text:
Golaýda geçirilen halkara barlaglary esasynda düzülen hasabatyň netijesine görä, Finlýandiýanyň halky dünýäde iň sowatly halk diýlip görkezilýär.
Hasabaty Täze Britaniýa adasynda ýerleşýän Central Connecticut atly döwlet uniwersiteti düzdi.
Hasabatda dünýä ýüzündäki 200 ýurtda adamlaryň "özüni sowatly alyp barşyndan" başlap, olaryň bilim ukybyna, akademiki görkezijilerine, galyberse-de, kitaphanalaryň, mekdepleriň hil derejesiniň kanagatlanarlylygyna, ýurduň kompýuter bilen enjamlaşdyrylyşyna çenli köpsanly ugurlar boýunça baha berilýär.
Hasabatda ikinji orny Norwegiýa, üçünji orny bolsa Islandiýa eýeledi. Daniýa, Şwesiýa, Şweýsariýa, ABŞ ýedinji, Germaniýa sekizinji, Latwiýa dokuzynjy, Niderlandiýa onunjy, Kanada on birinji, Fransiýa on ikinji, Britaniýa hem 17-nji orna mynasyp görlüpdir.
Ahyrky orny bolsa Botswana eýeleýär. Onuň öň ýanynda Indoneziýa, yzdan ikinji orunda hem Tailand bar.
Hasabaty düzen uniwersitetiň baştutany John Milleriň aýtmagyna görä, Finlýandiýa, Norwegiýa, Islandiýa, Daniýa, Şwesiýa bu ýurtlaryň medeniýetinde bilime berilýän diýseň ýokary ähmiýet sebäpli ilkinji bäş orny eýelemegi başardylar.
Fin ýazyjysy Towe Janssonyň "Moomin" atly tapgyrlaýyn eseri bütin dünýäde meşhurlyk gazanan kitapdyr.
"White Hunger" atly romany bilen häzirki döwürde halkara Man Booker baýragyna mynasyp bolan fin ýazyjysy Aki Ollikainen bolsa bu ugurda öz garaýşyny şeýle beýan edýär:
"Biziň ýurtlarymyzda mekdep, okuw, ýokary bilim diýseň ýörgünli. Şol bir wagtyň özünde şeýle mümkinçilikler işçi gatlak üçin hem elýeterli. Mugallymçylyk käri iň ýokary abraýly hünär hasaplanýar. Meniň bir zady aýratyn belläp geçesim gelýär. Fin bilim ulgamy we häzirki kitaphanalary hemmelere açyk. Her bir adamynyň okamaga, bilim almaga doly hukugy hem mümkinçiligi bar. Finlýandiýada biz muny adaty ýagdaý hasaplaýarys. Emma welin dünýäde bu ýagdaý özbaşyna bir aýratynlyk hasaplanýar".
“The Guardian” gazetine salgylanyldy.


c: text/html

text:
Germaniýanyň Mýunhen şäherinde howpsuzlyk meselesine bagyşlanyp geçirilen iki günlük konferensiýa şu gün öz işini tamamlady.
Ýekşenbe güni konferensiýanyň ikilenji güni, esasan, arap rewolýusiýalarynyň täsirleri we internet arkaly edilýän elektron hüjümleriniň abandyrýan howplary bilen baglanyşykly meselelere bagyşlanyldy.
Arap rewolýusiýalary bilen baglanyşykly geçirilen diskussiýanyň ekspertler toparynyň düzüminde käbir beýleki döwletleriň resmileri bilen bir hatarda, Tunisiň premýer-ministri, Müsüriň we Türkiýäniň daşary işler ministrleri-de boldular.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýn Ysraýylyň we Palestinanyň liderleri yzygiderli gepleşikleri geçirmäge ylalaşdylar.
Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu we Palestinanyň prezidenti Mahmut Abbas 14 we 15-nji sentýabrda ýene-de duşuşmaga ylalaşdylar.
Olaryň penşenbe güni Waşingtonda geçiren gepleşigi 2 ýyl çemesi döwrüň içindäki ilkinji duşuşygydy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton konflikti tamamlamaga iki lideriň mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy.
Gaza sektoryna gözegçilik edýän Hamas ýaraşyk gepleşiklerini inkär etdi we ysraýyllylara hüjümini dowam etdirjekdigini habar berdi.


text:
Uruş döwrüniň bosniýaly serb lideri Radowan Karadžiç sişenbe güni BMG-niň Niderlandiýanyň Haaga şäherinde geçirilýän sudunda özüne bildirilýän gyrgynçylyk aýyplamalaryndan we beýleki günälerden goranyp çykyş etmeli.
1995-nji ýylyň iýulynda Srebrenisada 8 müň çemesi musulman erkegini gyrgyna bermekde aýyplanýan Karadžiç özüniň bigünädigini aýdýar.
Ol 2008-nji ýylda, 1992-95-nji ýyllaryň Bosniýa-Herzegowina urşy mahalyndaky serb gyrgynçylyklaryny planlaşdyrmakda aýyplanandan 13 ýyl soň tussag edildi.
Karadžiçiň sudy 2009-njy ýylda başlanypdy.


text:
Şu gün Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly Siriýadan bosgunlaryň köpşülikleýin bosup gelmek ähtimallygyny göz öňünde tutup, Türkiýäniň Siriýa bilen öz serhet ýakasynda aralyk gorag zolagyny döretmeginiň mümkindigini aýtdy.
Onuň sözlerine görä, bu mesele halkara jemgyýetçiligi bilen maslahatlaşylyp, bilelikde çözüler.
Düýn ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Siriýanyň häkimiýetleriniň demonstrasiýalary gazaply basyp ýatyrmaklaryna jogap hökmünde BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşini bu ýurduň režimine garşy berk çäreleri görmeklige çagyrdy.


text:
Orsýetdäki özbegistanly zähmet migrantlary ýaly türkmenistanlylar hem kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Bu barada 9-njy aprelde düýbi Özbegistanyň Horezm şäherindäki, hökümete degişli bolmadyk, adam hukuklary boýunça “Nažot” guramasy habar berdi.
Emma Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň metbugat wekili Aleksandr Sankow Azatlyk Radiosyna özlerinde bular ýaly maglumatlaryň ýokdugyny aýtdy.
Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere bu mesele boýunça “Nažot” guramasynyň başlygy Haýytbaý Ýakubow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap H.Ýakubow, siz bu maglumatlary nireden aldyňyz?
H.Ýakubow: Biziň “Nažot”guramamyza Orsýetiň Leningrad oblastyndan özüni Awdyjalol diýip tanyşdyran biri we beýlekiler telefon etdiler. Olar iki-üç ýyl bäri Orsýetde işleýändiklerini we örän agyr şertlerde ýaşaýandyklaryny, özlerini işledýänleriň pul tölemeýändiklerini aýtdylar. Olar türkmenistanly zähmet migrantlarynyň hem özleri ýaly köp kynçylyk çekýändiklerini gürrüň berdiler. Olar Lebap welaýatyndan, şol sanda Çärjewden, Darganatadan gelipdirler.
Şonuň ýaly-da bir-iki sany türkmen Özbegistanyň Garşy şäherinden gelipdir. Olary işledýänler aýlyk tölemändirler we olaryň pasportlaryny hem alypdyrlar. Olara Orsýetiň raýatlary gözegçilik edýärler.
Türkmenistanlylar atlarynyň tutulmagyny islemediler we häzirem Sankt-Peterburg şäherinde işleýändiklerini aýtdylar. Olaryň beren maglumatlaryna görä, häzir Orsýet Federasiýasynda takmynan 17,000 türkmenistanly zähmet migrantlary bar.
Azatlyk Radiosy: Eýse, olar nähili işlerde zähmet çekýärler?
H.Ýakubow: Olar, esasan, gurluşyklarda işleýärler. Şeýle-de olar kolhoz-sowhozlarda käşir, pomidor, kartoşka ýygnaýarlar. Olaryň aýallary bolsa, ors maşgalalarynda eneke bolup işleýärler.
Azatlyk Radiosy: Olar özleriniň ýaşaýyş şertleri barada näme gürrüň berdiler?
H.Ýakubow: Olaryň esasy kynçylygy ýaşamaga jaýlarynyň ýokdugy. Olaryň käbiri kireýine jaý alýarlar. Emma olaryň köpüsi ýerzeminlerde, özlerini işledýänleriň daçalarynda ýaşaýandyklaryny we kadaly ýaşaýyş şertleriniň ýokdugyny habar berdiler.
Azatlyk Radiosy: Umuman, olara näçe aýlyk tölenýärkä?
H.Ýakubow: Olar häzir 200-350 dollar çemesi aýlyk alýandyklaryny we mydama şeýle aýlygyň tölenmeýändigini aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Eýse, Türkmenistandan Orsýete işlemäge baranlara polisiýa azar berýärmikä? Bu barada maglumatyňyz barmy?
H.Ýakubow: Olaryň bize aýtmaklaryna görä, Türkmenistandan Orsýete işlemäge baranlara polisiýa azar bermeýär. Eger olary polisiýa tutsa, olar men Türkmenistandan diýseler ýa-da polisiýa olaryň türkmen pasportyny görse, goýberýär. Polisiýa, esasan, özbeklere azar berýär.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin?
H.Ýakubow: Men sebäbini bilemok. Düşünmedim. Maňa oglanlar şeýle diýip aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Siz daşary ýurtlarda işleýän türkmenistanlylar barada ýaýradan maglumatlaryňyzda olary üç topara bölüpsiňiz. Eýse, bu maglumatlary nireden aldyňyz?
H.Ýakubow: Bize jaň eden türkmenistanlylaryň aýtmaklaryna görä, daşary ýurtlarda işleýän türkmenistanlylar ýokary wezipelerde oturanlaryň tanyşlary bolsalar, olar islän daşary ýurtlaryna gidip bilýärler. Olar Ýewropa, Amerika, Saud Arabystanyna we, esasanam, Türkiýä gidýärler.
Ikinji topara, telekeçiler girýär. Olaram islän daşary ýurduna gidýärler. Olaryň puly we tanyş-bilişleri bar. Şol telekeçiler Türkiýä, Eýrana, Arap ýurtlaryna we käbirleri bolsa, Ýewropa gidýärler.
Üçünji topara adaty raýatlar girýärler. Olar Türkmenistandan çykyp, esasan, Orsýetde işleýärler diýip, türkmenistanlylar aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Eýse, “Nažot” guramasy Orsýetde agyr şertlerde işleýän türkmenistanly zähmet migrantlar barada türkmen häkimiýetlerine ýüzlendimi?
H.Ýakubow: Men olar barada türkmen häkimiýetlerine entek hat ýollamadym. Çünki men häzir daşary ýurtda iş saparynda. Emma Orsýetde agyr şertlerde işleýän türkmenistanly zähmet migrantlary barada Türkmenistanyň Özbegistandaky ilçihanasyna hat ýollamakçy.


text:
Özbegistanyň, Gazagystanyň we beýleki awtoritar hökümetleriň Günbataryň kanuny goraýjylarynyň ulanýan gurallaryny satyn alyp, dissidentleri yzarlamak we olara basyş etmek üçin ulanýandygyny 2-nji awgustda media serişdeleri habar berdiler.
Bilermenler 2000-nji ýyllaryň başyndan bäri “Verint” we “Nice Systems” atly şirketler ýaly kompaniýalaryň Özbegistanyň we Gazagystanyň hökümetlerine yzarlamak üçin serişdeleri satandygyny anyklady, diýip Associated Press agentligi habar berdi.
Bu gurallar Özbegistanyň gizlin polisiýasyna telefon ýa-da elektron poçta arkaly çylşyrymly temalar barada pikir alyşan adamlary dessine tapyp, tussag etmäge mümkinçilik döretdi, diýip dissident aýdýar.
“Häkimiýetleriň esasy guraly adamlaryň gorkusydyr” diýip Şwesiýada ýaşaýan özbek dissidenti Tulkin Karaýew AP agentligine aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Right Watch” guramasy soňky 20 ýylyň dowamynda Özbegistanyň “repressiw düzgünleri ulanyp müňlerçe adamy tussag edendigini” habar berdi we başga pikirli adamlaryň eden-etdilikli tussaglyk, mejbury zähmet we gynamalar arkaly jezalandyrylýandygyny belledi.


text:
Türkmenistanda kompýuter oýunlaryny hödürleýän igrotekalaryň sany artýar. Olarda oýun oýnaýan ýaşlar, hatda uly ýaşly adamlar hem köp. Öňler şäherlerde köp bolan bu igrotekalar, indi, obalarda hem barha köpelýär.
Eýsem kompýuter oýunlary zyýanlymy ýa-da peýdaly?
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda Türkmenistanda mekdepleriň kompýuterleşdirilmeginiň ähmiýeti we internetiň geljekde türkmen jemgyýetinde oýnajak roly hem-de türme tussaglygyndaky yaşlaryň ýagdaýlary barada hem maglumat berilýär.
Bular baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Prezident Wiktor Ýanukowiç bilen oppozisiýanyň arasynda bolan gowuşgynsyz gepleşiklerden soň, Ukrainanyň hökümete garşy protestçileri özleriniň Kiýewdäki protest lagerlerini giňeltdiler.
Protestçiler Garaşsyzlyk meýdançasynyň töwereginde täze barrikadalary gurdular we Oba hojalyk ministrliginiň binasyny hem eýelediler. Emma uzak bolmadyk Hruşewskiý köçesinde, dört gün ozal ýowuz çaknyşyklaryň bolan ýerinde ýaraşyk orun alan ýaly göründi.
Oppozisiýa liderleri penşenbe güni Ýanukowiç bilen dört sagatlap gepleşik geçirdiler, emma biraz soň protestçiler prezident tarapyndan teklip edilen eglişikleri ret etdiler.
Oppozisiýa liderleri, gepleşiklerden soň, Ýanukowiçiň polisiýa bilen çaknyşyklardan soňra tussag edilen onlarça protestçini boşatmagy hem-de mundan eýläk tutda-baslyklary togtatmagy wada berendigini aýtdylar.
Protestçileriň esasy talaby
Emma Witaliý Kliçko protestçilere prezidentiň oppozisiýanyň esasy talabyny, hökümetiň iş başyndan çekilmegi baradaky talaby eşitmezlige salýandygyny aýtdy.
Kliçko we Oleh Tiahnibok anna güni agşam protestçileri ýaraşyk kadalaryna ermäge yrmak maksady bilen Hruşewskiý köçesindäki barrikadalara bardy.
Şeýle-de Kliçko protestçileriň hökümetiň işden çekilmegi üçin basyşlaryny artdyrmaklaryny ündedi:
"Men ýene bir gezek aýtmak isleýärin, biz anna güni irden hökümetiň çekilmegi üçin basyş etmeli."
Şu arada protestçiler günbatar Ukrainanyň birnäçe şäherinde regional adminstrasiýanyň edara jaýlaryny hem eýelediler.
Kliçko, Tiahnibok we Arseniý Ýatsenýuk anna güni Ýanukowiç bilen ýene bir tapgyr gepleşik geçirmeli.
Parlament bolsa, sişenbe güni adatdan daşary sessiýa geçirmeli. Resmiler bu sessiýada oppozisiýanyň hökümetiň işden çekilmegi baradaky talabynyň, şeýle-de protestleri çäklendirmek barada golaýda kabul edilen kanuna girizilmeli düzedişleriň ara alnyp maslahatlaşyljagyny aýdýarlar.
ÝB dialoga ýardam bermeli
ÝB-niň giňeliş komissary Stefan Fuele anna güni Kiýewe gelip, syýasy dialoga kömek bermäge synanyşmaly.
Ukrainadaky hökümete garşy protestler noýabr aýynda, Ýanukowiç Ýewropa Bileleşigi bilen has ýakyn gatnaşyk gurmak baradaky şertnamany soňa goýanyndan soň başlandy.
Ýekşenbe güni, geçen hepde parlamentiň protestlere garşy täze kanuny tassyk etmegi netijesinde turan protestlerde protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda çaknyşyk boldy.
Hökümete garşy zorlukly hereketlerde azyndan üç adam öldi. Içeri işler ministrligi anna güni iki protestçiniň çarşenbe güni tüpeňlenmek netijesinde ölendigini tassyklady, emma muňa polisiýanyň dahylynyň bolmandygyny aýtdy. Ol adamlaryň biriniň arkasyndan tüpeňlenip öldürilendigi, beýlekisiniň bolsa aw okundan ölendigi aýdyldy.
Üçünji adamyň jesedi, görnüşinden, alnyp gaçylan we näbelli adamlar tarapyndan öldürilen ýerinden tapyldy.
Oppozisiýa aktiwistleri indi soňky wakalarda bäş adamyň öldürilendigini aýdýarlar, şol sanda olaryň dördüsiniň tüpeňlenendigi, emma munuň tassyklanyp bilinmeýändigi aýdylýar.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Baş arçanyň ýanyndaky dabaralara gatnaşdy
2016-njy ýylyň 28-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň Baş arçasynyň ýanyndaky Täze ýyl dabaralaryna gatnaşyp, baýramçylyk çäresine gatnaşýan çagalar bilen “Älem” medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdançada ýaýbaňlandyrylan ajaýyp dabaralaryň şatlygyny paýlaşdy.
Şu günler bu ýere köpsanly çagalar, şol sanda ýurdumyzyň dürli künjeklerinden gelen çagalar ýygnanýar. Baş arçanyň ýanyndaky Täze ýyl dabaralaryna gatnaşmaga çakylygy oňat okaýanlar, ders bäsleşikleriniň, sport ýaryşlarynyň we döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileri hem-de çagalar öýlerinde terbiýelenýän çagalar aldylar.
Döwlet Baştutanymyz işiniň köpdügine garamazdan, Baş arçanyň ýanyndaky Täze ýyl baýramçylygyna gatnaşmak üçin wagt tapyp, her ýyl kanagatlanma bilen barýar. Hormatly Prezidentimiz çagalar bilen gürrüňdeş bolmagy halaýar hem-de atalyk mähri we aladasy bilen garaýandygy sebäpli olaryň ählisi döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden ynanmak bilen jogap berýärler.
Ýaş artistleriň-aýdymçylaryň, sazandalaryň we tansçylaryň baýramçylyk çykyşlary ýaýbaňlanýar. Olar çykyşlaryny şatlykly we täsin hereketler bilen ýerine ýetirip, bu ýere ýygnananlaryň ählisinde göwünaçyklyk we ruhubelentlik döredýär. Döwlet Baştutanymyz çagalaryň çykyşlaryna kanagatlanma we uly gyzyklanma bilen syn etdi. Olaryň zehinleri ählimizde buýsanç döredýär. Sebäbi öz başarnyklaryny amal etmek üçin hemme mümkinçiliklere eýe bolan zehinli ýaşlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen geçirilýän durmuş we bilim özgertmeleriniň netijeliliginiň iň oňat görkezijisidir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hemmeleriň söýgüli baýramçylygynyň şatlygyny çagalar bilen paýlaşdy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan Täze ýyl sowgatlarynyň gowşurylmagy çagalaryň şatlygyna şatlyk goşdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çagalara bagtyýar Täze ýyly, gyşky dynç alşy ajaýyp geçirmegi, okuwlarynda üstünlik, ýürekdäki arzuwlarynyň hasyl bolmagyny arzuw edip, olaryň ählisiniň iň oňat milli däplerimizi mynasyp dowam etdirijiler, ata-babalarymyzyň parasatly öwüt-nesihatlarynyň mirasdüşerleri hem-de Watanymyzyň hakyky eýeleri bolup ýetişjekdiklerine, Türkmenistanyň mundan beýläk-de gülläp ösmegine özleriniň goşantlaryny goşjakdyklaryna ynam bildirdi.


text:
Siriýanyň döwlet telewideniýesi ýurduň Saglygy saklaýyş ministrliginiň resmilerine salgylanyp, Aleppo şäherinde bolan iki partlamada azyndan 25 adamyň heläk bolandygyny, 175-e golaýynyň ýaralanandygyny habar berdi.
Siriýanyň döwlet telewideniýesiniň beren maglumatynda anna güni amala aşyrylan bu hüjümlerde Siriýanyň harby hem howpsuzlyk güýçleriniň binalarynyň nyşana alnandygy aýdylýar. Onda hüjümleriň “ýaraglanan toparlar” tarapyndan amala aşyrylandygy nygtalýar.
Prezident Assadyň režimine garşy çykýan aktiwistler bolsa Aleppo şäherinde üç partlamanyň bolandygyny aýdýarlar. Olaryň ikisiniň ýurduň harby hem howpsuzlyk bazalarynda amala aşyrylandygyny belleýärler.
Mart aýynda Başar al-Assadyň režimine garşy protesler başlandan bäri Aleppo şäheri azda-kände asuda hasaplanýardy.
Şeýle hem, aktiwistleriň beren maglumatlarynda hökümet goşunlarynyň Homs şäheriniň golaýyna tanklary sürendigi aýdylýar. Bu şäher Assadyň režimine garşy geçirilýän protestleriň merkezi bolup durýar.


text:
Naturalgaseurope.com neşiri Azerbaýjanyň Orsýetden gaz satyn almak planlaryna salgylanyp, Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň Hazaryň üstünden Ýewropa gaz getirmek planlarynyň ýuwaşlyk bilen jaýlanyp galjakdygyny aýdýar.
Aýdylmagyna görä, Sokaryň prezidenti Rownag Abdullaýew geçen hepde Azerbaýjanyň "Gazpromdan" ýylda 3-5 milliard kub metr gaz satyn almak barada gepleşik geçirýändigini aýan edipdir.
Has-da möhümi, gürrüňi edilýän neşiriň synynda bu ideýanyň Sokaryň prezidenti Abdullaýewiň özünden çykandygy nygtalýar. Şol bir wagtda-da onuň Trans-Hazar geçirijisini türkmen gazy bilen üpjün etmek meselesi boýunça Türkmenistana soňky iki ýylda bäş gezek sapar edendigini bellenilýär.
Dogrudanam, synda aýlyşy ýaly, Bakuwyň rus gazyny satyn almak planlary Aşgabat bilen geçirilýän gaz gepleşiklerini ýatyrýarmy? Ýa-da bu, synda ýaňzydylyşy ýaly, türkmen gazynyň Ýewropa aşyrylmak planlaryna urlan bir zarba bolup bilermi?
Azerbaýjanly garaşsyz synçy Azer Hasratyň pikirine görä, bu meselede gyssanmaç netije çykarmak dogry bolmaz. Sebäbi, Azerbaýjanyň beýleki ýurtlara, şol sanda Ýewropa gaýtadan satmak we içki gaz zerurlyklaryny doldurmak üçin dürli planlary bolup biler.
"Boş gürrüňler"
Ýöne ol Azerbaýjanyň häzir çalt depginde gurýan gaz geçirijisiniň diňe azeri däl, eýsem geljekde türkmen gazyny hem ýewropa ýurtlaryna aşyrjakdygyny aýdýar. Ekspertiň ynanjyna görä,Bakuwyňrus gazyny satyn almak planlarynyňtürkmen gazynyň Ýewropa iberilmegine ýaramaz täsir ýetirjekdigi baradaky çaklamalar «boş gürrüň».
Şeýle-de ol Abdullaýewiň rus gazyny satyn almak baradaky beýanatlarynyň o diýen hakykata gabat gelmeýändigini, sebäbi Azerbaýjanyň öz gazynyň hem ýeterlikdigini aýdýar.
Eger şeýle bolsa, ýagny Azerbaýjanyň öz gazy ýeterlik bolsa, üstesine azeri resmisi diňe soňky iki ýylda türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak meselesi bilen Aşgabada bäş gezek sapar eden bolsa, rus gazy bilen bagly gepleşikler nireden çykýar?
Syýasy oýunlar
Azeri ekspertiniň pikirine görä, bu ýerde käbir syýasy oýunlaryň oýnalýan bolmagy mümkin.
«Belki-de Azerbaýjan, öz goňşulary, ilkinji nobatda hem Ukraina babatdaky agressor gatnaşyklary sebäpli günbatar ýurtlarynyň basyşyna sezewar bolan Orsýet bilen baglylykda ýagdaýy biraz deňagramlaşdyrmaga çalyşýandyr – diýip, ekspert aýtdy. «Ýogsa şeýleleýin Azerbaýjan rus gazyna asla mätäç däl» diýip, Azer Hasrat Azatlyk radiosynyň türkmen gullugyna Bakuwdan telefon arkaly beren gürrüňinde nygtady.
Berilýän maglumatlara görä, Azerbaýjanyň gazy Ýewropa ýurtlaryna 2018-nji ýylyň bir ýerlerinde baryp ýeter, türkmen gazy bolsa bu geçirijä, hemme zat planlaşdyrylyşy ýaly bolsa, 2018-nji ýyldan soň akdyrylyp başlanar.
Azer Hasrat Azerbaýjanyň bu meselede hemişe Türkmenistanyň tarapynda boljakdygyny, sebäbi türkmenler bilen azerileriň doganlyk halklardygyny aýdýar.
Synçylaryň pikirlerine görä, Orsýetiň türkmen gazyny satyn almagyny bes etmegi, Eýranyň bolsa Aşgabatdan alýan gazyny azaltmagy Türkmenistany gaz söwdasynda diňe Hytaýa garaşly edip goýýar we bu ýagdaý türkmenleriň Trans-Hazar geçirijisi arkaly Ýewropa gaz satmak zerurlygyny güýçlendirýär.


text:
Köpetdag goraghanasy
Ýurdumyzyň günortasynda Türkmen-Horasan dag ulgamynyň demirgazyk bölegi bolan gözel Köpetdagyň gerişleri uzalyp gidýär. Gurluş aýratynlyklaryna baglylykda bu dag ulgamlaryny Günbatar, Merkezi we Gündogar Köpetdaga bölýärler. Gymmatly agaçlaryň (türkmen arçasy, türkmen kerkawy, kawkaz dagdany) çapylmagy, malyň köp bakylmagy, çensiz aw edilmegi ýaly adam täsiriniň artmagy Köpetdagda goralýan ekologik ulgamlaryň döredilmeginiň zerurlygyna getirdi. Merkezi Köpetdagda tokaý işlerini ýola goýmak boýunça ilkinji synanyşyklar XX asyryň 20-30-njy ýyllarynda başlandy. 1948-nji ýylda Köpetdag tokaý hojalygy döredildi. 1976-njy ýylyň 19-njy awgustynda bolsa Merkezi we Gündogar Köpetdagyň hem-de dag etegindäki düzlükleriň ekologik ulgamlaryny diketltmek we gorap saklamak maksatlary bilen Köpetdag döwlet goraghanasy döredildi. Bu goraghana Ahal welaýatynda ýerleşýär. Goraghana berkidilen ýerleriň içinde dürli gorag düzgünli bölek ýerler bar. Gönüden-göni diňe goraghana degişli ýerleriň tutýan meýdany 49,7 müň gektar. Bu ýerde iki sany Kalinin (15 müň gektar) we Mäne-Çäçe (60 müň gektar) zakaznikleri, şeýle hem gorag zolagy (32,8 müň gektar) we iki sany Garaýalçy we Çarlyk ýadygärlikleri bar.
Merkezi Köpetdagyň döreýiş taryhy irki ýura eýýamyndan başlanýar, hek döwrüniň ahyryna çenli bu ýedäki ägirt giňişlikleri deňiz tutupdyr. Häzirki daglaryň ilkinji sudurlary paleogeniň ahyrynda neogeniň başynda ýüze çykyp ugrapdyr.
Goraghanada oňurgasyzlaryň faunasy has köpdürliligi we baýlygy bilen tapawutlanýar, olaryň görnüşleriniň sany 1000-den hem geçýär. Oňurgasyzlar barada söz açylanda ilki bilen aladasyz uçup ýören, dürli öwüşginli kebelekler okyjylaryň göz öňüne gelýär. Bezegindäki reňkleriň köpdürlüligi boýunça hiç bir jandary kebelekler bilen deňeşdirip bolmaz.
Bu ýerde duşýan iň iri we owadan kebelekleriň biri hem gözel Mahaondyr (ol troýan urşunyň gahrymany bolan lukmanyň hatyrasyna atlandyrylan). Kebelekleriň bedeniniň yz tarapynda ýüreginiň ýerleşýändigini, ganynyň bolsa ýaşyl reňkdedigini bilmek bolsa has hem geňdir.
Türkmen şaşkaçysy atly kebelegiň dünýäde bar bolan 3 populýasiýasynyň biri Manež derede (Germap uçastogy) ýaşaýar. Garaýalçy jülgesinde bolsa, kallimah we kaspiý aňyrsy tutuksy aýypisint kebelegi gabat gelýär. Köpetdagda duşýan mör-möjekleriň 15 görnüşi (bulaýjy teneçir, orden lentaly lesbiýa kebelegi, ýelkenganat aleksanor kebelegi, kallimah, akgurt möýi we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Sähra süýri çekirtgesi bolsa Tebigaty goramagyň halkara soýuzynyň (TGHS) Gyzyl kitabyna hem girizldi.
Goraghananyň çäklerinde oňurgaly haýwanlardan balyklaryň 15 görnüşi duş gelip, olardan kaspi aňyrsy garabalyk we türkmen ýalaňaç balygy Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Ýerde-suwda ýaşaýanlaryň 3 görnüşi gabat gelýär. 43 görnüşinden durýan süýrenijileriň özboluşly faunasy bolup, olaryň 8-si (türkmen eublefary, zemzen, pişikgöz ýylan, göklors we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi.
Köpetdagda guşlaryň örän köpüsi ýaşaýar. Ýurduň goralýan ýerleriniň arasynda diňe Köpetdag goraghanasynyň çäklerinde adaty syçançy, laçyn, hindi dag towugy, ak petekeli we ala jokjokylar, gara gögümtil jikjiki, arçasar ýaly guşlar höwürtgeleýär. Köpetdag goraghanasynda goralýan guşlaryň arasynda towukşekilliler otrýadyndan seýrek duşýan we az öwrenilen hindi dag towugy aýratyn orun tutýar. Beýik dag depelerindäki gür bolmadyk arçalyklarda arçasar duş gelýär. Bu ýerde uly guşlar bolan dazzarkel, garaguş, maslykçy we iň kiçijik eýran aldawajy ýaly guşlar hem duşýar. Köpetdagyň gaýalarynda gara leglekleriň gurýan özboluşly höwürtgeleri hem synçylaryň ünsüni özüne çekýär.
Köpetdag goraghanasynyň çäklerinde ýaşaýşy batgalyklar we tokaýlar bilen bagly guşlaryda görmek bolýar. Käbir ýyllarda Durnalar bu ýerde dynç alýarlar, iýmitlenýärler we güneşli günleriň birinde süri-süri bolup asmana göterilýärler we öz dogduk mekanlaryna höwürtgelemäge gidýärler. Güýzüne bolsa ýene-de şu ýerden täze neslini yzyna tirkäp, Eýrana tarap gyşlamaga uçup gidýärler. Goraghanada duşýan guşlaryň 11 görnüşi (adaty syçançy, bürgüt, sakally garaguş we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi, gajar bilen sähra göwenegi bolsa TGHS-nyň Gyzyl kitabyna hem girizildi.
Gündogar Köpetdagyň etegindäki tebigy şertleriň, bu ýerde gulanlary köpeltmek üçin we pisse agaçlaryny ösdürmek üçin ekologik talaplara laýyk gelýändigini ylmy barlaglaryň netijeleri görkezdi. Bary-ýogy onlarça ýyl mundan öň hem gulana ýitip gitmek howpy abanýardy. Bu çydamly haýwanlary Köpetdag goraghanasynyň meýdanlaryna gaýtadan aralaşdyrmak işleri 1978-nji ýylda başlandy we 1985-nji ýyla çenli Bathyz goraghanasyndan 60 gulan getirilip goýberildi. Häzirki wagtda Mäne-Çäçe we Kalinin zakazniklerinde umumy sany 650-ä ýetýän gulanlaryň ýaşaýşa ukyply populýasiýasy döredildi. 350 gektar meýdana ekilen pisseler hem ilkinji hasylyny berip başlady.
Süýdemdirijileriň 67 görnüşi bolup, olaryň 12-si (üçreňkli gijeçi, itaýy, syrtlan we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Goşatoýnaklylaryň gijeki awçysy hasaplanylýan uly owadan pişik-alajagaplaň, gulan, dag goçy we dag tekesi TGHS-nyň Gyzyl kitabyna hem girizildi. Ýabany toýnaklylaryň sanynyň azalmagy uly ýyrtyjy haýwanlaryň sanynyň kemelmegine getirýär. Şonuň üçin hem ýyrtyjy wagşy haýwanlaryň sanyny ýokarlandyrmak üçin, ilki bilen ýabany toýnaklylaryň baş sanyny goramak we köpeltmek zerurdyr.
Gözelligi we syrlylygy bilen Köpetdagyň ösümlik dünýäsi hem özüne çekýär. Aýratynda dag girişlerinde hemişe gök-salyp gözüňi dokundyrýar. Arçalyklaryň howasynda olaryň pürüniň gaýtalanmajak hoşroý ysy duýulýar, howanyň yssylygy näçe ýokary bolsa bu ysyň täsiri hem şonça güýçlenýär. Arçanyň garamtyl-ýaşyl pürleri bakteriýalary öldürmek häsiýetinde eýedir. Arçalyklardaky tämiz howanyň peýdalydygy, adamlaryň şähdini açýanlygy, keselli haýwanlaryň bolsa öz kesellerinden dynmak üçin şu ýerik gelýändikleri ir wagtdan bäri bellidir. Arça ekologik taýdan örän ýowuz şertlerde ösmek bilen kert gaýalary, düýpden tekiz ýapylary we dag derelerini janlandyrýar. Onuň kökleri agajyň düýbünden bir näçe metrlere uzalyp, ýeriň üst ýüzi bilen ýzylyp gidýärler. Arçalyklar köp guşlara we süýdemdirijilere gaçybatalga bolup hem hyzmat edýär. Emma arçalyklaryň esasy gymmatlylygy dag gaýalaryny berkidýänliginde we ygal ýygnaýanlygyndadyr. Arça Köpetdagyň ösümlik örtüginde agdyklyk edýän agaçdyr.
Adaty injir hem görenleri geň galdyrýar. Köküni kert gaýalardaky ýarçyklaryň arasyndan goýberip ösýän injir şireli hem-de derman häsiýetli miweleri we özboluşly ysy bilen adamlara şatlyk paýlaýar. Adamlaryň durmuşynda möhüm ähmiýete eýe bolan bu ösümlige gadym wagtlardan bäri uly hormat goýlupdyr we 5 müň ýyl mundan öň adam tarapyndan medeniýetleşdirilen ilkinji ösümlikleriň biridir. Gadymy rowaýata görä, injir Rim şäherini esaslandyryjy Romulyň diri galmagyna ýardam edipdir.
Bu ýerdäki ömri gysga otjumak ösümlikler (efemerler we efemer şekilliler) hakykatdan hem owadandyrlar. Çigildemleriň 16 görnüşinden Köpetdag goraghanasynyň çäklerinde 7-si ösýär. Olardan iň bellisi açyk gyzyl gülli-Miheliň çigildemi. Apreliň ikinji ýarymynda garamtyl melewşe gülli gladiolus gülleýär. Şular we beýleki güller diňe bir seleksionerler üçin däl-de, eýsem medeni ösümlikleriň gelip çykyşyna göz ýetirmekde hem möhüm ähmiýete eýedir. Goraghananyň çäklerinde we onuň töwereginde ýokary derejeli ösümlikleriň 1400 töweregi görnüşiniň bardygyny bellemek gerek. Olardan 24 görnüş Türkenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi, aýratyn hem grek, eýran, türkestan rýabinalary, türkmen popowiolimony we başgalar. TGHS-nyň Gyzyl kitabyna Atabaýewiň haramçybygy, Guduň çigildemi, zakaspi giasinti girizildi. Bu ýeriniň ösümlikleriniň köpüsi (270 görnüş) endmikdir. Köpetdagyň ösümlik dünýäsi derman ösümliklerine hem baýdyr (jerebaý, zirk, boýbodron, helihrizum, yşgyn we başgalar).
Pes derejeli ösümlikleriň arasynda mohlar, lişaýnikler we paporotnik görnüşliler adatydyrlar. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna lişaýnikleriň 3 görnüşi (Oksneriň aspisiliýasy, tabajykly tornabea, dag teloshistesi), mohlaryň 1 görnüşi (trhostomopsis) we paporotnik görnüşleriniň 1 görnüşi (tüýli aspelinium) girizildi.
Goraghananyň işgärleri tarapyndan halk köpçüliginiň arasynda ekologik bilimleri ýaýratmakda hem köp işler geçirilýär. Işgärleri tarapyndan halk köpçüliginiň arasynda ekologik bilimleri ýaýratmakda hem köp işler geçirilýär. Işgärleriň metbugatda, telewizorda, radioda ýygy-ýygydan edýän çykyşlary, okaýan sapaklary, mekdep okuwçylarynyň arasynda geçirilýän bäsleşikleri ilatyň ösümlik we haýwanat dünýäsindäki gyzykly zatlary bilmegine kömek edýär. Köpetdag goraghanasy Türkmenistanda “Parklaryň (seýil-gähleriň) ýörişi” atly hereketiň başyny başlaýjy bolup çykyş etdi, 1996-njy ýyldan başlap şeýle hereket ýurdumyzda her ýylda geçirilýär. Her ýylda taýýarlanylýan “Tebigatyň ýyl ýazgysy” hasabatynyň, ylmy makalalarydyr, kitaplaryň esasyny geçirilýän ylmy barlaglaryň netijeleri düzýär.
Köpetdag goraghanasy seýrek duşýan we ýitmek howpy abanýan köp ösümlikler we haýwanlar üçin ygtybarly gaçybatalga öwrüldi we olaryň saklanyp galmagyna kepilnama bolup durýar. Ülkämiziň iň gözel künjeklerinden biri bolan Köpetdag goraghanasyna gelip görüň!


text:
Gazagystanyň Baş prokuraturasy gaçgak bank işgäri Muhtar Ablýazowyň ýurda getiriljekdigini söz berýär.
Prezident Nursoltan Nazarbaýewiň ýiti tankytçysy Ablýazow geçen hepde Fransiýanyň günortasynda tussag edilipdi. Onuň 40 güne çenli tussaglykda saklanmagy boýunça höküm çykaryldy.
Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň metbugat wekili sişenbe güni çykyş edip, Gazagystanyň Fransiýa bilen ekstradisiýa ylalaşygynyň ýokdugyny, emma iki tarap hem Ekstradisiýa boýunça Ýewropa konwensiýasynyň agzalarydygyny hem sözüne goşdy.
Täsirli oppozisiýa wekili Ablýazow Gazagystany 2009-njy ýylda terk edipdi. Ol 2011-nji ýylda Britaniýadan syýasy gaçybatalga aldy.
Gazagystanda oňa maliýe serişdelerini ogurlamak aýyplamalary ýöňkelýär. Ablýazow aýyplamalary ret edýär.


text:
Birleşen Ştatlar Ýewropanyň uly nebit kompaniýalarynyň dördüsiniň, amerikan sanksiýalaryna duçar bolmazlyk üçin, Eýran bilen iş gatnaşyklaryny bes etmäge razy bolandygyny aýdýar.
Ol kompaniýalar Fransiýanyň TOTAL, Norwegiýanyň Statoýl, Italiýanyň ENI we Gollandiýanyň Şel firmalarydyr.
Döwlet sekretarynyň orunbasary Jeýms Steýnberg dünýäniň beýleki uly energiýa kompaniýalarynyň hem Birleşen Ştatlar tarapyndan derňelýändigini we olar Eýran bilen iş gatnaşyklaryny kesmeseler, munuň netijeleri bilen ýüzbe-ýüz boljaklaryny aýtdy.


text:
Ukraina öz serhetçilerine onlarça harby ulag tarapyndan hüjüm edilendigini aýdýarlar. Kiýew bu ulaglaryň Ukrainanyň giňişligine Azow derýasynyň golaýynda Orsýet tarapyndan girendigini aýdýar.
Frans Press agentligi Ukrainanyň howpsuzlyk gulluklarynyň metbugat-wekili Leonid Matýukine salgylanyp, Donetsk regionynda Mariupol şäherine golaý ýerde separatistleriň kolonnasynyň geçendigini habar berdi.
“Kerwen serhet gözegçileri tarapyndan saklandy” diýip, Matýukin “söweşler dowam edýär” diýdi.
Söweşleriň Azow derýäsyndaky Nowoazowsk şäheriniň golaýynda Orsýetiň serhedinden 10 kilometr uzaklykda bolandygy aýdylýar.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi Türkiýä sapar edýär. Oňünden planlaşdyrylmadyk bu saparyň gidişinde Siriýadaky konfliktiň we bu ýurtda onlarça eýranlynyň ogurlanmagy bilen bagly meseleleriň maslahat edilmegine garaşylýar.
Eýranyň ilçihanasynyň maglumatyna görä, Ali Akbar Salehi hepdäniň sişenbe güni Ankarada Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu bilen duşuşar.
Prezident Başar al-Assadyň režimine garşy söweşýän siriýaly gozgalaňçylar hepdäniň şenbe güni Damaskyň daşynda 48 sany eýranlyny ogurlapdylar. Eýranyň häkimiýetleri ogurlanan adamlaryň şaýylaryň keramatly ýerlerine syýahat eden zyýaratçylardygyny aýdýarlar. Emma gozgalaňçylar ogurlanan eýranlylaryň “Eýran rewolýusiýasynyň sakçylarynyň” agzalary bolup, Siriýada razwedka missiýasyny ýerine ýetirendiklerini aýtdylar.
Hepdäniň duşenbe güni Siriýanyň gozgalaňçylarynyň wekili hökümet goşunlarynyň howadan eden hüjümlerinde üç eýranlynyň heläk bolanlygyny habar berdi.
Salehi türkiýeli we katarly kärdeşlerinden ýesirleriň tussaglykdan boşadylmagy üçin ýardam sorady.
Eýran Siriýanyň ýakyn ýarany. Türkiýe bolsa Siriýada 17 aý bäri dowam edýän gozgalaňlar bilen baglylykda prezident Başar al-Assady iň berk tankyt edip gelýän ýurtdur.
Eýranyň resmi habar serişdeleriniň maglumatlaryna görä, hepdäniň duşenbe güni giç agşam Eýranyň Daşary işler ministrligi Siriýada eýranlylaryň ogurlanmagy bilen baglylykda Şweýsariýanyň Tährandaky ilçisini çagyrypdyr.
Şweýsariýa diplomatiýa taýdan ABŞ-nyň Eýrandaky bähbitlerine wekilçilik edýär. Sebäbi ABŞ bilen Eýranyň arasynda diplomatik gatnaşyklar saklanmaýar.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň Şweýsariýanyň ilçisine aýtmagyna görä, Amerikanyň siriýaly gozgalaňçylary goldaýanlygy sebäpli Tähran ABŞ-ny eýranlylaryň ogurlanmagynda jogapkär hasaplaýar.
“Režimiň dargamagy”
Ogurlanan eýranlylary azat etmek boýunça ýene bir synanyşyk edildi. Eýranyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Saeed Jalili Beýruta eden saparyny tamamlap, sişenbe güni Damaska bardy.
Şol bir wagtyň özünde-de ABŞ ýakynda Siriýanyň premýer-ministri Riýad Hijabyň wezipesini terk etmeginiň siriýa režiminiň öz içinden dargap barýanlygyny görkezýänligini aýtdy.
Hijab şu çaka çenli Siriýadan gaçan ýokary derejeli resmileriň arasynda iň uly wezipelisidir. Ol hökümet baştutany wezipesine iki aý mundan öň bellenipdi.
Hepdäniň duşenbe güni Ak Tamyň resmi wekili Jeý Karneýiň bellemegine görä, Siriýanyň hökümet baştutany öz wezipesini terk edip, özüniň “Assadyň hökümetiniň alyp barýan gyrgynçylygyndan ýüz öwrenligini görkezdi” we bu waka “Assadyň režiminiň içinden dargaýanlygyny aňladýar”.
Hijabyň wekiliniň aýtmagyna görä, öňki premýer-ministr Assadyň tarapynda çykyş edýän güýçleriň amala aşyrýan “genosidine” garşy protest bildirmek üçin gozgalaňçylara goşulypdyr.
Hijabyň ýerleşýän ýeri resmi taýdan tassyklanmady, emma habar berlşine görä, ol Katara aşmak üçin Iordaniýa barypdyr.
Şol bir wagtyň özünde-de Siriýanyň döwlet habar serişdeleri hökümet güýçleriniň hepdäniň sişenbe güni Aleppoda gozgalaňçylara garşy eden hüjümi netijesinde azyndan 25 gozgalaňçynyň öldürilenligini habar berdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şenbe güni sentbarda geçiriljek tigir sürüşlige görülýän taýýarlyk, ýol howpsuzlygyny üpjün etmek barada ýörite iş maslahatyny geçirdi.
Prezident degişli ýolbaşçylara ählihalk tigir sürüşligine gatnaşýanlary ähli zerur bolan zatlar, şol sanda häzirki zaman sport eşikleri we inwentarlary bilen üpjün etmegi hem tabşyrdy.
Hususan-da ol Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewa ýüzlenip, bu çäräni guramaçylykly we köp adamyň gatnaşmagynda geçirmek işine ýerlerdäki deputatlary hem çekmelidigini aýtdy.
Şeýle-de prezident wise-premýer B.Nurmyradowa tigir sürüşligiň bir aýlygy, ýol howpsuzlyk çäreleri barada metbugatda giňişleýin maglumat berilmegini üpjün etmegi tabşyrdy.
Mundan başga, türkmen mediasy prezident Berdimuhadowyň ýurduň welosportçylary bilen duşuşyp, soňra tigirli gezelenç edendigini hem habar berýär.


text:
Öňki ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç üç ýyla golaý mundan ozal Ukrainany bulagaýlyga salyp, özüniň ýurtdan gaçmagyna sebäp bolan gazaply demonstrasiýalarda protestçilere ot açmak barada polisiýa buýruk bermändigini aýdýar.
28-nji noýabrda Orsýetden berlen wideoşekilli beýanat 66 ýaşly Ýanukowiçiň 2014-nji ýylyň fewralynda onlarça adamyň başyna ýeten gazaply hereketler hakda Ukrainanyň bir suduna beren ilkinji görkezmesidir.
“Başdan tä soňuna çenli men gandöküşlige garşy durdum. Men bular ýaly buýruklary bermegi başarýan adam däl” diýip, Ýanukowiç ukrain kazyýetine aýtdy.
Ot açyp, 82 adamy öldürenlikde aýyplanýan bäş sany polisiýa ofiseriniň sud prosesinde şaýat hökmünde çykyş eden Ýanuwiç ýene şeýle diýdi:
“Men Maýdana ýygnanan adamlaryň bigünädigine ynanýaryn. Günäli olary manipulirlän radikallar we şeýle diýip aýdýan adamlar. Men halky öjükdirip, gandöküşlige getireniň şolardygyna şek-şübhe edemok. Şolar bolmadyk bolsa, Krymda we Donbasda häzirki ýagdaýlar bolmazdy” diýip, Ýanukowiç aýtdy.
Baş prokuror: Ýanukowiç dönüklikde aýyplanýar
Sud prosesi Ýanukowiçiň özi barada däl. Aslynda ol 25-nji noýabrda görkezme bermelidi. Ýöne milletçi “Sagçy sektor” atly topara degişli aktiwistler aýyplanýan bäş adamyň suda getirilmeginiň öňüni bökdänsoň, proseduralar yza süýşürildi.
28-nji noýabrda baş prokuror Ýuriý Lutsenko suda Ýakukowiçiň resmi taýdan dönüklikde aýyplanýandygyny aýtdy.
“Saňa dönüklikde, Ukrainanyň serhetlerini üýtgetmek maksady bilen Orsýetiň häkimiýetleriniň wekilleri bilen dil birikdirenlikde, Ukrainanyň konstitusiýasyny bozanlykda we agressiw urşa ýol berenlikde güman edilýär” diýip, Lutsenko aýtdy.
“Öz karýeram barada aýtsam. Ynanyň, ol wagtlar men öz karýeram ýa öz geljegim hakda asla oýlanmaýardym. Men diňe bir zat we bir maksat barada oýlanýardym. Ol hem öz watanym we meni demokratik ýollar bilen saýlan adamlar barada nädogry iş etmezlikdi. Men näme edýänimizi we näme üçin edýänimizi halka düşündirmek üçin elimden geleni etdim” diýip, Ýanukowiç aýtdy.
Ýanukowiç Ýewropa Bileleşigi bilen bolan bir ylalyşygy togtadanyndan soňra 2013-nji ýylyň noýabrynda başlan protestlerde ýüzden köp adam öldi.
“Anti-terroristik operasiýany diňe mediadan eşitdim”
Öňki ukrain prezidenti 2014-nji ýylyň fewral aýynyň aýaklarynda ýurtdan gaçyp gideninden birnäçe hepde soňra, Orsýetiň ýaragly güýçleri Ukrainanyň Krym ýarymadasynda kontrollygy ele alyp, gündogar Ukrainadaky separatistleri goldamaga başlady. Şeýlelikde dörän konfliktde 9600-den agdyk adam öldi.
Moskwa gozgalaňyň Günbatar tarapyndan gurnalandygyny aýdyp, Ýunukowiçiň oruntutary Petro Poroşenkonyň prezidentliginiň legitimligini sorag astyna alýar.
Häzir Orsýetde ýaşaýan Ýanukowiç barada ukrain resmileri adamlary köpçülikleýin gyranlykda derňew işlerini alyp barýarlar.
Ýanukowiç suda Garaşsyzlyk skwerinde bolan atyşygy öz hökümetini agdarmak üçin “gurnalan operasiýanyň” bir bölegi diýip atlandyrdy.
“Maýdan protestini ýatyrmak baradaky anti-terroristik operasiýany men diňe mediada berlen habarlardan eşitdim. Ondan ozal bu barada eşiden zadym ýok” diýip, Ýanukowiç aýtdy.


text:
25 ýyl dowam eden gepleşiklerden soň, 13-nji dekabrda TOPH, ýagny Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçiriji proýektiniň, iň azyndan türkmen böleginiň gurluşygyna badalga berildi.
Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu gazgeçirijiniň 2019-njy ýylyň dekabryna çenli, ýagny 1814 km-a uzaýan bu proýektiň 4 ýylyň dowamynda gurluşygynyň tamamlanyp, ulanylmaga beriljekdigini aýtdy.
Şeýle-de 10 milliard dollarlyk proýektiň çykdaýjysynyň 85% töwereginiň hem Türkmenistan tarapyndan üpjün ediljekdigi habar berildi. Proýekte gatnaşýan beýleki ýurtlaryň hersi bolsa çykdajynyň jemi 5% -ni tölärler.
Bu proýekt bilen bagly maliýe meselesi belli bir derejede çözülen ýaly bolup görünse-de, ençeme ýyldan bäri gürrüňi edilip gelinýän Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlary welin, has erbetleşmese, gowulaşanok.
Golaýda Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli Aziýanyň Ösüş Banky göz öňünde tutulan Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demirýol proýektinden çekilýändigini hem yglan etdi.
Garaz, bu proýekt bilen bagly ençeme soraglar gün tertibinde saklanyp galýarka, oňa edil şu wagt badalga berilmegine näme sebäp boldy? Ony kesgitlenen möhletde amala aşyrmak mümkinmi?
Şeýle-de, ykdysady problemalardan ejir çekýän Türkmenistan gürrüňi edilýän bu serişdäni üpjün edip bilermi? “Mejlisiň” nobatdaky sanynda ynha şu soraglaryň töwereginde aýlanýarys.
Programmanyň myhmanlary:
William Byrd:- ABŞ-nyň Parahatçylyk institutynda Owganystan boýunça bilermen we Bütindünýä bankynyň Owganistandaky ozalky dolandyryjysy.
Dr. Robert Cutler: Kanadanyň Ottawadaky Carlton uniwersitetiniň Ýewropa-Orsýet we Ýewraziýa institutynyň uly ylmy işgäri.
Bruce Panniýer: Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlaş çap edýän "Qishloq Ovozi" atly blogynyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Freedom House”, ýagny “Azatlyk Öýi” guramasy dünýäde internetiň ýagdaýyna degişli taze hasabatyny ýaýratdy
. “Freedom House” dünýäde internet azatlygyna garşy çäklendirmeleriň barha güýçlenýänligini habar berýär.
Kompýuter arkaly edilýän hüjümler, syýasy senzura we döwletiň internete edýän gözegçiligi dünýä derejesinde internet azatlygyna abanýan we gitdigiçe güýçlenýän howplardyr. Bu barada “Freedom House” guramasy 18-nji aprelde ýaýradan hasabatynda habar berýär.
Hasabatda internet ulanyjylaryň sanynyň dünýäde iňňän güýçli depginde köpelýänligi we soňky 5 ýylyň dowamynda iki esse artanlygy aýdylýar. Şu sebäpli hökümetleriň internete gözegçilk edip, informasiýanyň erkin akymyny çäklendirmäge çalyşýanlygy we netijede internet ulanyjylaryň hak-hukuklaryny bozýanlygy bellenýär.
“Freedom House” guramasynyň täze hasabatynda soňky döwürde internete gözegçiligi güýçlendiren ýurtlaryň sanawynda Türkmenistan aýratyn agzalmady. Emma Türkmenistanda ähli habar çeşmeleri, şol sanda internet hem öňden bäri döwletiň berk gözegçiliginde saklanylýar.
“Freedom House” guramasynyň hasabatlarynda Türkmenistana ilatyň azatlyklaryny, şol sanda maglumat elýeterliligini dünýä boýunça iň gödek çäklendirýän döwlet hökmünde baha berilýär. Guramanyň barlaglar bölüminiň başlygy Kristofer Walkeriň sözlerine görä, Türkmenistanda göze ilýän özgerişligiň ýoklugy muňa sebäp bolýar.
“Freedom House” guramasynyň hasabatyna görä, hökümetleriň aragatnaşyk infrastrukturasyny merkezleşdirmek çäreleri internete edilýän basyşlaryň biridir.Türkmenistanda internet hyzmatlary
Türkmenistanda internet hyzmatlary döwlete degişli “Türkmentelekom” we “Altyn Asyr” mobil aragatnaşyk kompaniýalary tarapyndan üpjün edilýär.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, internete çatylmakda hazirki döwürde kynçylyk ýok: “Pasportyň bilen baryp, 60 manat pul tölän günüň kompýuteriňi interneti çatýarlar. 12 manady “Türkmentelekomyň” hyzmaty üçin alyp galýarlar, galan 48 manady hasaplaşyk hasabyňa geçirýärler”.
Muňa garamazdan, şu günki gün Türkmenistanda internet ilatyň gündelik durmuşyndaky zerurlyga öwrülmedi. Bugaýew internetiň ösüşine degişli uly bir üýtgeşikligiň ýokdugyny aýdýar.
“Ýurt boýunça internet durmuş zerurlygyna öwrülmedi. Meselem, internet ulgamyndan peýdalanýan beýleki ýurtlarda durmuşdaky köp zady internetiň üsti bilen çözüp bolýar. Emma Türkmenistanda bu ugurdan üýtgeýän zat ýok. Onsaň hem köp saýtlar ýapyk” diýip, Bugaýew aýdýar.
“Freedom House” guramasynyň täze hasabatyna görä, syýasy režimleri tankytlaýjy maglumatlaryň petiklenmegi-de internete edilýän basyşlaryň ýene biridir. Bugaýewiň sözlerine görä, “Türkmentelekomyň” üsti bilen açyp bolmadyk internet saýtlaryň käbiri “Altyn Asyr” mobil operatorynyň interneti arkaly açylýar.
Türkmenistanly internet ulanyjylar döwlet tarapyndan petiklenen websaýtlara esasan proksi serwerleriň üsti bilen girýärler diýlip, habar berilýär.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanda internet hyzmatlarynyň bahasy, ilat köpçüliginiň girdejisinden çen tutulsa, köp ýurtlardakydan, şol sanda Orsýetdäkiden ýokarydyr.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif Birleşen Ştatlar we dünýäniň iň kuwwatly beýleki ýurtlary Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça ylalaşygy baglaşmak üçin Tährana “basyş” etmeli däldir diýdi.
20-nji martda Şweýsariýanyň Lozanna şäherinde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri bilen geçirjek gepleşikleriniň öňýanynda Zarif, Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Hytaýyň we Russiýanyň “basyş bilen ylalaşygyň” arasynda birini saýlamagynyň wagty geldi diýdi.
Dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy Tähranyň öz ýadro programmasyny çäklendirjek ylalaşygy kabul etmegini isleýär. Şeýlelikde, gürrüňi gidýän ylalaşyga laýyklykda, Eýrana garşy girizilen ykdysady sanksiýalary gowşatmaklyk we Tähranyň ýadro programmasyny çäklendirmeklik göz öňünde tutulýar.
Taraplar Tähranyň ýadro programmasy dogrusynda çarçuwaly ylalaşygy 31-nji marta çenli we ylalaşygyň soňky görnüşini 30-njy iýuna çenli baglaşmaga synanyşýarlar.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyz tanalmaz derejede özgerýär, ähli ulgamlarda belent sepgitlere ýetilýär. Bu ajaýyp ösüşler Garaşsyz. hemişelik Bitarap Türkmenistanyň şan-şöhratyny barha artdyrýar. Gahryman Arkadagymyzyň tagallasy bilen amala aşyrylýan işler rowaçlyklaryň has belende galýandygyny dünýä ýaýýar.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň hünärmenleri hem hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň öňünde goýýan wezipelerini ýerine ýetirmek maksady bilen yhlasly zähmet çekýärler. Türkmenistanyň Zähmet kodeksine laýyklykda, iş berijiler bilen kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramalarynyň arasynda baglaşylýan köpçülikleýin şertnamalar wajyp kadalaşdyryjy resminama bolup hyzmat edýär. Köpçülikleýin şertnamalarda zähmetkeşleriň ýurdumyzyň kanunçylygyna laýyklykda durmuş taýdan goragly bolmagy, olar üçin goşmaça ýeňillikleri, kepillikleri, öwezini dolmalary, işgärler üçin sagdyn we howpsuz iş hem-de dynç alyş şertlerini göz öňünde tutýan durmuş-ykdysady häsiýetli ikitaraplaýyn borçnamalar kabul edildi. Ýurdumyzyň zähmet köpçüliklerinde köpçülikleýin şertnamanyň talaplarynyň berjaý edilişi gözegçilikde saklanylýar.
Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň bölümleriniň, pudaklaýyn Geňeşleriň işgärlerini, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň tertipnamalaýyn wezipelerini ýerine ýetirmek maksady .bilen, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň çäk birleşmelerine usuly kömek bermek we wagyz-nesihat çärelerini geçirmek maksady bilen gulluk iş saparlaryna ugradyldy. Bu çäre ýerlerde kärdeşler arkalaşyklarynyň işini talabalaýyk ýola goýmakda oňat netijesini berendigi bilen aýratyn ähmiýete eýe boldy.
Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda ýurdumyzda bütindünýä mirasynyň aýrylmaz bölegine öwrülen geljek nesiller üçin taryhy-medeni we tebigy ýadygärlikleriň aýawly saklanylmagyny wagyz edilmäge gönükdirilen uly işler geçirildi. Ýurdumyzyň ähli edara-kärhanalarynda, okuw mekdeplerinde ýaşlaryň arasynda geçirilen medeni çärelerde baý milli mirasymyz, özboluşly däp-dessurlarymyz giňden wagyz edildi. Mundan başga-da, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi ýurdumyzyň beýleki jemgyýetçilik guramalary hem-de degişli ministrlikler bilen bilelikde dürli sport çärelerini, hünär bäsleşiklerini we baýramçylyk dabaralaryny gurady. Bu çäreleriň ählisi ýaşlaryň gadymy mirasymyzy has ýakyndan öwrenmeklerine, olaryň watansöýüjilik ruhunda terbiýelenmegine oňyn täsirini ýetirýär.
Kärdeşler arkalaşyklarynyň agzalarynyň durmuş-zähmet hukuklaryny goramak boýunça bölüminiň baş hukuk gözegçisi 2016-njy ýylyň 29-njy maý — 11-nji iýuny aralygynda Halkara Zähmet Guramasynyň Ženewa şäherinde bolup geçen 105-nji sessiýasyna hökümet wekiliýetiniň agzasy hökmünde gatnaşdy. Onda Halkara Zähmet Guramasynyň «Mejbury işi gadagan etmek hakynda» Konwensiýasynyň ýerine ýetirilişi barada ilkinji gezek Türkmenistanyň Hökümetiniň hasabaty diňlenildi. Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklary Halkara Zähmet Guramasynyň iki Konwensiýasy: Assosiasiýalaryň erkinligi we olary guramaga bolan hukugy goramak barada 87 belgili (1948 ý.) we Kollektiw şertnamalary guramaga we baglaşmaga bolan hukuk hakynda 89 belgili (1949 ý.) Konwensiýalary boýunça Milli hasabaty ýazmakda görkezilen ministrlige kärdeşler arkalaşyklarynyň pudaklarynyň, ilkinji guramalaryň we olaryň agzalarynyň sany, baglaşylan köpçülikleýin şertnamalaryň we ylalaşyklaryň sany, kärdeşler arkalaşyklarynyň kanunçylyk-hukuk binýady, olaryň gündelik hem-de tertipnamalaýyn alyp barýan işleri baradaky maglumatlary goşmak bilen ýardam berýär.
Häzirki wagtda Kärdeşler arkalaşyklarynyň düzümindäki ähli guramalaryň işgärlerini gaýtadan okatmak meselesine uly üns berýäris we okuw-maslahatlaryny geçirmek boýunça Geňeşiň kararyna laýyklykda, 2016-njy ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynyň dowamynda pudaklaýyn Geňeşleriň we çäk birleşmeleriniň işgärleriniň, hukuk we tehniki gözegçileriň ählisiniň okuw-maslahatlary geçirildi. Onuň ýurdumyzdaky ähli edara-kärhanalarda hereket edýän kärdeşler arkalaşyklarynyň işiniň dogry we dürs ýola goýulmagyna ýardam berýändigini tejribeler görkezýär.
Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda Gahryman Arkadagymyz halkymyza ajaýyp eserleri sowgat etdi. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen neşir edilen «Paýhas çeşmesi» atly kitaby ildeşlerimiziň ýakyn gollanmasyna öwrüldi. Gahryman Arkadagymyzyň halkymyzy «Çaý — melhem hem ylham», «Gadamy batly bedew», «Arşyň nepisligi», «Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy», «Türkmenistan» atly eserleri bilen serpaýlamagy başyňy gök diredýär. Bu kitaplar milli gymmatlyklarymyzy dünýä ýaýmakda möhüm orny eýeleýär.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen 2017-nji ýylyň Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilmegi hem buýsandyryjy wakalaryň biridir. 2017-nji ýylda ýurdumyzyň şan-şöhratyny belende göterjek beýik işler amala aşyrylar. Bu ýylda paýtagtymyz Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçiriler. Ýurdumyzda bu möhüm çärä görülýän taýýarlyk işleri türkmen türgenleriniň ajaýyp üstünlikler bilen halkymyzy ruhlandyrjakdygyna şaýatlyk edýär. Uly sport baýramçylygy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň taryhyna altyn harplar bilen ýazylar.
2016-njy ýylyň 13 — 14-nji dekabrynda türkmen zenanlaryndan ybarat wekiliýetiň Birleşen Arap Emirlikleriniň paýtagty Abu-Dabi şäherinde geçirilen Parlamentleriň zenan ýolbaşçylarynyň maslahatyna gatnaşmagy Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň ýakymly wakasy boldy. Dabaranyň geçýän ýerinde bu maslahata gatnaşýan döwletleriň baýdaklarynyň arasynda ýaşyl Tugumyzyň bolmagy bizi diýseň buýsandyrdy. «Geljegiň hatyrasyna jebisleşmek» atly şygar astynda geçen maslahatyň dowamynda biz dürli döwletlerden gelen zenan ýolbaşçylaryň çykyşlaryny diňledik. Zenanlaryň bütin dünýädäki orny baradaky gyzykly çykyşlar maslahata gatnaşanlarda uly täsir galdyrdy. Dünýäniň dürli döwletlerinden gelen zenanlaryň Türkmenistanyň ösüş-özgerişleri, türkmen zenanlarynyň nepis el hünärleri, olaryň jemgyýetde eýeleýän mynasyp orunlary baradaky gürrüňlerini diňleýärkäň, hormatly Prezidentimiziň bu babatda durmuşa geçirýän işleri kalbyňa dolýar. Şol pursat mährem enelere we zenanlara sarpasy belent Gahryman Arkadagymyza bolan buýsanjyň has belende galýar.
Goý, Arkadag Prezidentimiziň jany sag, il-ýurt bähbitli işleri hemişe rowaç bolsun!
Göwher BAÝRAMOWA,
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň,
Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi geňeşiniň başlygy.
01.01.2017 ýyl.


text:
Siriýanyň hökümeti bosgunlykda döredilen oppozision Milli geňeşi ykrar eden islendik ýurda garşy “ar alyş çäreleri” bilen haýbat atýar.
Bu barasynda ýekşenbe güni Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Mugallem aýtdy. Ol şeýle-de anna güni siriýaly kürtleriň lideri Meşaal at-Tammonyň ölüminden soň Türkiýe tarapyndan edilen tankydy-da ret etdi.
Şenbe güni Meşaal at-Tammonyň jaýlanyş çäresinde köpçülikleýin protest çykyşyna öwrülen bu çärä gatnaşyjylara garşy howpsuzlyk güýçleri ýarag ulandylar. Wakada 5 adam heläk boldy.


text:
Anna güni Orsýetiň Döwlet Dumasy birnäçe täze kanunçylyk taslamalaryna garamaklygy planlaşdyrýar.
Ol taslamalaryň hatarynda çilime garşy düzgünleri berkidiji, şeýle hem kämillik ýaşyna ýetmedikleriň arasynda gomoseksualizmiň wagyz edilmegini gadagan ediji kanunlaryň taslamalary-da bar.
Gomoseksualizmiň propogandasyna garşy şeýle kanunçylyk Orsýetiň dokuz regionynda eýýäm hereket edýär. Indi Döwlet Dumasy şeýle kanuny tutuş federal derejede kabul etmek isleýär.
Bu kanunçylykda Orsýetde geýleriň we lesbianlaryň paradyny geçirmeklik hem gadagan edilýär. Bu düzgüni bozan aýry-aýry raýatlara 5 müň rubla çenli jerime, guramalara bolsa 500 müň rubla çenli jerime salmaklyk göz öňünde tutulýar.


text:
BMG-niň Bosgunlar gullugy 300 sany migrantyň Ortaýer deňzinde gämileri çökende gark bolan bolmagyndan howatyr edýändigini aýtdy.
Pidalar hepde ahyrynda dört sany çalamydar gämä münüp, konflikte gaplanan Liwiýany terk edipdirler.
BMG-niň Bosgunlar edarasynyň Ýewropa direktory Winsent Koçetel 11-nji fewralda ýaýradan beýanatynda «Bu elhenç betbagtçylyk, howpsuzlyk gözleýänler deňziň rehim etmegine galdyrylsa, has kän adamyň ýitirilip biljegini ýatladýar» diýdi.
Geçen ýyl Demirgazyk Afrikadan Italiýa gämili barmakçy bolan adamlaryň 3200-den gowragy wepat boldy. 170 müňden gowrak adam bolsa, Italiýa deňizçi harbylaryň, serhet goragçylarynyň ýa-da söwda gämileriniň kömegi bilen geldi.


text:
Şu gün Orsýetde ilat ýazuwy başlanýar, ol 25-nji oktýabra çenli dowam eder.
Barmasy kyn ýa aşa uzakdaky ençeme regionda ilat ýazuwy aprel aýyndan bäri geçirilýär. Geljek ýylyň aprelinde häzirki geçiriljek ýazuwyň deslapky netijeleri yglan ediler.
Döwlet statistika gullugynyň maglumatyna görä, häzir Orsýetiň ilaty çak bilen 142 million adam, ol 2002-nji ýylda soňky geçirilen ilat ýazuwynyň görkezen sanyndan üç million adam azdyr.
Türkmenistanda ilat ýazuwy BMG-niň arka durmagynda 2012-nji ýylyň dekabr aýynda geçiriler.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Hytaý, Hindistan we Braziliýa ýaly ýurtlaryň güýçlenmegi gutulgusyz Ýewropanyň we Birleşen Ştatlaryň gowşamagyny aňladýar diýen pikiri ret etdi.
Angliýa edýän döwlet saparynyň ikinji gününde, Westministr zalynda britan parlamentiniň iki palatasyna ýüzlenip eden çykyşynda Obama: “Biziň ýolbaşçylygymyzyň wagty häzirki wagt” diýdi.
Obama biraz öň metbugat ýygnagynda britan premýer-ministri Deýwid Kameron bilen liwiýa lideri Muammar Kaddafiniň işden çekilmegi baradaky çagyryşlaryny gaýtalady we özleriniň basyşy güýçlendirjeklerini duýdurdy.
Obama şu gün Fransiýada geçjek sammitde özüniň senagatlaşan ýurtlaryň sekizliginiň topary bilen Orta Gündogarda demokratiýany ilerletmek barada maslahat etjegini aýtdy.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda BMG-niň Çagalar fondunyň we Türkmenistanyň parlamentiniň gurnamagynda çagalar baradaky aladalara bagyşlanyp, Aşgabatda iki günlük seminar açyldy.
“Çagalary maliýeleşdirmek” ady bilen açylan bu seminara Türkmenistanyň sosial-maliýe pudaklary boýunça iş alyp barýan ministrlikleriniň we pudaklaýyn edaralarynyň wekilleri bilen birlikde, BMG-niň UNICEF fondunyň regional bölüminiň wekilleri-de gatnaşýarlar.
Türkmenistanyň resmi maglumatynda şu üstümizdäki ýylda tutuş döwlet býujetiniň 76.6%-niň sosial pudaga gönükdirilendigi aýdylýar. Emma käbir bilermenler bu agzalýan serişdeleriň aglaba böleginiň esasan gurluşyk pudagyna sarp edilýändigini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Owganystanyň günortasyndaky Kandagar şäherinde keselhana hüjüm eden iki söweşiji owgan howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürildi.
Kandagaryň häkimiň metbugat wekili Samim Khpalwak söweşijileriň Mirwais keselhanasyna sapar eden häkimiň orunbasaryny nyşana alandygyny aýtdy. Bu keselhanada urşuň pidalaryna, şol sanda goşunyň we polisiýanyň wekillerine medisina kömegi berilýär.
Söweşijiler bilen ok atyşykda bir owgan howpsuzlyk wekiliniň wepat bolandygy aýdylýar.
Hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir söweşiji topar öz üstüne almady.


text:
Ukrainanyň parlamentdäki üç esasy partiýasy täze koalisiýany döretmek we parlamentiň spikeri Wolodymyr Hroysmany Ukrainanyň täze premýer-ministri wezipesine teklip etmek barada 29-njy martda ylalaşdylar, diýip partiýanyň wekili aýtdy.
Täze koalisiýa Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýugyň partiýasyny, prezident Petro Poroşenkonyň toparyny we öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň “Batkiwşina” partiýasyny öz içine alýar.
Bu üç partiýa ozal hem koalisiýa boýunça partnýor bolupdy.
Öňki koalisiýanyň iki agzasy “Radikal” partiýa we reformaçy “Samopomoş” partiýasy bileleşige girmekden ýüz öwürdi.
Partiýalaryň arasynda koalisiýa düzmek barada gelnen ylalaşygyň bir aýa çeken syýasy gapma-garşylyklaryň we korrupsiýa bilen bagly aýyplamalaryň soňuna çykylmagynyň alamaty bolmagy çak edilýär.
Syýasy gapma-garşylyklar Günbataryň Ukraina 1.7 milliard dollar möçberde beriljek halkara maliýe kömeginiň ýerine talap eden reformalary yza tesdiripdi.


text:
Orsýetiň oppozisiýadaky “Ýabloko” partiýasynyň berýän maglumatyna görä, onuň çap edýän gazetiniň bir edarasyna içi ýangyçly çüýşe bilen hüjüm edilipdir.
Partiýanyň websaýtynda ýerleşdirilen informasiýa laýyklykda, Perm regionyda ýerleşýän “Weçerniý Krasnoýarsk” gazetiniň edarasyna edilen hüjüm şenbe güni irden amala aşyrylypdyr.
Wakada ýaralananlar barada maglumat ýok.
“Ýabloko” partiýasynyň çaklamagyna görä, hüjüm gazetiň Krasnokamsk şäheriniň häkiminiň parahorluk bilen meşgullanýandygy barada taýýarlan derňew reportažlary bilen bagly bolmagy mümkin.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň Mejlisiniň nobatdaky maslahatynda deputatlar birnäçe täze kanuny proýektlere we üýtgetmelere garadylar.
Adatdakylardan tapawutlylykda, bu gezek Mejlisiň maslahatyna käbir degişli ministrlikleriň we edaralaryň, hukuk we kanun goraýjy organlaryň ýolbaşçylary, şeýle hem jemgyýetçilik guramalaryň we habar serişdeleriniň wekilleri-de çagyryldy.
Mejlisiň maslahatynda ara alnyp maslahatlaşylan birnäçe kanuny proýektiň hatarynda “Köpçülikleýin habar serişdeleri” baradaky täze kanunyň taslamasy-da boldy.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi bu kanuny taslamanyň “milli habar serişdeleriniň işini döwrüň talaplaryna hem-de ýurtdaky jemgyýetçilik-syýasy we demokratik ösüşleriň maksatlaryna laýyk getirmek” maksady bilen taýýarlanandygyny habar berýär.
Bu baradaky zerurlyklaryň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan nygtalandygy-da bellenilip geçilýär.
Bu täze kanunyň taslamasy barada çykyş eden deputatlar häzirki döwürde köpçülikleýin habar serişdeleriniň döwlet bilen jemgyýetiň arasyndaky jemgyýetçilik we medeni gatnaşyklary kadalaşdyrýan özboluşly bir mehanizm bolup durýandygyny nygtadylar.
Täze düzgünler indi belli bolmaly
Şol bir wagtyň özünde-de, deputatlar habar serişdeleriniň işiniň kanuna hem-de moral-etiki normalara eýermekligiň çäklerinde alnyp gidilmelidigini-de bellediler.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi “Köpçülikleýin habar serişdeleri” baradaky täze kanunyn habar serişdeleriniň işini we olaryň jemgyýet bilen gatnaşyklaryny şu ýokarda agzalan talaplara laýyklykda kadalaşdyrjakdygyny habar berýär.
Mundan daşary, bu täze kanunyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň maglumat toplamak, maglumatlary taýýarlamak hem-de ýaýratmak bilen baglanyşykly işlerini-de kadalaşdyrjakdygy aýdylýar. Şeýle hem, bu kanun maglumat taýýarlamaklygy we ýaýratmaklygy amala aşyrýan subýektleriň hukuklaryny, borçlaryny we jogapkärçiliklerini-de kesgitlär.
Ýöne, şeýle-de bolsa, köpçülikleýin habar serişdeleri baradaky ozalky kanunyň düzgünlerinden tapawutlylykda, Türkmenistanyň bu täze kanunynyň esasynda indi nähili täze düzgünleriň güýje giriziljekdigi barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.
Şenbe günki maslahatda Mejlisiň deputatlary şu we beýleki kanuny taslamalaryň ählisini biragyzdan kabul etdiler. Indi bu kanuny taslamalaryň doly güýje girmegi üçin olary prezident oz goly bilen tassyklamaly.
Häzirki wagt Türkmenistanda bir resmi habar agentliginiň, ýedi sany milli telekanalyň, bäş sany ýerli radiostansiýanyň, şeýle hem 39 sany döwürleýin neşiriň bardygy habar berilýär. Olardan aglabasynyň uçreditel-howandary prezident G.Berdimuhamedow bolup durýar.


text:
Ysraýylyň harbysy ýurduň goşuny palestinaly bir adamy atyp öldürdi diýýär. Maglumatlarda öldürilen bu adamyň ysraýylly esgeriň ýaragyny zor bilen almaga synanyşandygy aýdylýar.
Bu waka duşenbe güni Günbatar kenaryň we Iordaniýanyň arasyndaky Allenbi araçäginde ýüze çykdy.
Palestinanyň howpsuzlyk resmileri heläk bolan adamyň 38 ýaşyndandygyny we onuň Günbatar kenardaky Nablus şäheriniň ýaşaýjysydygyny mälim etdiler.
Şeýle wakalar Günbatar kenarda we Iordaniýada seýrek duş gelýän ýagdaý diýlip häsiýetlendirilýär. Bu waka ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň araçylyk etmek ugrundaky tagallalaryna garamazdan, Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky parahatçylyk prosesiniň çykgynsyz ýagdaýa düşen mahalyna gabat geldi.


text:
Russiýanyň atletika boýunça federasiýasynyň prezidenti German telewideniýesine garşy sud işini gozgap biljekdigini aýdýar. Gürrüňi gidýän kanalda rus türgenleriniň dowamly doping serişdelerini ulanýandygy öňe sürülýär.
Walentin Balakhniçew “bu gepleşigiň rus sportyny abraýdan düşürmek üçin edilen prowokasiýa” bolandygyna ynanýandygyny aýtdy.
Ol “töhmet” diýip atlandyran bu aýyplamalara garşy ähli mümkin çäreleri görmek ugrunda maslahat edilýändigini hem sözüne goşdy.
Şol bir wagtda Russiýanyň dopinge garşy edarasy bu aýyplamalar esasynda öz barlagyny geçirjekdigini hem mälim etdi.
Germaniýanyň ZDF/ARD telekanalynda görkezilen bir sagatlyk dokumental fliminde rus türgenleridigini aýdýan adamlar doping ulandyklaryny boýun alýarlar.
Wideoda Russiýanyň ýokary derejeli resmileri we rus türgenleriniň arasyndaky parahorlyk barada hem gürrüň edilýär. Atletleriň federasiýasynyň halkara bileleşigi bu maglumatlary “howply aýyplamalar” diýip, atlandyrdy.


text:
Penşenbe güni Täjigistanyň hökümet resmileri ýurduň demirgazygyndaky Isfara raýonynda milisiýanyň geçiren reýdi wagtynda azyndan üç sany ýaragly hüjümçiniň öldürilendigini mälim etdiler.
Isfara raýonynyň Çorkuh obasynyň ýerli administrasiýasynyň başlygy Nemat Olimow düýn Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu operasiýanyň başlamazyndan öň obanyň ýaşaýjylarynyň obadan wagtlaýynça çykarylandyklaryny aýtdy.
Nemat Olimow milisiýanyň operasiýasy wagtynda azyndan üç sany ýaragly hüjümçiniň öldürilendigini, ýene biriniň meýletinlik bilen özüni organ işgärlerine tabşyrandygyny, söweşijilerden biriniň bolsa gaçyp gutulandygyny mälim etdi.
Bu Isfara raýony Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň serhetleşýän ýeri bolan Fergana jülgesinde ýerleşýär.


text:
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Freedom House” dünýä ýurtlarynda metbugat azatlygy baradaky ýyllyk hasabatyny
çap etdi. Hasabatda aýdylyşyna görä, geçen ýyl metbugat azatlygynyň derejesi, soňky 10 ýylyň içinde iň pes derejä düşüpdir.
Raportda Türkmenistan bilen Demirgazyk Koreýa iň pes baha alan ýurtlardyr.
Agzalýan guramanyň prezidenti Karin Deuç Karlekar bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürüň berdi: “Biziň hasabatymyzda 'ýaramazlaryň ýaramazy' diýen kategoriýa bar.
Bu kategoriýada iň ýaramaz diýen ada iki ýurt, ýagny Türkmenistan we Demirgazyk Koreýa mynasyp boldy. Bu kategoriýa giren beýleki ýurtlaryň arasynda Özbegistan, Belarus we Kuba ýaly ýurtlar bar”.
Hasabatda iň erbetleriň erbedi diýen kategoriýadaky ýurtlarda media azatlygynyň ýagdaýy hakda şeýle diýilýar: “Bu kategoriýa giren ýurtlarda hökümetden garaşsyz media asla ýok, baram bolsa, olaryň azat hereket etmegine mümkinçilik ýok. Şunlukda olar hökümet we onuň alyp barýan işlerini propaganda etmek maksady üçin ulanylýar”.
Habar almak mümkinçiligi
Raportda aýdylyşyna görä, şeýle ýagdaýlaryň netijesinde şol ýurtlarda raýatlaryň garaşsyz habar almak mümkinçiligi juda çäklendirilen, hökümete garşy çykanlar bolsa yzarlanylýar, gynalýar, hatda türmä basylýar.
Geçen ýylyň dowamynda, tutuş dünýä boýunça aýdylanda, metbugat azatlygynyň umumy derejesiniň pese gaçmagyna garamazdan, käbir ýurtlarda oňyn ösüşleriň hem bolandygy aýdylýar.
”Freedom Housyň” maglumatyna görä, postsowet giňişliginde şeýle ösüşlere şaýat bolnan ýurtlaryň arasynda Ermenistan bilen Gürjüstany ýatlamak mümkin.
Agzalýan guramanyň hasabatynda jemi 47 ýurt azat däl diýen kategoriýada ýerleşdirilip, olaryň arasyndan dokuz ýurda bolsa "ýaramazlaryň ýaramazy" diýen baha berlipdir. Bu sanawa Türkmenistandan başga jemi 8 ýurt girýär.
Olar Eritrea, Ekwatorial Gwineýa, Demirgazyk Koreýa , Saud Arabystany, Sudan, Siriýa we Özbegistandan ybaratdyr. ”Freedom House” düýbi Nýu-Ýokrda ýerleşýän hokumetden garaşsyz gurama bolup, ol her ýyl bütin dünýäde media azatlygy boýunça öz ýyllyk hasabatyny ýaýradýar.


text:
Anna güni irden Gresiýanyň paýtagty Afinyda metro işgärleriniň indi sekiz gün bäri dowam edýän iş taşlaýyş demonstrasiýasyny dargatmak üçin polisiýa metrolaryň merkezi deposyna reýd geçirdi.
Polisiýa işgärleri protestçileriň ýanyna barmak üçin deponyň öňünde dikeldilen barrikadalary böwsüp geçmeli boldular. Protestçiler bilen polisiýa işgärleriniň çaknyşygynda azyndan 10 sany işgäriň tussag edilendigi habar berilýär.
Gresiýanyň metro işgärleri hökümetiň aýlyklarydyr posobiýalary azaltmak we salgytlary artdyrmak barada täze kabul eden kanunlaryna protest bildirýärler.
Penşenbe güni Gresiýanyň hökümeti metro işgärleriniň işe çykmadyk halatynda olaryň işden kowulmaklarynyň we hatda tussag edilmekleriniň mümkindigi bilen duýduryş berdi.
Anna güni Gresiýanyň awtobus we demirýol işgärleri-de metroçylaryň iş taşlaýyşlygyna raýdaşlyk bildirip, köçä çykjakdyklaryny yglan etdiler.


text:
Ýurdumyzda atçylyk sportuny ösdürmäge uly üns berilmegi netijesinde bu ulgam tanalmaz derejede özgerdi. Her welaýatda gurlup, ulanylmaga berlen aýlawlaryň özi muňa subutnamadyr. Türkmen halkymyzyň ozaldan gelýän däbine öwrülen edim-gylymyna görä, at çapmak we beýleki hereketli oýunlar toý-tomaşalaryň bezegi bolup durýar. Şonuň üçin täze gurlan aýlawlarymyzyň ähmiýeti häzirki döwürde has hem uludyr. Berkarar döwletimizde uludan tutulýan toýlar indi ýerlerdäki we paýtagtymyzdaky aýlawlarda uly şowhun bilen geçýär. Elbetde, ol aýlawlaryň gurulmagynyň esasy maksady tutuş ýurdumyz boýunça atçylyk sportuny ösdürmek we bedewlerimiziň halkara derejesinde üstünlikli çykyş etmegini gazanmakdyr. Soňky ýyllarda ahalteke bedewleriniň halkara derejesinde gazanan netijeleri az däldir. Özbegistanda we Russiýa Federasiýasynda geçirilen halkara bäsleşiklerinde ýokary netijeler gazanyldy. Owadanlykda Polatly 2-niň iki ýaşarlaryň arasynda tapawutlanmagy, Pyýadanyň ahalteke atlarynyň nusgawy adyny almagy tebigy zat ýaly. Sebäbi owadanlykda biziň atlarymyza dünýäde taý gelýän atlaryň tohumy ýok diýsek öte geçdigimiz bolmaz. Çünki, bu ozaldan hem hemmelere belli hakykatdyr.
Şol halkara ýaryşlarynda ahalteke atlarymyz ýyndamlykda hem tapawutlandylar. Adaty aralyklarda birinjiligi hiç kime bermediler. Bu üstünlikler ahalteke tohumyna degişli bolan bedewleriň arasynda gazanyldy. Onda diňe şu tohumdan bolan atlar bäsleşdiler. Biziň bilşimiz ýaly, dünýäniň ähli künjeklerinde, şol sanda Ýewropada, Amerikada ahalteke tohumyndan bolan atlaryň muşdaklary kän. Ol ýerlerde Federasiýada, klublarda ahalteke bedewlerimiziň arasynda ýaryşlar hem geçirilýär, olary ösdürip ýetişdirmegiň aladasy hem edilýär.
Ynha, uly aralyklara marafon ýaryşyna ähli tohumdan bolan atlar gatnaşyp bilýärler. Oňa hatda alaşalar hem gatnaşdyrylýar. Aralyk 30,60,90,120 kilometr bolup bilýär. Şu zeýilli ýaryşlarda hem bedew atlarymyz artykmaçlygyny görkezdi. Ýagny olar ady agzalan halkara ýaryşlarynda öňdäki orunlara eýe çykdylar.
Ýeri gelende, ahalteke bedewleriniň uzak aralyklardaky ýyndamlygy däl-de, çydamlylygy barada hem durup geçmek gerek. Ýagny uzak aralyklarda belli bir kilometr geçilensoň, atlara dynç berilýär. Olara sportda aýdylyşy ýaly, arakesme berilýär. Ol 30 minuda niýetlenendir. Şu wagtyň içinde bedewler öňki kaddyna gelmeli. Biziň atlarymyza öňki kaddyna gelmek we demini dürsemek üçin 20 minut ýeterlikdir. Bu bolsa olara ýene-de 10 minut dynç alyp, taba gelmäge mümkinçilik berýär. Şol häsiýetleriň hasabyna ýeňiş olaryň tarapynda bolýar.
Soňky döwürlerde ussat çapyksuwarlaryň ýetişmegi hem şunuň bilen baglanyşykly bolsa gerek. Beknazar Begliýew, Begençmyrat Agamyradow, Toýlymyrat Babaýew, Enwer Babalyýew we beýlekiler halkara derejesinde geçirilýän çärelerde mynasyp çykyş edip bilýän çapyksuwarlardyr, olaryň gaýry ýurtlarda gazanan netijeleri hem muňa güwä geçýär. Belli seýisler K.Amannazarow, I.Agamyradow, Ç.Muhammedow, B.Hydyrow bolsa, şu günki gün öz işleri bilen tanalýarlar.
Häzirki wagtda diňe bir at çapyşyklaryna däl-de, atçylyk sportuna hem üns güýçlendirildi. Olimpiýa görnüşlerinde üstünlik gazanmak bolsa, bu sportuň esasy wezipeleriniň biridir. Meşhur Olimpiýa çempiony Absendiň, Arabyň ýoluny ýöretmek we dünýä giňişliginde üstünlik gazanmak üçin atşynaslarymyz uly işleriň başyny başladylar. Konkurs boýunça, ýagny päsgelçilikli ýaryşlar ýola goýlup, Türkmenistanyň çempionatlary geçirilýär. Wagt görkezijileri ýaryşsaýyn gowulanýar. Bu görnüşde atlara erk etmegiň özboluşly aýratynlygy bolansoň, olar çapyksuwarlardan tapawutlanýar. Olary ýetişdirmek üçin Aşgabat atçylyk sport toplumynda aýratyn işler geçirilýär. Şonuň üçin hem bedew atlarymyzyň geljekde-de aýlawlary baglajakdyklaryna tüýs ýürekden ynanýaryn.


text:
Türkmenistanyň merhum prezidenti Saparmyrat Nyýazow özüniň awtoritar dolandyryşy we «Ruhnama» atly kitabynda jemlenen gözçykgynç şahsyýet kulty bilen ýatlanylýar.
2001-nji ýylda çap edilen «Ruhnama» mekdeplerde we ýokary okuw jaýlarynda hökmany okuw kitaby bolup, hatda sürijilik synagyndan geçmek üçinem zerurlyga öwrüldi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow özünden öňki prezidentiň miras kitabyny, şol sanda «Ruhnamany» ýuwaş-ýuwaşdan ýapdy. Indi bolsa bu gollanmanyň, 40 çemesi dile terjime edilen kitabyň mekdepleriň okuw programmasyndan hem aýrylandygy aýdylýar.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy bu kitabyň türkmen studentleri tarapyndan indi öwrenilmeli bolmajak birnäçe durmuş sapagyna nazar aýlady.
1) Jennete düşmegiň aňsat usuly
Nyýazow 2006-nýylyň dekabrynda ýogalmazyndan birnäçe aý öý «Ruhnamany» okanlaryň o dünýäde jennete düşjegini aýtdy.
"Ruhnamany» okan adamyň akyl-paýhasy giňär... we ol şundan soň göni jennete düşer» diýip, Nyýazow 2006-njy ýylyň martynda aýtdy..
2) Aslyňy bil
Türkmenbaşy öz kitabynyň köp bölegini Oguzhana, türkmen halkynyň rowaýaty we ýarym toslama liderine bagyşlady.
"Türkmen halky Oguzhandan gaýdýar, onsoň biziň halkymyzyň medeni we durmuş ýörelgeleri Oguzhandan gözbaş alýar."
3) Okmak düşünjäňi giňelder
Eger sen okamagy dowam etdirseň, sen ahyrynda ylym-bilim tagallasyny edýän adam hökmünde tanalarsyň.
Nyýazowyň ýaşlara nesihaty: "Şu günki türkmenler, eger okamagy dowam etdirseňiz, siz ylymly bolup görnersiňiz."
4) Kosmos portaly
"Ruhnama" türkmen döwleti tarapyndan yslamyň mukaddes kitaby «Kuran» bilenem deň hatarda goýuldy. Emma ol özboluşly bir portal hem boldy: «Ruhnama» bu barlygyň merkezi bolmaly."
5) Döwlete sarpa, Döwlet sarpasy
«Ruhnamanyň» şahyryna, käte bolsa üzlem-saplam kyssa eseridigine garamazdan, Nyýazow başgalara diplomatiýa we öz halkyňa wepaly bolmak barada sapak bermekden hem gaýtmady.
"Eger her kim öz döwletine sarpa goýsa, soň döwletler hem biri-birine sarpa goýar" diýip, ol aýtdy.
Milletiniň dowamlylygy hökmünde, Nyýazow Türkmenistanyň oppozisiýasyny özüne garşy guraldy diýilýän kast ediş synanyşygyndan soň, görülmedik bir derejede derbi-dagyn etdi.
6) Berk binýat
«Ruhnama» durşuna filosofiki, abstrakt, birbada düşünmesi aňsat bolmadyk ideýalardan gurşalan hem bolsa, sözlükleriň köpüsi Nyýazowyň millet baradaky kesgitlmesi bilen ylalaşmaýar.
"Millet adam toparlarynyň kesgitli bir ruhy esaslar arkaly formalaşmagydyr. Millet şol ruhy esaslara laýyklylkada maddy taýdan kemal tapýar."
7) Çarhyň täzeden döredilmegi
Geçmişi, şu güni we geljegi bir ýüpe düzýän kitaby ýazmak ýeňil-elpaý iş däl. Şeýle ýagdaýda käte biraz ýerden aýak üzmegem geň däl. Belki-de Türkmenbaşynyň türkmen halky ak bugdaýy, mehaniki robotlary we çarhy oýlap tapdy diýip, ap-arkaýyn aýtmagynyň sebäbi hem şundandyr.
8) Alma ýaly gözler
Berdimuhamedowyň at janawarlara bolan söýgüsiniň Nyýazowyň Türkmenistanyň meşhur ahal-teke atlaryna bolan yhlasyndan uç alýan bolmagy-da ahmal. Berdimuhamedowyň atlara bolan çen-çaksyz guwanjynyň gözellik bäsleşikleriniň we iňlis dilinde çap edilen birnäçe kitabyň döremegine getirişi ýaly, Nyýazowyň hem ahal-teke atlary baradaky ýazgylary söýünçden doly.
"Men onuň başyny sypalaýaryn. Men onuň ýalyny daraklaýaryn. Men onuň alma ýaly gözleriniň içine seredýärin."
9) Güler ýüz
"Ruhnamanyň» bäşinji bölüminden, "Türkmeniň ruhy dünýäsinden" alnan bir jümle Nyýazowyň propaganda ýugrulan awtoritar dolandyryşyny anyk keşbini çekýär:
"Maňa siz üçin eden işlerimi siziň güler ýüzüňizde görmek miýesser etsin!"
10) Watanyňy bil
"Ruhnamada" türkmen bolmagyň buýsanjyny beýan edýän ýedi goşgy bar. Şolaryň biri hem Watan hakyndaky goşgy. Onda şeýle setirler bar:
"Däli köňlüm, telwas eýle, aram, jaýym Watandadyr.
Oka, öwren, yhlas eýle, şöhrat-şanym Watandadyr.
Gyş gutaryp, kükräp gelen joşgun-ýazym Watandadyr,
Ýat illerden mesgen bolmaz, göbek ganym Watandadyr."


text:
Şolom-Aleýhem
Şolom-Aleýhem
(1859-1916)
Dünýä belli ýewreý ýazyjysy, idiş dilindäki edebiýatynyň kerwenbaşysy Şolom-Aleýhem (hakyky ady – Solomon Naumowiç Rabinowiç) 1859-njy ýylda Russiýa imperiýasynyň Pereýaslaw şäherçesinde dünýä inýär. Oglanjyk 13 ýaşyndaka ejesi dünýeden ötýär. 15 ýaşynda ol «Robinzon Kruzo» romanyny okap, onuň ýewreý görnüşini döretmek küýüne düşýär we ýazyjy bolmak kararyna gelýär. 1876-njy ýylda mekdebi tamamlanyndan soňra Şolom-Aleýhem birentek kärlerde işläp görýär. Üstesine-de, idiş dilinde birnäçe žurnal esaslandyryp, olarda ýaş ýazyjylar bilen bilelikde öz eserlerini hem çap etdirýär. Ýazyjy bütin dünýäde syýahat edip, häli-şindi adamlaryň öňünde çykyş edip ýöreni üçin bahym bütin dünýä meşhur bolýar. Tankytçylar ýazyjyny «ýewreýleriň Mark Tweni» diýip atlandyrypdyrlar. Mark Twen bolsa özüne «amerikanlaryň Şolom-Aleýhemi» diýer eken.
1891-nji ýyldan başlap Şolom-Aleýhem Odessada ýaşaýar, emma 1905-nji ýylda maşgalasy bilen Şweýsariýa, soňra-da Germaniýa göçmeli bolýar. Bu döwürlerde ol agyr kesele duçar bolýar, şonda-da döredijilik işini goýman, edebiýat üçin gije-gündiz zähmet çekýär. Hut şu döwürlerde onuň «Süýtçi Tewýe», «Uly utuş», «Motl oglanjyk», «Mariýenbad» ýaly ajaýyp eserleri, hekaýalar ýygyndylary döredilýär. Ömrüniň ahyrynda ýazyjy ABŞ-nyň Nýu-Ýork şäherinde ýaşaýar, şol ýerde-de inçekesel sebäpli 1916-njy ýylda dünýeden ötýär.


text:
Owgan resmileriniň beren maglumatlaryna görä, 27-nji awgustda ýurtda kellesi kesilen 17 adamyň jesedi tapylypdyr.
Şeýle hem, 10 owgan esgeriniň we NATO-nyň ýaranlyk güýçleriniň iki esgeriniň ýaragly çaknyşyklarda heläk bolandyklary aýdylýar.
Resmi maglumatlara görä, başy kesilen jesetler ýurduň Helmand welaýatynda tapylypdyr. Öldürlenleriň arasynda iki zenanyň hem jesedi bar.
Şeýle hem Helmand welaýatynda bolan başga bir wakada, jeňçileriň barlag-gözegçilik nokadyna eden hüjümi netijesinde 10 owgan esgeriniň heläk bolandygy habar berildi.
Owgan resmileri “Talyban” hereketine bu hüjümi gurnamaga owgan esgerlerinden kabirleriniň ýardam berendigini aýdýarlar.
Bu wakadan soň bäş owgan esgeri ýitrim boldy.
NATO-nyň maglumatlarynda bolsa Owganystanyň Lagman welaýatynda owgan harbysynyň ýaranlyk güýçlerinden iki esgeri atyp öldürendigi habar berilýär.
Bu hüjümi amala aşyran owgan esgeriniň hem atylyp öldürilendigi NATO-nyň maglumatynda nygtalýar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2008-nji ýylyň 20-nji martynda çykaran Permany bilen Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty döredildi. Ýurdumyzyň diplomatik gullugy üçin zerur bolan halkara derejeli hünärmenleri taýýarlamak institutyň öňünde goýlan esasy wezipe bolup durýar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2009-njy ýylyň 29-njy dekabrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň täze binalar toplumyny gurmak barada Karara gol çekdi. Bu binalar toplumyny Fransiýanyň «Buig Batiman Internasional» kompaniýasy gurdy. Ol 2011-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Prezidenti hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanmaga berildi.
Bu binalar toplumyna institutyň baş binasy, okuw binasy, talyplaryň umumy ýaşaýyş jaýy hem-de sport toplumy girýär. Institutyň baş binasy 3 gatdan ybarat bolup, ol rektoratdan hem-de birbada 250 talyba bilim bermäge niýetlenen okuw otaglaryndan ybaratdyr. Binanyň aşaky gatynda arhiw, lukmançylyk otagy, inžener-tehniki gulluklaryň otagy, köpeldiji merkez ýerleşýär. 1-nji gatda Galkynyş otagy, işgärler bölümi, talyplar bölümi, institutyň jemgyýetçilik guramalarynyň iş otaglary, muzeý, nemes dili kitaphanasy ýerleşendir. Bu gatda 500 adama niýetlenen uly mejlisler zaly, 100 adamlyk gepleşikler otagy hem-de 200 adamlyk kiçi mejlisler zaly ýerleşýär. Baş binanyň günbatar tarapynda ýerleşen okuw binasy Halkara ykdysady gatnaşyklary we Halkara žurnalistikasy fakultetleriniň talyplary üçin niýetlenendir. Binanyň aşaky gatynda arhiw, tennis zaly, naharhana bar.
Institutyň baş binasyny bezeýän iki sany suw çüwdürimi, owadan ýanýodalar, baglar we ýaşyl zolaklar binalar toplumyna ajaýyp gözellik berýär. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň täze binalar toplumy paýtagtymyzyň merkeziniň binagärlik keşbine özboluşly görk berýär. Ol hormatly Prezidentimiziň howandarlygynda türkmen diplomatiýasynyň milli mekdebiniň kemala gelýändiginiň we berkeýändiginiň ýene bir aýdyň subutnamasydyr.
Institutyň salgysy:
744000, Türkmenistan, Aşgabat şäheri, Galkynyş köçesi, 25
Habarlaşmak üçin telefon belgisi: (99312) 226963
faks: (99312) 226963
е-mail: Ця електронна адреса захищена від спам-ботів. вам потрібно увімкнути JavaScript, щоб побачити її.
KITAPHANA
Döwrüň iň täze enjamlary bilen enjamlaşdyrylan we 12 müňe ýakyn kitap gory bolan kitaphana institutyň professor-mugallymlarynyň we talyplarynyň hyzmatynda. Kitaphananyň kitap gory Bilim ministrligi, «Galkynyş» kitap merkezi tarapyndan neşir edilýän kitaplaryň hasabyna yzygiderli ýetirilýär. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi, Adalat ministrligi institutda okadylýan hünärleriň talyplary üçin gymmatly maglumat çeşmesi boljak kitaplaryň ençemesini sowgat berdiler. BMG-niň dürli agentlikleriniň Türkmenistandaky wekilhanalary halkara gatnaşyklarynyň meselelerine bagyşlanan, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasy adam hukuklary, hal-kara žurnalistikasy we beýleki ugurlar boýunça zerur edebiýatlary kitaphana berdiler. Instituta gelen dürli döwletleriň Ilçileriniň beren kitap sowgatlary hem kitap gaznamyzyň üstüni ýetirýär.
Kitaphanada okuw meýilnamasy boýunça okadylýan ähli dersler boýunça umumy sapaklarynyň beýanlary jiltlenen görnüşde we elektron göterijide ýerleşdirilendir. Talyplara Bilim ministrligi tarapyndan neşir edilen okuw kitaplarynyň we gollanmalarynyň elektron nusgasyndan peýdalanmaga hem mümkinçilik döredilendir. Hormatly Prezidentimiziň neşir eden kitaplary kitaphananyň iň görnükli ýerinde goýuldy. Kitaphanada ýurdumyzda neşir edilýän döwürleýin neşirler okyjylaryň hyzma-tynda. Kitaphana kompýuterler bilen doly enjamlaş-dyrylyp, talyplara olardan peýdalanmaga mümkinçilik döredilendir. Institutyň kitaphanasyny elektron göterijä geçirmek, elektron kataloglary düzmek, elektron resminamalaýyn dolandyryş usullaryny kitaphananyň durmuşyna ornaşdyrmak boýunça işler alnyp barylýar.
NEMES DILI KITAPHANASY
Talyplaryň nemes dilini çuňňur öwrenmeklerine ýardam bermek üçin 2010-njy ýylyň maý aýynda Germaniýa Federatiw Respublikasynyň ilçihanasynyň we RWE kompaniýasynyň ýardam bermeginde nemes dili kitaphanasy açyldy. Kitaphana iki sany ýöriteleşdirilen okalga otaglaryndan ybaratdyr. Olaryň hersi kompýuterler bilen üpjün edilendir. Dürli okuw, çeper kitaplar, okuw sözlükleri, audio-wideodiskler nemes dilini çuňlaşdyryp öwrenmäge ýardam berýär. Esasy okuw kitaplary «Schritte International», «Lagune», «Tangramm-Deutsch als Fremdsprache», goşmaça gönükmeli kitaplar, ýörite diktant depderçeleri, wideoşekilli diskler nemes dili sapaklaryny netijeli geçmäge ýardam berýär.
Germaniýa döwletiniň taryhy, medeniýeti, ykdysadyýeti bilen tanyşmak, okap öwrenmek üçin hem ýörite kitaplar, dap-dessurlary, baýramçylyklary bilen tanyşdyrýan diskler hem kitaphanada ýerleşdirilendir. Talyplar bu kitaphanada öz bilimlerini artdyryp, tehniki serişdelerini ulanyp, özleri üçin gerekli maglumatlary alyp bilýärler.
TÜRKMEN DIPLOMATIÝASYNYŇ TARYHY MUZEÝI
Institutyň baş binasynyň birinji gatynda türkmen diplomatiýasynyň taryhy muzeýi ýerleşýär. Institutyň muzeýi taryhy maglumatlar bilen baýlaşdyrylandyr. Hususan-da, onuň tekjelerinde diplomatik resminamalaryň görnüşleri – Köneürgenç türkmen döwletiniň hökümdary Atsyzyň Bagdat halyfy Muktefi Liemrillä çäksiz hormatyny bildirip ýazan haty, Mustanjyt Billäni halyflyk tagtyna geçmegi bilen gutlap ýazan haty, Şirwanylar döwletiniň wezirine nesihat hökmünde ýazan hatynyň göçürme nusgalary saklanylýar.
Muzeýde Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmenistanyň diplomatik işgärleriniň gününi döretmek hakyndaky», «Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutyny döretmek hakyndaky» Permanlarynyň we Türkmenistanyň diplomatik gullugynyň işgärlerine hem-de Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň mugallymlaryna we talyplaryna iberen gutlagynyň göçürmeleri saklanylýar. Muzeýde Türkmenistanyň BMG-niň agzalygyna kabul edilmegi baradaky maglumatlar bar.
Muzeýiň diwarlary Oguz han eýýamyny, Altyndepe şäher döwletini, Gadymy Marguşy, Gadymy Parfiýa döwletini, Beýik Seljuk Türkmen döwletini, Köneürgenç Türkmen döwletini ýatladýan suratly maglumatlar bilen bezelen. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň daşary ýurtlara resmi, döwlet, iş saparlary wagtynda döwlet we hökümet ýolbaşçylary bilen geçiren ýokary derejedäki duşuşyklaryndan pursatlar muzeýiň görküni bezeýär.
Hormatly Prezidentimiziň ylmy işleri we kitaplary, hormatly atlary we diplomlary barada maglumatlar, suratlar bilen bezelen diwarlyklar bu ýere aýratyn öwüşgin çaýýar. Muzeýde hormatly Prezidentimiziň kitaplary, ýurdumyzyň daşary syýasaty bilen bagly çykyşlary, «Türkmenistanyň daşary syýasaty we diplomatiýasy» žurnalynyň sanlary we birnäçe halkara žurnallary hem ýerleşdirilendir.
HALKARA HYZMATDAŞLYGY
Institutda giň möçberli halkara hyzmatdaşlygy hem alnyp barylýar. Türkmenistanyň Prezidentiniň Horwatiýa Respublikasyna resmi döwlet sapary mahalynda Hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty bilen Horwatiýa Respublikasynyň Daşary işler we Ýewropa integrasiýasy ministrliginiň Diplomatik akademiýasynyň arasynda Teswirnama gol çekildi. Hormatly Prezidentimiziň 2012-nji ýylyň 28-nji fewraly – 2-nji marty aralygynda Türkiýe Respublikasyna resmi saparynyň barşynda bolsa özara düşünişmek hakynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty bilen Türkiýe Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň Diplomatiýa akademiýasynyň arasynda Ähtnama, 2012-nji ýylyň 9–10-njy oktýabrynda Şweýsariýa Konfederasiýasyna sapary mahalynda Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary instituty bilen Ženewanyň howpsuzlyk syýasaty merkeziniň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekildi. 2013-nji ýylda Ukrainanyň Diplomatik Akademiýasy bilen hem özara düşünişmeklik baradaky Memoranduma gol çekildi. 2014-nji ýylda Gyrgyz Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň K.Dikambaýew adyndaky Diplomatiki akademiýasy bilen hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ähtnama, 2015-nji ýylyň 21-nji ýanwarynda Owganystan Yslam Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň Diplomatiýa instituty bilen özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama, 2015-nji ýylyň 10-njy iýulynda Hindistanyň Daşary işler ministrliginiň diplomatik gullugy instituty bilen özara düşünişmek hakynda Ähtnama, 2015-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda bolsa Özbegistan Respublikasynyň Dünýä ykdysadyýeti we diplomatiýa uniwersiteti bilen hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ähtnama gol Türkmenistanyň Prezidentiniň baştutanlygyndaky wekiliýetiň düzüminde institutyň mugallymlary we talyplary Hytaý Halk Respublikasynyň Şanhaý şäherinde «EKSPO-2010» sergisiniň açylyş dabarasyna, Hytaýa 2012, 2014-nji ýyllarda bolan döwlet saparlaryna, Türkiýä 2012-nji ýylda bolan döwlet saparlaryna gatnaşdylar. Institutyň talyplary hormatly Prezidentimiziň Ermenistan Respublikasyna, Moldowa Respublikasyna, Gazagystan Respublikasyna, Ýaponiýa döwletine resmi saparlary mahalynda onuň ýanynda bolýan wekiliýetiň düzüminde boldular.
Germaniýanyň Bremen uniwersitetiniň, Londonyň Metropoliten uniwersitetiniň, Polşanyň halkara gatnaşyklary institutynyň, Bolgariýadaky amerikan uniwersitetiniň, Wenanyň diplomatiki Akademiýasynyň, ABŞ-nyň Boston, Ogaýo uniwersitetleriniň, Kolumbiýa uniwersitetiniň Garriman adyndaky institutynyň, Moskwanyň halkara gatnaşyklary döwlet institutynyň (uniwersitetiniň), halkara gatnaşyklary boýunça dünýäniň abraýly ylmy-barlag merkezleriniň hünärmenleri, Birleşen Milletler Guramasynyň degişli düzümleriniň, Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň, Gyzyl Haç halkara komitetiniň wekilleri talyplaryň öňünde leksiýalar bilen çykyş etdiler.
2014-nji ýylyň noýabrynda institutda Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti Rejep Taýyp Erdogan hormatly myhman boldy. Belent mertebeli myhmana Türkmenistanyň Ýokary attestasiýa komitetiniň karary bilen Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Hormatly pгоfessory alymlyk ady dakyldy.
Türkmen-Türk hyzmatdaşlygy barada gürrüň edilende, 2015-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda “Bilimler we talyp ýaşlar güni” mynasybetli institumyzda halkara gatnaşyklary boýunça türk we iňlis dilindäki edebiýatlaryň kitaphanasynyň açylandygyny bellemek gerek. Bu kitaphana institutymyzyň talyplarynyň öz hünärleri boýunça bilimlerini artdyrmaga ýardam berer.
Institutyň mugallymlary öz hünär ugurlary boýunça hem-de halkara bilim maksatnamalarynyň çäginde Russiýada, Belarusda, Ukrainada, Özbegistanda, Gyrgyzystanda, Gazagystanda, Azerbaýjanda, Täjigistanda, Türkiýede, Pakistanda, Bolgariýada, Polşada, Daniýada, Günorta Koreýada, Ýaponiýada, Hytaýda, Malaýziýada, Hindistanda, Saud Arabystany Patyşalygynda, ABŞ-da, Beýik Britaniýada, Awstriýada, Fransiýada, Belgiýada, Niderlandlar patyşalygynda iş we okuw saparlarynda boldular.
TALYP DURMUŞY
Institutda talyplaryň oku-wyny we sapakdan daşary işlerini, durmuşyny we dynç alşyny guramak üçin zerur şertleriň ählisi döredilendir.In the Institute all necessary conditions have been created for students' study and leisure as well as for arranging various activities after classes.
Talyplar okuwdan boş wagt-lary edebi-çeper, ylmy döredijilik bilen meşgullan-ýarlar hem-de belli žurnalistlar, ýazyjylar bilen döredijilik duşuşygyny gurna-ýarlar. Institutda talyplaryň aýdym-saz we tans topary hereket edýär. Ol ýurdumyzda geçirilýän baýramçylyk çärele-rinde çykyş edýär. Talyp oglanlardan düzülen dutarçylar topary halk aýdym-sazlaryny öwrenip, institutda geçirilýän medeni çärelerde köpçüligiň göwnünden turýarlar. Institutyň talyplary ýokary okuw mekdep-leriniň arasynda geçirilýän «Talyp joşguny» bäsleşiginde işjeň çykyş edýärler.
Mundan başga-da, institutda ähli hünärler boýunça gurnaklar hereket edýär. Talyplar gurnaklara gatnaşyp öz hünärleri bilen baglanyşykly gyzyklanýan ugurlary boýunça ylmy-döredijilik işleri bilen meşgul-lanýarlar. Bu gurnaklaryň çäginde talyplar ylmy döre-dijilik işleri bilen bir hatarda dürli görnüşli okuw terbiýeçilik çerelerini hem gurnaýarlar. Bu çäreler olaryň arasynda ylmyň dürli ugurlary boýunça bäsleşik-leri geçirmek arkaly gurnalýar.
TALYPLARYŇ UMUMY ÝAŞAÝYŞ JAÝY
248 talyba niýetlenen umumy ýaşaýyş jaýynda talyplaryň ýaşamagy we dynç almagy üçin ähli zerur şertler döredilendir. Ol howany ýyladyş we sowadyş ulgamy, aşhana, kir ýuwulýan otaglar bilen üpjün edilendir.
“Galkynyş” otagynda talyplara hormatly Prezidentimiziň kitaplary, döwürleýin neşirler, halkara wakalary bilen içgin tanyşmaga zerur şertler döredilendir.
BEDENTERBIÝE WE SPORT
Halkara gatnaşyklary institutynda talyplaryň beden taýdan sagdynlygyny we sport ussatlygyny ýokarlandyrmak, olaryň saglygyny berkitmek üçin ähli şertler döredilendir. Okuw binasyna ýanaşyk gurlan häzirki zaman sport toplumy bolsa talyplaryň bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmaklaryna, dürli ugurdan sport ýaryşlaryny geçirmäge mümkinçilik berýär. Bu ýerde 300 adama niýetlenen ýapyk sport zaly, 30 adama niýetlenen türgenleşik zaly, küşt otaglary bar.
Institutyň «Älem» talyplar sport kluby tarapyndan sport toplumynda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň arasynda geçirilýän dürli sport bäsleşikle-rine taýýarlanmak üçin zerur bolan türgenleşik işleri we ýaryşlar yzygider geçirilýär. Talyplaryň Saglyk ýolu-na ýörişi ýygy-ýygydan guralýar. Sporta höwesli ýaşlardan düzülen woleýbol, futbol toparlary beýleki ýokary okuw mekdepleriniň toparlary bilen yzygider ýaryşýarlar. Talyplar «Türkmenistan — ruhubelentligiň we sagdynlygyň ýurdy» atly sport ýaryşlaryna işjeň gatnaşýarlar.


text:
Türkmenistanda ahalteke atlarynyň kultunyň gitdigiçe ýokary galdyrylýandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan adamlaryň käbiri muny türkmenleriň öz atlaryna bolan aýratyn söýgüsi bilen düşündirýär. Geçmişde, dünýäniň aglaba ýerinde bolşy ýaly, at türkmenleriň hem esasy ulagy bolupdyr.
Mundan başga, at söweşde, watan, ýurt goragynda hem uly rol oýnapdyr. Megerem şundan, “Ertir tur-da, atyňy gör, atyňdan soň ataňy” diýen ýaly atalar sözleri, nakyllar döräpdir.
Atlar, atşynaslyk, atlary seýislemek, umuman atlar bilen bagly filosofiýa türkmen halk döredijiliginde, şahyrlaryň goşgularynda hem uly orun tutýar.
Ýöne türkmen atçylygy sowet ýyllarynda, hususan-da “basmaçylyk” diýlip at berlen halk hereketleri basylyp ýatyrylandan soň, uly basyş astynda galdy we hususy hojalyklarda at saklamak medeniýeti tasdan ýoga çykaryldy.
Türkmenistanyň garaşsyz ýurt bolmagy türkmen atlaryna ikinji ömri beren ýaly boldy. Şonuň bilen bir wagtda, bu döwürde ahalteke atlarynyň türkmen diplomatiýasynyň bir bölegine öwrülip, daşary ýurt liderlerine sowgat berlip başlanandygyny hem ýatdan çykarmak bolmaz.
Atçylygyň täze bir derejä göterilmegi adamlary buýsandyran bolsa, saýlama atlaryň syýasatda ulanylyp başlanmagy we ýat illere berlip goýberilmegi türkmen halkynyň arasynda biraz ynjalyksyzlyk döretdi.
Türkmenistanda häkimiýet çalşyp, G.Berdimuhamedow prezident bolandan soň atçylyga has kän üns berlip başlanandygy aýdylýar. Şonuň bilen bir wagtda, ahalteke atlarynyň prezidentiň şahsyýet kultuny güýçlendirmegiň bir guralyna aýlanandygyny öňe sürýänler hem bar.
Türkmenistanda, dünýäniň aglaba ýurtlarynda bolşy ýaly, atlar ulag, transport ähmiýetini ýitirdi. Ýöne olar aýlawlaryň, toý-dabarlaryň, türkmen topragynyň bezegi hasaplanylýar. Türkmenistanda at muşdaklary hem az däl we at münmek, at çapmak medeniýetiniň ýaşlaryň arasynda täzeden, has giň wagyz edilmegi bu sungatyň täze nesil professionallaryny döreder diýen umyt hem bar.
Emma muňa garamazdan, türkmen atlary halkara at ýaryşlaryna gatnaşmakda heniz garaşylýan derejä göterilip bilenok. Olary hususy hojalyklarda saklamak, köpeltmek meselesi hem o diýen ilerläp gidibermeýär diýip, hususy at eýeleriniň kynçylyklaryndan habarly adamlar aýdýarlar.
Bu ugurdaky asgynlygy döwlet çäklendirmeleri, ahalteke atlaryny köpeltmek we daşarky bazarlara çykarmak mümkinçiliginiň döredilmeýändigi, atlara döwlet monopoliýasynyň doly diýen ýaly saklanyp galýandygy bilen düşündirýänler hem bar.
Eýsem türkmen atçylygynda nähili çözülmeli meseleler bar? Asyrlardan gelýän türkmen atşynaslyk sungatynyň häzirki zamanda has ösdürilmegi üçin näme edilmeli?
At kultunyň döwlet baştutanynyň şahsyýet kultuny ýokary götermekde ulanylýandygy baradaky pikir näderejede hakykata laýyk gelýär? Bu ýagdaý türkmen atçylyk sungatynyň gelejegine nähili täsir ýetirer?
Azatlyk Radiosy nobatadky tegelek stol söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Pikirleriňize, bellikleriňize garaşýarys.


text:
Sankt-Peterburg, 19-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmen futbolçylaryndan 3:1 hasabynda ýeňlen Estoniýanyň ýaşlar ýygyndysynyň baş tälimçisi Martin Reým futbol dünýäsinde tanalýan adam. Ýygyndy toparyň düzüminde geçiren duşuşyklaryň sany boýunça ol dünýäde iň gowy oýunçylarynyň 12-ligine, Ýewropada bolsa üçlügine girýär. Şonuň üçin onuň duşuşyk baradaky pikirini bilmek gyzykly bolsa gerek.
—Men-ä şu wagt keýpim ýok diýip aýdyp biljek däl. Şeýle-de bolsa, garşydaşymyzy ýeňiş bilen gutlaýaryn — diýip, M.Reým oýundan soňky metbugat maslahatyndaky çykyşyna başlady. —Biz häzir nähili ýagdaýda bolsak, şonuň ýaly hem oýnadyk. Toparçadan indiki tapgyra çykasymyzam gelýärdi, ýöne biziň goýberen ýalňyşlarymyz muňa päsgel berdi. Aýratyn-da, birinji pökgi, biz garşydaşlara artykmaçlyk gazanmaga kömek etdik, olar aňsatlyk bilen öňe çykdylar. Gynansak-da bu ýetginjeklik ýalňyşlary. Bizde-de tapawutlanmaga ýüz göterim amatly pursatlar boldy, ýöne mundan peýdalanyp bilmedik. Futbol sportuň şeýle görnüşi, munda amatly pursatlardan peýdalanmazdan ýeňiş gazanmak mümkin däl. Biziň futbolçylarymyzyň köpüsine halkara tejribesi ýetenok.
—Siziň toparyňyza oýundan öň dynç almaga mümkinçilik boldy, muňa garamazdan göýä düýn duşuşyk geçiren ýaly duýuldy. Oglanlaryňyz ýadaw göründi. Bu öňki iki ýeňlişiň netijesimi?
—Ýok. Soňky duşuşykda oýnamadyk oýunçylaryň käbirine oýun amalyny bermek gerekdi. Futbol meýdanynda köp wagt geçirenlerde bolsa argynlyk duýaýmalydylar. Biz ýaňy-ýakynda dynç alyşdan çykdyk, heniz türgenleşik howasyna doly derejeli giribem ýetişmedik. Ýöne bu bahana däl, oýunçylaryň güýji islendik ýagdaýda-da 30—45 minuta ýetmeli. Eger geçen ýylky toparymyzda ýokary liganyň tejribesi bolan futbolçylar oýnan bolsa, häzir birinji liganyň esasy düzüme düşmeýän oýunçylary çykyş edýär. Munuň özi oglanlarymyzyň tizligine we pikir ýöredişine öz täsirini ýetirýär.
—Martin, siz kärdeşiňizden tapawutlylykda tälimçiniň oturgyjynda özüňizi öte ýuwaş alyp barýarsyňyz. Belki, oýunçylaryňyza siziň futbol meýdanynyň gyrasyndan sesiňize bat berip aýdýan görkezmeleriňiz ýetýän däldir?!
—(Gülýär). Men meýdanyň gyrasyna baryp görkezme berip başlamak barada köp pikir edýän. Ýöne bu hemişe dogry bolar diýip biljek däl. Biz oýunçylarymyzyň özleriniň pikirlenmegini, olaryň öz öňbaşçylarynyň bolmagyny, birek-birege maslahat berip duýdurmagyny, özbaşdak netijä gelip bilmegini isleýäs. Eger bardy-geldi biz uly, tomaşaçylardan hyryn-dykyn stadionda çykyş etsek, barybir olar meniň sesimi eşitmezler. Men futbolçylara oýundan öň, arakesme wagtynda ýa-da duşuşyk mahaly böwşeňlik ara düşende görkezme bermäge endik edipdirin.
—Size arakesmä çykylaýjak bolnup durka hasaby deňlemek başartdy. Arakesmede olara näme diýdiňiz?
—Men birinji ýarymda göýberilen ýalňyşlyklary gaýtalamazlygy haýyş etdim. Ýeňip biljekdigimizi, munuň üçin oýnuň gidişini öz elimize almalydygymyzy, öňe gitmelidigini aýtdym. Elbetde, islegimiz bardy, ýöne ussatlyk ýetmedi.


text:
Soňky günler habar serişdeleriniň ýaýradan maglumatlaryndan mälim bolşuna görä, belli azeri ýazyjysy Akram Alysly täze romany üçin häkimiýetler tarapyndan belli bir temmilere we kynçylyklara duçar boldy.
Onuň “Daş düýşler” romany Moskwada çap edilýän “Družby narodow”, ýagny “Halklaryň dostlugy” edebiýat žurnalynyň geçen ýyldaky 12-nji sanynda çap edildi.
Ýazyjy bu eserinde geçen asyryň 80-nji ýyllarynyň aýagynda Azerbaýjanda ýüze çykan ermeni-azeri çaknyşyklaryny beýan edýär hem iki goňşy halkyň arasynda dörän garşylygyň ýowuzlygyny suratlandyrýar.
Bu eser Azerbaýjan milletinde iki dürli garaýşy döretdi. Bir tarapdan ol milletçilikli gahar-gazap döreden bolsa, beýleki tarapdan azerbaýjanlylaryň belli bir bölegi ony parahatçylyk ugrunda ädilen ilkinji ädim hökmünde kabul etdi.
Nähilem bolsa, Akram Aýlyslynyň “Daş düýşler” romany ýokary syýasy gatlaga ýaramaz täsir etdi. 75 ýaşly ýazyjy hormatly derejedir atlaryndan hem ýokary pensiýasyndan mahrum edildi. Onuň dürli ýyllarda çap bolan kitaplaryny oda ýakdylar.
Aslynda ýazyjy ýa-da dörediji adam bilen häkimiýetler arasyndaky çaknyşyk ähli döwürlerde we dürli halklarda bolupdyr. Biziň öz ýakyn taryhymyzda-da şeýle wakalar az bolmady.
90-njy ýyllaryň başlarynda döreden syýasy pamfletleri, has takygy, gysga goşgulary üçin türkmen şahyry Şiraly hem ýowuz yzarlamalara duçar bolupdy. Azatlyk Radiosynyň bu gezekki Medeniýet programmasynda dünýäniň dürli regionlaryna degişli käbir medeniýet we sungat täzelikleri bilen birlikde, şahyr Şiraly bilen şu ýokarda gozgalan mesele barada-da söhbet edilýär.
Şu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Orsýetiň Kirow şäheriniň sudy oppozision we korrupsiýa garşy blogger Alekseý Nawalnyýny bäş ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Sudýa Sergeý Blinow Nawalnyýnyň we Pýotr Ofiserowyň ogurlykda günäli tapylandygyny mälim etdi.
Olar 2009-njy ýylda 500 müň amerikan dollarlyk agaç öňümlerini ogurlamakda we olary satmakda günäli tapyldylar. Bu sud işinde Ofiserow dört ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Häzirki wagtda Nawalny türmä äkidildi. Onuň aklawçysy Sergeý Kobelew, gelinen karary öz müşderisiniň şikaýat etjekdigini aýtdy.
Bu karar, çarşenbe güni Nawalnynyň öňümizdäki saýlawlarda Moskwanyň häkimi wezipesine dalaşgärlige kabul edilmeginiň yz ýany çykaryldy.
Nawalny Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýiti tankytçylarynyň biridir we ol özüne garşy gozgalan sud işiniň ony dymdyrmak we syýasy işlerini ýykmak üçin edilendigini aýdýar.


text:
Yragyň sünni araplardan bolan wise prezidenti saýlaw kanunynyň bir bölegine weto goýmak bilen ýanwarda geçmeli umumy saýlawlary şübhe astyna saldy.
Wise prezident Tarek al-Haşemi saýlaw kanunyna tutuş weto goýmandygyny, eýsem onuň birinji maddasynyň daşary ýurtlardaky yraklylara adalatly bolmagyny isleýändigini aýdýar. Ol bu maddany düzetmegiň kän wagt almajagyny belleýär.
2003-nji ýyldan soňky mezhep söweşleri bilen bagly daşary ýurtlara gaçan yraklylaryň köpüsi sünni musulmanlaryr.
Parlamentiň bu meselä haçan seretjegi belli däl. Kürtleriň regional parlamenti hem 2-nji gün eger öz welaýatlaryna berilýän orunlaryň sany köpeldilmese, saýlawy boýkot etjeklerini aýtdylar.


text:
Ýekşenbe güni Damaskda bolan duşuşyk ýurduň 16 sany oppozision toparyny öz içine alýan "Siriýada demokratik özgeriş boýunça milli koordinasion topar" tarapyndan gurnaldy. Duşuşyga Eýranly, Hytaýly we Orsyýetli diplomatlar gatnaşdylar.
Mundan bir gün ozal 29 sany oppozision partiýa, Milli koordinasion toparyň oppozisiýany birleşdirmek maksatly geçiriljek duşuşyga gatnaşmakdan ýüz öwürenligi sebäpli, bu duşuşygy yza tesdirýänligini yglan edipdi.
Siriýanyň sürgünlikdäki Milli geňeşiniň resmisi Ausama Monajed, hökümetiň Siriýanyň milli koordinasion geňeşini popaganda maksady üçin ulanýandygyny aýtdy.