text:
Soňky günlerde ýurtda hususy işleýän diş lukmanlarynyň kabinetlerine hukuk goraýjy organlaryň, salgyt gullugynyň we häkimlikleriň işgärleriniň reýdleri gurnaýandyklary barada habar berilýär. Olar hususyýetçi diş lukmanlarynyň mediki enjamlaryny konfiskasiýa edip, olara jerime salýarlar.
Şeýle ýagdaýa duçar bolan lukmanlardan birem Aşgabadyň Parahat mikroraýonynda işleýän we özüni Orazgeldi diýip tanadan lukman ildeşimiz. Orazgeldi bu barada şeýle gürrüň berýär: “Birinji gezek 3 müň dollar jerime salýarlar. Ýöne ýene-de bu işiňi dowam etdirseň, türmä basyljagyňy aýdyp, duýdurýarlar”.
Onuň aýtmagyna görä, ýaňy-ýakynda organ işgärleri onuň hem kabinetine gelip, onuň alyp barýan lukmançylyk işiniň bikanundygyny hem-de bu işini ýatyrmagy talap edipdirler.
Lukman ildeşimiz, emläkleri konfiskasiýa edilip, jerime salnan kärdeşleriniň hem bardygyny, şeýle lukmanlardan gaýdyp bu iş bilen meşgul bolmajakdyklary barada dilhatynyň hem alynýandygyny aýdýar.
Aşgabatly diş lukmany Orazgeldiniň aýtmagyna görä, paýtagtda we Ahal welaýatynda 45 sany hususyýetçi diş lukmany bar. Şolaryň eýýäm 25 sanysynyň lukmançylyk kabinetleri ýapylypdyr. Olaryň käbirleriniň jenaýat jogapkärçiligine hem çekilendigini ol gürrüň berdi.
Sebäp
Bu maglumaty resmi çeşmelere tassykladyp bolmady we hususy tertipde işleýän diş lukmanlarynyň garşysyna şeýle çäreleriň görlendigi barada hiç hili resmi maglumaty hem tapyp bolanok. Ýöne, Orazgeldiniň aýtmagyna görä, hususyýetçi diş lukmanlarynyň işini togtatmak baradaky mesele geçen hepdäniň anna güni paýtagtyň saglygy goraýyş müdirliginde geçirilen ýygnakda gozgalypdyr.
Şol ýygnakda ýurduň Saglygy goraýyş ministrliginiň ýolbaşçylary çykyş edip, hususy diş lukmançylygy bilen meşgullanýanlaryň kabinetleriniň ýapyljakdygyny habar beripdirler. Şonuň yzy bilen hem lizensiýasy bolmadyk diş lukmanlaryna garşy çärelere girişilipdir.
“Lisenziýaly işleýän lukmanlary barmak basyp sanaýmaly. Lukmançylyk işi boýunça lisenziýa 2000-nji ýyldan bäri berlenok. Ýogsam, bu lisenziýany aljak bolan lukmanlar örän köp” diýip, aşgabatly diş lukmany Orazgeldi gürrüň berýär.
Ençeme ýyllap lisenziýasyz hususy lukmançylyk işi bilen meşgullanyp gelýän diş lukmanlaryndan lisenziýanyň edil häzirki wagtda talap edilip başlanmagynyň sebäbi barada hem resmi maglumat ýok. Emma Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan käbir lukmanlaryň aýtmaklaryna görä, onuň sebäplerinden biriniň ýaňy-ýakynda paýtagtda Stomatologiýa merkeziniň täze binasynyň açylmagy bilen bagly bolmagy ahmal.
Agzalýan merkeziň diş lukmanlaryndan özüni Geldi diýip tanadan bir işgäriniň özara söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, bu iş hassalaryň diňe Stomatologik merkezinde bejergi almaklary üçin edilýär. “Onsoňam, döwlet medisina edaralarynda, şol sanda Stomatologik merkezinde işleýän diş lukmanlarynyň her aýda tabşyrmaly planlary bar. Hususyýetçiler zerarly şol plany tabşyryp bolmaýar” diýip, Geldi gürrüň berýär.
Hususyýetçiler
Ilat arasynda hususyýetçi diş lukmanlara ýüz tutýan adamlar az däl. Olaryň işiniň hili ýokary, stomatologik hyzmatlarynyň bahasy hem elýeterli hasaplanýar.
Il arasyndaky gürrüňlerden çen tutulsa, adamlaryň hususyýetçi diş lukmanlaryna ýüz tutmaga ýykgyn etmeginiň ýene bir sebäbi hem döwlet eýeçiligindäki keselhanalarda giňden ornaşan parahorluk bilen bagly. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ildeşlerimiz hususyýetçi diş lukmanlaryna berilýän puly, döwlet keselhanasyna barsaň, barybir lukmanlara para hökmünde bermeli bolýandygyny nygtaýarlar.
Şol bir wagtda-da paýtagtda stomatologik materiallaryny satýan “Tebip”, “Wladmiwa” atly käbir dükanlar hem ýapylypdyr. Bu dükanlaryň ýapylmagynyň sebäplerini dükanlaryň işgärlerinden anyklamak başartmady.
Ýöne, diş lukmanlarynyň aýtmaklaryna görä, bu dükanlaryň ýapylmagy hem hususy diş lukmanlaryna garşy alnyp barylýan kampaniýa bilen bagly bolmaly, sebäbi hususy işleýän diş lukmanlarynyň köpüsi matariallaryny şol dükanlardan satyn alýardylar.


c: text/html

text:
Magtymguly adyndaky TDU-nyň talyplary ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda geçirilen olimpiýadanyň ýeňijileri
26.12.2016
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň topary üçünji orna düşdi. Türkmenistanyň oba hojalyk uniwersitetiniň we Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň talyplary-da ykdysadyýet, himiýa, kompýuter tehnologiýalary, matematika we fizika derslerinden gowy netijeler gazanyp, baýrakly üçlüge düşmegi başardylar.
Ýeňijileriň ählisine ýörite diplomlar gowşurlar.
Talyplaryň arasynda her ýyl dersler boýunça olimpiýadalryň geçirilmegi talyp ýaşlaryň dünýä garaýşyny artdyrmaga we aň-bilim düşünjesini ýokarlandyrmaga, olaryň ylmy barlag işlerine isleglerini höweslendirmäge gönükdirilendir.Ýokary okuw mekdepleriniň arasynda geçirilýän bäsleşikler zehinli we maksada okgunly talyplary ýüze çykarmaga mümkinçilik berýär, olaryň üstünligi ýoldaşlaryna görelde bolup, ýokary bilimiň hil derejesini belende göterýär.
Wiktoriýa NOWIKOWA

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň häkimiýetleri Almaty şäherinde täze çap edilip başlanan “Prawdiwaýa gazeta” atly täze gazetiň ilkinji neşirini konfiskasiýa etdiler.
Bu gazet esasan ýurduň syýasy oppozisiýasynyň işleri bilen bagly materiallary çap etmegi göz öňünde tutýardy.
“Prawdiwaýa gazeta” atly gazetiň žurnalisti Madiýa Torebaýewa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda häkimiýetleriň bu çäräniň sebäbini gazetiň registrasiýa dokumentinde onuň haýsy günler çapdan çykjakdygy barada anyk maglumatyň berilmändigi bilen düşündirendiklerini aýtdy.
Gazetiň indiki sanyny geljek aý çap etmekliklik göz öňünde tutulýar. Geçen ýylyň dekabrynda Gazagystanyň häkimiýetleri “ekstremistik mazmunly” diýen esasda oppozision we garaşsyz gazetleriň onlarçasynyň çap edilmegini gadagan edipdiler.


text:
Düýn NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky halkara howpsuzlyk kömek güýçleri Owganystanda iki esgeriniň öldürilendigini aýtdy.
Bu maglumata görä, bir amerikan esgeri günorta Owganystanda öýde ýasalan partlaýjynyň pidasy bolupdyr. Milleti aýdylmadyk ikinji bir esger bolsa günorta Owganystanda pitneçiler bilen bolan söweşde ölüpdir.
«Frans-Press» habar gullugynyň hasabyna görä, bu iki esgeriň ölümi şu ýyl Owganystanda ölen halkara esgerleriniň sanyny 458-e eýtirýär. Geçen ýyl Owganystanda 520 halkara esgeri öldürilipdi.


text:
31-nji martda Türkmenistanyň prezidenti “Ýaşaýyş jaýlaryň hem gozgalmaýan emläge degişli başga obýektleriň gurluşygy” hakyndaky kanuna gol çekdi. Bu kanun şu ýylyň 1-nji oktýabryndan güýje girmeli. Türkmenistanda ilkinji gezek kabul edilýän bu kanun ýaşaýyş jaýsyz kösenýan adamlaryň kynçylyklaryny çözmäge ýardam edermi?
Ýewropanyň ösen ýurtlarynda paýly gurluşyklara gatnaşýan adamlar entek gurulmadyk jaýy satyn almak bilen, jaýy onuň bazar nyrhyndan 10-20% arzan satyn alýarlar. Bu kanun Türkmenistanyň ilatyna-da şeýle mümkinçiliklere ýol açarmy? Şu kanun bilen bagly Azatlyk Radiosy türkmenistanly žurnalist, kanunçylyk meseleleri bilen ýakyndan gyzyklanýan Aşyrguly Baýryýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, “Ýaşaýyş jaýlaryň hem gozgalmaýan emläge degişli başga obýektleriň gurluşygy” baradaky kanun jaýa mätäç maşgalalaryň kynçylyklaryny çözmäge ýardam berermi?
Aşyrguly Baýryýew: Şeýle kanunyň kabul edilmegini gutlamak gerek. Dogrudanam, bu ýaşaýyş jaýa mätäçlik çekýän raýatlaryň hajatlaryny kanagatlandyrmakda gowy goltgy berip biljek kanun. Täze kanun boýunça bu meselede raýatlaryň özlerine köp mümkinçilikler berilýär. Ýagny, raýatlaryň özleri ýaşaýyş jaýy gurjak firmany saýlap alýarlar. Täze kanun şu meseledäki ähli düzgünleri kadalaşdyrýar, ähli meseleleri, problemalary çözmäge gönükdirilen.
Azatlyk Radiosy: Kanunda gurujynyň öňünde nähili talaplar goýulýar? Mysal üçin, Gazagystanyň kanunynda paýly gurluşygy amala aşyrmak isleýän kompaniýanyň gurluşyk pudagynda iş tejribesiniň bolmagy talap edilýär. Türkmenistanyň kanunynda paýly gurluşygy alyp barmak isleýän edaralardan näme talap edilýär?
Aşyrguly Baýryýew: Guruja bildirilýän birnäçe hökmany talaplar bar. Bu ýagdaý kanunyň 9-njy maddasynda kesgitlenen. Paýly gurluşygy amala aşyrmak üçin gurujynyň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilýän hususy maýasy bolmalydyr. Birinji talap edilýän zat şol.
Onsoň, ýyllyk maliýe hasabatlarynyň auditiniň geçirilmegi talap edilýär. Şeýle hem, gurluşygy alyp barjak kompaniýa ygtyýar berilmegi üçin, bu kompaniýada geçirilen maliýe-audit barlaglarynyň netijeleri degişli edaralara tabşyrylmaly. Kanunyň 17-nji maddasynyň 2-nji bendinde bellenilen möhletde gurluşygyň taslama beýannamasy metbugatda ýerleşdirilmeli.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda şu talaplary ýerine ýetirip bilýäýjek hususy kompaniýa ýa firma ýa edara barmy?
Aşyrguly Baýryýew: Soňky iki ýylyň dowamynda bizde bir topar gurluşyk guramalary döredildi. Ýöne olaryň tehnologik, tehniki mümkinçilikleri, gurluşyk kuwwaty döwrüň talabyna laýyk gelmeýär. Sebäbi olary döreden adamlaryň köpüsinde uly maýa ýok.
Azatlyk Radiosy: Paýly gurluşygyň özi ilki bilen belli bir möçberde paýdarlardan serişde toplap, soňra gurluşyga başlamaklygy göz öňünde tutýar. Şu şertlerde türkmen gurluşyk kompaniýalary işläp bilermi?
Aşyrguly Baýryýew: Dogrudanam, bu kanun boýunça ýaşaýyş jaýlarynyň we başga obýektleriň paýly gurluşygy paýçylaryň serişdeleriniň hasabyna alnyp barylmaly. Diýmek, paýçylar doly tölenmeli puluň, ýagny gurluşygyň bahasynyň belli bir prosentini öňünden geçirmeli.
Şeýlelikde, şol firmalarda eýýäm belli bir derejede pul serişdeleri, ýagny maýa boljak. Şonuň üçin-de, olar azda-kände iş alyp baryp biljekler. Ýöne şolar ýaly gurluşyklara başdan pul bermäge, mysal üçin, 20-30 müň dollar ýa 50 müň dollar pul tölemäge biziň raýatlarymyzyň köpüsiniň gurby çatmaýar.
Azatlyk Radiosy: Çehiýanyň tejribesine göz aýlasak, paýly gurluşyklara gatnaşýan raýatlar banklardan jaý kreditini alyp bilýärler. Türkmenistanda şu ýagadaý nähili?
Aşyrguly Baýryýew: Türkmenistanda-da şol kredit bermek barada, aýratyn hem şu jaý gurjak bolýanlara kredit bermek barada düzgünler, görkezmeler bar. Ýöne ol hemişe düzgün boýunça işläp duranok.
Çehiýadaky tejribe – gowy tejribe. Bizdäki banklarda-da korrupsiýa aradan aýryylsa, gowy bolardy. Sebäbi, şol banklardan karz-kredit alýanlar puluň belli bir möçberini bankyň resmilerine goýup gaýtmaly diýip, köplenç zeýrenýärler. Gelejekde, raýatlaryň özleriniň hem şu zatlar bilen gyzyklanmaklary gerek.
Azatlyk Radiosy: Beýleki ýurtlarda paýly gurluşygy amala aşyrýan firmalar ilki bilen ýeri satyn alýarlar, soňra guruljak jaýyň proýektini taýýarlap, ýaşaýjylara hödürleýärler. Türkmenistanyň kanunyna görä bolsa, ýer ýuridiki firmalara hususy eýeçilige berilmeýär, ýer diňe kärendä berilýär. Täze kanuny işletmek üçin, 1-nji oktýabra çenli ýer baradaky kanuna-da üýtgetme giriziler diýip pikir edýärsiňizmi?
Aşyrguly Baýryýew: Şu kanunyň 30-njy maddasynyň 2-nji bendinde bellenilişine görä, Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuknamalarynyň şu kanunyň güýje girýän gününe çenli oňa laýyk getirilmelidigi aýdylýar. Şu bent umyt döredýär. Belki-de, şol talap ýerine ýetiriler diýip pikir edýärin.


text:
Paýtagt Aşgabadyň simwolyna öwrülen monumentler toplumyndan ýene biri sökülýär. Sökülmeli edilen obýektler Aşgabadyň taryhy merkezinde ýerleşýän we öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe bina edilen monumentler toplumydyr.
1948-nji ýylyň ýer titremesinde pida bolanlaryň hatyrasyna dikilen monument sökülýär
Şol toplumdaky ýadygärliklerden biri, 1948-nji ýyldaky ýertitremede wepat bolanlaryň hatyrasyna gurlan öküzli ýadygärlikdir. Bu ýadygärlikde ýer togalagyny şahynda göteren öküz, yranan ýerde öz çagasyny, ýany kiçijik Saparmyrat Nyýazowy halas edýän ene şekillendirilen.
Bu ýadygärligiň golaýynda Gurbansoltan ejäniň (Nyýazowyň ejesiniň) hormatyna gurlan “Ene mähri” ýadygärligi, ýadygärlikler toplumynyň öz adyny göterýän bölegindäki Atamyrat Nyýazow heýkeli, şol parkda Nyýazowyň doganlarynyň hormatyna gurlan heýkeller hem yumrulmaly ýa göçürilmeli edilen monumentleriň hatarynda.
Meňzeşlik
S.Nyýazowyň doganlaryna bagyşlanan monument
Soňky ýyllaryň dowamynda göçürilmeli ýa ýumrulmaly edilen ýadygärlikleriň arasynda bir meňzeşlik bar. Ol hem şolaryň aglabasynyň öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe gurlup, olaryň bir tarapynyň öňki prezidentiň maşgalasyna baglanyşmagydyr.
Häzirki aýrylýan monumentler toplumy, soňky ýyllaryň dowamynda, öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwrüni ýatladýan ýa onuň şahsyýeti bilen baglanşykly ýumrulan ýa şäheriň daşyna çykarylan monumentlerden ilkinjisi däl.
Mundan ozal şu ýadygärlikler toplumynyň golaýynda ýerleşen Bitaraplyk binasy hem sökülip, şäheriň daşyna çykarylypdy. 2010-njy ýylda sökülen şol binanyň depesinde Nyýazowyň güne bakyp aýlanýan altyn çaýylan heýkeli ýerleşýärdi. Bu monoment halk arasynda “Üç aýak” ady bilen meşhurlyk gazanypdy.
S.Nyýazowyň ejesine bagyşlanan monument
Edil häzirki döwürde, Aşgabadyň Saparmyrat Türkmenbaşy şaýolynda ýerleşýän Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky olimpiýa stadionyny sökmek işi hem dowam edýär. 30,000 töweregi tomaşaça niýetlenilip 2003-nji ýylda, Nyýazowyň ýurda ýolbaşçylyk edýän döwründe gurlan bu stadion onuň adyny göterýärdi.
Agzalan obýektlerden başga-da, soňky ýyllaryň dowamynda Nyýazowyň döwründe gurlan fontanlaryň hem ençemesi ýumruldy. Bu ýykan-ýumranlygyň sebäpleri hemem olara bolýan çykdaýjylar hakda resmi taýdan halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär.
Ilat näme diýýär?
Emma il içindäki gürrüňlerden çen tutulsa, bu Berdimuhamedowyň öňki prezidentiň şahsyýetiniň kölegesinden çykmak üçin edýän aladasyna meňzeýär. Munuň ykdysady täsirini göz öňünde tutmak bilen, käbir paýtagtlylar bu çärä ýürduň serişdesini bisarpa ulanmak hökmünde hem baha berýärler.
2-nji Jahan urşunda pida bolanlaryň hatyrasyna oturdylan monument hem göçüriler
Olardan biri hem Aşgabadyň Parahat mikroraýonynyň özüni Ýazguly diýip tanadan ýaşaýjysy.
“Öň bu ýadygärlikleri gurmak üçin ummasyz pul sarp edildi. Indi bolsa olary göçürmek ýa-da ýumurmak üçinem ep-esli pul serişdeleri sarp edilýär” diýip, aşgabatly pensioner Ýazguly aga aýdýar.
Nyýazowyň döwründe gurlan monumentleriň we parklaryň ýumrulýan häzirki pursatynda, täze monumentler we seýilgähler hem gurulýar. Olaryň hatarynda esasanam Älem medeni dynç alyş merkezini, Konstitusiýa binasyny we bu iki binanyň aralygynda guruljak parky agzamak mümkin.
S.Nyýazowyň kakasyna gurlan monument
Häzirki prezidentiň döwründe gurulýan şeýle monumentlerden biriniň gurluşygyna ýakynda başlanar. “Ak şäherim Aşgabat” diýilip atlandyrylýan bu seýilgähiň gurluşygy noýabr aýynda başlanyp, indiki ýylyň noýabrynda tamamlanar.
Täze gurluşyklar barada gürrüň edilende, Aşgabatda gurulýan Olimpiýa şäherçesi hakda hem gürrüň edip bolar. Bu proýektiň gurluşygyna jemi 5 milliarad dollara golaý çykdaýjy ediler.
Mundan birnäçe ýyl ozal gurlan “Oguzhan” köşgi hem täze salnan binalardan biri. Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçensoň, Nyýazowyň saldyran prezident köşgüni ulanman, onuň golaýynda täze köşk toplumyny saldyrypdy.


text:
Russiýa parlamentiniň aşaky öýi Gyrgyzystan bilen söwda gatnaşyklaryny kadalaşdyrýan resminamany tassyklady. Gyrgyzystan häzirki pursat “Ýewraziýa” strukturalary bilen integrasiýa geçirýär. Prezident Wladimir Putin bulary ulanyp, ozalky Sowet respubliklary bilen has içgin gatnaşyklary ýola goýmaga synanyşýar.
Döwletiň eýeçiligindäki “TASS” habarlar gullugynyň maglumatyna görä, täze ylalaşyklara laýyklykda Gyrgyzystan nagt görnüşinde $1 milliard we beýleki karzlary alyp biler.
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew öz ýurdunyň “Gümrük birligine” goşulmakçydygyny mälim etdi. “Gümrük birliginiň” düzümine Russiýa, Gazagystan we Belarus girýär.
“Gürmük birligi” “Ýewraziýa ykdyasy bileleşigine” tarap geçiji bir sepgit hökmünde häsiýetlendirilýär.


text:
Türkmenistanda iş alyp baran türk gurluşyk kompaniýalarynyň häzire çenli üçüsiniň - "Içkale Inşaat Ltd.", "Kylyç Inşaat Ithalat Ihrajat Sanaýi we Tijaret Anonim" we "Adem Dogan" kompaniýalarynyň türkmen hökümetine garşy arzalary Bütindünýä Bankynyň ýanyndaky Sermaýa dawalaryny çözmek boýunça Halkara merkezinde
(ICSID) hasaba alyndy. Olar Türkmenistanda şertnama esasynda gurluşyk hem beýleki işleri edýärdiler.
Türkmenistanda belli bir wagtda işlän we işläp ýören türk firmalarynyň başga-da ençemesi, şol sanda "Seje Inşaat", "Sehil Inşaat", "Erku", "Doruk Inşaat", "BVT", "Delta", "Başýazyjyoglu", "Gökdelen Inşaat" we "Folkestone" türk kompaniýalary adalaty gazanmak üçin türkmen hökümetine garşy Halkara sudlaryna ýüz tutmakçy. Olar hazir degişli resminamalary taýýarlaýarlar diýip, türk çeşmesi habar berýär.Sebäp näme?
Adynyň çap edilmegini islemedik, Türkmenistanda belli bir döwürde iş alyp baran türk biznesmeni Sermaýa dawalaryny çözmek boýunça Halkara merkezine ýüz tutulmagynyň sebäplerini şeýle düşündirdi: "Biz ol ýerde işledik ýördük... soňam biziň eden işimiziň haky tölenmedi. Biziň, taýyn işleri olara düzgüne görä tabşyranlygymyza garamazdan, olar bize edilen işiň hakyny bermediler. Munuň üstesine-de, biziň entek tamamlanmadyk işlerimizi hem elimizden alyp, olary başga firmalara berdiler".
Türkiýeli biznesmen bu ýagdaý barada özlerine hiç hili esasly, delilli düşündirişiň berilmändigini aýtdy.
Žurnalist Esin Gedigiň Türkiýäniň "Akşam" gazetinde ýazmagyna görä
, türk kompaniýalarynyň Liwiýadan soň, iň köp iş edýän ýeri Türkmenistandy. Ýagny, bu ýurtda türk kompaniýalary 10 milliard dollar töweregi pula durýan proýektleri alyp barýarlar. Ýöne, bu sanlara garamazdan, Esin Gedik türk kärhanalarynyň türkmen hökümeti bilen juda ýiti düşünişmezlikleriniň bardygyny ýazýar.
Žurnalistiň makalasynda 20 töweregi türk firmasynyň işleriniň elinden alnandygy ýa-da gurlup gutarylan işler üçin tölegiň edilmändigi, hatda kompaniýalaryň daşary ýurtly işgärleriniň tussag edilen halatlarynyň-da bolandygy aýdylýar. $600 million agzalýar
Türkiýäniň "Akşam" gazetinde ýerleşdirlen maglumata görä, Türkmenistanda iş alyp barýan türk kärhanalarynyň çeken zyýany 600 million dollardan hem geçýär.
Esin Gedigiň ýazmagyna görä, Türkmenistanda "agzy bişen" türk kompaniýalary, bu ýurtda adalata ýetmek umytlaryny ýitirip, Türkiýäniň we Halkara sudlarynyň üsti bilen öz haklaryny talap edip başladylar.
Bu ýagdaýlardan soň, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň öz türk kärdeşi Abdullah Güle telefon edip, "Biz iki dogan halk, düşünişmezlikleri suda ýetirmän, öz aramyzda çözeli" diýip, haýyş edendigi "Akşam" gazetinde habar berilýär.
Türkiýeli biznesmen Türkmenistanda gurluşyk işini alyp barýan aglaba firmalar tölegler ýa-da beýleki meselelerde kynçylyklara uçrasalar-da, bu ýagdaýyň Fransiýanyň "Buig" kompaniýasyna we Türkiýäniň "Polimeks" şirketine degişli däldigini aýtdy.
Bir ýyl mundan öň, 2010-njy ýylyň aprel aýynda Türkiýäniň söwda ministri Mehmet Zafer Çaglaýanyň Türkmenistana sapary mahalynda "Türk senagatçylar we biznesmenler fondy" Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa "Ýylyň döwlet adamy" diýen hormatly ady beripdiler
.
Türkmenistan Bütindünýä Bankynyň ýanyndaky Sermaýa dawalaryny çözmek boýunça Halkara merkeziniň Konwensiýasyna 1992-njy ýylda gol goýupdy
. Bu Konwensiýa häzirki wagtda 157 döwlete degişli.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Azerbaýjanyň prezident saýlawlarynyň halkara standartlaryna laýyk geçirilmändigini aýtdy.
Penşenbe güni ýaýradylan beýanatda sözçi Mari Harf Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň synçylarynyň pikirini goldady.
Bu guramanyň gözegçileri Bakuwda guralan metbugat ýygnagynda saýlawyň «düýpli kemçilikleriniň» bolandygyny aýtdylar.
Olar iş başyndaky prezident Ylham Alyýewiň sesleriň aglaba köplügi bilen ýeňiş gazanan saýlawynyň bir kemçiliginiň hem media mümkinçilikleriniň çäklendirilmegi bolandygyny bellediler.
ÝHHG gözegçileriň saýlaw uçastoklarynyň 37-sinde düzgün bozmalary hasaba alandygyny, syn edilen saýlaw uçastoklarynyň 58 prosentinde ses sanalyşyna negatiw baha berlendigini aýtdy.
Sesleriň tas hemmesiniň sanalan ýagdaýynda Alyýewiň 85 prosent çemesi ses alandygy, oppozisiýa kandidaty Hasanlynyň bolsa 5 prosent töweregi ses alandygy aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen owgan prezidenti Hamid Karzaý täze howpsuzlyk paktyny baglaşmak barada anna güni başlan maslahatlaryny şenbe güni hem dowam etdirdi.
Kabulda şenbe güni bolan duşuşykdan soň, Kerri bilen Karzaý bölekleýin ylalaşyga gelendiklerini, emma pikir tapawutlarynyň saklanyp galýandygyny aýtdylar.
Kerri taraplaryň 2014-nji ýylda daşary ýurt goşunlary ýurtdan çykandan soň Owganystanda galýan amerikan esgerleriniň eldegrilmesizligi meselesinde bir pikire gelip bilmändiklerini aýtdy.
'Amerkan esgeri eldegrilmesiz bolmaly'
Waşington amerikan esgerleriniň bu ýerde eden jenaýatlary üçin sud jogapkärçiligine çekilmezligini isleýär, emma Kabul muňa garşy çykýar.
"Biziň aýtmagymyz gerek, eger ýurisdiksiýa (sud etmek hukugy) meselesini çözüp bolmasa, onda gynansak-da, bu ýerde ikitaraplaýyn howpsuzlyk şertnamasy bolup bilmez. Onsoň biz bu çözüler diýip umyt edýäris we, bolmalysy ýaly, bu mesele owgan halkynyň özüne bagly" diýip, Kerri aýtdy.
Karzaý Owganystan Birleşen Ştatlaryň raýatlaryny öz territoriýasynda amala aşyran diýilýän jenaýatlary üçin sud etmäge haklymy ýa däl diýen meseläni öz hökümetiniň çözüp bilmejegini aýtdy:
"Ýurisdiksiýa meselesi şeýle bir mesele bolup, owgan hökümetiniň häkimiýetiniň ygtyýaryndan ýokary we bu mesele tutuş owgan halky tarapyndan, iki ýol bilen, ýa Owganystanyň önden gelýän Loýa jyrgasy, ýa-da esasy kanun mehanizmi, owgan parlamenti arkaly çözülip biler."
Owgan hökümeti bir talapda dur
Analitikler owgan hökümeti Birleşen Ştatlaryň eldegrilmesizlik teklibini ýylyň başyndan ret etdi we şonda hem butnaman dur diýýärler. Ikitaraplaýyn howpsuzlyk şertnamasy barada ylalyşyga gelnip bilinmezligi Waşingtony 2014-nji ýyldan soň özüniň ol ýerdäki ähli goşunyny çykarmaga iterip biler.
Karzaý gepleşikleriň esasan owgan özygtýarlylygyny goramaga gönükdirilendigini we uly pikir tapawutlarynyň aradan aýrylandygyny aýtdy:
"Howpsuzlyk paktynda biz milli özygtyýarlylyk barada, graždan adamlaryň heläk bolmagynyň öňüni almak hakynda ylalaşyga geldik, agressiýa kesgitlemesini we daşary ýurt goşunlary tarapyndan garaşsyz geçirilýän operasiýalary togtatmagy aýdyňlaşdyrdyk."
Karzaý Birleşen Ştatlaryň pakistan «Talybanynyň» uly komandiri Latif Mehsudy tutup saklaýandygyny, munuň Owganystanyň gaça durmak isleýän zatlarynyň bir mysalydygyny aýtdy.
Kerri bu şikaýaty düşünişmezligiň netijesi hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Orsýetiň maliýe ministri Anton Siluanow eger dünýäde energiýanyň bahasy häzirki derejede saklansa ýurduň ätýaçlandyryş fondunyň 2016-njy ýylyň aýagynda gowşamagynyň mümkindigini aýtdy.
Siluanowyň 27-nji oktýabrda Moskwada žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtmagyna görä, býujetiň 2015-nji ýyl boýunça difisitiniň 41 milliard dollar çemesi boljagy çak edilýär. Siluanow eger nebitiň her barreliniň bahasy 45 amerikan dollary derejesinde saklansa we Orsýetiň milli pulunyň amerikan dollary babatyndaky bahasy 62 rubla barabar bolsa ýurduň 2016-njy ýyl boýunça býujetiniň difisitiniň 900 milliard rubl möçberinde boljakdygyny belledi.
Orsýetiň 2014-nji ýylda Krym ýarymadasyny Ukrainadan bölüp öz düzümine goşmagy sebäpli, ABŞ, Ýewropa Bileleşigi we beýleki ýurtlar tarapyndan girizilene halkara sanksiýalary Orsýetiň ykdysadyýetine agyr zarba urdy.
Şeýle-de Orsýet 2014-nji ýylda Soçide Gyşky olimpiýa oýunlaryny geçirmek üçin gurluşyklara, Krymy rekonstruksiýa etmek we Siriýada harby çärelerini amala aşyrmak üçin uly mukdarda pul sarp etdi.


text:
Eýranly žurnalist we syýasy aktiwist Tagi Rahmany girew bilen azatlyga goýberilenden iki gün soň täzeden Ewin türmesine salyndy.
Onuň aýaly Narges Mohamadiniň “Farda” radiosyna aýtmagyna görä, Tagi 140 müň amerikan dollaryna barabar girew bilen 15-nji maýda boşadylypdy.
Rahmany žurnalist we Tährandaky adam hukuklaryny goraýjylar merkeziniň başlygynyň orunbasarydy.
Onuň aýalynyň sözüne görä, Rahmany bir dokumente gol goýmak üçin türmä çagyrylypdyr: “Rahmany we onuň aklawçysy Ewin türmesine baranda, onuň aklawçysyna türmä girmäge rugsat edilmändir. Soňra Rahmanynyň tussag edilendigi üçin, oňa garaşmagyň gerek däldigini aýdypdyrlar”.
Mohamedi öz adamsynyň täzeden tussag edilmegi sud häkimiýetleriniň wezipe ugrundaky göreşiniň netijesi bolmagy mümkin diýýär.
Tagi Rahmany fewral aýynda öz öýünde howpsuzlyk güýçleri tarapyndan tussag edildi. Ol iki ýylda üçünji gezek tussag edildi.


text:
471 sahypadan ybarat 179 ýurdy öz içine alýan şol raportda ykdysady azatlygyň dürli ugurlaryna seredilip, Türkmenistan iň soňky 10 ýurduň arasyna goşulypdyr.
Eýse, munuň sebäbi näme? Bu barada Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir “Halkara Söwda we Ykdysady Merkeziniň” ýolbaşçysy hem ady agzalýan hasabatyň awtorlaryndan biri bolan ilçi Terry Miller bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň raportyňyzdaky “ykdysady erkinlik” nämäni aňladýar we dürli ýurtlara haýsy ölçeglere görä baha kesildi? Terry Miller:
“Ykdysady erkinlik” ýurtdaky maliýe düzgünler, kiçi biznes bilen meşgullanýan adamlar üçin ýola goýlan şertler, kanunyň häkimligi, emläk eýeçiligine we gol çekilen kontraktlara hormat goýmak ýaly esasy ölçegler göz öňünde tutulyp taýýarlanan dokumentdir.
Biz şeýle maglumatlary ýygnap, şoňa görä, “Ykdysady erkinlik” boýunça bütin dünýädäki ýurtlara baha berdik.
Azatlyk Radiosy: Dürli ýurtlara baha bermek üçin bu maglumatlary nireden aldyňyz? Terry Miller:
Biz “Dünýä Banky”, “Halkara Walýuta Fondy”, BMG-ä degişli käbir guramalary, şeýle-de hökümete degişli bolmadyk, emma halkara derejede ykrar edilen käbir beýleki toparlary, şol sanda “Transparency International” ýaly guramalaryň hasabatyny peýdalandyk.
Biz şol guramalardan çig maglumatlary alyp, ony soňra indeks görnüşindäki baha öwürdik. Şol baha 0-dan 100-e çenlidir. Ol ykdysady taýdan haýsy ýurduň näderejede erkindigini görkezýär. Azatlyk Radiosy: Geçen ýyl çap edilen hasabat bilen deňeşdirilende, haýsydyr bir ýurtda yza gaýdyşlyga hem gözüňiz ildimi, eger şeýle bolan bolsa bu hakda Merkezi Aziýa barada näme aýdyp biljek? Terry Miller:
Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar barada aýdylanda, şol ýurtlaryň köpüsi käbir esasy görkezijiler, şol sanda kanunuň rüstemligi, emläk eýeçiligi ýaly ugurlarda gowy baha alyp bilmediler. Korrupsiýadan azatlyk kategoriýasynda hem Merkezi Aziýada we Ýewropada ýerleşýän käbir ýurtlara berlen baha gaty pes boldy.
Ösüşiň bolmagyna päsgelçilikler barada gürrüň edilende, ýokarda agzalan şol iki kynçylyk esasy problema hökmünde göze ilýär.Azatlyk Radiosy: Korrupsiýa barada gürrüň etdiňiz, şol ýurtlarda “Ykdysady erkinligiň” ornaşdyrylmagyna böwet bolup duran başga nähili sebäpler bar? Terry Miller:
Korrupsiýa şol böwetleriň iň esasylaryndan biridir, şeýle-de şol ýurtlar barada gürrüň edilende, meniň pikirimçe, iň uly problema kontraktlara, emläk eýýeçiligine hormat goýulmazlykdyr. Şol kynçylyklardan beýlekisi hem adamlaryň jaý almak hem şol jaylarynyň elinden alynmajagy baradaky kepilligiň bolmazlygydyr.
Raýatlaryň maýa goýup, gazanç etmegi we hökümetiň şol serişdeden bikanun ýollar arkaly gazanç etmäge synanyşmajagy barada hem olaryň ynamynyň ýokdugy esasy problema bolmaklygyna galýar. Azatlyk Radiosy: Jenap Miller, Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy hökmünde biziň gepleşiklerimiz esasan Türkmenistana gönükdirilen. Şunlukda, eger mümkin bolsa ýokarda agzap geçen şol problemalarymyz we onuň sebäpleri barada Türkmenistandaky ýagdaýlary göz öňünde tutup, has dolurak maglumat beräýseňiz? Terry Miller:
Biziň hasabatymyzda Türkmenistan iň pes baha berlen ýurtlardan biridir. Türkmenistany biz Aziýa-Ýuwaş Okeanda ýerleşýän ýurtlaryň hataryna goşduk. Umumy sanawda ol 171-nji orunda dur, bu hem Türkmenistanyň ady agzalýan regionda iň soňky orunlarda duranlygyny aňladýar.
Meni alada goýýan zat, Türkmenistanda ykdysady erkinligiň barha çäklendirilmegi bolup durýar. Sebäbi maýa goýmak erkinligi barada yza gaýdyşlygyň bardygyna şaýat bolduk. Meniň pikirimçe, käbir goňşy ýurtlar bilen deňeşdirilende, Türkmenistanyň global ykdysady sistema integrasiýasy gaty pes boldy. Sebäbi häzirki döwürde diňe global ykdysady sistema utgaşan ýurtlar ösýärler.
Munuň üçin ýurtlar öz gapylaryny açmaly, beýleki ýurtlar bilen erkin söwda aragatnaşygyny ýola goýmaly we daşary ýurtlardan geljek maýa goýumlaryna öz ýurtlaryny açmaly.
Türkmenistan ýaly döwletlerde daşary ýurtly biznesmenler aşa syýasylaşdyrylan we korrumpirlenen sistema bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Şonuň üçin daşary ýurtdan Türkmenistanda maýa goýmaga isleg bildirýan adamlaryň sany köp bolmaz.
Azatlyk Radiosy: Siziň häzirki beýan eden faktlaryňyz göz oňünde tutulanda, Türkmenistanyň soňky döwürlerde gurmaga synanyşýan erkin ykdysady zonasynyň geljegi barada nämeler aýdyp bolar?Terry Miller:
Elbetde, nebit, gaz we beýleki ýerasty baýlyklar nukdaýnazaryndan Türkmenistan aşa baý ýurtlardan biridir. Munuň ýurt üçin peýdaly hem zyýanly taraplary bar. Emma, umuman aýdylanda, nebit we gaz önümçiliginden gelýän girdejileriň ählisiniň hökümetiň hasabyna girýän ýurtlarda şol serişde tutuş ilatyň ýagdaýyny gowulandyrmaga, ýurdy ösdürmäge o diýen goşant goşanok.
Azatlyk Radiosy: Meniň soragym Türkmenistanyň Hazar deňziniň kenarynda gurmagy planlaşdyrýan “Erkin ykdysady zonasy” baradady. Ýurduň ykdysadyýeti şeýle ýapyk bolan halatynda bu proýektiň geljegi nukdaýnazaryndan nähili çaklama beýan edip bolar?Terry Miller:
Elbetde, mende şeýle sorag döreýär “Erkin ykdysady zona” baradaky teklip gowy ideýa. Bu dünýä bazaryna ýol açmaga belli bir derejede islegiň bardygyny aňladýar. Emma meniň soragym, bu zonanyň hiç bir toparyň tarapy tutulman adalatly ýagdaýda dolandyryljakdygyna ynam edip bolarmy?
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, bu işi nähili amala aşyryp bolar? Terry Miller:
Meniň pikirimçe, bu işi amala aşyrmak üçin ýurtda aşa aç-açanlyk bolmaly, şeýle-de Türkmenistan ýaly ýurduň syýasy sistemasyna öňden adaty bolmadyk açyklyk getirilmeli.
Meniň pikirimçe, olaryň hemme zady halk köpçüliginiň gözüniň öňünde amala aşyrmagy zerur. Ýagny, ýurda kim maýa goýýar we goýlan maýanyň möçberi näçeräk, salgyt we beýleki düzgünler boýunça hökümetiň edýän gazanjy näçeräk? Olaryň hemmesi aç-açan bolmaly.
Şeýle-de kontraktlaryň nähili we haýsy şertlerde berlenligi barada halkyň habary bolmaly. Aýtjak bolýan zadym, Türkmenistanda ykdysady taýdan erkin, beýleki ýurtlarda bolşy ýaly standart we aç-açanlyk düzgüni ýola goýulmaly. Azatlyk Rdiosy: Soňky döwürlerde Türkmenistan diňe Orsýet bilen däl, Hytaý we Eýran bilen hem ykdysady aragatnaşygyny artdyryp başlady. Şeýle gatnaşyklaryň ykdysady erkinlik nukdaýnazaryndan ýurduň ykdysadyýetiniň geljegine nähili täsir ýetirjekdigini çak edip bolar? Terry Miller:
Siziň adyny agzan bu ýurtlaryňyňyzyň ählisi-de biziň ykdysady erkinlik barada ýaýradan hasabatymyzda gowy baha eýe bolan ýurtlar däldir. Olardan hiç biri hem öz raýatlaryny doly derejede ykdysady erkinlik bilen üpjün etmeýär.
Haçanda haýsydyr bir ýurt şolar ýaly döwletler bilen aragatnaşygyny artdyrmak barada alada edip başlasa, boljak zat, şol ýurtlarda syýasy hem ykdysady taýdan diňe güýçli elitanyň pul gazanmak üçin öz aralarynda hyzmatdaşlyk etjekdigini çaklap bolar.
Bu şol ýurtlardan hiç birinde täze iş orunlaryny döretmek, şeýle-de ýurdy ösdürmek ýaly aladalara hiç hili goşant bolmaýar. Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda ykdysady erkinligiň bolmazlygynyň bir sebäbi bu ýurduň ykdysadyýeti erkin bolan beýleki ýurtlar bilen aragatnaşygynyň ýoklugynda diýdiňiz. Aşgabadyň beýleki ýurtlar bilen integrirlenmekden daşda durmagyna haýsydyr bir sebäp görýärsiňizmi? Terry Miller:
Ýok, meniň pikirimçe, ondan asla gorkmaly däl. Haçan-da bir ýurduň keseki döwletler bilen aragatnaşygy artanda, bu içerki önümçiligiň güýjüni we möçberini artdyrýar.
Şeýle ýagdaýda, elbetde, ýurduň içindäki biznesmenleriň daşary ýurtly biznesmenler bilen bäsdeşligi artar, emma munuň peýdaly tarapy, şeýle ýaryş hemmäni öz önümçiligini artdyrmaga mejbur edýär. Bu hem öz nobatynda girdejileriň artmagyna we halkyň durmuş ýagdaýynyň gowulanmagyna ýardam eder.


text:
Demirgazyk Yrakdaky resmiler janyndan geçen bombaçylaryň 25-nji iýulda, köp adamly ýüzüş howzunda qzlerini partladyp, azyndan 12 adamy öldürendigini aýdýarlar.
Şeýle-de partlamalarda 45 adam ýaraly bolupdyr. Pidalaryň köpüsiniň etniki türkmen azlygynyň şaýy wekilleridigi aýdylýar.
Bu hadysa Bagdatdan 175 km demirgazykda, Tuz Hurmatu şäherinde bolupdyr.
Hüjümiň jogapkärçiligini bada-bat üstüne alan bolmady. Emma «Yslam döwleti» topary golaýda Bagdatda we beýleki şäherlerde köpçülikleýin bomba hüjümine başladylar we iýulyň başynda Diýala welaýatynda 100-den gowrak adamy öldürdiler.
Tuz Hurmaty şäheriniň häkimi Aly Al-Hussaýni janyndan geçen bombaçynyň erkeklerden we çagalardan doly howzuň gyrasynda partlaýjyly guşagyny ýarandygyny aýtdy.
Ikinji bombaçy, adamlar ewakuasiýa edilýän wagty, ýüzüş howzunyň işiginde motosikletde goýlan bombany partladypdyr.


text:
Şahyr Paýzy Oraz diýlende, onuň bir sözi ýada düşýär. 60-njy ýyllaryň başynda, Ýazyjylar birleşiginiň nobatdaky gurultaýy geçipdir. Söz nobatyny gaňryp almak islän Paýzy Oraz galkyp ýerinden turýar-da, öňe okdurylýar. Tribuna barýarka:
– Ýaşlar, meniň yzym bilen, öňe! – diýip, elini bulap gygyrýar.
Elbetde, onuň çakylyga ýerinden turup bilen bolmandyr.
Galkynyş
Rus ýazyjysy Ilýa Erenburgyň jaýdar belleýşi ýaly, N.S. Hruşewiň jemgyýete getiren maýylganlygy ýaşlaryň, täze nesliň birden ösüp öňe çykmagyna itergi berdi. XX asyryň medeniýetiniň 2-nji ýarymynda özüni tanadyp bilen nesil esasan şol döwürde öňe çykdy. Bu ýyly akym türkmen edebiýatyna-da täsirini ýetirdi. Ýazyjy-şahyrlar K. Gurbannepesow, N. Jumaýew, M. Seýidow, A. Haýydow, tankytçylar Ö. Abdyllaýew, A. Myradow şol döwürlerde orta çykdylar hem täze edebiýaty döretdiler.
Bu ýagdaý rus edebiýatynda has hem güýçli boldy. Ýöne olarda A. Twardowskiý ýaly örän talantly hem guramaçy adam bolupdy. A. Twardowskiý döwrüniň iň gowy şahyry bolmak bilen birlikde, örän oňat redaktordy hem gowyny goldamaga ýeterlik abraýy bardy.
Bizde bolsa şindizem möhüm orunlarda öň Staliniň waspçylary bolan intelligensiý oturýardy. Şonuň üçin köp zat öňki-öňküligine dowam edýärdi. Ýaşlara ýol gerekdi. Paýzy Oraz öňe okdurylyp, şol mümkinçiligi gazanmakçydy.
Şahyr gazallarynyň birinde şeýle ýazdy: «Biraz göze ilemden, gaplap aldy garşylyk». Ondan soňra ýaňsyly äheňde: «Abraýyny “kitleriň” “bilmän” ýykaýypdyryn» diýýär. Diýmek, ol “kitleriň” abraýyny bilip ýykypdyr.
Şahyryň sözi
Ol sözlän sözünde däl, iş ýüzünde hakykaty aýtmagy başarypdyr. Paýzy Oraz hökümet hem partiýa ýolbaşçylarynyň ýurdy dolandyryp bilmeýändiklerini, ýokary gatlagyň arasynda eden-etdiligiň, tireparazlygyň hem parahorlugyň ösendigini açyk aýdyp bilipdir.
Onuň tankydyndan degerli netije çykaryp, nähilidir çäre görendirler diýmek kyn. Nähilem bolsa ol gadagan edilen zady – dogry tankydy aýtdy. Ol öz garaýşyny ençeme deliller bilen birlikde gös-göni SSKP Merkezi Komitetine ýazypdyr hem eserlerinde beýan edipdir.
Şahyr adalatly, deň hukukly jemgyýet döredip boljakdygyna berk ynanypdyr. Syýasy däl-de, eýsem halk partiýalaryny döretmegiň zerurlygyny öňe sürüpdir. Partiýa ýolbaşçylarynyň haýsydyr bir syýasy ideala däl-de, halkyň bähbidi ugrunda göreşmelidigini, öz halkyna hyzmat etmelidigini ileri sürüpdir.
Şert dörediň, galplyk läşin sereýin!
Şert dörediň, öň baýdagyn gereýin!
Şert dörediň, aňk edeýin dünýäni!
Şert dörediň, hudaý bolup bereýin!
Onuň “şert dörediň” diýdigi, “maňa ýol beriň” diýmegidi. Ol taýýar aşyň eýesi bolmak islänok. Ol Adalaty mert durup, göreşip gazanmalydygyna düşünýär hem diňe mertligiň hasabyna gowy geljegi gazanyp boljakdygyny aýdýar.
Mert kişiler – arkadagy her iliň,
Merdi ýok il, il däldir-de, sürüdir.
Eýsem, halk üçin bir ýa iki däl, köp mert kişiler gerek. Şahyryň pikiriçe, şol mert kişileri döwür hem durmuş öňe çykarmaly.
Köli derýa, derýany – çaý, sil dograr,
Hasyly ýer, ýeri kätmen – pil dograr.
Akyl – ylmy, ylym dorar akyly,
Ýolbaşçyny döwür, durmuş, il dograr.
Ýowuz çäreler
Türkmenistanyň ýolbaşçylary şahyryň tankydyndan baş çykaryp biljek däldiler. Onuň talaplary düzedip bolardan has agyrdy. Munuň üstesine, wezipe eýelänleriň hiç biriniň ýumşak kürsüsinden gitmek niýeti ýokdy.
Döwür azda-kände özgeripdi. Paýzyny “halk duşmany” diýip, sowuk Sibirden çykarmaga ýa-da “üçlügiň” karary bilen gös-göni oka tabşyraýmaga olarda hukuk ýokdy. Şonuň üçinem ony akyly çaşanlykda, psihiki taýdan näsaglykda aýypladylar hem dälihana dykdylar. Ondan ýuwaşlyk bilen dynmak islediler.
Paýzy Oraz berk yzarlanmalara duçar boldy. Ony Aşgabadayň hem Moskwanyň psihiki näsaglar keselhanalaryna saldylar.
Jemgyýetiň berk goldawy bilen ol erkinlige çykyp bildi. Ýöne söz alyp, hakykaty aýdyp bilmedi.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Sişenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Gürjüstanyň separatistik regiony bolan Abhaziýanyň prezidenti Aleksandr Ankwab bilen Moskwada gepleşik geçirdi.
Orsýetiň prezident administrasiýasy bu gepleşikde Wladimir Putin bilen Aleksandr Ankwabyň Orsýetiň Abhaziýa bilen ýakyn geljekde “bilelikde çözüp biljek meseleleri” barada maslahat edendiklerini mälim etdi.
Emma olaryň anyk nähili meseleleriň üstünde durup geçendikleri barada jikme-jik maglumat berilmeýär.
2008-nji ýylyň awgustynda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda ýüz beren gysga harby konfliktiň yzy bilen Moskwa Gürjüstanyň separatistik regionlary bolan Abhaziýany we Günorta Osetiýany garaşsyz ýurtlar hökmünde ykrar edýändigini yglan edipdi.
Gürjüstan bu regionlary henizem özüniň aýrylmaz bölegi hasaplap gelýär.


text:
Tatarystanly resmileriň aýtmagyna görä, bu ýurtda dowam edýän guraklyk galla hasylynyň garaşylşyndan az bolmagyna getirer. Bu maglumaty Azatlyk Radiosynyň Tatar gullugy ýaýratdy.
Tatarystanyň Oba hojalyk ministrligi 10-njy awgustda beren maglumatynda 2010-njy ýylda diňe 668 müň tonna bugdaýyň ýygnaljakdygyny bildirdi. 2009-njy ýylda ýygnalan galla 4.5 million tonna barabar bolupdy.
Tatar resmileri mundan öňki eden çykyşlarynda şu ýyl galla hasylynyň 1 million tonna barabar boljakdygyny habar beripdiler. Emma bu barada ýaýradylan soňky maglumat hasylyň garaşylşyndan hem az boljakdygyny görkezdi.
2008-nji ýylda Tatarystanda ýygnalan galla hasylynyň möçberi 6.2 million tonna barabar bolupdy.
Şol bir wagtyň özünde Orsýetde dowam edýän gurakçylyk premýer-ministr Wladimir Putini hem bu ugurda çäre görmäge mejbur etdi.
Ol 15-nji Awgustdan başlap Orsýetiň galla eksportynyň togtadyljakdygyny habar berdi.


text:
Birikdirmäniň nyrhy
Internete girmek bilen TMCELL-e birikdirmäniň umumy nyrhy 10 manat.
Şunuň bilen birlikde SIM-kartanyň özi mugt, 5 manat – Internete birikdirme, galan pul möçberi (5 manat) Siziň hasabyňyza geçiriler.
Nädip birikdirmeli
- Hyzmat ediş şertnamasyny baglaşmak üçin TMCELL hyzmatyny edýän ýakyndaky ofise baryň. Şertnamany baglaşmak üçin Siziň pasportyňyz gerek bolar.
- Özüňiz üçin oňaýly nyrhnama meýilnamasyny saýlaň.
- Arzany dolduryň. Soňra şertnamany resmileşdirmek üçin doldurylan arzany pasport bilen bilelikde menejere geçiriň.
- Ilkibaşky tölegi giriziň, çünki käbir hyzmatlar rugsat edilýän hasapdan pes bolanda işlemeýär. Tölegiň usullary hakynda giňişleýin.
- Öz telefonyňyzda Internete girmek (GPRS) sazlaň. Telefonlaryň sazlamalary hakynda giňişleýin.
Öýjükli aragatnaşykda we Internetde nädip tygşytlamalydygy barada biliň.


text:
Owgan resmileri Helmand welaýatynda bir ýokary derejeli zenanyň, polisiýa ofiseriniň agyr ýaralanandygyny aýdýarlar.
Edil bir aý mundan öň onuň ýokary derejeli kärdeşi atylyp öldürilipdi.
Helmandyň welaýat gubernatorynyň sözçüsi Omar Zawak tüpeňlenen polisiýa ofiseriniň adynyň Nigardygyny, onuň ýekşenbe güni Laşkar Gahdaky polisiýa edarasynyň ýanyndan ýöräp barýarka motorly barýan adamlar tarapyndan tüpeňlenendigini aýdýar.
Häzir hassahana ýerleşdirilen Nigar Laşkar Gahda jenaýat derňewçisi bolup ýedi ýyl işläpdir.
Ol öz kärdeşi Yslam Bibi iýul aýynda atylyp öldürilenden soň Helmand welaýatynda polisiýada işleýän aýallaryň iň uly derejelisi bolupdyr.


text:
Russiýanyň federal howpsuzlyk gullugy ýurduň internetine gözegçiligi artdyrmagy meýilleşdirýär. Bu barada Russiýanyň “Kommersant” gazeti habar berýär.
Duşenbe güni Russiýanyň gürrüňi edilýän biznes gazetiniň çap eden maglumatyna görä, ýurduň Aragatnaşyk ministrligi 2014-nji ýylyň 1-nji iýulyndan başlap internet üpjünçiligini hödürleýän ähli kompaniýalaryň öz ulgamlaryna ýörite enjamy dakmagy talap edýän permanyň taslamasyny taýýarlady.
Bu enjam netijesinde Russiýanyň Federal howpsuzlyk gullugy internet ulgamyna göni aralaşyp biler we bu ulgam soňky 12 sagat içindäki online traffik maglumatlary ýazgyda saklar.
“Kommersant” gazetiniň ýazmagyna görä, internet hödürleýän “Vympelkom” kompaniýasy ýurduň Aragatnaşyk ministrligine ugradan hatynda gürrüňi edilýän perman taslamasynyň Russiýanyň konstitusiýasyny we raýatlaryň şahsy durmuşyny goraýan kanuny bozýandygyny aýdýar.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Kiýewiň Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krym ýarymadasyna we orsýetçi separatistleriň elindäki gündogar Ukraina öz gözegçiligini dikeltjekdigini aýtdy.
Poroşenko 22-nji ýanwarda Bütewülik güni mynasybetli eden beýannamasynda Ukrainanyň sary we gök reňkli milli baýdagy “Donetskde we Luhanskda, Simferopolda we Sewastopolda öz kanuny ýerlerine gaýdyp barar” diýdi.
Bütewülik güni 1919-njy ýylda Ukrainanyň Halk Respublikasynyň we gysga wagt bolan Günbatar Ukrainanyň Halk Respublikasynyň birleşmeginiň senesini belleýär.
22-nji ýanwarda irden Poroşenkonyň administrasiýasy prezidentiň Halkara Maliýe Fondundan 7 milliard dollaryň geçirilmegine garaşýandygy barada CNN telekanalyna aýdandygyny mälim etdi.


text:
15-nji martda BMG-niň Dünýä saglyk guramasynyň we UNICEF-iň bilelikde taýýarlan “Arassaçylyk we agyz suwy taýdan ösüş – 2010” hasabaty ýaýradyldy.
“Arassaçylyk we agyz suwy taýdan ösüş – 2010” hasabatynda dünýäniň 209 ýurdundaky ýagdaýa baha berilýär. Şu günki gün dünýä ilatynyň 87 %, ýagny çak bilen 5,9 milliard adamynyň howpsuz agyz suw çeşmelerini ulanýanlygy aýdylýar.
Hasabatda soňky ýyllarda dünýäde arassaçylyk-sanitariýa taýdan, şol sanda amatsyz hajathana şertlerini düzetmekde belli bir ösüşiň bardygy bellenilýär. Muňa garamazdan, arassaçylyk we agyz suwunyň elýeterligini üpjün etmekde ösüş üçin ýene has köp tagallalaryň talap edilýänligi we dünýä ýurtlarynyň has uly maksatlary öz öňünde goýmalydygy bellenilýär.
Şu günki gün dünýäde 2,6 milliard adama, ýagny dünýäniň ilatynyň 39 prosentine kadaly sanitariýa şertlerinden peýdalanmak elýeterli däl.
Dünýä saglyk guramasy we UNICEF tarapyndan ýaýradylan resmi maglumatda arassaçylyk we agyz suwy babatynda dünýädäki ýagdaýa baha berýän hasabatyň ýurt ýolbaşçylary, maliýe ýardamçylary, hökümete degişli we degişli däl guramalar tarapyndan problemalary çözmekde ulanyp boljak maksatlary göz öňünde tutýanlygy bellenilýär.
Türkmenistana berilen baha
Dünýä saglyk guramasyndan Rifat Hossainiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, hasabata laýykda Türkmenistana arassaçylyk-sanitaraiýa taýdan 98 % we agyz suwy bilen üpjünçilik taýdan 97 % ybarat ýokary baha berilýär. Emma bu görkezijileriň esasan ýurduň şäher ýerlerine degişli bolup, oba ýerleri barada maglumatlaryň çäklidigini Dünýa saglyk guramasynyň wekili belledi.
Rifat Hossainiň sözlerine görä, Türkmenistana baha berlende 1990, 2000 we 2008-nji ýyllar boýunça maglumatlara esaslanyldy.
Türkmenistanda suw üpjünçiligi şol sanda agyz suwy üpjünçiligi döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň arasynda yglan edilýär.
Türkmen metbugatyna görä, paýtagtda we ýurduň welaýatlarynda suwy arassalaýjy gurallar işleýär. Döwlet ilaty agyz suwy bilen üpjün etmek meselesine uly ähmiýet berýär. Suw üpjünçilik sistemalary döwre laýyk täzelenýär. Agyz suwuny çykarýan zawodlar işleýär. Agyz suwunyň hilini gowulandyrmak üçin her bir şäherde hem obada suwy arassalaýjy gurallaryň guruljakdygy hem habar berilýär.
Türkmenistanly žurnalist Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, şu günki gün Türkmenistanda köneden galan kärizleriň, dagdan inýän çeşmeleriň suwuny ulanmak boýunça käbir işler geçirilýär. Hususan-da, Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir yolunyň ugrundaky Balkan welaýatynyň Bereket etrabynda suw sistemalarynyň täzelenýänligini we ilatyň agyz suwuny dagdan inýän çeşmeleriň hasabyna üpjün etmek çäresiniň göz öňünde tutulýanlygyny A.Bugaýew aýtdy.
“Suw damjasy - altyn dänesi”
Türkmenistanly žurnalistiň sözlerine görä, Aşgabadyň agyz suwy bilen üpjünçiligi-de ozalky ýyllar bilen deňeşdirilende belli bir derejede gowulandy. Emma şu günki günem paýtagtyň ýaşaýjylarynyň agyz suwy bilen özlerini üpjün etmek aladalary dowam edýär: “Özüni oňarýan adamlar gidip, öz hususy eýeçiligindäki maşynlary bilen ýa suw çekýän maşynlar bilen gapysyna suw getirip goýýarlar”.
A.Bugaýew paýtagtyň ýaşaýyş jaýlarynyň suw üpjünçiligindäki kemçilikleriň sebäbini suwuň köp sanly fontanlara sarp edilmeginde görýär.
Türkmenistanda suw üpjünçiligine we ekologiýanyň gowulandyrylmagyna degişli maksatlar bilen baglylykda Türkmen kölüniň ähmiýeti-de resmi taýdan nygtalýar.
Garagumda döredilen emeli kolüň ýer asty suwlaryň ýygnalmagyna gönükdirilip, onuň Amyderýadan ýa beýleki suw çeşmelerinden suw almagynyň göz öňünde tutulmaýanlygy, bu ýerde ýygnalýan zeý suwlarynyň arassalanyp, gaýtadan ulanylmak üçin elýeterli boljakdygy Türkmenistanyň habar beriş serişdeleriniň maglumatlarynda aýdylýar.
Türkmenistanda 1995-nji ýyldan bäri aprel aýynyň her ilkinji bazar güni “Suw damjasy – altyn dänesi” atly milli baýramçylyk bellenilýär.


text:
Ýekşenbe güni Moldowada geçirilen parlament saýlawlarynyň deslapky netijelerine görä, ýurduň Günbatara tarapdar liberal koalisiýasynyň wekilleri Kommunistik partiýanyň wekillerinden üstün çykmagy başardylar.
Sesleriň 95%-i sanaldy. Häzirki netijä görä, liberal koalisiýa umumy sesleriň 51%-ni, kommunistler bolsa 40.5%-ni alypdyr. Liberal koalisiýanyň bu köpçüligi parlamentdäki 101 ornuň 61-ni eýeleýär. Bu bolsa ýurduň prezidentini saýlamak üçin ýeterlik däl.
Moldowanyň Konstitusiýasyna görä, ýurduň prezidentini parlament saýlamaly.
Moldowanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Iurie Kiokanyň aýtmagyna görä, bu saýlawlarda ýurduň daşynda ýaşaýan raýatlaryň 65,000 töweregi ses beripdir.
Saýlawlaryň ahyrky netijeleri şu gün yglan ediler.


text:
BMG-niň Halkara sudy şu gün Gaagada Kosowanyň birtaraplaýyn Serbiýadan garaşsyzlygyny yglan etmeginiň kanunylygy baradaky netijesini yglan eder.
2008-nji ýylyň fewralynda kosowaly albanlar garaşsyz döwleti yglan etdiler, ony eýýäm dünýäniň 70 töweregi döwleti ykrar etdi.
Bir ýarym ýyl mundan öň Serbiýanyň inisiatiwasy bilen BMG-niň Baş Assambleýasy seretmek üçin şu meseläni Halkara suduna berdi.
Azatlyk Radiosynyň Belgraddan berýän habaryna görä, Serbiýada-da, Kosowada-da ýagdaý dartgynly. Hemmeler Halkara suduň çykarjak netijesine tolgunmak bilen garaşýarlar.
Serb hökümetiniň adatdan daşary maslahaty şu gün agşama planlaşdyrylypdyr.


text:
Gullukdan gaçan iki esger Aşgabadyň eteginde, Gökjede sişenbe güni ele salyndy. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy aýdýar.
Adynyň agzalmagyny islemedik polisiýa işgärine salgylanylyp, habar berilmegine görä, esgerler harby bölümden 12-nji dekabrda gaçypdyrlar. Olaryň ýanynda ýaragyň hem bolandygy aýdylýar.
Duşenbe güni howpsuzlyk işgärleri aýaga galdyrylandan soň, Aşgabadyň girelgesindäki barlag-gözegçilik nokatlarynda ýolagçylaryň we sürüjileriň ulaglardan düşürilip, barlanandygy aýdylýar.
Esgerleriň näme sebäpli gullukdan gaçandyklary barada anyk maglumat ýok.
Esgerleriň gullukdan gaçmagy, öldürilmegi ýa-da öz janyna kast etmegi ýaly wakalar mundan öň hem bolupdy. Diýdimzorluk türkmen goşunyndaky agyr problemalaryň biri bolmagynda galýar.


text:
Ozalky ýyllarda bolsy ýaly, bu ýyl hem ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça konferensiýasyna Türkmenistanyň resmi wekilleri gatnaşmadylar.
Ýöne, ozalky ýyllardan tapawutlylykda, Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň bu konferensiýasyna käbir türkmen aktiwistleri goýberilmedi. 6-njy oktýabrda “Watan” syýasy-jemgyýetçiik hereketiniň wekili Annadurdy Hajyýew iki gün dowam eden garşylykdan soň, konferensiýanyň maslahatyna gatnaşdyryldy.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban “Watan” syýasy-jemgyýetçiik hereketiniň başlygynyň orunbasary Annadurdy Hajyýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Warşawada ÝHHG-niň ýyllyk ýygnagyna goýberilmeýşiňiz barada gürrüň berseňiz. Bu gadaganlyk nähili esaslandyryldy? Ýagny, sizi nähili sebäp bilen ýygnaga goýbermejek boldular?
Annadurdy Hajyýew: Görnüşine görä, bu türkmen tarapynyň şeýle konferensiýalaryň geçirilişini bökdemek üçin eden ilkinji synanyşygy däl. Ýöne öňki ýyllarda başlyklyk ediji hemişe meseläniň başynda açyklygy hem adam hukuklaryny hormatlamagy goýardy.
Men hasaba alynmak üçin öňräginden arza berdim, emma meni hasaba almadylar. Ýöne men muňa garaman ol ýere gitdim, sebäbi ozallar ol ýere baraňdan soňam hasaba aldyrmak mümkinçiligi bolardy. Emma bu sapar, başlyklyk ediji Gazagystan ÝHHG-niň iş taryhyny, hususan-da registrasiýa, hasaba alyş bilen bagly dokumentleri düýpli öwrenmäge ýaltanansoň, türkmen tarapynyň meýline gol ýapyldy.
Türkmen tarapy, aýdylmagyna görä, eger bu konferensiýa türkmen aktiwistleri gatnaşsalar, onda prezidentiň ýolbaşçylygyndaky türkmen delegasiýasynyň noýabrda ÝHHG-niň döwlet ýolbaşçylary derejesinde Astanada geçjek sammitine gelmejegi barada beýanat iberipdir.
Muňa şantaž diýseňem boljak. Ýöne bu beýanat esasynda türkmen aktiwistleriniň birnäçesi konferensiýa goýberilmedi. Türkmen tarapy meniň garşyma ýene-de ykdysady jenaýatlar baradaky köne, galplaşdyrylan aýyplama materiallaryny iberipdir. Bilşiňiz ýaly, men iki gezek sudlaşdym we Ýewropa döwletiniň sudy ol aýyplamalaryň esassyzdygyny açyk-aýdyň etdi. Interpol bolsa meni gözlenýänleriň sanawyndan aýyrdy. Amerikan delegasiýasy bu maglumaty öz kanallary boýunça barlap gördi.
Gepiň gerdişine aýtsak, Türkmenistan Ýewropa döwletiniň sudunyň bu kararyndan bir gezegem şikaýat etmedi. Türkmen prokuraturasy ol aýyplamalaryň baryp Nyýazowyň režimi mahalynda galplaşdyrylandygyna gowy düşünýär, ýöne olaryň muny açyk boýun almaga syýasy erki ýetenok.
Azatlyk Radiosy: Annadurdy, ahyrynda siz ýygnaga goýberildiňiz, emma Bosgunlykda doredilen Respublikan partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow adam hukuklary baradaky ýygnaga goýberilmedi. Näme üçin sizi ýygnaga goýberip, Hanamowy goýbermediler?
Annadurdy Hajyýew: Men Ýewropa sudunda sudlaşdym. Emma, meniň çakyma görä, Hanamowda beýle mümkinçilik bolmadyk bolarly. Ýewropaly çinownikleriň bu meselä gatnaşygynyň sebäbi şundamyka diýýärin. Olar sud tertibinde seredilmedik delillere däl-de, kanuny proseduralara köp bil baglaýarlar. Emma şuny nazara almak gerek, eger ýewropalylaryň haýsydyr bir nägileligi bolan bolsa, olar oňa bosgun durumyny bermezdiler, hatda serhetdenem geçirmezdiler.
Azatlyk Radiosy: Annadurdy, siz ÝHHG-niň bu hereketine nähili baha berýärsiňiz? Bu ýagdaý siziň eliňizi sowatdymy ýa has-da göreşe ruhlandyrdy?
Annadurdy Hajyýew: Bu ýyl ÝHHG-e Gazagystan ýolbaşçylyk edýär. Bu ýurt demokratiýanyň başlangyç etapynda we oňa entek hukuk goraýyş meselelerinde köp tejribe toplamak gerek. Men muňa düşünýärin we bu ýerde haýsydyr bir göwni geçme barada söz bolup bilmez. Elbetde, hiç kime ýokardan, ýöne ýerden azatlyk we hukuk berlenok, olary almak üçin göreşmeli, berk durmaly bolýar. Biz hut şu iş bilen hem meşgullandyk, meşgullanýarys we we meşgullanarys.
Gepiň gerdişine aýtsam, biz – türkmen aktiwistleri diňe Wenada geçjek konferensiýa däl, ÝHHG-niň Astanada geçjek maslahatyna gatnaşmaga-da taýýarlyk görýäris.
Azatlyk Radiosy: Siz Warşawa saparyňyzda ýüzbe-ýüz bolan kynçylyklaryňyzdan soň Halkara guramalary, olaryň dilde, kagyz ýüzünde aýdýan zatlary hem iş ýüzünde edýän hereketleri, bu guramalara wekilçilik edýän resmileriň pozisiýalary barada nähili netijä geldiňiz? Aýdaly, Gazagystan häzir ÝHHG-niň başlygy. Bu guramada gazak pozisiýasy bilen beýleki ýurtlaryň pozisiýasy näderejede tapawutlanýar?
Annadurdy Hajyýew: Biz hem hemişe şu barada aýdyp gelýäris, eger söz bilen iş aýry çyksa, onda gapma-garşylyk, lapykeçlik, çynlakaý konfliktler bolar. Men ýokarda hem aýtdym, Gazagystana entek köp zady öwrenmek gerek, bu kadaly zat. Emma Türkmenistan şuny hem edenok, hakyky ädimlere tarap ugur alman, deklarasiýalar bilen ýaşaýar.
ÝHHG we onuň Demokratiki institutlar we adam hukuklary edarasy resmi häkimiýetler bilen aktiwistleriň arasynda dialog, gepleşik üçin özboluşly mümkinçlik döretmek maksadyndan ugur alýar. Biz her ýyl türkmen delegasiýasynyň wekilleri bilen şeýle maslahat edilmegine garaşýarys. Biz olara öz toplan dokumentlerimizi, materiallarymyzy görkezmek we deklarasiýalar bilen meşgul bolmagyň deregine üstünde işlemeli çynlakaý meselelere üns bermegi teklip teklip etmek isleýäris.
Konferensiýanyň geçýän günleri ABŞ-nyň, Kanadanyň, Norwegiýanyň, ÝB-niň resmi delegasiýalarynyň wekilleri türkmen tarapynyň bu hili maslahatlara gatnaşmazlygynyň sebäbine düşünmeýändiklerini aýtdylar. Olar Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen gyzyklandylar, biziň pikir-garaýyşlarymyzy diňlediler. Emma olar türkmen tarapynyň hem pikirini eşitmek isleýärler. Emma resmi Aşgabat olary şu mümkinçilikden mahrum edýär. Beýle ýagdaýda-da bir iş bolarmy diýesiň gelýär. Mysal üçin, Özbegistanam awtoritar ýurt hasaplanýar, emma olar dialoga gatnaşýarlar, aktiwistleri diňleýärler.
Gepiň gerdişine aýtsam, biz Günbataryň delegasiýalarynyň Türkmenistanyň BMG arkaly owgan meselesi, hususan-da Aşgabatda geçirilmegi teklip edilýän umumysebit dialogynyň mehanizmi boýunça teklip eden inisiatiwasy barada näme pikir edýändiklerini soradyk. «Türkmenleriň özi öňdebaryjy döwletleriň, halkara guramalarynyň, aýdaly, partiýalary hasaba almak, garaşsyz metbugata ýol açmak, Gyzyl haç komitetiniň ekspertlerini türmelere goýbermek, býudjet aýanlygy ýaly tekliplerini eşitmezlige salyp, nähili inisitiwa bilen çkyş edip bilýär? Ilki özüň gepleşiklere gatnaşman, şol bir wagtda-da bir zatlary teklip etseň nähili bolar?» diýip, olar biziň soragymyza sorag bilen jogap berdiler.
Halkara diplomatiýasynyň düýpden äsgerilmezliginiň ýene bir mysaly. Goňşy ýurtlaryň birinden gelen diplomat özleriniň Türkmenistana 70-den gowrak nota we sorag iberendigini, emma Aşgabadyň olaryň diňe 4-5-sine jogap berendigini aýdyp zeýrendi. Bu türkmen tarapynyň öz daşary ýurtly kärdeşlerini sylamaýandygyny görkezýär. Bu diplomatiki ölçegler boýunça-da gelşikli zat däl. Şu sebäpden daşary ýurt diplomatlary türkmen inisiatiwalaryna we beýanatlaryna çynlakaý bir zat hökmünde garaman, gapdaldan çykan ses ýaly garaýarlar. Hatda daşary ýurt liderleriniň türkmen prezidentine göni telefon edip, iberilýän hatlara nähilem bolsa bir jogap bermegini soramagyna baryp ýetilýän halatlary hem bolýar.
Soňky mysal: günbatarly žurnalistleriň biri BMG-niň Aşgabatdaky wekilhanasynyň işgärinden ol ýerde näme iş edýändiklerini sorady. Emma ol «geliň, biziň goňşy ýurtlarda näme işleýänimiz barada gürrüň edeliň-le» diýip jogap berdi.
Azatlyk Radiosy: Siz syýasatçy hökmünde hukuklaryny goramak isleýän raýatlara näme aýdardyňyz?
Annadurdy Hajyýew. Hemme zat biziň öz elimizde. Seň üçin kimdir birleriniň mesele çözerine garaşmak gerek däl. Mysal üçin, biz konferensiýada bäherdenli Sazak Durdymyradowyň partiýasynyň hasaba alynmagy, žurnalist Allamyrat Rahymowyň deportasiýa edilmegi, žurnalist Soltan Açylowanyň ýanalmalary, türmede saklanýan syýasy tussagalaryň we graždan aktiwistleriniň işlerine gaýtadan seredilmegi we beýlekiler hakynda anyk meseleleri gozgadyk.
Azatlyk Radiosy: Annadurdy, käte ýurt içinden ÝHHG-niň işi barada lapykeç pikirler eşidilýär. Siz Warşawa wakasyndan soň bu gurama we onuň işi barada nähili netijä geldiňiz?
Annadurdy Hajyýew: Hawa, soňky wagtlar ÝHHG-niň demokratiki proseslere täsir ýetirýän gurama hökmünde öz möwritini ötürendigi baradaky pikirler eşidilýär. Emma ÝHHG-niň konferensiýalarynda ara alnyp maslahatlaşylýan meseleleriň, orta atylýan teklipleriň resmi delegasiýalaryň hemmesi tarapyndan bellige alynýandygyny aýtmak gerek. Mysal üçin, ýewropalylar hatda özleri türkmen gazyny alsalar hem, barybir adam hukuklarynyň berjaý edilmelidigini ýatlatjakdyklaryny we türkmen häkimiýetleriniň maliýe çeşmeleriniň aýdyňlygyny talap etjekdiklerini aýdýarlar.


text:
21-nji aprelde Hytaý Halk Respublikasynyň Gansu welaýatynyň merkezinde, Lançžou Ulag uniwersitetinde Türkmenistan bilen HHR-iň arasyndaky ulag-üstaşyr gatnawlary diwersifikasiýalaşdyrmaga bagyşlanan “Türkmen-hytaý gatnaşyklary: durnukly ösüşiň bähbidine ulag ulgamynda hyzmatdaşlyk” atly wekilçilikli forum boldy. Oňa welaýatyň hökümetiniň ýokary wezipeli işgärleri, Türkmenistanyň Hytaýdaky ilçihanasynyň jogapkär işgärleri, ulag ulgamyndaky türkmen bilermenleri, uniwersitetiň professor-mugallymlar düzümi, ýokary okuw mekdebiniň köp sanly talyplary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi hem-de ýurdumyzyň Hytaýdaky ilçihanasy tarapyndan guralan wekilçilikli forum 2015-nji ýylyň Türkmenistanda Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmeginiň çäklerinde Lançžou şäherinde geçirilýär. Hytaýyň demirgazyk-günbatar böleginiň merkezinde ýerleşýän şäher tutuş sebitiň esasy ulag merkezi bolup, bu şäheri günbatar bilen baglanyşdyrýar we ýurduň gündogar böleginde demir ýol gatnawlaryny ösdürýär.
Çykyş edenler şu duşuşygyň çäklerinde ara alnyp maslahatlaşylýan meseleleriň örän wajypdygyny nygtap, ulag we kommunikasiýalar ýaly geljegi uly ulgamda halkara hyzmatdaşlygynyň dünýä ykdysadyýetiniň globallaşmak şertlerinde goşulyşmagyň möhüm şerti bolup durýandygyny bellediler. Munuň özi köp şahaly we howpsuz halkara ulag düzüminiň bolmagyny talap edýär.
Mälim bolşy ýaly, Hytaýdan Orta Aziýa ýol hut şu ýerden, Lançžou şäherinden başlanýar. Beýik „Ýüpek ýolunyň“ kerwenleri üçin 1600 kilometrlik söwda geçelgesi hem bu şäheriň üstünden geçipdir.
Şu günki söhbetdeşlikleriň çäklerinde “Täze Ýüpek ýoly: Türkmenistanyň we Hytaýyň arasyndaky medeni-ykdysady gatnaşyklaryň ösüşi”, “Ýokary tizlikli demir ýollaryny gurmak we dolandyrmak: hytaý ulgamyna syn”, “Hytaýdan Türkmenistana polat „Ýüpek ýoly”, “Ýüpek ýolunyň ykdysady guşagynyň çäklerinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk” ýaly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Çykyş edenleriň nygtaýşy ýaly, Lançžou gepleşikleri türkmen döwletiniň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyçlaryny üstünlikli durmuşa geçirmegiň ýolunda ilkinji ädimleriň biri bolar. Türkmen Lideri Merkezi Aziýany, Hazar we Gara deňizleri hem-de Baltika sebitlerini, Orta we Ýakyn Gündogary, Günorta hem-de Günorta-Gündogar Aziýany birleşdirýän täze geoykdysady giňişligiň binýadyny döretmek ugrunda çykyş edip, bu maksatlaryň hyzmatdaşlaryň—iri halkara guramalarynyň, şeýle hem aýry-aýry döwletleriň esasy wezipelerine laýyk gelýändigini nygtaýar.
Şunuň bilen baglylykda, ulag-kommunikasiýa ulgamyny ösdürmek, demir ýol, awtomobil, deňiz, howa ulaglarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak boýunça giň möçberli milli maksatnamalary, şeýle hem hereket edýän ulag geçelgelerini giňeltmek we täzelerini döretmek boýunça geljegi uly meýilnamalary nazara almak bilen däp bolan hyzmatdaşlygyň çäklerini giňeltmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Täze ulag geçelgeleriniň açylmagy sebit we dünýä söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň ösdürmegine kuwwatly itergi berer. Soňky ýyllarda ýurdumyzyň ähli ýerlerinde iň öňdebaryjy tehnologiýalaryň esasynda demir ýollary we awtomobil köprülerini, Türkmenbaşy şäherinde döwrebap deňiz portuny gurmak boýunça möhüm taslamalar durmuşa geçirilýär. Bu desgalar Demirgazyk—Günorta we Gündogar—Günbatar ugurlary boýunça ýurdumyzyň üstünden geçýän möhüm sebit we sebitara ulag ugurlarynyň döredilmegine ýardam edýär.
Hytaý tarapynyň wekilleriniň çykyşlarynda bellenilişi ýaly, Türkmenistan giň halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge gönükdirilen we ähli ýurtlaryň we halklaryň jana-jan bähbitlerine laýyk gelýän oňyn başlangyçlaryny öňe sürýär. Şeýle hem olary iş ýüzünde durmuşa geçirmek boýunça zerur çäreleri görýär. Şu gezekki türkmen-hytaý forumy hem munuň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
XXI asyryň ählumumy ulag strategiýasy—bu goşulyşmagyň, döwletleriň we sebitleriň geografiki hem-de düzümleýin mümkinçiliklerini, tehniki we tehnologiki kuwwatyny birleşdirmegiň strategiýasydyr. Geljek iri halkara we sebitleýin deňiz, derýa, awtomobil, demir ýol we howa ulgamlaryna çykmak arkaly ulag gatnawlary ulgamyny sazlaşdyrmak, olaryň her biriniň artykmaçlyklaryndan peýdalanmak bilen baglanyşykly diýip, çykyş edenler nygtadylar.
Foruma gatnaşyjylar şu gün ara alnyp maslahatlaşylýan meselelere çemeleşmelerini beýan edip, ilkinji nobatda, Merkezi Aziýany ösüşiň häzirki zaman ählumumy prosesleriniň aýrylmaz we möhüm bölegi hökmünde hasaplaýandyklaryndan ugur aldylar.
Hytaý tarapyndan duşuşyga gatnaşyjylar dürli ýurtlaryň ulag ulgamlaryny birleşdirýän ulag-üstaşyr geçelgeleriniň ähmiýeti barada aýdyp, olaryň sebit we halkara goşulyşmagynda, durnuklylygy hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakdaky ornuny bellediler. Şunuň bilen baglylykda, ykdysady ösüşiň möhüm şertleriniň biri hökmünde ulag-üstaşyr ulgamda netijeli gatnaşyklary ösdürmek babatda tagallalary birleşdirmegiň wajypdygy nygtaldy. Şeýle hem serhetleri dolandyrmagy kämilleşdirmek we howpsuzlygy üpjün etmek ýaly şertleriň möhüm orny bellenildi.
Halkara giňişliginde ulag geçelgeleri boýunça harytlaryň netijeli daşalmagy we ýolagçylaryň gatnadylmagy dürli siwilizasiýalaryň arasyndaky syýasy, täjirçilik, ylmy we medeni gatnaşyklarynda hemişe uly ähmiýete eýe bolupdy. Şeýlelikde, çykyş edenler gadymy Ýüpek ýoly boýunça söwdanyň amala aşyrylmagy Hytaý, Türkmenistan, Hindistan, Eýran, Arabystan, Ýewropa ýaly ýurtlaryň we sebitleriň arasynda hyzmatdaşlyk üçin täze mümkinçilikleri açandygyny nygtadylar.
Forumyň barşynda oňa gatnaşanlara ulag ulgamynda türkmen-hytaý hyzmatdaşlygyny diwersifikasiýalaşdyrmak boýunça beýan edilen ähli teklipler bilen ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik beren söhbetdeşlikler we tanyşdyryş çäreleri guraldy.
Foruma gatnaşanlar şu günki duşuşygyň netijeli häsiýete eýe bolandygyny biragyzdan bellediler we şeýle çäreleriň türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň mundan beýläk-de ösdürilmegine, şol sanda sebitleýin ulag gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek işine saldamly goşant goşjakdygyna ynam bildirdiler.
***
Wekilçilikli forumyň öňüsyrasynda türkmen wekiliýetiniň Gansu welaýatynyň wise-gubernatorynyň ýolbaşçylygyndaky hökümet wekiliýeti, şeýle hem Lançžou Ulag uniwersitetiniň ýolbaşçylary bilen bolan duşuşygynyň barşynda ulag, söwda-ykdysady we gumanitar ulgamlarda taslamalary durmuşa geçirmäge degişli meseleleriň birnäçesi boýunça pikir alşyldy. Duşuşyga gatnaşanlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe süren, sebit we ählumumy möçberde netijeli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge, özara gatnaşyklaryň oňyn usullaryny işläp taýýarlamaga gönükdirilen döredijilik başlangyçlarynyň örän wajypdygyny nygtadylar.


text:
Türkmenistanyň Döwlet statistika komitetiniň başlygy A.Gurbangulyýewiň we onuň orunbasary D.Berdimyradowyň prezident G.Berdimuhamedowyň permany bilen işden boşadylmagyna olaryň “işde goýberen düýpli kemçilikleriniň” sebäp bolanlygy ýerli habar serişdeleriniň maglumatlarynda aýdyldy. Türkmenistanyň statistika komitetininiň işindäki takyk kemçilikler barada habar berilmedi. Statistikanyň roly
Käbir synçylar garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda statistikanyň ýurtda bolup geçýän syýasy-ykdysady prosesleri hakykatdan daşalaşdyrmak funksiýasyny ýerine ýetirýän pudaga öwrülip, hatda ilatyň hakyky sany, şeýle-de ýurtda bolýan tebigy betbagytçylyklar we ýol heläkçilikleri boýunça maglumatlara çenli hem ýaşyrylyp gelnenligini belleýärler.
Türkmenistan boýunça bilermen Artýom Ulunýan statistikanyň ýöredilişi boýunça Türkmenistanda postsowet döwründe ornaşan tejribeleriň şu güne çenli dowam edýänligini belledi: “Beýleki ýurtlardaky ýaly kadaly statistika Türkmenistanda ýok diýen ýaly. Muny görmek üçin ýurduň ilat sany, çig mal resurslary, senagat derejesi boýunça statistika öwrenmeleriniň ýöredilişine syn etmek ýeterlik”.
Türkmenistanyň ilat sanyna degişli iň soňky resmi maglumatlarda ýurduň ilatynyň 6 million 786 adamdan ybaratdygy aýdylypdy. 2006-njy ýylda çap bolan bu maglumatyň 2006-njy ýylyň 1-nji mart aýy boýunça ýagdaýy görkezýänligi habar berlipdi. 2006-njy ýyldan bäri Türkmenistanyň ilat sany barada ýerli habar beriş serişdelerinde maglumat berilmeýär. Maglumatlaryň elýeterliligi
Şol bir wagtda-da soňky ýyllarda Türkmenistanda kopçüligiň dykgatyna ýetirilýän resmi sanlar ozalky ýyllara garanda belli bir derejede köpeldi. Hususan-da, býujet işgärleriniň ortaça aýlyklarynyň, pensiýalaryň we beýleki sosial tolegleriň möçberine, gurluşyk obýektlerine degişli çykdajylara we käbir daşary ýurt kompaniýlarynyň Turkmenistanda amala aşyrýan proýektleriniň bahasyna degişli sanlar has köp berilýär. Ýurduň býujetine degişli käbir maglumatlar we ýurduň umumy ykdysady ösüşi hem pudaklaýyn ösüşiniň depgini barada görkezijiler hem köpçülik üçin elýeterli.
Emma resmi görkezijiler esasynda ýurduň hakyky ýagdaýy barada netije çykaryp bolmaýanlygyny synçylar aýdýarlar. Munuň sebäbini Türkmenistanyň öňki resmisi Nurmuhammet Hanamow şeýle düşündirýär: “Real däldigi, ýalandygy görnüp duran zat. Mysal getirsek, 2009-njy
Türkmenistana gezek gelende tutuş statistikanyň döwlet syry bolup durýanlygy barada pikir döreýär.
ýylda martyň aýagyndana ýylyň soňuna çenli tebigy gaz satylmady. Dogry ýurduň dokma diýdi, käbir ösen senagatlary bar. Emma doly gazyň ýerini tutup biljek senagat ýok bizde. Şonuň üçin gaz satylmasa- da, geçen ýylda ösüş boldy diýilmegi nähili bolýar, budjetiň 70-80% gaz satylyp doldurylýarka?”
Häzirki wagtda köpçüligi gyzyklandyrýan emma resmi taýdan maglumat berilmeýän ugurlaryň arasynda Türkmenistanyň ýaşaýjylary, hususan-da, medisinany we ýurduň saglygy saklaýyşynyň ýagdaýyny, şol sanda ýokanç keselliler, WIÇ/AIDS hem neşekeşlige degişli ýagdaýy agzaýarlar. Ýurduň gaz we beýleki tebigy baýlyklaryndan gelýän girdejiler we olaryň sarp edilişi hem köpçülikde sorag döredýän mesele bolup durýar.
Köpleri gyzyklandyrýan statistiki maglumatlar näme üçin berilmeýär? Artýom Ulunýan käbir maglumatlaryň döwlet syry bolup durýanlygyny belledi: “Käbir statistiki maglumatlary köp ýurtlarda döwlet syry hasaplanýar, emma Türkmenistana gezek gelende tutuş statistikanyň döwlet syry bolup durýanlygy barada pikir döreýär”.
Nurmuhammet Hanamow statistiki maglumatlaryň köpçülige elýeterliliginiň çäklendirilmek bilen ýurtdaky problemalaryň üstüni ýaşyrmak isleýärler diýip, pikir edýär: “Bu Nyýazow döwründen galan kesel, sebäbi şol döwürde Nyýazow “Özbaşdak bolalymyz bäri biziň hemme zadymyz gülala-güllük. Daş-töweregimizde, goňşularymyza çenli bar bolan erbet we ýokanç keseller hem bizde ýok. Biz şeýle bir gowy ýaşaýarys, ýurdumyz şeýle bir gowy, hatda hiç bir erbet kesel hem bizde ýok” diýen ýalan sözler bilen öz-özüni köşeşdirdi we muny halkara jemgyýetçiligine ýetirjek bolýardy”.
Emma problemanyň üstüni ýaşyrmaklygyň ýagdaýy hasam agyrlaşdyrýanlygyny Nurmuhammet Hanamow belledi: “Neşekeşligi alyp görsek, o gaýtam beýleki ýurtlardan erbet Türkmenistanyň ýagdaýy. Bu ýerde gizlejek bolup, ýa adamlaryň öz gorkusyna öz çagalarynyň keselini gizläp, açyk däl-de, gizlin bejerjek bolmaklary ýagdaýy erbetleşdirýär. Utanýan bolsalar, adyň çykmaz ýaly anonim edip bolýar bu zatlary. Bu dünýäde edilýän zat. Uly praktika bar Ýewropa ýurtlaryny alyp görsek”. Statistika we açyklyk
Artýom Ulunýanyň sözlerine görä, ýurtda statistikanyň ýöredilişi we statistiki maglumatlaryň köpçülik üçin elýeterliligi esasynda ýurtlaryň açyklygyna baha berilýär: “Statistikanyň açyklygy ýurtda demokratiýanyň ösüşiniň prinsipi bolup durýar. Şonuň üçin bu faktor esasynda ýurtlarda bolup geçýän prosesler barada netije çykarylýar. Ýurduň syýasy ýagdaýyna baha berlende-de statistikanyň elýeterlilik derejesinden ugur alynýar. Sebäbi bu jemgyýetiň açyklyk derejesini görkezýär”.
Dünýä ýurtlarynyň azatlyk derejesine baha berýän halkara hasabatlarynda köp ýyllaryň dowamynda Türkmenistan azat bolmadyk ýurtlaryň hatarynda agzalyp gelýär. Hususan-da, “Freedom House” guramasynyň 2009-njy ýyl boýunça hasabatynda Türkmenistana berlen baha ozalky ýyllardan tapawutlanmady we syýasy-jemgyýetçilik azatlygy taýdan iň erbet ýagdaýly ýurt diýip kesgitlendi.
“Wall Street Journal” neşiriniň we Waşingtonda ýerleşýän “Heritage Foundation” guramasynyň bilelikdäki hasabatynda Türkmenistan ykdysady taýdan azat däl ýurtlaryň biri diýlip aýdyldy we 179 ýurtdan ybarat sanawda 171-nji ýerde ýerleşdirildi.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Ştaýnmaýere degişli syzyp çykan hatda Ýewropa Bileleşigine Ukraina bilen erkin-söwda ylalaşygynyň ýerine ýetirilmegi dogrusynda “rus aladalanmalaryny” tizden-tiz çözmäge çagyryş edilýär.
Ştaýnmaýeriň Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žan-Paul Ýunkere (Jean-Paul Juncker) ugradan haty Azatlyk Radiosyna hem ugradylyp, onda “praktiki çözgütleri” kesgitlemek üçin Ýewropa Bileleşiginiň, Ukrainanyň we Russiýanyň arasynda üçtaraplaýyn gepleşiklere täzeden başlamaga çagyryş edilýär.
Russiýa Çuň we hemmetaraplaýyn erkin söwda zolagynyň (DCFTA) döredilmegine özüniň garşydygyny beýan edipdi. Gürrüňi gidýän zolak Ýewropa Bileleşigi we Ukraina tarapyndan 2014-nji ýylyň mart aýynda kabul edilen giň gerimli Assosiasiýa ylalaşygynyň ykdysady özenidir.
Russiýanyň garşylyk görkezýän mahaly soňa goýlan Çuň we hemmetaraplaýyn erkin söwda zolagynyň 2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girmegine garaşylýar.
Ştaýnmaýer 2-nji aprelde ugradan hatynda Ýewropa Komissiýasyna “ylalaşygyň hödürleýän ähmiýetli çeýeligini ulanmaga” çagyryş edilýär.


text:
Türkmenbaşy şäherinde Ýaşulular maslahaty öz işine başlady. Maslahatyň gün tertibinde 2016-njy ýylda ýurduň ösüşine we amala aşyrylýan reformalaryň batlandyrylmagyna degişli meseleleriň durýandygy habar agentlikleriniň maglumatlarynda aýdylýar.
Habar berilişine görä, Türkmenistanyň prezidentiniň çykyşynda türkmen ykdysadyýetiniň binýadyny tutýan nebit-gazyň dünýäde nyrhlarynyň peselmegi bilen bagly şertlerde ýurduň ykdysady ösüşine esasy üns beriler.
Türkmenistanyň prezidentiniň ýolbaşçylygyndaky maslahat beriji organy bolan Ýaşulular maslahatyna ýurduň her bäş welaýatyndan we Aşgabatdan jemi 600 wekil gatnaşýar. G.Berdimuhamedowyň teklibi boýunça maslahatlar ýylda azyndan bir gezek geçirilýär.
Ilkinji Ýaşulular maslahaty 1990-njy ýylda Aşgabatda geçirilipdi.


text:
Türkiýede belli ermeni žurnalisti, "Agos" ermeni-türk gazetiniň baş redaktory Hrant Dinkiň öldürilmegi bilen baglanyşykly iş boýunça höküm çykaryldy. Dinkiň ganyna galan 22 ýaşly Ogün Samast ýigrimi iki ýyldan gowrak türme tussaglygyna höküm edildi.
Gara deňziň kenaryndaky Trabzon şäheriniň ýaşaýjysy Ogün Samasty ganhorlukdan birnäçe gün geçenden soň gola saldylar. Şol wagt onuň on sekiz ýaşy bardy. Ýaş ýigit ganhorlugy bilkastlaýyndan edendigini, munuň üçin uzak wagtlap taýýarlyk görendigini boýun aldy. "Meniň pistoletim bardy. Men şäheriň merkezine, redaksiýanyň edarasyna geldim. Dinki dört oka tabşyryp, derrew gaçyp gitdim" diýip, ol özüniň ganhorlugy amala aşyryşy barada gürrüň berdi.
Gara deňziň kenaryndaky Trabzon şäheriniň ýaşaýjysy Ogün Samasty ganhorlukdan birnäçe gün geçenden soň gola saldylar.
Samastyň aýtmagyna görä, Grant özüniň köp sanly makalalarynda, hususan-da, Osman agalygy döwründe "ermeniler gyrgyna berildi" diýip, türk milletini kemsidipdir. Bu barada sud häkimiýetiniň wekili şeýle habar berdi:
— Başda Samast ömürlik tussaglyga höküm edildi. Ýöne ony bada-bat ýigrimi iki ýyla getirdiler. Sebäbi jenaýat eden mahaly ol kämillik ýaşyna ýetmän eken. Samast bikanun ýarag saklamakda we adamyň janyna kast etmekde günäli bilindi. Indi ol kyrk ýaşdan geçenden soň azatlyga çykarylar.
Sud diňlenişigi mahaly ýokary derejedäki howpsuzlyk çäreleri görüldi. Sebäbi milletçileriň prowakasiýadyr mitingler guramak howpundan ätiýaç edildi. Ýaş ýigidiň milletçileriň toparlanyşygyna girýändigi anyklanyldy. Toparlanyşyga on ýedi ýaşdan ýigrimi üç ýaşa çenli bolan ýetginjekler girýärdi. Polisiýa Trabzondan bolan 19 sany ýaş ýigidi tussag etdi. Olar ganhorluga gatnaşmakda we taýýarlyk görmekde aýyplandylar.
Dinkiň dul galan aýaly Raýel derňewiň ganhorlugyň hakyky sebäplerini ýaşyrmaga çalyşýandygyny aýdyp, şeýle diýdi:
— Samast bary-ýogy ýerine ýetiriji, meniň adamymy öldürmäge buýruk beren welin henize çenli tapylanok. Käbir döwlet emeldarlary hem-de polisiýa işgärleri işe bilkastlaýyn badak salýarlar. Dinkiň alyp barýan ugry olaryň myrryhyny tutdurýardy. Ol Ermenistan bilen Türkiýäniň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna, iki ýurduň ýakynlaşmagyna çagyryş edýärdi. Dinkiň alyp barýan işlerinden ýerli milletçiler we yslamçylar nägilediler. Olar Dinke yzygiderli haýbat atýardylar.
Žurnalist Hrant Dinkiň jansyz bedeni Stambulyň köçesinde ýatyr, 2007-nji ýylyň 19-njy ýanwary.
Ermeni žurnalistiniň öldürilmeginiň aňyrsynda Türkiýedäki täsiri güýçli harbylar, gizlin "Ergenekon" guramasynyň agzalary dur diýen çaklama-da döredi. Häkimiýetleriň pikiriçe, olar ýurtda agdarylyşyk etmäge taýýarlyk görüpdirler. Türk polisiýasyna-da ganhorluga dahyllylykda günä bildirdiler. Hamala polisiýa kast edilmäge taýýarlanylýanyny bilse-de, hiç hili çäre görmändir.
— Hrantyň ganyna galynjagy polisiýa işgärlerine mälimdi—diýip, "Milliýet ali Birand" gazetiniň synçysy ýazypdy.—Emma hukuk goraýjylar bu ýagdaýyň wajyplygyna üns bermediler, gönüläp aýdylanda öz borçlaryny bilgeşleýin ýerine ýetirmediler.
Dink žurnalistleriň garşysyna geçirilýän sud prosesleri üçin türk häkimiýetlerini yzygiderli tankyt edipdi, ol Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmagynyň, ýurduň demokratiýalaşmagynyň tarapdarydy.
Ermeni žurnalistiniň öldürilmeginiň aňyrsynda Türkiýedäki täsiri güýçli harbylar, gizlin “Ergenekon” guramasynyň agzalary dur diýen çaklama-da döredi.
Heläk bolmazyndan iki aý ozal Hrant Dink Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda şeýle diýipdi:
— Men köçeler bilen ýöräp barýaryn, ýönekeý adamlar bilen gürrüňdeş bolýaryn, şol gürrüňdeşligiň netijesinde soňky ýyllaryň içinde türk jemgyýetinde nähili özgerişlikleriň bolandygyny görýärin. Köçelerde kürtler öz ene dillerinde gorky-ürküsiz gürleşýärler, dükanlarda kürt sazandalarynyň ýerine ýetiren kürt sazlary satylýar, kürt dilinde radiostansiýalar we telekanallar işläp başlady. Indi futbol oýunlaryndan soň stadionlary paýhynlaýan janköýerler ýok. Ekstremizmiň ýüze çykmalary ep-esli azaldy. Dini azlyklara ýaşamak has ýeňilleşdi. Buthanalaryň remonty boýunça işleriň başlanmagy üçin zerur rugsatlary almak soňky iki-üç ýyl bäri gysga wagtda düzelýär. Indi býurokratik böwetler kän bir duýulmaýar.
Türkiýäniň "Milliýet" gazetiniň belli žurnalisti Nedim Şener howpsuzlyk güýçlerini bu ganhorlugy derňemäge meýil bildirmezlikde aýyplady. Ol "Dinkiň öldürilmegi we syrly derňewiň galplygy" atly kitabynda polisiýanyň we howpsuzlyk organlarynyň käbir ýokary derejeli ofiserleriniň hereketini perwaýsyzlyk diýip häsiýetlendirdi. Käbir ýokary derejeli polisiýa çinownikleri muňa jogap hökmünde Nedim Şeneri gizlin informasiýa ýaýratmakda we töhmet atanlykda aýyplap, onuň garşysyna talap arzasyny ýazdylar.
Hrant Dinkiň öldürilmegi bilen baglanyşykly derňew işi häzirki wagta çenli dowam edýär. Bilermenler jenaýatyň hakyky günäkärleriniň tapyljakdygyna şübhe bildirýärler.
Ýelena Solnsewa Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň Stambuldaky habarçysy.


text:
Internet läheňi "Google" kompaniýasynyň hususyýet baradaky täze syýasaty näme, ol haýsy platformalara degişli?
"Google" 1-nji martdan başlap özüniň dürli platformalaryndaky hususy sferany goramak, şahsy maglumatlary kesekilere elýeterli etmezlik baradaky 60 sany aýratyn düzgünleri bir bütewi syýasata
öwürdi.
Bu internet ägirdi indi özüniň dürli platformalaryndaky maglumatlary, şol sanda şahsy we internet hem ýörite gözleg saýtyndaky maglumatlary-da bir ýere toplap, ulanyja reklama ýetirmek üçin olardan peýdalanyp bilýär. Mysal üçin, biri "YouTube" saýtyndan bir zady gözlese, bu maglumat oňa “Gmail” elektron poçtasy arkaly reklama ibermek üçin ulanylýar.
Täze düzgüniň öz täsirini ýetirýän platformalary: kompaniýanyň gözleg saýty, “Android Mobile” platformasy, “YouTube”, “Gmail”, “Google Maps”, “Google plus” we “Picasa”. “Google Books”, “Google Wallet” we “Google Chrome” ýaly hyzmatlaryň hususýet boýunça syýasatynda üýtgän zat ýok.
"Google" bu üýtgeşikligi näme üçin girizdi?
Kompaniýanyň aýtmagyna görä, bu täze syýasat ulanyjylary has gowy hyzmatlar bilen üpjün etmäge mümkinçilik berer.
—Siz “Google” saýtyna gireniňizden biz siziň “Google Plus”, “Gmail” ýa “YouTube” saýtynda görkezen islegiňiziň esasynda size gözleg üçin sorag teklip edip bileris ýa siziň gözlegleriňiziň netijelerini islegiňize laýyk taýýarlap bileris—diýip, kompaniýa “Gmail” ulanýanlara iberen elektron hatynda ýazdy. —Täze syýasat öňki köne syýasatda bar bolan näsazlyklary aradan aýrar. Onsoň ulanyjylara bu kompaniýanyň näme maglumatlary toplap, olardan nähili peýdalanýandygyna düşünmek aňsat düşer.
Täze syýasat baradaky aladalar nämelerden ybarat?
Fransiýanyň internetde şahsy maglumatlaryň goralmagyna gözegçilik edýän topary "CNIL", şeýle hem Ýewropa Bileleşiginiň bilermenleri täze syýasat barada öz aladalaryny beýan etdiler. "CNIL" bu syýasatyň kanuny we adalatlydygyny şübhe astyna alýar. 50 sany sarp edijiler toparyny öz içine alýan "Trans Atlantic Consumer Dialogue" (TACD) guramasynyň hukukçylary hem "Google" kompaniýasyna açyk hat ýazyp, onuň täze syýasatyny "paýhassyz we adalatsyz" diýip atlandyrdylar.
TACD-niň hatynda: "Siz “Google” saýtyny ulanýanlaryň her bir ädimini ýazga geçirýärsiňiz. Bu maglumatlaryň aşa jikme-jikdigine sarp edijiler düşünenoklar" diýilýär. Hatda şeýle hem bu kompaniýanyň ulanyjylaryň razylygyny soraman, olara saýlap tutara başga ýol goýman, 1-nji martdan başlap, hususyýet syýasatyny üýtgedendigi tankytlanýar.
Öz şahsy maglumatlaryňy goramak üçin näme etmeli?
Ulanyjylar bu internet ägirdiniň özleri barada toplan maglumatlarynyň gysgaça mazmunyny öz “Dashboard” sahypalarynda
görüp, käbir zatlary üýtgedip bilýärler. Olar şeýle hem öz gözleg senelerini (search history)
görüp, ony öçürip bilýärler. Şular ýaly mümkinçilikler "YouTube" platformasynda-da bar
.
Aklawjylar “Google Search” ýa “YouTube” saýtyny ulanyp otyrkaň, kompaniýanyň beýleki hyzmatlarynyň hiç birini ulanmazlygy maslahat berýärler.
Ýöne bu kompaniýanyň özüňiz baradaky täze maglumatlary toplamagynyň öňüni almagyň iň gowy ýoly onuň hyzmatlaryndan peýdalanmazlyk.


text:
Orsýetiň 109-njy garnizonynyň ofiserleri Duşenbedäki sudda Azatlygyň Täjik gullugynyň habarçylarynyň düşüren wideoýazgylarynyň käbir bölegini öçürip aýyrdylar.
Habarçylar Abdulla Aşurow bilen Amiriddin Olim täjik taksistini öldürmekde güman edilýän iki rus esgeriniň sud diňlenişigini ýazga düşürdi.
Olar 4-nji awgustda başlanan suddan bäş minutlyk ýazgy etmek üçin başlyklyk ediji rus sudýasy Dmitriý Norwindden rugsat aldy.
Emma sud soňa goýlandan soň, žurnalistler özüni polkownik Perepelitsa diýip tanadan rus harbysy tarapyndan saklanyldy we olaryň enjamlary konfiskasiýa edilip, bir sagat saklanyp, yzyna berildi.
Habarçylar öz düşüren wideolarynyň bir böleginiň öçürilendigini, Perepelitsanyň özlerine kemsidiji sözleri aýdandygyny we Azatlyk radiosyny «Orsýete garşy amerikan propaganda guraly» diýip häsiýetlendirendigini aýdýarlar.


text:
Merkezi aziýalylaryň arasynda öz ýurtlarynda Hytaýyň täsiriniň artyp barýanlygy baradaky aladalar käwagt, mysal üçin, ýerlerdäki işleriň hytaýlylara berilmegi bilen bagly protestler mahalynda, öň plana çykýar.
Emma Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Hytaýyň prezidenti Si Jinpiňiň bu sebite eden tüweleýli saparyndan öň geçiren erkin pikir soraşlygy ýönekeý raýatlaryň Pekiniň Merkezi Aziýadaky ykdysady we medeni gatnaşygyny bolmaly zat hasaplaýandygyny görkezdi.
Jibek, ofisiantka, Bişkek:
"Meniň pikirimçe, biziň Hytaý ýaly ösen ýurt bilen hyzmatdaşlyk etmegimiz örän gowy zat. Men Gyrgyzystanyň ýewropa ýurtlary bilenem gowy gatnaşykda bolmagyny arzuw edýärin. Meniň özüm hytaýlylar bilen işleşýärin. Onsoňam biz ähli harytlary diýen ýaly Hytaýdan alýarys."
Maniža, medisina studenti, Duşanbe:
"Hytaý bize pul berýär, emma soň Täjigistana hytaýly işçileri getirip, ol puly yzyna, Hytaýa alýar. Hytaýly adamlar Täjigistandaky işleri alýarlar, täjikler bolsa Orsýetden iş gözlemäge mejbur edilýär."
Pensioner aýal, Gazagystan
Dynç alyşdaky aýal, Almaty:
"Men öz şäherimizde hytaýlylary hemme ýerde, bazarlarda, dükanlarda, köçelerde we duralgalarda köp görýärin. Men indi bu ýerde köp hytaýly ýaşaýar diýip pikir edýärin, sebäbi men şäheriň merkezinde ýaşaýaryn we olary hemme wagtda görýärin. Olar köplenç salyhatly görünýän, penjek geýen ýaş adamlar. Bu olaryň bir ýerlerde işleýändigini aňladýar."
Dawlat Usmon
Dawlat Usmon, Täjigistanyň ozalky ykdysadyýet ministri, Duşanbe:
"Merkezi Aziýanyň gowşak ykdysadyýeti Hytaý ýaly jomart donora mätäç, onsoň Hytaýyň maýalary biziň ýurdumyz üçin gowy. Emma muňa garamazdan, Hytaýyň hakyky strategiýasy sebitiň tebigy serişdelerine el ýetirmekden ybarat."
Ruslan, Bişkek
Ruslan, Bişkek:
"Eger biziň strategiki partnerlygymyz Gyrgyzystanyň bähbitlerine zyýan etmese, onda biz muny goldap bileris. Hytaý biziň ýurdumyzy tranzit zonasy edip ulanmak isleýär. Biziň umumy bähbidimiz bar."
Şahnoza Kamiljanowa, Täjik döwlet uniwersitetiniň studenti, Duşanbe:
"Biz hytaý-täjik gatnaşyklarynyň giňmeginden zyýan görmedik we hemişe peýda tapdyk. Hytaý Täjigistana örän köp kömek edýär."
Almatynyň ýaşaýjysy
Adyny aýtmadyk aýal, Almaty:
"Men hytaýlylaryň bu ýerde işlemegine garşy däl. Meniň üçin ähli adam bir meňzeş. Olar meni aladalandyranok."
Hudaýberdi Orazow, Merkezi bankyň öňki başlygy, Aşgabat:
"Haçanda Türkmenistan Hytaý bilen biznes edende, Pekin kredit bilen üpjün edýän ýurt. Proektleri hytaý kompaniýalary alyp barýar, olar geçirijileri gurýar, olar ähli zada kontrolluk edýär. Onsoň bu ýerde sorag döreýär: bu proektleriň eýesi kim? Türkmenistanyň beýleki ýurtlar bilen biznes etmek medeniýeti garaşsyz bir ýurda gelişýän zat däl. Bu üýtgedilmeli."
Bežan Beknazar, sürüji, Duşanbe:
Bežan Beknazar
"Hytaýyň puluna ýollary, jaýlary, zawodlary gurmak gowy zat. Emma ol pullaryň karzdygyny we ir ýa giç Hytaýa, yzyna tölenmelidigini ýadyňdan çykarmaly däl."
Serdar, dükançy, Türkmenabat:
"Men Türkmenistana gelýän hytaýlylaryň sanynyň köpelip barmagyna garşy. Men hytaýlylyar şeýdip gelmegini dowam etse, türkmenler ýiter diýip gorkýaryn. Hytaýyň bir ýarym milliardan gowrak ilaty bar [Hytaýyň ilaty 1.35 milliard diýip hasaplanýar], emma biziň ilatymyz diňe 5 million töweregi. Eger hytaýlylar gelmegini dowam etse, türkmenler ýuwaş-ýuwaşdan ýitirim bolar."
Janyş, Bişkek:
Janyş, Bişkek
"Birleri Hytaý bilen köp we gowy biznes edip biler. Emma biz entek örän seresap bolmaly. Olara gaty golaýlamak gowy zat däl. Olaryň bir milliarddan gowrak ilaty bar. Hytaýdan käbir howply zatlar gelýär."


text:
Türkmenistan Ene süýdi bilen iýmitlendirmegiň milli hepdeligini belleýär
Düýn paýtagtymyzyň Grand Türkmen myhmanhanasynyň konferens-zalynda başlanan iki günlük ýörite seminar «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goramak hem wagyz etmek we çaga iýmit önümlerine bildirilýän talaplar hakynda» Türkmenistanyň täze Kanunynyň esasy düzgünlerine bagyşlandy.
Ýurdumyzda bellenilýän Ene süýdi bilen iýmitlendirmegiň milli hepdeliginiň çäklerinde geçirilýän forumyň guramaçylary hökmünde Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi we BMG-niň Çagalar Gaznasy (UNISEF) çykyş etdiler. Duşuşyga gatnaşmak üçin Türkmenistanyň Mejlisiniň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky Türkmen milli institutynyň, Adalat, Medeniýet we teleradioýaýlymlar, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrlikleriniň, Döwlet gümrük gullugynyň we Azyk senagaty assosiasiýasynyň wekilleri çagyryldy. Seminaryň işine gatnaşmak üçin UNISEF-iň ştab-kwartirasynyň iýmit bölüminiň hukuk meseleleri boýunça halkara ekspertleri ýörite Türkmenistana geldiler.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda her ýyl, sentýabryň 1-inden 7-sine çenli Ene süýdi bilen iýmitlendirmegiň milli hepdeligi geçirilýär, munuň özi çaganyň dünýä inmeginden soňky ilkinji alty aýyň dowamynda diňe ene süýdi bilen iýmitlendirmäge we ene süýdi bilen iýmitlendirmegi çaganyň iki ýaşyny doldurmagyna çenli dowam etdirmäge goldaw bermek baradaky maglumatlary ýaýratmak üçin möhüm çäre bolup hyzmat edýär. Şu ýyl hepdelik «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goramak hem wagyz etmek we çaga iýmit önümlerine bildirilýän talaplar hakynda» ýaňy-ýakynda kabul edilen Türkmenistanyň täze Kanunynyň durmuşa geçirilmegine bagyşlanýar, ol kiçi ýaşdaky çagalary ene süýdi bilen iýmitlendirmäge goldaw bermek hem-de wagyz etmek babatda döwlet syýasatyny kesgitleýär we ene süýdüniň ornuny tutujylaryň hem-de çaga iýmit önümleriniň ýaýradylmagynyň we marketinginiň meselelerini düzgünleşdirýär.
Seminaryň çäklerinde oňa gatnaşyjylar Kanunyň esasy düzgünlerine serederler we ony üstünlikli durmuşa geçirmegiň mundan beýläkki ädimleri boýunça maslahatlary işläp düzerler. Mundan başga-da ene süýdi bilen iýmitlendirmek we çaga iýmiti babatda halkara ekspertleri seminara gatnaşyjylary hökümetleriň, emeli çaga iýmitlerini öndürijileriň we ýaýradyjylaryň üstüne belli bir borçlary ýükleýän ene süýdüniň ornuny tutýan önümleri satmagyň Halkara düzgünleriniň Ýygyndysy bilen tanyşdyrarlar. Şol Ýygyndynyň ene süýdüniň ornuny tutujylary mazamlamak, olaryň mugt nusgalaryny ýaýratmak, bölekleýin satuwlary, saglygy goraýyş ulgamynda olary wagyz etmek, marketologlar bilen şertnamalar baglaşmak, ibermek we markirowka etmek baradaky düzgünleriniň meseleleri üns merkezinde bolar.
Halkara ekspertleriniň nygtaýyşlary ýaly, çaganyň ýaşaýşynyň ilkinji günlerinden ene süýdi bilen iýmitlendirmek onuň beden we nerw-psihiki ösüşine gös-göni ýardam edýär, ýaşaýşyň sagdyn başlangyjyny üpjün edýär. Şeýlelik bilen, şu ýylyň ýazynda kabul edilen täze Kanun ene süýdi bilen iýmitlendirmegi wagyz etmäge we emeli iýmit önümleriniň agressiw täsirinden goramaga ýardam eder.
Filed under: Çagalar, Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk


text:
ABŞ-nyň Owganystandaky baş wekiliniň sözlerine görä, prezident Barak Obama amerikan goşunlarynyň Owganystanda 2014-nji ýyldan soňra-da galmagyna degişli mümkinçilikleri henize çenli hem öwrenmegini dowam etdirýär.
ABŞ-nyň Owganystan we Pakistan boýunça ýörite wekili James Dobbins penşenbe güni Senatyň Daşary gatnaşyklar boýunça komitetinde eden çykyşynda Waşingtonyň Kabula öz goldawyny dowam etdirmekçidigini mälim etdi.
James Dobbins amerikan goşunlarynyň Owganystanda galmagy üçin owgan hökümeti bilen ylalaşygyň gerekdigini, şol bir wagtda-da Owganystanda amerikan goşunalrynyň galmagyna zerurlygyň bardygyny belledi.
Planyň kesgitsizligi
ABŞ-nyň Owganystan boýunça wekili Dobbins Waşingtonyň Kabul bilen uzak möhletleýin strategik partnýorlyga ýykgyn edýändigini belledi.
Häzirki planlara görä, ABŞ-nyň harby goşunlary 2014-nji ýylda Owganystandan çykarylansoň, bu ýurtda az sanly türgenleşdiriji toparyň galdyrylmagy göz öňünde tutulýar.
Emma Ak Tam öz harbylaryny Owganystandan doly çykarmak ähitimallygyny hem aradan aýyrmaýandygyny mälim etdi.
Penşenbe güni amerikan kanun çykaryjylary Obamanyň administrasiýasyny ýaýallykda aýypladylar.
Senatyň Daşary gatnaşyklar boýunça komitetiniň başlygy senator demokrat Robert Menendez prezident Obamany amerikan goşunlaryna degişli geljekki planlar barada jikme-jik maglumat bermäge çagyrdy. Ol kesgitsizligiň regionda “päsgelçilikleriň” döremegine ýol açýandygyny belledi.
Özara hyzmatdaşlyk
Geçen aýda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Kabul bilen Waşingtonyň arasynda ozal gelnen bir ylalaşygy ýatyrdy. Şol ylalaşyga görä, amerikan goşunlarynyň 2014-nji ýyldan soň Owganystan boýunça planlary kesgitlenip, bu ýurtda parahatçylygy dikeltmek boýunça “Talyban” bilen arada barlyşyk gepleşiklerini geçirmek göz öňünde tutulypdy.
Respublikan senator Bob Korker Obamanyň administrasiýasyny indiki ýylyň aprel aýynda ikinji prezidentlik möhleti gutarýan Hamid Karzaý bilen gepleşikler meselesine ünsli çemeleşmäge çagyrdy. Bob Korker Karzaýy “rasional däl” ýolbaşçy diýip atlandyrdy.
ABŞ-nyň Owganystandaky baş wekili James Dobbins ABŞ-nyň Owganystandaky harby missiýasy üçin geljekde bu ýurtda soňky on ýyla golaý wagtyň dowamynda ýerleşdirilen goşunlaryň häzirki sanyny häzirki derejesinde saklamaga zerurlygyň ýokdugyny aýtdy.
Häzirki wagtda Owganystanda ABŞ-nyň 66 000 harbysy bar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky ilçisi wezipesine bellenen Robert E.Patterson şu gün Aşgabada saparynyň ilkinji güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy. Duşuşykda Robert E.Patterson türkmen prezidentine ynanç hatyny gowşurdy.
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň metbugat wekili Wilýam Stiwens şu gün Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde täze ilçiniň işe bellenmegi bilen türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň syýasatynda düýpli bir özgerişlikleriň bolmajakdygyny aýtdy.
«Men özara gatnaşyklarda nähilidir bir syýasy özgerişlikler bolar diýip garaşmaýaryn. Beýleki tarapdan, ilçinin edil häzir gelip durşy. Biz ýagdaýyň nähili boljakdygyny indi göreris» diýip, Wilýam Stiwens belledi.
Täze amerikan ilçisi Robert E.Patterson 1985-nji ýylda ABŞ-nyň Döwlet departamentine işe geçeli bäri ozalky SSSR-de, Merkezi we Gündogar Ýewropada, Demirgazyk Kawkazda, Orsýet Federasiýasynda we Gündogar Afrikada dürli diplomatik wezipelerde işledi.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Çawusoglu Ankaranyň häzirlikçe öz gury ýer goşunlaryny Yragyň demirgazygyndan çykarmajagyny yrak hökümetine aýtdy.
Çawusoglu bu planlaryny Yragyň daşary işler ministri Ibrahim al-Jaafari bilen 8-nji dekabrda, Bagdadyň Türkiýäniň goşunlarynyň çykarylmagy üçin kesgitlän wagt möhletiniň dolmagyndan sanlyja sagat geçensoň geçiren telefon söhbetdeşliginde mälim etdi.
Yragyň premýer-ministri Hader al-Abadi türk goşunlarynyň Yraga birugsat girendigini aýtdy we şol goşunlar 7-nji dekabryň agşamyna çenli ýurtdan çykarylyp başlanmasa Bagdadyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine ýüz tutjakdygyny duýdurdy.
Çawusoglu Ankara 3-nji dekabrda Mosul şäheriniň golaýyna öz harby güýçlerini iberip, bu ýerde eýýäm ýerleşýän harbylaryny gorajak bolýandygyny aýdýar.
Türkiýe öz esgerleriniň “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşýän yrakly kürtleriň Peşmerga güýçlerini we sünni arap tire-taýpalarynyň söweşijilerini türgenleşdirýändigini belleýär.


text:
Şenbe güni Gürjüstanda rus dilinde efire çykýan ýeke-täk “PIK” atly telewizion kanaly ýurduň tele-radio gepleşikler edarasy bilen öz arasynda ýüze çykan dawalar sebäpli efire çykmagyny bes etdi.
Garaşsyz “PIK” telewizion kanalynyň informasiýa gullugy boýunça bölüm başlygy Ýekaterina Kotrikadze munuň sebäbini ýurduň tele-radio gepleşikler sistemasynyň bu telewideniýe bilen ozalky kontraktyny ur-tut ýatyrandygy bilen düşündirýär.
Öz gezeginde Gürjüstanyň tele-radio gepleşikler edarasy “PIK” telewizion kanalynyň şu çaka çenli öz satelit transmiterlerinden bikanun peýdalanyp gelendigini aýdýar.


text:
Penşenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan bilen telefon arkaly gürrüňdeşlik geçirdi.
Berdimuhamedow bu gürrüňdeşlikde Serž Sarkisýany ýakynda Ermenistanda geçirilen saýlawlarda täze möhlete prezident saýlanmagy bilen gutlady.
Soňra iki ýurduň prezidentleri Türkmenistan bilen Ermenistanyň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň perspektiwalary barada özara pikir alyşdylar.
Bu gürrüňdeşligiň barşynda prezident Berdimuhamedow Ermenistanyň territoriýasynda türkmen halkynyň taryhyna degişli medeni-taryhy ýadygärlikleriň gorap saklanmagy ugrunda edilýän aladalar üçin Ermenistanyň prezidentine öz minnetdarlygyny-da bildirdi.
Mundan daşary, ol Serž Sarkisýany özüne amatly wagtda Türkmenistana sapar etmeklige-de çagyrdy. Bu çakylygyň kabul edilendigi habar berilýär.


text:
Eýran basym airbus ýolagçy uçarlarynyň 100-den gowragyny satyn almak üçin şertnama gol çeker diýip, ýurduň transport ministri aýdýar.
Abbas Ahundi bu ylalaşyga 27-nji ýanwarda, Eýranyň prezidenti Hassan Rohaniniň Fransiýa etjek sapary mahalynda gol çekiljekdigini aýtdy.
Bu şertnama 16-njy ýanwarda, Eýran bilen dünýäniň alty iri döwletiniň arasynda amala aşyrylan ylalaşyk netijesinde, Tährana garşy girizilen halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagynyň yz ýanyna gabat gelýär.
Eýran juda könelen ýolagçy uçarlaryny gyssagly täzelemäge mätäç. Ahundy bu ýurduň 250-den gowrak ýolagçy uçarynyň diňe 150 sanysynyň uçmaga ýaraýandygyny aýtdy.
"Bize uzak we orta aralyga gatnaýan 400, gysga aralyga gatnaýan 100 uçar gerek» diýip, ol aýdypdyr.


text:
Saudy resmileri Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Salehiň Saud Arabystanynda edilen operasiýadan gutulyp, indi sagalyp gelýändigini aýdýarlar. Ýemeniň paýtagty Sanaada bolsa protestçiler “Bu onuň hemişelik gitdigi bolsun” diýip, şatlyk edýärler.
Saleh 3-nji iýunda, anna güni, namaz wagty köşge edilen raketa hüjüminden köşgüň metjidinde ýaralandy. Bu hüjümde azyndan 7 adam ölüp, Salehiň ýakyn geňeşçilerinden ençeme adam ýaralandy. Häkimiýetler hüjümi dissident taýpa ýolbaşçysy Şeýh Sadyk al-Ahmaryň tarapdarlarynyň amala aşyrandygyny aýdýarlar.
Sanaada hökümet güýçleri bilen Al-Ahmara degişli söweşijileriň arasynda ençeme hepde bäri yzy üzülmän gelýän söweşlerde 200 çemesi adam öldi. Şu gün Sanaada ýene-de gazaply hereketleriň başlanandygy aýdylýar.
Al-Ahmaryň býurosy taraplaryň arasynda ýekşenbe güni wagtlaýyn ýaraşyk yglan edilendigine garamazdan, öz tarapdarlaryndan paýtagtyň demirgazygynda üç adamyň öldürilendigini habar berdi.
Aýdylyşyna görä, Saleh iki hepde Saud Arabystanynda bolar. Ýemen häkimiýetleri aýak üstüne galansoň, onuň Sanaa dolanyp, öz wezipesini dowam etdirjekdigini aýdýarlar.
Aňsat däl
Ýöne Salehiň yzyna dolanmagy beýle aňsat ýol almajaga meňzeýär. Onuň ýurdy terk etmegi oppozisiýa tarapyndan şatlyk bilen gutlandy. Adamlar ertire çenli köçelerde aýdym-saz etdiler. Olar indi Salehden soňky döwrüň başlanmagyna umyt edýärler.
Wideo: Salehiň ýurdy terk etmegi oppozisiýa tarapyndan şatlyk bilen gutlandy.
Saleh arap dünýäsiniň iň garyp ýurdy Ýemende 33 ýyl bäri höküm sürüp gelýär. Ýanwar aýyndan bäri dowam edýän hökümete garşy protestlerde onuň häkimiýet başydan gitmegi talap edilýär.
Oppozision aktiwist Wassem al-Goraşy ýekşenbe güni Sanaada bir metbugat ýygnagynda: “Salehiň Saud Arabystanyna gitmegi Ýemeniň taryhynda iň uly günleriň biri bolup bellener” diýdi.
“Planlaşdyryş komiteti ähli milli güýçleri we syýasy partiýalary ýurtdaky toparlaryň hemmesine wekilçilik etjek wagtlaýyn prezident Geňeşini gurmaga başlamaga çagyrýar. Bu Geňeş bir aralyk hökümet döredip, Ýemen halkynyň azatlyk we abadançylyk baradaky talaplaryny kanagatlandyrjak täze Baş kanunyň taslamasyny taýýarlamaly” diýip, Al-Goraşy aýtdy.
Ýapyşyp ýatyr
Saleh özüniň sag-aman häkimiýet başyndan aýrylmagy barada araçylyk edilip gelnen ylalaşygy üç gezek ret etmek bilen özüni uzak wagtlap goldap gelen iki ýurdy – Birleşen Ştatlar bilen Saud Arabystanyny gaharlandyrdy.
Ol ýurtdan gidensoň, Waşington halky aradan salym geçirmän parahatçylykly we tertipli geçişe çagyrdy. Saud Arabystany hem arap dünýäsinde barýan protestleriň togtamagyny islýär. Şol sebäpden geçiş ylalaşygyna gol çekmegi üçin onuň Salehe gysyş görkezmegine garaşylýar.
Ýöne Saleh ýokary derejeli generallarynyň we ilçileriniň özünden ýüz öwrendigine garamazdan, häkimiýete ýapyşyp ýatyr. Onuň tarapdarlary hem häkimiýeti söweşsiz elden bermejege meňzeýärler.
Salehiň ýurda dolanmagyndan ýa-da häkimiýeti güýçli respublikan gwardiýa ýolbaşçylyk ediýän ogly Ahmede geçirmäge synanyşmagyndan gorkulýar. Mirasdüşer diýip, ozal hem ady agzalýan şoldy.
Häzir Saleh ýokka, ýurdy dolandyrýan wise-prezident Abed Rabbo Mansour Hadi ýaňy, hepdäniň soňunda Ahmed we Saleh maşgalalarynyň harby birliklere ýolbaşçylyk edýän beýleki agzalary bilen duşuşdy.


text:
Salam lukman! Men golaýda garamyk keseli bilen keselledim. Şonda bedenimiñ ähli ýerinden ýaralar çykdy. Onsoñ ähli yerime göwheriñ ýaşyl erginini çaldym. Ondan soñ bolsa "sigmaderm" melhemini çaldym. Şondan son ýüzümdäkiler aýrylşyp başlady. Ýöne ýüzümde we bedenimiñ käbir ýerlerinde yzlar galdy. Şol yzlary nädip aýryp bolarka?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Garamyk keselinden soň deride galýan ýara yzlarynyň özbaşdak aýrylyp gitmeýän halatlary hem bolýar. Şunuň ýaly ýagdaý garamygyň ýetginjekler ýa-da uly adamlar tarapyndan geçirilen halatlarynda has hem köp duş gelýär.
Deriňiziň ýagdaýyna, zeperleniş derejesine baglylykda ýara yzlaryndan özbaşdak ýa-da dermatolog lukmanyň kömegi bilen dynyp bilersiňiz. Deri öýjükleriniň dikeldiş işjeňligini ýokarlandyryp, onuň tekizlenmegini gazanmak üçin, özbaşdak kakao ýagyny, C witaminini saklaýan melhemleri, ýüzi owkalama, ýörite her gün ulanmak üçin niýetlenen iýmitlendiriji melhemleri çalmak ýaly bejeriş çärelerini ulanyp bilersiňiz.
Eger bu çäreler oýjagaz bolup duran ýara yzlary aýyrmaga kömek etmese, onda dermatolog-kosmetolog lukmanlara ýüz tutuň. Häzirki zaman kosmetologiýa bejeriş çäreleriniň mümkinçilikleri uly bolup, olar ýara yzlary kollagen bilen doldurmak, deriniň üstki gatlagyny himiki serişdeler bilen aýyrmak, mikrokristallaryň kömegi bilen bejergi, lazer bilen tekizlemek usullaryny öz içine alýandyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Garamyk keselinde deriniň ýüzünde emele gelýän içi suwluja düwmejiklere el degirmän, arassa saklamak zerur bolup durýandyr.Olary elleme ýa-da gijeme synanşyklary ýokançlyklaryň ýokuşyp, düwmejikler aýrylandan soň, ýerlerinde bildirýän tygjagazlaryň galmagynyň sebäbi bolup biler.Örgünleri arassa saklamak üçin ýaşyl jöwheriň spirtli ergini, marganes turşulygynyň goýy bolmadyk (margansowka) ergini bilen olary işlemek (kellede çykan örgünler hem)zerurdyr.Garamygyň örgünleri ýaňy örüp başlanda asiklowir melhemini, sikloferonyň suwuk görnüşini ulanma hem maslahat berilýär.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Moskwada belli täjik žurnalisti we aktiwisti pyçaklandy.
Bakhtior Sattoriniň çarşenbe güni Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, näbelli adam oňa sişenbe güni giçlik hüjüm edipdir.
Sattoriniň sözlerine görä, pyçak bilen onuň garnyna we ýüzüne urlupdyr.
Lukmanlar Sattoriniň çylşyrymly operasiýany geçirendigini, şeýle-de onuň ýagdaýynyň agyr, ýöne kadaly ýagdaýda saklanýandygyny aýdýarlar.
Täjik žurnalisti hüjümçiniň ýüzüniň örtgüli bolandygyny, emma onuň gözleriniň “merkezi aziýala” meňzeýändigini aýdýar.