text:
«Aşgabat» — «Balkan»
Tapgyr «Aşgabadyň» «Balkany» kabul etmegi bilen başlanýar. Duşuşykda gazanyljak ýeňiş «Balkan» üçin hem möhüm welin, «Aşgabat» üçin has möhüm. Çünki yzygiderli ýeňişler «paýtagtlylara» möwsümi üçünji orunda tamamlamaga mümkinçilik berer. Ýeňilmegem howply, eliňde bar bolan dördünji orny almak üçin hem «Şagadam» synanşyk edýär.
«Aşgabat» «Balkany» ikinji aýlawda hem kabul edipdi, şonda jogapsyz gollaryň ikisi bilen «paýtagtlylar» ýeňiş gazanypdy. Balkanabatdaky duşuşyklar bolsa «nebitçileriň» ýeňşi bilen tamamlandy. Esasan hem, soňky oýun «Aşgabadyň» düzümine uly umyt bilen goşulan Wahyt Orazsähedowyň agyr şikes almagy bilen ýatda galdy.
Şu tapgyrda Ýokary ligadaky 680-nji duşuşygyny geçirjek «Balkan» myhmançylykdaky şowsuzlyklaryny dowam edip, «Aşgabatdan» ýene-de ýeňilse, bu ýeňliş «nebitçileriň» Ýokary ligadaky 170-nji ýeňlişi bolar. Eger ýeňiş, hakykatdan-da, «Aşgabadyň» tarapynda bolsa, onda «paýtagtlylar» şu möwsümde öz meýdanynda 10-njy ýeňşini gazanar.
«Hazyna» — «Ahal»
Üçünji aýlaw. «Ahal» — «Hazyna» duşuşygy. «Hazynanyň» 3:1 hasabynda öňe saýlanmagy, soň bolsa «Ahalyň» hasaby deňlemegi. 6 golly bu gyzykly oýun «Hazynanyň» we «Ahalyň» janköýerleriniň ýadyndan çykmadyk bolsa gerek. Ýene-de şol duşuşygyň ekiz taýy. Bir tapawutly tarapy, indi «Hazyna» «Ahaly» kabul edýär. Geçen tapgyrda «Hazyna» «Ahaldan» çekinmeýänligini görkezdi. Ýöne utulmak «Ahal» üçin howply. Geçen tapgyrda-da «Altyn asyrdan» ýeňlip utuk ýitiren «Ahala» indi mümkinçilik ýok diýen ýaly. Diňe ýeňmeli, deňlik hem howply. «Hazyna» bolsa arkaýyn. 6-njy orun ugrundaky ýaryşda bäsdeşlerinden yza galdy (ýöne ätiýaçda iki oýny bar). Özünde bir basgançak yzda gelýän «Energetikden» bolsa iki esse kän utugy bar. Diýmek, rahat oýun «Hazyna» ýeňiş getirip biler.
Şu ýylky «Hazyna» — «Ahal» duşuşyklarynyň ikisi hem gollara baý boldy. Ilkinji duşuşykda 5, ikinjisinde 6 gol geçirildi (Ikinji aýlawda «Hazyna» tehniki ýeňlişiň berlendigini ýatladýarys). Göreliň, bu gezek nähili bolarka?
«Energetik» — «Merw»
Mary derbisi. Ýöne Baýramalyda geçiriler. «Merwden» iki duşuşykda ýeňilmedik «Energetik» ahyr soňy üçünji aýlawda boýun egdi. Bu gezek ýene «Merwi» kabul edýär.
Indi birnäçe tapgyrdan bäri «Merw» bilen HTTU-nyň arasynda 6-njy orun ugrunda barlyşyksyz göreş dowam edýär. Bu tapgyr hem «Merw» üçin howply. Çünki özünden bir oýny az, ýöne bir utuk öňde barýan HTTU «Daşoguza» myhman bolýar. Eger işler tersine gitmese, HTTU-nyň ýeňiş gazanmak mümkinçiligi uly. Diýmek, ýaryşdan galmajak bolsa, «Merwe-de» ýeňilmek bolanok.
«Energetik» arkaýyn. Topar möwsümi 9-njy orunda tamamlady diýip arkaýyn aýdyp bileris. Şonuň üçin hem «Merwi» derletmek hem, olary 6-njy orun ugrundaky ýaryşda «goldamak» hem «Energetigiň» öz elinde.
Eger, köp sanly futbol janköýerleriniň garaşyşy ýaly, duşuşyk «Merwiň» ýeňşi bilen tamamlansa, onda bu ýeňiş toparyň Ýokary ligadaky 300-nji ýeňşi bolar. «Energetik» deňe-deň oýnap bilse, onda şu möwsümde 10 oýnuny deňlik bilen tamamlan ilkinji topar bolar. «Energetigiň» «Merwiň» derwezesinden geçirip biljek ýekeje goly toparyň şuw möwsümdäki, asyl-ha, Ýokary ligadaky 20-nji goly bolar (Şolaryň 11-si Kerim Hojaberdiýewe degişli). Üstesine-de şol gol «Merwiň» şu möwsümde öz derwezesine geçirden 40-njy goly bolar.
Bu sanlar amala aşarmyka? Geliň, onda oýna garaşalyň!
«Daşoguz» — HTTU
Bu gezek HTTU üçünji aýlawdaky uly üstünligini gazanyp, ýer eýeleriniň derwezesine 10 pökgi geçirip biler diýmeris. Sebäbi, «Daşoguz» myhmançylykdaky oýunlara görä, öz ýerinde batyrgaý we netijeli çykyş edip bilýär. Üstesine, şu möwsümde gazanan ýeňişleriniň ikisini hem öz meýdanynda gazandy. Ýöne, şeýle-de bolsa, indi 5 tapgyr bäri ýeňilmän gelýän HTTU duşuşygyň üstün tarapy. Ýeňiş mümkinçiligi, biziň pikirimizçe 30% — 70%.
Eger HTTU şuny başarsa, onda bu ýeňliş «Daşoguzyň» öz meýdanyndaky 10-njy ýeňlişi bolar. «Daşoguz» ýeňse, hasap örän sada, topar 3-ni ýeňşini gazanar we toplan utuklarynyň sany 10-dan geçer.
Hany, göreliň! Netije nähili bolarka? «Daşoguz» enteg-ä HTTU-nyň 14 goluna ýekeje jogaby hem berip bilenok.
«Altyn asyr» — «Şagadam»
Mundan 18 tapgyr öň. «Altyn asyr» «Şagadamy» kabul edipdi we 11 tapgyr bäri ýeňilmän gelýän «aragatnaşykçylar» ilkinji gezek, onda-da öz meýdanynda ýeňlipdiler. Ýene şol duşuşygyň ekiztaýy. Aslynda «Altyn asyra» «Şagadamy» ýeňmegiň kyndygyny aýtmak gerek. Birinji oýun 0:0, ikinji oýun ýeňliş, üçünji oýunda-da «Şagadam» öz futbolçylarynyň ýalňyşlygy bilen (awtogol) ýeňildi.
Bize tapgyryň duşuşygynda indi nämeler garaşýar? Jogabyny 21-nji oktýabrda alarys.


c: text/html

text:
Düýn Çeçenistanyň ozalky prezidenti Alu Alhanow Orsýetiň tussaghanalar boýunça sistemasynyň wagtlaýyn ýerine ýetiriji başlygy edilip bellenildi.
Ýurduň tussaghanalar boýunça bu sistemasynyň ozalky başlygy Ýuriý Kalinin şu hepdäniň sişenbe güni prezident Medwedewiň permany bilen wezipesinden boşadyldy.
2004-nji ýyldan bäri bu wezipede işläp gelen Ýuriý Kalinini ynsan hukuklaryny goraýjy akiwistler Orsýetiň türmelerindäki tussaglaryň hukuklarynyň bozulmalary we ýaramaz ýaşaýyş şertleri bilen baglanyşykly problemalara baş galdyrmaýanlykda yzygiderli tankytlap geldiler.
Onuň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji edilip bellenen Alu Alhanow 2007-nji ýyldan bäri Orsýetiň adalat ministriniň orunbasary bolup işläp gelipdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun arap ýurtlarynyň liderleriniň Liwiýada geçirýän Sammitine ýörite ýüzlenme bilen ýüzlendi.
Hususan-da, ol arap döwletleriniň liderlerini Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda göni bolmadyk parahatçylyk gepleşiklerini ýola goýmak ugrunda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň görkezýän tagallalaryny goldamaklyga çagyrdy.
Şeýle hem, ol öz ýüzlenmesinde ysraýyl-palestin konfliktini özygtyýarly Ysraýyl we Palestina döwletlerini döretmek baradaky parahatçylykly gepleşikler arkaly çözmekden başga alternatiwanyň ýokdugyny nygtady.


text:
Orsýetiň metbugaty basym sowet diktatory Iosif Staliniň adyny göterýän içginiň peýda boljagyny habar berýär.
Stalin limonady indiki aý, Stalingrad söweşinde gazanylan ýeňşiň 67 ýyllygyna bagyşlanyp çykarylar.
Içgi kompaniýasynyň başlygy Boris Izgarşew bu hili içgi öndürmekde hiç hili erbetlik görmeýändigini aýdýar.
1953-nji ýylda ölen Stalin sowet raýatlarynyň millionlarçasynyň ölümine sebäp bolupdy. Muňa garamazdan, orsýetlileriň köpüsi oňa faşistik Germaniýa garşy uruşdaky hyzmaty üçin hormat goýýar.


text:
Orsýetli oppozision lider Alekseý Nawalnyý Moskwa gaýdyp bardy. Penşenbe güni Kirowda Nawalny ogurlykda günälenip bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ol anna güni bolsa tussag astyndan goýberilipdi. Nawalnyý sentýabr aýynda Moskwanyň meri wezipesine geçiriljek saýlawlara dalaşgär hökmünde gatnaşar.
Otlydan düşen badyna öz tarapdarlary tarapyndan şowhun bilen garşy alynan Alekseý Nawalnyý özüne berlen goldaw üçin minnetdarlyk bildirdi .
“Biziň tussaglykdan boşadylmagymyzy siz gazandyňyz”, diýip Nawalnyý aýtdy. Şeýle-de, ol orsýet halkynyň uly güýje öwrülip barýandygyny, adamlaryň özleriniň täsirliligine göz ýetirip has kuwwatlanýandygyny, häkimiýetleriň bolsa muňa gaharlanýandygyny belledi.
Şeýle-de, Nawalnyý Moskwanyň meriniň saýlaw kampaniýasy barada sözledi. Ol bu saýlawlara gatnaşmagynyň, wagtlaýyn bolsa-da, özüniň tussaglykdan boşadylmagyna ýardam berendigini belledi we bu pursadyň “beýleki syýasy tussaglar” boşadylýança dowam etmeginiň zerurdygyny aýtdy.
Syýasy tussaglary boşatmak
“Men soňunda ýene bir zat aýtmak isleýärin. Öňümizde uly we agyr saýlaw kampaniýasy dur. Biz ýedi hepdäniň dowamynda yzygiderli iş alyp barmaly bolarys. Bu bolsa, işiň diňe başlangyjydyr. Geliň, syýasy tussaglaryň boşadylmagyny talap etmek üçin diňe bir wagtal-wagtal çykyş etmek bilen çäklenmäliň. Bolotnaýa meýdançasyndaky protestler sebäpli tussag edilenler türmeden otyrlar, Alehina we Tolokonnikowa, Hodorkowskiý we Lebedew türmede otyrlar. Biz olaryň ählisini türmeden çykarmaly”, diýip Alekseý Nawalnyý aýtdy.
2012-nji ýylyň maý aýynda Wladimir Putiniň prezidentlik wezipesine gaýtadan geçmegine garşy geçirilen protestlere gatnaşan 27 adam häzirki wagtda türmede otyr.
Moskwanyň baş kelisasynda Putine garşy aýdym aýdandygy üçin tussag edilen we 2012-nji ýylda huliganlykda aýyplanyp türmä höküm edilen “Pussy riot” atly pank toparynyň iki agzasy türmede galýar.
Orsýetiň syýasatynda aktiw hereket eden Mihail Hodorkowskiý 2003-nji ýylda türmä höküm edilipdi. Onuň tussaglyk möhleti 2017-nji ýylda dolýar.
Moskwa meriniň saýlaw kampaniýasy
Alekseý Nawalnyý Moskwa gelen badyna eden bu çykyşynda paýtagtyň häkimi wezipesine geçiriljek saýlawlarda özüniň ýeňiş gazanjagyna ynam bildirdi.
Nawalnynyň Moskwa dolanyp barmagy onuň üçin örän çylşyrymly bolan hepdäni soňlady.
Hepdäniň çarşenbe güni onuň Moskwanyň meri wezipesine dalaşgär hökmünde hasaba alynandygy barada karar yglan edildi.
Çylşyrymly hepde
Penşenbe güni Nawalnyý Moskwadan 760 kilometr uzaklykda ýerleşýän Kirow şäherinde sud edilip, 2009-njy ýylda regionyň gubernatorynyň geňeşçisi bolup işlän döwründe ýerli şirketleriň birinden 16 million rubl ýagny 500 000 dollar möçberde pul ogurlamakda günälendi. Sud Nawalnyny bäş ýyl türme tussaglygyna, onuň bilen bile sud edilen Petr Ofiserowy bolsa dört ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Hepdäniň anna güni Kirow şäheriniň ýene bir sudy Nawalnynyň alty ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegini sorap çykyş eden prokuroryň ony suduň karary güýjüne girýänçä tussaglykdan boşatmagy sorap eden arzasyny kanagatlandyrdy we Nawalnyny wagtlaýyn boşatmak kararynyny yglan etdi.
Nawalnynyň otluda Moskwa golaýlan wagtynda Moskwanyň polisiýasy näbelli bir adam tarapyndan jaň edilip, Ýaroslawskiý wokzalynda bombanyň goýlandygy barada habaryň berlendigini mälim etdi, emma yzýany munuň galp duýduryş bolandygyny aýtdy.


text:
Merkezi aziýaly zenanlaryň Orsýete özbaşdak gidip işlemegi sähel wagt mundan ozal hem örän seýrek duş gelýärdi. Emma ykdysady krizisiň ýaýbaňlanmagy zenanlary milli däp-dessurlaryň çäginden çykmaga mejbur etdi. Munuň bilen birlikde, zenanlaryň duçar bolýan kynçylyklary-da köpeldi.
Ors dilini bilmezligi zenanlaryň Orsýetiň düzgünlerine we zähmet migrantlarynyň hak-hukuklaryna düşünmek işini kynlaşdyrýar. Olaryň köpüsi Orsýetde bikanun ýaşaýar, bu bolsa zerur bolan pursatlarda zenanlaryň häkimiýetlere ýüz tutmak mümkinçiliklerini-de çäklendirýär.
Bu faktorlar zenalaryň garaşylmadyk howply wakalara duçar bolmak töwekgelçiligini döredýär. Zenanlar agyr zähmet şertler, şantaž, fiziki we jyns taýdan zorkuk ýaly howplaryň pidasy bolýarlar.
“Nämäniň garaşýanlygyny bilmändim...”
—Orsýete işlemek üçin gelemde, men bar bolan kynçylyklardan çykalga tapyp bilerin öýdüpdim. Emma bu ýerde maňa nämäniň garaşýanlygyny men bilmändim—diýip, Moskwada işçi bolup işleýän gyrgyzstanly Egnara Usenowa aýdýar.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi Orsýetde daşary ýurtly işçi güýjüni emele getirýän migrantlaryň 30%-niň aýallardygyny çak edýär. Emma takyk sanlar berilmeýär, sebäbi köp migrantlar resmi hasaba alynmaýar. Emma, orsýetli resmileriň we synçylaryň çaklamalaryna görä, migrant aýallaryň sany kopelýär we bu tendensiýanyň ýakyn geljekde dowam etmegine garaşylýar.
Täjigistanyň Döwlet migrasion gullugynyň resmisi Muzaffar Zarifowyň sözlerine görä, Täjigistanyň daşyna gidip, zähmet çekýän migrantlaryň arasynda 2003-nji ýylda diňe 6%-i aýallardy. Emma şol döwürden bäri aýallaryň sany azyndan iki esse köpeldi.
—Häzirki wagtda azyndan 120 müň aýalyň Täjigistanyň daşynda bikanun migrant bolup işleýänligini aýtmak mümkin—diýip, Zarifow aýdýar.
Täjigistanly durmuşa çykmadyk zenan özüniň ekiz çagalarynyň biri bilen Moskwada krizisdäki zenanlar üçin merkezde, 2011-nji ýylyň 16-njy oktýabry.
Hökümete degişli bolmadyk guramalar hem bu tendensiýanyň tutuş regiona degişlidigini aýdýarlar.
Gyrgyzystanda migrantlaryň problemalary boýunça iş alyp barýan “Sana Sezim” guramasynyň başlygy Hadiça Abyşewanyň bellemegine görä, migrant zenanlar öýlerini terk eden badyna kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolup başlaýarlar:
—Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň ýa Täjigistanyň giňişliginde zenanlary toplap ýurduň daşyna çykarýan adamlar bar. Guramamyza şikaýat edýän köp zenanlar özleriniň aldawa düşenligini, olara berlen wadalaryň hakykata gabat gelmänligini gürrüň berýärler. Käbir halatlarda zenanlar, Gazagystana äkidilip, başga birine tabşyrylýar we olardan ýol kireýini ýa beýleki çykdajylar üçin pul talap edilýär.
Çaga meselesi
Merkezi Azialy zenanlaryň tenini satmaga mejbur edilýänligi barada habar serişdelerinde köp maglumat berilýär. Häkimiýetler bolsa bikanun migrant zenanlar tarapyndan ýaňy bolan çagalaryň taşlanýanlygy barada habar berýärler.
Gyrgyzystanyň parlamentiniň resmi maglumatlaryna görä, gyrgyz zenanlary tarapyndan dogrulyp, Orsýetde taşlanan çagalaryň azyndan 230-sy häzirki wagtda Moskwanyň çagalar öýlerinde saklanýar. Şeýle çagalaryň eneleriniň köplenç zorlanan ýa tenini satyp gün görýän aýallardygy aýdylýar.
Hökümete degişli bolmadyk guramalaryň aktiwistleriniň pikirine görä, iş gözläp Orsýete gaýdýan merkezi azialy zenanlaryň öz ýurduny terk etmeginden ozal ors dilini öwrenmegi we öz hak-hukuklaryndan habarly bolmagy ugrunda entek köp iş edilmeli.


text:
HALKARA NEBIT WE GAZ UNIWERSITETI
2015/2016-njy okuw ýyly üçin hünärmenleri we bakalawrlary taýýarlamagyň aşakdaky ugurlary (hünärleri) boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär:
1. Geologiýa, gazylyp alynýan peýdaly magdanlary agtarmak, işläp geçmek (hünärler: nebit we gaz guýularyny burawlamak; nebit-gaz känlerini özleşdirmek we ulanmak; nebitgazgeçirijilerini we nebitgazyň saklanýan ýerlerini taslamak, gurmak we ulanmak; ýerüsti dag işleri; gidrogeologiýa we inžener geologiýasy; nebit-gaz geologiýasy; geologiki kartalaşdyrma we magdan ýataklarynyň gözlegi; peýdaly magdanlary gözlemegiň we barlamagyň geofiziki usullary; dag etek we ýerasty meýdan çäklerini ölçemek; gazylyp alynýan peýdaly magdanlary baýlaşdyrmak; gazylyp alynýan peýdaly magdan känlerini özleşdirmek).
2. Himiýa tehnologiýasy (hünärler: nebiti, gazy gaýtadan işlemegiň himiki tehnologiýasy; daş-töweregi goramak we tebigy baýlyklary tygşytly peýdalanmak; standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak).
3. Kompýuter tehnologiýasy (hünärler: maglumatlary işläp taýýarlamagyň we dolandyrmagyň awtomatlaşdyrylan ulgamlary; maglumat tehnologiýalarynyň programma üpjünçiligi).
4. Gurluşyk we binagärlik (hünär: nebit-gaz desgalary we senagat gurluşygy).
5. Tehnologik maşynlar we enjamlar (hünärler: nebit, gaz känleriniň maşynlary we enjamlary; sowadyjy, kompressor maşynlary we desgalary).
6. Energetika (hünärler: elektrik üpjünçiligi; senagat desgalarynyň we tehnologik toplumlaryň elektrohereketlendirilişi hem-de awtomatikasy; gazturbina desgalary we gazkompressor stansiýalary).
7. Pudak kärhanalarynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (hünär: nebit-gaz pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy).
Tölegli esasda iňlis dilinde okadyljak bakalawrlaryň taýýarlanýan ugurlary we hünärleri (bakalawr üçin okuwyň möhleti 5 ýyl (1 ýyl — dil taýýarlygy, 4 ýyl — hünär taýýarlygy)):
1. Geologiýa, gazylyp alynýan peýdaly magdanlary agtarmak, işläp geçmek (hünär: nebit-gaz känlerini özleşdirmek we ulanmak).
2. Menejment (hünär: logistika (nebitgaz pudagynda)).
Uniwersitete Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde 2015-nji ýylyň 11-27-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumybilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek uniwersitetde (Aşgabat şäheri) aşakdaky möhletlerde geçirilýär:
- Mary welaýaty — iýul aýynyň 30-31-i, awgust aýynyň 3-i we 5-i günleri
- Lebap welaýaty — awgust aýynyň 1-2-si, 4-i we 6-sy günleri
- Aşgabat şäheri — awgust aýynyň 7-8-i, 11-i we 13-i günleri
- Ahal welaýaty — awgust aýynyň 9-10-y, 12-si we 14-i günleri
- Balkan welaýaty — awgust aýynyň 15-16-sy, 19-y we 21-i günleri
- Daşoguz welaýaty — awgust aýynyň 17-18-i, 20-si we 22-si günleri
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
- geologiýa, gazylyp alynýan peýdaly magdanlary agtarmak, işläp geçmek ugry — fizika, matematika, Türkmenistanyň taryhy;
- himiýa tehnologiýasy ugry — himiýa, matematika, Türkmenistanyň taryhy;
- kompýuter tehnologiýasy ugry — fizika, matematika, Türkmenistanyň taryhy;
- nebit-gaz desgalary we senagat gurluşygy hünäri — fizika, matematika, Türkmenistanyň taryhy;
- tehnologik maşynlar we enjamlar ugry — fizika, matematika, Türkmenistanyň taryhy;
- energetika ugry — fizika, matematika, Türkmenistanyň taryhy;
- nebit-gaz pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy hünäri — fizika, matematika, Türkmenistanyň taryhy;
- tölegli esasda iňlis dilinde okadyljak bakalawrlaryň taýýarlanylýan nebit-gaz känlerini özleşdirmek we ulanmak hem-de logistika (nebitgaz pudagynda) hünärleri — iňlis dili, matematika, Türkmenistanyň taryhy.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Dersler boýunça giriş synaglary döwlet dilinde dilden geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk önümçilik tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.
Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň salgysy: Aşgabat ş., Arçabil şaýoly, 8;
tel.: 39-13-74, 39-13-70.


text:
Eýranyň prezidentligine eks-kadidat Mehdi Kerrubiniň garşysyna jenaýat işi gozgalypdyr.
Oppozisiýanyň gurnan protest aksiýalaryna gatnaşyjylardan tussag edilenleriň käbiriniň türmede zorlanandygy baradaky onuň beýannamasyny häkimiýetler töhmet atlandyrypdyrlar.
12-nji sentýabrda geçirilen saýlawlarda Kerrubi 4-nji orny eýeläpdi. Uly tapawut bilen saýlawlarda prezident Ahmedinejat ýeňiji bolupdy.
Oppozisiýa ses berişliginiň netijeleriniň köpçülikleýin galplaşdyrylandygyny aýdyp, köp adamly protest aksiýalaryny gurnapdy.


text:
Gyrgyzystanyň baş müftüsi Çubak hajy Jalilow ýurtdaky ähli humarhanalaryň ýapylmagyna çagyryş etdi.
Baş müfti humar oýnamaly däldigi barada metjitlerde juma günleri okalýan hutbalarda wagyz etmeklige-de çagyryş etdi. Çubak hajy Jalilow Gurhanda humaryň haramdygynyň aýdylýandygyny ýatlatdy.
Gyrgyzystanyň hökümeti geçen ýylyň aýaklaryndan başlap, kazinolary ýapyp başlady. Munuň yzy bilen kazinolaryň eýeleri we olaryň ozalky işgärleri kazinolaryň açylmagyny talap edip demonstrasiýalar geçiripdiler.
Yslam ruhanylary kazinolaryň ýapylýandygy üçin demonstrasiýa geçirilmezligine-de çagyryş edýärler.


text:
Grünwald söweşi
Grünwald söweşi (Tannenberg söweşi, 15 iýul 1410) — Polşa bilen Beýik Litwa Knýazlygynyň Tewton ordenine garşy alyp baran Beýik urşunyň (1409—1411) iň bir aýgytlaýjy söweşi. Söweş Tewton ordeniniň goşunynyň doly derbi-dagyn edilmegi bilen gutarypdyr. Ol Grünwaldyň we Tannenbergiň (Prussiýa) golaý-goltumynda bolup geçipdir, şonuň üçin hem şeýle atlandyrylypdyr.
Atlar we Ýerler[üýtget | edit source]
Söweş şol wagtlar Tewton ordeni tarapyndan dolandyrylýan, häzir bolsa Polşada ýerleşýän Prussiýadaky Grünwald (litwaça: Žalgiris), Stębark (nemesçe: Tannenberg), we Łodwigowo (nemesçe: Ludwigsdorf) obalarynyň aralygyndaky düzlüklerde bolup geçdi. Şol döwürde bu ýere iň ýakyn ýerleşýän şäher Gilgenburgdy (1945den bäri: Dąbrówno). Köne ýazuw çeşmelerinde Žalgiris (litwaça žalia giria) bilen Grünwald (nemesçe grüner Wald) atlarynyň ikisi hem "Gök tokaý" diýlip terjime edilýär; bular gadymy ýazuw çeşmelerinde polýak dilinde Zielone Pole ("Gök meýdan"), we nemesçe, Grunenfelde ýa-da Grunefeld ("Gök meýdan") diýlip atlandyrylýar.
Söweşiň atlandyrylyşy:
- Nemesler tarapyndan Schlacht bei Tannenberg (Tannenberg söweşi)
- Polýaklar tarapyndan Bitwa pod Grunwaldem ( Grünwald söweşi)
- Litwalar tarapyndan Žalgirio mūšis (Žalgiris söweşi)
Söweşe goşulan beýleki halklar tarapyndan söweşiň atlandyrylyşy: beloruslar: Гру́нвальдзкая бі́тва, ukrainler: Ґрю́нвальдська би́тва, ruslar: Грю́нвальдская би́тва, tatarlar: Grünwald suğışı, çehler: Bitva u Grunvaldu, rumynlar: Bătălia de la Grünwald.
Garşylyklaýyn goşunlar[üýtget | edit source]
15 iýul 1410-da ir säher bilen iki goşun Grünwald, Tannenberg we Łodwigowo (Ludwigsdorf) obalarynyň arasyndaky meýdanda duşuşdy. Iki goşun hem gapma-garşy ýagdaýda ýerleşdi. Polýak-litwa goşuny Ludwigsdorf we Tannenberg obalarynyň öňünde ornaşýardy. Onuň çep ganatyny korol Ýagaýlonyň polýak goşunlary goraýardy. Ol aglaba agyr kawaleriýadan düzülendi. Soýuzdaş güýçleriň sag ganatyny bolsa, Beýik knýaz Witautasyň goşuny saklaýardy. Ol esasan ýeňil kawaleriýadan ybaratdy. Sag ganatdaky otrýadlaryň hatarynda Beýik Knýazlygyň ähli künjeginden gelen tuglar, şeýle-de Jelaleddin hanyň ýolbaşçylygyndaky tatar urşujylary, Alexandru cel Bunuň ýollan moldowan ýeňil atly goşuny hem-de ähtimal serbler bardy. Tewton ordeniniň goşunlary bolsa esasan agyr kawaleriýadan we pyýada goşundan düzülendi.
Söweş[üýtget | edit source]
Söweş günortanlar Witautasyň ýeňil atly goşunynyň tewton rysarlarynyň çep ganadyna hüjüm etmegi bilen başlandy. Hüjüme artilleriýa zalpy bilen gaýtawul berildi (ähtimal, meýdan artilleriýasynyň ilkinji we onçakly şowly bolmadyk ulanylyşy). Ýeňil atly goşunyň yzy bilen galan urşujylar hem söweşe girdiler. Olara indi toplaryň we ýaýçylaryň oklary howp salmaýardy. Muňa jogap edip Wallenroduň agyr atly goşuny garşylyklaýyn hüjüme geçdi. Şonuň bilen bir wagtyň özünde birinji liniýanyň ilkinji polýak goşuny hem-de Ordeniň sag ganaty çaknyşyga goşuldy.
Litwa atly goşuny tewton rysarlaryna garşylyk görkezip bilmän, bosga düşüp gaçyp ugrady. Wallenrod olaryň yzyndan kowalamaga başlan hem bolsa, Ordeniň agyr atly goşuny beýikli-pesli ýerlerde çalt hereket edip bilmedi. Bu bolsa, Witautasa goşunyny täzeden toparlara bölmäge puryja berdi. Şol bir wagtda Wallenrod litwa-rus pyýada goşunynyň güýçli gaýtawul bermegine duçar boldy. Bu polklara ýardam bermek üçin Witowt öz otrýadlaryny ugratdy. Bu ädim söweşiň gidişini üýtgetdi. Onuň üstesine-de, Lihtenşteýni gysyp çykaran polýak goşuny Wallenrody sag ganadyndan hem gabap başlady.
Ýagdaýy düzetmek üçin Ýungingen tewton kawaleriýasynyň ikinji liniýasyny söweşe girizdi, emma polýaklar hem Ýagaýlonyň baştutanlygyndaky rezerwleri herekete geçirdiler. Witautasyň litwa kawaleriýasy bolsa üstünlik bilen söweş meýdanyna gaýdyp geldi we Ordeniň söweşe pyýada goşun bilen goşulyp manýowr etmek ukybyny ýitiren çep ganadyna agyr zarba urdy. Ýungingeniň wepat bolmagyndan we tewton goşunynyň käbir bölekleriniň söweşi dowam etdirmekden ýüz öwreninden soňra Ordeniň goşuny uly basga düşüp gaçyp ugrady.
Üç sany serkerde bilen bilelikde jemi 205 sany orden halypasy gurban boldy. Jemi adam ýitgisi 8 müň adam çemesi boldy. Polýak-litwa goşunynyň ýitgisi bolsa näbelli bolmaklygyna galýar.
Salgylanmalar[üýtget | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Stephen Turnbull, Tannenberg 1410 Disaster for the Teutonic Knights, 2003, London: Osprey Campaign Series no. 122 ISBN 978-1-84176-561-7, pp.25
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Stephen Turnbull, Tannenberg 1410 Disaster for the Teutonic Knights, 2003, London: Osprey Campaign Series no. 122 ISBN 978-1-84176-561-7, pp.26
- ↑ Britannica Hungarica, Hungarian encyclopedia, 1994. ISBN 9630623506
- ↑ Stephen Turnbull, Tannenberg 1410 Disaster for the Teutonic Knights, 2003, London: Osprey Campaign Series no. 122 ISBN 978-1-84176-561-7, pp.27-28


text:
11-nji sentýabr hüjüminiň ýyl dönümine gabatlap Florida ştatynda Gurhan ýakmak aksiýasyny gurnamakçydygyny yglan eden hristian pastory şu gün beýle çäräni geçirmejekdigini aýtdy.
ABŞ-nyň Florida ştatyndaky bu hristian ybadathanasynyň pastory Terri Jons şu gün Nýu-Ýorkdaky NBC telekanalyna beren interwýusynda «Biziň Gurhany ýakmajakdygymyz anyk. Bu gün ýakmakçy däl, asla ýakmakçy däl» diýip, nygtady.
Ýakynda pastor Terri Jonsyň Gurhany ýakmak aksiýasyny geçirmekçidigini aýdyp, eden beýanaty dünýäniň dürli ýurtlarynda ýiti tankydy reaksiýalary döretdi. Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli resmileri, şol sanda, prezident Obama hem muny ýazgaryp çykyş etdi.
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň käbir ýokary derejeli resmileri-de hristian ybadathanasynyň Gurhan ýakmak planlaryny tankytladylar. Muny ýazgaryp çykyş eden resmileriň hatarynda Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle we Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Katerin Aşton dagylar-da boldy.


text:
Arap ligasynyň ýurtlary 28-nji martda, Müsüriň Şarm el-Şeýh kurort şäherinde, Müsüriň prezidenti Abdel Fattah al-Sisiniň, regional howpsuzlyk aladalaryna garşy durmak üçin bilelikdäki arap harby güýçlerini döretmek çagyryşy bilen, sammite başlady.
Arap liderleri Ýemendäki krizisi ara alyp maslahatlaşmak we ol ýerdäki baş-başdaklyga çözgüt tapmak üçin duşuşýarlar.
Ýemende geçen ýyldan, Eýranyň goldamagyndaky şaýy Huti milisiýa toparlary paýtagt Sanaany ele geçirip, prezident Abd-Rabbu Mansour Hadini iş başyndan gyrakladaly bäri zorlukly wakalar möwç alýar.
Şu hepdäniň başynda koalisiýadaky arap ýurtlary, Saud Arabystanynyň başlyklygynda, Ýemendäki Huti pozisiýalaryna garşy howa zarbalaryny urmaga başladylar. Ýemeniň prezidenti Hadi hem sammite gatnaşýar.


text:
Şu gün, ýagny 18-nji maýda Türkmenistanda Konstitusiýa güni bilen birlikde Magtymguly-Pyragynyň şygyrýet güni bellenilip geçildi.
Şol bir wagtyň özünde şu gün, ýagny 18-nji maýda halkara muzeý güni hem bellenilýär. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda täze muzeýleriň birnäçesi guruldy. Şol bir wagtyň özünde Türkmenistanda sowet döwründe ýa-da garaşsyzylygyň ilkinji ýyllarynda öý muzeýleri hem bardy.
Eýse, şol öý muzeýleriniň häzirki ýagdaýy nähili?
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň harby gullukçylary üçin niýetlenen gulluk ýaşaýyş jaýynyň açylyş dabarasy boldy.
2016-njy ýylyň 28-nji dekabrynda Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň buýurmasy esasynda 9 gatly otuz alty hojalyga niýetlenen döwrebap gulluk ýaşaýyş jaýynyň açylyş dabarasy boldy. Täze ajaýyp öýler Täze ýylyň öň ýanynda harby gullukçylarynyň maşgalalaryna baýramçylyk sowgady boldy.
Ýaşaýyş jaýynyň açylyş dabarasy döredijilik toparlarynyň aýdym-sazly çykyşlary bilen aýratyn baýramçylyk ýagdaýyny emele getirdi. Ulanmaga berlen ýaşaýyş jaýynyň açylyş dabarasyna Gullugyň köp sanly işgärleri, jemgyýetçilik guramalarynyň wekillleri, hormatly ýaşulular gatnaşdylar.
Şäher häkimliginiň, jemgyýetçilik guramalarynyň, hormatly ýaşulularyň gatnaşmagynda geçirilen dabarada çykyş edenler bu döwrebap ýaşaýyş jaýynyň Garaşsyz, Bitarap döwletimiziň Ýaragly Güýçleriniň, şol sanda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, harby gullukçylaryň göwnejaý gulluk etmegi we ýaşamagy üçin amatly şertleri döretmek, şol sanda döwrebap tehnikаlaryny alyp bermek we gulluk ýaşaýyş jaýlaryny gurmak boýunça yzygiderli alada edýändigini aýdyň görkezýän nobatdaky subutnama öwrülendigini bellediler. Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirip, milli Liderimizi Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň gülläp ösmeginde, döwletimiziň at-abraýyny, şan-şöhratyny has-da belende götermekde, ýurdumyzyň migrasiýa babatdaky döwlet syýasatyny üstünlikli durmuşa geçirmek boýunça belent borçlaryny abraý bilen ýerine ýetirjekdiklerine ynandyrdylar.
Döwlet migrasiýa gullugynyň täze binalary milli Liderimiziň başlangyjy bilen Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň gazananlarynyň berkidilmegine gönükdirilen başlangyçlarynyň, şol sanda harby ulgamdaky başlangyçlarynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Baýramçylyk çäresi ajaýyp konsert bilen dowam etdirildi, bu ýerde Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň döredijilik topary sungat ussatlygyny görkezip, üstünlikli çykyş etdiler.


text:
Şu gün Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen düýn agşam resmi sapar bilen türkmen paýtagtyna gelen Hindistanyň Premýer-Ministri Narendra Modiniň duşuşygy bolar.
Saparyň maksady soňky ýyllarda ýola goýlan we ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn esasda, ilkinji nobatda bolsa iri halkara guramalarynyň, abraýly sebitleýin düzümleriň çäklerinde üstünlikli ösdürilýän netijeli gatnaşyklary giňeltmegiň geljegini we onuň täze ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmakdan ybaratdyr.
Öňde boljak türkmen-hindi gepleşikleriniň barşynda ägirt uly mümkiniçilikleri bolan we täze taryhy eýýamda köpasyrlyk dostluk we hoşiniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary esasynda ýola goýulýan döwletara hyzmatdaşlygynyň berkidilmegine ýardam berjek özara peýdaly gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlary kesgitlener.
Aşgabat duşuşygynyň gün tertibine özara haryt dolanyşygynyň möçberlerini yzygiderli ýokarlandyrmak maksady bilen, söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň ugurlaryny artdyrmak meselesi giriziler. Şeýle hem onda birnäçe möhüm ugurlar, ilkinji nobatda bolsa energetika, dokma senagaty, ulag, maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalary we beýleki pudaklardaky özara gatnaşyklary giňeltmegiň ugurlaryna garalar. Netijeli iş alyp barýan Söwda, ykdysady, ylmy we tehnologik hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-hindi hökümetara toparynyň alyp barýan işi gazanylan ylalaşyklaryň iş ýüzünde durmuşa geçirilmeginde ýardam berer.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçiriljek gepleşikleriň barşynda “Demirgazyk-Günorta” ulag geçelgesini giňeltmegiň taslamalary we milli Liderimiziň başlangyjy bilen gurluşygyna badalga bermäge taýýarlanylýan Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) halkara gaz geçirijisiniň gurluşygy ýaly taslamalar möhüm orun eýelär. Bu iri möçberli taslamanyň durmuşa geçirilmegi sebitiň ýurtlarynynyň ykdysady taýdan ösüşine, ählumumy parahatçylygyň, howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň bähbildine ýola goýuljak netijeli gepleşiklere kuwwatly itergi berer.
Bu ulgamlaýyn Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasy Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň energetika syýasatynyň çäklerinde durmuşa geçirýän halkara ähmiýetli taslamalarynyň hataryna girýär. Mälim bolşy ýaly, milli Liderimiziň energetika syýasaty ýurdumyzyň ýangyç-energetika pudagynyň döwrebaplaşdyrylmagyny, türkmen energiýa göterijilerini dünýä bazarlaryna çykarmaga gönükdirilen köpugurly turba geçirijiler düzüminiň döwrebaplaşdyrylmagyny esasy ugur edinýär.
Mälim bolşy ýaly, uzynlygy 1700 kilometrden gowrak boljak we ýyllyk kuwwaty 30 milliard kub metrden gowrak bolan TOPH gaz geçirijisi Türkmenistanyň Günorta-gündogar künjeginden badalga alar. Ol ýerde ýurdumyzyň ägirt uly gaz känleri ýerleşendir. Owganystanyň we Pakistanyň çylşyrymly tebigy-howa şertlerinden geçmek bilen, ol Pakistan-Hindistan serhedindäki Fazilka ilatly ýerine barar.
Taslamany ýakyn wagtda durmuşa geçirmäge girişmek maksady bilen, hatarynda Aziýa ösüş banky bolan taslama gatnaşyjylar Tehniki iş toparynyň we TOPH-niň Ýolbaşçy komitetiniň mejlislerini yzygiderli geçirýärler. Olaryň barşynda kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny işläp taýýarlamak bilen baglanyşykly meseleler we guramaçylyk tapgyrlary ara alnyp maslahatlaşylýar. Şeýle hem taslamany ýerine ýetirmeli gaz geçirijiniň gurluşygyny, onuň dolandyryşyny, taslamanyň maliýeleşdirilişini üpjün etmeli konsorsiumyň ýolbaşçysyny seçip almak boýunça gepleşikler geçirilýär.
Şeýlelikde, 7-9-njy iýulda Bireleşen Arap Emirlikleriniň Dubaý şäherinde Paýdarlar hakyndaky ylalaşygy ara alyp maslahatlaşmak we ylalaşmak üçin taslama gatnaşyjylaryň nobatdaky duşuşygy geçirildi. Bu resminama Tranzaksion geňeşçi Aziýanyň ösüş banky tarapyndan taýýarlanyldy. Oňa garalandan we taraplaryň ähli teklipleri girizilenden soň, bu Ylalaşyk deslapdan kabul ediler.
2012-nji ýylyň sentýabr aýynda TOPH taslamasyny tanyşdyrmak maksady bilen milletiň Lideriniň başlangyjy boýunça Singapur, Nýu-Ýork we Londan şäherlerinde Günorta-Gündogar Aziýanyň, Amerikanyň we Ýewropanyň iri işewür we maliýe merkezleriniň işewürçilik-maslahatlary guraldy. Bilelikdäki işe gatnaşmak üçin ägirt uly tehniki mümkinçilikleri, gaz geçirijileriň gurluşygyna zerur bolan öňdebaryjy tehnologiýalary we bu ugurda işjeň tejribesi bolan daşary ýurt kompaniýalary uly gyzyklanma bildirdiler.
Bu taslamanyň ykdysady zerurlygy Günorta Aziýa ýurtlarynda tebigy gaza bolan ýokary isleg bar. Biziň ýurdumyzda dünýä ähmiýetli tebigy gaz gorlarynyň ägirt uly möçberleriniň bardygyny umumy ykrar edilen, şol sanda abraýly halkara bilermenleri tassyk etdi. Bu bolsa Türkmenistana özüniň tebigy gazyny ähli ugurlar boýunça uzak möhletleýin esasda ugratmaga bolan kepilligi üpjün edýär.
Bu gaz geçirijiniň gurluşygynyň ykdysady bähbitden başga-da, birnäçe durmuş we ynsanperwerlikli, şol sanda goşmaça iş orunlaryny, ulag-aragatnaşyk we durmuş düzümlerini döretmek bilen baglanyşykly meseleleriň çözülmegine ýardam berjekdigini bellemeli. Gaz geçirijiniň tutuş sebitde syýasy we durmuş taýdan durnuklylygyň berkidilmegini şertlendirjekdigi has-da möhümdir.
Garaşylyşy ýaly, senagat pudagyndaky hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň mümkinçilikleri boýunça pikir alyşmalar bolar. Häzirki döwürde ýurtlaryň ikisi-de bu ugruň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýär.
Türkmen we hindi halklaryny asyrlaryň dowamynda baglanyşdyrýan hem-de häzirki taryhy döwürde täze mazmun bilen üsti ýetirilýän medeni-gumanitar gatnaşyklaryň mundan beýläk-de ösdürilmeginde geçiriljek gepleşikleriň möhüm ähmiýeti bolar.
Dostlukly ýurduň hökümet baştutanynyň Türkmenistana gelip görmegi hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösýän we sebitde möhüm orun eýeleýän ýurdumyza bolan ýokary gyzyklanmalary alamatlandyrýar.
Gepleşikleriň barşynda özara gyzyklanma bildirilýän sebitleýin hyzmatdaşlygyň meselelerine aýratyn ähmiýet beriljekdigi bellärliklidir. Hususan-da, terrorçylyga garşy göreş, sebitleýin howpsuzlygy üpjün etmek, ählumumy parahatçylygyň we abadançylygyň bähbidine häzirki zamanyň wehimlerine bilelikde garşy durmak ýaly wajyp ugurlarda ýygjam döwletara gatnaşyklaryny ýola goýmagyň geljegi ara alnyp maslahatlaşylar.
Ýokary derejede geçiriljek gepleşikleriň netijeleri boýunça deňhukuklylyk, birek-birege hormat goýmak we özara bähbitleri nazara almak esasynda Aşgabat bilen Nýu-Deliniň arasynda ýola goýulýan köpugurly uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň ösdürilmegini şertlendirýän resminamalara gol çekmek meýilleşdirilýär.


text:
Şu gün Ýaponiýada ýer yranyp, ýurduň demirgazyk-gündogarynda agyr betbagtçylyga getirdi. Gowuşýan habarlarda güýji 8,9 bala barabar bolan bu ýer titremesiniň netijesinde turan sunami sebäpli sil suwunyň jaýlary, maşynlary we gaýyklary syryp-süpürip äkidenligi aýdylýar.
Güýji 8,9 bala barabar bolan ýer titremesi netijesinde sunami turdy.
Heläk bolanlaryň sany 60-dan ýokary diýilse-de, weýrançylygyň möçberi we sunami göz öňünde tutulyp, ölenleriň sany mundan has ýokary bolup çykar diýlip çak edilýär. Häkimiýetler belentligi 10 metr çemesi tolkunlaryň kenara gelip urulmagy mümkin diýip, halky beýik ýerlerde galmaga çagyrdylar.
Premýer-ministr Naoto Kan telewideniýede eden çykyşynda adamlary köşeşdirmäge synanyşyp, ýer yranmasyndan ejir çekenlere gyssagly kömek üçin ençeme merkeziň döredilendigini aýtdy. Ol şeýle hem ýurduň atom elektrostansiýalaryndan daşyna şöhle çykmandygyny aýdyp, halky arkaýynlaşdyrdy.
Takyman 400 kilometr günortada ýerleşýän Tokioda hem belent jaýlar yrandy. Ýaponiýanyň milli telekanaly NHK öz studiýalarynyň nähili titreýandigini görkezdi. “Men bu habary Tokiodaky NHK World studiýasyndan ýetirýärin. Ozal aýdyşym ýaly, şu sagadyň dowamynda bolan titremeden soň studiýanyň yşyklarynyň yranýandygyny görýäris” diýip, NHK telenakalynyň habarçysy aýtdy.
Wideo: Ýaponiýadaky tebigy betbagtçylykdan pursatlar
Tokioda ençeme jaýa ot düşdi, otlular hereketden galdy, şäheriň esasy uçar meýdany ýapyldy. Paýtagt we onuň töwereginde 4 million jaýyň elektriksizdigi habar berildi. Atom elektrostansiýalary we nebit arassalaýjy kärhanalaryň ençemesi ýapyldy.
Hökümetiň sözçüsi ýurduň ýer yranmadan ejir çeken regionlaryna halas ediş işlerine kömek üçin esgerleriň iberilýändigini aýtdy. Birleşen Milletler Guramasy hem gözleg we halas ediş işlerine kömek üçin 30 sany halkara toparynyň Ýaponiýa barmaga taýyndygyny habar berdi.
Amerikanyň Gawaý ştatynda ýerleşýän “Ýuwaş okean sunami duýduryş merkezi” Ýuwaş okean regiony, şol sanda Orsýet, Taýwan, Filippin, Indoneziýa, Awstraliýa we Täze Zelandiýa ýaly ýurtlara sunami howpy barada duýduryş ýaýratdy.
Bu regionlarda hökümetler adamlary deňiz ýakasyndaky etraplardan çekilmäge çagyrdylar. Gonolulyda Gawaý ştatynyň graždan goranyş edarasynyň bir işgäri “bu bir çynlakaý howp” diýdi: “Bu sunami O’ahunyň deňiz ýaka etraplarynyň ählisine çynlakaý howp. O’ahuda sunami ewakuasiýa zonasynda ýaşaýanlar, telefon kitabynyň “Ak sahypalarynda” berlen kartada bellenişi ýaly, sirena sesi eşidilen badyna ewakuasiýa başlamaly. Sirena eýýäm signal berdi. Siz indi derrew çykmaly”.
Prezident Medwedew telewideniýede eden çykyşynda: “Orsýetde adam heläkçiliginiň we beýleki weýrançylyklaryň öňüni almak üçin hökümet ähli çäreleri görmeli” diýdi. Ol şeýle hem goňşy ýurtlara kömek gerek bolan halatynda Orsýetiň bu kömegi berjekdigini bildirdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Waşingtonyň we onuň ýaranlarynyň Orsýetiň Siriýanyň himiki ýaraglaryny howpsuzlandyrmak baradaky teklibine mümkinçilik berýändigini aýdýar. Muňa garamazdan, Obama Siriýa edilmegi mümkin hüjümler üçin harby taýýarlygy saklaýar.
Obama Ak tamdan göni efirde eden çykyşynda "Moskwanyň Siriýanyň himiki ýarag arsenalyny halkara jemgyýetçiliginiň gözegçiligine geçirmek baradaky planynyň üstünlikli bolup-bolmajagy barada bir zat aýtmak üçin entäk ir" diýdi.
Ol Orsýetiň bu teklibiniň üstünde ABŞ-nyň ýaranlary Britaniýa we Fransiýa Orsýet hem-de Hytaý bilen işleşer diýdi.
Obamanyň aýtmagyna görä, Siriýanyň himiki ýaraglary ulanmagyna garşy çäre görmezlik ABŞ we onuň ýaranlaryna deňi-taýy bolmadyk howp abandyryp biler.
Şeýle-de, Obama ABŞ-nyň harbylaryna Siriýa garşy harby çäre görmek üçin taýýarlykly durmaklaryny aýdandygyny we diplomatik gepleşiklere mümkinçilik bermek üçin Kongresden harby hüjümler üçin ses bermekden wagtlaýyn saklanmagy sorandygyny belledi.


text:
Eýranyň Atom energiýasy guramasynyn başlygy zyýankeşleriň Eýranyň uran baýlaşdyrýan kärhanalaryna zyýan ýetirmäge synanyp, olaryň elektrik liniýalaryny bombalandyklaryny aýtdy.
Fereýdun Abbasi-Dawani duşenbe güni Halkara atom energiýasy gullugynyň Wenada bolan ýygnagynda 17-nji awgustda Fordowdaky uran baýlaşdyrýan kompleksiň togunyň partlamalar netijesinde kesilendigini aýtdy.
Ol bu partlamalaryň BMG-niň inspektorlary Fordowda öňünden aýdylmadyk barlagyň geçirilmegini talap edenlerinden bir gün öň bolandygyny aýtdy.
Ol Natanz kärhanasynyň hem togunyň kesilendigini aýtdy.
Abbasi BMG-niň Atom energiýasy gullugyna terrorçylaryň we zyýankeşleriň sümüp giren bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürdi. HAEG Eýranyň ýadro ýaragyny edinmekçi bolýandygy barada aýdylýanlar boýunça derňew geçirýär.


text:
Hassan Rohaniniň Eýranyň 14-nji iýunda geçen prezident saýlawlarynda gazanan aňk ediji ýeňşi Yslam respublikasynda ýyllara çeken halkara izolýasiýasyndan we ykdysady hupbatlardan soňky özgerişlik mümkinçiliklerine bolan umydy güýçlendirdi.
Rohaniniň garaşylmadyk ýeňşini eşidip begenen müňlerçe eýranly, bütin ýurt boýunça köçelere dökülip, şatlyklaryny we saýlanan prezidente goldawlaryny beýan etdi.
64 ýaşly Rohaniniň tarapdarlary onuň Günbatar bilen gapma-garşylyklary azaldyp, ýurduň ykdysady ösüşine itergi berip biljegine bil baglaýarlar.
Ruhany özgerişlik döredip bilermi?
Emma entek seresaplylygy elden bermeýän eýranlylar hem bar, olar degişlilikde aram ruhanynyň içeri hem daşary syýasatda uly bir özgerişlik döredip bilmejegini öňe sürýärler. Eýranda döwlet işlerine degişli ähli karar ýokary lider Aýatolla Ali Hameneýä degişli bolup durýar.
Täze saýlanan prezident Hassan Rohani
Azatlyk Radiosynyň pars gullugynyň, Farda radiosynyň diňleýjileriniň biri bu waka baradaky pikirini şeýle beýan etdi:
“Maňa reformaçylar, fundamentalistler, liberallar, aramlar, çepçiler ýa sagçylar gerek däl. Men diňe jenap Rohaniniň Eýrany we onuň halkyny söýýän adamlardan hökümet düzmegini isleýärin. Belki-de şondan soň olar halkyň sosial we şahsy azatlyklar, ykdysady ýagdaýyň gowulanmagy, eýran halkynyň ösüşi baradaky talaplaryny ýerine ýetirip bilerler.”
Syýasy tussaglar azat edilmeli
Ikinji bir eýranly bolsa şeýle pikiri öňe sürdi:
“Jenap Rohani, Eýranyň täze prezidenti, siziň ilki etmeli zadyňyz ýurduň syýasy tussaglaryny azatlyga goýbermek. Siz Eýranyň 2009-njy ýyldaky prezident saýlawlaryndan soňky halk protestlerini goldanlygy üçin iki ýyl gowrak öz tussaglygynda oturan jenap Mir Hosseýin Musawini, Mehdi Karrubini azat etmek baradaky işleri çaltlaşdyrmaly.”
Eýranlylaryň ýene biri bolsa şeýle diýdi:
“Biz bir zada düşünmeli. Eýranyň tutuş syýasy sistemasy ýolbaşçylar tarapyndan kesgitlenýär. Şahsyýetleriň ählisi ýokary lider Aýatolla Ali Hameneýä gulluk etmeli. Onsoň biz jenap Rohaniniň nähilidir bir özgerişlik getirmegine garaşmaly däl bolsak gerek.”
Ýaşlaryň umydy
Farda radiosynyň ýene bir diňleýjisi bolsa, Rohanini gutlap, şeýle diýdi:
"Men jenap Rohanini ähli ýaşlaryň we oňa ses berenleriň adyndan gutlamak isleýärin. Men ol öz wadalaryny ýerine ýetirer, rialyň hümmetini ýokarlandyrar, Eýranyň milli buýsanjyny dikelder, işsizlige we beýleki meselelere üns berer diýip umyt edýärin."
Tähranly bir zenan bolsa şeýle diýdi:
"Men Rohaniniň saýlawda ýeňiş gazanmagyna, onuň Mohammad Reza Aref – Rohaniniň mümkinçiligini köpeltmek üçin saýlawdan çekilen aram kandidat - bilen ýaranlyk gurmagyna örän hoşal. Bu saýlawyň reformaçylaryň peýdasyna bolmagyna getirdi. Men ol öz beren wadalarynda durar we ýurtda akyl-parasady we umydy gaýtadan döreder diýip umyt edýärin."
Başga bir eýranly bolsa şeýle sorag berdi:
"Men eýran halkynyň ruhanydan näme garaşýandygyna düşünmeýärin. Watikandan başga ýerde, dünýäniň haýsy ýerinde dini şahsyýet ýurdy dolandyrýar?"
Ýene bir eýranly bolsa şeýle pikirde:
"Men Rafsanjani bilen Hataminiň Rohanini goldamagyndan we halky dogry ýoda gönükdirmeginden minnetdar boldum. Men Rohani jenap Rafsanjanini we Hatamini – ozalky prezidentleri buýsandyrar diýip umyt edýärin."


text:
Onlarça müň adamyň 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda ABŞ-da bolan terrorçylykly hüjümleriň 14-nji ýyldönümini bellemek üçin Nýu Ýorkyň “Ground zero” diýlip atlandyrylýan ýerinde jemlenmegine garaşylýar.
Hüjüme sezewar bolan Söwda merkezleriniň duran ýerinde indi memorial meýdança we muzeý ýerleşýär.
Matam çäresinde “Al-Kaýda” terrorçylarynyň basyp alan dört uçary partladyp, amala aşyran hüjümleriniň üç müň çemesi pidasynyň hatyrasyna jaň kalylar we olaryň atlary okalar.
Partladylan uçarlaryň ikisi Dünýä Söwda Merkezine, ikinjisi Waşingtonda Pentagonyň ýerleşýän jaýyna, uçünjisi Pennsylwaniýada partlapdy.
Prezident Barak Obama senäni Marylandyň harby bazasyna sapar edip bellär, goranmak sekretary Aş Karter Pentagonda geçiriljek matam çäresine gatnaşar.
Tutuş ýurt boýunça ençeme çäre geçiriler.


text:
Türkmenistan Helsinki Fondy, 29-njy iýunda Brýusselde Ýewropa Birleşiginiň resmileri bilen duşuşyk geçirendigini habar berýär. Duşuşykda Türkmenistanda aýal-gyzlaryň, çagalaryň we milli azlyklaryň hukuklary, metbugat azatlygy, türme we tussaglaryň saklanyş şertleri, sudlaryň garaşsyzlygy we korrupsiýa, ýygnanyşmak azatlygy, döwlete degişli däl guramalar, hereket, pikir we din azatlygy barada gürrüň edilipdir.
Bu maslahat Türkmenistanyň delegasiýasynyň 30-njy iýunda Brýussele gelmeziniň öňüsyrasynda geçirildi diýip Türkemnistan Helsinki Fondy habar berýär.
Fondyň başlygy Täjigül Begmedowa, Çehiýanyň we Şwesiýanyň daşary işler ministrliginiň wekilleriniň duşuşykda eden gürrüňlerinden, olaryň Türkmenistandaky ýagdaýdan gowy habarlydyklary göründi diýip belledi.


text:
Prezident Aleksandr Lukaşenka goňşy Ukrainadaky ýaly dartgynly wakalaryň Belarusda gaýtalanyp bilmejegini aýtdy.
Belarusyň goşun ýolbaşçylarynyň öňünde ýekşenbe güni eden çykyşynda Lukaşenka Belarusda “hiç hili Maýdan bolmaz” diýdi. “Biziň mukaddes borjumyz tertipsizligiň öňüni almak we raýatlarymyzyň howpsuzlygyny üpjün etmekdir”, diýip Lukaşenka belledi.
Lukaşenka Minskde Ýeňiş ýadygärligine gül goýanda eden çykyşynda Belarusyň kanuny goraýjy ofiserlerine garşy hüjüm etmek boýunça islendik synanyşyga “derhal jogap beriljekdigini duýdurdy. Şeýle-de, Lukaşenka Ukrainanyň territorial bütewiligini saklamaga çagyryş etdi.
Ýewropa tarapdar protestçileriň we Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň hökümetiniň arasynda üç aýlap dowam eden gapma-garşylyk ençeme protestçi howpsuzlyk güýçleri tarapyndan atylyp öldürilensoň geçen hepdede aýgytly pursada ýetdi.
Ýanukowiç şenbe güni parlamentde geçirilen ses berişlik arkaly wezipesinden çetleşdirildi. Häzirki wagtda Ýanukowiç aldam öldürmek bilen bagly aýyplamalaryň esasynda gözlenýär. Onuň nirede ýerleşýändigi belli däl.


text:
Ýewrobileleşigiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aşton Günorta Osetiýa bilen serhetdeş Gürjüstanyň Perewi obasyndan ors serhetçileriniň çykarylmagyny gutlady.
Gürjüstanyň DIM-i ors goşunlarynyň çykarylmagyny “dogry ugra ädilen ädim” diýip atlandyrdy, şol bir wagtda-da oňa juda kiçi ädim hökmünde baha berdi.
Orsýetiň dawaly hasap edýän obasyna eýýäm uly bolmadyk gürji polisiýa toparynyň hem ÝB-niň synçylarynyň gelendigi habar berilýär.
Orsýet Perewi obasyndan goşunlaryny çykarmakçydygyny geçen hepde yglan edipdi we ony “hoşniýetli erkiň ädimi” diýip atlandyrypdy.


text:
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar ministrliginiň uçary Antaliýadan Moskwa Türkiýedäki awtobus betbagtçylygynda jebir çeken 21 turisti getirdi.
Olar Moskwanyň keselhanalaryna ýerleşdirildi. Ýagdaýy aşa agry üç orsýetli Türkiýede galdy. Ýene iki turist özbaşdak ýurda dolanýar.
Betbagtçylyk hepdäniň ikinji güni bolup, onda 15 adam heläk boldy. Olaryň 13-i orsýetli syýahatçylar.
Awtobus 15 metrlik köprüden ýykyldy. Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň Türkiýäniň häkimiýetlerine salgylanyp beren maglumatyna görä, sürüjiniň birden ýüregi durupdyr.


text:
Halkara Mirgasiýa guramasynyň Owganystandaky missiýasynyň başlygy 16-njy dekabrda Peşewar mekdebine edilen «talyban» hüjüminden soň, ýanamalardan gutulmak üçin, müňläp owganyň ýurtdan gaçýandygyny aýdýar.
Peşawar mekdebine edilen hüjümde 150-ä golaý çaga öldürilipdi. Riçard Danziger 7-nji fewralda «Roýters» habar gullugy bilen söhbetdeş boldy.
Ol ýanwarda 22 müňden gowrak dokumentsiz owganystanlynyň Pakistanyň Torham serhedinden geçendigini aýtdy.
Bu 2014-nji ýylda Pakistandan Owganystana geçen adamlaryň sanynyň iki essesinden hem kän diýip, ol aýtdy.
Şeýle-de ol ýanwarda 1500 çemesi owganyň Pakistandan deportasiýa edilendigini aýtdy. Bu dekabrda deportasiýa edilen owganlaryň sanynyň iki essesidir.


text:
NATO-nyň penşenbe güni habar bermegine görä, Owganystanyň milli goşunynyň geýimindäki bir owganly Owganystanyň günortasynda halkara güýçlerine degişli bir esgeri atyp öldüripdir.
Bileleşigiň maglumatyna laýyklykda, koalision güýçleriň gaýtawul bermeginiň netijesinde, hüjümçi öldürilipdir.
Owganystanyň goşun ýolbaşçysy bu hüjümiň çarşenbe güni Kandagar welaýatynyň Şah Wali Kot etrabynda Owganystanyň ýörite gullugynyň bir ofiseri tarapyndan amala aşyrylandygyny aýtdy.
Waşingtonda Pentagonyň sözçüsi NATO-nyň Owganystanda oldürilen esgeriniň ABŞ-nyň harby güýçlerine degişlidigini tassyklady.


text:
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanda ilaty ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmek boýunça döwlet syýasaty giň gerim bilen alnyp barylýar. Bu ugurdaky işler köplenç tölegli esasda amala aşyrylýar.
Soňky döwürde Türkmenistanda daşary ýurt firmalary tarapyndan esasan “elit” diýlip atlandyrylýan köp gatly jaýlar gurulýar. Şeýle-de Türkmenistanyň öz gurluşykçylary hem, döwlete dahylly bolmadyk türkmen kompaniýalary hem ýaşaýyş jaýlaryny gurýarlar. Olaryň gurýan jaýlarynyň bahasy “elit” jaýlara garanda arzan.
Türkmenistanda adamlaryň ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün edilişi barada žurnalist Aşyrguly Baýryýew şeýle diýdi: “Ýaşaýyş jaýlary bilen esasan jaýlary ýykylan adamlar üpjün edilýärler. Olaram ýaşaýyş jaýyna bolan hukuklary dokumental esasda tassyklansa, ýagny ýykylan jaýyň ähli dokumentleri ýerbe-ýer bolsa, ýykylan jaýynyň peýdaly ýaşaýyş meýdanyna görä kesgitlenen jaý bilen üpjün edilýärler.”
Türkmenistanda bir howluda birnäçe maşgala ýaşaýan halatlary seýrek däl. Olar aýratyn jaý bilen üpjün edilşi barada Baýryýew şeýle diýdi: “Şeýle ýagdaýda olaryň her birine jaý berilmän, esasan bir jaý, ýagny dört otagly jaý berilýär. Elbetde, bu ýerde agzalalyk ýüze çykýar. Ýöne bu jaýlar tölegsiz, döwlet fondundan, hususylaşdyrylman berilýär we döwletiňki bolup galýar.”
Türkmenistanda “elit” diýilýän jaýlardan bir ýa-da iki otaglysynyň bahasy 150 müň amerikan dollaryna deň bolsa, üç otagly jaýlaryň bahasynyň 180 müň amerikan dollaryna, dört otagly jaýlaryň-da 200-230 müň dollara barabardygyny ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. Tölegiň 10%-ini öňünden tölemeli.
Synçylar ortaça 200 amerikan dollary töweregi aýlyk alýan býujet işgärleri üçin bu jaýlaryň bahasynyň elýeterli däldigini, emma biznes bilen meşgullanýanlaryň köp halatlarda bu jaýlardan satyn almaga gurplarynyň çatýandygyny aýdýarlar. Baýryýew hem adamlary ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmekde ýeňillikleriň esasan döwlet edaralarynda bäş ýyl işlän adamlara berilýändigini we olara jaýyň umumy bahasynyň 40 prosentiniň töledilýändigini belledi.
Gazagystanda...
Gazagystanly ykdysatçy Saparbaý Jubaýewiň sözlerine görä, Gazagystanda ilki bilen Owgan urşunyň weteranlary, Çernobyl wakalaryna kömek edenler we köp çagaly eneler mugt jaý bilen üpjün edilýär. Olar ýörite nobata durýarlar.
Şeýle hem, döwlet edaralarynda işleýänlere, mugallymlara we medisina işgärlerine, ýagny aýlygy býujetden alýanlara 50% kredit bilen nobat boýunça ýeňilleşdirilen şertlerde jaý berilýär. Meselem, Almaty şäherinde iki otagly kwartiranyň bahasy 80 müň dollar bolsa, ol mugallymlara 40 müň dollara berilýär.
Maglumatlara görä, Gazagystanda karz pul alyp, oňa tölenýän pul raýatyň alýan aýlygynyň üçden bir böleginden köp bolmaly däl. “Emma bir maşgaladan iki-üç adam işläp, köpräk pul gazanylýan bolsa, karz puly ýapmak mümkinçiligi-de bar. Ilata berilýän kredit, adamlaryň mümkinçiligine görä, ýylyna 9% bilen berilýär” diýip, Jubaýew aýdýar.
“Bulardan başga-da, ýaş çatynjylara ýeňillikler esasynda berilýän kwartiralar hem bar. Bu 30 ýaşa çenli bolan ýaşlara jaýyň bahasynyň 50%-ni döwletiň özüniň tölemek şerti bilen berilýär. Elbetde, bu hem nobat we maşgalanyň hökman bir çagasy bolmaly diýen şert bilen berilýär diýip”, gazagystanly Jubaýew aýtdy.
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, Türkmenistanda ipoteka karz puly kä halatlarda ýylyna 1%-e çenli azaldylyp, onuň möhleti 10 ýyldan 30 ýyla çenli uzaldyldy. Emma bu krediti döwlet edaralarynda işlemeýän adamlaryň alyp bilmeýändigi we ony almak üçin girewine gymmat bahaly emläk goýulmalydygy habar berilýär.
Ykdysatçy Jubaýew Gazagystanda biznes bilen meşgul bolýan, umuman döwlet edaralarynda işlemeýän adamlar jaý alsalar, banklaryň olara bazar bahasyndan, aljak jaýyny girewine goýmak bilen karz pul berýändigini aýtdy.
Jubaýewiň sözlerine görä, Gazagystanyň Çimkent, Kökçetaw ýaly şäherlerinde ýaşaýyş jaýlary gurulýar. “Şol jaýlar 5-6 %-li kredit bilen daşary ýurtlardan gelen gazaklara berilýär. Bu ýerde, adamlaryň nirede işleýändigine garamazdan, eger olar Gazagystanyň graždanlary bolsalar, onda kredit berilýär”.
Synçylar Türkmenistanda täze gurulýan jaýlaryň adamyň saglygyna zyýan ýetirýän gymmat bahaly ak mermerden däl-de, häzirki arzan we döwrebap gurluşyk materiallaryndan gurulmalydygyny we olaryň bahasynyň Türkmenistanyň ähli graždanlary üçin deň derejede elýeterli bolmalydygyny öňe sürýärler.


text:
Orsýetiň harbylary özleriniň Siriýadaky “terroristik güýçleri pozisiýalaryna” garşy urýan howa zarbalarynyň prezident Başar al-Assadyň režiminiň garşydaşlary, ýagny aram oppozision güýçleriň berýän maglumatlaryna esaslanyp geçirilýändigini ilkinji gezek öňe sürdi.
Orsýetiň ýaragly güýçlerinden general Andreý Kartapolowyň 3-nji noýabrda aýtmagyna görä, Orsýetiň harbylary aram oppozision söweşijiler bilen “terroristlere garşy bilelikdäki operasiýalary geçirmek boýunça ylalaşyga gelipdirler”. Onuň sözlerinden çen tutulsa, onda Orsýetiň Siriýadaky harby güýçleri olary zerur operatiw maglumatlar bilen üpjün edýän aram oppozision güýçler bilen gatnaşyklary ýola goýupdyr.
“Yslam döwleti” atly toparyň jeňçilerine garşy aýrylykda howa hüjümini amala aşyrýan Birleşen Ştatlar we onuň ýaranlary 30-njy sentýabrda Orsýetiň howa güýçleri Siriýada howa zarbalaryny urmaga başlaly bäri, Moskwany ilkibaşdan Assadyň režimini goldap, aram oppozision güýçlere zarba urmakda aýyplap geldiler.
Oppozision söweşijileriň maglumatlary
Häzirki wagtda Moskwa “Yslam döwleti” atly topara garşy söweşi güýçlendirmek maksady bilen “oppozision wekiller” bilen “sazlaşykly iş toparlaryny” döredendigini aýdýar.
Maglumatda Orsýetiň harbylaryna nyşana alynmaly ýerleriň koordinatyny bermäge gatnaşýan adamlaryň şahsyýeti gizlin saklanylýar diýilýär. Galyberse-de, bu habarda haýsy oppozision toparlaryň orslara maglumat bermäge gatnaşýandygy barada takyk faktlar aýdylmaýar.
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň 3-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda: “Şeýle ýakyn hyzmatdaşlyklar bize hökümet güýçleriniň Siriýanyň beýleki patriotik guramalary bilen bileleşmäge mümkinçilik berýär” diýilýär.
Kartopolow 3-nji noýabrda Orsýetiň 24 sany howa zarbasyny geçirendigini aýdyp, şol sanda “Yslam döwleti” atly toparyň gadymy Palmira şäheriniň golaýyndaky we Deir ez-Zor şäheriniň gündogaryndaky jeňçilerine garşy hüjümde oppozision söweşijileriň maglumatlary ulanyldy diýdi.
Howa zarbalary
Orsýetiň goranmak ministri Palmiranyň golaýyna edilen hüjümleriň netijesinde fortifikasiýanyň, ýagny harby-injenerlik gurluşyklaryň, ýerasty bunkeriň, zenit artilleriýa oklarynyň ýok edilendigini öňe sürdi.
Emma synçy toparlar Orsýetiň bu eden hüjümleriniň netijesinde parahat ilata we şäheriň taryhy bölegine hem zyýan ýetendigini aýtdylar.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň Adam hukuklary boýunça synçy toparynyň ýolbaşçysy Rami Abdel Rahman we beýleki aktiwistler howa zarbalarynyň Palmiranyň taryhy galasyna düşendigini aýtdylar. Emma Kreml bu maglumatlary ret edýär.
Siriýanyň synçy topary Orsýetiň howa zarbalarynda Homs welaýatynda hem azyndan 10 adamyň ölendigini we başga-da birnäçesiniň ýaralanandygyny habar berýär.
Orsýet 1-nji noýabrdan bäri öz uçarlarynyň Siriýada 250-den gowrak, şol sanda “Yslam döwleti” atly toparyň we “Al-Kaýda” hereketi bilen ilteşikli “Al-Nusra frontunyň” pozisiýalaryny nyşana alandygyny aýdýar.
Moskwanyň berýän maglumatyna görä, Halap (Aleppo) welaýatynda daşary ýurtly söweşijileri türgenleşdirýän lagere we ýasama partladyjy serişdeleri öndürýän zawoda howa zarbasy urlupdyr. Hama welaýatynda hem Orsýet tarapyndan iki sany ýarag ýükli ulaga hüjüm edilipdir.


text:
Barak Obama Owgansystan barada ýaýran maglumatlarda syryň ýokdugyny aýdýar.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Owganystandaky harby operasiýalar baradaky maglumatlaryň köpçülikleýin ýaýramagyna alada bildirdi.
Ýöne Obama şol dokumentlerde hiç hili aýratyn syryň ýokdugyny aýtdy: “Harby hereketleriň teatryndan möhüm maglumatlaryň syzmagyna aladalanýaryn, sebäbi ol käbir adamlary hem tutuş operasiýalary howp astyna salyp biler. Aslyýetinde, şol dokumentler biziň Owganystan boýunça açyk gepleşiklerimizde agzamadyk, köpçülige ýetirmedik maglumatlarymyzyň hiç hili syryny açmaýar. Dokumentlerde geçen ýylyň güýzünde biziň syýasatymyza ýaňadan seretmäge meni mejbur eden problemalar barada gürrüň gidýär”.
Barak Obama ABŞ-nyň Kongresiniň liderleri bilen duşuşykdan soň geçirilen brifingde bu wakany ilkinji gezek teswirledi.


text:
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň prezident administrasiýasy Orsýetiň bu ýurtdaky harby bazasyny ulanmak möhletini ýene 15 ýyl uzaltmak barada özara ylalaşyga gelnendigini mälim etdi.
Prezident administrasiýasynyň daşary gatnaşyklar bölüminiň başlygy Sapar Isakow bu baradaky ylalaşyga şu hepdäniň başynda Bişkekde geçirilen ikitaraplaýyn gepleşiklerde gelnendigini aýtdy.
Isakow Orsýet bilen baglaşylan ozalky ylalaşygyň möhletiniň 2017-nji ýylda tamamlanýandygyny we täze ylalaşygyň möhletiniň şol ýyldan başlajakdygyny mälim etdi.
Bu gürrüňi edilýän ylalaşyk Orsýet tarapyndan Kant şäheriniň golaýyndaky harby bazanyň, Yssyk-Köldäki torpedo raketalaryny synag ediji bazanyň, Maýli-Su ilatly punktunyň golaýyndaky seýsmiki stansiýanyň we Çuý oblastyndaky aragatnaşyk merkeziniň ulanylmagyny göz öňünde tutýar.
Gyrgyzystanyň prezident administrasiýasynyň daşary gatnaşyklar bölüminiň başlygy Sapar Isakowyň sözlerine görä, Orsýet tarapy täze ylalaşygyň möhletini 49 ýyla uzaltmak isläpdir, emma Gyrgyzystan beýle ylalaşyga razy bolmandyr.
Kynçylyklar we çözgütler
Orsýet Gyrgyzystandaky bazalary ulanýandygy üçin Gyrgyzystana ýylda 4.5 million dollar töleg töläp gelýär.
Şu ýylyň ýazynda prezident Almazbek Atambaýewiň Moskwa sapary wagtynda Orsýet tarapynyň Kant bazasy üçin tölemeli 15 million dollar bergisi bilen bagly meseläni gozgamagy orsýet-gyrgyz gatnaşyklaryny birneme çylşyrymlaşdyrypdy.
Şol wakanyň yzy bilen Orsýetiň şol wagtky prezidenti Dmitriý Medwedew ýurduň Goranmak ministrligine bergiler bilen baglanyşykly meseläni aýdyňlaşdyrmaklyga we çözmeklige görkezme beripdi. Emma, şol bir wagtyň özünde-de, Orsýetiň metbugatynda Gyrgyzystanyň Orsýete tölemeli öz bergileriniň 493 million dollardygy barada maglumatlar peýda boldy.
Gyrgyzystanyň prezident administrasiýasynyň wekili Sapar Isakow bu bergiler bilen bagly meseleleriň-de şu hepde ara alnyp maslahatlaşylandygyny we şu ýylyň güýzünde bu bergilerden 189 million dollaryny Orsýetiň hasapdan pozjakdygyny aýtdy.
Bu ylalaşygyň şertine görä, Yssyk-kölde Sowet döwründen bäri işläp gelýän torpedo synaglary boýunça bazanyň aksiýalarynyň 48 prosenti Orsýete degişli bolmaly edilipdir.


text:
Elinde iki döwüm çörek, öňünde garaja tüňçede gaýnap duran çaý… Garagumda çopançylyk bilen meşgullanýan Berdi aga öýlän naharyny iýmek üçin “saçagynyň” başynda otyr.
Garagumuň güňläp ýatan çölünde Berdi agadan başga adam-gara göze ilenok, Berdi aganyň ýeke-täk ýoldaşy bolsa onuň töwereginde aýlanyp ýören mal-garalary.
Berdi aga ýurtda sanlary barha azalyp barýan çopanlardan biri. Ol: “Meniň 900-e golaý goýun-geçim, 23 sany düýäm bar. Ýaşlygymdan bäri çopançylykdan çörek iýýän” diýip, Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Berdi aganyň köýnegi ýamaly, köwşi ýyrtyk, kellesindäki tahýasam ep-esli könelipdir, emma muňa garamazdan, ol kesbi-kärinden razydygyny, durmuşyndan şikaýatynyň ýokdugyny aýdýar.
Berdi agany çölün garaňky gijesi, tomuslarda gündiziň 50 gradusa çykýan yssysy hem rahatsyz edenok. Emma baýry çopan şu ýylyň welin, agyr geçenligini aýdýar.
“Geçen gyşda aýazly günler köp boldy, birnäçe gezek güýçli gar ýagdy. Dyza deňeç gar köp günläp eremän saklandy. Meniň mallarymyň 200-e golaýy heläk boldy” diýip, Berdi aga gürrüň berdi.
Fotosýužet: Berdi aganyň goşy Daşoguzdan 200 kilometrlikde, gumuň içinde ýerleşýär.
Berdi aganyň aýtmagyna görä, gyşyň sowugy Garagumdaky çopanlaryň problemalaryndan diňe biri, ol şu ýyl mallaryndan bir bölegini möjeklere-de daradanlygyny aýdýar.
“Möjeklere garşy ýerli awçylar bilen gelnen ylalaşyk bar. Awçylar möjekleri awlaýarlar we şu töweregiň çopanlarynyň 4-5-si bolup, awçylaryň atan bir möjegi üçin iki goýun berýäs” diýip, Berdi aga aýdýar.
Berdi aga gürrüňiniň dowamynda soňky 2-3 ýyllykda çölde goýun ogurlaýan adamlaryň hem peýda bolandygyny we şol ogrularyň şu çaka çenli anyklanylmanlygyny aýdyp, bu ýagdaýyň çopanlaryň durmuşyny hasam kynlaşdyrýanlygyndan zeýrendi.
Bir goýnuň bahasy 300-340 manat aralygynda, Berdi aga-da bäş baş maşgalasyny çopançylykdan ekleýär. Ogly gullukda bolansoň, ýaşuly çopanyň kömekçileri – iki gyzy.
Berdi aganyň goşy Daşoguzdan 200 kilometrlikde, gumuň içinde. Çopanyň öýünde kadaly elektrik togy we telefon aragatnaşygy ýok. Şeýle şertlerde ýaşaýan Berdi aga iň esasy problemaňyz näme diýip berlen soraga: “Içere agyz suwumyz bolsa, kem boljak däl” diýip, jogap berdi.
“Arassa agyz suwy tonnasyna 20 manat töläp, başga ýerden getirdýäris, suw saklanýan ýörite gaplarymyz bar, şol gaplary doldurdyp, mallarymy-da şol suwdan suwlaýaryn” diýip, Berdi aga gürrüň berdi.
Berdi aganyň sözlerinden çen tutulsa, ol, ähli kynçylyklara garamazdan, ata-baba kesbini dowam etdirmekçi.
“Men çopan durmuşyna gowy öwrenişipdirin. Başga hili ýaşamagy asla göz öňüne getirip bilemok. Öz elim – öz ýakam. Hökümetden kömege garaşyp duramok. Kömeksiz hem oňýan” diýip, Berdi aga käsesine guýan çaýyny owurtlady.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerry Pakistana ýüzlenip, Günorta Aziýa sebitine, regiona we ABŞ-a howp salýan söweşiji toparalara garşy göreşmäge çagyrdy.
Kerry bu barada 13-nji ýanwarda Yslamabatda Paksitanyň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Sartaj Aziz bilen geçiren mebugat ýygnagynyň dowamynda aýtdy.
Kerry Pakistanyň – Owganystan bilen serhetleşýän – Demirgazyk Weziristan sebitinde yslamçy söweşijilere garşy geçiren bir aýlyk harby operasiýasynyň “möhüm” bolandygyny aýtdy.
Emma ABŞ-nyň resmisi söweşijilere garşy göreşiň agyrdygyny we onuň soňuna çykardan entek irdigini hem sözünüň üstüne goşdy.
Kerry: “Pakistanyň we Owganystanyň “Talyban” hereketleri, ”Hakkani ulgamy”, ”Laşkar-e Taiba” ýaly toparlar Pakistana, onuň goňşularyna we ABŞ-a wehim salmagyny dowam etdirýär” diýdi.
Ol sözüni dowam etdirip: “Bu toparlaryň gitdigiçe ilerlemän, gaýta tersine, taryhyň tozanyna siňmegini gazanmak biziň hemmämiziň borjumyzdyr. Bu agyr bir iş. Bu entek ýerine ýetirilenok” diýdi.
Aziz Pakistanyň harbylarynyň geçiren operasiýasy netijesinde ”Hakkani ulgamynyň” infrastrukturasynyň “dolulygyna ýok edilendigini” aýtdy.
Aziz: “Olaryň bu ýerden tä Owganystana çenli hereket etmek mümkinçilikleri dolulygyna ýok edildi” diýdi.
Aziz Pakistanyň güýçleriniň “ýakyn geljek içinde terrorçylygya garşy operasiýalarynyň dowam etdirjekdigini” aýtdy.
Kerry 16-njy dekabrda “Talyban” söweşijileriniň Peşewar şäherinindäki bir mekdebe eden hüjüminden soň, bu okuw jaýynyň täzeden işläp başlamagyna gowy baha berdi. Şol hüjümde, aglabasy çagalar bolan, 150 töweregi adam öldürildi.
Gürrüňi gidýän okuw jaýy ýurduň beýleki mekdepleri bilen bir hatarda 12-nji ýanwarda işläp başlady.
Peşewara edilen hüjümden soň Pakistan pitneçi söweşijileri “gowy” ýa-da “erbet” diýen toparlara bölmejekdigini mälim etdi.
13-nji ýanwarda-da Aziz Pakistanyň “hiç kimi ileri tutman”, ähli söweşijilere garşy göreşjekdigini aýtdy.
Kerry 12-nji ýanwarda, Hindistana eden saparyndan soň, Pakistana bardy.


text:
Bir ýyldan gowrak wagt bäri Belarusyň Minsk şäheriniň merkezinde “Aşgabat” atly ýeke-täk türkmen kafesi müşderilere hyzmat edip gelýär. Kafe Belarus paýtagtynyň gelim-gidimli ýerleriniň biri “Nemiga siti” biznes merkeziniň binasynda ýerleşýär.
Kafeniň hödürlemeginde türkmen saçagyna mahsus öý tagamlaryndan başlap, häzirkizaman restoranlarynda taýýarlanylýan tagamlary, belarus we ýewropa aşhanasynyň naharlaryny görmek bolýar.
Kafeniň meýdançasy 20-25 adama niýetlenen oturgyçlar bilen üpjin edilipdir, kafe türkmençiligiň aýrylmaz bölegine öwrülen türkmen halysy we ahal-teke atlarynyň çekilen suratlary bilen bezelipdir.
Täze kafe – täze medeniýet
Kafeniň hyzmat ediji personaly belarus gyzlary, ýöne aýtmaklaryna görä, türkmen milli naharlaryny ýörite Türkmenistandan çagyrylyp getirilen aşpeziň taýýarlamagynda müşderilere hödürlenýär.
Kafeniň müsderileriniň aglabasy yerli adamlar bolmaga çemeli, sebäbi her gezek baranyňda, kafede naharlanyp oturan adamlaryň köpüsiniň yerli adamlardygyna şaýat bolýarsyň. Bu hem Belarusda türkmeniň milli tagamyna bolan islegiň az däldigini görkezýär.
Kafede, aýtmaklaryna görä, şeýle aşhanalaryň açylmagy beyleki milletleriň türkmen milli tagamlary bilen tanyşmaklaryna, türkmenleriň bu ugurdaky tejribesini öwrenip, olaryň türkmen tagamlarynyň taýýarlanyş usulyny-da öwrenmeklerine mümkinçilik döredýär.
Sol bir wagtyň özünde-de, kafeniň diwarlarynda türkmenleriň medeniýetine mahsus asylgy duran eserler bu kafede diňe türkmeniň milli tagamlary bilen däl, eýsem yerli halky türkmenleriň medeniýeti bilen-de tanyşdyrmaga mümkinçilik berýär.
Kafeniň gurnaýjylary bu işi, umuman alanyňda, göwnejaý gurapdyrlar. Olar hatda kafeniň hususy saýtyny
açmagy hem ýatdan çykarmandyrlar. Bu saýtda kafeniň salgysy, iş wagty, naharlaryň bahalary barada giňişleýin maglumatlar berilipdir.
Türkmenler hem hoşal
Bu kafeniň müşderileriniň arasynda Minskde ýaşaýan türkmenlerem bar. Emma, aýdylyşyna görä, olaryň ýygnanyşýan günleri esasan dürli baýramçylyklar ýa-da doglan günler bilen bagly geçirilýän üýşmeleňler bilen cäklenýär.
Meniň bilen söhbetdeş bolan käbir türkmenleriň aýtmagyna görä, bu kafeniň açylmagy olary, esasanam, Minskde ýaşaýan türkmenistanly talyplary diýseň begendiriripdir.
Minsk şäheriniň uniwersitetleriniň birinde okaýan Serdar: “Minskde araplaryň, özbekleriň, hytaýlaryň aşhanasy öňden bäri bar. Olar ol ýerik häli-şindi ýygnanyşyp bilýärler. Bu ýerde kafeniň açylmagy biz üçin gowy boldy, biz hem öýümizi küýsän wagtymyz, ol ýere baryp durýarys” diýip, gürrüň berdi.
“Men başga şäherde okaýaryn, Minske gelen wagtym mümkinçilik bolsa, şol kafede naharlanyp gidýärin. Başga şäherlerde-de şeýle aşhanalar açylsa, juda begenerdik. Näme diýseňem, 6,000 sany türkmenistanly talyp okaýan ýurtda 15-20 adamlyk birje kafe azlyk edýär” diýip, Grodno şäherinde okaýan türkmenistanly talyplaryň yene biri aýtdy.
Maksat Arlyýew Günbatarda ýaşaýan türkmenistanly garaşsyz synçy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Moskwanyň Basmannyý sudy oppozisiýa aktiwisti Sergeý Udalsowyň öý tussaglygyny 6-njy awgusta çenli uzaltdy.
Duşenbe güni sud 2012-nji ýylyň maýynda Moskwanyň Bolotnaýa meýdançasyndaky hökümete garşy protestleri kimiň gurnandygyny anyklamak üçin, has köp wagtyň gerekdigini aýtdy.
Udalsowa we beýleki oppozisiýa aktiwistleri Konstantin Lebedýewe we Leonid Razwozžaýewe bu iş boýunça aýyplama bildirilýär. Olaryň üçüsi hem aýyplamalary iňkär edýär.
Derňewçiler gazaply protestleri planlaşdyrmak üçin, olaryň daşary ýurduň raýatlary bilen “esli duşuşyklary” geçirendiklerini öňe sürýärler.
Udalsow öý tussaglygyna fewral aýynyň başynda höküm edilip, suduň bu karary 6-njy aprele çenli dowam etmelidi.


text:
Ýüregiň adam ömrüniň dowamynda dyngysyz işleýänligi sebäpli, ol kislorodyň we ýokumly maddalaryň üznüksiz gelip durmagyna mätäçdir. Şonuň üçin hem ýüregiň ýörite öz damarlar ulgamy bolup, daşky görnüşi boýunça ol täji (rusça "korona") ýadyňa salýandyr. Şol sebäpden hem ýüregiň damarlaryny "koronar" ýa-da "täç görnüşli" diýip atlandyrýarlar.
Ýüregiň üznüksiz işi damarlardan ganyň hem üznüksiz hereketini talap edýändir.
Ýüregiň infarkty (miokardyň infarkty) ýürek gan aýlanyşygyň bozulmagy netijesinde döreýän ýürek keselleriniň iň howplusy bolup durýandyr.
Miokardyň infarkty – ýürek gan aýlanyşygynyň ýiti bozulmalary netijesinde ýürek myşsasynda emele gelýän nekroz (myşsa öýjükleriniň ölmegi) bilen häsiýetlendirilýän ýagdaýdyr.
Ýürek gan aýlanyşygynyň bozulmagy ýüregiň oňa bolan talaby bilen gan aýlanyşygy amala aşyrma mümkinçiligiň deň agramlylygy ýitirlende ýüze çykýandyr.
Soňky 20 ýylyň dowamynda erkek adamlaryň miokardyň infarktyndan ölümçiligi 60%-e barabar boldy. Häzirki wagtda bolsa bu kesel "ýaşaryp", 30-35 ýaşly adamlarda hem duş gelýändir.
Aýallar 50 ýaşa çenli (aýal gormonlary goraýarka) bu kesele ýolukmaýan bolsalar hem, aýbaşdan galma döwründe olaryň keselçiligi erkek adamlaryňky bilen deňleşýändir. Bu kesel maýyplyga getirýän esasy sebäpleriň biri bolup, kesellänleriň içinde ölümçilik 10-12%-e deňdir.
Miokardyň gan aýlanyşygynyň bozulmagyny, gan damarynyň gan lagtasy ýa-da aterosklerotiki ýaşmajyklar bilen ýapylmagy, ýürek myşsasynyň üýtgemegi netijesinde 2-3 koronar damaryň içiniň daralmagy ýaly sebäpler döredip biler.
Miokardyň infarktynyň döreýşinde birnäçe tapgyry belleýärler:
1. Infarktyň öň ýanyndaky döwür – birnäçe minutdan 1,5 aýa çenli dowam edýär. Bu döwürde ýüregagyryly tutgaýlaryň güýji we dowamlylygy artýar. Bejergi özwagtynda başlananda, infarktyň öňüni alyp bolýar.
2. Iň ýiti döwri – köplenç duýdansyz ýüze çykýar. Bu döwürde infarktyň ýüze çykjak kliniki görnüşi aýyl-saýyl bolýandyr.
Ol aşakdaky görnüşlerde ýüze çykyp biler:
- Agyryly görnüşi – ýüze çykan infarktlaryň 90%-i şu görnüşe eýe bolýandyr. Ýakýan, gyzýan, basýan ýiti, güýçli agyrylar döşde peýda bolýar. Agyry güýjäp, çep egne, ele, pilçä, ýaýjyk süňke, çep tarapdan aşaky äňe çenli ýaýraýandyr. Agyryly tutgaýlaryň dowamlylygy birnäçe minutdan 2-3 güne çenli dowam edýändir. Köplenç näsaglarda howsalaly ýagdaýyň (sowuk der inme, ýüzüň gyzarmagy ýa-da agarmagy) ýüze çykmagy mümkindir.
- Demgysmaly (astmatiki) görnüşi – infarktyň demiň gysmagy, öýkeniň çişginliligi bilen emele gelýän görnüşidir. Bu görnüş köplenç gartaşan ýa-da gaýtadan infarkty başdan geçirýän adamlarda ýüze çykyp biler.
- Garyn (abdominal) görnüşi – infarkt garyn boşlugynda agyrylaryň döremegi bilen başlanýar. Näsagda ýürek bulanma, gaýtarma, içiň ýellenmegi ýaly alamatlar bolup biler. Infarktyň bu görnüşi köplenç hirurgiki keseller bilen çalşylýar.
- Ýürek urşuň bozulmagy bilen ýüze çykýan (aritmiki) görnüş – ýürek urmanyň çaltlaşmagy ýa-da seýreklemegi bilen ýüze çykyp, näsagyň huşuny ýitirmegine getirip biler.
- Beýni (serebral) görnüşi – ýüregagyry ýüze çykanok, ýöne beýniň gan aýlanyşygynyň peselmegi netijesinde kellagyrylar, baş aýlanma, görüşiň bozulmagy ýaly alamatlar ýüze çykýar. Köplenç el-aýagyň duýgurlylygynyň peselmegi ýa-da ysmazlyk ýüze çykyp biler.
3. Ýiti döwri – takmynan 10 gün dowam edýär. Bu döwürde ýürek myşsasynyň ölen ýeri gutarnykly emele gelip, onuň ýerinde ýara yzy döreýär. Bu döwürde bedeniň gyzgyny ýokarlanyp biler.
4. Ýiti döwürden soňky döwür – 8 hepdä çenli dowam edip, onuň dowamynda yara yzy doly emele gelip dykyzlanýandyr.
5. Infarktdan soňky döwür – 6 aý dowam edýän bu döwürde näsagyň ýagdaýynyň kadalaşmagy bolup geçmelidir.
Bejergi çäreleri talaba laýyk alnyp barylmadyk ýagdaýynda infarktyň gaýtadan döremegi, ýüregagyry tutgaýlaryň ýa-da ýürek ýetmezçiliginiň döremegi mümkindir.
Miokardyň infarktyny üç alamat boýunça anyklamak mümkindir:
- Özboluşly agyrylaryň döremegi;
- EKG-de ýüze çykýan üýtgemeler;
- Ganyň biohimiki görkezijileriniň üýtgemegi (fermentleriň hem-de fibrinogeniň ýokarlanmagy, leýkositleriň köpelmegi).
Miokardyň infarktynyň getirýän gaýraüzülmelerini irki we giçki toparlara bölüp bolar:
Irki gaýraüzülmeler: ýürek-damar ulgamynyň işiniň ýiti ýetmezçiligi, kardiogen şogy, ýürek urgularyň we geçirijiligiň bozulmagy, damarlarda gan lagtalarynyň emele gelip, damary dykmagy (tromboemboliki gaýraüzülmeler), perikardit.
Giçki gaýraüzülmeler: ýürek-damar ulgamynyň işiniň dowamly ýetmezçiligi, ýüregiň giňelmegi, tromboemboliki gaýraüzülmeler.
Miokardyň infarktynyň bejergisi näçe tiz başlansa, şonça-da näsag üçin onuň netijeliligi artýar.
Bejergi keselhananyň reanimasiýa bölüminde alnyp barylmalydyr.
Tiz lukmançylyk kömegi ýetip gelýänçä, näsagy ýatyrmalydyr we agyryny aýrar ýaly serişdeleri bermelidir. Bu maksat üçin nitrogliserin ulanylýar. Näsag nitrogliseriniň bir gerdejigini (0,5mg) ýa-da sepme (aerozol) görnüşini kabul edýär.
Eger agyryly tutgaýlar 5 minutdan gowşamasa serişdäni gaýtalaýarlar.
Tiz kömek gelýänçä agyrylar aýrylmasa, lukman narkotiki agyrysyzlandyryjylary ulanýar.
Agyryny aýyrmak gaýragoýulmasyz kömegiň esasy çäresi bolup, onuň şok ýagdaýyna getirip biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Näsagyň ýagdaýyny gowulandyrmak üçin aşakdaky çäreler geçirilýär:
- Gan damarynda emele gelen gan lagtasyny eretmek – bu çäre näçe tiz geçirilse, şonça-da netijeler kanagatly bolýandyr. Gan lagtasynyň 6 sagatdan soň eremegi, zeperlenen ýürek myşsasynyň diňe 5%-e golaý bölegini halas etmäge mümkinçilik berýändir. Bu maksat üçin streptaza, kabikinaza ýaly serişdeler ulanylýar.
- Ýürege düşýän agramy azaltmak – bu maksat üçin hereket edýän umumy ganyň mukdaryny azaldýan, gan basyşy peseldýän, ýürek urmalaryň ýygylygyny seýrekleşdirýän serişdeler ulanylýar. Bu çäreler ýürek myşsasynyň kisloroda bolan talabyny azaldyp, zeperlenen myşsa öýjüklerine agramlylygy peseldýändir.
- Miokardyň alyş-çalyş ýagdaýlaryny gowulandyrmak çäreleri (meselem, witamin E, preduktal).
Ýüregiň infarktynyň bejergisi diňe keselhanadaky çäreler bilen tamamlanman, keselden soň näsag 6 aýlyk dikeldiş döwrüni geçmelidir.
Infarktdan soň adam ýaşaýyş düzgünini üýtgetmelidir. Fiziki işjeňligi kem-kemden köpeltmelidir, zyýanly endiklerden (çilim çekmek, alkogol içgilerini içmek) saplanmalydyr.
Lukmanyň bellän dermanlaryny hemişe kabul etmelidir.
Gan basyşyň, gandaky holesteriniň, trigliseridleriň mukdaryna gözegçilik edip durmalydyr.
Lukmanyň gözegçiligi astynda näsag adaty ýaşaýyş düzgünlerini, iş endikleri bilen meşgullanmagy dowam edip biler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ukrainanyň günortasynda ýerleşýän Harkiw şäheriniň sudy ýurduň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň salgytdan gaçmakda aýyplanmagy boýunça işiniň diňlenişigini 27-nji dekabra çenli yza tesdirdi. Timoşenkonyň suda gatnaşmakdan ýüz öwürmegi suduň bu kararyna sebäp boldy.
Şol bir wagtyň özünde-de Timoşenkonyň aklawçysy Serhiý Wlasenko hüjüme sezewar edildi. Habar berilişine görä, suduň girelgesinde näbelli adamlar Wlasenkonyň ýüzüne zelýonka suwuklygyny sepipdirler. Wlasenko bu wakanyň derňelmegini talap etdi.
Ukrainanyň häzirki prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň syýasy garşydaşy bolan Ýuliýa Timoşenko häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmakda günäli tapylyp ýedi ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Timoşenkony salgytdan gaçmakda aýyplap gözgalan häzirki aýyplamalar onuň 1990-njy ýyllarda hususy energiýa kompaniýasyna ýolbaşçy bolan döwründe millionlarça dollar möçberde salgyt tölemändigine esaslanylýar.
Bu işiň diňlenişigi 2012-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 10 gezek yza tesdirlipdi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Katerin Aşton Ženewada Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly iki günläp dowam eden gepleşikleriň “içgin” we “esasly” bolandygyny aýtdy.
Ženewada geçen şol gepleşiklere Eýran bilen bir hatarda dünýäniň iri alty döwleti -Birleşen Ştatlar, Britaniýa, Fransiýa, Hytaý, Orsýet we Germaniýa gatnaşdy.
Eýranyň telewideniýesiniň berýän maglumatlaryna görä, gepleşikleriň nobatdaky tapgyry täze ýylyň ýanwarynda Ystambulda geçer.
Mundan ozal Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Tähranyň öz urany baýlaşdyrmak programmasyndan el çekmänligi sebäpli, Eýrana gadaganlyklar girizipdi.
Günbatar döwletleri Eýranyň ýadro ýaragyny döretmek howpundan howatyrlanýarlar. Eýran bu aýyplamlary ret edýär.


text:
Siriýanyň Baýyrbujak türkmenleriniň wekili Sadetdin Molla özleriniň şu günki agyr ýagdaýyna Türkmenistanyň göz ýumýandygyndan nägileligini bildirip, Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde «Özenini goramaýan döwletler ýok bolýar» diýdi.
«Türkiýeli bir okuwçy çaga öz sowalga puluny Siriýadaky türkmenlere iberýärkä, baý döwlet bolan ata watan Türkmenistan, kömek etmek beýle-de dursun, iň bärkisi, şu wagta çenli bir duýgudaşlyk hem çap etmedi» diýip, ol Azatlygyň «Dünýä türkmenleri» gepleşigine beren gürrüňinde aýdýar.
Mälim bolşy ýaly, türk söweş uçarynyň Orsýetiň SU-24 kysymly uçaryny urup ýykmagy bilen, Siriýanyň Türkiýe bilen serhetleşýän Baýyrbujak sebitiniň we Türkmen dagynyň atlary dünýäniň dürli metbugat serişdelerinde peýda boldy.
Bu sebitde ýaşaýan etniki türkmenleriň käbiri özleriniň režim güýçleri bilen bir hatarda rus harbylarynyň hüjümlerine hem yzygiderli duçar bolýandyklaryny aýdýarlar. Siriýadaky Türkmen milli hereket partiýasynyň başlygynyň orunbasary Arif Emeç hem metbugat çykyşynda: "Orslar bombalaýarka, Türkmenistan nirede?" diýdi.
Eýsem, Siriýa türkmenleri dünýä türkmenleriniň ata watany diýilýän Türkmenistan hökümetinden nämä garaşýarlar? Siriýanyň režim güýçleriniň hüjümleri bilen bilelikde rus howa zarbalary astynda galan etniki türkmenler häzir nähili ýagdaýlary başdan geçirýär? Türkmenistandan goldaw ýokdugyndan nägile bolýan türkmenlere kimler nähili kömek edýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda siriýaly türkmenleriň başdan geçirýän ýagdaýlaryna nazar aýlady.


text:
Drama. Gatnaşýarlar: Ýaşuly; Hytaýly.
ÝAŞULY: Saglykmy, inim, gurgunçylykmy? Gapdalyňda çökäýsem, garşy bolmarsyň-a. Bir laý Garaşsyzlyk seýilgähini aýlanyp çykdym. Näme, inim, senem bärik gezmäge geldiňmi?
HYTAÝLY: Hawa,ýaşuly, geçiň, oturyň.
ÝAŞULY: Obaly men. Tagtabazardan. Özüm çopan. Bärik ýörite çagyrdylar. «Watana bolan söýgüsi üçin» diýen medal berdiler. Tüweleme, gowy şäheriňiz bar eken. Ýadygärlikleriň arasynda Göroglynyň ýadygärligini gördüm. Ýaşkak özümizi Görogludyrys öýdüpdiris. Indi hiç zat ekenligimizi bildik. Ýogsa-da, ýagşy ýigit, sen nireli? Aşgabatlymyň?
HYTAÝLY: Ýaşuly, men siziň Türkmenistanyňyzyň hiç ýerinden däl. Hytaýly men.
ÝAŞULY: Hytaýly? Sen türkmençe gepläp dursuň-a. Türkmene-de meňzemänem duraňok.
HYTAÝLY: Men siziň ýurduňyza gelmänkäm türkmen dilini mazaly okap öwrendim-dä…
ÝAŞULY: Tüweleme. Bärik näme, keýpine geldiňmi?
HYTAÝLY: Dil öwreneňsoň keýpine gelinmez-ä, ýaşuly. Gaz almaga geldik biz size. Siziň gazyňyzy.
ÝAŞULY: Şundan şoňamy? Hytaý bilen Türkmenistanyň arasy-ha gaty daşdyr. Nädip ondan oňa gaz äkitjek siz?
HYTAÝLY: Hytaý gaty daş ýerem däl. Gazagystandan geçenje ýeriň Hytaý. Turban-a eýýäm çekdik, basym gazyňyz wazlap akar durar ol ýerik.
ÝAŞULY: Weý, siz-ä bu ýerden gaty ýakyn ekeniňiz. Biziň obamyz welin, Aşgabatdan gaty daş. Şonuň üçin biziň Tagtabazarymyzda henizem gaz ýok.
HYTAÝLY: Be. Siziň obaňyz beýle daşmy? Hytaýdanam daşmy?
ÝAŞULY: Hytaý daş diýmediň-ä sen. Aşgabat, soň Gazagystan, soň Hytaý diýdiň, şeýle dälmi?
HYTAÝLY: Hawa.
ÝAŞULY: Onda sen öz ýurduň daşlygy bilen Tagtabazary deňeşdirip gör. Ine, diňle. Näçe ýurt geçmeli Tagtabazara barýançaň! Aşgabatdan soň Änewe barýaň, soň Gäwers, Aksuw, Babadurmaz, Artyk, Kaka, Duşak, Tejen… Ah-ow, diňe Ahaldan geçýänçäň gara görgi. Soň Mary ili başlanýa. Garybata, Jojukly, Mary, Murgap, Wekilbazar, Baýramaly…
HYTAÝLY: Bu-uw! Seniň ýurduň-a gaty daş eken.
ÝAŞULY: Daş bolansoň bize gaz eltip bilenoklar-da. Eger biziň Tagtabazarymyzam Hytaý ýaly ýakynjak bolan bolsa, gazy sizden öň bize elterdiler-ä. Aýdyp durun-a men bize gaz eltmek gara kösenç diýip. Tagtabazar ýeriň ol ujy.
HYTAÝLY: Bu-uw! Daş eken, daş eken.
ÝAŞULY: Ýagşy ýigit, senden bir haýyş bar.
HYTAÝLY: Aýdyp otur, ýaşuly.
ÝAŞULY: Bize-de siz çekip beräýiň, bolmasa gazy! Sizden soň türkmen gazyny Owganystan, Hindistan hem Päkistan aljakmyş. Zyýany ýok, biz olardanam soňa garaşaýarys. Hytaýdan aýlapjyk, Hindistanyň, Päkistanyň, Owganystanyň üstünden Tagtabazara-da getirip beräýiň siz. Türkmen gazy şeýle eşret diýip, hemmeler öwýä welin, bizem göreli-le onuň nä jüre zatdygyny.
HYTAÝLY: A siz bu haýyşyňyzy öz ýolbaşçylaryňyza aýdyp goýberiň, ýaşuly.
ÝAŞULY: Biziň ýolbaşçylarymyz daşary ýurtlylary gowy diňleýä. Biziň gepimizi diňlemeýä olar. Öň olara aýdylma kemi galmady. Maňa seniň duşanyň gowy bolaýdy, inim. Indi seni sypdyrman. Hytaýa bardygyň ýurduňyzyň ýolbaşçylaryna aýt. Tagtabazarlylar gazsyz ýaman kösenýä diý. Şolar türkmen gazyny Hytaýdan alaga-da, Hindistanyň, Päkistanyň, Owganystanyň üstünden aýlapjyk, Tagtabazara-da çekip beräýsinler diýip, haýyş etdiler diý. Ýadyňdan çykarmagyn. Aýtgyn hökman. Men arkaýyn bolaýaýynmy onda? Türkmenler ýaly, söz berip, sözüňde tapylman goýsaň-a, ikimiz oňuşmarys. Size gidip barýan gaz turbany deşip, böwrüne şlanga dakaryn-da, Hytaýa barýan gazyň baryny Tagtabazara sowaryn. Ine, onsoň sizem halkyňyzyň öňünde ýalançy bolarsyňyz! Eşitdiňmi, inim?
HYTAÝLY: Hawa, ýaşuly.
ÝAŞULY: Onda men obamyza baryp, ildeşlerimize: «Adamlar, arkaýyn boluň, Size türkmenler gaz çekip bermese-de, Hytaý ýurdy gaz çekip berjekdir» diýip, ynandyraýynmy? Hany, «Hawa» diýsene.
HYTAÝLY: Nireden öwrenipdirin türkmen dilini! Nireden sataşypdyryn saňa, ýaşuly! Bor-how, bor! Ýakamy bir goýber-ä meniň. Men häzir samolýota ýetişmeli.
ÝAŞULY: Ana, bir adam-a «bor» diýdi. Belki, indi Tagtabazara-da türkmen gazy barar! Eý! Ýigit! Aldaýmagyn-how! Garaşýandyrys! Tutuş Tagtabazar bolup garaşýandyrys-ow!


text:
Eýranyň täze prezidenti Hassan Rohani ýurduň mejlisiniň öňünde prezidentlik kasamyny kabul etdi.
Tähranda ýekşenbe güni geçirilen kasam dabarasyna Eýran parlamentiniň deputatlary we 50-den gowrak ýurtdan gelen ýokary derejeli myhmanlar gatnaşdylar.
"Mukaddes Koranyň gapdalynda we eýran halkynyň öňünde ýurduň resmi dinini, Eýran Yslam Respublikasyny, şeýle-de esasy kanunymyzy gorajagyma gudraty guýçli hudaýdan kasam edýärin" diýip, Rohani aýtdy.
Dabara gelen prezidentleriň arasynda Asif Ali Zardari hem bar.
Tährandaky dabara gatnaşýan hormatly myhmanlaryň arasynda Ýewropa Bileleşiginiň ozalky daşary syýasat başlygy Hawiýer Solana, Owganystanyň, Gazagystanyň, Türkmenistanyň we Pakistanyň prezidentleri, şeýle-de Demirgazyk Koreýadan gelen uly derejeli resmi Kim Ýoň Nam bar.
64 ýaşyndaky Rohani 12-nji iýunda geçen saýlawlarda prezident saýlandy we oňa şenbe güni Eýranyň ýokary ruhy lideri aýatolla Ali Hamaneýi tarapyndan resmi pata berildi. Ol Mahmud Ahmedinejadyň ýerine prezident boldy.
Täze hökümetiň agzalary
Ýekşebe güni geçirilen dabara mahalynda Rohaniniň täze hökümetiniň hataryna giriziljek adamlaryň atlary aýan edildi.
Ol Eýranyň BMG-däki ozalky wekili Mohammad Jawed Zarifi daşary işler ministrligine hödürlese, ozalky nebit ministri Bijan Zanganehi öňki ornuna almagy teklip etdi.
Prezidentiň hökümetiň düzümine hödürleýän adamlary parlament tarapyndan tassyk edilmeli. Parlament spikeri Ali Larijani kanun çykaryjylaryň hökümet ministrligine hödürlenen adamlaryň kandidaturalaryna geljek hepde seretjegini aýtdy.
Rohaniniň geljekki kabinetine ministrlige hödürlenen adamlaryň arasynda hiç bir zenan kandidat ýok.
Emma muňa garamazdan, Rohani aýallar üçin deň hukuklary we mümkinçilikleri üpjün etmegiň öz hökümetinde ileri tutulýan meseleleriň biri boljagyny aýtdy.
Dawaly ýadro programmasy
Ozal ýurduň baş ýadro gepleşikçisi bolan Rohani öz inagurasiýa sözünde Eýranyň dawaly ýadro programmasyny agzamady.
Emma muňa garamazdan, ol ýurduň dawaly ýadro programmasy sebäpli girizilen sanksiýalary welin agzap geçdi:
"Men muny açyk aýdýaryn: eger siz düzüwli jogap isleýän bolsaňyz, Eýran bilen mynasyp dilde gepleşiň, sanksiýalar dilinde gepleşmäň."
Şu aralykda Birleşen Ştatlar Rohaniniň inagurasiýasy Eýrana çalasyn hereket edip, halkara jemgyýetçiliginiň Tähranyň ýadro programmasy babatdaky düýpli aladalaryny aradan aýyrmak mümkinçiligini döredýär diýdi.
Ak tamyň beýanatynda eger hökümeti özüniň halkara borçlaryny ýerine ýetirmek we ýadro meselesine parahatçylykly çözgüt tapmak barada esasly we çynlakaý gürrüňe girişmek kararyna gelse, Rohani Birleşen Ştatlarda «höwesli partner» tapar diýilýär.


text:
Türkmenistanyň işjeň hem-de ygtybarly hyzmatdaşlarynyň biri bolan Ýaponiýa bilen netijeli gatnaşyklary hemmetaraplaýyn ösdürmäge uly ähmiýet berýär. Ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny we medeni-ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmek üçin ägirt uly mümkinçilikler bar. Ministrler Kabinetiniň mejlisiniň barşynda döwlet Baştutanynyň gol çeken Karary hem munuň nobatdaky subutnamasy bolup, şol resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň “Türkmenenergo” döwlet elektroenergetika korporasiýasy “Sumitomo Corporation” (Ýaponiýa) kompaniýasy bilen Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynda kuwwaty 432 MWt bolan gazturbinaly elektrik bekediniň taslamasyny düzmek we gurmak barada şertnama baglaşar.
Häzir Türkmenistan we Ýaponiýa däbe öwrülen dostluk gatnaşyklaryna ygrarly bolmak bilen, ykdysady bähbitleriň deňagramlylygyna hem-de döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryna esaslanan özara gatnaşyklaryň nusgasyny döredýär.
Ýokary derejede, hökümetara we pudagara derejelerinde geçirilýän yzygiderli duşuşyklar iki dostlukly ýurtlaryň netijeli, köpugurly hyzmatdaşlygy hemmetaraplaýyn giňeltmäge tarap alnan ugra ygrarlylygynyň aýdyň subutnamasydyr. Şol duşuşyklaryň her biri bu gün täze mazmuna eýe bolýan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň esasy meseleleri boýunça işewür pikir alyşmalara öwrülýär.
2013-nji ýylyň sentýabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaponiýa amala aşyran resmi sapary däbe öwrülen türkmen-ýapon gatnaşyklaryna kuwwatly itergi berdi. Şol saparyň jemleri boýunça syýasy, söwda-ykdysady, maýa goýum we ynsanperwer ulgamlarda özara gatnaşyklary giňeltmäge gönükdirilen ikitaraplaýyn resminamalaryň ençemesine gol çekildi.
Olaryň hatarynda “Täze hyzmatdaşlyk hakynda Türkmenistanyň we Ýaponiýanyň arasyndaky bilelikdäki Beýannama”, tehniki hyzmatdaşlyk, tebigy gazy ýokary tehnologik usulda gaýtadan işlemek, ykdysadyýet we saglygy goraýyş ulgamlarynda ikitaraplaýyn resminamalar bar. “Türkmengaz”, “Türkmenhimiýa” we “Türkmennebit” döwlet konsernleri “Sojitz” “Chiyoda”, “Nippon”, “ITOCHU”, “JGC”, “Kawasaki”, “TOYO”, “Mitsui”, “Tsukishima”, “Mitsubishi”, “Sumitomo” ýapon kompaniýalary bilen, Türkmenistanyň döwlet daşary ykdysady iş banky Ýaponiýanyň halkara hyzmatdaşlyk banky bilen ylalaşyklaryň we şertnamalaryň birnäçesine gol çekdiler. Amala aşyrylmagy bellenilen taslamalaryň umumy bahasy 10 milliard amerikan dollaryndan hem geçýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abe bilen geçiren duşuşygynyň barşynda hem özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge özara gyzyklanma bildirildi. Bu duşuşyk şu ýylyň martynda Sendaý şäherinde boldy. Bu ýerde BMG-niň «Tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak» atly III Bütindünýä maslahaty geçirildi.
Söhbetdeşligiň çäklerinde türkmen Lideri we ýapon hökümetiniň ýolbaşçysy türkmen-ýapon hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlarynyň geljegi barada pikir alşyp, söwda-ykdysady ulgamynda özara gatnaşyklaryň mümkinçiliklerini amala aşyrmak, maýa goýum işjeňligini höweslendirmek, işewür hem-de düzümleriň ugry boýunça netijeli gatnaşyklary diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek üçin amatly şertleriň bardygyny bellediler.
Şunuň bilen baglylykda, Ykdysady hyzmatdaşlyk baradaky Türkmen-ýapon we Ýapon-türkmen komitetleriniň işine, hyzmatdaşlygyň netijeli görnüşlerini we ugurlaryny kesgitlemek üçin oňat mümkinçilikleri döredýän bilelikdäki işewür maslahatlara ähmiýetli orun berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň şol saparyň çäginde Ýaponiýanyň işewürleri bilen geçiren duşuşygy munuň aýdyň subutnamasydyr. Netijeli gatnaşyklary giňeltmegiň geljegi ara alnyp maslahatlaşylan duşuşykda ýapon işewürleri hyzmatdaşlyk etmek, onuň netijeliligini artdyrmak boýunça tekliplerini beýan etdiler. Mundan başga-da, “Türkmengaz” döwlet konserni bilen “Mitsubishi Corporation” (Ýaponiýa) hem-de “Gap Inşaat Ýatirim ve Diş Ticaret A.Ş.” (Türkiýe) kompaniýalarynyň konsorsiumynyň arasynda Özara düşünişmek hakynda Ylalaşyga gol çekildi.


text:
Türkmenistanda 2013-nji ýylyň dekabr aýynda parlament saýlawlary geçiriler. Bu möhüm syýasy çärä ýurduň taryhynda ilkinji gezek iki partiýa gatnaşar.
Dünýäniň köp ýurtlarynda belli bir syýasy ýörelgäni tutýan ýaşlaryň öz jemgyýetdir toparlary, hereketleri bolýar. Olar hem öz gezeginde ýurduň syýasy durmuşynda uly roly oýnaýarlar.
Şol bir wagtda Türkmenistanda ýaşlaryň şeýle hereketleriniň, guramalarynyň ýetmezçilik edýändigi, ýaşlaryň döwletiň syýasy durmuşyna işjeň gatnaşmaýandygy aýdylýar.
Eýsem, türkmenistanly ýaş oglandyr gyzlaryň, beýleki döwetlerde bolşy ýaly, ýurduň syýasy durmuşy bilen gyzyklanmagy, oňa täsir ýetirjek bolmagy näme üçin ösmedik? Bu ýagdaýy üýtgetmek üçin nämeler edip bolardy?


text:
Yragyň kürt güýçleri Mosulyň gündogarynda ýerleşýän we “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň kontrollygynda saklanýan şäherçäni yzyna almak ugrunda hüjümlere başladylar.
7-nji noýabrda 2 müňe golaý peşmerga söweşijisi Başika şäherçesine girdi. Mosulyň 13 kilometr demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän bu şäherçäniň ilatynyň aglabasynyň “Yslam döwleti” söweşijileridigine ynanylýar.
6-njy noýabrda kürt güýçleri şäherçä minomýotlary we güýçli artilleriýa oklaryny atyp hüjüm etdiler.
Geçen hepde Yragyň hökümet güýçleri Mosula girip, onuň gündogaryndaky mähellelerde käbir öňe gidişlikleri gazandylar. Emma yrak güýçleriniň şäheriň gür ilatly sebitlerine aralaşyp, “Yslam döwleti” toparynyň janyndan geçen bombaçylary bilen ýüzbe-ýüz bolmagy netijesinde progressiň gerimi haýallady.


text:
Duşenbe güni ABŞ-da Arizonadaky betbagtçylygyň pidalarynyň hatyrasy tutuldy. Şenbe güni Arizonada Amerikan Kongresiniň agşasy Gabriel Giffordsa hem onuň tarapdarlaryna hüjüm edilipdi.
Tutuş ýurt boýunça döwlet baýdaklary aşak düşürildi. ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama wepat bolanlaryň hatyrasyna bir minut dymyşlyk yglan etdi.
Şu iş boýunça tussag edilen 22 ýaşly Žered Li Lafner suda getirildi we oňa formal taýdan günä bildirildi. Bildirilen günäleriň arasynda Kongresiň deputatynyň janyna bilkastlaýyn kast etmek hem bar.


text:
Sişenbe güni Brýusselde Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýyny synlamak üçin 27-nji aprelde bu ýurda sapar eden Ýewropa Parlamentiniň agzalary ýörite metbugat konferensiýasyny geçirdiler.
Bu konferensiýa gatnaşan Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysy Rikard Jozwiagyň aýtmagyna görä, metbugat konferensiýasynda Türkmenistanda adam hukuklarynyň berjaý edilişini barlamaga baran Ýewroparlamentiň üç agzasy çykyş edip, Türkmenistandaky adam hukuklary bilen bagly ýagdaýyň özlerini uly alada goýýandygyny aýdypdyrlar.
Emma Ýewroparlamentiň agzalary bu mesele bilen bagly karara gelmäge özleriniň entek taýýar däldiklerini aýdýarlar.
Türkmenistana sapar eden delegasiýa ýurtdaky adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy gowulandyrmak üçin türkmen häkimiýetlerine ýene birnäçe hepde wagt bermek kararyna geldiler diýlip, habar berilýär.
Maglumata görä, Ýewropa Parlamentiniň wekilleri türkmen häkimiýetlerinden adam hukuklary bilen bagly ýagdaýa syn etmek üçin halkara guramalara bu ýurda gelmäge rugsat bermeklerine garaşýandyklaryny Brýusselde geçirilen metbugat konferensiýasynda beýan edipdirler.
Ýewroparlamentiň Daşary işler boýunça komiteti şu ýylyň ýanwar aýynda Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygyny makullapdy. Şondan soň, bu dokumentiň Ýewropa Parlamenti tarapyndan tassyklanmagyna päsgelçilik galmandy.
Emma indi Türkmenistanda adam hukuklarynyň berjaý edilişinde öňegidişligiň bolmazlygy Ýewropa Parlamentiniň öz kararyny üýtgetmegine sebäp bolup biler.
Delegasiýanyň taýýarlajak hasabaty esasynda Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler boýunça komiteti ses berişligiň yza tesdirilmegi ýa tesdirilmezligi barada karar çykarar. Bu mesele boýunça iýun aýynda ses berişlik geçirilmeli.


text:
ABŞ-nyň media serişdeleri Obamanyň administrasiýasynyň 2013-nji ýylda ABŞ-nyň Nýu Ýork ştatynda kiçi bente garşy kiber hüjümde eýranly hakerleri aýyplandygyny habar berdiler.
Adalat departamenti hakerlere garşy aýyplamany taýýarlandygyny we onuň şu hepdede köpçülige mälim ediljekdigini aýtdy, diýip 10-njy martda Reuters we CNN habar berdiler.
ABŞ-nyň resmileri Nýu Ýork şäherinden 42 kilometr uzaklykda ýerleşýän we suw derejesine gözegçilik edýän “Bowman Avenue Dam” kompaniýasynyň dolandyryjy sistemasynyň däl-de, goşmaça sistemalarynyň hakerleriň eline düşendigini hasap edýärler.
Obamanyň administrasiýasy dekabr aýynda Ukrainada elektrik energiýasynyň üpjünçiligine zeper ýetirilmegine kiber hüjümiň sebäp bolandygy anyklanandan soň daşary ýurtly hakerleriň ABŞ-nyň infrastrukturasyna zeper ýetirmeginden has uly aladalanma bildirýär.


text:
Orsýetiň häkimiýetleri we habar serişdeleri 27-nji fewralda oppozisiýanyň lideri Boris Nemtsowyň öldürilmegine jogapkär bolup biljek potensial jenaýatçylaryň käbirine, ýönekeýleşdirip aýdanyňda, ”barmak çommaltsa-da”, olaryň hiç biriniň Kreml bilen gatnaşygy bardyr öýdülenok.
1. ABŞ amala aşyrdy
Orsýetiň Derňew komitetiniň agzalary we beýleki ýokary derejeli resmileri özbaşdak aýyplamalardan resmi taýdan saklandylar we “Nemtsowyň öz syýasy maksatlaryna ýetmekde hiç zatdan saklanmaýanlaryň pidasy bolmagynyň ähtimaldygyny” aýtmak bilen öňdular.
Köp orsýetliler bolsa bu kesgitsiz çaklamalary ABŞ-a garşy yşarat hökmünde kabul etdiler. Kreml Waşingtony geçen ýylda Ukrainada Ýewromaýdan protestleriniň we hökümetiň agdarylmagynyň guramaçylygynda, şeýle-de şeýle ýagdaýy Orsýetde geçirmäge synanyşmakda aýyplady.
Antimaýdan guramasynyň resmi bolmadyk onlaýn pikir soralyşygynda öz pikirini mälim edenleriň 45%-i ABŞ-nyň Orsýetde maýdan protestlerini tutaşdyrmak maksady bilen liberal Nemtsowyň öldürilmegini gurnandygyny aýtdylar. Öz pikirini beýan edenleriň ýene 23%-i Nemtsowy, ýurtda protestleri tutaşdyrmak üçin, oppozisiýanyň öldürendigini aýtdy.
Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrow hem şuňa meňzeş pikirlere eýerip, “Nemtsowyň öldürilmeginiň Orsýetde içerki konflikti döretmäge mümkinçilik gözleýän Günbataryň gizlin gulluklary tarapyndan gurnalandygyna şübhe ýok” diýip, ol Instagramda ýazdy.
Döwlete degişli bolmadyk media serişdeleri, şol sanda “Nowaýa gazeta” Çeçenistanyň liderini ençeme sapar tankyt edendigi üçin Nemtsowyň mydama Kadyrowyň howpsuzlyk gulluklarynyň göz astynda bolandygyny çak edýär.
2. Muny yslamçy ekstremistler etdi
Orsýetli derňewçiler Nemtsowyň ýanwar aýynda “Charlie Hebdo” neşirindäki gyrgynçylygyň yz ýany dünýewi garaýyşlar we söz azatlygy hukuklaryny goldap eden çykyşlary sebäpli oňa haýbatyň atylandygyna özlerinde subutnamalaryň bardygyny aýtdylar.
Käbir orsýet metbugat serişdeleri, polisiýa salgylanyp, olaryň hüjümiň bolan ýeriniň golaýynda galdyrylan ak reňkli Lada maşyny barlaýandygy we bu ulagyň belgileriniň Demirgazyk Kawkazyň Inguşystan respublikasyna degişlidigini habar berýärler.
3. Muny ukrainler etdi
Nemtsow Orsýetiň Ukrainadaky konflikte çak edilýän gatnaşygyna garşy berk çykyş edýärdi we ol birnäçe hepde mundan öň eden çykyşynda Orsýetiň Ukrainadaky ýaragly krizisde rol oýnaýandygyna şübhesiz subutnamalaryň bardygyny aýdypdy.
Muňa garamazdan, Orsýetiň Derňew komitetiniň metbugat wekili Wladimir Markin Nemtsowyň ölüminde Ukrainanyň günälenmelidigini çak etdi.
Käbir adamlar Nemtsowyň Kiýewe bildiren goldawy üçin “halk duşmany” hökmünde Putiniň tarapdarlarynyň gahar-gazabyna duçar bolandygyny çak edýärler.
Orsýetiň Goranmak ministrligine degişli «Zwezda» telekanalynyň maglumatynda Nemtsowyň öldürilmegine Kremliň iki sany ýiti tankytçysy: aşa milletçi Dmytro Korçynskiniň we Ukrainanyň milletçi ”Sagçy sektorynyň” ýolbaşçysy Dmytro Yaroşyň günäli bolmaklarynyň mümkindigi aýdyldy.
"Olar ýaňy-ýakynda Orsýetde, hususanam Moskwada terrorçylykly hereketleri amala aşyrmagyň zerurlygy barada çykyş etdiler” diýip, maglumatda aýdylýar.
4. Onuň bulaşyk durmuşy sebäp boldy
Nemtsowyň öldürilmeginiň yzysüre bir sagadyň dowamynda Twitterde peýda bolan çaklamalarda Nemtsowyň, hamana söýgülisini oňa elinden aldyran ukrain tarapyndan öldürilen bolmagynyň mümkinligi öňe sürüldi.
Öldürilen wagty Nemtsowyň ýanynda, onuň ozaldan birnäçe ýyl bäri gatnaşyk edýän gyzy 23 ýaşly model Anna Duritskaýa bardy.
Duritskaýa hüjümde diri galdy we şondan bäri kanungoraýjylar tarapyndan jemgyýetden berk üzňelikde saklanýar.


text:
Sloweniýanyň hökümeti ýurda Horwatiýadan müňlerçe migrantyň barmagy bilen baglylykda goşunyň serhet polisiýasyna ýardam bermegine ýol açýan kanuny teklip etdi.
Teklip edilen kanunyň 20-nji oktýabrda parlamentde makullanmagyna garaşylýar.
Munuň öňüsyrasynda 19-njy oktýabrda Sloweniýa özüniň Horwatiýa bilen serhedinden 1000-den gowrak migranty geçirmekden ýüz öwürdi we öz hereketini gündeki kwotanyň dolmagy bilen düşündirdi.
Horwatiýa öz demirgazyk goňşusyndan günde 5000 migranty kabul etmegi soraýar, Sloweniýa bu sanyň diňe ýarsyna razydygyny aýdýar.
Bu ýagdaý Siriýadaky, Owganystandaky we Yrakdaky uruşdan gaçyp çykan adamlaryň Horwatiýada we Serbiýada üýşmegine sebäp bolýar.


text:
Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh özüniň diňe saýlawlarda ýeňilen halatynda häkimiýetden gitjekdigini aýtdy.
"Häkimiýete gelmäge ymtylýanlar, geliň, muny siwilizlenen görnüşde, ýagny parlament ýa-da prezidentlik saýlawlarynda ses berişligiň üsti bilen amala aşyryň” diýip, Ali Abdullah Saleh garşydaşlaryna ýüzlendi.
Saleh ýurda 1978-nji ýyldan bäri baştutanlyk edip gelýär.
Duşenbe güni ýene-de müňlerçe adam Salehiň häkimiýetden gitmegini talap edip, paýtagtyň Sana uniwersitetiniň töwereginde ýygnandylar.
Aden şäherinde ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň demonstrantlara garşy ot açmagy netijesinde bir protestçi ölüp, başga-da 4-si ýaralandy.
17-nji fewraldan bäri Ýemendäki halk gozgalaňlarynda 12 adam öldi.


text:
Hytaý şu ýyl durnuklylygy we 7.5 prosent ykdysady ösüşi nazarlar.
Iş başyndan gidýän premýer-ministr Wen Jiabao duşenbe güni parlamentiň ýyllyk kongresiniň başynda hökümetiň öňde goýan maksatlary barada çykyş etdi.
Wen üç müň çemesi delegata hökümetiň her edip, hesip edip ösüş gazanjak bolmajagyny, muňa derek sosial programmalary we problemalary çözmegi ileri tutjagyny, şol sanda korrupsiýa we howanyň hapalanmagyna garşy göreşjegini aýtdy.
Şeýle-de hökümet bu ýyl harby çykdajylary 10.7 prosent köpeltmegi, ýagny 119 milliard dollara ýetirmegi planlaşdyrýar. Bu geçen ýylkydan sähel az bolýar.
Parlament Weniň hasabatyny, býujeti tassyk etmeli we kongresiň soňunda, 17-nji martda täze döwlet ýolbaşçylary bellenmeli.