text:
Duşenbe güni Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül Türkmenistana sapara bardy.
Prezident Gül Türkmenistana saparynyň dowamynda regional we halkara meseleler barada gepleşikler geçirer diýip, Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň resmisi Azatlyk Radiosyna aýtdy. Emma ol prezident Gülüň iş saparynyň gün tertibi barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy.
Gül duşenbe güni Türkmenistana ugramazyndan öň: “Bu saparymyň dowamynda biz ykdysadyýet, söwda, energiýa, maýa goýumlary we bilim boýunça hyzmatdaşlygymyzyň ähli ugurlaryny gözden geçireris” diýdi. Bu barada "The Associated Press" agentligi habar berýär.
Türkiýäniň we Türkmenistanyň prezidentleriniň Hazaryň kenaryndaky Türkmenbaşy şäherindäki duşuşygynda türk kärhanalarynyň Türkmenistana ýatyran sermaýasy bilen bagly mesele barada hem gürrüň edilmegine garaşylýar.
Türkmenistanda iş alyp baran Türkiýäniň üç sany gurluşyk kompaniýasy ýakynda türkmen hökümetine garşy arzalaryny Bütindünýä bankynyň ýanyndaky Sermaýa dawalaryny çözmek boýunça merkezde hasaba aldyrypdylar. Türkiýäniň “Hürriýet” gazetiniň ýazmagyna görä, birnäçe türk kompaniýalary türkmen hökümetinden 1 milliard dollarlyk algylarynyň bardygyny aýdýarlar.
Türkiýeli ynamly çeşmäniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, 27-nji maýda Türkiýäniň prezidentiniň edarasynda Türkmenistanda işlän we işleýän 25 sany türk kompaniýasynyň wekilleri bilen duşuşyk bolupdyr. Duşuşykda türkiýeli işewür adamlar türkmen hökümetiniň özlerine bergileri baradaky meseläniň Gülüň Türkmenistana sapary wagtynda gozgalmagyny haýyş edipdirler.
Türkiýäniň Ýewraziýa strategiki barlaglar merkeziniň (ASAM) baş koordinatory doktor Mehmet Erol Seýfuddin: “Ilki Türkmenistanyň we Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň gaz söwdasynda oňşuksyzlyk döredi. Häzire hem onuň Hytaý bilen gaz söwdasynda problemalaryň ýüze çykandygy barada maglumatlar gowuşýar. Netijede Türkmenistanyň maliýe kynçylyklary bilen ýüzbe-ýüzdügi barada habarlar çykýar” diýip, Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Soňra ol şeýle diýýär: “Şunlukda Türkmenistan türk kompaniýalaryna töleg tölemekde kynçylyklara duçar boldy. Şol kompaniýalaryň käbiri öz algylary boýunça Halkara suduna ýüz tutsalar, beýlekileri meseläni türk syýasatçylarynyň kömegi bilen çözmäge çalyşýarlar. Emma Türkiýe Türkmenistan bilen gatnaşyklaryna zeper ýetmegini islemeýär”.
Nämä garaşylýar?
Türkmenistanda 600-den gowrak türk kompaniýasy iş alyp barýar diýlip habar berilýär. “Jihan” habar gullugynyň beren maglumatyna görä, 2011-nji ýylyň ilkinji dört aýynda Türkiýäniň gurluşyk kompaniýalary Türkmenistanda 1 milliard 505 million amerikan dollara barabar gurluşyk taslamalaryny alypdyrlar. 2010-njy ýylda bolsa, türk kompaniýalaryna jemi 4,5 milliard amerikan dollaryna barabar proýektler berlipdir.
Doktor Mehmet Erol Seýfuddin türkiýeli işewür adamlaryň sermaýa problemasy barada Gülüň saparyndan oňyn netijä garaşmaýar. “Çünki Türkmenistanyň maliýe kynçylygy bolmadyk ýagdaýynda onuň käbir türk kompaniýalary bilen gatnaşygy häzirkisi ýaly ýaramaz bolmazdy”.
“Emma bu duşuşykda şol kompaniýalaryň almaly pullary barada türkmen hökümetiniň kepilnama bermegi, käbir tölegler boýunça söwdalaşmagy mümkin. Belki, Halkara suduna ýüz tutan türk kompaniýalarynyň öz arzalaryny yzyna almagy talap ediler. Munuň deregine türkmen hökümetiniň türk kompaniýalaryna bergisiniň uly böleginiň tölenjekdigini söz bermegi mümkin” diýip, Seýfuddin aýdýar.
Türkmen mediasy iki ýurduň gumanitar hyzmatdaşlyga hem uly üns berýändigini ýazdy. Türkiýäniň ýokary okuw jaýlarynda birnäçe müň türkmenistanly student okaýar. Türkmenistanda Halkara türkmen-türk uniwersiteti hem-de başlangyç we orta bilim berýän türkmen-türk mekdepleri bar.
Türkmenistanda “Başkent” bilim merkeziniň koordinirlemeginde bäş welaýatda we paýtagt Aşgabatda iş alyp barýan türkmen-türk mekdepleriniň giriş ekzamenleri adatça maý aýynda geçirilýärdi. Emma ýurduň Bilim ministrliginiň degişli resminamalara gol çekmezligi sebäpli häzire çenli bu synaglar geçirilmedi. Munuň bilen birlikde, soňky ýyllarda bu mekdepleriň käbiriniň umumy ýaşaýyş jaýlarynyň ýapylandygy hem habar berilýär.
Berdimuhamedow bilen Gülüň duşuşygynda Türkmenistandaky türkmen-türk okuw jaýlary bilen bagly meseleleriň gozgalyp-gozgalmajakdygy barada anyk maglumat ýok. Emma prezident Gülüň sapardan öň eden beýanatyndan çen tutulsa, iki ýurduň arasyndaky bilim pudagy boýunça hyzmatdaşlyk gün tertibindäki möhüm meseleleriň biri bolar.


c: text/html

text:
Täze hasabatda Eýranyň öz esasy uran baýlaşdyrýan zawodynda has kämil sentrifugalary oturdyp başlandygy aýdylandan soň, Tähran dünýä döwletleri tarapyndan täze basyşlara sezewar bolýar.
Birleşen Ştatlar Eýranyň bu hereketiniň “prowakasiýa ädimi” bolmagynyň mümkindigini aýtdy. Britaniýa bolsa ony “çynlakaý alada” diýip atlandyrdy.
Eýranyň regional basdaşy Ysraýyl bolsa, Eýran indi ýadro bombasyny ýasamak üçin baýlaşdyrylan material edinmäge "hemme wagtdakysyndan golaý" diýdi.
BMG-niň Halkara atom energiýasy gullugy penşenbe güni Eýranyň Natanz ýadro merkezinde kämilleşdirilen sentrifugalary oturdýandygyny habar berdi. Bu Yslam respublikasynyň uran baýlaşdyrmagyny çaltlandyrmaga mümkinçilik berer.
Eýran ýadro ýaragyny edinjek bolýandygyny ret edýär.
Bu ýurt indiki hepde Gazagystanda dünýäniň alty uly döwleti bilen öz ýadro meselesini maslahatlaşmaly.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Lebap welaýaty pagta ýygym kampaniýasynda beýleki regionlardan öňe çykyp, welaýatyň pagtaçylary 115 müň tonnadan gowrak pagta tabşyrypdyr. Munuň regionda planlaşdyrylan 300 müň tonna pagtanyň 40% emele getirýändigi resmi maglumatlarda aýdylýar.
Türkmenistanda şu ýyl pagta 535 müň gektar ýerde ekildi. Ahalyň 207 müň tonna, Marynyň 313 müň tonna, Daşoguzyň 230 müň tonna pagtany ýygyp tabşyrmagyna garaşylýar.
Türkmen metbugatynyň maglumatlarynda pagta ýygym kampaniýasynyň uly ähmiýete eýedigi nygtalýar we pagta meýdanlarynda mehanizatorlar, pagtaçylar we “beýleki gatnaşyjylar” üçin iş we dynç alyş taýdan ähli zerur şertleriň döredilendigi habar berilýär. Lebap welaýatyndan gowuşýan maglumatlara görä, pagta ýygyma mejbury sürülýän bujet işgärleri köp we olar üçin pagta meýdanlarynda amatly şertler döredilmeýär.


text:
Küweýt Tähran üçin işleýän içalyçylyk topary bilen ilteşikli hasaplanýan Eýranyň diplomatlarynyň bir toparyny ýurtdan çykarjagyny aýdýar.
Daşary işler ministri Mohammad Al-Sabah bu barada içalyçylyk toparynyň üç agzasy sudda ölüme höküm edilenden iki gün soň aýtdy. Ol üç adam, iki eýranly we bir küweýtli, 20-nji maýda tussag edildi.
Metbugat habarlarynda bu adamlaryň küweýt hem amerikan harby nokatlarynyň töwreginde Eýranyň rewolýusiýa goragçylary üçin maglumat toplandygy aýdylýar.
Eýran bu aýdylýanlary ret edýär.


text:
"Yslam döwleti" diýip atlandyrylýan terrorçylykly gurama degişli internet sahypasynyň Günbatar metbugatynda "Jyhatçy John" lakamy bilen tanalýan adam barasynda duýgudaşlyk ýatlamasynyň çap edilendigi aýdylýar.
"YD"-niň ýaýradan wideolarynda özüni "kapyrlaryň jellady" diýip atlandyran bu adamynyň öldürilendigi habar berilýär.
Pentagon we London asly arap bolan Britaniýanyň raýaty Mohammed Enwaziniň geçen noýabr aýynda ABŞ-nyň harbylarynyň howadan uran dron zarbasy bilen öldürilendigini habar beripdiler.
Emwazi "YD" guramasynyň "Dabik" atly žurnalynda "Abu Muharip al-Muhajir" lakamy bilen ýatlanypdyr. "1437-nji hijri-kamary ýylynyň muharram aýynyň 29-nda (2015-nji ýylyň 12-nji noýabrynda) Abu Muharib ahyrynda Alla üçin köp wagtdan bäri garaşýan şehitlik mertebesine ýetmek arzuwyna ýetdi. Onuň awtoulagyna Rakka şäherinde harby drondan ot açylyp, ol bu hadysada jan berdi" diýip ýazylypdyr.
Emwazi "YD" diýip atlandyrylýan terrorçylykly guramanyň ýesir adamlary öldürişini görkezýän wideolarynda ol toparyň ganhorlugyny suratlandyrýan baş oýunçydy.
Gizlinlikde uçýan dronlar
Ol ABŞ-nyň žurnalistleri Stewen Sotloff bilen James Foleý Amerikanyň ynsanperwerlik kömegini berýän guramasynyň işgäri Abdul-Rahman Kassig, Britaniýanyň ynsanperwerlik ýardam işgärleri Dawid Haines we Alan Henning, Ýapon žurnalisti Kenji Goto dagylar bilen bilelikde başga-da birnäçe zamunyň öldürilişini görkezýän wideolarda esasy rolda çykyş edip, surata düşüpdi.
Ol wideolarda, adatça, diňe gözi görünýän gara eginbaşly görkezilen Emwazi dünýäde eden jenaýatlary sebäpli gözlenilýän esasy adamlaryň biridi.
1988-nji ýylda Kuweýtde doglan Emwazi 6 ýaşyndaka maşgalasy bilen bilelikde Britaniýa göçüp barýar we Londonda kompýuter boýunça bilim alýar.
”Reuters” habar gullugynyň maglumatyna görä, ABŞ bilen Britaniýanyň ýörite toparlary onuň ele salynmagy ýa-da zyýansyzlandyrylmagy üçin ençe aýlap iş alyp barypdyrlar. Şeýlelik-de geçen ýylyň noýabr aýynda bu jyhatçyny raketa bilen urmaga pursat döräpdir.
ABŞ-nyň resmileriniň bildirmegine görä, Pentagona degişli iki sany we Britaniýa degişli hem bir "MQ-9" kysymly dronlar Rakka şäheriniň üstünde gizlinlikde uçup, kän wagtlap amatly pursada garaşypdyrlar.


text:
Ýakyn günlerde Daşoguz şäheriniň merkezinde, Türkmenistan köçesiniň Magtymguly şaýoly bilen kesişen ýerinde, Şabat suw akabasynyň gaýra tarapynda ýerleşen “Garaşsyzlyk” stadionyň dabaraly ulanmaga beriljekdigi barada maglumat gowuşýar.
Bu sport desgasy üç ýylyň dowamynda geçirilen düýpli abatlaýyş we düzediş işlerden soňra özüniň durkyny düýpgöter täzeledi.
Emma geçirilen uly göwrümli gurluşyk-gurnama işlere garamazdan, daşky keşbi gözelleşen, içerki durky bolsa täze sport enjamlar bilen tanamaz derejä çenli üýtgedilen şäheriň stadiony ýerli ýaşayjylary-da sporta dahyly bolan türgenleri we talimçileri-de nämüçindir o diýen begendirip bilenok.
Näme üçin?
Meniň bilen söhbetdeş bolan, özüni Aman diýip tanadan bir ýerli sport işgäriniň aýtmagyna görä, welaýatda soňky ýyllarda sport desgalaryň gurluşygyna gaty köp we güýçli üns berilýär.
“Elbetde, täze gurulan desga gutlamaly we begenmeli zat. Ýöne sport desgalaryň sany köpeleni bilen deň hatarda olarda alyp barylýan işleriň gerimi-de, ol işleriň hili-de artaýmaly ýaly, emma, gynansakda, beýle bolanok”- diýip, sport emeldary gürrüň berýär.
Amanyň aýtmagyna görä, diňe geçen 2012-nji ýylyň dowamynda Daşoguz welaýatynda 5 sany sport desga, 8 sany täze sport mekdebi ulanmaga berildi. Üstümizdäki ýylda ýene-de şonçarak desgaň ulanmaga beriljegi aýdylýar. Ol il bähbidi nazarlap gurulan desgalaryň işlän mahalyndan işlemedik wagty köp.
Onuň sözlerinden çen tutup netije çykarsaň, onda desgalaryň ýolbaşçylary "oýun meýdança düşelen gök otlar birden zaýalanaýmasyn, oturdylan enjamlar hatardan çykaýmasyn" diýip, ulanyş şertleri, türgenleşik wagty, sport bilen meşgullanjak ýaşlaryň sanyny kesgitlemek bilen bolýarlar.
“Aeroporta barýan awtoýoluň ugrunda gurulan täze stadionyň ulanmaga berilenine birnäçe ýyl boldy, emma ol stadion sport ýaryşlaryň mekany bolup bilmedi, 10 müň tomaşaça niýetlenen ol desga esasanam köpçülikleýin baýramçylyk dabaralary we dürli syýasy-jemgyýetçilik çäreleri geçirilýän meýdança hökmünde ulanylýar” - diýip, özüniň adynyň tutulmazlygyny haýyş eden şäheriň orta mekdepleriniň birinde bedenterbiýe mugallymy bolup işleýän 28 ýaşly ýigit ýagdaýy düşündirdi.
Onuň sözlerine görä, durky täzelenen şäheriň merkezindäki köne stadionyň soňky ykbaly hem hemişe ümsümlikde galýan täze binaň ykbalyndan tapawutly bolmaz.
Uzaga çeken remont
Daşoguz şäherinde öň Çkalowyň häzir bolsa Al-Horezmiň adyny göterýän köçäň ugrunda ýerleşen, ýerli ýaşaýjylaryň FOK diýip atlandyrýan beden-terbiýe sagaldyş toplumy indi üç ýyldan bäri işlänok. Munuňam sebäbi uzaga çeken abatlaýyş işleri.
“Öňler bu ýerdäki geçirilýän türgenleşiklere gatnaýan ýaş oglanlaryň sany sanardan kändi, olaryň türgenleşik zaldaky bar bolan sport enjamlarda özleriniň bedenini berkitmek we güýjüni artdyrmak üçin nobata duranyny hem görmek bolýardy.
Indi üç ýýl bäri FOK ýapyk, onuň haçan işläp başlajagy-da, remontyň haýsy wagt gutarjagy-da belli däl”- diýip, öň FOK-a sypdyrman yzygider gatnan 16 ýaşly bir mekdep okuwçysy zeýrenýär.
Beden-terbiýe sagaldyş toplumyň işgärleriniň aýtmaklaryna görä, abatlaýyş işleri alyp barmaklyk bir sany ýerli hususy gurluşyk kärhanasyna tabşyrylypdyr.
FOK-yň işgärleri we ol ýerde işläp ýören az sanly gurluşykçylar açylyşyna sabyrsyzlyk bilen garaşýanlaryň “haçan biz türgenleşiklere girişip bileris?” diýen soragyndan halys bizar bolupdyrlar.
“Eger degerli üns berilende bu üç ýylyň içinde abatlamak-ha bärde dursun, bular ýaly desgaň ençemesini ýaňadandan gurup ulanmaga berip bolardy”- diýip, mekdep okuwçysy uly adam ýaly öz pikirini beýan etdi.
Kadr ýetmezçiligi-de bar
Sport ugrundan ýerli bilermen Amanyň aýtmagyna görä, täze gurulan sport desgalardaky häzirki ümsümlik ökde, öz işine ak ýüregi bilen çemeleşýän hünärmenleriň ýetmezçiligi bilen hem bagly.
“Oňat, ýokary derejeli spesialistleriň belli bir bölegi ýurdy terk etdi, belli bir bölegi gartaşyp pensiýa çykdy, ýene bir topary bolsa aýlyklary az görüp, beýleki aýlykly ýerlere işe girdiler.
Ýurdyň beden-terbiýe we sport ugry boýunça kadr taýýarlaýan institutyň uçurymlaryna bil baglap ýa-ha olaryň “ýüpüniň üstüne odun goýup”, geljekki çempionlar, sportda gazanylýan üstünlikler, baýrakly orunlar bolar diýip, arzuw hem edip bolanok”- diýip, Aman pikirini jemleýär.
Gulagyňy şaňladýan häzirki ümsümlik diňe welaýat merkezindäki bar bolan sport desgalaryna mahsus bolman, ol etraplarda gurulan täze desgalar-da mese-mälim duýulýar.
Beýle ümsümlik bir tarapdan welaýatyň sport ketdeleriniň iş gurnamak ukybyny äşgär etse, beýleki bir tarapdan bolsa “boşdan boş durjak desgalary gurmaklyk gerekmi-kä?” diýlen soragy keserdip goýýar.
Kerim Artykow türkmenistanly žurnalistiň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Makaladaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Arap ligasy Liwiýada iki gün dowam eden sammitde Palestina bilen Ysraýylyň arasynda parahatçylyk boýunça geçirilmeli gepleşikler hakda ylalaşyga gelip bilmedi.
Bu barada geçirilen adatdan daşary ýygnakda bu meselä garaldy, emma ylalaşyga gelnip bilinmän soň, bu tema boýunça şu ýylyň dowamynda ýene bir sammitiň geçiriljekdigi aýdyldy.
Bu duşuşygyň haçan boljakdygy hakda maglumat berilmedi.
Palestinaly ýolbaşçylar Ysraýyl tarapyndan yglan edilen we Iýerusalimiň gündogarynda gurulmagy planlaşdyrylýan 1600 töweregi täze ýaşaýyş jaýy baradaky plan ýatyrylýança Ysraýyl bilen ýüzbe-ýüz bolmadyk gepleşikleri geçirmejekdiklerini aýdypdylar.
Palestina bilen Ysraýylyň arasyndaky ýüzbe-ýüz bolmadyk gepleşikleriň başlanmagy üçin Ysraýyl bu planynya goýbolsun etmeli diýlen deklarasiýany Arap ligasyna agza käbir ýurtlar ret edenden soň, bu dokument sammitde tassyklanmady.


text:
Ýeňil atletika federasiýalarynyň halkara assosiasiýasynyň (IAAF) penşenbe güni Pekinde öz işini tamamlan kongressinde gurama täze prezident saýlanyldy. Ol 1500 metre ylgamakda iki gezek olimpiýa çempiony bolan Beýik Britaniýadan lord Sebastýan Koudyr. S. Kou bu wezipede 1999-njy ýyldan bäri işläp gelen 82 ýaşly, 15 çaganyň kakasy senegally Lamina Diakany çalyşdy.
Moskwa (1980 ý.) we Los-Anželes (1984) Olimpiadalarynyň 1500 metre ylgamakda çempiony täze wezipäni saýlawlarda ýeke-täk bäsdeşi bolan ukrainaly Sergeý Bubkany öňürtdi. Britaniýada 115, ukrainada bolsa 92 ses berildi — diýip, TASS habar berýär.
—Meniň Sergeýe oňat we uzaga çeken kompaniýa üçin minnetdarlyk bildiresim gelýär — diýip, saýlananyndan soň, S.Kun aýtdy. — Biziň ikimiz hem sport görnüşimize ynanýarys, ol adalatly baha berilmegine mynasyp.
Sebastýan Kou 58 ýaşynda. Sportdaky çykyşlaryny tamamlansoň, ol syýasy işgär we sport funksioneri hökmünde iş alyp bardy. 1992-nji ýyldan 1997-nji ýyla çenli iňlis parlamentiniň agzasy boldy, 2000-nji ýyldan bäri ömürlik per derejesinde eýedir. 2005-nji ýylda London Olimpiada 2005-iň paýtagty diýlip yglan edilensoň, Oýunlaryň guramaçylyk komitetine ýolbaşçylyk etdi.
Häzirki wagtda Sebastýan Kou “CSM Strategiýes” britan kompaniýasynyň baştutanydyr. Bu kompaniýa Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komiteti bilen ýygy aragatnaşyk saklaýar. Olaryň alyp barýan bilelikdäki işi netijesinde Aziada — 2017-niň Baş meýilnamasy işlenip-taýýarlanyldy. Ol oýunlary ýokary derejede guramaçylykly geçirmek üçin ähli ugurlar boýunça tapgyrlaýyn taýýarlyk işlerini özünde jemleýär.


text:
Düýn Azerbaýjanyň paýtagty Bakuda kaspiýaka döwletleriniň liderleriniň Sammiti geçirildi. Oňa Orsýetiň, Azerbaýjanyň, Eýranyň we Gazagystanyň döwlet liderleri bilen birlikde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşdy.
Sammitiň netijesinde bu bäş ýurduň prezidentleri Kaspi deňzindäki howpsuzlyk boýunça özara hyzmatdaşlyklar barada ylalaşyga gol çekdiler.
Bu ylalaşyk, hususan-da, terrorizm, guramaçylykly jenaýatçylyklar, harytlaryň kontrabandasy, bikanun ok-ýarag söwdasy, bikanun ýollar bilen amala aşyrylýan pul dolanşygy ýaly jenaýatçylyklara garşy bilelikde göreş alyp barmaklygy göz öňünde tutýar.
Düýn bu Sammitiň çäklerinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew we Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat bilen aýry-aýrylykda duşuşyp, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklar barada pikir alyşdy.


text:
Moskwada general Aleksandr Zelin tarapyndan mälim edilen bu göçüm Gürjüstanda alada döredip, ýurduň häkimiýetlerini aýak üstüne galdyrdy. General Zelin Orsýetiň habar gulluklaryna: “Ýerleşdirilen bu raketalar Abhaziýanyň we Günorta Osetiýanyň topraklaryny uçarlardan gorar” diýdi.
2008-njy ýylda Gürjüstan bilen bolan birnäçe günlük uruşdan soň Moskwa bu iki regiony garaşsyz döwletler diýip, ykrar etdi. Zeliniň aýtmagyna görä, bu raketalaryň maksady diňe Abhaziýanyň we Günorta Osetiýanyň topraklaryny goramak däl, olar bu ikisiniň howa serhetlerini bozan her bir uçary hem yzyna serpikdirer.
Gürji hökümeti aradan salym geçirmän bu göçüme reaksiýa görkezdi. Tbilisi Orsýeti basybalyjy ýurt hökmünde öz at-abraýyny hem roluny güýçlendirmek isleýänlikde aýyplady. Ýurduň premýer-ministriniň orunbasary Temur Iakobaşwili: “Orsýetiň raketa ýerleşdirmegi NATO-ny hem aladalandyrmaly” diýdi.
“Biziň elimizdäki maglumatlar Orsýetiň ýokary derejeli resmileriniň beren beýanatlaryna esaslanýar. S-300 kysymly raketalaryň ýerleşdirilmeginiň, ilkinji nobatda, fransuz prezidenti Sarkozynyň tagallasy bilen gelnen atyşyklary bes etmek ylalaşygyna tersdigine, ikinjiden hem, onuň regionda harby deňagramlylygy bozýandygyna şübhe ýok” diýip, Iakobaşwili aýtdy.Nämäniň alamaty?
Iakobaşwili: “Bular ýaly sistemanyň ýerleşdirilmegi diňe Gürjüstanyň garşysyna gönükdirilýän zat däl. Ol Orsýetiň weýrançylykly işleriniň ýene bir alamaty bolup durýar” diýip, sözüne goşdy. Gürjüstanyň daşary işleri ministriniň orunbasary Dawid Jalagonia hem halkara arkalaşygyny bu howply we prowokatiw herekete üns bermeklige çagyrdy.
“Bu bir asla kabul edip boljak iş däl. Biz özümiz bilen hyzmatdaş ýurtlardan we halkara jemgyýetçiliginden basyp alnan territoriýalary harbylaşdyrmagy artdyrmagyň deregine, ony ýaragsyzlandyrmagy, bulary eýelemegi bes etmegi üçin Orsýete basyş görkezmeklerini soraýarys” diýip, Jalagonia aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departameniniň sözçüsi Filip Krowly “Ak Tam bu işe gowy diýip garaýarmy?” diýlen soraga “ýok” diýip jogap berdi. Ol soň hem: “Men bu habaryň anyk dogrudyny bilemok. Abhaziýada iki ýyl bäri sistemalar bar. Bular şolaryň üstüne goşulypmy ýa goşulmanmy - ony tassyklap bilemzok” diýdi.
Moskwaly harby ekspert Aleksandr Goltzyň pikiriçe, Orsýetiň bu karary gaty geň görünýär: “S-300 biziň iň uzak menzilli raketamyz. Ol bir ugurda 10-dan köp ýeri nyşana alyp, 800-900 kilometre ýetýär. Bu bir serçäni top bilen awlamak baradaky şol gadymky hekaýa. Öz bilşiňiz ýaly, men Gürjüstanyň Harby-howa güýjçleriniň 10 uçarynyň bardygyna-da doly ynanamok”.


text:
Bir gezek Çary Aşyrdan gürrüň çykanda, ony daşyndan tanaýanlaryň biri: “Ol ýeke goşgusy bilen klassyk boldy” diýdi. Şol ýeke goşgy üçin, şahyryň nähili takdyry başdan geçirendiginden köpleriň habary ýokdur.
Ýetimlik
Ol ynsan ýazyjy-şahyrlaryň arasynda iň uzak ýaşap bileni boldy. Togsandan agdy, ýöne ýüz ýaşa ýetmedi. Şu günlerde bolsa onuň doglan gününe 105 ýyl bolýar.
Çary Aşyr 1910-njy ýylyň 10-njy dekabrynda, Aşgabadyň etegindäki Köşi obasynda dünýä indi. 2003-nji ýylyň fewralynda aradan çykdy.
Ol ýaşlykdan ene-atasyz ýetim galýar.
Ýetimlik gursun, dostlar,
Ýüzüň, gözüň soluk bolar.
Köýnejigiň ýyrtyk-ýyrtyk,
Ýeňjagazyň ýoluk bolar.
Ýetimlik gül dek soldurar,
Görendirin, görendirin.
Bir wagt kişi elinde
Ýörendirin, ýörendirin…
Tutha-baslyk belasy
Ol Çagalar öýünde terbiýelenip, bilim alýar. Düýpli bilim almak üçin, Moskwa okuwa gidýär.
Goldawsyz ýeke ýigit iýjek çöregini gazanmak üçin, gijelerine köçede gar ardypdyr.
“Daň bilen köçeleriň garyny artmaga başlardyk. Näçe ir turup bilseň, şonça ýeňil. Aýak astynda beýle bir basgylanmanka gar artmak ýeňil düşýär” diýip gürrüň berýärdi.
“Meniň Moskwada okamagym, gören görgülerim bähbide ýazdy. Türkmenistana dolanyp gelenimde, bar ýerde tutha-tutluk gidýärdi. Adamlar biri-birine şeýle bir ýowuz daraşýarlar. Öz dogan agasyny ýamanlap, türmä basdyranlar bar. Soňky dört ýylymy Moskwada geçiremsoň, meni tanaýan ýok. Şonuň üçin ol howpdan aman galdym” diýip, Çary aga gürrüň beripdi.
Uruş
Çary Aşyr öz döwrüniň ikinji ýowuz belasy Jahan urşunyň girdabyndan sowlup bilmedi. 1942-nji ýylda urşa gitmeli boldy. Uruşda agyr ýaralandy.
Özüni ölümden halas eden medisina uýasy barada şeýle ýazdy.
Ol gün ýel ösýärdi tozadyp gary,
Top oky ýagýardy, ýanýardy däri.
Agaçlar burjulap, ýerler doňupdy,
Beýnim sarsyp, ýüzüme gan eňipdi.
Gulak eşidýärdi, göz görmeýärdi,
Iki elim ganly gary sermeýärdi.
Başymy galdyryp, bir ýakymly el,
Zenzele içinde bir zat diýdi ol.
Mähriban ene dek edýärdi emi,
Çawýardy ýüzüme ýakymly demi.
Ýadymda däl aýdan sözleriniň bary,
Şulary ýat tutdum şol günden bäri:
„Adym Nina – diýdi. – Özüm ermeni.”
Şol gyz halas etdi ölümden meni.
“Ganly saka”
Şahyryň döredijiliginiň agramly bölegini öz halkynyň agyr takdyry eýeledi.
Çary Aşyryň her bir eseriniň aňrysynda uly taryh bar. Uruşdan soňky ýyllarda “Ganly saka” trilogiýasyny döretmäge girişdi.
“Ganly saka” türkmen halkynyň suwa mätäçligini hem suw ugrunda barýan çaknyşygy beýan etdi. Bu mesele halkyň tragediýasy bolup geldi. Aýtmaklaryna görä, Ahalda suw nobaty wagtynda, gan döküşikli dawa bolupdyr.
Şahyryň “Ganly saka” eseriniň baş gahrymany Çaryýar şol saka barada şeýle diýýär.
Diýmäweri, diýmäweri,
Ganlydyr ol sakaň başy.
Ýanaşman, aga, ýanaşman,
Mazarlykdyr degre daşy.
Asyrlar boýy akar suwa zar bolup gelen milletiň takdyryny “Ganly saka” giňden beýan etdi. Wakalaryň çakdan aşa uzalyp gidýändigi sebäpli şahyr “Lalyň ogly” hem “Gökýaýlanyň ýigitleri” poemalaryny-da döretmeli boldy.
Olar “Ganly sakanyň” dowamy bolup, umumylykda tutuş bir döwrüň taryhyny beýan edýän monumental trilogiýa öwrüldi.
Bu eser barada ýörite ylmy işler, soňra bolsa tutuş monografiýa ýazyldy. Soňy bilen “Ganly sakanyň” esasynda sahna eseri, has takygy, sungatyň iň ýokary derejesi saýylýan opera döredildi.
Şeýlelikde, Çary Aşyr täze türkmen edebiýatynda poeziýadaky epiki usuly esaslandyrdy.
Soňky hyzmat
Çary Aşyr ömrüniň soňky bölegini proza ýazmaga bagyş etdi. Onuň döreden “Ekizler”, “Göreş”, “Garry serdar” hem beýleki romanlaryny okyjylar gowy garşy aldylar.
Onuň bitiren hyzmaty barada gaty giň gürrüň edip bolar. Ol terjimeçi hökmünde hem uly iş bitirdi. S.A. Puşkiniň, Ýu.M. Lermontowyň, N.A. Nekrasowyň, T.G. Şewçenkonyň, N.W. Gogolyň, L.N. Tolstoýyň, A.P. Çehowyň, W.W. Maýakowskiniň, N. Tihonowyň dürli eserlerini türkmen diline terjime edipdi.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Türkiýäniň Giresun welaýatynyň Göreli etrabynyň müftüsi Enwer Türkmen şeýle diýýär: "Käbir adamlaryň öz goňşularynyň ulanýan wi-fi, ýagny kabelsiz internet hyzmatdyndan birugsat peýdalanmagy haramdyr".
“Dogan” habarlar gullugynyň (DHA) habar bermegine görä, Enwer Türkmen özüniň internet baradaky pitiwasyny (fetwa) şeýle düşündirýär: ýagny goňşyň internet ulgamyndan peýdalanmak üçin hökmany suratda onuň razyçylygy alynmalydyr.
Müfti metbugat habarçylaryna beren beýannamasynda: "Birugsat ýagdaýda başga biriniň kabelsiz internet ulgamyndan peýdalanmak, yslam dininiň kadalaryna gabat gelmeýär. Wi-Fi kabelsiz internet ulgamyndan peýdalanmaklygyň hem bir çägi bar. Şol çägi geçen mahalyň, goşmaça töleg tölemeli bolýarsyň. Başga biriniň Wi-Fi kabelsiz internet ulgamyndan pulsuz, mugt peýdalanmak bilen bir wagtyň özünde hyzmatyň limitini, ýagny çägini geçibem, goňşa maddy zyýan berýärsiň. Şonuň üçinem goňşyň kabelsiz internedinden birugsat peýdalanmak hahal däl we Allanyň bendesiniň hakyny iýmeklikdir" diýipdir.
Türkiýede müftüler Döwlet din işleri edarasynyň buýrugy bilen wezipä bellenýärler. Türkiýe respublikasynyň düýbüni tutan Mustafa Kemal Atatürküň dini döwlet işinden aýyrmaklyk maksady bilen 1926-njy ýylda döreden şol edarasynyň häzirki býujet serişdesi käbir beýleki ministrlikleriň birnäçesiniň bilelikdäki býujetindenem köpdür.


text:
Ýakynda psihiki taýdan näsag diýlip hasaplanylýan bir adamyň eden hüjüminde ýüzüne we dişine zeper ýeten Italiýanyň premýer-ministri Silwio Berluskoni azyndan ýene bir gün keselhanada bolar.
Berluskoniniň doktorlary oňa geljek iki hepdäniň dowamynda jemgyýetçilik çärelerine gatnaşmazlygy maslahat berendiklerini mälim etdiler. Bu bolsa, Italiýanyň premýer-ministriniň klimatyň özgermek meselesi boýunça Kopengagende geçýän halkara konferensiýasyna-da baryp bilmejekdigini aňladýar.
Geçen ýekşenbe güni Italiýanyň Milan şäherinde Berluskoniniň öz tarapdarlarynyň öňünde söz sözläp eden çykyşynyň yzýany, psihiki taýdan näsag diýlip hasaplanylýan bir adam onuň ýüzüne kiçiräk bir demir heýkel bilen urupdy.
Bu hüjümiň netijesinde premýer-ministr Berluskoniniň burun süňki bilen iki dişi döwüldi. Wakanyň yzy bilen polisiýa bu hüjümi amala aşyrany tussag etdi.


text:
Ermenistan Azerbaýjanda geçiriljek “Eurovision- 2012” aýdym-saz bäsleşigine gatnaşmajakdygyny yglan edýär.
Ermenistanyň bu bäsleşige gatnaşjak wekilini saýlaýan jemgyýetçilik telewideniýesi şeýle boýkotyň Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň 1-nji martdaky çykyşynda “dünýä ermenilerini” ýurduň iň esasy duşmanlary diýip atlandyrmagy bilen baglydygyny habar berýär.
Döwlet telewideniýesiniň ýaýradan beýanatynda bu karara prezident Alyýewiň “ähli ermeniler, şol sanda “Eurovision” bäsleşigine gatnaşýan ermeni delegasiýasynyň agzalary hem Azerbaýjanyň duşmanlary diýip resmi taýdan çykyş etmeginiň" şeýle karara sebäp bolandygy aýdylýar.
Bu basleşigi gurnaýan “Ýewropanyň gepleşikler bileleşigi” munuň “gynandyryjy” karardygyny aýdýar.
Azerbaýjan 2011-nji ýylda Germaniýada geçirilen “Eurovision” basleşiginde ýeňiş gazanyp, 2012-nji ýylda bäsleşigiň Bakuwda geçirilmegine hukuk gazanypdy.


text:
Owgan resmileri ýurduň demirgazyk welaýatynda alnyp gaçylan dokuz adamyň öldürilendigini habar berýärler.
Owganystanyň Sar-e Pol welaýatynyň häkimi Abdul Jabar Hakbiniň çarşenbe güni beren maglumatyna görä, öldürilenleriň arasynda welaýat geňeşligine dalaş edýän kandidat Hussain Nazari hem bar.
Gürrüňi edilýän dokuz adam geçen hepdäniň soňunda alnyp gaçylypdy we ýurduň resmileri olaryň boşadylmagy üçin gepleşikleri geçirýärdi.
Häzirki wagta çenli alnyp gaçylanlaryň bäşisiniň jesedi tapyldy we beýleki jesetleri tapmak ugrunda hem gözlegler dowam edýär. Tapylan jesetleriň käbirleriniň kellesi çapylypdyr.
Henize çenli alnyp gaçylmalaryň we öldürmeleriň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady.
“Talyban” hereketi şu hepdäniň soňunda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryny bulaşdyrmaga wada beripdi.


text:
Soňky aýlarda türkmen-owgan serhedindäki howpsuzlyk ýagdaýlarynyň barha kän üýtgeýändigi barada habarlar çykýar. Azatlyk Radiosy bu habarlar we türkmen hökümetiniň pozisiýasy barada Merkezi Aziýa meselelerini ýakyndan yzarlaýan žurnalist Brus Panniýeriň pikirini sorady.
Azatlyk radiosy: Brus, bu meseläni ýakyndan synlap ýören ekspert hökmünde aýtsaňyz, siziň pikiriňizçe, Türkmen hökümetiniň häzirki ýagdaýda türkmen-owgan serhedi meselesine çemeleşişi nähili?
Brus Panniýer: Hakykatda Türkmen hökümetiniň edýän we etmeýän zatlaryny görmek lapykeç edýär. Şu ýylyň başynda serhediň Türkmenistan tarapynda adamlar öldürilende we häzir, daşary ýurt goşunlarynyň Owganystandan çykmaga taýýarlyk görýän wagtynda ýagdaýyň belki-de togsanynjy ýyllaryň ahyryndaky ýaly bolmajagyna, ol ýerde «Talybanyň» we jeňçi toparlaryň has erkin gezmegine ýol açyljagyna düşüniler öýtdük. Türkmen hökümeti bu meselede öz ýöretjek syýasatyny kesgitlemedik ýaly görünýär. Ol bir zatlar etmäge synanýar, soň ony etmegi goýýar.
Biz birnäçe aý mundan öň olaryň Owganystandaky, serhediň beýle ýüzündäki obalylar, tire wekilleri bilen duşuşyp, has gowy gatnaşyk gurjak bolup başlandygyny gördük. Ýagny olar ekerançylyk ýerlerini opuryp, akymyny üýtgedýän derýanyň kenarynda gaçy galdyrmak, Owganystana köpräk elektrik toguny bermek-beýleki barada gürrüň etdiler.
Ýagny olar Owganystanyň Türkmenistan bilen serhet ýakasynda ýaşaýan oba adamlary bilen has dostlaşýan ýaly göründiler, ýagny bu olaryň howpsuzlyk syýasaty bolup, Owganystanyň demirgazyk serhediniň boýundaky türkmen toparlarynyň «Talybanyň», «Özbegistanyň Yslam hereketiniň» agzalarynyň ýa beýlekileriň serhedi bozup, Türkmenistanda gowga döretmeginiň öňüni almalydy...
Azatlyk radiosy: Indi bu meselede näme üýtgedi?
Brus Panniýer: Indi soňky maglumatlar türkmen resmileriniň owgan serhediniň beýle tarapyndaky adamlar bilen duşuşmaýandyklaryny görkezýär. Mundanam başga, türkmen tarapy «gorag galasy» ýaly bir zat gurmaga başlady. Ýagny olar bu ýere gurluşyk materiallaryny getirip, has kän serhet beklerini, gorag diwarlaryny, haýatlary gurmakçy ýaly görünýär. Şol bir wagtda bu tutuş serhet boýunda däl.
Ýagny Owganystanyň gowgalyrak etrabynyň deňinde diwar gurup, onuň goňşy etrabynda, biraz parahat etrabyň gabadynda gorag diwaryny gurmak gerek däl diýip pikir edilýän ýaly. Emma bu Türkmenistan tarapyndan akyllylyk däl, sebäbi ol ýerden geçjekler haýatyň ýok ýerinden, goralmaýan ýerinden geçip bilerler ahyryn.
Azatlyk Radiosy: Azatlygyň diňleýjileriniň käbiri Türkmenistanyň bu meselede Orsýete bil baglaýandygyny öňe sürýär. Siziňçe, eger serhetde ýagdaý üýtgese, Orsýete Türkmenistana kömek edermi?
Brus Panniýer: Meniň pikirimçe, bu diňe Türkmenistan babatynda däl, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ählisinde, eger-de ýagdaý gaty erbetleşse, ýagny hökümet ýykylmak ýagdaýyna düşse, Moskwa telefon edip, gel, gaýrat et-de bize kömek et diýmek ähtimallygy ýaly bir zat bar. Elbetde, Moskwa gelmäge hem kömek etmäge höwesek bolar. Eýsem näme üçin kömek etmäge höwesek bolar? Bu diňe gelip kömek etmek we soň gitmek bolmaz, bu ýerde bir ylalaşyk baglaşylar.
Ýagny biz size jeňçileriňizden dynmaga kömek ederis, emma biziň bu ýerde bolýan zatlar barada öz aýtjak zadymyz bar diýler. Eger başga sebäp bolmasa, biz öz getiren esgerlerimiziň hemmesini bärden çykarjak däl, ýagny bir bölegini siziň ýurduňyzda saklajak diýerler. Ýa-da bolmasa biz daşary işler ministrligimizden käbir adamlary bärde goýjak, olar size nädip hökümet dolandyrmalydygy barada maslahat bererler, sebäbi biz ýene şeýle ýagdaýyň bolmagyny islemeýäris diýerler.
Ýagny Orsýet deregine bir zatlar alman, olara howpsuzlyk bermez. Hawa, umuman Orsýet Merkezi Aziýada howpsuzlygyň kepili, emma muňa derek Kremliň diýýän zatlaryny gowy diňlemeli bolar we syýasaty özüň däl-de, olar ýöreder.


text:
Anna güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ikinji sapar prezidentlik wezipesine geçiş dabarasy, inaugurasiýasy boldy. Türkmen mediasy we daşary ýurt habar serişdeleri Aşgabatdaky Kongresler köşgünde geçirilen bu dabara şol gün irden 3,000 töweregi adamyň gatnaşandygyny ýazdylar.
Türkmenistanyň ähli döwlet gurluşlarynyň we welaýatlarynyň resmi wekillerinden başga-da, ýakyn hem uzak daşary ýurtlardan diplomatik wekilleriň inaugurasiýa gatnaşandygy habar berilýär. Owgan parlamentindäki käbir türkmen wekilleriniň çakylyk esasynda dabara gatnaşandygy barada hem maglumat gowuşdy. Emma oňa haýsydyr bir daşary ýurtlaryň döwlet ýa hökümet başlyklarynyň gatnaşandygy baradaky maglumat türkmen mediasynynyň maglumatlarynda-da, Türkmenistanda akkreditasiýa edilen daşary ýurt habar agentlikleriniň maglumatlarynda-da göze ilmeýär.
2007-nji ýylyň 14-nji fewralynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň prezidenti wezipesine geçiş dabarasyna dünýäniň 30 töweregi döwletinden döwlet baştutanlary we hökümet başlyklary gatnaşypdylar. Bäş ýyldan soňky geçirilen inaugurasiýada olaryň birem ýok. Olara çakylyk ýollanyp-ýollanmandygy barada ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerinde maglumat berilmändir.
Orsýetiň strategik barlaglar institutynyň eksperti Aždar Gurdowyň pikiriçe, saýlawlaryň yzysüre netijeler yglan edilip, bäş günden inaugurasiýa dabarasy geçirildi. Şu arada daşary ýurt liderlerini çagyrmaga mümkinçilik bolmady. Gyssagara çakylyk ýollanaýanda-da, kim özüniň öňünden planlaşdyrylan iş grafigini bozup, inaugurasiýa gaýtjak. Bu birinji çaklama. Aždar Gurdow ýene-de şeýle diýýär:
—Ikinji çaklama: gatnaşmazlygy bilen dünýä jemgyýetçiligi geçirilen saýlawlara bolan garaýşyny mälim etdi. Türkmen häkimiýetleri şol saýlawlaryň kanunydygyny görkezmek isleýärler. Eger daşary ýurt döwlet hem hökümet baştutanlary gatnaşan bolsa, ol şeýle bolup görnerdi. Olaryň inaugurasiýa gatnaşmazlygyna olaryň negatiw garaýşy hökmünde baha bermek mümkin.
Merkezi Aziýa döwletleriniň arasynda ýakynda prezident saýlawlary geçirilen ýurt Gyrgyzystan bolup, Almazbek Atambaýewiň inaugurasiýasyna Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül, Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili, Gazagystanyň, Täjigistanyň hökümet başlyklary, Özbegistanyň we Türkmenistanyň parlament başlyklary we beýleki ýokary derejeli adamlar gatnaşypdylar.
Diplomatik sebäpleri bolup bilermi?
Berdimuhamedowyň ikinji inaugurasiýasyna şeýle ýokary derejeli wekilleriň gatnaşmazlygynyň diplomatik sebäpleri bolup bilermi? Diplomatik kanallar boýunça çakylyk ýollamak, halkara düzgünleri boýunça, döwletler arasynda nähili amala aşyrylýar? Türkmenistanyň Türkiýedäki we Ysraýyldaky öňki ilçisi Nurmuhammet Hanamow bu barada şeýle diýdi:
—Döwlet ýolbaşçylary çagyryljak bolnanda, diplomatik ýollar bilen öňünden taýynlyk görülýär. Döwlet ýolbaşçysyndan başlanýar: “Şunuň ýaly dabara boljak, siz gatnaşyp bilýärsiňizmi?”. Ol ýa beýleki bir ýurduň döwlet baştutany gatnaşyp bilmejek bolsa, soň hökümet ýa partlament başlygynyň gatnaşmagy baradaky teklip orta atylýar. Mesele çözülýänçä, diplomatik kanallar boýunça iş alnyp barylýar. Meniň pikirim boýunça, şu gezek inaugurasiýa çakylyk boýunça öňünden iş alnyp barlanda, döwletiň ýokary derejedäki adamlary gatanşyp bilmejegini aýdandan soň “Aý, onuň ýaly boljak bolsa, masgara bolup oturmaly, hiç kimem çagyrmaly” diýip, şeýle netijä gelindimikä diýýärin.
Hanamow daşary ýurt döwlet we hökümet başlyklarynyň Türkmenistandaky dabara gatnaşmazlygynyň sebäbi diňe bir olaryň işiniň köplügi bilen bagly däl bolmagy mümkin diýen pikiri öňe sürdi. Onuň pikiriçe munuň düýp sebäbi başga zatlarda bolmagy ahmal:
—Berdimuhamedowyň gitdigiçe abraýy gaçýar. Ol gitdigiçe özüniň ýalançydygyny dünýä görkezýär. Meselem, oppozisiýany çagyryp, soňam sessiz-üýnsüz, çagyrmadyk ýaly bolup, şular ýaly bir topar edýän hereketinde ýalany orta çykansoň, abraýy gitdigiçe gaçansoň, şeýle netijä gelýärler diýip, pikir edýärin.
Birnäçe ýurduň liderleri, bu dabara gatnaşmasalar-da, Berdimuhamedowy telefon arkaly şol gün gutladylar. Türkmen metbugatynyň maglumatyna görä, şeýle liderleriň arasynda Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew, Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül, Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç, Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko dagylar bar.


text:
Abraýly bir owgan syýasatçysy özüniň prezident Hamid Karzaýyň Birleşen Ştatlar bilen gol çekilmeli howpsuzlyk şertnamasyny soňa goýmak teklibine garşydygyny aýdýar.
Ozalky owgan prezidenti we parlament spikeri, Loýa jirga, Kabulda müňlerçe tire baştutanynyň we beýleki ýolbaşçy adamlaryň gatnaşmagynda geçirilýän uly maslahata başlyklyk edýän Sibghatullah Mojaddedi şenbe güni Azat Owganystan radiosyna Karzaýyň delagatlardan howpsuzlyk şertnamasyna gol çkkmegiň gijikdirilmegini soramaga haky ýok diýdi.
"Men size aýdýaryn, Karzaýyň beýle diýmäge haky ýok. Bu nädogry we gödek ýalňyş, sebäbi Birleşen Ştatlar Karzaýyň öňünden goýan şertleriniň ählisini ýerine ýetirdi, emma ol şondan soňam ylalaşygy yza çekjek bolýar. Gijikmek ýitgi we Owganystan üçin betbagtçylyk bolar. Bu hili teklipler Owganystanyň bähbidine garşy we kabul ederlik däl."
Karzaý penşenbe güni Loýa jirga delegatlaryna bu şertnama gol çekmek işi Owganystanyň indiki aprelde geçjek prezident saýlawlary bolup geçýänçä gijikdirilip hem bilner diýdi. Muňa jogap edip, Birleşen Ştatlaryň resmisi bu ylalaşygyň 2014-nji ýyl başlanmazyndan öň tamamlanmalydygyny aýtdy. Emma Karzaýyň sözçüsi Aimal Faizi anna güni Owganystan Birleşen Ştatlaryň bellän «soňky möhletlerini» ykrar etmeýär diýdi.
Ikitaraplaýyn Howpsuzlyk şertnamasy Birleşen Ştatlara NATO ýolbaşçylygyndaky halkara güýçleri 2014-nji ýylyň aýagynda Owganystandan çykarylandan soň müňlerçe esgeri bu ýerde saklamak mümkinçiligini bermeli.
Karzaýyň edarasynyň şenbe güni ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, Karzaý anna güni giçlik ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen uzak telefon gepleşigini geçirdi.
Beýanatda Kerriniň hawpsuzlyk paktyna şu ýyl soňlanmanka gol çekilmelidigi baradaky talabyna Karzaý Kabul bu şertnama halkara güýçleri owgan öýlerine hüjüm etmegi bes edip, owgan parahatçylyk prosesini doly goldap, aprelde azat we adalatly prezident saýlawlaryny kepillendiren halatynda gol çeker diýip jogap berdi diýilýär.
Faizi Karzaýyň ýekşenbede Loýa jirgada sözlejek hoşlaşyk sözünde bu şertnama gol çekilmegini prezident saýlawlary geçýänçä yza süýşürmegi talap etmeginiň «sebäplerini» düşündirmegine garaşylýar diýdi.
Bu şertnama gol çekmek meselesindäki oňuşmazlyklar dört günlük Loýa jirgany biraz alada goýdy, emma onuň soňundaky ses berişlige Karzaýyň arzuwlarynyň täsir ýetirmegine garaşylýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýa krizisini maslahat etdiler. Olar Dublinde howpsuzlyk boýunça geçirilýän konferensiýanyň çäginde penşenbe güni duşuşdylar.
Olaryň bu duşuşygyna Siriýa boýunça halkara wekili Lakhdar Brahimi hem gatnaşdy.
Ol iki tarapyň bu mesele boýunça çözgüt tapmandygyny, ýöne Siriýa babatynda çapraz gelýän garaýyşlarynyň “ýerlikli” çözgüdiniň üstünde işlejekdiklerini aýtdy.
Waşington we onuň ýaranlary Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň wezipesinden çekilmegini isleýärler. Orsýet bolsa onuň ykbaly daşky güýçler tarapyndan çözülmeli däl diýýär.
Siriýadaky dawada 40 müň adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
Horwatiýanyň territoriýasynda Dunaý derýasyndan barlag üçin alnan suwda alýumininiň bolmalysyndan köpdügi ýüze çykaryldy.
Barlag Wengriýanyň alýuminiý toplumynda bolan betbagçylyk sebäpli geçirildi. Alýuminili gumuň böwediniň ýarylmagy hem zäherli maddalaryň ýaýramagy netijesinde 7 adam ölüp, onlarça adam ýaradar boldy.
Horwatiýaly ekspertleriň maglumatyna görä, şu hepdäniň başynda Dunaý derýasynyň suwundaky alýumini kadadan döret ýarym esse ýokary bolup çykypdyr.
Biraz soň onuň azalýandygy hasaba alnypdyr. Şol bir wagtda-da ynsan saglygyna howp ýokdugy nygtalýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron özleriniň «çuň alada galandyklaryny» we Siriýanyň hökümetiniň himiki ýaraglary ulanyp, asuda ilatdan ýüzlerçe adamy öldürendigi barada aýdylýanlar babatda mümkin bolan çäräni görmegiň pikirini edýändiklerini aýdýarlar.
Obama şenbe güni özüniň ýokary derejeli maslahatçylary bilen duşuşdy we Kameron bilen telefonda gürleşdi.
Britaniýanyň beýanatynda Obama bilen Kameronyň geçen çarşenbede, 21-nji awgustda edilen himiki ýarag hüjüminiň Siriýanyň hökümet güýçlerine degişlidigini aňladýan alamatlaryň köpelmegi netijesinde «çuň alada galandygy» aýdylýar.
Birleşen Ştatlar özüniň bu hadysa babatdaky barlag-agtaryşynyň dowam edýändigini aýtdy.
Damask pitneçileri günäleýär
Siriýanyň hökümeti özi tarapyndan Damaskyň gündogar künjegine zäherli gaz hüjüminiň amala aşyrylandygyny ret etdi. Hökümet bu meselede pitneçi güýçleri günäledi we gozgalaňçylaryň iki ýarym ýyllyk urşa Günbataryň harby gatyşmasyny gazanmak üçin prowakasiýa gurnandygyny öňe sürdi.
Başga bir tarapdan, Birleşen Ştatlaryň Döwlet dempartamentiniň resmisi döwlet sekretary Jon Kerriniň penşenbe güni Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Muallem bilen telefonda gürleşendigini aýtdy.
Ol resmi Kerriniň daşary işler ministrine, eger özi bu hüjüme jogapkär bolmasa, Siriýanyň hökümeti BMG-niň inspektorlaryna hüjümiň bolan ýerine derhal we päsgelçiliksiz barmaga mümkinçilik bermeli diýendigini aýtdy.
Şeýle-de ol resmi Kerriniň bu ýagdaý barada Saud Arabystanyndaky, Iordaniýadaky we Türkiýedäki kärdeşleri bilen hem telefon maslahatyny edendigini aýtdy.
Diýilýän himiki hüjümden soň asmana göterilen duman. 21-nji awgust, 2013.
Sahawatçylyk esaslarynda işleýän «Serhetsiz doktorlar» guramasynyň aýtmagyna görä, Damaskyň golaýyndaky hassahanlar bu hüjüm zerarly 355 adamyň ölendigini, 3600 çemesi hassanyň bolsa "neýrotoksik" simptomlardan ejir çekýändigini habar beripdir.
Mego Terzian «Roýter» telewideniýesine özüniň ol pidalara garşy neýrotokisik serişdeleriň ulanylanadygyna berk ynanýandygyny, emma bu işde kimiň jogapkärdigini aýdyp bilmejegini aýtdy. Şeýle-de ol haýsy himiki serişdäniň ulanylandygynyň anyk däldigini belledi.
Siriýa tarapdar oppozisiýa çeşmeleri bu hüjümde ölenleriň sanynyň 500 bilen 1000 aralygynda bolmagynyň mümkindigini aýtdylar.
Harby çärä taýýarlyk
Soňky maglumatlara görä, Birleşen Ştatlaryň harbylary, mümkin bolan harby herkete taýýarlygyň çäginde, harby gämilerini we beýleki aktiwlerini gaýtadan ýerleşdirdi.
"F-16" söweş uçary
Goranmak sekretary Çak Heýgel ýekşenbe güni, Malaýziýa saparynda çykyp gürläp, indi, Obama şeýle hereket zerur diýip karar etse, Birleşen Ştatlaryň Siriýa babatda harby çäre görmäge taýýardygyny aýtdy.
"Prezident Obama Goranmak departamentine ähli ýagdaýa degişli çärelere taýýar bolmagy tabşyrdy. Biz şol diýleni etdik. Ýene-de, eger ol şol çäreleriň birini ulanmaly diýip karar etse, biz olardan islendik çäräni görmäge taýýar."
Birleşen Ştatlaryň Siriýanyň goňşusy Iordaniýada eýýäm ýüzlerçe esgeri, «F-16» söweş uçarlary, raketadan goraýan batareýalary ýerleşdirilen.
Siriýa, Eýran duýduryş berýär
Siriýanyň hökümeti Waşingtona harby çäre görmezlik barada duýduryş berdi.
Informasiýa ministri Omran al-Zoubi Birleşen Ştatlaryň güýçleri tarapyndan edilen islendik hüjüm Ýakyn Gündogarda has kän zorluga getirip biler diýdi.
Siriýanyň ýarany Eýran hem Amerikanyň Siriýa babatdaky harby gatyşmasyna garşy duýduryş berdi. Bu ýurduň daşary işler ministri Abbas Arakji beýle hereketiň diňe ýagdaýy erbetleşdirjegini aýtdy.
Prezident Hasan Rohani Eýran himiki ýaraglaryň Siriýada adamlary öldürendigine ynanýar diýdi, ýöne beýle ýaraglary kimiň ulanandygy baradaky pikirini welin aýtmady.
Eýranyň Daşary işler ministrligi Siriýanyň hökümetiniň pitneçi güýçler jogapkär diýen sözüni goldaýar.


text:
Başatgyç meselesi Täjigistanyň dürli derejedäki resmi ýolbaşçylary üçin täzelik däl.
Zenanlaryň ulanýan dini başatgyçlary öň iş ýerlerinde kabul edilmän, pasport suratynda hemem mekdeplerde gadagan edilipdi.
Häzirki wagtda başatgyç ýene-de gün tertibinde duran mesele. Maglumatlara görä, bu gezek Täjigistanyň günortasynda ýerleşýän Kulab şäherinde birnäçe zenan başatgyç zerarly peýda bolan deri keselinden kösenýär.
Täjigistanyň günortasyndaky Kulýab şäheriniň lukmanlarynyň aýtmagyna görä, olar soňky hepdelerde tutuş boýunlary we elleri gijilewükli, şeýle hem deriniň azmagy zerarly iriňlän ýaraly örgünler sebäpli keselhana ýüzlenipdirler.
Lukmanlaryň derňewi
"Şu güne çenli şol bir wagtda şol bir meňzeş alamatlar bilen kesellän adamlaryň beýle köpüsine duş gelmändik, şol sebäpli hem biz problemanyň düýp sebäbini tapmak maksady bilen kiçi derňew geçirmeli diýen karara geldik" diýip, Kulýabyň deri keselleri boýunça ýöriteleşdirilen regional hassahanasynyň ýolbaşçysy Alikon Muradow aýtdy.
Derňewler bu kesele sintetiki matalardan öndürilip, Hytaýdan import edilýän başatgyçlaryň sebäp bolýandygyny görkezdi.
"Biziň geçiren derňewlerimize görä, bu deri keseliniň peýda bolmagyna şu sintetiki matalar sebäp bolupdyr. Köplenç deriniň gijeýän bölegi azyp ýara öwrülipdir. Şonuň üçin biz öz näsaglarymyza sintetiki matalardan gaça durmaklaryny maslahat berdik" diýip, Murodow aýtdy.
Kulýab howanyň temperaturasynyň 40 gradusdan hem geçýän juda yssy tomus aýlary bilen tanalýar. Howa geçirmeýän matalar yssy howa bilen bilelikde aýylganç deri keselleriniň döremegine sebäp bolýar.
Saglyk we nyrh meselesi
Kulýabyň ýaşaýjysy Madina Jabbarowanyň aýtmagyna görä, onuň boýnunyň töweregindäki örgünler we gijilewük tomsuň başynda döräpdir.
"Yssy howada derlemegiň netijesinde ol has hem erbetleşip bilerdi" diýip, deri keseli doly infeksiýa öwrülen Jabbarowa aýtdy.
Kulýabdaky başatgyç atynýan beýleki zenanlar ýaly, Jabbarowa hem Hytaýda öndürilen elýeterli nyrhdaky dini egin-eşikleri geýýär. Sintetiki matalardan öndürilen ýaglygyň, uzyn köýnegiň we balagyň bilelikdäki bahasy 20 amerikan dollaryna barabar.
Ýöne doktorlaryň görkezmesine görä, häzirki wagtda şeýle harydyň satyn alynmagy gadagan. Muňa derek olar, allergiýa reaksiýalarynyň we deri keselleriniň öňüni almak üçin, zenanlara pagtadan, ýüpekden öndürilen matalary saýlap almagy maslahat berýärler.
Ýöne bu alyjylar üçin aňsat mesele däl. Kulýabyň merkezi bazarynyň söwdagäri Rahime Kaýumowanyň aýtmagyna görä, pagtadan we ýüpekden öndürilen başatgyçlar sintetiki matalardan öndürilen başatgyçlardan bäş esse gymmat.
"Bu görnüşde pagtadan öndürilen başatgyç kän geçenok, şonuň üçin hem men olary köpden alyp, ätiýaçlyk üçin saklamok. Ýöne Hytaýda öndürilen dini geýimlere isleg uly” diýip, söwdagär aýtdy.
Mekdeplerde we döwlet edaralarynda dini başatgyjy atynmagyň resmi taýdan gadagan edilendigine garamazdan, ol Täjigistanyň gündogarynda ýerleşýän Raşit julgesiniň konserwatiw jemgyýetiniň gündelik durmuşynyň bir bölegi bolup galýar.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwdaky işgärleri özlerine döwlet prokurorlary tarapyndan azar berilýändigini aýdýarlar.
Azerbaýjan gullugynyň direktory Kenan Alyýew Azatlyk radiosynyň onlarça habarçysynyň, öz işleri bilen bagly sorag edilmek üçin, prokuratura çagyrylandygyny aýdýar.
Habarçylaryň köpüsi, aklawçy bolmasa, özleriniň hiç soraga jogap bermejegini aýtdy. Döwlet inspektorlary 26-njy dekabrda Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Bakuwdaky ofisine reýd geçirip, onuň gapysyny möhürledi.
Olar radionyň býurosynyň daşary ýurtdan maliýeleşdirilýän guramalar we azeri kanunlary meselesindäki derňewiň çäginde barlanýadygyny aýtdylar.
Azerbaýjanda häzir 15 töweregi žurnalist we blogçy, şol sanda Azatlyk radiosynyň derňewçi žurnalisti Hatyja Ysmaýylowa hem gözenegiň arkasynda saklanýar.
Sud resmileri 26-njy dekabrda onuň iki aýlyk wagtlaýyn tussaglygynyň öý tussaglygyna geçirilmegi baradaky haýyşyny ret etdiler.


text:
Paýtagt Aşgabadyň Parahat mikroraýonynda işleýän hususy diş lukmanlardan birine garşy jenaýat işi gozgaldy. Ol gadagançylyga garamazdan, gizlinlikde gije sagat 20.00-dan soň näsaglary kabul edenlikde aýyplanýar.
Bu habar 24-nji iýunda Saglygy goraýyş ministrliginde geçirilen ýygnakda mälim edilipdir. Şol ýygnaga gatnaşan, emma adynyň efirde tutulmazlygyny islän bir saglyk işgäriniň aýtmagyna görä, bu jenaýat işi polisiýa tarapyndan derňelýär.
Agzalýan jenaýat işi baradaky habar şu aýyň başynda, ýagny 7-nji iýunda Saglygy goraýyş ministrliginde ýygnak geçirilip, lisenziýasyz işleýän hususy diş lukmanlarynyň garşysyna çäre görmek kararyna gelnendigi baradaky habarlar ýaýrandan kän wagt geçmänkä ýüze çykdy.
Şol ýygnaga gatnaşanlardan biri, özüni Orazgeldi diýip tanadan aşgabatly diş lukmanynyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, şol wakadan bäri paýtagtda we Ahal welaýatynda iş alyp barýan hususyýetçi diş lukmançylyk kabinetleriniň 45 sanysyndan eýýäm 25 töweregi ýapylypdyr.
Reýdler
Şol ýygnakda gelnen kararyň netijesinde, paýtagtda hususy diş lukmançylygy bilen meşgul bolýan käbir lukmanlaryň kabinetlerine hukuk goraýjy organlar tarapyndan reýdler geçirilip, olaryň käbirleriniň emläkleri konfiskasiýa edilip, jerime hem salnypdyr.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir diş lukmanlarynyň aýtmaklaryna görä, iş ýerlerine reýd geçirilen käbir lukmanlardan indiden beýläk bu iş bilen meşgul bolmajakdyklary barada dilhat hem alypdyrlar.
Emma Azatlyk Radiosyna gowuşan maglumatlardan çen tutulsa, şeýle temmilere garamazdan, işlerini gizlinlikde dowam etdirýändigi aýdylýan käbir hususy diş lukmanlaryna garşy çäre görlüp, olardan käbirleri jenaýat jogapkärçiligine çekilýärler.
Başda belläp geçişimiz ýaly, Saglygy goraýyş ministrliginiň 24-nji iýunda geçiren ýygnagynda berlen maglumatlardan çen tutulsa, Aşgabadyň Parahat mikroraýonynda işleýän bir lukman gadagançylyga garamazdan, agşam sagat 20.00-dan soň näsaglary kabul edýändigi üçin, onuň garşysyna jenaýat işiniň açylandygy aýdylýar.
Şol ýygnaga gatnaşan, emma adynyň efirde tutulmagyny islemedik lukmanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, häkimiýetleriň girizen gadagançylyklaryna boýun bolmandygy üçin ýene-de üç sany hususy diş lukmanlaryna garşy jenaýat işi açylypdyr.
Öz islegiň bilen arza ýazmak
Şonuň ýaly-da, ol döwlet edarasynda işläp, işden soň hususy diş lukmançylygy bilen meşgullanýanlardan-da, öz işleýän hökümet edaralaryndan öz islegi boýunça işden çykýandygy barada arza ýazmaklarynyň talap edilýändigini gürrüň berýär.
Resmi habar serişdelerinde hususy diş lukmançylygy bilen meşgul bolýan lukmanlaryň garşysyna alnyp barylýan çäreler hakda hiç hili düşündiriş ýa-da maglumat berilmeýär. Emma, lukmanlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, Saglygy goraýyş ministrligi hususy diş lukmanlaryň garşysyna häzirki alnyp barylýan göreşi olaryň lisenziýasyz işleýändikleri hem-de olaryň gepatit keseliniň ýaýramagyna sebäp bolýandyklary bilen düşündirýär.
Lukmanlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, lukmançylyk işi boýunça lisenziýa berilmeýär. Diňe käbir lukmanlar dürli ýollar bilen şol lisenziýany alyp bilipdirler. “Lisenziýany alyp bilmänligim üçin hususy diş lukmançylyk işimi mejbury taşlamaly boldum” diýip, özüni Aman diýip tanadan aşgabatly lukman Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Hususy diş lukmanlaryň gepatit keselini ýaýratmakda aýyplanmagy bolsa ençeme ýyllap işläp gelýän şol lukmanlary geň galdyrypdyr. Öňki diş lukmany Amanyň aýtmagyna görä, hususyýetçi diş lukmanlary ýokary lukmançylyk bilimi bolan adamlar. Olaryň kabinetlerinde işiň gurnalyş derejesi sanitar-epidemologik görkezijilere gabat gelýär.
Hususy diş lukmançylyk kabinetlerine garşy görülýän çäreleriň döwlet tarapyndan gurlan diş lukmançylyk edaralaryna barýan näsaglaryň sanyny köpeltmek üçin edilýändigi barada hem çaklamalar bar. Hususy diş lukmanlaryna garşy görülýän bu çäreler, olaryň sebäpleri barada resmi taýdan hiç hili takyk maglumat berilmeýär.


text:
Serbiýanyň ombudsmanynyň edarasy ýurduň türmeleriniň adamdan gyrmadygyny we tussaglaryň haklarynyň gözden salynýandygyny aýdýar.
Milos Ýankowiç, Ombusmanyň orunbasary Serbiýanyň tussaglarynyň bäş ýyl içinde tas iki esse köpelip, 11 müňe ýetendigini aýtdy. ,
Ýankowiç käbir türmelerde tussaglaryň ýerde ýatmaly bolýandygyny, käbir kameralarda 15-e çenli tussag saklanýandygyny we düzüwli howa çalşygynyň ýokdugyny aýtdy.
Şeýle-de ol ruhy hassahanlarda we beýleki ýapyk edaralarda adamlara çemeleşilişiniň kemsidijidigini aýtdy.


text:
Mýanmarda oppozision partiýanyň lideri Aun San Su Çi ýurtda geçiriljek bölekleýin saýlawlara gatnaşjakdygyny mälim etdi.
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi Su Çi soňky gezek 1990-njy ýylda geçirilen saýlawlara gatnaşypdy. Şonda onuň ýeňşi ýurduň başyndaky harbylar tarapyndan ykrar edilmändi.
Generellar öz garşydaşlaryny ýurduň syýasy durmuşyndan 20 ýyla golaý wagtlap çetleşdiripdi. Su Çi öý tussaglygynda saklanýardy. Geçen ýyl onuň öý tussaglygy ýatyryldy.
Geçen anna güni Su Çiniň partiýasy ýurduň syýasy ugruny boýkotirlemegi bes edýändigini mälim etdi.
Dekabr aýynda Hillari Klintonyň Mýanmara sapar etmegine hem garaşylýar.


text:
Uzak taryh dowamynda bu şäheri ýa-ha tebigy berbagtçylyk, ýa-da häkimler ýumrup gelipdir. Ençeme asyrlap Aşgabat bar, emma onuň taryhy keşbi ýok. Aşgabatda näçe jaý gurlan bolsa, şonça jaý hem ýykyldy.
Täze sene
Soňky ýazuw çeşmelerinden mälim bolşuna görä, rus kolonial goşuny Gökdepäni basyp alansoň, gadymy Aşgabat obasynyň hem-de Aşgabat galasynyň ornundan harby berkitmäniň düýbüni tutup başlapdyr. Bu ýer 1882-nji ýyldan, resmi dokumentlerde “Aşgabat şäheri” diýlip görkezildi. Şol maglumata laýyklykda 1982-nji ýylda Aşagabat şäheriniň döredilmeginiň 100 ýyllygy kem-käsleýin bellendi. Şäheriň günorta böleginde alleýa döredilip, ol ýerde 100 suw çüwdürimi guruldy hem 100 düýp çynar oturdyldy. Şol hasapdan Aşgabat 130 ýyldan gowrak şäher adyny göterýär. 90 ýyl bäri hem Türkmenistanyň paýtagty bolup gelýär.
Köne sene
Aslynda Aşgabadyň ýaşynyň has irräkden gaýdýandygyny aýdýarlar. Seljuklar döwrüniň taryhyny öwreniji belli alym, akademik S.G.Agajanow, ýer atlaryny öwreniji, akademik S.Atanyýazow Aşgabadyň azyndan iki müň ýyl taryhynyň bardygyny dürli çeşmelere salgylanyp aýtdylar. Arheolog Ý.Atagarryýew paýtagtyň merkezindäki “Gorka” ýadygärliginde barlag geçirip, ony Parfiýa imperiýasynyň döwri bilen baglanyşdyrdy. Bu bolsa biziň eramyzdan öňki müňýyllyga gabat gelýär.
Örän amatly hem suwlukly ýerde ýerleşen Aşgabat näme üçin owalbaşdan şäher bolmandyr ýa-da şol gadymyýetde gurlan galalar bu güne saklanmandyr diýen sowal döreýär.
Heläkçilikler
Munuň ilkinji sebäbi - sebitde ýeryranma köp bolýar. Soňky hasaba alnan maglumata görä, 1893, 1895, 1929, 1948 we 1968-nji ýyllarda güýçli ýeryranma bolupdy. Aýratyn-da, 48-nji ýylyň ýeryranmasy agyr weýrançylyk getiripdi.
Beýleki bir heläkçilik talaňçylar tarapyndan gelipdir. Akademik S.G.Agajanowyň bellemegine görä, 13-nji asyrda mongol goşunlarynyň çozuşy bu ýerdäki ýaşaýşy düýpli weýran edipdir. Soňra Aşgabat 18-nji asyrdan janlanyp başlaýar. Ýöne dürli talaňçylykly çozuşlar Aşgabada köpelmäge hem gülläp ösmäge mümkinçilik bermändir. Daglaryň hem baýyrlyklaryň alkymynda oturan Aşgabada çozuş etmek, soňra gaçyp gutulmak amatly bolupdyr.
Ýykmak hem gurmak
Dürli sebäplere duwlanyp, gurlan jaýlary ýykmak işleri 48-nji ýylyň tebigy heläkçiliginden soňra-da dowam edýär. Meselem, häzirki Magtymgulynyň ýadygärliginiň ornunda öň bar bolan behaýylar metjidi dinamit bilen partladylyp aýrylýar.
"Türkmenbaşy" stadiony ýykylýar. Aşgabat.
60-70-nji ýyllardan başlap, köne jaýlar hem ýeryranmadan soňky gurlan wagtlaýyn ymaratlar sökülip aýryldy. Gadymdan oturan baglardyr agaçlar çapyldy. Ýeryranmadan hiç bir myşan galmady.
Aýdylyşyna görä, 48-nji ýylyň heläkçiliginde Opera we balet teatry ikä bölünip, onuň sahna bölegi abat galypdyr, tomaşaçylar zaly bolsa ýumrulypdyr. Harabaçylygyň arasynda gyzyl perdäniň gerlip durandygyny ýatlaýarlar. Ol örän täsin şekil bolupdyr. Şol galan bölegi: “Şu ýerde teatr bolupdy” diýen ýazgy bilen geljek nesil üçin saklap bolardy. Aýdaly, ýumrulan çagalar bakjasyny, okuw jaýyny geljek nesil üçin saklap bolardy. Emma olaryň hiç biri saklanmandyr.
Her ýylyň 6-njy oktýabrynda Aşgabat heläkçiliginiň Matam güni bellenýär. Aslynda bolsa şäherde ýeryranma bolanyny aňladýan ýeke jaý ýa nähilidir bir alamat galmady.
Dürli keşpli Aşgabat
Ýurt Garaşsyzlyk alansoň, paýtagtda düýpli gurluşyk işleri başlandy. Ençeme taryhy jaýlar, meselem, täze türkmen döwletini guranlardan G.Atabaýewiň we onuň egindeşleriniň ýaşan jaýlary, olaryň Çüli jülgesinde dynç alan ýerleri ýumruldy. S. Nyýazowyň görkezmesi bilen şäheriň gadymylygyna kepil geçip oturan Gorka depesi dolulygyna ýok edildi. “Aşgabady abadanlaşdyrmak” bahanasyna duwlanyp, ilatyň ýaşaýyş jaýlary ýumruldy. “Bu 48-nji ýylyň heläkçiliginden soň, ilatyň başyndan inen agyr melamat boldy” diýýärler.
Soňky döwürde bolsa S.Nyýazow tarapyndan ummasyz pula gurlan ýadygärlikleri söküp, başga ýere geçirmek işleri başlandy. Ikinji tarapdan, şäheriň günorta böleginde S.Nyýazow döwründe gurlan täze gurluşyklary, hatda entek ulanylyp ýetişilmedik binalary ýykdylar. Üçünji tarapdan, golaýda abadanlaşdyrylan şäher häkiminiň jaýy ýaly, örän abat hem sagdyn binalary-da sökdürdi.
Aşgabadyň töwerek-daşyndaky tebigy şertler özgerdilip, baýyrlar tekizlenip başlandy.
Aşgabat geçen asyryň 80-nji ýyllarynda kommunistler döwrüniň şäheri bolupdy.
S.Nyýazow döwründe ol täze diktatoryň kultuny görkezýän paýtagta öwrüldi. Indi ol başga bir syýasatyň paýtagtyna öwrülip barýar.
Şol wagtyň özünde-de indi her ýylyň maý aýynda Aşgabat şäheriniň güni bellenmeli edildi.
Hudaýberdi Hally. Makalada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Soňky döwürde Türkmenistandan gowuşýan habarlar ýurtda howsalaly wakalaryň bolup geçýändigine şaýatlyk edýär. Indi islendik herketi, täzeligi ýaşyryn saklamak barha kynlaşýar.
Bu ýerde gürrüň resmi propagandanyň öwran-öwran gaýtalaýan zatlary barada däl-de, ilat köpçüliginde alada döredýän ýagdaýlar barasynda barýar. Türkmenistanyň ýörite gulluklary jemgyýetiň üstünden kontrollygy güýçlendirýär diýen maglumat ýurduň dürli künjeklerinden syzyp çykýar.
Türkmen žurnalistleri kösenýär
Şol gözegçiligi hem gysyşy ozaly bilen türkmen žurnalistleri duýdular. Olaryň aýtmaklaryna görä, habar agentlikleriniň iş prosesine Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministrligi goşulyşýar.
Indi ýörite gulluklar ýörite oturan senzura wekiline-redaktora-da ynanylman, iň soňky düzedişler ýörite gulluklaryň gös-göni gözegçiligi astynda girizilýär. Şonuň üçinem ähli maglumatlar ýylmanak, ýerli çekistleriň uşakgöz eleginden geçirilen. Olar dili gowy bilýändigi, syýasy derejesi bilen hiç haçanam tapawutlanan adamlar däl, ýöne olaryň girizýän düzedişleri, goşmaçalary weli “men bärde” diýip dur.
Mysal üçin, prezidentiň Kaka etrabyna, “Ýaşlyk” serhet galasyna barşy baradaky informasiýany alyp göreli. Ol döwlet informasiýa agentligine degişli “Türkmenistan: altyn asyr” internet saýtynda ýerleşdirilipdir. Içi prezidentiň adyna ýaranjaň sözlerden doly şol habarda informasiýa juda az. Prezidente özüni şunuň ýaly gödek, sypaýçylyksyz, hatda prowokasiýa häsiýetli öwdürmek gerekmikä?
30-50 setirlik tekstde onuň wezipeleri, goşun generaly diýen harby çini üç gezek gaýtalanýar. Adaty bir habar Gurbanguly Berldimuhamedowy öwüp arşa çykarýan aýdym ýaly bir zada öwrülipdir. Baryp sowet döwründen bäri köplere aýan bir hakykat bar: “hemmelere belli hakykat häli-şindi gaýtalanyberse, ol ters täsir döredýär”. Şeýle hyzmaty prezidente kim edýär?
Aňryňy bäriňe getirýän şunuň ýaly suwjuk hereketler, ýapa degmeýän ýalan öwgüler oňa şeýle zerurmyka? Eger bu işi Milli howpsuzlyk ministrliginden goýlan adamlar ýerine ýetirýän bolsalar, ol soňy bilen nämelere alyp geler? Olar näme gazanjak bolýarkalar? Dünýäde Türkmenistanyň biabraý, garadonly bolmagy ozaly bilen Moskwa bähbitli –diýýän synçylar mamlamyka?
Soňky yza gaýdyşlyklar
Tutuş dünýäden Türkmenistany üzňe saklamak – ony öňküsi ýaly kontrolda saklamak üçin gerek diýen ýörelgä orsyet strategleri ynanýarlar. Gysga wagtlygam bolsa, Türkmenistanyň daşyna çykan adamlar kgb-çileriň gözegçiliginiň güýçlenýändigini aýdýarlar. Biriki günlükde ekolog A.Zatokanyň tussag edilendigi barada habar ýaýrady. Ony huligançylykly hereketde aýyplap, şol oýny özleri gurnap, Daşoguzda ýene gözenekden aňry geçiripdirler.
Daşary ýurtlara okuwa gidýän ýaşlar baran ýerlerinde başga durmuşy görüp, pikir edip başlaýarlar: “Daşary ýurtda hemişelik galsam, neneňsi borka?” diýip. Hatda Türkmenistandan daşary çykýan resmi delegasiýalaram ýörite gulluklaryň berk gözegçiliginde. Olaryň delegasiýanyň düzüminde öz wekilleri bar.
Daşary ýurda çykan adamlar öz ýurdy, medeniýeti, sungat eserleri, öz topraklarynda amala aşyrylýan beýleki gowy işler barasynda erkin gürrüň berseler, söhbetdeşliklere gatnaşsalar, Türkmenistanyň peýdasyna, abraýyna bolaýjak ýaly. Ýöne daşary çykýan türkmenistanlylaryň yzynda berk gözegçilik bar. Olara öz ýurduny daşarda propaganda etmäge-de rugsat ýok. Bu akyla sygmajak bir ýagdaý.
Dünýäde öz ýurdunyň abraýy ugrunda kökenek bolýan, türkmen halkynyň beýik gazananlary barada gaýtalamagy gowy görýän prezidentiň bu gürrüňi edilýän ýagdaýdan, daşary ýurtlara gidýän türkmenistanlylary ýörite gulluklaryň dar halkada saklaýanlygyndan habary barmyka?
Milli howpsuzlyk ministrliginiň köp sanly işgäri Türkmenistanyň halkara abraýyny püçege çykarmak üçin tagallalaryny ýadawsyz dowam etdirýärler. Muny “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň ýakynda çap eden hasabaty-da tassyklaýar. Türkmenistan metbugat azatlygynyň düýpden ýok ýurtlarynyň üçlüginde özüne orun alypdyr. Sanawdaky goňşulary Demirgazyk Koreýa hem Birma.
Şeýle ýagdaýda Türkmenistanyň prezidenti “Täze galkynyşy” amala aşyryp bilermi? Ahyrsoňy ýurt barmaly ýerine däl-de, şol köne stalinizme güpläp düşmezmi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanda oba hojalyk ýolbaşçylarynyň tankytlanmagy, häkimilere käýinç berilmegi ýa-da olaryň «düýpli kemçilikleri üçin» diýlip işden boşadylmagy soňky 15 ýylda adaty bir zada öwrüldi.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow wagtal-wagtal ýurduň oba hojalygynda dowam edýän kemçilikleri tankyt edýär, hasyllylygy, daýhanlaryň durmuş derejesini ýokarlandyrmak üçin edilmeli işleri kesgitleýär.
Mälim bolşy ýaly, öňki prezident S.Nyýazow ömrüniň soňky ýyllarynda, ýeriň eýesini tapyp bilmändiklerini aýdyp, häkimleri tankyt edipdi.
Prezident Berdimuhamedow hem, ilki häkimiýet başyna geçen ýyly oba hojalygyndaky meseleleri çözmegi wada berdi. Şeýle-de ol, Nyýazow döwründe bolşy ýaly, häkimleri tankytlamagy, olary işden aýyrmagy we täze häkimleri bellemegi dowam etdirdi.
Ýöne, ýerli synçylaryň, daýhanlaryň kynçylyklaryny bilýän adamlaryň tassyklamaklaryna görä, bu ýerde häkim belläp, häkim aýyrmak bilen gazanyljak zat az.
Eýsem Türkmenistanyň häkimler we daýhanlar meselesi nähili çözülmeli?
Azatlyk Radiosynyň bu temadan taýýarlan “Tegelek stol” söhbetdeşligine ýerli synçylar, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmet, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, žurnalist Osman Hallyýew gatnaşdy.
Şeýle-de onda ýerli mugallym, gazagystanly spesialist bilen söhbetdeşliklerden bölek ulanyldy.
Söhbeti diňläp, öz pikirleriňizi ýazsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) gözegçileri ok atyşygy bes etmek barada Ukrainanyň hökümeti bilen ýurduň Luhansk regionyndaky orsparaz separatistleriň arasynda “prinsipde ylalaşyldy” diýdiler.
ÝHHG-niň 1-nji dekabrda çap eden raportyna görä, ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşyk 5-nji dekabrdan başlap güýje girer.
Şeýle-de, raportda iki tarap hem 6-njy dekabrdan başlap Luhansk regiony bilen “galtaşyp duran ähli sebitlerden” agyr ýaraglaryny çykarmak barada ylalaşdylar diýilýär.
Ukrainanyň hökümet güýçleri bilen orsparaz separatistleriň arasynda bolan konfliktde aprel aýyndan bäri 4 müň 300-den gowrak adam heläk boldy.


text:
Derňewçileriň aýtmagyna görä, şu gün Demirgazyk Kawkazyň Dagystan respublikasynda bolan goşa partlamada 12 adam ölüp, 20-den gowrak adam ýaralandy.
Kizlýar şäherinde bolan partlamalarda ölenleriň arasynda birnäçe polisiýa işgäri, şol sanda ýokary derejeli polisiýa resmisi hem bar.
Bu partlamalar Moskwa metrosynda janyndan geçen aýallaryň amala aşyran partlamalaryndan iki gün soň boldy.
Moskwada duşenbe güni bolan metro partlamalarynda 39 adam öldi.
Häkimiýetler bu hüjümi mala aşyran aýallaryň Demirgazyk Kawkazdaky jeňçiler bilen ilteşiklidigini aýdýarlar.


text:
Liwiýanyň Zliten şäherinde 7-nji ýanwarda polisiýanyň türgenleşik merkezinde bolan bomba partlamasy zerarly azyndan 21 adam wepat boldy.
Şol bir wagtda-da şäheriň häkimi Miftah Lahmadi wepat bolanlaryň sanynyň 40-dan ýokarydygyny aýtdy, diýip ýerli media habar berdi.
Hüjümiň jogapkärçiligi dessine öz boýnuna alan bolmady. Emma partlamanyň “Yslam döwleti” ekstremist toparynyň tarapdarlarynyň amala aşyrandygy çak edilýär.
Liwiýada 2011-nji ýylda diktator Muammar Kaddafiniň agdarylmagyndan soň durnuksyzlyk dowam edýär.
Geçen aýda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi BMG-niň araçylygynda Liwiýanyň öz arasynda söweşýän toparlarynyň arasynda parahatçylyk ugrundaky gepleşiklere goldaw berdi.


text:
Tanymal eýranly adam hukuklary adwokaty we aýallaryň hukuklaryny gorap çykyş edýän aktiwistiň sosial ulgamda ýerleşdiren bir suraty çekeleşikli jedellere sebäp boldy. Bu suratda ol yslam sungat eserlerine häsiýetli nagyşlar bilen bezelen oturgyjyň üstünde otyr, elinde hem bir bulgur şerap bar.
Şadi Sadryň oturan oturgyjy Eýranda aşurada, ýagny Muhammet pygamberiň agtygy Ymam Huseýniň hatyrasyna geçirilýän çärelerde ulanylýan material bilen örtülen. Bu ene-atasy 1990-njy ýyllaryň aýaklarynda beýleki intellektuallar we syýasy aktiwistler bilen bir hatarda Aňtaw ministrliginiň agentleri tarapyndan öldürilen eýranly sungatçy Parastu Foruharyň eseri.
Eýranyň konserwatiw habar serişdeleri, şol sanda Yslam rewolýusion sakçylary korpusy bilen baglanyşykly habar gullugy "Fars", Sadry yslamyň mukaddes zatlaryna dil ýetirenlikde we yslam gymmatlyklaryna hormatsyzlyk edenlikde aýypladylar.
“Dini mukaddesliklere dil ýetirmek üçin bir tutaryk”
2009-njy ýylda geçen prezidentlik saýlawlaryndan soňra edilen basyşlarda tussag edilmekden gorkup, Eýrandan gaçyp çykan aktiwistleriň we intellektuallaryň biri bolan Sadr Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda suratyň kemsidiji tarapynyň ýokdugyny, özüniň ony Eýranda dine ynanmaýanlaryň agyr ýagdaýyna adamlaryň ünsüni çekmek üçin sosial ulgamda ýerleşdirendigini aýtdy.
Döwlet telewideniýesiniň bir habarynda şeýle diýilýär: "Gaçgak feminist we aýallaryň hukuklaryny goraýjy žurnalistsumak Şadi Sadr özüniň günbatarçylyk düşünjelerinde täze faza girip, indi Eýran milletiniň gymmatlyklaryna we mukaddesden mukaddes belgilerine, [Ymam Huseýniň] ýas belgisine dil ýetirýär".
Habar gullugy "Fars" Sadry ençeme ýyl bäri yslam prinsiplerini sorag astyna alýanlykda aýyplap, onuň suratyny "dini mukaddesliklere dil ýetirmek üçin bir tutaryk" diýip atlandyrdy.
"Fars" habar agentliginiň saýtynda "bir topar professorlar we hukuk ekspertleri" tarapyndan ýerleşdirilen beýannamada Sadryň ekstradisiýa edilmegi, suda çekilmegi we onuň "dine garşy" eden göçümi üçin jezalandyrylmagy talap edilýär.
Gyzykly gapma-garşylyk
Beýannamada şeýle hem yslamyň jeza kanunynda mukaddes gymmatlyklara we keramatly şahsyýetlere dil ýetirenleri, günäli tapylan halatynda, ölüme ýa-da bir ýyldan bäş ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edip bolýandygy aýdylýar.
Sadryň Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna Londondan telefon arkaly aýtmagyna görä, ol suraty sosial ulgamda özüniň "gyzykly gapma-garşylyk" diýip, düşünen zadyny görkezmek isländigi üçin ýerleşdiripdir.
"Deň-duşlarym bilen aşura çäreleri, ýatlamalar, çagalykda edinilen tejribeler hakda gürleşip otyrkak, oturgyjyň üstündäki materiallar, oturgyjyň özi we meniň elim bulgurly, onuň üstünden oturmagym bir gapma-garşylykly zatdy. Muňa göz ýetirenimden soň şol ýerdäkileriň birinden meni surata düşürmegini haýyş etdim" diýip Sadr aýdýar.
Ol soňra hem: "Men bir zenanyň şol oturgyçda hijapsyz, şatlykly oturmagy gyzykly gapma-garşylyk diýip pikir etdim. Bu Eýranda dine ynanmaýanlaryň diniň adyndan köp azatlyklardan mahrum edilýändigini görkezýär. Başga zat ýok" diýip, sözüniň üstüne goşýar.
“Basym jezalandyrylmaly”
Sadr öz suratynyň Yslamyň mukaddes gymmatlyklaryna dil ýetirmekdigini ret edip, şeýlede diýýär: "Men bir şaýy maşgalada önüp-ösen adam, bu medeniýet bilen ýeterlik derejede tanyş, şol sebäpden bu suratyň kemsidiji tarapynyň ýokdugyny bilýärin".
Onuň pikiriçe, tankytçylaryň gahar-gazabyna sebäp bolan suratyň gapma-garşylygy aýyl-saýyl edip görkezýändigi, bu Eýran jemgyýetinde seýrek duşýan zat.
Sadryň suratyna "Instagramda" 34 müňden agdyk teswir geldi, bularyň köpüsi hem atylýan haýbatlar, berilýän duýduryşlar.
Teswirleriň birinde: "Sen köpsanly adamyň ynanjyna dil ýetirdiň. Bu, dogrudan, ýaramaz zat" diýilýär.
Ýene biri Sadryň basym "jezalandyrylmagyny" arzuwlaýar.
Käbirleri hem Sadry ýerleşdiren suraty üçin taryplaýarlar: "Nähili ajaýyp surat, oňaýly gujur-gaýrat" diýip bir aýal ýazýar. Ol soňra hem muňa gaharlanýanlar "köşeşmegi" öwrenmeli diýip sözüniň üstüne goşýar.
"Instagram" Sadryň suratyny 31-nji maýda saýtdan aýyrdy. Sebäbi hem Sadra aýdylmandyr.


text:
15-nji maýda Tailandyň iň belli syýahatçylyk şäherleriniň biri bolan Pattaýýada mekdep okuwçylarynyň arasynda küşt boýunça dünýä çempionaty tamamlandy, onda türkmenistanly ýaş küştçüleriň 3 medala – iki altyn we bir bürünç medala mynasyp boldular — diýip «Türkmenistan» gazeti habar berýär.
Mary şäheriniň 35-nji orta mekdebiniň 6-njy synp okuwçysy Annagözel Mekanowa 13 ýaşa çenli küştçüleriň toparynda tapawutlandy, bu toparda ýaş küştçülere bir döwe 1,5 sagat “arassa” wagt berlip, her göçümden soň 30 sekunt goşulýan nusgawy usul boýunça bäsleşdiler.
Bu toparda Russiýadan, Hindistandan, Hytaýdan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Şri-Lankadan, Awstraliýadan, Mongoliýadan we beýleki ýurtlardan gelen küştçüleriň 40-a golaýy çykyş etdi. Şweýsar usuly boýunça geçirilen oýunlarda A.Mekanowa mümkin bolan 9 utukdan 7 utuk toplady, 6 duşuşykda ynamly ýeňiş gazandy, ikisinde deňme-deň oýnady we diňe bir döwde utuldy.
Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynyň 8-nji mekdebiniň 2-nji synp okuwçysy Leýla Şöhradowa hem 9 ýaşa çenli toparda çykyş edip, altyn medala eýe boldy. Leýla her oýna 3 minut wagt berlip, her göçümden soň 2 sekunt goşulýan tiz oýnalýan usulda tapawutlandy. Onuň görkezijisi 100 göterime deň, ýagny mümkin bolan 7 utuk toplady.
Aşgabadyň 7-nji orta mekdebiniň 10-njy synp okuwçusy Meňli Öwezowa bürünç medala eýe boldy. Ol 17 ýaşa çenli küştçüleriň toparynda çykyş edip, çalt oýnalýan usul boýunça mümkin bolan 7 utukdan 5 utuk toplap, şeýle üstünligi gazandy.
Şu toparda çykyş eden Bägül Ezizowa hem 5 utuk toplap, kümüş we bürünç medallar ugrunda dalaş edýänleriň toparyna girmegi başardy. Şeýle ýagdaýda eminler topary sport netijeliliginiň barabarlygyndan ugur alýar, şonda, gynansak-da, Bägül biziň ildeşimiz, hormatly dördünji orny eýeledi.


text:
“Ol ýerde [Türkmenistanda] okuwa ýa-da işe girmek isleýän bir raýat uly möçberde para bermeli. Para bolmasa, iş ýok. Para bolmasa, okuw ýok. Onda raýatyň aladasyny edýän barmy?” – bu soragy Azatlyk Radiosynyň forumyna gelip gowşan ençeme teswiriň birinde Aly atly okyjymyz orta atýar.
Azatlyk Radiosy 7-nji dekabrda özüniň Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda “Türkmenistanda işe, okuwa girjek bolanyňyzda korrupsiýa, para-peşgeş meselesi bilen ýüzbe-ýüz bolýaňyzmy?” diýen forumy açdy. Azatlygyň okyjylary bu forumda dürli garaýyşlary beýan etseler-de, jemi 70-den gowrak teswiriň aglabasynda Türkmenistanda para-peşgeş meselesine ençeme pudakda duş gelse bolýandygy aýdylýar.
Mysal üçin, Aziz atly okyjymyz öz teswirinde: “Türkmenistanda 100% parahorluk bar. Hemmeler para alýar, almaýan adam diňe 1%-dir” diýip ýazýar. Myrat atly okyjymyz bolsa: “Nämäniň gürrüňini edýäňiz? Iş, okuw diýeniň näme? Para-peşgeş nirede ýok diýip soraň. Elimde näsag çaga bilen baranymda, tä peşgeşini berýänçäm, lukman çaganyň ýüzüne seretmedi. Ynha, nähili derejä geldik. Öwrenişipdiris “[parany] taşlaýaň, ýaşaýaň”. Emma beýle uzak wagt dowam etmez” diýip, öz teswirini jemleýär.
Paranyň möçberi
Käbir okyjylarymyz bolsa ýurtda işe ýerleşmek meselesinde alynýan paranyň möçberi barada hem öz tejribelerini beýan edipdirler. Meselem, Meral atly okyjymyz: “Doktorlyk okuwyny tamamlap işe ýerleşjek bolsaň, 5000 amerikan dollaryny soraýarlar. Bu parany berip, işe girdiň diýeli... Aýlyk?! Näçe aýlyk alarys? Şol puly näçe aýda gazanarys?” diýen soragy berýär.
Aziz alty okyjymyz bolsa, kärendesine ýer almakda hem para-peşgeş meselesiniň bardygyny aýdyp, “şaly ekmek üçin kärendesine ýer alanymda 1 gektaryna 200 dollar berdim. Şalyny suwa ýakmak üçin täze puldan 20 manat berdim” diýip, daýhanlaryň çekýän ejiri hakda ýazýar.
Okyjylarymyzyň arasynda kähalatda raýatlaryň para berip giren işinden hem mahrum bolýandygyny ýazanlar hem bar. Meselem, Maksuda atly okyjymyz: “Ertir-birgün biri $2.000 berse, onda hiç zat ýok ýere iş orunlaryny kemeldip, işden çykarýarlar. Şu bolşuna dowam etse [ýurtda] adam galmaýar” diýip, ýagdaýa tankydy göz aýlaýar.
Bu temadan ”Azathabar.com” websaýtymyzda öz adyny görkezmän teswir galdyran okyjylarymyzyň biri “Halal puluň hasaby bardyr, haram puluň azaby bardyr” diýip gysgajyk öz garaýşyny bildirse, Aly atly okyjymyz: “Dünýäniň iň gözel ýurduny iýip, ýok etdiler” diýip ýazýar.
Beýleki ýurtlardaky tejribeler
Forumda teswir galdyran okyjylarymyzyň aglabasy Türkmenistanda bar diýilýän para-peşgeş meselesi barada öz başdan geçiren tejribelerini, nägileliklerini beýan etseler, käbir okyjylarymyz şeýle tejribäniň beýleki ýurtlarda hem bardygyny gürrüň berýärler.
Meselem, Mähri atly okyjymyz: “Türkiýede hem şereketleriň üsti bilen işe girseň, aýlygyňyň ýarysyny, adaty usul bilen işe girseň, 200-300 amerikan dollaryny bermeli. Para-peşgeşsiz ýurt barmy?” diýen soragy goýýar.
Şol bir wagtda bu pikirler barada oňaýly ýa-da oňaýsyz garaýşyny aýtman, okyjylara käbir maslahatlary berenler hem bar. Meselem, Merdan atly okyjymyz: “Iş tapmasaňyz, gidiň pagta ekiň” diýip ýazypdyr. Allaberdi atly okyjymyz “günüňi görüp bilmeýän bolsaň, ýalan zat gürleme” diýip, “kelläňde şygyrdy bolmasa, sen nirä işe girjek?” diýip, ýurtdaky parahorluk barada öz pikirini ýazanlara garşy çykýar.
Ýeri gelende belläp geçsek, bu teswirler Azatlyk Radiosynyň okyjylarynyň şahsy pikir-garaýyşlarydyr.


text:
Siriýanyň Kobani şäherine aralaşýan “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri bilen kürt söweşijileriň arasynda güýçli söweşleriň bolýandygy habar berilýär.
Maglumatlara görä, Birleşen Ştatlaryň liderligindäki howa zarbalaryna garamazdan, “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri kürt şäheriniň araçäklerine birnäçe kilometr aralaşypdyr.
2-nji oktýabrda türk premýer-ministri Ahmet Dawutogly “Yslam döwleti” atly ekstremist toparyň Siriýadaky Kobani şäherini ele salmagynyň öňüni almak üçin Türkiýe elinde baryny eder diýipdi. Bu şäheriň ýaşaýjylarynyň aglabasy kürtlerden ybarat bolup, ol Siriýanyň Türkiýe bilen araçäginiň eteginde ýerleşýär.
Mundan öň Türkiýäniň parlamenti ýurduň hökümetine Yrakda we Siriýada harby operasiýalary amala aşyrmaga ygtyýar berýän rezolýusiýany kabul edipdi.
Şeýle-de, kanunçykaryjylar daşary ýurt koalisiýanyň Türkiýäniň territoriýasyndan şuňa meňzeş operasiýalary geçirmegine rugsat bermegi üçin türk hökümetine ygtyýar beripdi.
Häzirki wagt Türkiýede Kobani sebitinden baran 160 müňden gowrak bosgun ýaşaýar.


text:
26-njy iýunda Lebap welaýatynyň Garabekewül etrabynda tohumlyk pagtany gaýtadan işlemäge niýetlenen pagta arassalaýjy kärhananyň binalar toplumy açylyp, ulanylmaga berildi. Onuň işine Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ak pata berdi. Täze kärhana “Türkmenpagta” döwlet konserniniň buýurmasy boýunça “Engin Group Consorsium Ltd.” kompaniýasy tarapyndan bina edildi.
Kärhananyň umumy meýdany 17 gektara golaý bolup, onuň düzümine dolandyryş binasy, tohumlyk çigidi arassalaýan önümçilik bölümi, şeýle hem her biriniň sygymy 5 müň tonna bolan iki sany ammar, 15 müň tonna tohumlyk çigit saklamaga niýetlenen ammar, 7 müň tonna ýokary hilli tohumlyk çigit saklamak üçin ammar we beýleki zerur kömekçi desgalar girýär. Kärhananyň toplumynyň esasy bölegi çig maly kabul etmek üçin niýetlenendir. Kärhana welaýatyň ekerançylaryny ýokary hilli tohum serişdeleri bilen üpjün eder. Welaýatyň 120 müň gektardan ybarat bolan pagta meýdany üçin 3 müň 600 tonna tohumlyk çigit zerur bolup durýar.
Bu ýerde hormatly Prezidentimiz “Engin Group Consorsium Ltd.” kompaniýasynyň ýolbaşçysy Engin Kaleni kabul etdi. Tohumlyk pagtany gaýtadan işlemek boýunça pagta arassalaýjy täze kärhanalaryň gurluşygynda baş potratçy hökmünde çykyş eden kompaniýanyň ýolbaşçysy milli Liderimizi pudagyň nobatdaky desgasynyň işe girizilmegi bilen gutlap, ýurdumyz üçin örän möhüm bolan şunuň ýaly taslamany amala aşyrmaga bildirilen ynam üçin tüýs ýürekden hoşallygyny beýan etdi.


text:
Polisiýa owgan howpsuzlyk güýçleriniň demirgazyk-gündogardaky Badahşan welaýatynda «talyban» jeňçileriniň 18-sini öldürendigini aýdýar.
Etrap polisiýasynyň başlygy Gul Muhammad Baýdar 10-njy aprel agşamy «gyzgyn söweşiň dowam edýändigini» aýtdy.
Baýdar bu söweşiň şol gün irden «Talybanyň» Dar-Kistak obasyndaky howpsuzlyk berkitmesine hüjüm etmegi bilen başlandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol howpsuzlyk güýçlerine uçarlar arkaly kömek berlendigini, emma iki esgeriň wepat bolup, ýedi esgeriň ýaradar bolandygyny gürrüň berdi.
Owganystanyň başga ýerlerinde bolan hüjümlerde bolsa azyndan 15 adam öldürildi.


text:
Gazak parlamentiniň ýokarky palatasy dini guramalary hasaba almak çärelerini berkleşdirýän kanun taslamasyny tassyk etdi. Bu kanun bar bolan dini guramalaryň täzeden, täze düzgünler esasynda hasaba alynmagyny talap edýär.
Bu kanun taslamasy parlamentiň aşaky öýünde 21-nji sentýabrda tassyk edilipdi. Täze düzgüne görä, dini binalaryň gurluşygy üçin ýerli häkimiýetlerden rugsat alynmaly we ýaşlara dini bilim bermek hem şolaryň gözegçiliginde amala aşyrylmaly.
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Azatlyk öýi” guramasy bu çäreleriň gazaklaryň öz ynanjyna erkin uýmak hukuklaryny çäklendirjegini aýdýar.


text:
Anna güni janyndan geçen bir hüjümçi ABŞ-nyň Ankaradaky ilçihanasynyň howlusynyň girelgesinde partlama amala aşyryp, özüni we ilçihananyň goragçysyny öldürdi.
Bu wakada ýene bir ýerli aýal maşgala agyr ýaralandy. Türkiýäniň resmileri bu wakany “terror hüjümi” diýip häsiýetlendirdiler.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan bu waka bilen bagly eden çykyşynda bu partlamany amala aşyran adamyň aşa çepçi “Rewolýusion halk azat ediş partiýa-fronty” atly toparyň agzasydygyny öňe sürdi. Emma hüjümiň jogapkärçiligini häzire çenli hiç bir topar öz üstüne almady.
Türkiýäniň habar serişdeleri ABŞ-nyň ilçihanasynyň girelgesinde bu partlamany amala aşyran raýatyň hakykatdanam şu çepçi toparyň agzasy, 1997-nji ýylda Stambulda amala aşyrylan hüjüme dahylly Ejewit Sanlydygyny habar berýärler.
Türkiýede hereket edýän “Rewolýusion halk azat ediş partiýa-fronty” atly bu aşa çepçi topar 1970-nji ýyllardan bäri bu ýurtda amala aşyrylan ençeme hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.
Waka barada bilinýän zatlar
Birleşen Ştatlaryň Döwlet Departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland häzirki wagt bu hüjümiň kimler we näme maksat bilen gurnalandygyny anyklamak boýunça amerikan resmileriniň Türkiýäniň häkimiýetleri bilen bilelikde iş alyp barýandyklaryny aýtdy.
Ilçihananyň öňünde bolan partlamada ýaralanan ýerli bir zenan “Tiz kömek” tarapyndan alnyp barylýar. Ankara, 1-nji fewral, 2013.
Wiktoriýa Nuland anna günki partlamanyň Ankaradaky amerikan ilçihanasynyň howlusynyň öňündäki barlag punktunda amala aşyrylandygyny mälim etdi. Partlamada barlag punktunyň daşky diwaryna hem-de gapysyna uly zyýan ýetipdir.
“Wakanyň bolan ýerinde ýene iki sany hakyna tutma goragçy bu sarsgyny başdan geçirdi. Olar ok geçmeýän aýnanyň beýleki tarapyndady. Ol ýerde ilçihana sapar edýän bir türk raýaty çynlakaý ýaradar boldy. Beýlekiler partlamada pytran diwar böleklerinden ýaralanan birnäçe amerikan we türk işgärleri. Olara wakanyň bolan ýerinde ilçihanamyzyň klinikasy tarapyndan medisina kömegi berlip, goýberildi” diýip, Wiktoriýa Nuland ýagdaýy suratlandyrdy.
ABŞ-nyň Döwlet Departamenti Türkiýedäki amerikan raýatlaryny bolaýmagy mümkin hüjümleriň nyşanasyna öwrülmezlik üçin bulagaýçylyklaryň bolan ýerlerinden, demonstrasiýalardan we köpçülikleýin üýşmeleňlerden gaça durmaklyga çagyrdy.
Soňky ýyllar Türkiýede çepçi aktiwistlerden daşary, kürt we yslamçy söweşijiler hem birnäçe ganly hüjüm amala aşyrdylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ençeme ýyllyk uruşdan we ykdysady gaýtgynlykdan soň, «krizis kölegesiniň sowulandygyny we ýurtda işleriň ýagdaýynyň gowudygyny» aýtdy.
Obama 20-nji ýanwarda halka ýüzlenip eden ýyllyk çykyşynda Birleşen Ştatlaryň ykdysadyýetiniň uly tagallalar bilen dikeldilendigini nygtap, indi täze sahypany açmagyň, ýagny ykdysady çökgünlikden we uruşdan has aňry gitmegiň wagty geldi diýdi.
Bu Obamanyň halka, noýabrdaky saýlawlaryň netijesinde Senat we Wekiller öýi respublikanlaryň kontrollugyna geçenden soň, ilkinji gezek ýüzlenişi boldy.
Halkara arenasy barada aýdylanda, Obama «Amerikan ýolbaşçylygynyň has paýhasly görnüşine», ýagny harby kuwwat bilen güýçli diplomatiýanyň goşulmagyna çagyrdy.
Obama Waşingtonyň, Orsýetiň agressiýasyna garşy durmak we Ukrainanyň demokratiýasyny goldamak bilen, ulurak döwletler kiçiräklere süýkenmeli däl diýen ýörelgä berk eýerýändigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň Kongresini «Yslam döwleti» jeňçi toparyna garşy güýç ulanmaga täze ygtyýarnama bermäge çagyrdy.
Şeýle-de Obama özüniň ýyllyk halka ýüzlenmesinde Kongresi, gepleşikleriň üstünlik getirmegine mümkinçilik bermezden, Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmäge howlukmazlyga çagyrdy.
Obama Birleşen Ştatlaryň Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmeginiň Tähran bilen alnyp barylýan ýadro gepleşiklerine zarba urmak ähtimallygyny duýdurdy we bu çärelere özüniň weto goýjagyny aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
5-nji martda Awstriýanyň paýtagty Wenada “Türkmenistan-Günbatar: energiýa bähbitleri hem syýasy ýagdaý” atly tegelek stol söhbetdeşligi geçiriler.
Bu çäre “Eurasian Transition Group” topary tarapyndan gurnalýar.
Duşuşykda Halkara krizis toparynyň wise-prezidenti Alain Deletroz, žurnalist Arkadiý Dubnow, türkmen oppozisiýasynyň liderleriniň biri Nurmuhammet Hanamow, daniýaly žurnalist Maýkl Andersen dagy çykyş ederler diýlip garaşylýar.
Häzir Türkmenistana köp sanly Günbatar delegasiýalary sapar edip, energiýa meselesi boýunça gepleşikler geçirýärler.
Şu günler Türkmenistana sapar edip, ýurduň prezidenti bilen duşuşan günbatarly wekilleriň arasynda ABŞ-nyň Ýewraziýa energiýasy boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa we Gürjüstan boýunça ýörite wekili Pýer Morel, Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky wekilhanasynyň başlygy Norbert Žusten hem-de
Beýik Britaniýanyň Lordlar Palatasynyň başlygynyň orunbasary, ýurduň energetika we klimatyň özgermegi bilen bagly meseleler boýunça döwlet ministri Lord Filip Hant dagy bar.


text:
Filologiýa ylymlarynyň doktory, professor, görnükli edebiýat tankytçysy Jora Allakow 11-nji maýda, 86 ýaşynyň işinde Aşgabatda aradan çykdy.
Jora Allakow 1930-njy ýylyň 9-njy sentýabrynda Kerki raýonynyň Astanababa obasynda dünýä inýär. Geljekki edebiýat tankytçysy obadaky ýediýyllyk mekdebi tamamlap, daýhan birleşiginde hasapçy bolup işleýär.
Soň ol Kerkidäki tehnikumyň hasap bölümini tamamlaýar. Emma ýüreginiň çuňunda ýatan edebiýat höwesi ony 1951-nji ýylda Çärjewdäki Türkmen döwlet pedagogiki institutynyň türkmen filologiýasy fakultetine getirýär.
Jora Allakowyň şondan soňky ykbaly edebiýat ylmy, hususan-da edebi tankyt bilen bagly bolýar.
Görnükli edebiýatçynyň okuwçylarynyň biri Amanmyrat Bugaýewiň Azatlyk radiosyna gürrüň bermegine görä, ol ýokary bilim alanyndan soň, tä ömrüniň ahyrky günlerine çenli Türkmen döwlet uniwersitetinde sapak berýär.
50 ýyldan gowrak türkmen dilçilerine we edebiýatçylaryna sapak beren, ýüzlerçe makalanyň, onlarça kitabyň awtory bolan Jora Allakowyň ölümi barada türkmen metbugatynda hiç hili habar berilmedi.
Azatlyk radiosy görnükli edebiýat tankytçysynyň ömri we döredijiligi barada aşgabatly şahyr Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýekşenbe güni dünýäniň musulmanlary Eid al-Fitr, ýagny Oraza baýramyny belläp geçýärler.
Ýekşenbe güni irden dünýäniň dürli künjeklerindäki metjitlerde Oraza baýramy bilen baglanyşykly geçirilen ýörite irki namazlara ýüzmüňlerçe adam ýygnandy. Şeýle doga okaýyşlyklar Türkmenistanyňam dürli künjeklerindäki metjitlerde geçirildi.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow ýurduň ilatyny Oraza baýramy bilen gutlap, ýörite ýüzlenme bilen ýüzlendi.
Garaşyzlyk ýyllarynda däp bolşy ýaly, bu dini baýramçylygyň öňýany Türkmenistanyň prezidenti Gadyr gijesine gabatlap tussaglaryň günäsini geçmek baradaky permana-da gol çekdi.


text:
Londonyň gurnaýjy komiteti satylmagyna garaşylmaýan olimpiýa peteklerini yzyna toplap, käbir oýunlarda boş duran ýerleri doldurmak üçin olary täzeden satyşa çykarjakdygyny mälim etdi.
Londonyň gurnaýjy komitetiniň metbugat wekili Jakie Brok-Doýle üç müňe golaý petegiň toplanyp, internet arkaly olaryň ählisiniň duşenbe güni satylyp gutarlandygyny mälim etdi. Jakie Brok-Doýleniň bellemegine görä, bu hödürlenýän petekleri diňe britan raýatlary satyn alyp bilýärler.
Köp ýaryşlara ähli petekleriň eýýämden satyn alynmagyna garamazdan, käbir oýunlarda boş ýerleri görmek bolýardy. Bu öz gezeginde ýaryşy gurnaýjylaryň nägileligini döretdi. Resmiler gelmeli sport resmileriniň we mediýa wekilleriniň ýaryşlara gatnaşman, ýerleri boş goýandyklaryny öňe sürdüler.
Olimpiýa oýunlarynda diňe bir boş ýerler barada gürrüň edilmän, eýsem käbir sportsmenleriň doping ulanýandygy baradaky aýyplamalar hem üns merkezinde boldy.
Doping meselesi
16 ýaşly ukyply ýüzüji, hytaýly sportsmen Ýe Şiweniň doping ulanýan bolmagynyň mümkindigi barada gep-gürrüňler peýda boldy. Şenbe güni aýallaryň arasynda 400 metr aralyga çenli ýüzmek ýaryşynda Ýe özüniň ähli garşydaşlaryndan üstün çykmagy başarypdy.
Mundan soň britan habar serişdeleri 1980-nji we 1990-njy ýyllardaky hytaýly sportsmenler bilen bagly doping dawalaryny ýatlap, Ýeniň üstüne hüjüm etdiler.
Ýene bildirilen aýyplamalaryň ählisi esassyz bolup çykdy.
Halkara Olimpiýa Komitetiniň medisina boýunça başlygy Arne Lýungkwist bu mesele barada Londonda geçirilen metbugat konferensiýasynyň dowamynda çykyş etdi.
Ol: “Elbetde, biz belli bir sebäplere esaslanyp anyk sportsmenleri we toparlary nazarymyzda saklaýarys. Şol bir wagtyň özünde, eger-de bir atlet ynamly bir görnüşde ýeňiş gazansa, onda bu onuň hökmany ýagdaýda hilegärlik edendigini aňlatmaýar. Hiç bir gürrüňsiz sport bu töwekgelçilikdir. Eger-de garaşylmadyk ýeňşiň daşyny şübheler gurşap alsa, onda bu ýaryşmanyň ähli lezzetini bozýar” diýdi.
Bu aralykda, ýekşenbe güni özbek sportsmeni Luiza Galiulina doping testden geçip bilmedi. Geçirilen barlaglaryň netijesinde, Galiulinadan ulanylmagy gadagan edilen maddalar tapylypdy. Munuň netijesinde ol oýunlardan çetleşdirildi.


text:
Türkiýede başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygynyň üstünden bir hepde geçip-geçmänkä Güleniň hereketi sebäpli Gyrgyzystanda basym köp ýurtlara ýaýramagy mümkin bir göreş turdy.
Esasy bäsleşikde güýç synanyşýanlar Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkegiň iki möhüm uniwersiteti. Ýurduň iň gowy ýokary okuw jaýlary hasaplanylýan bu uniwersitetleriň biri-birinden aralygy hem sanlyja kilometrden ýokary däl.
Bularyň biri türk döwleti tarapyndan maliýeleşdirilýän Manas uniwersiteti. Atatük-Alatoo uniwersitetini bolsa Fethullah Güleniň global yslamçy magaryf ulgamy maliýeleşdirýär. Ankara 15-nji iýulda ýüzlerçe adamynyň ölümine sebäp bolan başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygynda Fethullah Güleni günäleýär.
1999-nji ýyldan bäri Birleşen Ştatlarda ýaşýan Gülen bolsa bu iş bilen hiç hili ilteşiginiň ýokdugyny aýdýar.
Duýduryş
Döwlet agdarylyşygy basylyp ýatyrylan badyna Ankara tarapyndan maliýeleşdirilýän Manas uniwersitetiniň gyrgyz rektory bir forum döredip, döwleti agdarmak barada edilen synanyşygy ýazgardy. 18-nji iýulda hem Sebahattin Balf forumdan peýdalanyp, öz ýurtdaşlaryna Gülen toparynyň "Gyrgyzystanda hem adamlara öz ýurtlarynda şular ýaly aýylganç zatlary" etdirmegi mümkin diýip, açyk duýduryş berdi.
Rektoryň beren duýduryşy uniwersitetiň studentleriniň arasynda seslenme döretdi. Bu ýerde käbir adamlaryň pikiriçe, Güleniň ulgamy gümürtik bir gurama, onuň maksatlarynyň, bu toparyň öz aýdyşy ýaly, aň-bilimi ösdürmekden, halka hyzmat etmekden we konserwatiw yslam gymmatlyklaryny ýaýratmakdan has aňrylara gidýän bolmagy mümkin.
Manas uniwersitetinde okaýan Aýgül Güleniň topary barada şeýle diýýär: "Köp adamlar olaryň häkimiýeti ele geçirmäge synanyşmagy mümkin diýýärler. Kimiň aýdýany dogry, kimiňki nädogry, muny bilmek kyn. Men [Güleniň] studentleriniň hemişe bile bolup, birek-birege kömek edýänini görýärin, ýöne olardan hatar ýa howp abanar öýdemok".
Global ulgamyň girdeji çeşmesi
Gülen tarapyndan maliýeleşdirilýän Atatürk-Alatoo uniwersitetiniň professorlary bilen studentleri hem bu garaýyşlara garşy çykýarlar.
"Gülen näme düşünjeleri ýa prinsipleri ýaýradýar? Magaryfy ösdürmek, birlik, matematikanyň, biologiýanyň, himiýanyň we beýleki ylymlaryň möhümdigini nygtamak nädip, şübheli işjeňlik bolup bilýär" diýip, Atatürk-Alatoo uniwersitetiniň mugallymlarynyň biri bolan Nurdin Kaparow sorag berýär.
Ankaranyň Güleniň hereketine Türkiýede basyş edip, muny beýleki döwletlerden hem sorarly görünýän häzirki wagtynda bular ýaly çekişmeler köp ýurtlarda turjaga meňzeýär. Maksat global ulgamyň girdeji çeşmesini guratmak. Munuň uly bölegi bolsa Güleniň 150 çemesi ýurtda iş alyp barýan hususy mekdeplerinden gelýär.
"Ankara tarapyndan Gülene garşy berk söweş alnyp barylýar. Häzir üns merkezinde durýan Türkiýedäki ýagdaý, esasan hem, Güleniň ýaşaýan ýeri bolan Birleşen Ştatlar" diýip, "Teneo Intelligence" guramasynyň Türkiýe boýunça bilermeni Wolfango Pikkoli aýdýar.
"Ýöne indiki tolkunda üns berlen Gülen ýa Güleniň ýaranlarynyň nirede hem bolsa, iş alyp barýan ýerleri bolar. Meniň pikirimçe, Ankara şol ýurtlara basyş edip, olaryň bu guramalaryň işjeňligini togtatmagyny sorar" diýip, Pikkoli belleýär.
Irki alamatlar
Şu wagtyň özünde-de Ankaranyň türk hökümetiniň, onuň ilçihanalarynyň we hökümet bilen ilteşikli guramalaryň üsti bilen Güleniň hereketini yza serpikdirmäge taýýarlanýandygyny görkezýän alamatlar bar.
Formal taýdan edilen haýyş bolmasa-da, Erdogan Güleni "terrorist" diýip atlandyryp, şowsuzlyga uçran harby döwlet agdarylyşygynda eli barlygy sebäpli Birleşen Ştatlary Güleni ekstradisiýa etmäge çagyrdy. Amerikanyň döwlet sekretary Jon Kerri hem Waşingtonyň ekstradisiýa meselesine garajakdygyny, ýöne muňa "aýyplamalar" däl-de, "subutnama" gerekdigini aýtdy.
Alyp barýan işlerinde Güleniň hereketine gümürtik diýip garalmagy onuň gizlin maksatlarynyň bardygy hakda dürli çaklamalara getirýär.
Habarlarda aýdylyşyna görä, 20-nji iýulda Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýýyp Erdogan resmi sapar bilen Ankara baran Gürjüstanyň premýer-ministri Giorgi Kwirikaşwiliden Güleniň Gürjüstandaky mekdeplerini ýakyndan synlamagy sorapdyr. Ondan iki gün öň hem Türkiýäniň Batumidäki konsuly ol ýerdäki ene-atalary öz çagalaryny Gülen bilen ilteşikli mekdebe ibermezlige çagyryp, bu mekdebiň "terroristik ideologiýanyň esasynda" bilim berýändigini aýdypdyr.
Basyş
Erdogan, aýdyşyna görä, Gülen bilen ilteşikli guramalary jylawlamagy üçin Azerbaýjana-da basyş edipdir. 17-nji iýulda Erdogan bilen Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýewiň arasynda bolan telefon gepleşiginden bir gün soňra, Baku Gülen bilen geçirilen söhbetdeşligi berjekdigini yglan eden hususy telekanalyň wagtlaýyn ýapylmagyny buýurdy.
20-nji iýulda Baku Gülen bilen ilteşikli we Azerbaýjanda iň gowy ýokary okuw jaýy hasaplanylýan Kafkaz uniwersitetini azyndan bir gazet bilen birlikde ýapdy. Güleniň Azerbaýjandaky beýleki mekdepleriniň köpüsi bolsa ýurduň iň ýakyn ýarany bolan Türkiýäniň haýyşy boýunça öten ýyl ýapyldy.
Gülen hereketini global derejede yza tesdirmek Türkiýä aňsat düşmese gerek. Sebäbi bu ýerde gürrüň yslam dünýäsiniň Kenýadan tä Gazagystana çenli bolan giňişlikde mekdepleri, pikir merkezleri we media neşirleri bolan iň uly sosial ulgamlarynyň biri barada barýar. Adylyşyna görä, Güleniň (hyzmat) hereketiniň Türkiýede doglan bu teologyň magaryf guramalaryny maliýeleşdirmek, konserwatiw yslam gymmatlyklaryny berjaý etmek we halka hyzmat işlerine gatnaşmak her bir musulmanyň wezipesidir diýýän taglymatlaryna eýerýän millionlarça agzasy bar.
Umumy gapma-garşylyk
Türkiýe Gülen hereketiniň iş alyp barýan ýurtlarynyň möhüm maliýe ýarany bolup durýar. Ýöne Erdogan ýeke muňa däl, eýsem Gülen guramasy barada köp ýurtlarda umuman bar bolan gapma-garşylykly garaýyşlara-da bil baglaýana meňzeýär. Köp adamlar mekdepleri öz ýurtlarynyň magaryf sistemasyna goşant diýip gowy garşylaýarlar, ýöne Güleniň hereketine welin köplenç gümürtik, ýaşyryn maksatly hereket diýip garalýar.
"Güleniň hereketini özboluşly hereket edip görkezýän iki problema bar. Bularyň biri onuň girdeji çeşmesi. Türkiýedäki ulgamyň hem söwda, hem-de ynsanperwerlige aralaşmagy onuň işjeňliginiň syýasy häsiýeti bolup görünýär. Mysal üçin olaryň özleriniň içki ulgamyna bil baglamaga ýykgyn etmegi howply, syýasy we bir güýç tarapyndan dolandyrylýan ýaly bolup görünýär" diýip, Londonyň Kings kollejiniň Türkiýe boýunça eksperti William Park aýdýar.
Ulgamlaryň aglabasy ýaly, Güleniň guramasy-da öz agzalaryny birek-birege bil baglamaga, öz aralarynda söwda edip, alýan girdejileriniň bir bölegini gurama bermäge höweslendirýär. Aýratyn-da biznesmenler mekdepleri maliýeleşdirmek üçin ýerli toparlar döretmäge, gurpsyz studentleri stipendiýa bilen üpjün etmäge çagyrylýar. Sapaklar iňlisçe bilen türkçäni hem öz içine alýar. Mugallymlar studentler bilen ýatakhanalarda bolýarlar. Okuwdan soň hem Güleniň dini ýazgylary öwrenilýär.
Wakalardan doly taryh
Orta Aziýada Gülen hereketiniň wakalardan doly taryhy bar. 1990-njy ýyllarda hereketiň öz mekdeplerini guran ilkinji regiony Orta Aziýa boldy. Muny hem türk medeniýetini we täsirini daşary ýurtlara ýaýratmak maksady bilen türk hökümeti goldady.
Ýöne soňra regionyň awtoritar liderleriniň birnäçesi bu mekdeplere garşy çykdylar. Bu mekdepleri Özbegistan 2000-nji ýyllaryň başlarynda ýapsa, Türkmenistan olary 2010-njy ýyllaryň başlarynda, Täjigistan hem öten ýyl ýapdy. Orsýet mekdepleri ilki Tatarystanda we Başgyrdystanda oňat garşylan hem bolsa, 2000-nji ýyllaryň başlarynda olary döwlet magaryf sistemasynyň göni kontrollygyna geçirdi.
Bu ýurtlaryň hiç biri Güleniň mekdeplerini näme üçin ýapýandyklary barada bir sebäp görkezmediler. Ýöne käbir synçylaryň bellemegine görä, ýurtlarynda özleriniň kontrollygynda bolmadyk doly guramalaşdyrylan ulgamlara özlerine abanýan howp diýip garaýanlar, adatça, awtoritar hökümetler bolýar.
"Awtoritar hökümetleriň ählisinde haýsy hem bolsa bir daşarky güýjiň hökümeti içinden ýumurmagyndan howatyr edilip, güýç-gudraty merkezleşdirmek meýli bolýar" diýip, Waşingtondaky "Atlantic Council" guramasynyň Türkiýe boýunça bilermeni Aaron Stein aýdýar.
Güleniň hereketini global derejede gowşatmaga synanyşýan Erdogan indi onuň mekdeplerine ýer beren käbir ýurtlary öz delilleriniň özi bilen bir wagt ýaran bolan guramany ýok etmäge synanyşýan güýçli lideriňkiden köpdigini ynandyrmaly bolar.
2002-nji ýylda Erdogan bilen Gülen Erdoganyň dini konserwatiw "Adalat we Galkynyş" partiýasyny häkimiýet başyna getirmek üçin özara hyzmatdaşlyk etdiler. Ýöne iki ýaranyň arasy basym açyldy. Aýdylyşyna görä, muňa güýç-gudraty paýlaşmakda ýüze çykan meseleler, şeýle hem Erdoganyň awtoritar ýolbaşçylyk stili sebäp bolupdyr.
Erdogan häkimiýet başyna geleli bäri, Güleniň hereketini öz administrasiýasyny garalamaga edilen birnäçe synanyşykda eli bar diýip aýyplady. Aýratyn-da, 2013-njy ýylda bolan korrupsiýa skandaly barada polisiýa tarapyndan alnyp barlan derňewde onuň ýakyn ýaranlary aýyplandy.
Bu skandaldan soňra hökümet korrupsiýa derňewleri bilen baglanyşykly bolan köpsanly prokurorlary we ýokary derejeli resmileri işden boşatdy. Erdogan muny hem Türkiýäni dargatmak maksady bilen onuň üstüne abanan "gara güýçlerden" ýurdy goramagyň zerurdygy bilen delillendirdi.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Eýranyň ilkinji ýadro energiýa merkeziniň şu ýylyň tomus aýlaryndan başlap işe giriziljekdigini aýtdy.
Putin bu baradaky pikirini Orsýetiň gündogar sebitinde ýerleşýän Wolgodonsk şäherinde ýadro senagaty boýunça geçirilen konferensiýada öňe sürdi.
Orsýet 90-njy ýyllardan bäri Eýranyň günortasynda ýerleşýän Buşehirdäki ýadro merkezini gurmaga Tährana ýardam berip gelýär. Emma onuň açylyşy ençeme gezek soňa goýuldy.
Putiniň öňe süren bu pikiri Buşehir ýadro merkeziniň haçan işläp başlajakdygy barada soňky döwürlerde orta atylan iň takyk maglumatlardan biridir.


text:
Özbegistanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Şawkat Mirziýaýew ýurtda 8-nji dekabrda belleniljek “Konstitusiýa güni” mynasybetli tussaglaryň amnistiýa edilmegini teklip etdi.
10-njy oktýabrda geçirilen ýygnakda Özbegistanyň parlamentiniň ýokary palatasy - Senaty amnistiýanyň çäginde beýleki tussaglar bilen bir hatarda, zenan bendileri, ýetginjek ýaşyna ýetmänkä jenaýat işini eden adamlary, 60 ýaşdan ýokary erkek tussaglary, daşary ýurtlulary we mümkinçiligi çäkli adamlary tussaglykdan boşatmagyň teklip edilýändigini aýtdy.
Özbek Senaty bu teklipnama baradaky soňky karary 12-nji oktýabrda kabul eder.
Tussaglaryň amnistiýasy baradaky bu teklip kabul edilse, onda bu 2-nji sentýabrda özbek lideri Yslam Kerimowyň ölendigi resmi taýdan yglan edileni bäri kabul edilen ilkinji günä geçişlik bolar.