silopide, Türkiýäniň Yrak we Siriýa bilen serhediniň golaýynda, polisiýa reýdleri netijesinde dörän çakynyşyklarda 3 adam ölüp, birnäçe adam ýaraly boldy.
Şu arada Agri welaýatynda, Türkiýäniň Eýran bilen serhediniň golaýynda turan atyşykda bir türk esgeri we Eýranyň awtobus kompaniýasynyň işgäri öldürildi, üç eýranly bolsa ýaralandy.
Soňky iki hepdede, türk howpsuzlyk güýçleri bilen kürt jeňçileriniň arasynda turan gowgalarda azyndan 30 adam öldürildi.


text:
05 апреля 2013
türkmen telekeçileri bilen oýun etmeli däl, olar tüweleme häzirki wagt diňe öňe gidýärler olam halkyň baýamagyna we daşary ýurt adamlarynyň ýanynda özleriniň beýik derejededigini mydama içerki we daşarky ýurtlaryň arasynda öňe sürertürkmen telekeçilerine elmydama üstünlikler ýaran bolsyn.
05 апреля 2013
köp telekeçilerýaltaçylygam edýär arasynda ýada bolmasa döwletden alýan karz pullaryny başgazada ullanyp wagtynda döwlet bilen üzlüşip bilmän ýörenem bar, şu wagt öňüňden çykanyň dörten üçisi telekeçi, her kim öz oňarýan işine baş goşsa gowy, telekeçileriňem eden guran zatlary kän halkada amatly peýdaly işler etdiler


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Minskdäki köptaraplaýyn gepleşikleriň öňüsyrasynda elleşdiler.
Bu duşuşyk Kiýew bilen Moskwanyň arasynda gündogar Ukrainada orsýetparaz pitne bilen bagly dartgynlylygyň güýçlenen wagtynda geçirilýär.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko regional liderleriň, şol sanda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň gatnaşmagynda Minskde geçýän sammitiň Ukraina parahatçylyk getirjegine umyt bildirdi.
Sammitden edilýän umytlar
Poroşenko 26-njy awgustda Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko bilen duşuşygynyň öňüsyrasynda “Men şu günki duşuşygyň ýeke-täk duşuşyk däl-de, birinji duşuşyk boljagyna we netijede parahatçylyga getirjegine tüýs ýürekden ynanýaryn” diýdi.
Şol bir wagtda-da Lukaşenko 26-njy awgustdaky gepleşiklerden uly öňegidişlige garaşmakdan saklanmaga çagyrdy.
Poroşenko Minskde ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aşton bilen hem aýratynlykda duşuşyk geçirdi.
Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Gümrük bileleşiginiň sammitine Belarusyň prezidenti Aleksander Lukaşenko, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazabaýew we Ýewropa Bileleşiginiň resmileri gatnaşýarlar.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aştonyň metbugat wekili Maýa Kosiýançiç (Maja Kocijancic) Brýusselde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda bu gepleşikleri “krizise syýasy çözgüt tapmaga amatly şertleriň döredilmegi boýunça gepleşikler üçin mümkinçilik” diýip atlanyrdy.
Kreml Putin bilen Poroşenkonyň özara gönümel gepleşik geçirmegini aradan aýyrmady, emma ikitaraplaýyn gepleşikleriň boljagyny tassyklamady.
Iki ýurduň liderleri geçen sapar Fransiýada iýun aýynyň başynda 1944-nji ýylyň 6-njy iýunynda Normandiýa goşun girizilen gününiň 70 ýyllygynyň dabarasynda gysga wagtlyk duşuşypdylar.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow häzirki duşuşygyň “Ukrainadaky krizisi çözmek maksadyna uýýan syýasy prosese başlamak boýunça tagallalaryň derejesi barada pikir alyşmaga” mümkinçilik berýändigini aýtdy.
Emma Lawrow ÝB-niň resmileriniň bu gepleşiklere “Ukrainanyň Orsýete garşy göreşi” hökmünde garamaly däldiklerini belledi.
Orsýetiň konfliktdäki "roly"
Mundan öň ÝB we ABŞ, Orsýet separatistleri goldamagy bes etmänsoň, onuň garşysyna sanksiýalary girizdiler. Orsýet muňa jogap hökmünde günbataryň azyk önümleriniň importyny gadagan etdi.
Şol bir wagtyň özünde-de Orsýetiň Goranmak ministrligindäki çeşme günorta-gündogar Ukrainada orsýet-ukrain serhedinden tötänden azaşyp geçen orsýet harbylarynyň ukrain goşunlary tarapyndan ele salnandygyny aýtdy.
Bu çeşmäniň Orsýetiň täzelikler agentliklerine aýtmagyna görä, harbylar, hamana, gözegçilik edýän wagtlary araçägiň belgisiz böleginden tötänden serhetden geçipdirler.
Emma Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugy ele salnan 10 harbynyň 98-nji howa-desant diwiziýasynyň esgerleri bolup, olaryň Donetskden 50 kilometr uzaklykdaky Zerkalne obasynyň golaýynda ele salnandygyny aýtdy.
Kiýew Orsýeti Ukrainada pitneçileri goldamakda aýyplap gelýär. Orsýet bu aýyplamalary ret edýär.


text:
Düýn Orsýetiň «Ros-trans-nadzor» döwlet transport gözegçilik agentligi ýurduň Surgut şäherinde «Tu-154 B» kysymly ýolagçy uçarynda dörän ýangynyň sebäpleri doly anyklanylýança, bu görnüşdäki uçarlaryň ulanylmagyny togtatmaklyga görkezme berdi.
Orsýetiň «Tu-154 B» kysymly ýolagçy uçarlary 1970-nji ýyllardan bäri ulanylyp gelinýän «Tu-154» kysymly uçarlaryň bir görnüşidir. Ýöne edil häzirki wagt şu görnüşdäki uçarlardan näçesiniň ulanyşdadygy barada anyk maglumat alynmady.
Hepdäniň şenbe güni Orsýetiň Surgut şäheriniň aeroportunda içi 124 ýolagçyly «Tu-154 B» kysymly ýolagçy uçary öz-özünden ot alanda, ýolagçylardan 3-si ölüp, 43-si hem ýaralandy.
Ýangynyň sebäplerini anyklamak boýunça häzir derňew işleri alnyp barylýar.


text:
Şu gün, Eýran deputatlary prezident Ahmedinejadyň ministrlik wezipelerine teklip eden 21 kandidatyndan 18-sini tassyklady. Eýran parlamentiniň 290 deputatyndan 276-sy ýurduň Goranmak ministriniň wezipesine teklip edilen Ahmad Wahidiniň kandidaturasyny golladylar. Ol 1994-nji ýylda Agrentinanyň paýtagtynda ýewreýleriň merkezine amala aşyrlan hüjüme dahyllylykda güman edilip, Agrentina tarapyndan gözlenýär. Şol hüjümde 85 adam heläk bolupdy.
Deputatlar bilim hem-de sosial üpçünçilik ministrleriniň orynlaryna teklip edilen iki zenanyň kandidaturasyny gollamadylar.
Şeýle-de energiýa boýunça ministri wezipesine ýurduň prezidenti tarapyndan teklip edilen kandidat deputatlaryň goldawyny tapmady.
Saglygy saklaýyş ministri wezipesine bolsa, ýurtda 1979-njy ýyldaky rewolusiýadan soň ilkinji gezek zenan kandidaty tassiklandy.


text:
Graždan jemgyýetini ösdürmek we ynsan hukuklaryny goramak meselesi boýunça Orsýetiň prezidentiniň ýanyndaky ýörite komissiýanyň başlygy Mihail Fedotow okuw depderleriniň daşyna syýasy şahsyýetleriň suratlarynyň çap edilmegini tankytlap çykyş etdi.
Hususan-da, ol ýakynda Moskwada daşyna sowet diktatory Iosef Staliniň suraty ýerleşdirilen depderleriň satuwa çykarylmagyna öz aladasyny bildirdi.
Bu barada eden çykyşynda Mihail Fedotow “Eger depderleriň daşyna beýik rus ýazyjylarynyň, kompozitorlarynyň ýa alymlarynyň suraty ýerleşdirilen bolanlygynda, bu hiç kimi alada goýmazdy. Emma mekdepler syýasy propogandanyň ýerine öwrülmeli däldir” diýip nygtady.


text:
Aşgabat, 14.03.2015. “Türkmenportal”.
Amerikaly Mark Jordan bir gije-gündiziň dowamynda özüňi çekmekde dünýä rekordyny täzeledi. USA Todaýyň habar berşi ýaly, Karpus-Kristi şäheriniň (Tehas ştaty) 54 ýaşly ýaşaýjysy 4321 gezek özüni çekdi.
Dünýä rekordyny täzelemäge Jordan 4-nji noýabrda synandy, ýöne Ginnesiň rekordlar kitabyna diňe häzir girdi. Amerikaly taýýarlyga bir ýyl sarp etdi.
“Men öz bedeniň we saglygyň üstünde işlemegiň hiç haçan giç däldigini subut etmek isledim” — diýip, ol aýtdy.
Öňki rekorduň 4210 gezek özüňi çekmäge barabar bolandygyny ýatladýarys.


text:
Mary welaýatynyň Serhetabat etrabynyň Galaýmor şäherçesiniň demirgazyk-dündogarynda köne galanyň harabasy bar. Oňa gadymy Galaýmor galasy diýilýär. Bu gala Mary welaýatynyň heniz doly öwrenilmedik medeni-taryhy mirasyna degişli hasaplanýar.
Galaýmor sözüniň toponimy hakda ýerli ilatyň arasynda her hili çaklamalar bar, olaryň biri hem “Gala we Mor” (mur – ar. garynja), ýagny “Garynjalar galasydyr”. Bu ýerde galanyň bolandygyny onuň töwereginde ýatan küýze döwükleri we iňňän berk kerpiç örümleri subut edýär. Ýöne galanyň haýsy döwre degişlidigi ýa-da näçeräk meýdan tutanlygy barada anyk maglumat ýok.
Galanyň ýerleşýän ýeri Galaýmor şäherçesinden takmynan 2 km uzakda hem bolsa, ýaşaýjylaryň käbiri öz howlularynda dört metr çuňlukda çukur gazanlarynda köne galadaky ýaly kerpiçleriň üstünden barandyklaryny aýdýarlar.
Aýdylmagyna görä, Galaýmor şäherçesiniň “Garagum” diýen ýerinde köne daş käni bar, şol käniň köne relsleriniň gutaran ýerinde kerpiçden örülen taryhy diwar bar. Adamlar şol diwaryň juda berkdigini, ekskawatoryň kepçesi bilen uranlarynda oňa hiç zat bolmaýandygyny aýdýarlar.
Şeýle kerpiçleri Galaýmor şäherçesiniň gaýrasyndan akýan jaryň (Guşgy derýasynyň) içinden hem tapmak mümkin. Bu bolsa galanyň örän uly bolandygyny çaklamaga esas döredýär. Hormatly il ýaşulusy Hümmi aganyň aýtmagyna görä, şol ýer öň galanyň içinden geçýän käriz ýollarynyň biri bolupdyr.
Häzirki wagtda Galaýmor şäherçesinde ýerden çykýan suwlar ajy, bu ýere süýji suw günortadaky Serhetabat şäherinden otly bilen getirilýär. "Eger şol kärizleriň ugruny tapyp açyp bolsa, onda ýene-de Galaýmora süýji suw çekip bolardy” diýip, Hümmi aga aýdýar.
Adamlar galanyň töwereginden abat küýzeleri hem tapandyklaryny aýdýarlar, hatda tapylan käbir küýzeleriň içine takmynan 200 litr suw ýerleşýär eken. Ol küýzeleriň käbirlerinde gaplaňa ýa barsa meňzeş haýwan şekilleri hem bar. Tapylan küýzeleriň käbiriniň içinden köne mis pullar hem çykypdyr.
Jaryň geçen ýerinden galanyň ýanyna baryp göreniňde, adam süňkleriniň çykyp durandygyny görmek mümkin. “Ol ýere degmeli däl, ýatanlaryň ruhyny biynjalyk etmäli däl” diýip, ýerli ilat bu ýere kän barmaýar.
Ýerli synçylaryň käbiri galanyň suwagynyň, kerpiçleriniň, şol ýerden çykan küýzeleriň berkliginden, galyberse-de, ol küýzelerdäki käbir nagyşlardan çen tutup, bu ýerde uly bir medeniýetiň bolanlygyny çak edýärler. Geçen asyryň 60-njy ýyllarynda bu ýere arheologlar gelip, gazuw agtaryş işlerini geçirip başlan ekenler. Ýöne soňra bu işler togtadylypdyr.
Ýakynda Türkmenistanyň Mejlisi “Milli taryhy-medeni mirasy gorap saklamak” baradaky kanuny kabul etdi. Emma häzir bu galanyň üstünden her-hili tehnika geçýär, onuň töweregine zir-zibil dökülýär. Bahar aýlarynda gelýän güýçli sil bolsa açyk meýdandaky bu taryhy-medeni mirasyň galyndylaryny dargadýar. Ýerli ýaşuly nesil bolsa bu ýere bir gün alymlar we arheologlar gelip, onuň taryhyny halka ýetirerler diýip, umyt edýär.


text:
Türkmenistanda şu günki gün banklarda we walýuta alyş-çalyş operasiýalaryny amala aşyrýan resmi nokatlarda amerikan dollary ýeterlik mukdarda satylmaýarka, "gara bazarda" dollar tapylýar, emma has ýokary bahadan. Türkmenistanda 2009-njy ýylda manadyň dollara gatnaşygy 2.85 derejesinde kesgitleneli bäri, ilkinji gezek amerikan dollary has ýokary bahadan satylýar.
Şeýle ýagdaýyň döremegine näme sebäp bolýar?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öňki başlygy Hudaýberdi Orazow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Owganystandaky ilçihanasy çarşenbe güni ir bilen ilçihananyň giňişligine buky ýerden zarba urlandygyny habar berýär. Ilçihananyň berýän maglumatyna görä, wakada hiç bir amerikaly ýaralanmandyr.
Kabul edilen düzgünlere laýyklykda, adyny efirde bermekden saklanan ilçihananyň resmisi “ABŞ-nyň ilçihanasynyň giňişligine iki tapgyr zarba uruldy” diýdi.
“Talyban” hereketi çarşenbe güni ABŞ-nyň ilçihanasyna dört raketany uçurandygyny we munuň netijesinde agyr ýitgileriň bolandygyny belledi. Söweşijiler köplenç halatda özleriniň öňe sürmelerini çişirýärler.
Bu aralykda, çarşenbe güni Kabulyň günortasynda ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň partlamagy netijesinde owgan polisiýasynyň üç işgäri ýaralandy. Kabul şäher polisiýasynyň başlygy Mohammad Zahir bu partlama bilen baglanyşykly bir şübheliniň tussag edilendigini habar berýär.


text:
Institut aşakdaky ugurlar boýunça talyplyga kabul edýär:
1. Awtomobil ulagynyň ulanylyşy (hünär: awtomobiller we awtomobil hojalygy).
2. Howa ulagynyň ulanylyşy (hünärler: howa hereketiniň dolandyrylyşy; uçuş enjamlarynyň we hereketlendirijileriniň tehniki ulanylyşy; howa gämileriniň awiasion we radioelektron enjamlaryny tehniki taýdan ulanmak).
3. Demir ýol ulagynyň hereket edýän düzüminiň ulanylyşy we abatlanyşy (hünärler: lokomotiwler; wagonlar; ulagda gatnawy guramak we hereketi dolandyrmak; demir ýol ulagynda awtomatika, telemehanika we aragatnaşyk).
4. Suw ulagynyň ulanylyşy (hünärler: gämi sürmek; gämileriň energetiki desgalarynyň ulanylyşy).
5. Aragatnaşyk we teleradiokommunikasiýa ulgamlary (hünärler: awtomatiki elektrik aragatnaşygy; köpkanally elektrik aragatnaşygy; radioaragatnaşyk, radioýaýlym we telewideniýe; hereketli obýektler bilen aragatnaşyk serişdeleri; önümçiligiň we tehnologiýa prosesleriniň awtomatlaşdyrylyşy (poçta aragatnaşygy)).
6. Gurluşyk (hünärler: köprüler we ulag lagymlary; demir ýollaryň gurluşygy, ýol we ýol hojalygy; awtomobil ýollarynyň we uçuş meýdançalarynyň gurluşygy).
7. Pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (hünär: ulag we aragatnaşyk kärhanalarynda ykdysadyýet we dolandyryş).
8. Kompýuter tehnologiýasy (hünär: awtomatika we tehniki ulgamlarda dolandyryş; hasaplaýyş torlarynyň programma üpjünçiligi).
Instituta Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
«Howa ulagynyň ulanylyşy» ugruna okuwa girýänler uçujy-dispetçer we inžener-tehnik wezipelerindäkiler üçin niýetlenen Gollanmanyň düzgünlerine laýyklykda lukmançylyk barlagyndan geçýärler.
Resmi iş kagyzlary:
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, maýyp çagalar‚ lukmançylyk-durmuş taýdan anyklaýyş edaralarynyň netijenamasy esasynda degişli bilim edaralarynda okamak gadagan edilmedik I we II topar maýyplary, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler bo¬ýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş synaglary:
Giriş synaglary hünärmenleri taýýarlamagyň ähli ugurlary boýunça matematika, fizika derslerinden geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary dilden döwlet dilinde geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan ugry boýunça 2 ýyldan az bolmadyk önümçilik tejribeleri bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.


text:
SSSR-iň dargamagy bilen, Türkmenistandan daşary yurtlara çykan türkmenlerden köpüsi Russiýa Federasiýasynda ornayşyp, ýaşamaga başladylar. Şeýlelikde-de, Osrýetde türkmenistanlylaryň uly diasporasy emele geldi. Eýsem, Russiýa Federasiýasynda ýaşaýan türkmenler Türkmenistan bilen nähili aragatnaşyk saklaýarlar we olar iki ýurduň arasynda dörän goşa raýatlyk meselesine nähili baha berýärler? Azatlyk Radiosy şu meseleler bilen gyzyklanyp, Russiýa Federasiýasyndaky “Kuşany-Guzany-Oguzlar” jemgyýetiniň başlygy hem “Mužestwo i gumanizm” ýagny “Edermenlik we gumanizm” guramasynyň geňeşçisi Ýaşnar Haýytow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýaşnar Haýytow, siz Orsýete Türkmenistanyň haýsy ýerinden gaýtdyňyz?
Ýaşnar Haýytow:
Türkmenistanda Daşoguzdan 1995-nji ýylda çykyp gaýdyşym.
Azatlyk Radiosy: Moskwada Daşoguzdan göçüp gelen Begdili oguz türkmenleri bar diýilýär. Şolar barada maglumat beräýseňiz?
Ýaşnar Haýytow:
Dogrudanam, Türkmenistanyň Daşoguz welaýatyndan Russiýa göçüp gelen Begdili oguz türkmenleriniň hemmesi diýen ýaly, ýagny köpçüligi Moskwada ýaşaýar. Mundan başga, türkmenler Russiýa Federasiýasynyň beýleki ýerleinde-de, ýagny St.Petersburgda, Ýekatrinburgda, Woronežde, Saratow ýaly uly şäherlerinde-de ýaşaýarlar. Ýöne türkmenistanlylaryň esasy köpçüligi Moskwa welaýatyna ornaşyp, işläp ýörler.
Azatlyk Radiosy: Şol türkmenler bilen gatnaşyklaryňyz nähili? Ýolbaşçylyk edýän jemgyýetleriňiz şol türkmenler barada nähili iş alyp barýar?
Russiýa Federasiýasyndaky “Kuşany-Guzany-Oguzlar” jemgyýetiniň başlygy Ýaşnar Haýytow (ýokardan sagda) öz maşgalasy bilen..
Ýaşnar Haýytow:
Gatnaşyklarymyz ýaman däl. Ýöne, Türkmenistandan şeýle köpçülik bolup Russiýa Federasiýasyna göçüp gelen türkmenleriň agzybirlikde, birleşip Moskwada bir türkmen guramasyny döretmegi has gowy hem bähbitli boljak. Aslynda, türkmenistanlylaryň bir topar jemgyýeti hem bar. Meselem, “Türkmenistan we Russiýa Federasiýasy raýatlary” atly jemgyýet, “Rus-Türkmen öýi“ diýen jemgyýet hem bar.
Azatlyk Radiosy: Ýaşnar Haýytow, şol jemgyýetler nähili işler alyp barýar?
Ýaşnar Haýytow:
Bu jemgyýetler Türkmenistanyň taryhy geçmişi, ady belli adamlar we olaryň eserlerini tanatmaklyk, meselem Magtymguly, Mollanepes, Kerim Gurbannepes ýaly şahyrlaryň doglan günlerini belläp-geçmeklik ýaly çäreler geçirýärler. Baýramçylyklardan Nowruz baýramyny, Gurban baýramy ýaly baýramçylyklary geçirýärler.
Azatlyk Radiosy: Bize bolşuna görä, Russiýa Federasiýasyndaky türkmenistanlylaryň käbirinde diňe ors raýatlygy bar, käbirinde hem Türkmenistan raýatlygy bilen bilelikde iki raýatlyk bar. Russiýa Federasiýasyndaky türkmenleriň “Kuşany-Guzany-Oguzlar” hem-de “Edermenlik we gumanizm” jemgyýetleriniň ýolbaşçysy hökmünde iki raýatlyk meselesine nähili baha berýärsiňiz?
Ýaşnar Haýytow:
Russiýa Federasiýasynyň birinji prezidenti Ýelsin 1993-nji ýylda Türkmenistana baranda Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Nyýazow bilen iki raýatlyk ylalaşygyna gol çekipdi. Şol ylalaşyk esasynda Türkmenistanda ýaşap ýören ýa-da ol ýere göçüp baryp, maşgalaly-çagaly bolup, iki pasport bilen galanlar bar.
Şolar häzir şu wagta çenli Türkmenistanda ýaşap gelýärler. Ýöne şu 2013-nji ýylyň iýun aýynda şol ylalaşyk güýjüni ýitirýär diýen myş-myşlar bar. Meniň pikirime görä, şol ýatyrylmaly dälmikä diýýärin. Sebäbi dünýäniň köp ýurtlarynda görelde alyp boljak ýagdaýda iki raýatlyk iş ýüzünde durmuşa geçirilip gelinýär.
Azatlyk Radiosy: Russiýa Federasiýasyndaky türkmen diasporasy Russiýa Federasiýasy bilen Türkmenistanyň arasyndaky ýagdaýlar hakynda megbugatda çykýan habarlara nähili reaksiýa bildirýär? Türkmen diasporasy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara nähili baha berýär?
Ýaşnar Haýytow:
Russiýa Federasiýasyndaky türkmenleriň-oguzlaryň arasyndaky, özümiziň garyndaş-doganlarymyzyň arasyndaky garaýşy aýtsam, ol meselä yurduň öz içerki syýasatyna degişli mesele höküminde garalýar.
Ýaşnar Haýytow (aşak hatarda sagdan ikinji) Russiýa Federasiýasyndaky “Edermenlik we gumanizm” guramasynyň käbir agzalary bilen.
Ýöne biziň duýgumyz, islegimiz Türkmenistanda doglanlar üçin Türkmenistan serhediniň açyk bolmagy. Sebäbi, adamyň öz doglan ýurduna baryp-gelmegine hiç hili emeli kynçylyk ýa-da çäklendirme döredilmeli däldir. Esasy mesele iki raýatlyk bolsun ýa-da bolmasyn, duz-çörek iýen ýurduna peýda getirýän, ýurdunda ýaşajak bolýan ýa-da ýurduna gaýtjak bolýan adamlary, elbetde, öz ygtyýaryna goýmaly.
Azatlyk Radiosy: “Kuşany-Guzany-Oguzlar” ýa-da “Edermenlik we gumanizm” atly jemgyýetleriň ýolbaşçysy höküminde siziň özüňiz Russiýa Federasiýasyndaky türkmen diasporasyna iki ýurduň arasyndaky ýagdaýlary nähili düşündirýärsiňiz?
Ýaşnar Haýytow:
SSSR döwründe, dogrudanam, köp zatlar aýdylmaýardy we aýdylmagam gadagan edilýärdi. Şol sebäpden, Türkmenistanda doglup, öz taryhyny bilmeýän adamlar hem kän. Türkmenleriň-oguzlaryň etniki gelip-çykyşy, asly, kimlerdendigini bilmegi gadagan edilipdi. Ärsarylar, ýomutlar, saryklar, uşaklar, tekeler diýilýän Türkmenistandaky türkmenleriň hemmesiniň esasy taýpasy-tiresi oguz bolan. Türkmenleriň hemmesiniň asly şol oguzlardan gelip çykan.
Jemgyýetimize şeýle at goýanymyzyň sebäi, ine, şunden gelip çykýar. “Kuşany-Guşany” diýen söz özbaşyna bir many bermeýär. Ol aslynda “Guz-an”, “Oguz-an” diýen sözden gelip çykypdyr. Halkara derejede assimiliýasiýa duçar bolup, ol söz üýtgäpdir.
Häzir “guzany-oguz” diýseň, köp adam düşünmeýär. Germaniýada we Ýewropanyň beýleki ýerlerinde, Amerikada hem Latyn Amerikada, Ýaponiýada, Hytaýda “oguzlar” diýseň, köp adam düşünmez. Ýöne “Guşany” diýseň, derrew hemmesi düşünýär. Sebäbi, “Guşan” diýen söz şol “Oguz-Oguzan-Guzan” diýen gadymy manylary berýär.
Ýer ýüzüni basyp alan we “Guzan” diýlip atlandyrylan dogrudanam taryhda bir döwlet bolan. Bu at hem şol ýer ýüzüni alan Oguzhanyň adyndan gelip çykan bir at. Türkmen diasporasynyň arasynda, ynha, şular ýaly taryhy hakykatlary hem düşündirjek bolup, elimizden geldiginden peýdaly bir iş etmäge çalyşýarys.
Azatlyk Radiosy: Ýaşnar Haýytow, söhbetdeşligimiziň esasy temasyna gaýdyp gelsek, şol goşa raýatlylyk meselesinde Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasynyň arasynda häzir gelnen netije nähili?
Ýaşnar Haýytow:
Häzirlikçe hiç hili netije ýok. Russiýa Federasiýasy tarapdan iki raýatlylyk hiç wagt aýrylyp taşlanmady. Ol häli şu wagda çenli dowam edip gelýär. Diňe ony birtaraplaýyn Türkmenistan alyp-taşlady. Iki raýatlyk aýrylan mahaly iki raýatlygy bolan adamlar öz ykbalyny özbaşyna nädip çözmeli? Meniň eşidişime görä, şu wagt Türkmenistanda 100-120 müň töwereginde iki raýatly köpçülik bar.
Azatlyk Radiosy: Jemgyýetçilik hereketleriniň bir öňdebaryjysy hem ýolbaşçysy höküminde Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasynyň arasyndaky goşa raýatlyk meselesine siziň öz şahsy garaýşyňyz nähili?
Ýaşnar Haýytow öz aýaly bilen Moskwadaky öýünde.
Ýaşnar Haýytow:
Dogrumy aýtsam, meniň özüm SSSR dargandan soň, Türkmenistan raýatlygyny 1995-nji ýylda gaýdanymyzda, alyp ýetişmändim. Şonuň üçinem, men häzir iki raýatly däl. Mende diňe Russiýa Federasiýasynyň raýatlygy bar. Meniň pikirime görä, bu aňsat mesele däl, juda kyn mesele. Meniň pikirime görä, ol meseläni gyssanman, iki ýurduň halk köpçüliginiň ýaşululary özara maslahatlaşyp, çözmelimikä diýýärin.
Azatlyk Radiosy: Dünýä türkmenleri bilen geçirilýän söhbetdeşliklerde olaryň hemmesi “Dünýä türkmenleri birleşse, Türkmenistan gidiş-gelişi aňsatlaşdyrylsa, eger mümkin bolsa, raýatlyk berse” diýýärler. Siziň pikiriňize görä, Türkmenistan dünýä türkmenlerine raýatlyk beräýende bir kynçylygy bolarmy ýa-da bir mesele döredermi? Meselem, Gazagystan başga ýurtlarda ýaşaýan gazaklaryň hemmesine raýatlyk berdi. Siz şu ýagdaýa nähili baha berýärsiňiz?
Ýaşnar Haýytow:
Hawa, menem Gazagystany mysal berjek boldym. Türkmenistanda ýer kän, şonuň üçinem hiç hili kynçylyk bolmaz.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana göçüp gitmeklik manysynda däl-de, dünýä türkmenlerine raýatlyk berilmegi babatda nähili pikir edýärsiňiz?
Ýaşnar Haýytow:
Türkmenistan raýatlyk beräýmeli. Sebäbi olar özüni oguz-türkmen diýip hasaplaýar. Şonuň üçinem, olaryň hemmesinde Türkmenistanyň raýatlyygy hökman bolaýmaly. Şeýdilende ýalňyşlyk bolmaz. Gaty dogry edilen iş bolar.
Owganystanda, Pakistanda, Siriýada, Bangladeşde. Eýranda bolsun, nirede bolsa-da, adamlaryň özüne türkmen diýip, türkmen dilinde geplemegi ýeterlik bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Russiýa Federasiýasynda siziň baştutanlygyňyzdaky “Guzany-Oguzlar” jemgyýeti başga ýurtlardaky türkmenler bilen nähili aragatnaşyk saklaýar?
Ýaşnar Haýytow:
Men 2011-nji ýylda Yraga baryp gaýtdym. Begdili oguz türkmenleri bilen tanşyp, şolar bilen aragatnaşygy ýola goýup gaýtdym. Kirkuga bardyk, ol ýerden Süleýmaniýä gitdik. Soň Mosula, Irbile bardyk.
Azatlyk Radiosy: Yrakdaky türkmenleriň ýaşaýyşlary nähili? Şolar baradaky garaýyşlaryňyzy aýtsaňyz?
Ýaşnar Haýytow:
Yrak türkmenleri hakda meniň pikirim örän gowy. Gowy kabul edip, myhmançylyga aldylar. Başga bir ýurduň-Yragyň raýaty bolup, bir türkmen bolup şol döwletiň Senagat we söwda ministrli ýaly derejelere ýetipdirler.
Şol türkmen ministriň inisi Mahmut Çelebi bilen tanyşdyk we aýlandyk. Siriýada, Owganystanda Kabulda, andhoýly, akjaly we mazary-şerifli, Eýrandaky Gürgende, Tebrizde we Horasanda türkmen dostlarymyz bar. Şolar bilen tanşyp gaytdym we gatnaşyk saklap ýörüs.


text:
NATO-nyň ýokary derejeli komandiri Russiýa Siriýada harby kampaniýa başladyp, özüniň harby pudagynyň täzeden galyp başlandygyny görkezjek boldy, şeýle-de Moskwa munuň bilen Ukrainadaky wakalardan ünsi sowmaga synanyşdy diýdi.
ABŞ-nyň harby howa güýçleriniň generaly Filip Bredlowe (Philip Breedlove) Russiýany Ukrainanyň gündogaryndaky ok atyşyklary bes etmek baradaky Minsk ylalaşygynyň şertlerini duşundan geçirýänlikde aýyplady.
Generalyň sözlerine görä, Russiýa Ukrainanyň gündogaryndaky jeňçileri artilleriýa toplary, dolandyryş ulgamlary bilen üpjün etmegini dowam etdirýär.
Ukrainanyň gündogarynda 2014-nji ýylyň aprelinden bäri hökümet güýçleri bilen Russiýa tarapyndan goldanylýan separatistleriň arasyndaky konfliktde 7 müň 900 töweregi adam öldürildi.


text:
Aşgabat, 16-njy ýanwar. “Türkmenportal”.
Awstraliýada dowam edýän Aziýanyň Kubogy ugrundaky ýaryşda çärýek finalçylaryň ýene ikisi belli boldy. Şeýle üstünligi “C” toparçasynda bassyr ikinji ýeňşini gazanan Birleşen Arap Emirlikleriniň we Eýranyň ýygyndylary gazandylar.
Birinji tapgyrda uly hasap bilen (4:1) Bahreýniň toparyndan üstün çykan BAE-niň futbolçylary soňra Bahreýni ýeňlişe sezewar etdiler — 2:1. Olar eýýäm 1-nji minutda hasaby açdylar. Ýaryşda iň çalt geçirilen pökgini Ali Ahmet Mabhut öz adyna ýazdyrdy. 26-njy minutda bahreýnli Jon Okwunmannä hasaby deňlemek başartdy — 1:1. Üçünji pökgini hem ýene-de bu toparyň oýunçysy geçirdi. Has anygy, 74-nji minutda Bahreýniň ýygyndysynyň goragçysy hem kapitany Mohamed Hasan topy atdanlykda öz derwezesine gönükdirdi oturyberdi.
Eýranlylar bahreýnli garşydaşlaryndan 2:0 hasabynda üstün çykanlaryndan soňra katarlylar bilen duşuşdylar. Kazanyň “Rubininde” çykyş edýän eýranly türkmen Serdar Azmun oýnuň hakyky gahrymanyna öwrüldi. Onuň 52-nji minutda geçiren ýeňiş pökgüsi Eýranyň ýygyndysyny çärýek finala çykardy.
BAE-niň we Eýranyň toparlaryndan öň Awstraliýanyň, Koreýa Respublikasynyň hem-de Hytaýyň ýygyndylary ýaryşy dowam etdirmäge hukuk gazanypdylar.
Aziýanyň Kubogy — 2015-iň ilkinji ýedi gününde henizem deňlik hasaba alnanok. 14 duşuşykda 37 pökgi geçirildi (ortaça her oýunda 2,64), eminler 46 sary petek (ortaça her oýunda 3,29) we 3 gyzyl petek (ortaça her oýunda 0,21) görkezdiler.


text:
Ýakyn Gündogar konfliktini kadalaşdyrmak boýunça ABŞ-dan, Ýewropa Bileleşiginden, Orsýetden hem BMG-den ybarat araçy “dörtlük” 2008-nji ýylda arasy kesilen gepleşiklere mümkin boldugyndan tizräk başlamaga ysraýyllylary we palestinlileri çagyrdy.
Şu mesele boýunça strategiýa işläp düzmek üçin halkara araçylar topary ýekşenbe güni Brýusselde maslahat geçirdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýokary wekili Ketrin Aşton duşuşykda öňegidişligiň bolandygyny habar berdi.
“Eger ‘dörtlügiň’ wekillerine ýewreý obalarynyň gurluşygyny bes etmäge Ysraýyly yrmak başartsa, onda gepleşiklere başlamakda problema bolmaz” diýip, Palestin awtonomiýasynyň ýörite wekili Hanan Aşrawy belledi.


text:
Ýekşenbe güni halkara derejesinde Holokost gyrgynçylygynyň pidalarynyň hatyra güni bellenilip geçilýär.
Bu sene her ýyl 1945-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda Polşanyň territoriýasyndaky nasistik Auşwis-Birkenau konslageriniň sowet goşunlary tarapyndan azat edilen gününiň ýyl dönümine gabatlanylyp bellenilýär.
Bu ýylky hatyra güni “Holokost döwrüniň halas edişligi: Kömek ugrunda görkezilen edermenlik” diýen şygar astynda bellenilip geçilýär.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun bu waka bilen bagly ýaýradan beýanatynda “ýewreýleri we beýleki milletleri köpçülikleýin gyrgynçylykdan halas etmek ugrunda öz janlaryny howp astyna salan adamlaryň görkezen edermenligi şu günki gün hem adamlary gowy işlere tarap ruhlandyrmalydyr” diýip belläpdir.
Ikinji Jahan Urşy ýyllarynda amala aşyrylan Holokost gyrgynçylygynda Ýewropada 6 million töweregi ýewreý ilaty gyryldy diýlip hasaplanylýar.


text:
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän SITE atly aňtaw toparynyň maglumatyna görä, 2010-njy ýylda “Özbegistanyň Yslam Hereketi” atly radikal toparyň 52 agzasy öldürilipdir.
Olardan ýarpysyndan gowragynyň uçarlar arkaly amala aşyrylan hüjümlerde heläk bolanlygy aýdylýar.
24-nji dekabrda “Şumh-ul-Yslam” atly topar tarapyndan çap edilen maglumatda “Özbegistanyň Yslam Hereketi” toparynyň söweşijileriniň Täjigistanda, Owganystanda we Pakistanda dowam edýän çaknaşyklara gatnaşýandyklary aýdylýar.
Orsýetiň “Interfaks” habar agentligi 12-nji dekabrda çap eden maglumatynda Özbegistanda ekstremist toparlaryň agzasydygy aýdylýan 12 adamyň türme tussaglygyna höküm edilenligini habar beripdi.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Siriýanyň territoriýasyndan Türkiýäniň serhet ýakalaryna edilen artilleriýa hüjümini berk ýazgardy. Çarşenbe güni atylan bu artilleriýa oklaryndan bäş adam öldi.
Howpsuzlyk geňeşiniň penşenbe güni giçlik ýaýradan beýanatynda Siriýadaky konflikt goňşy döwletleriň asudalygyna howp abandyrýar diýlip bellenilýär.
Howpsuzlyk geňeşiniň agzalary “halkara hukugynyň şeýle bozulmalarynyň dessine bes edilmelidigini we onuň gaýtalanmaly däldigini” talap etdiler.
Türkiýäniň harby güýçleri Siriýanyň içinden atylan artilleriýa oklaryna jogap edip, penşenbe güni Siriýanyň käbir nokatlaryna garşy artilleriýa oklaryny atdy. Bu hüjümde Siriýanyň ýedi esgeriniň öldürilendigi aýdylýar.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Türkiýäniň bu jogabyna “ýerlikli we laýyk” diýip baha berdi.


text:
Moskwanyň şäher sudy Türkmenistanyň Merkezi bankyndan 20 million dollar ogurlamakda aýyplanan telekeçi Saweliý Bruşteýne alty ýyl azatlykdan mahrum etmek barada çykarylan hökümi kanuny diýip, yglan etdi.
Zamoskworesk etrap sudunyň şu ýylyň maý aýynda çykaran hökümini sud edileniň aklawçylary şikaýat etdiler.
Derňewiň maglumatyna görä, 2002-nji ýylda Bruşteýn guramaçylykly toparyň düzüminde Türkmenistanyň býujet serişdelerini ogurlap, Moskwanyň banklarynyň birine geçiripdir.
Biznesmene halkara gözlegi yglan edilipdi. Bruşteýn 2008-nji ýylda Çehiýada saklanyp, Orsýete berildi. Ol günäsini boýun almady.


text:
Öýleriň, jaýlaryň ýykylyşy hakda köpräk gürrüň edýän bolsagam ahmal. Belki-de bu temanyň köp okyjylaryň ýüregine düşen bolmagam mümkin. Şeýle pikirleri seriňe aýlan çagyň jaý ýykylyşygy baradaky tema gaýdyp ýüzlenmezlige çalyşýarsyň. Ýöne jaý ýykmakda şeýle bir hokgalar ýüze çykýar welin, ýene-de gepi şol tema syrykdyranyňy duýman galýarsyň. Şeýle bir ýerler ýykylýar, olar barada eşiden halatyň hökümetiň näme sebäpden halky beýle köseýänine hiç düşünip bolanok.
Häkimiýetleriň täze paýtagty başgarak ýerden guraga-da, köne Aşgabady taryhy ýadygärlik hökmünde goýmajagyna göz ýetiren millet paýtagtyň içindäki jaý ýykylyşygyna indi birneme öwrenişdi.
Ýöne ine, Garagum çölüniň çägeleriniň içinde, paýtagt Aşgabatdan ýüzlerçe kilometr uzaklykda ýerleşýän Derweze posýologynyň ýykylyşy welin, köpleri haýran galdyrýar. Öň Derweze posýologynda ýaşap, öýleri ýykylansoň, Aşgabadyň etegindäki obalardan mellek ýeri satyn alyp, göçüp gelen adamlaryň gürrüňine görä, Derweze posýologynda ýollary düzetmek üçin käbir köçelerdäki öýlerem däl, juda köp hojalygyň öýi ýykylypdyr.
«Ýykdylar. Ýöne ornuna hiç bir zat gurmadylar. Posýolok giden harabalyga öwrülip ýatyr. Posýologyň adamlarynyň hiç birine jaý beýlede dursun, hatda mellek ýerem bermediler. Dünýädäki iň uly çölüň biri, aňyrsyna-bärisine göz ýetmeýän, ümmülmez çöllügiň çägeliginden ýer dilesegem bermediler. Öwrenişen ýerimiz. Biz hökümetden gaz dilämzok, suw dilämzok, özümiz ojar odunlarymyza çoýunyp, guýy suwy bilenem eklenýäris. Adam pahyra öwrenişen ýerinden gitmek kyn» diýip, derwezeli gojalaryň biri janyny ýakyp, häkimiýetlerden nalynýar.
Derwezelilere ümmülmez çölüň içinden mellek ýeri berilmänsoň, olaryň hersi tanyş-bilşiň, dogan-garyndaşyň ýaşaýan ýerine baryp, gurplarynyň ýetdiklerinden mellek ýeri satyn alypdyrlar, tünek salnypdyrlar. «Nirä gitseňiz, şoňa gidiň» diýdiler» diýip, ýaş ýigitleriň biri gaharlanýar.
Bir döwürler Derweze posýologyndan kükürt çykypdyr we ol ýerde kükürt zawody gurlup, otluçöp öndürilip başlanypdyr. Ikinji jahan urşy ýyllarynda zawodda işleýänlere çörek paý berilýän eken. Ol döwürler çörek hemmelere tapdyrmaýardy. Şonuň üçin Aşgabadyň etegindäki obalardan Derweze posýologyna gidip, kükürt zawodyna işe girip, çörek paý almak bagtyna eýe bolanlar, şeýdip çagalaryny eklänler kän bolupdy.
Soňy bilen adamlar maljagaz hem edinip, öri meýdanlarda mal bakyp, has hem gurplandylar.
Ine, bu günki «ýyk-ha-ýyklyk» syýasaty Garagum çölüniň ortarasynda oturan Derweze posýologyna-da ýetipdir. We onuň ýaşaýjylaryny özleriniň çörek tapan ýerlerinden yzyna kowupdyr. Olaryň işlän zawody hem ýykylypdyr.
Ýykylmajak ýer barmyka?
Bu sowala jogap beräýmek Türkmenistanda indi juda çetin. Bir gün adamlara mellek paýlap berýärler. Yz ýanyndan hem täzeje dikeldilen jaýlary ýykyp çykýarlar.
Prezident Nyýazowyň döwründe Garagum kanalyndan gaýra tarapda, Garagum çölüniň başlanýan ýeri halka jaý salmak üçin paýlanyp berlipdi. Bu ýer «Çoganly posýology» diýlip atlandyrylýar. Aşgabat — Daşoguz maşyn ýolunyň gyrasyndan başlap, çölüň içinde millet jaý baryny salyp, göçüp bardy. Şol jaýlaryň maşyn ýoluna ýakyn ýerde salnanlaryny olaryň bir gatdan ybaratdygy üçin ýykyp, ýerine iki gatly kotejleri gurdular.
Türkmen gurluşykçylarynyň salýan bu jaýlarynyň bahasynyň ýüz müň amerikan dollaryna durýandygyny ol jaýlary satyn alýanlar aýdýarlar. Şeýle jaýlaryň sanynyň gaty köpelendigine garamazdan, häkimlikler ony halka satyp bilenoklar. Sebäbi ýakyn wagtlarda Aşgabat — Daşoguz ýoly geçip gidýän «Çoganly» posýologynyň gapdalyndaky köpri üç gatdan ybarat görnüşde täzeden salynjak. Şeýle köprini kanalyň gaýrasyndaky «Garadamak» posýologyndan hem geçirmek göz öňüne tutulýar. «Köpri geçen halatynda ýüz müň amerikan dollaryna durýan, täzelikde salnan kotej jaýlaryň hem ýykylmagy mümkin» diýip, häkimligiň işgärleri aýdýarlar.
Ýyk-ha-ýyklygyň düýp sebäbini Aşgabat şäheriniň baş proýektiniň — çyzgysynyň ýoklugy bilen düşündirýärler. Ähli gurluşyklar hiç proýekte, çyzga salgylanman gurlupdyr. Indem olary proýekte salmak üçin tertipleýärler hem-de işe päsgelçilik döredýänlerini ýykýarlar.
«Garadamak» posýologynyň üstünden geçmeli köpri sebäpli şäheriň «Mir» köçesiniň gutarýan ugrundaky jaýlar ýykylmaly. Çoganly posýologyndaky kotej jaýlar bilen bile ýene näçe adamlaryň jaýynyň ýykyljagyny diňe köpri gurujylar kesgitlärler. Häzir hiç kim hiç zady bilenok. Hemmeler öýleriniň üstünden bomba düşjek ýaly, zagyrdaşyp otyrlar.
Köpri gurujylar paýtagtyň demirgazyk-gündogar çetinde ýerleşýän «Arzuw» posýologynyň üstünden geçýän köpri sebäpli ýykylmaly jaýlary kesgitläpdirler. Arzuw posýologynyň ýaşaýjysynyň aýtmagyna görä, jaýlaryny ýykmaga baranlaryň üstüne olýeriň ýaşaýjylarynyň birnäçesi palta alyp topulypdyrlar. Paltaly topulanlaryň jaýy häzirlikçe ýykylman galdyrylypdyr.
Aýallar bolsa üýşüp, häkimlige arz etmäge gidipdirler. Häkimlikde olara: «Bujagaz günüňizi köp görýäňizmi? Häzir öýüňize dargamasaňyz, baryňyzy türmä basarys» diýip, kowup goýberipdirler. «Elita» diýlip atlandyrylýan jaýlardan jaý satyn almagy-da maslahat beripdirler. 170 müň amerikan dollaryna durýan «Elita» jaýlaryny kimleriň alyp biljegi belli däl. Sebäbi adamlaryň köpüsi işsiz, işi bolanlaryň aýlygy-da iki ýüz amerikan dollaryndan geçmeýär.
«Arzuwlylaryň» aýtmagyna görä, ýurduň prezidenti wertolýotly şähere aýlanyp, «Bedew» raýony diýip at alan, at çapylýan aýlawyň töwereginde salnan jaýlary hem ýykmagy tabşyrypdyr. Bu raýon Garaşsyzlyk ýyllarynda halka mellek ýerleriniň berilmeginiň netijesinde, aşgabatlylaryň salan şahsy jaýlaryndan ybarat. Ýetde-gütde gün bilen salynýan jaýlaryň heniz bitmedikleri-de, ýarysy bitenleri-de bar.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Tutuş dünýäde korrupsiýa garşy iş alyp barýan “Transparency International” guramasynyň täze hasabatynda aýdylmagyna görä, Ýewropadan tä Orta Aziýa çenli bolan regionda ýaşaýan ilatyň üçden biriniň garaýşyça, bu ýurtlaryň ýüzbe-ýüz duran iň uly problemalarynyň biri korrupsiýadyr.
16-njy noýabrda çykarylan hasabatda Ýewropa Bileleşigine degişli ýurtlaryň aglabasyny, şeýle hem öňki sowet respublikalarynyň aglabasyny we Türkiýäni öz içine alýan regionda ilatyň üçden biriniň hökümet işgärleriniň we kanun çykaryjylaryň köpüsine ýa hemmesine korrumpirlenen diýip garaýandygy bellenýär.
Ilatyň ýaryndan ýokarysy öz hökümetleriniň döwlet sektoryndaky kurrupsiýa garşy ýeterlik göreş alyp barmaýandygyny aýdýar.
Bütin dünýäde korrupsiýa garşy iş alyp barýan guramanyň 2016-njy ýylky hasabaty günbatarda Britaniýa we Portugaliýadan tä gündogarda Orsýet we Gazagystana çenli bolan 42 ýurtda 60 müň adam bilen geçirilen söhbetdeşlige esaslanýar.
Korrupsiýa iň uly kynçylyklaryň biri
Barlagda bellenilişine görä, Moldowada ilatyň aglaba köplügini aladalandyrýan zat korrupsiýa. Soraglara jogap berenleriň 67 prosenti bu ýagdaýa öz jemgyýetleriniň ýüzbe-ýüz duran iň uly problemasy diýip baha berýär.
Kosowoda, Ukrainada we Bosniýa-Hersegowinada bolsa korrupsiýa ýurtdaky möhüm problemalaryň biri diýip garaýanlaryň sany 50 prosentden ýokary.
Rumynýada, Gyrgyzystanda, Serbiýada, Orsýetde, Ermenistanda, Gazagystanda we Makedoniýada ilatyň ýaryndan azragy – üçden birinden ýokarysy - korrupsiýa iň uly kynçylyklaryň biri diýip garaýar.
Hasabatda Ýewropada we Orta Aziýada ýaşaýan ilatyň üçden biri hökümet işgärleriniň we kanun çykaryjylaryň köpüsi ýa hemmesi korrumpirlenen diýip pikir etse-de, olaryň bu döwlet işgärlerine bolan ynam derejesi biri-birinden düýpgöter tapawutlanýar.
Mysal üçin, Ukrainada, Albaniýada, Bosniýada, Gyrgyzystanda, Rumynýada we Moldowada pikir soralyşyga gatnaşanlaryň ýaryndan gowragy parlament wekilleriniň ýokary derejede korrumpirlenendigini aýdýarlar. Moldowada bolsa, bu san 76 prosente deň.
“Gaty ýaramaz” ýa “gowşak”
Pikir soralyşyk geçirilen regiondaky ýurtlaryň aglabasynda ýaşaýan adamlar hökümetiň içindäki korrupsiýa garşy göreşmekde öz hökümetleriniň “gaty ýaramaz” ýa “gowşak” iş alyp barýandygyny aýdýar.
Syýasaty korrupsiýadan arassalamakda öz hökümetleriniň alyp barýan işlerine has tankydy garaýanlaryň arasynda ukrainler (86 prosent), moldowanlar (84 prosent), bosniýalylar hem (83 prosent) bar.
Hasabat şeýle hem parahorlugyň regiondaky ýurtlaryň köpüsinde adaty zat bolup galýandygyny görkezýär. Döwlet işgärlerinden gerekli hyzmatlary edinmekde para berendiklerini aýdan maşgalalaryň sany ortaça hasap bilen altynda bir.
Paranyň has köp duş gelýän ýeri Täjigistan. Bu ýerde pikir soralyşyga gatnaşan maşgalalaryň ýarpysy para berýändigini mälim etdi. Täjigistanyň yz ýanandan bolsa, 42 prosent bilen Moldawa gelýär. Azerbaýjanda, Gyrgyzystanda we Ukrainada bolsa, bu san 38, Orsýetde hem 34 prosente deň.
Paranyň has az duş gelýan ýeri Ýewropa Bileleşiginde durýan ýurtlar. Bularyň arasynda hem iň ýokary orunda durýan Rumynýa (29 prosent), iň aşaky orunda durýan hem Britaniýa (0 prosent).


text:
Türkmenistanyň prezidenti Baş prokuraturany 18 ýyllygy bilen gutlady.
Ýaýradylan ýüzlenmede bu döwlet organynyň iň möhüm funksiýalarynyň diňe birinden beýlekisiniň ählisi diýen ýaly sanalyp geçilipdir. G.Berdimuhamedowyň pikiriçe, Baş prokuratura Türkmenistanda kanunyň hemme zatdan ýokarylygyny goraýan döwlet organy bolmaly.
Şu nukdaýnazardan seredilende baş prokuratura şu günki gün Nyýazowyň režiminiň döreden bikanunçylyklaryny aktiw düzedäýmeli ýaly. Üç ýyl gowrak mundan öň adyl sud sistemasy tutuşlygyna bir adamyň kütek erk-islegine doly tabyndy.
Köp sanly kanuny bozmalar esasynda repressiýa sezewar edilen adamlar şu günki günem gözenegiň aňyrsynda otyr. Elbetde, eger häzir Baş prokuratura hakykatdan-da kanunçylyk bilen meşgullansa, ol ozaly bilen öňki sudlaryň eden işlerini, çykaran hökümlerini seljermeli, analiz etmeli.
Nyýazowyň görkezmelerini, buýruklaryny ýerine ýetirmek bilen prokuraturanyň özüniňem kanunlary bozan bolmagy ähtimal. Faktlary gözläp, uzaga gitmäge zerurlyk ýok. Türkmenistanyň ilatynda gorky döreden bu edaranyň arhiwinde şol dokumentler saklanýar.
Baş prokuraturanyň kanunçylyga täzeçe çemeleşmesi geçen ýyllaryň bikanun sud hökümleriniň kanuna garşydygyny aňsatlyk bilen ýüze çykaryp bilerdi. Ýöne beýle wezipe prokurorlaryň öňünde goýulmady.
Ondanam başga häkimiýet hem onuň ideologiýa organlary Nyýazowyň režimine göni hem dogruçyl baha bermekden gaçýarlar. Ýöne şol baha bolmazdan, öňe tarap çynlakaý hereketem bolmaz, jemgyýeti arassalabam bolmaz.
Kadrlaryň ýagdaýy
Kadrlar bilen bagly ýene bir möhüm ýagdaý bar. Kadrlary täzelemek boýunça iş geçirilmedi, onuň sebäbi prokuraturanyň esasy güýçleri Nyýazow döwründe onuň islegine görä terbiýelendi, şol ruhda-da ösüp ýetişdi.
Bu edaranyň işgärleriniň arasynda ýokardan berlen görkezme esasynda bikanun işleri ýerine ýetirmäge mejbur edilen adamlaryň bar bolmagy ähtimal. Şol ýaramaz tejribeler G.Berdimuhamedowyň “Täze galkynyş zamanynda” demokratik özgerişler diýýänine ýardam etmese gerek.
Mundanam başga ýurduň ýolbaşçylygynda Nyýazowyň ýakyn töwereginde bolan, ýokardakylaryň bähbitlerinden ugur alyp, prokuratura köneçe ýolbaşçylyk etmäge höwesek adamlar bar.
Režim tarapyndan gowy okadylan öňki kadrlar “Döwlet adam üçindir” diýen şygary nähili okamalydygyny, oňa nähili düşünmelidigini gowy bilýärler. Iş ýüzünde şol adamyň kimdigi, onuň ady olara aýan.
Hut prezidentiň özünden çykýan berk merkezleşen häkimiýete tarap ugur hemişe kanunçylyk bilen garpyşar, şol darkaşda häkimiýet ýeňiji bolar. Beýleki döwlet ryçaglary bilen bir hatarda Türkmenistanyň Baş prokuraturasy şol ideologik düzgünlere hyzmat etmäge mejbur.
Şu sebäplerden Baş prokuraturanyň ýurduň durmuşyndaky roly “meniňki bolsun” diýerlik däl. Ýurduň beýleki güýç ulanyjy gurluşlary bilen bir hatarda ol režime hyzmat edýär. Netijede halkara reýtinglerinde Türkmenistana ýer togalagyndaky iň repressiw režimleriň biri hökmünde baha berilýär.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bilim babatda hyzmatdaşlyk hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda baglaşylan Ylalaşyga, şeýle hem Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 19-njy aprelinde çykaran 12973-nji kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti Buýruga gol çekdi.
Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Bilim ministrligine 2015—2016-njy okuw ýylynda Türkmenistanyň Prezidentiniň 2015-nji ýylyň 9-njy iýulynda çykaran 6962-nji buýrugy bilen tassyklanan, 2015-nji ýylda Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamalaryndan daşary: Owganystan Yslam Respublikasynyň 30 raýatyny tölegsiz esasda Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyna bir ýyllyk dil öwreniş okuwlaryna; Owganystan Yslam Respublikasynyň 30 raýatyny, Täjigistan Respublikasynyň 10 raýatyny, Hytaý Halk Respublikasynyň 4 raýatyny tölegsiz esasda, Russiýa Federasiýasynyň 1 raýatyny we Ukrainanyň 1 raýatyny tölegli esasda okuwa kabul etmäge ygtyýar berildi.


text:
Milliarder Donald Tramp New Hampshirde prezidentlige respublikan kandidatlaryň arasynda ýeňiji boldy.
Amerikan senatory Berniýe Sanders bolsa demokratlaryň ýeňiji kandidaty boldy. Ses berişlik ýapylandan soňky irki netijelere görä, Tramp sesleriň 34 prosentini alyp, respublikanlaryň prezidentlige kandidatlarynyň öňdeligini berkitdi.
Ol musulmanlaryň Birleşen Ştatlara girmegini wagtlaýyn gadagan etmek pikiri bilen, saýlawçylarda gahar-gazap döretdi.
Sanders bolsa prezidentlige demokratik kandidaty saýlaýjylaryň 58 prosentiniň sesini almagy başardy.
Ol öz partiýasynyň uly banklara daýanmagyny sorag astyna aldy we ýokary okuw jaýlaryndaky okuwy mugt etmegi öňe sürdi.
Birleşen Ştatlaryň ozalky döwlet sekretary Hillari Klinton 40 prosent ses alyp, özüniň utulandygyny boýun aldy.


text:
Siriýaly aktiwistler prezident Başar al-Assadyň režiminiň galasy hasaplanýan iki şäherde bolan partlamalarda 100-den gowrak adamyň wepat bolandygyny habar berdiler.
“Yslam döwleti” atly topar 23-nji maýda bolan hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän düýbi britaniýaly gurama 23-nji maýda Ortaýer deňiz regionynyň Tartus şäherinde üç partlamanyň bolandygyny aýtdy. Bu şäherde Orsýetiň kiçi harby deňiz bölümi ýerleşýär.
Ýene dört partlama 60 kilometr uzaklykda demirgazykda ýerleşýän Jableh şäherinde boldy.
Ýedi sany partlamanyň aglabasyna janyndan geçen hüjümçiler sebäp boldy.
SANA döwlet agentligi bombaly hüjümleriň Tartusda awtobus stansiýasyna we Jablehde edaralara, şol sanda keselhana gönükdirilendigini habar berdi.
Bu iki şäher Siriýada 2011-nji ýylyň mart aýyndan bäri dowam edýän we azyndan 270 müň adamyň ölümine sebäp bolan konfliktden çetde galypdy.


text:
Şu aýyň 11-ne prezident Berdimuhamedowyň Tagtabazar etrabyna gelmegine garaşylýar. Bu habar resmi çeşmeler tarapyndan häzire çenli halk köpçüligine aýan edilmese-de, etrapda uly aladanyň bardygyny, resmi çärä taýýarlygyň barýandygyny görkezýän işler indi ençeme günden bäri göze ilýär.
Tagtabazaryň ençeme ýyllardan bäri oňarylmadyk awtomobil ýollary oňarylýar, býujet edaralarynyň işgärleri ýowara çykarylýar, köçeleriň gyralary haşal otlardan arassalanýar, şeýle-de könelip giden elektrik sim agaçlary aýrylyp, deregine täzeleri dikilýär.
Aýdylmagyna görä, prezidentiň sapary etrabyň günortasynda gurulýan täze serhet galasynyň açylyşy bilen bagly, açylyş üçin welaýatyň beýleki ýerlerinden tans toparlary we aýdymçylary çagyrylypdyr. Olar häzirki wagtda mekdeplerde ýerleşip, her gün diýen ýaly taýýarlyk işleri bilen meşgullanýarlar.
Ilata ýetirýän täsiri
Şol bir wagtda-da Tagtabazara prezident geljekmiş diýen habar adaty ilatyň durmuşyna öz aýratyn täsirini ýetirýär. Meselem, 11-nji-12-nji awgust aralygynda etrapda hiç hili awtomobil hereketleriniň bolmaly däldigini hakda resmi duýduryşyň bardygy aýdylýar.
Şol sebäpden Tagtabazar etrabyna girilýän ýerde ertirden başlap etraba hiç hili awtomobil ulaglarynyň goýberilmejekdigi barada habarlar bar. Beýle ýagdaý, esasanam, Mary-Tagtabazar aralygynda taksi sürýänleriň işine öz täsirini ýetirer, sebäbi olaryň gazanjy edil şol ýola bagly.
“Bu çäklendirmeleriň täsiri iki gün bilen çäklense ylalaşyp bolar, emma onuň uzaga çekýän halatlary bolýar. Munuň ýaly ýagdaýlar bilen öňem ýüzbe-ýüz bolduk” diýip, özüni Gurt diýip tanadan 35 ýaşlaryndaky tagtabazarly taksist Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde aýdýar.
“Toý-tomaşa edilmeli däl”
Bu çäklendirme diňe ýol gatnawyna däl, etrapda söwda-satyga hem öz täsirini ýetirýär, meselem, dükançylara-da prezident gelip gidýänçä, dükanlar açylmasyn diýen tabşyryk berlipdir. Azatlyk Radiosyna berlen maglumata görä, ertirden başlap bazar iki günläp işlemez.
Çäklendirmeleriň sanawy diňe bular bilen gutarmaýar, adynyň agzalmazlygyny soran käbir tagtabazarlylaryň aýtmagyna görä, olara iki günüň dowamynda oba ýerlerinde hiç hili toý-tomaşa edilmeli däl diýlen tabşyrygam berlipdir.
Toý-tomaşa bilen bir hatarda ýerli häkimlikleriň wekilleri oba ýerlerinde köçeme-köçe aýlanyp, agzalýan günlerde hiç hili haşal otlary ýakmaly däldigini duýdurypdyrlar. Ýeri gelende aýtsak, oba ýerlerinde zir-zibil atylýan ýer, ýörite konteýnerler bolmansoň, hapany gelip alyp gidýän maşynlar göz öňünde tutulmansoň, öz zir–zibillerini nätmelidigini her hojalyk özbaşyna çözýär. Köplenç adamlar öz hapalaryny, çöplerini ýakmaga mejbur bolýarlar.
Prezidentiň sapary bilen baglanyşygynyň bardygy ýa-da ýokdugy barada takyk bir zat aýdyp bolmasa-da, soňky döwürde etrabyň üstünde harby dikuçarlarynyň uçuşy hem köpeldi. Halk arasyndaky käbir maglumatlardan çen tutulsa, ýakynda etrabyň Ýaşlyk daýhan birleşiginiň çäginde harby türgenleşik geçiriljekmiş.


text:
Gurbannazar Ezizow
(1940-1975)
Talantly türkmen şahyry, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi.
Gurbannazar Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Aşgabat etrabynyň Büzmeýin obasynda eneden bolýar. 1948-nji ýylda mekdebe barýar we 1959-njy ýylda Aşgabat şäherindäki 29-njy orta mekdebi tamamlaýar. Şol ýyl Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine okuwa girýär. Uniwersiteti 1964-nji ýylda tamamlaýar we Çagalar edebiýatynyň birleşen neşirýatynyň redaksiýasyna işe iberilýär. Şol ýylam goşun gullugyna çagyrylýar. 1965-nji ýylda gullugy tamamlap geleninden soň, 1970-nji ýyla çenli “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa (şygryýet) bölüminiň müdiri bolup işleýär. 1972-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi geňeşçi bolup işleýär. Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda aradan çykýar.
Döredijiligi:
Gurbannazar on bäş ýaşyndaka, onuň ilkinji goşgulary çap edilip başlanýar. G. Ezizow ýüzlerçe täzeçil, gowy goşgular bilen birlikde türkmen edebiýatynda ilkinji bolup “Sonetler çemenini” döretdi. “Daş gyz”, “Pikir derýasynda akyl gämisi”, “Söýgi”, “Güýz” poemalaryny, “Nesiller”, “Uruşdan soň”, “Tabyt” dramalaryny, “Görogly” şadessanynyň librettosyny ýazdy.
Ezizowyň poeziýasyna setirleriň çeperligi, çuň manylylygy häsiýetlidir. Onuň «Oglan bilen deňiz» (1969), «Ynam» (1971), «Ýer-gögüň arasynda» (1973), «Gyzyl otrýad hakynda ballada» (1978) ýaly goşgular ýygyndylary çap edildi. 1960-70 ýyllarda E. ýaş türkmen sowet poeziýasynyň ösüşine uly goşant goşýar. Şahyryň ýazyş manerasy goşgularynyň stili, özboluşlylygy bilen tapawutlanýar. Şahyr öz eli bilen toplan iň soňky goşgular kitabyny «Güýz» (1978) atlandyrýar.«Serpaý» diýen goşgular ýygyndysy 1978-nji ýylda neşir edilýär. Onuň «Türkmen sährasy», «Daglar» ýaly goşgulary aýdymçylaryň repertuaryna ornaşdy. Poemalary sahnalaşdyryldy. Şahyryň goşgulary ençeme halklarynyň diline terjime edildi.
2007-nji we 2011-nji ýyllarda Ezizowyň goşgular ýygyndylary çap edilýär.
Kitap salgylary:
1. “Gurbannazar Ezizow. Saýlanan eserler“. 1995-nji ýylda, “Bereket-Bina” neşirýatynda, bary-ýogy 5 müň nusgada çap edildi. Ony şahyr Ahmet Gurbannepesow çapa taýýarlapdyr.


text:
BMG-niň ynsanperwerlik boýunça ýolbaşçysynyň 24-nji sentýabrda aýtmagyna görä, Ukrainanyň Luhansk regionynyň ýerli “de fakto häkimiýetleri” BMG-niň agentlikleriniň bu ýerden çekilmegini talap edipdirler.
Stefen O'Brien's Ukrainanyň orsýetçi separatistleriniň BMG-niň agentliklerinden we saglygy saklaýyş boýunça käbir jemgyýetçilik guramalaryndan dynç günlerinde regiony terk etmegi talap etmegine “aladalanma” bildirdi we gozgalaňçylary meselä gaýtadan seretmäge çagyrdy.
Separatistleriň iýul aýyndan bäri amala aşyrýan çäklendirmeleriniň netijesinde 16 müň tonna ynsanperwer kömegi keselhanalara ýetirilmändir. Ýerli keselhanalarda anesteziýanyň bolmazlygy sebäpli operasiýalary hem amala aşyryp bolmaýar, diýip BMG-niň resmisi belledi.


text:
Публикации
Руслан Мингазов: «Хочу перейти в более сильный клуб Германии или Италии»
Как уже сообщалось, в минувшее воскресенье в редакции сайта «Turkmenportal» состоялось вручение учрежденного нами приза «Лучшему футболисту Туркменистана 2015 года». Его обладателем по итогам проводившегося на наших страницах в социальных сетях «Line», «Вконтакте» и в «Одноклассниках» массового читательского голосования стал 24-летний полузащитник национальной сборной Туркменистана и чешского клуба «Яблонец» Руслан...
Aziada nähili taýýarlyk görülýär?
Islendik iri sport ýaryşy ýakynlaşdygyça oňa görülýän taýýarlyk işleriniň gerimi hem giňeýär. Başgaça aýtsak, öňde goýlan meseleler has anyklaşdyrylýar we takyk çözgütler gözlenilýär. Eýsem, 2016-njy ýylyň ilkinji aýynda, nesip bolsa, indiki ýyl ak şäherimiz Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V aziýa oýunlaryna görülýän taýýarlyk dogrusynda ýene bir ýola gürrüň açmak...
31 pökginiň kyssasy
31 pökginiň kyssasy
«Turkmenportalyň» täze ýyldaky ilkinji söhbetdeşi Türkmenistanyň futbol boýunça 23-nji Milli çempionatynyň iň netijeli hüjümçisi Myrat Ýagşyýew
GYSGAÇA MAGLUMAT: Myrat Ýagşyýew 1992-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde doguldy. Maşgalasynda özünden başga-da iki sany gyz dogany bar. 2013-nji ýylyň 6-njy sentýabrynda durmuş gurdy. Bu gün ýaş jübütler Myratdyr Enejanyň iki perzendi bar. Olaryň...
“IŇ ULY ARZUWYM — AŞGABATDA GEÇIRILJEK AZIÝA OÝUNLARYNY TESWIRLEMEK” ("Türkmenistan: Sport" teleýaýlymynyň teswirleýjisi Toýly Arçynow bilen söhbetdeşlik)
Gysgaça maglumat: Toýly Arçynow 1992-nji ýylyň 6-njy awgustynda Aşgabat şäherinde doguldy. Orta bilimi paýtagtymyzdaky Gurbannazar Ezizow adyndaky 29-njy orta mekdebinde aldy. 2009-njy ýylda Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutyna okuwa girdi we 2014-nji ýylda bu ýokary okuw mekdebiniň «Demir ýol» fakultetiniň uçurymy boldy. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň «Türkmenistan»...
TÝL - 2015: 22-nji tapgyryň duşuşyklary
«Ahal» — «Şagadam»
Şu gün Türkmenistanyň futbol boýunça 23-nji Milli çempionatynyň Ýokary ligasynda möhleti süýşürilen 22-nji tapgyryň duşuşyklary geçiriler. Tapgyryň duşuşyklarynyň dördüsi paýtagtda, biri Daşoguz şäherinde geçiriler. Tapgyryň esasy aýratynlygy toparlaryň şu möwsümde üç däl-de, iki gezek duşuşanlygydyr.
Paýtagtdaky duşuşyklaryň birinde «Ahal» Türkmenbaşy şäheriniň «Şagadam» toparyny kabul eder. Bu toparlaryň arasynda şu geçirilen duşuşyklaryň ikisi hem şol...
TÝL — 2015: 34-nji tapgyryň öňünden käbir maglumatlar, pikirler
«Hazyna» — «Merw»
34-nji tapgyr «Hazyna» — «Merw» duşuşygy bilen açylýar. Ýadyňyzda bolsa, «Merw» geçen aýlawda şu möwsümdäki iň uly hasaply ýeňşini gazanypdy. Ýok, garşydaş «Daşoguz» däldi, «Hazynady». Şonda «Merw» «ykdysadyýetçileri» 4:1 hasabynda ýeňipdi. Ýöne bu diýildigi «Şu tapgyrda-da «Merwiň» ýeňşine garaşybermeli» diýildigi däl. Çünki «Hazyna» öz öýünde islendik garşydaşy aljyradyp bilýän topar. «Merw» bolsa «Hazyna»...
TÝL — 2015: 33-nji tapgyryň duşuşyklaryndan soň käbir gyzykly hasaplamalar
Tapgyryň umumy aýratynlyklary:
Ýeke-ýekeden: Tapgyrda derwezelere geçirilen 9 pökginiň her haýsy aýratyn futbolça degişli. Bir duşuşykda iki gezek tapawutlanyp bilen ýekeje-de futbolçy ýok.
30 tapgyrdan soň: Ýokary ligada 30 tapgyrdan soň, ýene-de bir tapgyrda bary ýogy 9 pökgi derwezä girdi. Mundan ozal şeýle pes netije 3-nji tapgyrda alnypdy. Şeýle bolsa 9 gol iň pes netije däl. 12-nji...
FIFA-my ýa-da PES?!
Wideo oýunlary ýa-da has ýörgünli ady bilen kompýuter oýunlary häzirki zamanyň iň esasy güýmenjesi hasaplanýar. Aýratynam, ösen ýurtlarda bu oýunlar giňden ýaýrandyr, hatda özbaşyna aýratyn pudak hem hasaplanýar. 1970-nji ýyldan bäri gün saýyn ýaýraýan kompýuter oýunlary uly pudaga eýedir. Bu pudagyň pul aýlanyşygy-da 100 milliard dollara golaýlap barýar. Oýunlardan uruşly, strategik we sport oýunlary has...
TÝL — 2015: 33-nji tapgyryň duşuşyklaryndan öň käbir sanlar, maglumatlar
«Aşgabat» — «Energetik»
Milli ýygyndymyzyň geçiren gyzykly duşuşyklaryndan soň, Ýokary liga ýene-de öňki şowhuny bilen dowam edýär. Arada galan iki tapgyry dekabr aýyna süýşürip, 30-njy tapgyrdan göni 33-nji tapgyra bökýäris. Tapgyr «Aşgabat» — «Energetik» duşuşygy bilen başlar. Elbetde, ýaryş tertibine seretseň-ä, duşuşykda artykmaçlyk «paýtagtlylaryň» tarapynda. Ýöne geçen aýlawda «Energetik» öz meýdanynda «Aşgabat» bilen deňme-deň oýnap, Ýokary...
Как проверяют шлемы «Формула 1»
Гонки Формулы 1 являются одним из самых захватывающих видов спорта. Бешенные скорости, рев моторов, зашкаливший адреналин. Но, вместе с тем, это одни из самых травмоопасных видов спорта. И потому, меры безопасности для пилотов здесь не ниже, чем для пилотов самолетов. Одним из главных элементов безопасности является шлем.
Шлем пилота «Формулы 1», это не только стильный элемент....
TÝL — 2015: 30-njy tapgyryň duşuşyklaryndan soň gyzykly hasaplamalar
Tapgyryň umumy aýratynlyklary:
18 gol: 18 gol bilen tamamlanan tapgyr şu möwsümdäki 18 golly tapgyrlaryň üçünjisidir.
Deňliklere bereket berildi: Üç duşuşygy deňlik bilen tamamlanan tapgyrda bir oýunda ýer eýeleri, bir oýunda myhmanlar ýeňiş gazandy.
12 golly birinji gün: Tapgyryň birinji gününde iki duşuşykda derwezlere jemi 12 gol girdi. Şol 12 golda 8 futbolçynyň ady bar....
TÝL — 2015: 30-njy tapgyryň öňünden käbir hasaplamalar, maglumatlar
«Aşgabat» — «Balkan»
Tapgyr «Aşgabadyň» «Balkany» kabul etmegi bilen başlanýar. Duşuşykda gazanyljak ýeňiş «Balkan» üçin hem möhüm welin, «Aşgabat» üçin has möhüm. Çünki yzygiderli ýeňişler «paýtagtlylara» möwsümi üçünji orunda tamamlamaga mümkinçilik berer. Ýeňilmegem howply, eliňde bar bolan dördünji orny almak üçin hem «Şagadam» synanşyk edýär.
«Aşgabat» «Balkany» ikinji aýlawda hem kabul edipdi, şonda jogapsyz gollaryň ikisi...
TÝL — 2015: 29-njy tapgyryň duşuşyklaryndan soň gyzykly hasaplamalar
Tapgyryň umumy aýratynlyklary:
100 sany bombardir: Elbetde, bu sözbaşy aýdyljak pikiri has ulaltdy. Ýöne bir zady aýdyp bileris: şu tapgyrdan soň Ýokary liganyň şu möwsüminde tapawutlanan futbolçylaryň sany 100-den geçdi.
Garaşylan çykmady: Oýunlardan öň «Şu tapgyryň duşuşyklarynyň netijeleri ýaryş tertibindäki orunlary üýtgedip biler» diýip ýazypdyk. Tapgyryň netijeleri bolsa, kemteresinden ýekeje toparyň hem eýeleýän ornuny üýtgetmedi....
TÝL — 2015: 29-njy tapgyryň duşuşyklaryndan öň sanlar, maglumatlar
HTTU — «Aşgabat»
Milli ýygyndymyzyň şowly iki duşuşygyndan soňra Türkmenistanyň futbol durmuşy ýene-de Ýokary liganyň oýunlary bilen dowam etdirilýär. Ýokary liganyň dürli toparlaryndan milli ýygyndymyzyň hataryna çagyrylan futbolçylarymyz ýene-de öz toparlaryna goşulyp, ýurdumyzyň birinjiligi ugrunda ýaryşýar. Milli ýygyndymyzyň baş tälimçisi Amangylyç Koçumowyň topary tapgyrda Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň talyplar futbol toparyna myhman bolar.
Bu duşuşyk 29-njy tapgyryň ilkinji...
13-nji oktýabrdaky duşuşyklardan soň «D» toparçadaky umumy ýagdaýa gysgaça syn
Ilkinji nobatda bellenilmeli ýagdaý, futbol boýunça dünýä we Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyrynyň 13-nji oktýabrdaky duşuşyklarynyň Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň çykyş edýän toparçasynda — «D» toparçada ýygyndylaryň ýerleşiş tertibini üýtgdendigidir. Biz bu duşuşyklary toparçanyň ikinji aýlawy diýip hem atlandyryp bileris. Çünki şol gün ähli milli ýygyndylar biri-biri bilen ikinji gezek duşuşdylar.
Ildeşlerimiziň Guamyň, Omanyň bolsa Hindistanyň milli ýygyndysyny ...
Dünýä çempionatynyň saýlama tapgyry: Türkmenistan — Guam duşuşygy sanlarda we maglumatlarda
- Türkmenistanyň hem-de Guamyň milli ýygyndylary öz aralarynda ýekeje gezek duşuşdylar. Ol duşuşyk hem 2018-nji ýyldaky dünýä we 2019-njy ýyldaky Aziýa çempionatyna çykmak üçin şu ýylyň 11-nji iýunynda geçirilen saýlama duşuşykdyr. Duşuşyk 1:0 hasabynda Guamyň peýdasyna tamamlandy.
- Türkmenistanyň milli ýygyndysy şu günki duşuşyga çenli saýlama tapgyrda 4 oýun geçirdi, şolaryň birinde ýeňdi, ikisinde ýeňildi. Bir duşuşyk bolsa...
TÝL — 2015: 26-njy tapgyryň «Hazyna» — «Energetik» duşuşygyndan soňra gyzykly hasaplamalar
«Hazyna» utuk toplaýar: Baş tälimçisiniň we düzüminden ep-esli oýunçynyň ýurdumyzyň 19 ýaşa çenli futbol ýygyndysynyň hatarynda Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyrynyň duşuşyklaryna gatnaşandygy üçin «Hazyna» futbol toparynyň Ýokary ligadaky soňky 3 oýnuny geçirmändigini ýene bir gezek ýatladýarys. Senesi üýtgedilen duşuşyklarynyň her birini aýratyn aýda geçirjek «Hazyna» şolaryň ilkinjisini üstünlik bilen jemläp, utugyny artdyrdy.
«Hazyna» HTTU-dyr «Merwi»...
Dünýä çempionatynyň saýlama tapgyry: «D» toparça barada käbir gyzykly hasaplamalar
— Arslanmyrat Amanow Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň düzüminde şu saýlama duşuşyklarynda iki gezek tapawutlanan ýeketäk futbolçydyr.
— Yzda galan 4 duşuşykdan soň, Eýranyň we Omanyň milli ýygyndylarynyň görkezijileri deň. Iki milli ýygyndy hem 2 ýeňiş gazandy, iki duşuşygy deňlikde tamamlandy.
— Guamly futbolçylar hem, hindi futbolçylary hem dört duşuşykda derwezelere 3 pökgi geçirdiler. Muňa garamazdan, Guamyň 7 utugy...
Taryhda Türkmenistan — Hindistan duşuşyklary
2008-nji ýylyň 3-nji awgusty: Aziýanyň çagyryş kubogy.
Türkmenistan 1 — 2 Hindistan
Gollar:
0-1, Baiçung Bhutia 54’
0-2, Baiçung Bhutia 80’
1-2, Ýusup Orazmämmedow 84’.
Bagtyýar Hojaahmedow, Serdar Geldiýew dagylar şol duşuşykda hem milli ýygyndymyzyň düzümindedi.
2010-njy ýylyň 19-njy fewraly: Aziýanyň çagyryş Kubogy.
Türkmenistan 1 — 0...
TÝL — 2015: 28-nji tapgyryň duşuşyklaryndan soň gyzykly hasaplamalar
Soňky gezek duşuşdylar: 28-nji tapgyr şol bir wagtyň özünde Milli çempionatymyzyň şu möwsüminiň iň soňky tapgyrydyr. Şonuň üçin hem toparlar birek-birek bilen şu ýyldaky iň soňky duşuşygy geçirdiler.
16 gol: Tapgyrda geçirilen duşuşyklarda derwezelere 16 pökgi girizildi. Ýöne «Altyn asyr» bilen «Hazynanyň» arasynda geçirilmeli ýene bir duşuşygyň bardygyny hem ýatladýarys.
Üstünlik ýer eýelerinde: Geçirilen 4...


text:
Saud Arabystany özüniň regional bäsdeşi Eýran bilen diplomatik gatnaşyklaryny kesdi. Bu waka Saud Arabystanynda tanymal şaýy ruhanysynyň dardan asylyp öldürilmegi bilen baglanyşykly Tährandaky saud ilçihanasyna we konsulhanasyna edilen hüjümiň yzýanyna gabat geldi.
3-nji ýanwarda Saud Arabystanynyň daşary işler ministri Adel al-Jubeir öz ýurdunyň Eýran bilen gatnaşyklaryny kesýändigini we Eýranyň diplomatik işgärleriniň ýurdy terk etmegi üçin 48 sagadyň berlendigini mälim etdi.
3-nji ýanwarda Saud Arabystanynyň Tährandaky diplomatik edarasyna edilen hüjümden soň, Eýrandaky saud diplomatik işgärleriniň ählisi yzyna çagyryldy.
Eýranyň ýokary ruhany lideri aýatolla Ali Hameneýi Saud Arabystanyna oppozisiýadaky şaýy ruhanysyny jezalandyryp öldürendigi üçin “ylahy öjüň» garaşýandygyny duýdurdy, Riýad bolsa Tährany terrorçylygy goldamakda aýyplady.


text:
Çarşenbe güni Gyrgyzystanyň parlamenti orsýetli tanymal syýasatçy we parlament deputaty Wladimir Žirinowskini bu ýurda goýbermezlik barada ýörite karar kabul etdi.
120 orunlyk gyrgyz parlamentinde geçirilen bu baradaky ses berişlikde 67 deputatyň oňlamagy bilen kararyň taslamasy kabul edildi.
Gyrgyzystanyň parlamentiniň Žirinowskiý babatda şeýle karary kabul etmegine ýakynda Wladimir Žirinowskiniň Döwlet Dumasynda çykyş edip, Gyrgyzystanyň Orsýete 500 million dollar bergisiniň geçilmeginiň öwezine Gyrgyzystandaky Yssyk Kölüň Orsýete berilmelidigi barada eden teklibi sebäp boldy.
Wladimir Žirinowskiý Orsýetiň Liberal Demokratik partiýasyna liderlik edýär we özüniň dawaly häsiýetleri bilen giňden tanalýar.


text:
Amerikan aňtaw maglumatlaryny syzdyryjy Edward Snowden özüniň Milli howpsuzlyk gullugyndan ele geçiren gizlin dokumentleriniň hiç biriniň Orsýete we Hytaýa eleterli bolmajagyna ynamlydygyny aýtdy.
Snowden “The New York Times” gazetine beren gürrüňinde özüniň ol dokumentleriň ählisini Moskwa uçmazyndan öň Hoň-Koňda duşan žurnalistlerine berendigini aýtdy.
Şeýle-de ol bu dokumentleri hytaý içalylaryndan ýaşyrmaga ukyply bolandygyny, sebäbi bu ugurdan ýörite tälim alandygyny aýtdy.
Ol Orsýetiň we Hytaýyň onuň alyp barýan gizlin amerikan dokumetlerini ele geçirmegine hiç bir mümkinçiligiň bolmandygyny aýtdy.
Snowden Birleşen Ştatlaryň dünýä boýunça toplan ummasyz kän möçberdäki telefon we internet ýazgylarynyň üstüniň açylmagynyň çeşmesi bolupdy.
Orsýet Snowdene bir ýyllyk gaçybatalga berdi. ABŞ-nyň häkimiýetleri ony içalyçylyk aýyplamalarynda aýyplady.


text:
Penşenbe güni Wena sapar edýän Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa ýurduň günortasynda ýüz beren etniki çaknyşyklaryň bir ýyllygyna gabatlap eden çykyşynda ÝHHG-ni Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrligindäki reformalara goldaw bermäge çagyrdy.
Hususan-da, ol Gyrgyzystanda alnyp barylýan reformalaryň çäklerinde ýurduň kanun goraýjy strukturalaryndaky reformalaryň hem netijeliligini gazanmagyň möhümligini nygtady.
Ol Wena saparyndan soň, şu gün Gyrgyzystanyň günortasyna sapar edip, geçen ýylky etniki çaknyşyklaryň bir ýyllygyna bagyşlanylan hatyra çärelerine gatnaşmakçydygyny aýtdy.
Dogry bir ýyl mundan ozal Gyrgyzystanyň günorta regionynda ýerli gyrgyzlar bilen etniki özbekleriň arasynda tutaşan çaknyşyklar 400-den gowrak adamyň ölümine getiripdi.


text:
Şu gün Pakistan bilen Owganystanyň serhet ýakasynda üsti pilotsyz harby uçardan atylan raketa oklarynyň netijesinde azyndan 10 sany ýaragly söweşijiniň ölendigi barada maglumat alyndy.
Birleşen Ştatlaryň harby güýçleri tarapyndan amala aşyrylan bu hüjümleriň Pakistanynyň Demirgazyk Weziristan regionynda geçirilendigi habar berilýär.
Pakistanyň howpsuzlyk gullugynyň resmileri bu raketa hüjümleriniň bu regionda hereket edýän owganystanly meýdan komandiri Sirajuddin Hakganiniň ýaragly toparyny nyşana alyp gurnalandygyny mälim etdiler.


text:
Gazagystanyň Milli howpuzlyk boýunça komiteti (KNB) internetdäki ekstremistiki we terroristiki propoganda garşy göreşmek üçin, ýewropa ýurtlary bilen has köp hyzmatdaşlyk etmelidigini aýdýar.
KNB-nyň ýolbaşçysynyň orunbasary Kabdulkarim Abdikazymowyň çarşenbe güni žurnalistlere aýtmagyna görä, şu ýylyň ýanwaryndan bäri gazak sudunyň karary bilen , terroristiki we ekstremistiki pikirleri öňe sürýän 950-ä golaý web saýt petiklenipdir.
Abdikazymow bular ýaly saýtlaryň aglabasynyň Ýewropada ýerleşýändigini belläp, bu ugurda ýewropa ýurtlary bilen hyzmatdaşlyk etmelidigini aýtdy.


text:
Waşingtonyň resmileri noýabr aýynda ABŞ-nyň paýtagtynyň myhmanhanasynda öz otagynda öli tapylan Orsýetiň öňki metbugat-ministri Mihail Lesiniň “kellesine ýeten şikeslerden” ýogalandygyny we geçirilen barlaglaryň Wladimir Putiniň öňki ýaranynyň öldürilendigini çak etmäge esas berýändigini aýtdylar.
Medisina barlaglary boýunça edarasynyň ýolbaşçysynyň 10-njy martda çap edilen hasabatynda Lesiniň ölümine sebäp bolan beýleki faktorlaryň arasynda onuň boýnuna, bedenine, eline we aýagyna “güýç bilen ýetirilen şikesleriň” ençemesiniň bardygy aýdyldy. Resmiler Lesiniň ölümi bilen bagly işiň entek tamamlanmandygyny aýtdylar.
Lesiniň jesediniň 5-nji noýabrda Waşingtonyň Dupont myhmanhanasynda tapylmagy onuň ABŞ-nyň Federal Derňew Býurosyna (FBI) ýardam teklip edensoň öldürilendigi baradaky çaklamalary döredidi.
Putiniň goly astynda metbugat ministri bolan döwründe Lesin Kremliň gözegçiligindäki “Gazprom Media” kompaniýasyna gözegçilik edipdi we iňlis dilinde işleýän “Russia Today” (RT) telewideniýesini döretmäge ýardam beripdi.