c: text/html

text:
Belarusyň hökümet agzalarynyň gatnaşmagyndaky resmi topary Türkmenistana bardy.
Belarusyň habar serişdeleriniň maglumatlaryna görä, ýurduň premýer-ministriniň orunbasary Anatoliý Kaliniň ýolbaşçylygynda we arhitektura hem gurluşyk boýunça ministriniň, şeýle hem “Belneftehim” we “Belaruskaliý” kompaniýalarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagyndaky resmi toparynyň Türkmenistana saparynyň maksady Garlykdaky dag-manlaryny baýlaşdyryjy zawodunyň gurluşygyna syn etmekden ybarat.
25-nji ýanwarda Türkmenistana baradan belarus delegasiýasynyň türkmen hökümeti, “Türkmennebithimiýa” döwlet konserniniň we “Senagatçylar we telekeçiler bileleşiginiň” ýolbaşçylary bilen duşuşjagy habar berildi.
Türkmenistanyň Lebap welaýatynda gurulýan bahasy 1 milliard dollarlyk Garlykdaky dag-magdanlaryny baýlaşdyryjy kombinat Türkmenistanyň we Belarusyň arasynda 2010-njy ýylda gol çekilen şertnama laýyklykda 2015-nji ýylda gurlup gutarylmalydy.
Geçen ýylyň tomsunda iki ýurt bu kombinatyň gurluşygyna degişli borçnamalaryny ýerine ýetirmezlikde bir-birini aýyplap çykyş etdiler.
Geçen ýylyň dekabr aýynda Belarusyň Daşary işler ministrligi belarus tarapynyň Türkmenistandaky Garlykdaky dag-magdan baýlaşdyryjy kombinatyny 2017-nji ýylyň 31-nji martyna çenli ulanyşa bermegi planlaşdyrýandygyny mälim etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Meni yzarlaýan adam galdymy bilemok. Şonda-da ýazaýaýyn diýdim. Kän wagt geçdi soňky gezek ýazalym bäri bul ýerde. Elim degýän wagtlaram boldy, bahanada ýok.
Meniň haýran galýan zadym, men ýazmasam hem meniň saýtyma girip çykýanlar… Google Analyticsa seredenimde her aý ortaça 150 gezek saýtyma girilýar. Saýtyma girýänler, kim siz? Girýänler üçin hem bolsa kiçiräk mowzukjagaz.
Ýene belläp geçmeli zadym, öňki mowzuklarymda ulanylan suratlaryň köpüsini görüp bolanok. Suratlar bölümindäki suratlary hem şeýle. Elim degse baryny düzeltmekçi.
Sagylygyňyzy dileýän.


text:
Lebap welaýatynda türkmenabatly bir ýaşaýjynyň agyr urgular sebäpli ýogalandygy, emma muňa garamazdan, onuň ölümine saglyk ýagdaýynyň sebäp bolandygy aýdylyp, degişli derňew işiniň hem gozgalmandygy barada maglumat gowuşdy.
Geçen ýylyň dekabr aýynyň 21-ne 1980-nji ýylda doglan Nazar Hydyrow öz iş ýerinde – Türkmenabadyň çagalar keselhanasynda näbelli adamlar tarapyndan gazaply ýenjilip, öýüniň bosagasyna taşlanyp gidilýär. Bu barada Azatlyk Radiosyna ýagdaýlardan habarlydygyny aýdýan, özüni Nazar Hydyrowyň ýakyn dostlarynyň biri hökmünde tanyşdyran gürrüň berdi.
Atlandyrylmasyzlygyny soran türkmenabatly mundan soň Hydyrowyň Tiz kömek gullugy arkaly welaýat keselhanasyna äkidilendigini, emma onuň özüne gelmän 30-njy dekabrda, takmynan sagat 14:00 töweregi aradan çykandygyny aýtdy. Ol Nazar Hydyrowa sereden lukman bilen gürleşende, onuň kellesiniň üç ýerinde gematomanyň, ýagny ganöýmäniň bardygyny, şeýle-de operasiýanyň diňe üç günden soň, 24-nji dekabrda geçirilendigini aýdypdyr.
Nazar Hydyrowyň asyl käri taryh mugallymy ekeni. Ol işsiz galyp ep-esli para berensoň, Türkmenabat şäherindäki welaýat Çagalar keselhanasyna tehniki howpsuzlyk inženeri bolup işe ýerleşýär.
Pajygaly hadysada heläk bolan N. Hydyrowa ilki insult, üç günden soň bolsa, bagyr sirrozy diagnozlary goýlupdyr.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp, ýokarky ýagdaýlary gürrüň beren türkmenabatly bu waka bilen ilteşiklidigini aýdyp, käbir ýerli ýokary derejeli lukmanlaryň we sülçüleriň atlaryny hem tutdy. Emma olar bilen habarlaşyp, bu aýyplamalar dogrusynda pikirlerini almak başartmandygy sebäpli, bu ýerde olaryň şahsyýetleri takyklaşdyrylmaýar.
Şeýle-de, Azatlyk Radiosynyň 37 ýaşynda aradan çykan Nazar Hydyrowyň ölümi bilen baglylykda, onuň işlän keselhanasyndan we onuň ýagdaýyna sereden keselhana bölüminden ýa-da kanun goraýjy edaralaryndan, şeýle-de onuň maşgala agzalaryndan nähilidir bir maglumat almak synanyşyklary netije bermedi.
Galyberse-de, türkmen mediasy ýurtda amala aşyrylýan jenaýatlar barada dymýar. Mundan tapawutlylykda, prezidentiň wezipesinden boşadýan resmileri barada ilata habar berilse-de, adatça, olaryň “işinde goýberen düýpli kemçilikleri” diýen düşündiriş bilen çäklenip, başga goşmaça hiç zat aýdylmaýar.


text:
ETİKET WE SPORT
Ýazylan wagty: 31 мая 2018 Ýazan Mayichka
ETİKET WE SPORT Jemgyýetçilik ösüşiniň etiketi. Milli däşp-dessurlarda etiketiň tutýan orny. Etiketiň ahlak manysy. Etiket – Fransuzlaryň “etigiette” diýen sözünden bolup, ol birek biregiň arasynda juda berk talap edilýän tertibi aňladýar. Biz adamyň durmuşynda ýygty-ýygydan ujypsyzja zatlaryň juda uly mana eýe bolýandygyna duş gelýäris. Jemgyýetçilik ýerlerinde goýberilen tötänleýin säwlik bize gör näçe hasrat getirip bilýär!bir gödek-ýakymsyz sözüň soňy gör nämeler bilen gutarýar! Ine, şonuň üçin hem ýönekeýje şertlendirilen etiket kadalary adam üçin çuňňur şahsy mana eýe bolýar. Etiket diňe bir tertibiň standarty bolman, ululy-kiçili aňly-düşünjeli gatnaşygyň bir görnüşidir. Etika bilen iş salyşýan hünärmenleriň hödürleýän edebiýatlarynda etiket ynsanyň ahlak sypatlarynyň biri hökmünde, kähalatlarda bolsa gös-göni ahlagyň özi hökmünde şöhlelendirilýär. Lingwistler etikete adamlaryň biri-biri bilen gatnaşygynyň netijelerini sazlaýan görnüş hökmünde seredýärler. Etikete ahlak manysynda onuň kömegi bilen adamynyň jemgyýetde tutýan orny, köpçülikdäki abraýy, oňa näderejede hormat goýmalydygy görnüşinde ýüze çykýar. Eger ol adam döwletiň ýa-da hökümetiň wekili bolsa, onda onuň wekilçilik çinine we ýaşaýan döwletine laýyklykda etiket ýüze çykýar. Bu ýerde etiket syýasy mana eýe bolýar. Etiket görnüşleriniň dürli-dürliliginiň birmeňzeş mana eýedigini duýmak kyn däl: hormat, sylag, sarpa we ş.m. Etiketiň manysy – adamyň ähmiýetini, bahasyny ykrar etmek ýa-da mylakatlylyk, salyhatlylyk, sypaýyçylyk görnüşinde oňa bolan hormatyň, sylagyň, sarpanyň ýüze çykmasydyr. Ýöne şeýle hormatyň, ykrar edilmäniň manysy birmeňzeş bolmaýar. Sebäbi känir adamlara özüni alyp barşyna, hereketlerine, görüm-göreldesine seredilip sarpa goýulsa, käbirlerine gorkulyp, heder edilip hormat goýulýar. Ýöne soňkusynyň gaty uzak dowam etmeýändigini unutmaly däldir. 2. Barlag geçirýänleriň köpüsi etiketiň ilkidurmuş jemgyýetçilik durmuşynda-da bolandygy baradaky pikiri goldaýar. Kähalatlarda oňa ilkidurmuş medeniýetiniň özboluşly ýüze çykmasy hökmünde seredýärler. Muňa-da däp-dessurlar, özüňi alyp barmagyň görnüşleri sebäp bolupdyr. Etiketiň kömegi bilen adam başga bir adama bolan öz gatnaşygyny ýüze çykarýar. Gadymy hytaý akyldary Sýunszynyň düşündirişine görä, “Däp-dessurlara baglylykda asman bilen yer ylalaşyga gelýär, Gün bilen Aý ýagty şöhle saçýar, ýylyň dört pasly biri-biriniň yzyndan gelýär, ýyldyzlar we älem hereketlenýär, derýalaryň suwy akýar we ähli zatlar gülleýär. Däp-dessurlar netijesinde söýgi we ýigrenç dogry ýola gönügýär, aşaky gatlakdakylar gulak assalar, ýokarkylar dana görünýärler we ähli zatlaryň üýtgemekligi tertibe öwrülýär. Däp-dessurlardan daşlaşmak ölüme getiýär”. Häzirki zaman etiket (has takygy, umumy etiket) mähirli islegler, bu islegleriň gönükdirilmegi bilen onuň üstünliklerine begenmäge taýýarlyk görnüşinde ýüze çykýar.
Okalan sany: 32 Jogaplar: ( 0 )


text:
Magtymguly Pyragy — (1724-1807), XVIII asyrda yaşan, türkmen klassyky edebiýatynyň esasy şahyry. Magtymguly özüniň dürdäne döredijiligi bilen adamkärçiligiň iň gowy suratlaryny wasp edip, ulumsylyk edýänleri, tekepbirleri, şöhratparazlary, harsydünýäleri rehimsiz paş eden şahyrdyr. Magtymguly edebiýaty halk köpçüligine has ýakynlaşdyrýar. Ol edebiý...
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Biýografiýa |
06.06.2018 17:30
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#144)


text:
Samsung galxsy S9 64G black
Telefony kemi yok pack alanyma 1 ay bolonok gysdagly pul gerekGörmek Telefonlar goşulan wagty 1 hepde öň Gören adam sany 61x
ekran telefonlarynky
lyuboy telefon ekran elyeter bahadanGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 hepde öň Gören adam sany 128x
MEVCUT SICAK ÜRÜN - APPLE IPHONE X 64GB / 256GB APPLE IPHONE 8 ARTı 64GB / 256GB
iPhone X 64GB iPhone X 256GB iPhone 7 ve 7+ iPhone ve 8 8+ MACBOOK PRO CORE I7 2.80 GHZ 15 " Samsung S9 ve S9 + APW3 ++ PSU ile Bitmain Antminer S9 14 TH / sn APW3 ++ PSU ile Bitmain Antminer L3 + 504MH / s E-posta: ivandaniel1917@gmail.com Skype: ...Görmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 331x
samsun gapaxy s4 satlyk
Telefon isleyshi gul yaly . cehol bar zaryatnik bar . koneden 6.500mln azmaz ylalashyk bolar .Görmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 55x
Meuzu flyme
Bahasy 5000 manatGörmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 115x
samsung galaxy S4 satlyk
Eger aljak bolsanyz ylalashars biraz telefonyn kemi yok duzuwGörmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 84x
General Mobile
General Mobile dasynda kemcilik bar umumy yagdayy gowy boljak bahasy koneden 5mlnGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 35x
iphone 5s
Aljak ozum turkmenabatdan 4 milliona aljak tel onat bolsaGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 37x
Редми нот 4
Память 32г отпечатка работает телефон в хорошем состоянии возможен обменGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 101x
Samsung grand 2 duos gold+
Ady:Samsung Galaxy grand 2 duos gold+ Reñki:gold+ Yagdayy:oñat remont gormedik hemme zady ozininki Baha:5.500 million konedeGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 52x
gyssagly samsung s5 ekran gerek
ekran gerekGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 16x
Satyn aljak
Ayfon 5s 16gb 32gb satyn aljak yagdayy onat bolmaly zaryatnik nausnik karpka bolmaly 1000 manat 1100 manat aralykda galaxy j5 prime 2017 yagdayy onat bolsun bolsa gara renki has onat bolya karopkasy zaryatnigi nausnigi bolmaly 1800 manat 2000 manat a...Görmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 38x
Galaxy j2prime
3gun boldy ekrann calysdym yone onat isleysi karop bar zaryatnik nausnik yok abmen bolya a3 2017 bilen j5prime bilen ustune berjekGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 91x
w&o w5
Ady w&o w5 bateriya goymaly we korpos calysmaly isleyar yone zaryad tiz iyyar gb 32 bersiya 6 hemme zady bar yone karopka bn nausnik yok izinde 100% durjak bahasy 6mln obmen yok yeri lebap seydi nomer +99363718092Görmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 109x
w&o w5
Ady w&o w5 bateriya goymaly we korpos calysmaly isleyar yone zaryad tiz iyyar gb 32 bersiya 6 hemme zady bar yone karopka bn nausnik yok izinde 100% durjak bahasy 6mln obmen yok yeri lebap seydi nomer +99363718092Görmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 42x
Telefon satlyk j2 praym 2 ay ulandym yagdayy gul yaly
7 millon koneden dakument karopka hemme zady barGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 168x
satlyk lg telewizor
kone puldan 6 mlnGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 142x
Amatly baha telefon gerek
Iphone 6s 32-64gb gul yaly yagdayan hemme zady bolmaly ussa gormedim 15 mln çenli nalici alynyaGörmek Telefonlar goşulan wagty 4 aý öň Gören adam sany 95x
Telefon satyan
Ady Samsung Galaxy A7 Ýyly 2017 karopka nausnik zaryatnik hemme zady bar 6 ay boldy alanyma Degim ýokGörmek Telefonlar goşulan wagty 4 aý öň Gören adam sany 75x
İ phone 5s gerek sroçna
İ phone 5s gerek sroçna galanyny telde gürleşeriz. Türkmenabat şaherGörmek Telefonlar goşulan wagty 4 aý öň Gören adam sany 45x


text:
OPEC agzalary «Brent» söwda belgili nebitiň bahasynyň 60 dollardan geçmegini islemeýärler. Bu barada Eýranyň nebit ministri Bijan Zangane beýan etdi, diýip Iran.ru habar berýär.
Onuň belleýşi ýaly, Nebiti eksport ediji döwletleriň guramasynyň agzalary «Brent» söwda belgili nebitiň bahasynyň 60 dollardan geçmegini islemeýärler.
«Soňky günlerde nebitiň bahalarynyň birsydyrgyn ýokarlanmagy OPEC we oňa girmeýän döwletlerde önümçiligiň çäklendirilmegi hem-de az mukdarda möwsümiň sowuk bolmagy bilen baglanyşykly. Häzir gyş, bu möwsümde bahalar nebit önümlerine bolan islegiň ýokarlanmagy bilen galýar» diýip onuň aýdan sözleri getirilýär.
11-nji ýanwarda «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 0,16 göterim aşaklap, 69,09 amerikan dollaryna deň boldy. «WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 0,14 göterim aşaklap, 63,48 amerikan dollaryna barabar boldy.
ABŞ-nyň Energetika maglumatlary dolandyrmak müdirliginiň çaklamalaryna görä, 2018-nji ýylda «Brentiň» ortaça bahasy 59,74 dollara deň bolar. Bu çaklama dekabr aýynda 57,26 dollara deňdi. «WTI-niň» ortaça bahasy bolsa, 55,33 dollar bolar (öňki çaklamada 52,77 dollardy).


text:
Bilişimiz ýaly Demirgazyk Koreýa (DK) dünýäde iň içine ýapyk döwlet hasaplanylýar. Adam haklary, Ykdysady azatlyk, Medýa azatlygy ýaly döwletler indeksinde köp ýyllardan bäri iň soňky orunda durup gelýär. Dekabr 2011-e çenli atasy Kim Song II DK-nyň prezidentidi. Şol taryhda atasy duýdansyz aradan çykýar, ýerine üçünji aýalyndan bolan ogly Kim Jong...
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Umumy Maglumat |
13.09.2017 15:36
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#62)


text:
Siz fransuz dilinde erkin gürlemek isleýärsiňizmi? Siz alan bilimiňizi tejribe arkaly ösdürmek isleýärsiňizmi? Siz fransuz mugallymlary bilen gürleşmek we pikir alyşmak isleýärsiňizmi?
Onda, biziň gürrüňdeşlik agşamymyza gatnaşmaga geliň
Hepdäniň penşenbe we anna güni sagat 18.30-19.30 aralygynda Türkmenistandaky Fransuz Instituty sizi gürrüňdeşlik sapaklaryna çagyrýar.
Bu gürrüňdeşlik agşamlaryny Ann we Jenewiew alyp bararlar.
Ilkinji gürrüňdeşlik agşamy 4-nji oktýabrda sagat 18.30-da başlaýar.
giriş tölegsiz
(Institutyň talyplary we mediatekamyzyň agzalary üçin).


text:
Последние новости
Архив новостей
«Watan» kinokonsert merkezi Sizi baýramçylyk konsertlerine çagyrýar
2018-nji ýylyň 18-nji maýynda Ýegen Ýegenow, Begenç Akkaýarow Mergen Ýazmämmedow Muhammet Myradow ýaly bagşylar özleriniň aýdymlary bilen çykyş ederler. Konsert 18:00-da başlanar.
2018-nji ýylyň 25-nji maýynda Rejep Myradow, Perhat Ataýew özleriniň iň ajaýyp aýdymlary bilen çykyş ederler. Konsert 18:00, 20:00-da başlanar.
Habarlaşmak üçin telefonlary: 92-18-65. 92-04-67
Если вы заметили ошибку в тексте, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Mike Pense Owganystana eden duýdansyz saparynda ABŞ-nyň we Owganystanyň harbylaryny 16 ýyl bäri dowam edýän uruşda, onuň öz sözi bilen aýdylanda, “real öňegidişlik” üçin gutlady we prezident Donald Trampyň täze strategiýasynyň işläp başlamagyny yglan etdi.
Pense 22-nji dekabrda agşam Kabulda Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani we dolandyryjy ýolbaşçysy Abdullah Abdullah bilen geçiren gepleşiklerinde özüne iki owgan resmisiniň “Talybanyň içinde üýtgeşikligi görüp başlandygyny” aýdandygyny belledi. Ghani konfliktiň ozalky döwri bilen deňeşdirilende şu ýyl has köp “Talyban” lideriniň öldürlendigini habar berdi.
ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň tomusda yglan eden täze strategiýasynda ABŞ-nyň guryýere goşunyny san taýdan artdyrmak we ABŞ-nyň harbylaryna “Talybana” garşy howadan söweşmekde has köp ygtyýar bermek göz öňünde tutulýar. Pense bu strategiýanyň häzir netije berip başlandygyny aýtdy.


text:
PESAH (PASHA) BAÝRAMY
Bütin Mesihilik (hristian) dünýäsinde Pesah (Pasha) baýramy giňden, aýratyn bellenip geçilýär. Bu sebäpli biz hem Isa Mesihiň yzyna eýerýan ildeşlerimizi bu baýramçylyk bilen gutlaýarys! Size Rebbimiziň ähli bereketlerini arzuw edýäris. Şeýle hem gysgaça bolsa-da bu Pesah baýramçylygynyň taryhy we manysy hakynda ildeşlerimiz bilen paýlaşmak isledim.
Ehudylar üçin bu baýram Ysraýyl halkynyň gulçulykdan azat bolma baýramçylygy. Isa Mesihiň yzyna eýerijiler üçin bu Isa Mesih arkaly günälerden gutulyş we Isanyň ölümden direlmeginiň ýatlanma baýramydyr. Isa Mesihiň ölümden direlmegi bu geljege bolan umydy we baky ýaşaýşa bolan ynamy tassyklaýar. Ýöne hemmeler bu baýramyň gelip çykyş taryhyny we manysyny bilmeýärler. Mukaddes Ýazgylarda bellenmeli diýip görkezilen her bir baýramçylygyň manysy we simwoliki suratlandyrýan bir hakykaty bar. Geliň şu wagt Pesah baýramynyň gelip çykyş taryhy barada gürrüň edip geçeliň. Pesah (Pasha) dien sözüň manysy “sowulup geçme” diýmegi aňladýar. Müňlerçe ýyllar mundan öň Hudaýyň halky diýip at alan Ysraýyl halky Müsürde gulçulyk çekipdi, ýöne Hudaý olaryň ata babalary Ybraýyma, Yshaga we Ýakuba wada edişi ýaly olary Müsüriň gulçulygyndan azat etmek üçin we olara yurt bermek üçin Musa atly pygamberi olara ýollapdyr. Musa arkaly Hudaý Müsür patyşasyna gudratlar we alamatlar görkezipdir. Müsür patyşasy Bar bolan Biribara imansyz bolupdyr we Musanyň berýän duýdyryşlaryny kabul etmändir, Hudaý näçe gudrat görkezsede ýüregini gataldypdyr. Hudaý on sany belany Müsür patyşasynyň we halkynyň başyna inderipdir. Şolaryň onunjysy bilen Pesah ýagny “ sowulyp geçme” baýramçylygy dolylygyna esaslanandyr. Şol onunjy bela-da Hudaý Musa şeýle diýipdi, “her bir adam öz maşgalasy üçin bir arassa, çirksiz we sagdyn guzyny alsyn we ony soýup öldürsin. Ganyny alyp şol guzynyň eti iýiljek jaýyň daşky gapylarynyň gapdal we üstki söýelerine şol gany çalsyn. Bu — Rebbiň Pesahydyr. 12Şol gije Men Müsüriň içine aýlanyp, müsürlileriň ähli nowbahar ogullaryny, adamlaryndan tä mallaryna çenli ilkinji doglan erkeklerini öldürerin. Men Müsüriň ähli hudaýlarynyň üstünden höküm çykararyn. Men Rebdirin. 13Bolýan öýleriňiziň gapysyna çalnan gan siziň üçin nyşan bolar. Men ol gany görenimde, siziň üstüňizden aýlanyp geçerin. Men Müsüri jezalandyranymda, hiç hili betbagtlyk sizi weýran etmez.
14Bu gün siz üçin ýatlama güni bolar. Siz muny Maňa bagyşlap, baýram edip bellärsiňiz. Soň siz bu baýramy nesilme-nesil ebedilik düzgün edip saklarsyňyz.” Hudaý aýdyşy ýaly hem guzynyň gany çalynan her bir öýden “sowulyp geçýär” ýagny ölüm belasy “sowulyp geçýär”. Şol beladan soň Müsür patyşasy Ysraýyl halkyny gulçulykdan azat edýär. Ysraýyl halky soňra Hudaýyň wada eden ýurdyna barýar we ol ýurda eýe bolýarlar. Bu ajaýyp taryh we biziň üçin hem iň wajyp taryh bolup durýar. Munda ruhy many we Hudaýyň bütin adamzat üçin döreden gutulyş ýolunyň nyşany bar. Injilde Isa Alehsalama “Bütin dünýäniň jezasyny öz üstüne aljak Hudaýyň güzusydyr” diýilýär. Ondan başgada Isa Mesih biziň hakyky “Pesahymyzdyr” hem diýip Injil aýdýar. Ysraýyl halkynyň ilkinji dogulan çagalarynyň halas bolmagy üçin guzynyň gany gerekdi. Şol gapylarynyň daşyna çalynan guzynyň gany arkaly olar ölümden halas boldular. Muňa meňzeşlikde Isa Mesih hem adamzat günäsiniň jezasyny çekmek üçin guzy kimin öldürildi we ganyny haçda dökdi. Ölüp jaýlandy we üçünji güni direldi. Hudaý Ysraýyl halkyny gan arkaly gulçulykdan halas edişi ýaly bu günki gün hem her bir ynsanyň günä üçin çekmeli jezasyny Isa Mesihiň gurbanlygy arkaly bagyşlamak isleýär. Isanyň direlmeginiň hakykaty arkaly bolsa diri baky ýaşaýyş üçin ajaýyp umyt berýär. Ysraýyl taryhyndan görşimiz ýaly, olaryň halas bolmagy üçin olaryň erine etirmeli zady bardy. Birinjiden olar Hudaýyň Musa arkaly aýdýan sözlerini kabul edip ynanmalydylar we munuň netijesinde hem şol guzyny öldürip, ganyny bolsa gapylarynyň daşky söýelerine çalmalydylar. Muny berjaý edenler bolsa halas boldylar. Şeýle günälerden gutulyşy hem Hudaý muňa meňzeş ýol bilen amala aşyrdy we aşyrýar. Ol gutulyşda guzynyň gany esasy bolşy ýaly Isa Mesihiň gany hem gutulyş üçin esasydyr. Şol döwürde ýaşaýan jaýlarynyň gapysyna guzynyň ganyny çalmaly boldular, bu gunki gün hem her bir kişi Injiliň Isa Mesih hakyndaky Hoş Habaryna ynanyp, Isanyň döken ganyny iman bilen kabul etse günäleri bagyşlanyp Hudaýyň wada eden jennedine girmäge mümkinçilik alar. Şonda bu baýramçylyk Isa Mesihi Halasgär we Reb hökmünde kabul eden her bir adam üçin hem hakyky manysyna eýe bolar we hakyky baýramçylyk bolar. Isa direldi, Ol hakykatdan hem direldi!
Bu hakynda radio gepleşigimizi hem diňläp bilersiňiz:
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.


text:
10-njy Noýabr Atatürki Hatyralama Hepdesi
Atatürki ýene-de bir gezek hormatlamak bilen hatyralaýarys
Şu gün Türkiýe Respublikasynyň esaslandyryjysy we ilkinji Prezidenti M.K.Atatürki dünýeden öten gününde ýene-de bir gezek hormat bilen hatyralaýarys. Çanakgala söweşinde görkezen edermenligi bilen ünsleri çeken M.Kemal 1-nji Jahan urşunyň netijesinde Osman imperiýasynyň ýeňilmegi we ýurduň ýeňijiler tarapyndan basylyp alynmaga başlanmagy bilen Türk milletine öňbaşçylyk edip, Azat edijilik göreşini alyp bardy. Şol göreşiň üstünlikli tamamlanmagy bilen Lozannada kabul edilen Ýaraşyk şertnamasynyň netijesinde Türkiýe Respublikasy gurulýar we M.Kemal ilkinji Prezident bolýar. Soň Atatürk familiýasyny alan lider iş ýüzüne geçiren ynkylaplary bilen döwrebap jemgyýetiň emele gelmegine uly goşant goşdy. Atatürki ýene-de bir gezek hormatlamak bilen hatyralaýarys.


text:
Bu ýyl Türkmenistanyň gowaça meýdanlarynda pagta hasylynyň pesdigine garamazdan, ýurduň dürli künjeklerinde mejbury pagta ýygym kampaniýasy dowam edýär. Düýn 9-njy oktýabrda “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” saýty “Pagta-2018” atly täze hasabat çap edip başlady. Onda ýurduň Lebap we Daşoguz welaýatlarynda pagtanyň hasyllylygynyň pesdigine garamazdan mejbury pagta ýygym kampaniýasynyň dowam etdirilýändigi barada maglumat berilýär.
Bu gün 10-njy oktýabrda degişli maglumatlary Azatlyk Radiosynyň howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli gizlinlik şertinde çykyş edýän Daşoguzdaky habarçysy hem tassyklady. Onuň sözlerine görä, ýurduň demirgazyk regionynda gowaçanyň hasyllylygy gaty pes, emma muňa guramazdan häkimiýetler býujet işgärlerini mejbury ýygyma çekmäge dowam edýärler.
“Ýurtda pagta ýygymyna heniz girişilmänkä oba-hojalyk ugrundan bilermenler 2018-nji ýylda geçen döwürler bilen deňeşdireniňde pagta hasylynyň az boljakdygyny çakladylar. Daýhan birleşiklerdäki agronomlar, etrap häkimliklerindäki oba-hojalyk bölümleri gowaçanyň suwaryş suwlarynyň ýetmezçiligi sebäpli, hem-de maýyň aýagynda turan duzly tupanyň täsiri sebäpli 2018-nji ýylda pagta meýdanlarynda ýagdaýlaryň ýaramazlaşandygyny aýtdylar” diýip, “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” neşiri ýazýar.
Neşir saýatly agronomyň sözlerini getirip, Lebap welaýatyndaky önümçiligi pes pagta meýdanlary barada maglumat berýär.
Saýtyň maglumatynda “Ak Altyn” pagta kärhanasynyň bir işgärine salgylanylyp, Daşoguz welaýatynda pagtanyň hasyllylygynyň juda pesdigi barada gürrüň edilýär.
Azatlygyň Daşoguzdaky habarçysy regionda hasyl ýetmezçiligi sebäpli mejbury pagta meýdanlaryna ugradylan býujet işgärleriniň dürli kösençlikleri başdan geçirýändigini habar berdi.
Muňa garamazdan bilim, saglyk, medeniýet we sport pudagynyň işgärleriniň mejbury pagta ýygymyna çekilýändigini, welaýat we etrap häkimliklerinde geçirilýän gündelik ýygnaklarda pagta ýygymyna üns çekilýändigini neşir ýazýar.
“Türkmenistanyň alternatiw habarlary” Daşoguzdaky kärhanalaryň biriniň orunbasaryna salgylanyp, edaralaryň ýolbaşçylarynyň ýa-da olaryň orunbasarlarynyň her gün irden häkimlikde geçirilýän ýygnaklara gatnaşýandygyny we pagta meýdanyna ugradylan adamlaryň sany boýunça hasabat berýändigini ýazýar.
Bu ýyl Türkmenistanda gowaça ekmek üçin umumy 545 müň gektar ýer döwlet tarapyndan bölünip berildi, hem-de jemi ýurt boýunça 1 million 50 müň tonna pagta hasylyny ýygnamak göz öňünde tutulýar. Daşogzuň kärendeçileri bu ýyl 230 müň tonna pagta ýygmak bilen borçlandyryldy.
Sentýabr aýynda ýurtda pagta möwsümine girişilmegi bilen ýygyma mejbury çekilýän raýatlar baradaky habarlaryň depgini güýçlendi.
Halkara hukuk toparlary Türkmenistanyň pagta meýdanlarynda mejbury zähmetiň ulanylmagyny tankyt edýärler.
1-nji oktýabrda hukuk toparlary prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Nýu-Ýorka edýän saparyna gabatlap, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş binasynyň öňünde Türkmenistanyň pagta meýdanlarynda mejbury zähmetiň bes edilmegine çagyryp protest çäresini geçirdiler.
Agzalýan protest çäresini pagta meýdanlarynda mejbury zähmetiň, şeýle-de çaga zähmetiniň ulanylmagyna garşy iş alyp barýan “Pagta kampaniýasy” atly halkara koalisiýa we onuň düzümine girýän toparlar geçirdi.
5-nji oktýabrda Türkmenistanyň prezidenti ýörite permana gol çekip, pagtanyň we bugdaýyň döwlet satyn alyş nyrhlaryny ýokarlandyrdy. 2019-njy ýylyň hasylynda güýje girýän täze nyrhlaryň jikme-jikligi köpçülige aýan edilmeýär.


text:
Pelopannes urşy
Mowzuk: Polonnepes urşy.
Meýilnama:
1. Urşuň sebäpleri
2. Urşuň esasy döwürleri
3. Afinanyň ýeňilmegi. Onuň sebäpleri.
1. B.e.öň 431-nji ýylda başlanan we 27 ýyl dowam eden Afiny bileleşigi bilen Peloponnes bileleşiginiň arasynda bolan urşa Pelopannes urşy diýilýär. Bu iki bileleşigiň ykdysady, durmuşy we syýasy taydan tapawutlary uly bolupdyr. Has-da syýasy garşylyklar ýiti bolupdyr. Afiny Gresiýada demokratiýanyň daýanjy hökmünde görlüpdir. Spartakda bolsa aristokratik topar dolandyrypdyr.
Afinyň esasy bäsdeşiniň biri Korinf bolupdyr. Günbatarda onuň ykdysady bähbitlerine Afiny päsgel beripdir. Şonuň üçinem ol b.e. öň V asyryň 30-njy ýyllarynda Afinyny harby taýdan ýok etmegi talap edipdir. Pellopanes bileleşiginde Afiny bilen uruş hereketlerini alyp barar ýaly ýeterlik güýji, taýýarlygy bolmandyr. Ýöne ol urşa başlamaga mejbur bolupdyr. Korinf, eger uruş yglan edilmese, bileleişikden çykjakdygyny yglan edipdir.
Urşuň hakyky sebäbi Afiny tarapyndn Pelopannes bileleşigine howp abanmagy bolupdyr. B.e.öň V asyryň 30-njy ýyllarynyň ahyrynda urşuň başlanmagyna bahana bolup hyzmat eden üç sany waka bolupdyr. Birinjisi Kerkirada demokrtik we aristokratik toparlaryň arasynda başlanan raýatlyk urşuna Korinf bilen Afiny hem çekilmegidir. Bu işe Afinynyň goşulmagyna Korinfiň juda gahary gelipdir. Ikinjisi Afinynyň Magara şäherine garşy geçiren çäreleridir. Magara öň Afiny deňiz bileleşigine girip, soňra pelopnistileriň tarapyna geçen ekeni. Ol Afinyda söwda etmegini dowam edipdir. B.e.öň 432-nji ýylda Afiny özüniň we bileleşigiň agzalarynyň bazaarlaryna magara harytlaryny getirmegi gadagan edipdir. Bu bolsa Magaranyň ykdysadyýetini uly ugry bolupdyr we ol uruşmagy talap edipdir.
Üçünji bahana bolsa, Afinynyň garşydaşlarynyň Afiny deňiz bileleşiginden Halkidikanyň iri şäherleriniň biri bolan Patideýanyň bölünip aýrylmagyny gazanmaga çalşandyklarydyr. Muny basyp ýatyrmak üçin uly deňiz güýçlerini we güçli goplit goşunyny ibermeli bolupdyr. Polonnepes bileleşigi urşa 60 müňli gowy tälim berlen gury ýer goşunyny, 300 töweregi gämini çykaryp bilipdirler. Afiny bolsa 400 s any gowy enajmalaşdyrylan triýer, 32 müň goplit, 1200 atly goşun çykaryp bilipdirler.
Spartaklylar Afiny çozup girip, afiny goplitlerini galadan çykaryp, aýgytly söweşde ýok etmegi meýilnamalaşdyrdylar. A finy bolsa Pelopanesi deňizde gabap, gury ýere goşunlary düzüp, garaşylmadyk ýerlerden çozmak we goňşy adalary basyp alyp, duşmany ýok etmek meýilnamasyny düzupdirler.
2. Pelopennes urşuny esasy iki d öwre bölýärler:
1. Arhidam urşy (b.e.öň 431-421 ý)
2. Sisiliýa ýöriş we Dekeleýa urşy (b.e.öň 415-404 ý)
Bu urşuň aýratynlygy uruş hereketleriniň bir wagtyň özünde Gresiýanyň dürli ýerlerinde alnyp barylmagydyr.
Pelopannes urşunyň döwri Sparta patyşasy Arhidamyň ady bilen atlandyrylypdyr. Ilki Spartanyň tarapdary fiwulylyar Plateýa çozupdyrlar. Oňa Afiny kömek beripdir. Gabaw bäş ýyllap çekipdir. Arkidam öňki düzülen meýilnama esasynda Attika çozupdyr. Ilatyň köp bölegi Afinynyň diwarlarynyň aňyrsynda gizlenipdirler. Spartalylar Attikanyň oblastyny tozdurypdyrlar. Olar şeýdip duşmanyny aýgytly söweşe çykarjak bolupdyrlar. Afinynyň ilaty Pireý porty arkaly perekli zatlar bilen üpjün edilipdir. Spartalylaryň galany gabamak tejribesi bolmandyr. Arhidan Attikada bir aý bolmansoň, Peloponnese gaýdypdyr. Spartalylar b,eöň 427-nji ýyla çenli her ýyl (diňe b,e,öň 429-njy ýylda däl) Attikany tozduryp maksadyna ýetmäge çalşypdyrlar. Ýöne netije bolmandyr.
B,e,öň 430-njy ýylda Afinyda garaşylmadyk ýagdaýda garahassa keseli ýaýrapdyr. Ilatyň dörtden bir bölegi gyrlypdyr. “Kesel adamlaryň bedenine-de, ruhuna-da zyýanly täsior etdi” diýip Plutark ýazypdyr. Perike hem keselden ölüpdir. Sparta bu ýagdaýdan peýdalanyp. Afiny deňiz bileleşigini dargatmaga synanşypdyr. Potideýada gozgalaň turupdyr, Lesber adasay bölünip aýrylypdyr. Olar Spartadan kömek sorapdyrlar. Ýöne 100 gämiden ybarat afiny deňiz güýçleri Peloponese baryp, spartalylary çykalgada saklapdyrlar. 1000 goplitli beýleki bir Afiny eskadrasy bolsa Lesbasyň esasy şäheri Mitilenyny gabapdyr we boýun egdiripdir. Gozgalaňçylara agyr harby töleg salnypdyr, ýeriniň bir bölegi alnyp, oňa 2700 Afinylyny göçürip eltipdirler. 1000 mitileny aristokratyndan az alnypdyr.
Afiny duşmanyň ähli çozuşlaryny yza serpikdirmegi başarypdyr. Afinylylar Peloponnesi töwerekleýin gabamak işini hem durmuşa geçiripdirler. Baryp Perikliň döwründe b,e,ö 431-430-njy ýyllarda 150 triýel Peloponnesiň kenarlaryny tozdurypdyr, Kefalleniýa, Zakinf adalary, Solliý şäheri eýelenipdir. Korinfiň günbatar deňiz, ýoluna gözegçilik edýän Nawpakt şäheri berkidilipdir. Gresiýanyň günbatar kenarynda Sfinynyň täsir ediş zology emele gelipdir. Şolara daýanyp, Afiny geljekde üstünlikli uruş hereketlerini geçirip biljekdi.
Afinynyň Halk ýygnagynda urşuň ilkinji bäş ýylynyň kynçylyklary döwründe iki toparyň arasynda gazaply syýasy göreş gidipdir. Kleonyň baştutanlygyndaky topar aýgytly hüjüm etnegiň, ähli güýçli, serişdeleri ulanmagyň tarapdary bolupdyr.
Iki ýer eýesi Nikiniň topary bolsa goranyň hereketlerini alyp barmagyň we Spar bilen ýaryşyk baglanşmagyň tarapdary bolupdyr. Iri gan ussahanasynyň eýesi Kleonyň tarapdarlary üstüň çykypdyrlar.
B,e,öň 426-njy ýyldan başlap, Afiny hüjüme geçip ugraýar. B,e,öň 426-424-nji ýyllarda esasy uruş hereketleri Gresiýanyň günbatar welaýatlarynda bolupdyr. B,e,öň 426-njy ýylda afinylylar starteg Demosfeniň baştutanlygynda Solliniň ýanynda pelonneslileriň 3 müň goplitli goşunyny ýeňýär. Sisiliýada käbir üstünlikler gazanylypdyr.
Afinylylar Günbatar Messeniýada Spartany güýçli ýeňlişe sezewar edipdirler (b,e,öň 425ý) Starteg Demosfen Pilos diýen ýerjagazy eýeläpdir. oňa messeniýanyň ilatlary hem gelip goşulypdyrlar. Sparta Attikadan we beýleki ýerlerden hem goşunlaryny çagyryp getiripdir we Pilos duralgasyny bekleýän Sfakteriýa adajygyny eýeläpdir. şeýle-de bolsa afinylylar spartalylaryt zabt edip alypdyrlar. Gresiýanyň taryhynda spartalylar ilkinji gezek ýesir alnypdyrlar. 292 goplit we 120 spartaly begzada Afinä iberilipdir. B.e,öň 424-nji ýylda afinylylar harby taýdan möhüm ähmiýeti bolan Kifery adasyny eýeläpdirler. Spartanyň ýagdaýy ýaramazlaşypdyr.
3. Şeýle-de bolsa, afinylylar Pelopannes bileleşigine kembaha garap, ýalňyşypdyrlar. Baryp b,e,öň 425-nji ýylda afinylylar Korinfiň ýanynda kiçiräk goşuny bilen ýeňlip gaýdypdyr.
Biziň eramyzdan öň 424-nji ýylda Afiny Beotýanyň polislerini Pelopannes bileleşiginden çykarmaga synanşypdyr. Ýöne Deliý obasynyň ýanynda bolan çaknyşykda Afiny Arkidam urşunyň dowamyndaky iň uly şowsuzlygyna uçrapdyr.
Biziň eramyzdan öň 424-nji ýylda Afinynyň Sisiliýadaky goşunlary hem yzyna dolanmaly bolupdyrlar. Sparta-da talantly serkerde Basidiň baştutanlygyndaky goşun bilen Afinynyň gowşak ýeri bolan Halkidikadan zarba urmak karar edilýär.
Ol bütin Gresiýanyň içi bilen geçip , Egeý deňziniň Frakiýa kenaryna gelýär. Ol makedan patyşasyny we ýerli şäherleriň birnäçesini öz tarapyna çekip, Afinynyň bu ýerdäki esasy şäheri – Amfiply gabaýar. Afinydan Kleonyň baştutanlygynda gelen goşun bilen bolsa çaknyşykda afinylylar ýeňilýär. Kleon we Brasid bolsa wepat bolýar (b,e,öň 422). Ýöne Sparta hem güýçden gaçypdyr. Olar Afinydan Pilosy (Spartanyň 75 km golaýynda), Kiterany azat etmelidi, ýesirleri gaýtaryp getirmelidi. Afinynyň ýagdaýy hem gowy bolmandyr. Nikiniň täsiri güýçlenip, b,e,öň 421-nji ýylda ýaraşyk baglaşylýar. Oňa Nikiý ýaraşygy diýlip, onuň şertlerine görä, uruşdan öňki ýagdaýy saklamak barada, bir-birege basylyp alnan şäherleri, ýesirleri gaýtaryp bermek, gaçgak gullary, goçaklary kabul etmezlik barada ylalaşylýar. Ýaraşyk baglanylsa-da urşuň esasy sebäpleri aradan aýrylmandyr, Ýaraşygyň möhleti 50 ýyl bolsa-da, iki tarapam güýç ýygnamaga başlapdyr.
B,e,öň 415-404-nji ýyllarda Peloponnes urşunyň 11 döwrüniň wakalary bolup geçipdir. Uruş hereketlerini Afiny başlapdyr. Harby hereketleriň esasy ugry ýene-de günbatarda bolupdyr. Afiny Nikiý şernamasyny doly ýerine ýetirmändir. Ol Kifera adasyny we Pilos şäherini gaýtaryp bermändir. Afiny Sparta bilen Korinfiň agzalalygyndan peýdalanjak bolupdyr (Korinf we Beotiýa ýaryşyga garşy ekenler).
Afiny amarly pursat arap, b,e,öň 415-413-nji ýyllarda Sisiliýa ýöriş gurapdyr. Ýörişe Afinynyň ökde serkerdeleri Nikiý, Lamah, Perikliň ýegeni Alkwiad baştutanlyk edipdirler. 200 triýerden 10 müň goplitden, 28 müň ýeňilýaragly goşun we küregçilerinden ybarat goşun Sisliýa baranda, bulary Afinynyň tarapdarlary hem (Regiý, Messena, Katana) sowuk garşylapdyrlar. Afinylylar esasy şäher Sirakuzyny gabapdyrlar. Sirakuza Poleronnesden tejribeli baştutan Gilippiň ýolbaşçylygynda kömekçi goşun gelipdir. Afinynyň Demosfeniň baştutanlygyndaky harby deňiz güýçleri b,e, oň 413-nji ýylda bolan deňiz söweşinde ýok edilipdir. Sirakuzyny gabap gury ýer goşunlary hem Afinä dolanmak üçin, Sisliýanyň içine çekilipdirler. Ýöne olary yzarlap ýetip ýok edipdirler we ýesir alypdyrlar. Nikiý we Demosfen jezalandyrylypdyr. Ýesirleri bolsa gul edipdirler. Afinynyň Sisliýada ýeňilmegi uly betbagytçylyk bolupdyr. Sebäbi 200 triýe onuň deňiz güýçleriniň üçden ikisi, 10 müň goplit bolsa, goplit goşunynyň üçden biri bolupdyr. Köp serişde çykdaýjy edilipdir. Şondan soň Sparta hüjüme geçip, Afinynyň 22 km golaýynda ýerleşen Dekeleýany eýeläpdirler. Ony Ozleriniň daýanjy nokadyna öwrüpdirler. Bulara gysga wagta 20 müň töweregi hünärli gullar gaçyp gelipdirler.
Sparta ýeňmek üçin iki meseläni çäzmeli bolupdyr:
1. Spartanyň harby-deňiz güýçlerini döretmeli.
2. Afiny deňiz bilelişiginiň dargamagyny ýa-da gowşamagyny gazanmaly.
Biziň eramyzdan öň 412-nji ýylda spartalylar we onuň tarapdarlary Eýrandan pul kömegini alyp, uly harby-deňizgüçlerini döretmäge girişipdirler. Şol wagtlar Afinynyň şowsuzlygyndan peýdalanyp, Hios, bütin Ioniýa bileleşikden çykypdyr.
Bu ýagdaýdan çykmak üçin Afiny Frosy ýatyrypdyr. Gaznany doldurmak üçin bogazlardan geçýän harytlara 5 göterim salgyt saltypdyr. Deňiz güýçleri gaýtadan dikeldilýär we Ioniýa ýagdaýy kadylaşdyrmak üçin iberilýär.
Biziň eramyzdan öň 411-nji ýylda Afinyda döwlet agdarylyşygy bolupdyr. Häkimýeti 5 adamyň topary tarapyndan saýlanýan 400-leri Maslahaty ele alypdyr. Olar ähli demokratik guramalary gatyrypdyrlar. Sparta ýaraşyk teklip edipdirler, ýöne olaryň teklibi kabul edilmändir.
Deňiz güçleriniň baştutanlary demokratik gurluşyň tarapdarlary bolupdyrlar. Olar 400-leriň Maslahatynyň hökümetini ykrar etmandirler. Olaryň esasy merkezi Samosda ýerleşipdir.
B,e,öň 411-nji ýylda Abidosda, b,e,öň 410-njy ýylda Kizikda pelopaneslileri iki grek afinylylar ýeňlişe sezewar edipdirler. Şondan soň 400-leriň häkimýeti hem agdarylypdyr.
Eýran Sparta köp karz pul kömegini beripdir. Spartalylaryň täze deňiz güýçleri Lisadryň baştutanlygynda Ioniýada afinylylara garşy üstünlikli hereket edipdir. Şonda afinylylar Arginuss adalarynyň ýanynda iň soňky ýeňşini gazanyp (b,e,öň 406ý), Spartalylaryň 70 triýerini ýok edipdir.
Ýöne b,e,öň 405-nji ýylda Lisandr Afiny gämilerini aldowa salyp gabap ýok edipdir. Şondan soň halas bolmak üçin Afinyda gämide, goşun-da, pul-da, umyt-da galmandyr. Afiny şäheri gabalypdyr we boýun egdirlipdir (b,e,öň 404ý). sparta Afinä ýaraşygyň agyr şertelerini dakypdyr; Afiny deňiz bilelişigi dargadylýar, deňiz güýçleri ýok edilýär, berkitmeleri ýykylýar, uzyn diwarlar we goşunyň desgalary ýok edilýär. Afinynyň kowlan demokratlaryň garşydaşlary gaýdyp getirilýär. Demokratlaryň garşydaşlary gaýdyp getirilýär. Demokratik gurluş ýok edilip, häkimiýet Sparta ýaramly 30hökümdary eline geçýär, Afiny ýönekeý grek şäherine öwrülýär.
Afinynyň ýeňilmegine onuň öz gaýçlaerine artykmaç baha bermegi, bileleşigiň işindäki agzalalyklar, grek dünýäsiniň gowşamagyny isläp Eýranyň Sparta pul kömegini bermegiň we ş.m. sebäp bolupdyr.
Mowzuk: B.e. öň IV asyryň I ýarymynda polis ulgamynyň çökgünligi
Meýilnama
I umumy okuw
1. Grek polisleriň halkara ýagdaýy
2. B.e. öň IV asyrda Gresiýanyň durmuş-ykdysady ýagdaýy
3. Sparta b.e. öň IV asyrda
4. Korinf urşy
1.Grek polisleriniň halkara ýagdaýy Peloponnes urşundan soň örän drtgynly bolupdyr. Uruş wagtynda grekleriň içerki islerine gatyşan Eýran Sparta bilen Afiny ýaraşyk baglaşansoň hem, olaryň içerki işlerine gatyşmagy dowam edipdir.
Gresiýada täze agalyk ediji döwlet-Spartanyň bolsa, grek dünýäsinde ýolbaşçylyk etmek üçin, Afinynyňky ýaly durmuş-ykdysady we syýasy tejribesi bolmandyr.
Kiçi Aziýada grek polisleri bolsa Eýranyň gözegçiliginde bolupdyr.
2.Afinynyň ýeňilmegi, ykdysady we syýasy bileleşme bolan Afiny deňiz bileleşiginiň dargadylmagy Gresiýany dagynyklyk ýagdaýa getiripdir. Emele gelen ykdysady gatnaşyklary bökdäpdir. Uruş ägirt uly maddy, adam, pul serişdeleriniň we uly gymmatlyklaryň ýitirilmegine getiripdir. Uruş wagty zeýtun, üzüm baglary çapylypdyr. Ekin meýdanlary otlanypdyr.
Iri ýer we ussahana eýeleri girdejili hojalyk ýöredipdirler. Karz berip, göterim almak giň ýaýrapdyr. Gämi eýelerine berlen karzlarda süýthorçylyk 30 göterime baryp ýetipdir. Käbir iri gul eýeleri guluna aýry ýaşamaga we köp töleg töläp ussahanada işlemäge rugsat berýän ekenler. Şeýle gullaryň käbiri pul toplap öz-özüni satyn alýan ýagdaýlary-da bolupdyr.
Hojalykda önümçiligiň ýokarlanmagy polisleriň içinde we arasynda söwdanyň ösmegine ýardam edipdir. Polisleriň arasynda söwdanyň ösmegi b.e. öň IV asyrda zikgelenen pullaryň artmagyna getiripdir.
Uruş wagtynda Afiny köp köp pul çykdajy edipdir. Sporta bolsa , Eýranyň beren pul kömeginiň hasabyna, grek oratory Isokratyň maglumatlaryna görä, 5 müň talant pul ýygnapdyr. Olar Afinynyň taraplaryny we beýleki şäherleri talanda hem şonçarak pul edinipdirler. Uruş wagty pul zerurlygy bilen ybadathanalardaky gymmat baha zatlar, gaplar her eredilipdir.
Ýer mülkleri bilen birlikde pul hem baýlygyň bir görnüşi hökmünde emele gelipdir.
Indi baýlaryň arasynda metekler we daşary ýurtlular hem bolupdyr.
Çalt baýamagyň bir usuly hem gallanyň bahasyny ýokarlandyryp satmak bolupdyr. Polis häkimýetleri muňa garşy göreşmäge çalşypdyrlar. Afinyda gözegçileriň sanyny 10-dan 35-e ýetiripdirler. Gämide getirilen gallanyň uly mukdaryny söwdagärler gözegçileriň garamagynda gämiden düşürmän, ownuk söwdagärlere satmaly bolupdyrlar. Öň ýuridiki taydan raýatlyk derejesini almagyň esasy şerti ýeriň eýesi bolmak bolan bolsa, b.e. öň IV asyrda bu düzgün ähmiýetini ýitirip başlapdyr. Afiny raýatlarynyň köp bölegi ýerlerini ýitirip, şäherde arassa şäher durmuşynda ýaşap başlapdyrlar. Raýatlaryň orta gatlagy bolan zewgit hojalyklarynyň sany azalypdyr.
Raýat bolmadyk ilata bolsa ýer bilen meşgullanmaga mümkinçilik bolupdyr.
Raýatlaryň arasynda iň köp sanly gatlak fetler bolupdyr. Olaryň arasynda serişdesiz galan, gedaýçylykda ýaşamaga mejbur bolanlar peýd bolupdyr. Bularyň işläsi gelibem durmnadyr. Sebäbi ýönekeý zähmet gullaryň işi hasaplanypdyr. Olaryň ýaşaýşynyň esasy çeşmeleri Halk ýýgnagyna kazyýet işlerine, magistraturalara harby ýörişlere gatnaşyp alýan tölegi bolupdyr. Olaryň köpüsi daşary ýurt serkerdelerine hakyna durupdyrlar. Gresiýada hakynatutmalaryň öz hyzmatlaryny hödürleýän ýörite bazarlary emele gelipdir (Lakonikada, Arkadiýada, Korinfded, Fessaliýada. Fokidada).
Hakynatutma goşunlaryň giň ýaýamagy, beýleki tarapdan bolsa, uruş wagty raýatlardan düzülýän goplit goşunynyň polisiň harby guramasy hökmünde ähmiýetiniň gaçmagy polis ulgamynyň çökgünliginiň aýdyň mysalydyr.
3.Pelopomus urşundan soň , Afinynyň grek dünýäsindäki agalygynyň ýerine Sparta gelipdir. Spartanyň harby bölümleri harby baştutanlar – garmostlaryň ýolbaşçylygynda ähli öňki afiny bileleşigindäki polislerde ýerleşdirilipdir. Spartanyň Afinyňky ýaly beýleki polisleri dolandyrmak tejribesi bolmandyr. Uruş gutaransoň , Sparta nawarhy Lisandr beýleki “azat edilen” şäherlerde spartaparaz onluklaryň häkimýetlerini ornaşdyrypdyr. Spartanyň içerki işlerine gatyşmagyna garşy çykan polislere jeza beriji ýörişler edilipdir. Meselem, Sparta demokratik Elida garşy Peloponnisiň ähli güýçlerini jemläp, ullakan goşun bilen iki ýyllyk ýöriş edipdir we tozdurypdyr. Sparta hat-da öz güýçli taraplaryny Korinf bilen Fiwä hem ulumsylyk bilen garapdyr. Bu şäherlerde Sparta garşy meýiller güýçlenip ugrapdyr.
Spartada öz täsirini berkitmek Afinyda hem başartmandyr. B.e. öň 4040-nji ýylda ýaraşyk baglaşylan badyna Afinyda häkimýet başyna Oguzlaryň oligarhik hökümeti gelipdir. Olary demokratlara garşy edýän terrorçylygy üçin otuz tiranlar diýip atlandyrypdyrlar. Spartalylaryň hojaýynlyk etmegi demokratik toparl;aryň gaharyny getiripdir. Sürgünlikdäki demokratlaryň topary Strateg Frasibulyň baştutanlygynda otuz tiranklaryň üstüne hüjüm edipdirler we sparta garnizony kömek etse-de , olary ýeňipdirler. Otuz tiranyň häkimýeti ýykylyp, demokratik guramalar dikeldilipdir.
Täze patyşa Aratkserks II (b.e. öň 404-358) spartalylary doganyna kömek edendigi üçin bagyşlamandyr. Sparta bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyklar juda ýitileşipdir. Sparta Kiçi Aziýa 10 müň goplit goşunyny we Beýik lakamly patyşa Agesilaýyň baştutanlygynda uly flot eltip, parslara garşy uruş hereketlerini başlapdyr. Eýran bilen Spartanyň arasyndaky bu uruş b.e. öň 399-njy 394- ýýllarda bolupdyr. Agesilaý b.e. öň 395-nji ýylda Sardanyň golaýynda uly ýeňiş gazanypdyr. Kiçi Aziýadaky şäherlere-de Sparta öz düzgünlerini ornaşdyryp başlapdyr. Pars satraplary bolsa , ähli ýerlerde Sparta garşy gürrüňler geçiripdirler . Olar Kiçi Aziýada we Balkan Gresiýasynda duşmanyna garşy güýçlere öjükdirmek üçin altyhna gysganmandyrlar. Iolar Afinyda , Argasda, Korinfde, Fiwyda täsirli syýasatçylary satyn alypdyrlar.
Uruş hereketlerini ýene-de Sparta başlapdyr. Ilki ol Beotiýa çozupdyr. Ýöne galiaztyň eteginde goşuny derbi-dagyn edilipdir, serkerde Lisandr wepat bolupdyr.
Şondan soň (b.e. öň 395ý) spartalylara garşy güýçli bileleşik emele gelip, oňa Afiny, Korinf, Argas, Ewbeýa, G.b.Gresiýanyň birnäçe welaýatlary we beýlekiler giripdir.
Bileleşigiň goşunlary Korinfiň günortaragynda ýerleşen Nemeýa diýen ýerde jemlenip başlapdyr. . Sparta howlukmaçlyk bilen 23 müňli goplit goşunyny ýygnap, Nemeýa getiripdir. Kiçi Aziýada ýören patyşa Agesilaýa haýal etmän Sparta dolanmak buýrulypdyr.
Spartanyň töweregi duşmanlarynyň halkasy bilen gurşalypdyr. Spartalylar bileleşikdäkileriň haýal-ýagallygyndan we agzalalykdan peýdalanyp, olary ýeňipdir we Sikion şäherini basyp alypdyr. Agesilaý hem Beotiýa gelip, Koroneýanyň ýanynda ýeňiş gazanypdyr. Ol söweşde agyr ýaralanypdyr. Bileleşigi doly derbi-dagyn etmek Sparta başartmandyr.
Şol ýyl (b.e. öň 394ý) Agesilaýyň Kiçi Aziýada galdyran flot Knidiň eteginde parslar tarapyndan çym-pytrak edilipdir. Sparta Kiçi Aziýadaky we adalardaky Agesilaýyň basyp alan ýerlerini ýitiripdir.
Spartanyň şowsuzlyklara uçrap ýöreninden peýdalanyp, Afiny parslaryň pul kömegi bilen Afinynyň we Pireýiň berkitmelerini , Uzyn dowarlary we Egeý deňziniň demirgazyk kenarynda öz täsirini dikeldip başlapdyr. Söwda ýollarynda we bogazlarda 10 göterimli salgyt girizipdir. Hakykat ýüzünde Afiny deňiz bileleşigi gaýtadan döräp başlapdyr.
Eýran Korinf urşunda grek şäherleri biri-birini güýçden gaçyrar ýaly syýasat alyp barypdyr. Ol Sparta gowşap başlanda oňa kömek edipdir. Korinf urşunda iki tarap hem güýçden gaçypdyr. Şonda Eýran ýaraşyk baglaşmak üçin özüniň araçyllyk hyzmatlaryny hödürl;äpdir.
B.e. öň 387-nji ýylda Antalkid ýaraşygy boýunça Kiçi Aziýanyň köp grek şäherleri Eýrana berlipdir. Peloponnes bileleşiginden başga ähli bileleşikler dargadylypdyr. Grekler üçin masgaraçylykly bolan bu ýaraşyk şertnamasynyň şertlerini gorap saklamak Sparta tabşyrylypdyr.
Sparta ýene-de Gresiýada agalyk ediji ýagdaýa eýe bolup, oligarhik düzgünleri girizip başlapdyr. Şäherlerde öz goşun bölümlerini ýerleşdiripdir, demokratik polislerden öç alyp başlapdyr. Meselem demokratik Mantineýany , kiçijik Fliunt şäherini tozdurypdyr.
B.e. öň 382-nji ýylda duýdansyz Fiwa çozupdyr. Yerli oligarhlaryň goldamagynda Fiwy akropolyny eýeläpdir. Antalkid şertnamasyny gyşarnyksyz ýerine ýetirip ýörende bolsa, Spartanyň oňa çozmagy bütin Gresiýada gahar-gazap döredipdir. Spartanyň eden-etdiligi we parslaryň içerki işlere gatyşmagy Sparta garşylykly meýilleri güýçlendiripdir.
II. Umumy okuw
5.II Afiny deňiz bileleşiginiň döremegi we dargamagynyň sebäpleri
6.Nuisgawy (klassyk) döwürde grek medeniýeti.
5.Afiny kem-kemden güýçlenip başlapdyr. Ol Antalkid ýaraşygyndan netije çykarypdyr. Parslar hem Sparta garşydaş hökmünde , Afinynyň güýçlenmegine päsgel bermändir. Afinä Lemnos , Imbroz , Skiras adalaryny, Wizantiý şäherini gaýtaryp beripdirler. Afiny bogazlarda erkin hereket etmäge mümkinçilik alýar. Ol özüne juda zerur bolan gallany Demirgazyk Garadeňiz kenarlaryndan , esasanam Bospor patyşalygyndan alypdyr. Afiny b.e. öň IV asyryň 80-nji ýyllarynda baý Hios adasy bilen aragatnaşyklary ýola goýupdyr. B.e. öň 378 ýylda Afiny öz aragatnaşyklaryny Simmahiýa (bileleşik) görnüşinde resmi taýdn berkidipdir. Netijede ilkinji Afiny deňiz bileleşigi emele gelýär. Bu bileleşik I Afiny deňiz bileleşiginden tapawutlanypdyr. Ol ykdysady aragatnaşyklary ýeňilleşdiripdir, agzalan deňhukukly we özbaşdak bolup, Afiny olaryň içerki işlerine gatyşmazlyga borçlanypdyr, döwlet gurluşyny hormatlapdyr we ýerlerini alyp kleruhlary göçürip eltmändir. II Afiny deňiz bileleşigi grek dünýäsinde Spartanyň agalygyna garşy gönükdirilipdir. Bileleşigiň ýokary organy ähli agzalaryň ýygnagy-sinedrion bolup, ol Afinyda hemişelik mejlis geçirip, her şäheriň bir sesi bolupdyr. Sinedrion Hlk ýýgnagy bilen bileleikde Bileleşigiň gündelik işlerini çözüpdir. Forosyň ýerine agzalar öz ýagdaýyna görä töleg töläpdirler. II Afiny deňiz bileleşigi deňhukukly özbaşdak döwletleriň birleşigi bolupdyr. Şonuň üçinem b.e. öň 378-nji ýylda bileleşik döränsoň, oňa tiz wagtdan onlarça polis gelip goşulypdyr. Olaryň sany 70-e ýetipdir. Afiny 100 triýerli flot döredipdir we goşunyň hakynatutma esgerler bilen üstüni ýetiripdir. Sparta muňa garşy çäre iberen gämileri b.e. öň 376 ýylda Naksos adasynyň ýanynda derbi-dagyn edilipdir. Şondan soň Afiny Egeý deňzinde agalyk edip başlapdyr we Günbatar Gresiýada birnäçe ýerler onuň tarapyna geçipdir. B.e. öň 371-nji ýylda Sparta bilen Afiny parahatçylyk şertnamasyny baglaşypdyrlar. Sparta II Afiny deňiz bileleşigini resmi taýdan ykrar edipdir we öz goşunlaryny şäherlerinden çykaryp, olara doly özbaşdaklyk bermegi boýun alypdyr.
B.e. öňki 379-njy ýylda Fiwynyň baştutanlygynda Beotiýa Polisleriniň bileleşigi gaýtadan döräpdir. Ol II Afiny bileleşigi bilen dostlukly gatnaşyklary ýola goýupdyr. B.e. öň 378-377-nji ýyllarda Agesilaýyň baştutanlygynda Peloponnesiň goşunlary iki gezek Beotiýa çozupdyr. Ýöne hiç zat edip bilmändirler.
Sparta b.e. öň 371-nji ýyldaky şertnamasy bilen Afinynyň Bitarap boljakdygyna bil baglap, Beotiýa çozupdyr. Lewktry şäheriniň ýanynda bolan söweşde beotiýa serkerdesi Epaminond uruş hereketlerini alyp barmagyň täze usullaryny ulanyp, patyşa Kleombortyň baştutanlygyndaky sparta goşunyny derbi-dagyn edipdir.
Beotiýanyň bu ýeňşi onuň syýasy täsirini artdyrypdyr. Onuň bileleşigine Ewbeýa, Fokida, Etoliýa we beýleki welaýatlaryň polisleri giripdir. Bularda demokratik toparlar häkimýet başyna gelipdirler.
Beotiýalylar Spartanyň harby kuwwatyna zarba urmak üçin birnäçe ýylyň dowamynda Peloponnese çozuşlar edipdirler. Olar ahyry Spartadan bileleşigine agzalarynyň bölünip aýrylmagyny we 200 ýyl dowam eden Peloponnes bileleşiginiň dargamagyny gazanypdyrlar.
Beotiýanyň güýçlenmegi Afinyny we Fessaliýny kanagatlandyrmandyr. Şonuň üçinem olar Spartanyň doly ýok edilmegine ýol berip biljek däldiler. Bu çylşyrymly göreşe eýran patyşasyny hem çekipdirler.
Sparta täzeden goşun ýýgnapdyr. Beotiýa onuň güýçlenmegine ýol bermeli däldi. B.e. öň 3672-nji ýylda Epaminond 30 müň goplit we 3 müň atly bilen Peloponnese giripdir we Mantineýanyň ýanynda gandöküşikli söweş bolupdyr. Spartanyň goşuny 3 esse az ekeni. Ýöne olar gaýduwsyz söweşipdirler. Beotiýalylar ýeňipdir. Ýöne ýeňiş olara juda gymmat düşüpdir. Epaminand wepat bolupdyr. Beotiýa syýasy we harby taýdan gowşapdyr. Onuň bileleşiginden käbir agzalary çykypdyr.
Sparta peloponnisiň bir polisi hökmünde saklanyp galmagy başarypdyr.
Peloponnes bileleşigi dargap, Beotiýa hem gowşansoň, II afiny deňiz bileleşigi ýene-de Afinynyň agalyk ediji täsirine düşüp ugrapdyr. Kleruhlary göçürmek, tölegiň mukdaryny köpeltmek, kazyýet işlerine Afinyda seretmek ýaly çäreler geçirilipdir. Triýerleriň sany 250-ä ýetipdir.
Afinä garşy närazylygyň döremegi “Bileleşik urşy” diýen ady alan gozgalaňyň turmagyna getiripdir (b.e. öň 357-355ýý). Hios, Rodos, Kos, Halhedon, Wizantiý ýaly şäherler 100 triýerli flot döredipdirler. Uruş hereketleri esasan, bogazlarda bolupdyr. Afiny bileleşige girýänleriň köpüsiniň özbaşdaklygyny ykrar etmeli bolupdyr. Iş ýüzünde II Afiny deňiz bileleşigi ýaşamagyny bes edipdir. Ýöne ol resmi taýdan b.e. öň 338-nji ýylda dargadylypdyr.
B.e. öň IV asyryň ortalarynda Balkan Gresiýasy birnäce ululy-kiçili polislerden ybarat bolupdyr. Olaryň içerki işlerine Kiçi Aziýanyň satraplary häli-şindi goşulypdyrlar. Özara uruşlar we duşmançylyk aragatnaşyklaryň polis ulgamynyň çökgünliginiň alamaty bolupdyr. Platon we Aristotel polisiň çökgünligini birnäçe özgerdişler arkaly ýeňip bolar diýip hasap eden bolsalar, Isokrat onuň çozgüdini Eýranyň ýerlerini basp almakda görüpdir. Indi Gresiýany birleşdirip bijek merkez tapylmandyr.
6.B.e. öň V-IV asyrlarda grek medeniýeti gadymy dünýäniň iň ösen medeni ulgamlarynyň birine öwrülipdir.
Gadymy grekleriň dini olaryň dünýşgaraýşynyň , ahlagynyň, edebiýatynyň , binagärliginiň , heýkeltaraşlygynyň , şekillendiriş sungatynyň we pelsepesiniň esaslaryny kesgitläpdir. Arhaik döwürde emele gelen baý grek mifologiýasy b.e. öň V-IV asyrlarda ajaýyp grek edebiýatynyň döremegine esas bolupdyr.
Hudaýlary owadan adamlaryň keşbinde göz öňüne getirmekleri heýkeltaraşlykda , olaryň ýaşaýan ajaýýp jaýlary binagärlikde beýanyny tapypdyr.
Her polisde onuň esasy hudaýynyň baýramçylygyny geçirmek we sadaka bermek dini däp-dessurlaryň esasy bölegi bolupdyr. Bu çärä polisiň güýjüniň we baýlygynyň esasy görkezijisi hökmünde garalypdyr.
Şeýle baýramçylyklara Afinyda geçirilýän Panafineý baýramçylygy , Dionisiň hormatyna geçirilýän Dionisiý baýamçylygy , Olimpiada Zewsiň hormatyna geçirilýän Olimpia baýramçylyklary, Delfyda Apollonyň hormatyna geçirilýän Pifiý baýramçylyklary, Korinfde Poseýdonyň hormatyna geçirilýän Istma baýramçylygy degişlidir.
Olaryň iň meşhury Olimpiýa oýunlary bolupdyr. Oýunlar ilki dini dessuryň bir bölegi hökmünde bolupdyr. Ýöne b.e. öň VI asyrda dini dessurlar sport ýaryşlaryna giriş hökmünde geçirilip ugralypdyr. Pifiýa oýunlarynda bolsa Kifaraçylaryň we awletleriň saz ýaryşy guralypdyr. Panafineý we Dionisiý baýramçylyklary bolsa, komediýa we tragediýa görnüşindäki teatr oýunlarynda meşhur grek teatrynyň emele gelmegine ösüp geçipdir.
Arhaik döwürde teatr oýunlary dürli ýerlerde goýlupdyr. B.e. öň V asyrda sahna üçin ýörite ýer peýda bolupdyr. Şeýle ýeri baýryň eteginde saýlap alyp, ýapgytda tomaşaçylar oturar ýaly daş basgançaklar oňarypdyrlar. Tomaşaçylaryň oturýan ýerine “teatron” (teaomaý – “seredýärin” sözünden) diýipdirler.Basgançaklar ýarymtegelek görnüşinde bolupdyr.
Sahnanyň goýulýan ýerine mermer düşelip, oňa “orkestr” diýlipdir. Aktýorlaryň eşik çalyşýan çadyryna “skene” diýipdirler. Soňra çadyra derek hemişelik beýik jaýlar gurlupdyr. Onuň diwarynda sahnanyň bezxegleri suratlandyrylypdyr. Sahnada bir aktýor bilen hor çykyş edipdir. B.e. öň V asyrda iki aktýor çykyş edip, horuň täsiri peselipdir. Olar maskany çalşyp, birnäce roly ýerine ýetiripdirler.
Grek teatry şäheriň ähli ilaty üçin niýetlenipdir. Afinyda Dionisiň teatry 17 müň , Epidawdaky teatr 20 müň (onda häzirem grek aktýorlary gadymy tragediýalary oýnaýarlar), Megalopoldaky teatr 40 müň, Efesdäki teatr bolsa 60 müň tomaşa niýetlenipdir.
Grek tragediýasynyň atasy Eshiliň 90 tragediýasy bolup, olardan 7-si saklanyp galypdyr. Onuň “Parslar” tragediýasy Salamin söweşinde grekleriň ýeňşi barada ýazylypdyr. Onda grekleriň mertligi , erkliligi, watançylygy Kserksiň ulumsylygyna garşy goýlupdyr.
Eshiliň tregediýalarynda (“Zynjyr bilen baglanan Prometeý, ”, “Agamemnon”, “Hoeforlar”, “Ewmenidler”) grek polisleriniň syýasy, dini we ahlak sypatlary görkezilipdir.
Afinyly Sotokl (b.e. öň 496-406ýý) 120-den gowrak tragediýa ýazypdyr. Olaryň 7-si gelip ýetipdir. Iň meşhurlary “Edip şa” we “Antogona”.
Salaminli Ewripidiň bolsa has şöhrat gazanan tragediýasy “Medeýa” bolup, ol b.e. öň 431-nji ýylda sahnalaşdyrylypdyr. Ewripidiň 92 pýesasynda 18-I saklanyp galypdyr. Onuň çeperçilik usuly Şekspire täsir edipdir.
B.e. öňki V asyrda komediýalar syýasy häsiýetde bolupdyr. Aristofanyň (b.e. öň 450-388ýý) 11 komediýasy gelip ýetipdir. Olarda Afinynyň durmuş hakykaty beýan edilýändigi üçin, gymmatly taryhy çeşme bolup durýarlar.
Gadymy döwürde taryha häzirki manysynda däl-de, çeper beýan edilýän kyssa eseri hökmünde garalypdyr. B.e. öňki V-IV asyrlardaky çeper kyssanyň ajaýýp nusgalary Gerodotyň , Fukididiň , Ksenofontyň taryhy işleri, Isokratyň, Temosfeniň we beýleki oratorlaryň çykyşlary, Platonyň , Aristoteliň Filosofiki işleri degişlidir.
B.e. öň V-IV asyrlar Gresiýada binägärçiligiň we heýkeltaraşlygyň hem ösen döwri bolupdyr. Täze şäherler gurlupdyr we jköne şäherler abadanlaşdyrylypdyr. Öňünden düzülen meýilnama esasynda amatlyklar göz öňünde tutulyp, gurulýan şäherleriň esasy düzgünleriniMiletden bolan Gippodam işläp düžüpdir. Şu hili şäherlere Gippodamyň şäherleri diýilýär. Şäherlerde ybadathanalar, wezipeli adamlar üçin jaýlar, portikler gurlan şäher merkezini, bazar meýdany-agorany, eger, şäher deňiz ýakasynda bolsa gämi duralgasyny , werfleri, beýleki jaýlry gurmak göz öňünde tutulypdyr. Şeýle şäherde teatryň , stadionyň , gimnaziýalaryň bolmagy hökman eken. Suw geçirijiler arkaly şähere suw getirilipdir. Hapa suwlar hem kanalizasiýa arkaly şäherden çykarylypdyr. Şäheriň bayrmçylyk we dini merkezi akropol bolupdyr.
B.e. öň V-IV asyryň şäherlerinde kuwwatly goranyş desglary hem gurlupdyr. Binagärlikde sütünleriň ulgamy ösen derejä ýeten. Dori we ioniýa sütünleri b.e. öň VII-VI asyrlarda ýüze çykan bolsa, b.e öň V-IV asyrlarda has owdan korinf sütünleri ýüze çykypdyr.
Ybadathanalaryň dürli görnüşleri gurlupdyr. Gahrymanlaryň hormatyna gurulýan kiçiräk geoonlardan, esasy hudaýlaryň hormatyna gurulýan ägirt ybadathanalara çenli görnüşleri giň ýaýrapdyr. Afinynyň (binagärleri, Iktin, Kallikrat b.e. öň 443-432ýý) , Lewsiň Olimpiýadaky (binagär Libon, b.e. öň 465-456ýý) ybadathanalary, Erehteýon ybadathanasy, Delfyda Apollonyň ybadathanasy we beýlekiler grek we dünýä binagärliginiň ajaýyp nusgalarydyr.
Olimpiýada gimnasiýalar we türgenleşik üçin palestralar, stadion, basseýn we ş.m. gurlupdyr. Heýkeltaraşlykda Miron we Fidiý uly üstünlikler gazanypdyrlar. Heýkelleri mermerden, hek daşyndan, agaçdan , pil süňkünden, bişirilen toýundan ýasapdyrlar. Heýkeller bilen jaýlary, esasanam ybadathanalary bezäpdirler. Olary şäher meýdanlrynda , mazarlaryň ýanynda hem goýup[dyrlr. Mironyň “Disk zyňyjysy”, Fidiniň Lewsiň ybadathanasyndaky Lewsi”, Parfenondaky “Afina - Dewasy”, afiny Akropolyndaky “Afiny – aýl urşujysy”, Pertenonyň diwarynyň das ýüzündäki 160 metrlik panafineý frizi, uçup barýan “Nika Peoniýasynyň ” şekili-bular dünýä heýkeltaraşlygynyň ajaýýp nusgalarydyr.
Jemgyýet we medeniýet belli bir kämillige ýetende tebigatyň, adamzat jemgyýetiniň we pikirlenişiň umumy ösüş kanunlary baradaky ylym döräpdir.


text:
TESWIRLEMELER
BMG-niň Baş Assambleýasynyň nobatdaky maslahatynda Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyçlarynyň netijeliligi
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 73-nji maslahatyna gatnaşmagy ýurdumyzyň köpugurly halkara hyzmatdaşlyk ýörelgesine ygrarlydygynyň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Şunda soňky ýyllarda täze depgine we many-mazmuna eýe bolan BMG bilen strategik hyzmatdaşlyga aýratyn ähmiýet berilýär. Döwlet Baştutanymyz BMG-niň belent münberinden çykyş edip, ählumumy abadançylygyň we rowaçlygyň bähbitlerine kybap gelýän netijeli gatnaşyklary has-da giňeltmäge we çuňlaşdyrmaga gönükdirilen oňyn başlangyçlary beýan etdi.
Şeýlelikde, Türkmenistan bar bol...


text:
Türkmenistanda baş döwlet baýramy — Garaşsyzlyk güni uly we köpöwüşginli dabaralar bilen bellenildi. Bu baýramçylyk ildeşlerimiziň ählisi üçin eziz Watanymyzyň ykbalynda täze taryhy eýýamyň başlanýandygyny alamatlandyrýar. Bu eýýam bolsa ägirt uly üstünliklere, ähli ulgamlarda düýpli özgertmelere beslendi. Ine, indi 27 ýyldan bäri agzybir türkmen halky ata-babalarymyzyň mähriban topragynda parahatçylykly we bagtyýar durmuşda ýaşap hem-de döredijilikli zähmet çekip, şöhratly ata-babalarymyzyň däplerini dowam etdirýärler.
Garaşsyzlygyň her bir şanly senesi milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzy ynamly öňe alyp barýan beýik döredijilikli ýolunda ýene-de bir sepgitdir.
Döwlet Baştutanymyzyň başlyklygynda Aşgabatda golaýda geçirilen Halk Maslahatynyň birinji mejlisi şu ýylyň esasy wakalarynyň biridir. Onda ýurdumyzy mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmek boýunça möhüm çözgütler kabul edildi we ýakyn geljek üçin döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlary kesgitlenildi.
Hormatly Prezidentimiz baýramçylygyň öň ýanyndaky Halk Maslahatynyň mejlisinde çykyş edip hem-de geçilen ýola baha berip, şanly Garaşsyzlygymyzyň bize ata-babalarymyzyň özbaşdak döwlet baradaky arzuwlaryny amala aşyrmaga mümkinçilik berendigini, müňýyllyklaryň jümmüşinden gözbaş alýan milli we ruhy gymmatlyklarymyzy, belent ynsanperwer däplerimizi dikeltmäge şert döredendigini belledi. Şu ýyllaryň içinde ýurdumyz dünýäniň okgunly ösýän döwletleriniň birine öwrüldi.
Milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda ykdysadyýetimizi döwrebaplaşdyrmak we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, durmuş ulgamyny kämilleşdirmek boýunça toplumlaýyn maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär. Paýtagtymyzda hem-de ýurdumyzyň beýleki şäherlerinde we ilatly ýerlerinde şu ýylyň dowamynda gurlan hem-de ulanmaga berlen köp sanly durmuş-medeni, önümçilik, ulag-kommunikasiýa we beýleki maksatly desgalar munuň aýdyň subutnamasydyr. Şolaryň hatarynda şu aýda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda açylan iri senagat maksatly desgalar hem bar — Balkan welaýatynda gurlan, himiýa pudagynyň önümçilik düzüminiň üstüni ýetiren “Garabogazkarbamid” zawodyny hem-de Mary welaýatynda gurlan, ýurdumyzdaky ilkinji utgaşykly dolanyşykda işleýän bug-gaz elektrik stansiýasyny görkezmek bolar.
Milli Liderimiziň yzygiderli durmuşa geçirýän oňyn Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we özara bähbitli hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan Türkmenistanyň daşary syýasat ugry hem özüniň anyk netijelerini berýär. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň häzirki döwrüň wajyp meseleleriniň sazlaşykly çözgütlerini işläp taýýarlamaga, sebit we dünýä möçberinde netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň hem-de beýleki möhüm forumlaryň münberinden beýan edilen netijeli başlangyçlary dünýä bileleşiginiň giň ykrarnamasyna we goldawyna mynasyp boldy.
Şoňa görä-de, jemgyýetimiziň jebisliginiň, parahatçylygyň we abadançylygyň, nesilleriň dowamatlylygynyň nyşany hökmünde biz bu baýramy uly agzybir maşgala bolup, giň gerimde belleýäris. Türkmenistanlylaryň ählisiniň kalby döwletimize bolan buýsanç duýgusyndan doludyr.
Ýurdumyzyň baş meýdany Garaşsyzlygymyzyň 27 ýyllygy mynasybetli esasy dabaralaryň geçirilen ýerine öwrüldi. Bu ýere aşgabatlylaryň müňlerçesi hem-de ýurdumyzyň we dünýäniň dürli künjeklerinden gelen köp sanly myhmanlar ýygnandylar. Münberde hökümet agzalary, Mejlisiň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ministrlikleriň hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, iri jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri, Türkmenistanyň daşary ýurtlarda işleýän ilçileri hem-de döwletimizde işleýän diplomatik wekilhanalaryň baştutanlary we daşary ýurtly işewürler bar.
Garaşsyzlyk meýdanynda ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň goşunlarynyň ähli kysymlarynyň harby gullukçylary nyzama düzüldiler.
Sagat 10.00. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet münberine çykýar. Ýygnananlar milli Liderimizi ruhubelentlik bilen mübärekleýärler.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Göreldeli harby orkestri fanfar çalýar.
Baýramçylyk harby ýörişden başlanýar. Bu ýöriş eziz Watanymyzyň goranyş kuwwatyny hem-de mukaddes Garaşsyzlygymyzyň gazananlarynyň, mähriban topragymyzyň parahatçylygynyň we asudalygynyň, halkymyzyň döredijilikli durmuşynyň goragynda duran türkmen esgerleriniň ýokary hünär ussatlygyny nobatdaky gezek görkezdi.
Goranmak ministri B.Gündogdyýew Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowdan Garaşsyzlygymyzyň 27 ýyllygy mynasybetli Ýaragly Güýçleriň hem-de hukuk goraýjy edaralaryň şahsy düzüminiň gatnaşmagynda dabaraly harby ýörişe başlamaga rugsat soraýar.
Milli Liderimiz ýörişi başlamaga rugsat berýär.
Goranmak ministri awtoulag bilen dabaraly harby ýörişe gatnaşýan şahsy düzümleriň öňünden geçip, olary gutlaýar. Şahsy düzümleriň hatarynda harby gullukçylar hem-de ýöriteleşdirilen ýokary okuw mekdepleriniň talyp ýaşlary, Milli goşunymyzyň esgerleri hem-de serkerdeleri egin-egne berip durlar.
Türkmenistanyň Döwlet senasy ýaňlanýar we şol wagt Türkmenistanyň Döwlet baýdagy galdyrylýar. 27 ýylyň dowamynda ýurdumyz ýaşyl Tugunyň astynda özüniň täze taryhyny döredip, abadançylyk we ösüş ýoly bilen öňe gidip, has belent sepgitleri eýeleýär hem-de garaşsyz ösüşiň täsin nusgaly döwleti hökmünde bütin dünýäde berkarar bolýar.
Meýdançada nyzama düzülen türkmen harbylary eziz Watanymyza, mähriban halkymyza, hormatly Prezidentimize wepalylyk kasamyny aýdýarlar.
Häzirki döwürde döwletimiz Ýaragly Güýçlerimiziň goranyş ukybyny pugtalandyrmak, maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak, harby we hukuk goraýjy edaralaryň işgärler kuwwatyny artdyrmak, harby gullukçylaryň gulluk etmegi hem-de olaryň maşgalalarynyň ýaşaýyş-durmuşynyň gowulandyrylmagy üçin göwnejaý şertleri döretmek barada hemmetaraplaýyn alada edýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy we ýolbaşçylygy boýunça amala aşyrylýan toplumlaýyn özgertmeler esasy wezipeleriň hatarynda durýar. Şunda Milli goşunymyzyň ähli kuwwatynyň diňe parahatçylyga gulluk etmäge gönükdirilendigini bellemelidiris. Garaşsyz hem-de Bitarap Türkmenistanyň durmuşa geçirýän Harby doktrinasy diňe goranyş häsiýetine eýedir we onuň esasy maksady ýurdumyzyň howpsuzlygyny, mähriban halkymyzyň abadan hem-de bagtyýar durmuşyny üpjün etmekden ybaratdyr.
Türkmen esgerleri döwletimiziň hemişelik aladasyna mynasyp jogap bermek bilen, iň täze harby tehnika we ýaraglara erk etmegiň ussatlygyny, söweşjeň taýýarlygyň ýokary derejesini görkezýärler. Yzygiderli guralýan taktiki okuwlar hem-de harby-watançylyk terbiýesi, beden taýýarlygyny, öňdebaryjy söweşjeň tehnikanyň we ýaraglaryň dürli görnüşlerine erk etmegiň hem-de dolandyrmagyň tälimlerini kämilleşdirmek boýunça geçirilýän çäreler, hususan-da, şu ýylyň maý we awgust aýlarynda geçirilen çäreler munuň aýdyň subutnamasydyr.
Baýramçylyk ýörişini baýdak göterijiler topary açýar. Esgerler dabaraly sazyň astynda Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny hem-de Ýaragly Güýçlerimiziň goşun kysymlarynyň söweşjeň baýdaklaryny alyp geçýärler.
Soňra dabaraly harby ýöriş bilen Goranmak ministrliginiň Berdimuhamet Annaýew adyndaky 1-nji ýöriteleşdirilen harby mekdebiniň harby okuwçylary geçýärler. Mälim bolşy ýaly, Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň Permanyna laýyklykda, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň atasy Berdimuhamet Annaýewiň Watany goramakda we harby borjy ýerine ýetirmekde görkezen şahsy edermenligi, Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda görkezen batyrlygy hem-de gaýduwsyzlygy üçin Russiýa Federasiýasynyň ýokary döwlet sylagy — “Edermenligi üçin” diýen medal bilen sylaglanylmagy geljekki Watan goragçylarynyň buýsanjyna öwrülip, olary täze üstünliklere ruhlandyrdy.
Soňra münberiň öňünden Milli goşunymyzyň serkerdeler batalýony geçýär. Ata Watanymyzyň parahatçylygyny we asudalygyny üpjün etmek işine goşant goşýan zenan harby gullukçylar baýramçylyk ýörişini dowam edýärler.
Döwletli Diýarymyzyň goragynda sarsmaz gala bolup duran motoatyjy esgerler dabaraly harby ýörişiň hatarlary bilen barýarlar. Olaryň yzysüre eziz Watanymyzyň asuda asmanyny ygtybarly goraýan Harby-howa güýçleriniň uçarmanlary dabaraly harby ýörişi dowam edýärler.
Ýurdumyzyň howa giňişliginiň goragçylary döwlet münberiniň öňünden nyzama düzülip geçýärler. Olar beýleki goşun kysymlarynyň harby gullukçylary ýaly, öz öňlerinde goýlan wezipeleri üstünlikli çözýärler.
Dabaraly ýörişe gatnaşyjylaryň arasynda deňiz-pyýada batalýony bar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri Harby deňiz güýçleriniň abraýyny artdyryp, olar Hazarda ýurdumyzyň serhetlerini hüşgär goramak bilen, döwletimiziň howpsuzlygyny, mähriban halkymyzyň parahatçylygyny we asudalygyny üpjün edýärler. Döwletimiz tarapyndan Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerini ösdürmegiň maksatnamasynyň çäklerinde, harby deňiz goşunlaryny ösdürmäge uly üns berilýändigi netijesinde, harby flotuň maddy-enjamlaýyn binýady yzygiderli kämilleşdirilýär.
Dabaraly harby ýörişi ýörite maksatly desant batalýony dowam edýär. Ata Watanymyzyň, halkymyzyň, hormatly Prezidentimiziň öňündäki mukaddes borjuny mynasyp berjaý edýän bu berk bedenli hem-de ruhubelent ýaş esgerler türkmenistanlylaryň kalbyny buýsançdan doldurýar.
Garaşsyzlyk meýdanyndan artilleriýa diwizionynyň şahsy düzümi geçýär. Olar harby okuw-türgenleşiklerde kuwwatly artilleriýa ýaraglaryna başarnykly erk edip, takyk ot atyş urgularyny amala aşyrmakda ussatlyk görkezýärler.
Döwlet berkararlygymyzyň hormatyna guralýan dabaraly harby ýörişi hormatly Belent Serkerdebaşymyzyň bimöçber aladasy netijesinde döredilen täze goşun kysymy — Territorial goranyş goşunlarynyň harby gullukçylary dowam edýärler. Ýurdumyzyň çägindäki döwlet we aýratyn möhüm desgalary goraýan bu harby gullukçylar başlaryny belent tutup barýarlar.
Baş meýdandan raýat goranyş we halas ediş batalýonynyň harby gullukçylary geçýärler. Onuň şahsy düzümi adatdan daşary ýagdaýlarda hem-de şolaryň netijelerini aradan aýyrmakda dessin kömek bermegiň endiklerini ussatlyk bilen ele alýarlar.
Soňra münberiň öňünden Milli howpsuzlyk ministrliginiň ýörite maksatly topary hem-de Serhet gullugynyň ýörite maksatly bölümleri batly gadam urup geçýärler. Däp bolşy ýaly, bu bölümler öňdebaryjy taktiki we iň täze tehniki serişdeleri ulanmak arkaly operasiýalara gatnaşýarlar. Ýörite bölümleriň esasy aýratynlygy söweşjeň, amaly we beden taýýarlygynyň ýokary derejesi bilen baglanyşyklydyr. Ýörite maksatly toparlaryň işiniň esasy ýörelgeleri söweşjeň wezipeleri çözmekde çalt hereket etmeginden ybaratdyr.
Bilimiň we ylmyň öňdebaryjy gazananlarynyň esasynda harby gullukçylaryň hünär ussatlygyny ýokarlandyrmak hem-de ýaş esgerleri ata Watanymyza wepalylyk ruhunda terbiýelemek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Özlerine ynanylan möhüm hem-de jogapkärli wezipeleriň abraý bilen hötdesinden gelýän ýokary hünärli hünärmenlere aýratyn üns berilýär.
Häzirki döwürde ýurdumyzda harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýokary okuw mekdepleri hereket edýär. Şolaryň esasy wezipesi Milli goşun üçin serkerdeleriň ýaş neslini kemala getirmekden ybaratdyr. Şunda okatmagyň hiline we netijeliligine, döwrebap tehnikalary hem-de enjamlary dolandyrmak endiklerini ele almaga uly ähmiýet berilýär.
Içeri işler ministrliginiň institutynyň işi hut şu maksatlara ýetmäge gönükdirilendir. Onuň talyplary meýdandan batly gadam urup geçýärler. Beýlekilerde bolşy ýaly, bu ýokary okuw mekdebinde hem okuw-terbiýeçilik işi häzirki ýokary talaplara doly laýyk gelýär.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy we goldaw bermegi boýunça ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň hem-de Içeri işler ministrliginiň goşun bölümlerinde döredilen atçylyk bölümleriniň ýörişi döwlet Garaşsyzlygymyzyň 27 ýyllygy mynasybetli geçirilen harby ýörişiň hakyky bezegine öwrüldi. Mälim bolşy ýaly, biziň ata-babalarymyz özleriniň durmuşynda möhüm orun eýelän bedewlerine aýratyn üns beripdirler. Meşhur bedewler türkmenleriň buýsanjydyr we kalbynyň aýdymydyr, täsin sungat eseridir, edermen halkymyzyň dünýäniň genji-hazynasyna goşan ajaýyp goşandydyr. Köp asyrlaryň dowamynda ahalteke bedewleri gaýduwsyz ýigitlerimiziň wepaly ýoldaşy, baýramçylyklarda bolsa olaryň ýakyn dosty bolupdyr.
Soňra döwrebap harby tehnikalaryň gözden geçirilişi başlanýar.
Meýdanda dürli goşun kysymlarynyň mehanizirlenen kerwenleri peýda bolýar. Şolaryň ýöriş hatarynyň öňüni «Combat Guard» kysymly harby awtoulaglar çekýär. Olaryň yzysüre täze gelip gowşan, ýörite maksatly bölümler tarapyndan söweşjeň wezipeleri çalt hem-de bökdençsiz ýerine ýetirmek üçin niýetlenen täze motoulag serişdeleri geçýärler. Olarda ornaşdyrylan döwrebap tehniki serişdeler islendik şertlerde söweşjeň wezipeleri ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär.
Gözden geçirilişi «MRZR-D2», «MRZR-D4», «DAGOR», «AJBAN» kysymly harby awtoulaglar dowam edýärler. Olar ýörite maksatly toparlar üçin niýetlenendir. Bu ykjam we şol birwagtyň özünde kuwwatly taktiki ulag serişdeleri barmasy kyn ýerlerde jogapkärli wezipeleri üstünlikli çözmäge kömek berýär.
Häzirki wagtda “Land Rower” we «NIMR» kysymly sowutlanan awtoulag ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň düzümine kabul edilen kämil tehnikadyr. Dabaraly harby ýörişe gatnaşýan bu döwrebap harby awtoulagyň üstünde söweş alyp barmak üçin Şerşen kysymly tanka garşy raketalar, taktiki uçarmansyz uçarlar, 82 mm-lik minomýotlar hem-de brauning kysymly pulemýotlar bar.
Baýramçylyk mynasybetli dabaraly harby ýörişde Milli Ýaragly Güýçlerimiziň düzümindäki kämil söweş tehnikalary bolan «KARAKAL» kysymly söweşjeň tehnikalar geçýärler. Şolaryň üstünde desant harby gullukçylar asmana atyjy göçme raketa toplumy bilen geçýärler.
Dabaraly harby ýörişi «Al SHIBL 2» kysymly harby awtoulaglar dowam edýär. Bu harby tehnikalar Ýaragly Güýçlerimiziň düzümine täze kabul edildi. Dabaraly harby ýöriş bilen BTR 80A we «Kirpi» kysymly söweş tehnikalary geçýärler.
Meýdanda 2-nji mehanizirlenen kerwen peýda bolýar. Onuň düzüminde «Rode Şwars» kysymly häzirki zamanyň döwrebap harby aragatnaşyk enjamlary ýerleşdirilen «Land Rower» kysymly tehnikalar geçýärler.
Soňra harby ýörişden «FM-90» kysymly asmana atyjy raketa toplumlary hem-de «S-200» kysymly asmana atyjy raketa toplumlary geçýärler. Olar howa giňişligindäki hem-de suw üsti nyşanalary ýokary takyklyk bilen hatardan çykarýarlar.
3-nji mehanizirlenen kerweniň düzüminde dabaraly harby ýörişiň hatarlary bilen Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň harby awtoulaglary — «Toyota HILUX», «COBRA», «MANTRA», «PMV-SURVIVOR II», «KIRPI» kysymly awtoulaglary geçýärler. Bu ulaglar kuwwatlylygy, tizlik häsiýetleri hem-de ýokary geçijiligi bilen tapawutlanýarlar.
Soňra münberiň öňünden “IVECO” kysymly awtoulaglary geçýär, olarda oturdylan ZU-23 kysymly asmana atyjy raketa toplumlary pes belentlikde uçýan uçarlary ýok etmek üçin niýetlenendir.
4-nji mehanizirlenen kerweniň nobaty gelýär. Onuň düzüminde Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň OTOKAR, «PMV-SURVIVOR II», «TOYOTA TUNDRA», «GMS Sierra» kysymly ýeňil sowutlanan awtoulaglary bar. Bu döwrebap awtoulaglar halkymyzyň asudalygynyň we rahatlygynyň, hukuk hem-de jemgyýetçilik tertibiniň üpjün edilmeginde aýratyn ähmiýetlidir. Soňra meýdandan Içeri işler ministrliginiň motoulaglary geçýärler.
Baýramçylyk ýörişi asmanda dowam etdirilýär. Ýurdumyzyň Harby howa güýçleri eziz Watanymyzyň howpsuzlygyny, mähriban halkymyzyň parahat durmuşyny üpjün etmek işinde möhüm orun eýeleýär.
Meýdanyň ýokarsyndan «AGUSTA-109» we «AGUSTA-139» kysymly dikuçarlary uçup geçýärler. Olaryň tehniki häsiýetleri Döwlet serhet gullugynyň harby gullukçylaryna daglyk we beýleki barmasy kyn ýerlerde gözegçiligi amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Harby ýöriş Milli howpsuzlyk ministrliginiň «Eurocopter — 365» hem-de Içeri işler ministrliginiň «Eurocopter — 145» kysymly dikuçarlary bilen dowam etdirilýär.
Soňra «SU-25» kysymly söweşjeň uçarlar baş meýdanymyzyň howa giňişliginde peýda bolýarlar. Harby uçarmanlarymyz ählihalk baýramçylygynda hünär ussatlyklarynyň ýokarydygyny görkezýärler. Munuň özi ata Watanymyzyň asmanynyň parahatlygynyň we asudalygynyň ygtybarly ellerdediginiň kepili bolup durýar.
Ýörişe gatnaşýan bu döwrebap ýerüsti we harby-howa tehnikalary hem-de ýaraglary döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň goranyş ukybyny pugtalandyrmak, milli Ýaragly Güýçleri döwrebaplaşdyrmak, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň işini kämilleşdirmek meselelerine yzygiderli üns berýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Milli Liderimiziň başlangyjy boýunça we ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan harby özgertmeleriň esasy wezipesi häzirki döwrüň ählumumy wehimlerine hem-de howplaryna garşy durmaga ukyply ykjam, goranyş ukyply Milli goşuny döretmekden ybaratdyr. Bu babatda şu günki harby ýöriş yzygiderli döwrebap enjamlar hem-de harby tehnikalar bilen üpjün edilýän harby we hukuk goraýjy düzümleriň kuwwatynyň ep-esli artdyrylandygyny aýdyňlyk bilen görkezdi. Häzirki wagtda ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleri Türkmenistanyň çäk bitewüliginiň, milli howpsuzlygynyň, parahatçylygyň we asudalygyň ygtybarly goralmagyny üpjün etmäge ukyplydyr.
Soňra döwlet münberiniň öňünde Goranmak ministrliginiň Aýratyn Hormat garawuly batalýonynyň harby gullukçylary peýda bolýarlar. Olar Garaşsyzlygymyzyň şanly 27 ýyllyk baýramçylygyny nyzam emelleri bilen bezeýärler. Münberiň öňünde Hormat garawulynyň şahsy düzümi nyzam ýörişi bilen “27” belginiň hem-de Garaşsyzlyk binasynyň şekilini emele getirdiler.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň göreldeli harby orkestriniň joşgunly çykyşy baş baýramyň hormatyna guralan harby ýörişiň jemleýji çäresi boldy.
Ine-de, dabaraly sazyň owazy dutaryň sazy bilen utgaşyp gidýär.
Münberiň öňündäki baş meýdança Günüň şöhlesine altyn reňkde öwşün atýan, şaý-seplere beslenen ahalteke bedewini çykarýarlar. Ýigitler ajaýyp aty idip getirip, onuň gözelligini we syratlylygyny görkezýärler. Soňra bedew ussatlyk bilen çarpaýa galyp, haýran galan tomaşaçylaryň el çarpyşmalaryna mynasyp bolýar.
Eziz Watanymyzyň we tutuş türkmen halkynyň abadançylygynyň hem-de bagtyýarlygynyň bähbidine çekýän tutanýerli zähmeti we Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 27 ýyllygy mynasybetli döwlet Baştutanymyza egindeşleriniň adyndan bu ajaýyp bedew sowgat berilýär.
Dabarany alyp baryjy milli Liderimizden ählihalk söýgüsiniň beýany hem-de ähli beýik we asylly başlangyçlarynyň goldaw tapýandygynyň nyşany hökmünde ahalteke bedewini kabul etmegini haýyş edýär.
Türkmen atlary bedew bady bilen öňe barýan ýurdumyzyň ajaýyp baýramçylyklarynyň bezegine öwrüldi. “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” ýylynda türkmen bedewleriniň şan-şöhraty has-da belende galdy.
Şu ýylda Russiýa Federasiýasynyň Sankt-Peterburg şäherinde geçirilen “Fontankadaky” sirk sungatynyň I Halkara festiwalynda “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumynyň “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar hem-de Türkmenistanyň döwlet sirkiniň “Türkmen jigitleri” toparlary bu halkara festiwalynyň baş baýragyna — “Altyn Gaetano” altyn heýkeljigine mynasyp boldy.
Baş meýdana seýkin basyp, ýene-de bir ajaýyp, ak reňkli, kümüşsöw bedew çykýar. Ol özüniň owadanlygy hem-de syratlylygy bilen ýygnananlary haýran galdyrýar. Hormatly Prezidentimize degişli bolan bu Akhan atly bedew çarpaýa galyp, uzak aralygy geçmekde gazanan üstünligi bilen Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.
Akhan münberiň öňünde baş egýär we ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda çarpaýa galyp, birnäçe aralygy geçýär.
Ahalteke bedewlerine bagyşlanan joşgunly şygyrlar ýaňlanýar. Öňünde Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny göterip barýan ýigidiň yzyndan barýan atlylar topary türkmen halkynyň özüniň köklerine wepalydygyny hem-de geljege ymtylmagy, jebisligi, täze maksatlara ýetmäge okgunlylygy alamatlandyrýar.
Meşhur küştdepdiniň owazynyň astynda atlylar we milli lybasly gyzlar baş meýdana çykýarlar. Olar döwre gurap söýgüli halk tansyny ýerine ýetirýärler. Bu özboluşly çykyş gyzlaryň sazlaşykly hereketiniň syratly bedewleriň gözelligi bilen utgaşýandygy bilen haýran galdyrdy. Sazyň owazy barha belentden ýaňlanýar we bedewler “tansçylaryň” wezipesini üstünlikli ýerine ýetirip, çykyşyň täsirini has-da artdyrýarlar.
Soňra atlylar topary meýdandan ugraýar we bu ýerde Beýik Ýüpek ýoluna bagyşlanan sahnalaşdyrylan edebi — aýdym-sazly çykyş ýaýbaňlandyrylýar. Meýdana birmahallar söwda ýollarynyň ugrunda köp bolan kerwensaraý çykarylýar. Bu ýerde durmuş gaýnap joşupdyr, dürli ýurtlardan adamlar duşuşypdyrlar, olar harytlary alyşmak bilen, arzuw-maksatlary barada pikir alşypdyrlar.
Kompozisiýa folklor, tans we beýleki döredijilik toparlary gatnaşdylar. Olar köp adamly Gündogar bazarynyň özboluşly keşbini döretdiler.
Ýigitleriň joşgunly tansy bu kerwen ýolunyň ugrunda ýerleşen söwda şäherleriniň täsin durmuşynyň ruhuny berip, gadymy döwürleriň durmuşyny beýan edýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly kitabynda şol döwürler barada gyzykly gürrüň berilýär. Gadymy ýoluň taryhy-medeni ähmiýetini açyp görkezýän bu neşiriň ikinji kitabynyň çapdan çykmagy watandaşlarymyza baýramçylyk sowgady boldy.
Häzirki döwürde Beýik Ýüpek ýoly diňe bir geçmişiň siwilizasion täsinligi bolmak bilen çäklenmän, eýsem, milli Liderimiziň öňdengörüjilikli başlangyçlarynyň hem-de ulag, ynsanperwer ulgamda, sportda iri taslamalarynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde emele gelýän täze ýagdaýdyr. Bularyň ählisi Türkmenistana dünýäniň gyzyklanma bildirýän döwletleri bilen dostluk, doganlyk, hoşniýetli goňşuçylyk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýmaga ýardam edip, gadymy döwürlerde bolşy ýaly, yklymyň halklaryny hem-de sebitlerini birleşdirýän köpri bolup hyzmat edýär.
Baş meýdanda “Şöhrat! Şöhrat! Şöhrat!” diýen ruhubelent sözler yzygiderli ýaňlanýar — Türkmenistana buýsanmaga hem-de beýik işleriň ýylýazgysynyň üstüni ýetirmäge zat köpdür.
Ýurdumyzyň baş meýdanynda Türkmenistanyň Mejlisiniň, ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri peýda bolýarlar. Hormatly ýaşulular, kümüş saçly eneler öň hatarda barýarlar.
Ýöriş mahaly dabarany alyp baryjy döwletimizi ösdürmekde jemgyýetçilik guramalarynyň, ýokary kanunçykaryjylyk edarasynyň, raýat hem-de jemgyýetçilik edaralarynyň ägirt uly orny barada gürrüň berýär.
Golaýda Aşgabatda geçirilen ählihalk forumynda — Halk Maslahatynyň mejlisinde ýurdumyzyň ilatynyň abadançylygyny üpjün etmäge gönükdirilen möhüm çözgütleriň birnäçesi kabul edildi. Biziň Garaşsyz hem Bitarap döwletimiziň 2019 — 2021-nji ýyllar üçin Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we Durmuş Geňeşine saýlanylmagy ýurdumyzyň abraýyny has-da belende göteren şanly waka boldy.
Soňra ähli welaýatlaryň wekilleri geçýärler. Olaryň yzysüre barýan awtoulagda mähriban ojagyň, jebisligiň hem-de nesilden-nesle geçirilip gelýän däpleriň nyşany bolan tamdyr ornaşdyrylypdyr.
Ýörişi Aşgabat şäheriniň häkimliginiň işgärleri dowam etdirýärler. Münberiň öňünden paýtagtymyzyň binagärlik ajaýyp ýerleriniň, täze desgalarynyň, ýadygärlikleriň maketleri geçirilýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan giň möçberli şähergurluşyk maksatnamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde ýurdumyzyň baş şäheriniň keşbi has-da gözelleşdi.
Ilatymyzyň durmuşynyň ýaşaýyş derejesiniň üpjün edilmegi, raýatlarymyzyň ähli amatlyklaryň hözirini görüp ýaşamagy üçin döwrebap durmuş-ykdysady düzümiň döredilmegi şol özgertmeleriň esasy görkezijisi boldy. Şu ýyl paýtagtymyzda täze ýaşaýyş toplumlary, döwrebap binalar, seýilgähler we beýleki desgalar ulanmaga berildi.
Ak mermerli Aşgabady wasp edýän ruhubelent goşgular ýaňlanýar, asmana köp sanly şarlar uçurylýar.
Soňra meýdana ylym we bilim ulgamlarynyň wekilleri çykýarlar. Döwlet Baştutanymyz bu ulgamlara ýurdumyzyň mundan beýläk-de ösüşiniň intellektual ilerledijisi hökmünde garaýar. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen bu ulgamlarda düýpli özgertmeleriň amala aşyrylmagy olary halkara ölçegleriň talaplarynyň derejesine çykarmaga mümkinçilik berdi. Ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugry hökmünde kesgitlenildi. Döwlet Baştutanymyz Halk Maslahatynyň taryhy mejlisinde eden maksatnamalaýyn çykyşynda bu meselä aýratyn üns berip, ýurdumyzyň bilim ulgamynyň öňünde täze wezipeleri goýdy.
Şu maksatlar bilen, halkara hyzmatdaşlygy işjeň ösdürilýär, ýokary okuw mekdeplerinde okatmagyň täze ugurlary ornaşdyrylýar. Şu ýyl paýtagtymyzda we ýurdumyzyň welaýatlarynda täze döwrebap orta mekdepleriň hem-de çagalar baglarynyň ençemesi ulanmaga berildi. Bularyň ählisi innowasion ösüşiň esasyna öwrülen bilim ulgamynyň kuwwatynyň barha artýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.
Ylym-bilim edaralarynyň işgärleri, talyp ýaşlar milli Liderimizi mübärekläp, döredijilik, intellektual kuwwaty kämilleşdirmek babatda uly mümkinçilikleriň döredilýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirýärler.
Soňra welosipedçileriň uly topary hatar bolup geçýär. Olaryň arasynda sportuň dürli görnüşleri boýunça ussatlar, milli we halkara derejedäki ýaryşlaryň ýeňijileri hem-de baýrakly orunlara mynasyp bolanlar bar. Häzirki döwürde ajaýyp sport toplumlary we stadionlar, sebitdäki iri Olimpiýa şäherçesi olaryň ygtyýaryndadyr.
Dabarany alyp baryjynyň belleýşi ýaly, Türkmenistanyň teklibi boýunça BMG tarapyndan esaslandyrylan Bütindünýä welosiped güni mynasybetli guralan köpçülikleýin welosiped ýörişi we elbetde, Beýik Ýüpek ýolunyň ugry boýunça üstünlikli geçirilen “Amul — Hazar 2018” halkara awtorallisi hem-de ylgaw ýaryşy we welosipedli ýöriş şu ýylyň şanly wakalary boldy. Bu sport çäreleri ýurdumyzyň bütin dünýädäki abraýyny has-da belende göterdi we bedenterbiýe-sport hereketiniň ösmegine täze kuwwatly itergi berdi.
Münberiň öňünden geçip barýan awtoulagyň bezeginde Garagumuň keşbi döredildi. Garagum çölüniň içinden ralliniň ýoly geçdi. Bu ýaryşlara gatnaşmak üçin dünýäniň 20 ýurdundan türgenler geldiler. Türkmen ýygyndysynyň ulaglarynyň şekilleriniň arasynda 100 belgili meşhur awtoulag aýratyn orun eýeledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şol awtoulagda ýaryşlaryň başlangyç tapgyryny geçip, bäsleşige badalga berdi. Türkmen topary hut şu awtoulagda 80-den gowrak toparyň arasynda 3-nji orny eýelemegi başardy.
Baýramçylyk ýörişiniň nobatdaky mowzugy Awaza bilen baglanyşykly boldy. Sary, ak we gök reňkler Gün şöhlelerini, ajaýyp çägeli suwa düşülýän ýerleri, mylaýym deňzi, ak ýelkenli gämileri hem-de Hazaryň kenaryndaky ak mermerli binalary ýatlatdy. Milli syýahatçylyk zolagyna bagyşlanan aýdym-sazly we tansly çykyşlara gatnaşanlaryň lybaslary hem şol reňklerde boldy.
Bezelen ulaglarda şu ýyl açylan “Awaza” akwaparkynyň attraksionlaryny, deňiz şypahanasynyň beýleki desgalarynyň şekillerini görmek bolýar. Milli Liderimiziň başlangyjy bilen amala aşyrylýan bu ägirt uly taslama tutuş ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşinde möhüm ähmiýete eýe boldy. Awaza diňe bir syýahatçylary we dynç alýanlary özüne çekmek bilen çäklenmän, eýsem, ýokary derejeli halkara duşuşyklaryň, festiwallaryň, maslahatlaryň geçirilýän ýerine öwrüldi. Şu ýyl bu ýerde akwaparkdan başga-da, saglygy goraýyş ulgamynda dürli innowasion hyzmatlary hödürleýän “Awaza” şypahanasy hem açyldy.
Awaza gelip görmäge çagyrýan aýdym hem-de deňiz tolkunlaryny ýatladýan joşgunly tans “Öňe, öňe, diňe öňe, jan Watanym Türkmenistan!” diýen sözleriň ruhubelentlik bilen ýerine ýetirilmegi bilen jemlendi. Bu jümle Garaşsyzlygymyzyň 27 ýyllygy mynasybetli guralan dabaraly ýörişiň özenini düzdi.
Meýdana saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynyň wekilleri çykýar. Häzirki wagtda döwrebap lukmançylyk edaralarynyň köp şahaly ulgamy ýurdumyzda lukmançylyk hyzmatlarynyň ýokary derejesini kepillendirýär. Döwletimiz şolaryň gurluşygyna we enjamlaşdyrylyşyna uly möçberdäki serişdeleri gönükdirdi. Aşgabat iri lukmançylyk merkezine öwrüldi, bu ýerde ýokary tehnologiýaly hassahanalar hereket edýär. Lebap welaýatynda köpugurly hassahananyň, Mary şäherinde welaýat çagalar hassahanasynyň ulanmaga berilmegi ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyndaky täze üstünlikleriň aýdyň subutnamasydyr.
Soňra münberiň öňünden ykdysady düzümleriň, maliýe-bank ulgamynyň işgärleri geçýär. Pannolar we maketler Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň okgunly ösüşini şöhlelendirýär. Munuň özi halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň ýokarlandyrylmagyny üpjün etmäge ägirt uly maddy serişdeleri gönükdirmäge mümkinçilik berýär. Her ýyl zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, talyp haklarynyň mukdary ýokarlandyrylýar. Durnukly maliýe ulgamynyň, oýlanyşykly maliýe syýasatynyň netijesinde Türkmenistanyň daşary ýurtly maýadarlar üçin özüne çekijiligi ýokarlanýar.
Milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklary öz zähmet ýeňişlerini mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 27 ýyllygyna bagyşladylar. Söwda we telekeçilik ulgamlarynyň köpöwüşginli ýörişi dabaranyň täsirini has-da artdyrýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, söwda we hyzmatlaryň, hususy ulgamyň ösdürilmegi, bäsdeşlige ukyply bazar ykdysadyýetini döretmegiň möhüm şertidir. Hususy kärhanalar — Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary tarapyndan gurlan köp sanly durmuş hem-de senagat desgalary bu ulgamda döwlet syýasatynyň netijeli häsiýete eýediginiň aýdyň subutnamasydyr.
Ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň önümleri alyjylaryň ynamyna mynasyp boldy hem-de içerki bazarda mynasyp orun eýeledi, indi bolsa olar daşarky bazarlary ynamly özleşdirýärler. Türkmen telekeçileri häzirki wagtda gurluşykda, hyzmatlar ulgamynda, halkyň sarp edýän harytlaryny, azyk önümlerini öndürmekde netijeli işläp, daşary ýurt kompaniýalary bilen üstünlikli bäsleşýärler. Milli Liderimiz ýurdumyzyň telekeçilerine täze giň möçberli taslamalary ynanmak bilen, şolaryň durmuşa geçirilmegine hemmetaraplaýyn goldaw berýär we hususy ulgamyň ösmegi üçin ähli şertleri döredýär.
Ýurdumyzyň baş meýdanyndan bu gün ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynyň zähmetkeşleri, döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynyň ähli ulgamlaryna wekilçilik edýän müňlerçe adam geçýär. Şolaryň hatarynda önümçiligiň öňdebaryjylary, meşhur ussatlar we esasy hünärmenler, ýaş işgärler bar.
Dokma senagaty ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň okgunly ösýän pudaklarynyň biridir. Dokma senagatynyň ýokary tehnologiýaly kärhanalary dünýäniň ýokary hilli önümlerini öndürýän, bäsdeşlige ukyply kärhanalarynyň hataryna goşuldy. Halyçylygyň ösüşi häzir täze itergä eýe boldy, welaýatlaryň ählisinde halyçylyk kärhanalarynyň ulgamlary giňeldilýär, deňsiz-taýsyz türkmen halylarynyň şöhraty barha ýokarlanýar. Ýurdumyzyň halyçylyk we dokma kärhanalarynyň işgärleri gadymy senediň däplerini dowam edip, baýramçylyk ýörişinde öz pudagyna mynasyp derejede wekilçilik etdiler.
Baş meýdanda joşgunly baýramçylyk aýdymy ýaňlanýar. Folklor-etnografiki topar onuň owazynyň astynda köpöwüşginli tansy ýerine ýetirýär. Topara gatnaşyjylaryň egninde owadan milli lybaslar, sport eşikleri, jinsi matasyndan tikilen egin-eşikler bar. Munuň özi Türkmenistanda taýýar dokma önümleriniň dürli görnüşleriniň öndürilýändigini alamatlandyrýar.
Önümçilik kärhanasyny ýatladýan awtoplatforma bilen bilelikde baş meýdana senagat pudaklarynyň işgärleri çykýarlar. Ykdysadyýetiň bu ulgamynyň ösdürilmegi milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.
Ýurdumyzda iri kärhanalar gurlup, ulanmaga berilýär. Munuň özi ýurdumyzyň senagatynda zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmak, eksport kuwwatyny artdyrmak üçin giň mümkinçilikleri açdy. Häzirki döwürde ýurdumyzda elektron senagatyny ösdürmek boýunça giň möçberli işler alnyp barylýar, himiýa senagatynyň mümkinçiliklerini giňeltmek boýunça taslamalar işlenip taýýarlanylýar hem-de durmuşa geçirilýär. Gurluşyk serişdelerini öndürmek pudagynda uly ösüşler gazanylýar. Şu ýyl Ahal welaýatynyň Owadandepe diýen ýerinde aýna önümleriniň dürli görnüşlerini öndürýän “Türkmen aýna önümleri” kärhanasy ulanmaga berildi. Onuň önümleri daşary ýurtly alyjylaryň uly isleglerinden peýdalanýar.
Münberiň öňünde owadan bezelen awtoulaglar peýda bolýar. Şolaryň birinde sahawatly türkmen topragynyň önümleri hem-de ýurdumyzyň oba hojalyk önümlerini öndürijileriň harytlary ýerleşdirilipdir, beýleki ulagda bolsa dag gerişleri, şaglawuklar, tebigatyň goraghana künjeklerinde ýaşaýan haýwanlar şekillendirilipdir we ajaýyp ahalteke bedewi öň hatara çykarylypdyr.
Ekerançylykda we maldarçylykda öndürilýän önümleriň möçberi ýylsaýyn artýar, pudagyň düzümi giňeldilýär we täzelenýär. Häzirki wagtda Türkmenistanda ýetişdirilen pagta hasylynyň aglaba bölegi gaýtadan işlenilýär, türkmen döwleti şeýle hem bugdaýy daşary ýurtlara iberýär, azyk bolçulygy doly üpjün edildi. Şu ýyl döwrebap maldarçylyk toplumlary, miwe we gök önümlerini gaýtadan işleýän kärhanalar ulanmaga berildi.
Milli Liderimiz Halk Maslahatynyň golaýda bolan mejlisinde topraga aýawly we hojalyk gözi bilen garalmagyny höweslendirýän hem-de obasenagat toplumynyň ösüşiniň täze geljegini açýan täze oňyn özgertmeleriň başyny başlady.
Ýurdumyzda tebigaty goramaga, bioköpdürlüligi üpjün etmäge, sebit we ählumumy möçberde ekologiýa meselelerini çözmäge aýratyn üns berilýär.
Soňra münberiň öňünden raýat awiasiýasynyň işgärleriniň, demirýolçularyň, deňizçileriň we derýaçylaryň lybasyndaky adamlar geçýärler. Olary pudaklaýyn mowzuga laýyklykda bezelen awtoulaglar ugradýarlar. Howa we deňiz portlarynyň menzilleriniň binalary, otlular, köprüler, beýan edilen şekilleriň gapdaly bilen “Türkmenhowaýollary” gullugynyň, demir ýol edarasynyň, suw ulagy gulluklarynyň işgärleri geçýärler.
Milli Liderimiz tarapyndan geosyýasy taýdan amatly ýerleşýän ýurdumyzyň ulag-üstaşyr kuwwatyndan netijeli peýdalanmaga aýratyn üns berilýär. Türkmenistanda demir ýol, howa, deňiz we derýa ulaglarynyň, söwda flotunyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak wezipeleri yzygiderli çözülýär. Bularyň ählisi halkara howa ýollarynyň, ýerüsti we suw ulaglary arkaly ýük daşamagyň hem-de ýolagçy gatnatmagyň çäklerini giňeltmäge mümkinçilik berýär.
2018-nji ýylda Türkmenabatda täze Halkara howa menzili ulanmaga berildi. Ol özüniň täsin binagärlik çözgüdi arkaly Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Türkmenbaşynyň Halkara deňiz portunyň açylmagy döwletimiziň ykdysady kuwwatyny artdyrmakda möhüm ädim boldy. Onuň düzümine “Balkan” gämigurluşyk zawody girdi. Bu taslamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi üçin halkara guramalar tarapyndan hem birnäçe baýraklar gowşuryldy, portuň gurluşygynda döredilen emeli ada hem Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Mundan başga-da, türkmen ýol gurluşykçylary tarapyndan gysga wagtda Serhetabat (Türkmenistan) — Turgundy (Owganystan) demir ýoly çekildi.
Ýurdumyzyň ulag ulgamynyň okgunly ösüşi ýaş aýdymçylar tarapyndan ýerine ýetirilen estrada aýdymynda beýan edildi.
Ýurdumyzyň aragatnaşyk ulgamynyň kärhanalarynyň hem-de Milli kosmos agentliginiň işgärleri baýramçylygy ýokary netijeler bilen garşylaýarlar. Türkmenistan eýýäm ýokary tehnologiýaly kommunikasiýalary ösdürmek maksady bilen, Äleme ikinji emeli hemrasyny çykarmaga taýýarlyk görýär. Munuň özi bolsa döwletimiziň ykdysady taýdan okgunly ösýändigine şaýatlyk edýär.
Baş meýdanda nebitgaz pudagynyň işgärleri peýda bolýarlar. Türkmenistanyň ägirt uly ýerasty baýlyklary ony dünýäniň esasy energetika döwletleriniň hataryna çykarýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan türkmen energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmak üçin halkara turbageçirijiler boýunça giň möçberli taslamalaryň başy başlandy. Türkmenistan — Owganystan —Pakistan — Hindistan (TOPH) transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygynyň alnyp barylmagy munuň aýdyň subutnamasydyr.
Ýörite awtoulagyň mowzuklaýyn bezeginde nebitgaz pudagynyň gazanan üstünlikleri — çöli ilkinji boýun egdirijileriň ýadygärliginden başlap, döwrebap buraw guýularynyň, gaýtadan işleýän zawodlaryň, turbageçirijileriň makedine çenli ýetilen sepgitler öz beýanyny tapýar. Ony pudagyň iş lybasyndaky zähmetkeşleriniň hatarlary ugradýarlar. Olar özleriniň tutanýerli zähmeti bilen ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny artdyrýarlar.
Ýörişi energetika ulgamynyň pudaklaýyn edaralarynyň hünärmenleri dowam etdirýärler. Awtoulagyň üstünde artýan içerki islegleri kanagatlandyrmaga ukyply önümçilik desgalarynyň, türkmen elektrik energiýasyny goňşy döwletlere ýetirýän ýokary woltly elektrik geçirijileriň maketleri ýerleşdirilipdir. Şu ýyl türkmen-owgan serhedinde, TOPH gaz geçirijisiniň ugry boýunça täze elektrik energiýasyny geçirijisiniň düýbi tutuldy, Mary DES-inde bolsa kuwwaty 1574 megawat bolan bug-gaz elektrik stansiýasy işe girizildi.
Joşgunly aýdym-sazlar we tans ýurdumyzyň senagat ösüşiniň depginini, häzirki özgertmeleriň kuwwatyny şöhlelendirýär.
Soňra meýdanda Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň hem-de “Türkmenawtoýollary” döwlet konserniniň wekilleri peýda bolýar. Bu edaralaryň işgärleriniň gazanýan üstünlikleri äşgär görünýär. Olar paýtagtymyzyň hem-de tutuş ýurdumyzyň keşbini özgerdip, täze durmuş-ykdysady maksatly desgalaryň ýüzlerçesi hem-de döwrebap ýollaryň müňlerçe kilometri bilen bezedi. Häzirki wagtda Türkmenistanda şähergurluşygy adamlar üçin oňaýly şertleri döretmäge ulgamlaýyn çemeleşmeler bilen tapawutlanýar. Paýtagtymyzdaky “Täze zaman” ýaşaýyş toplumy munuň aýdyň subutnamasydyr. Onuň desgalarynyň ýene-de bir tapgyry şu ýyl ulanmaga berildi.
Awtomobil ulaglary ministrliginiň işgärleri hem baýramçylyga zähmet sowgatlary bilen geldiler. Ýurdumyz döwrebap awtobuslary we beýleki dürli awtoulaglaryň ýüzlerçesini yzygiderli satyn alýar. Munuň özi ýolagçylara edilýän hyzmatyň hilini ýokarlandyrmak işinde uly ähmiýete eýedir.
Dabaraly ýörişde ýaş nesliň hem-de medeniýet ulgamynyň işgärleriniň nobaty gelip ýetýär. Ýurdumyzyň baş meýdanyna iň gowy çagalar döredijilik toparlary çykýarlar, ýaş artistler şadyýan tans kompozisiýasyny ýerine ýetirýärler, bagtyýar çagalyk hem-de eziz Watanymyz barada ruhubelent aýdym ýaňlanýar.
Biz olara — ata-babalarymyzyň parasatly däp-dessurlaryny dowam etdirýän ýaş nesle ata Watanymyzyň we mähriban halkymyzyň geljekki ykbalyny ynanýarys. Şoňa görä-de, döwletimiz geljegimiz bolan ýaşlaryň täze we ýokary hilli bilim almagy, üstünlik gazanmagy, erkin we bagtyýar durmuşda ýaşamagy, döredijilikli hem-de ruhubelentlikli zähmet çekmegi üçin ähli şertleri döredýär we geljekde hem döreder diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtaýar.
Sungat ussatlarynyň hem-de Medeniýet ministrliginiň edaralarynyň işgärleriniň hatarlary hem köp sanly boldy. Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen her ýyl Medeniýet hepdeliginiň geçirilmegi hem milli Liderimiziň bu ulgama ägirt uly üns berýändigine şaýatlyk edýär. Şu ýyl Medeniýet hepdeligi Ahal welaýatynda geçirildi. Şu ýyl şeýle hem Aşgabatda “Aýdym-saz sungatynyň gadymy çeşmeleri” atly halkara ylmy maslahat we festiwal, “Ýüpek ýoly — ýürek ýoly” atly teatr festiwaly geçirildi.
Mundan başga-da, türkmen medeniýeti we onuň baý mirasy yzygiderli geçirilýän döredijilik çäreleriniň çäklerinde daşary ýurtlarda giňden we işjeň wagyz edilýär. Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow wajyp medeni taslamalary goldamak bilen çäklenmän, eýsem, şolaryň amala aşyrylmagyna iş ýüzünde ýardam berýär. Şunuň bilen baglylykda, milli medeniýetimizi has giň halkara derejesinde wagyz etmek, milletara medeni gatnaşyklary işjeňleşdirmek giň gerime eýe bolýar. Häzirki wagtda Germaniýada “Margiana — Türkmenistanyň çäginde bürünç eýýamynyň patyşalygy” atly sergi dowam edýär.
Milli Liderimiziň “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly kitaby Moskwa Halkara kitap sergi-ýarmarkasynyň çäklerinde geçirilen GDA gatnaşyjy ýurtlaryň “Kitap sungaty” atly 15-nji halkara bäsleşiginde abraýly baýraga — “Medeniýetleriň gatnaşyklary” ugry boýunça I derejeli diploma mynasyp boldy.
Baş meýdanda aýdym-sazly tans kompozisiýasy ýaýbaňlandyrylýar — halk we estrada aýdymlary ýaňlanýar, bagşylar toparynyň çykyşy guralýar. Jebisligiň we halk joşgunynyň özboluşly nyşanyna öwrülen küştdepdi şolaryň hemmesini birleşdirýär.
Ýurdumyzyň baş meýdanyndaky baýramçylyk dabaralary Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüne, eziz Watanymyza we beýik Garaşsyzlygymyza bagyşlanan köpöwüşginli aýdym-saz-tans kompozisiýasy bilen jemlenýär. Dabaranyň ahyrynda ýene-de “Öňe, öňe, diňe öňe, jan Watanym Türkmenistan!” diýen sözler ruhubelentlik bilen ýaňlanýar.
Milli baýramçylyk mynasybetli dabaralar tutuş ýurdumyzda, ähli şäherlerde we obalarda dowam etdirildi.
***
Şu gün agşam Garaşsyzlyk güni mynasybetli “Älem” medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdançada konsert boldy. Bu ýere paýtagtymyzyň köp sanly ýaşaýjylary we myhmanlary ýygnandylar.
Konserte estrada ýyldyzlary, ussat we ýaş aýdymçylar, folklor hem-de tans, hor toparlary gatnaşdylar. Kompozitorlar we şahyrlar baýramçylyga gabatlap täze aýdymlary döretdiler. Artistler şeýle hem tomaşaçylaryň söýýän aýdymlaryny ýerine ýetirdiler.
Konsert tamamlanandan soň, baýramçylyk feýerwerki atyldy. Agşamky asmanda köpöwüşginli şöhleler peýda bolup, şatlykly baýramçylygyň ýatdan çykmajak täsirlerini galdyrdy.
©Seýsmiki Taýdan Durnukly Gurluşygyň Ylmy-Barlag Instituty


text:
Sidneý uniwersitetiniň (Awstraliýa) alymlary çalt ýöremegiň adaty gezelenç etmäge garanyňda, adam ömrüniň uzamagyna köp goşant goşýandygyny mälim etdiler. Bu ylmy-barlag makalasy “British Journal of Sports Medicine” žurnalynda çap edildi.
Hünärmenler 1994-2008-nji ýyllar aralygynda Angliýada we Şotlandiýada 50 müň 225 adamyň gatnaşmagynda bu ugurda ylmy-barlag geçirdiler. Gatnaşyjylar gezelenç mahaly haýsy depginde – ýuwaş, ortaça ýa-da çalt ýöremek üçin öz meýillerini mälim etdiler. Alymlar gatnaşyjylaryň ýaşyny, jynsyny, umumy fiziki işjeňligini we agramyny göz öňünde tutup, bu barlagy alyp bardylar.
Ýöremegiň ortaça depgininiň haýal ýöremekden has peýdalydygy mälim edildi we adam saglygyna zyýan berýän dürli howplaryň 20 göterim azalmagyna mümkinçilik berýändigi anyklandy. Çalt ýöremegiň bu ugurdaky görkezijisi bolsa, 24 göterime deň boldy.
Aýgül POTÇYKOWA,
Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk
institutynyň talyby.