text:
Türkmenistanda maşgala we nika, şol sanda çaga dogluş meselesiniň esasy meseleleriň biri bolup durýandygy öwgä mynasypdyr. Çünki maşgala we çagalar – islendik sagdyn jemgyýetiň we döwletiň wajyp düzüjisidir.
Önelgelilik saglygyna we hukuk meselesine degişli soraglar her adamy gyzyklandyrýar. Döwürdeşlerimiz dogry saýlamak we nesil öndürmek hakynda, howpsuz we kanagatlandyryjy jyns gatnaşyklary hakynda, şeýle hem aýal bilen erkegiň arasyndaky gatnaşygy hakynda ýüze çykýan soraglara jogap tapmak isleýärler.
Önelgelilik saglygyna we hukugyna degişli meseleler dünýäde giňden ýaýran meseleleriň biri bolup, ol Türkmenistanda hem öz wajyplygyny saklaýandyr. Gazetlerde, radioda, telewideniýede ýygy-ýygydan göwrelilik, jynsy gatnaşyklary arkaly geçýän keseller, AIW/AIDS, maşgalany meýilleşdirmegiň usullary, maşgala we nika aragatnaşyklary we başga-da önelgelilik saglygyna degişli köp dürli meseleler ara alnyp maslahatlaşylýar. Maglumat çeşmesi örän uly bolup, köplenç ýagdaýda özünde gapma-garşylykly pikirleri saklaýandyr. Şonuň üçin ownuk-uşak zatlardan we düşünjelerden baş alyp çykmak üçin önelgelilik saglygy goramaga gönükdirilen hukuk goraýjy ulgama garamak örän wajypdyr.
Şu meseläniň wajyplygyna düşünmek üçin, özüňe şeýle soragy bermek zerur – biziň jemgyýetimizde gaýnyň gelnine degişli maşgalany meýilleşdirmek meselesine goşulýan ýagdaýlaryna köp gabat gelýärsiňizmi? Ýaş çatynjalaryň toýda birinji gezek duşuşýan halatlary azmy? Ýaş çatynjalara öň ýeten, "Haçan bäbegiňiz bolýar?" ýa-da "Belki, siziň saglygyňyz gowy däldir?" diýen ýaly soraglary berýärler. Gynansakda, durmuşda şunuň ýaly ýagdaýlara biz köp gabat gelýäris. Adamlar bilmezlikden ýa-da ýönekeý bilesigelijilikden biziň saglyk ýagdaýymyza we hukugymyza şek ýetirýärler.
Ýaş gyzlar we ýigitler, aýallar we erkekler, eneler we atalar öz hukuklary, şol sanda döwlet tarapyndan kepillendirilen we halkara namalarynda berkidilen nesil önelgeliligine degişli hukuklary babatda habarlymyka? Geliň, şu meseläni ara alyp maslahatlaşalyň... Her maşgalanyň öz durmuşynda, iň bolmanda bir gezek "Çaga etmelimi ýa-da etmeli däl?" diýen meseläni çözmeli bolýandygy gizlin zat däl. Islenýän we sagdyn çaganyň eýesi bolan her bir maşgala bagtlydyr.
Önelgelilik saglygy we nesil öndürmek üçin bar bolan hukuklar diýmek näme?
Bütündünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) kesgitlemesi boýunça,
Önelgelilik saglygy – bu diňe keselçilik ýa-da önelgelilik ulgamy, onuň ýerine ýetirýän wezipeleriniň we hadysalarynyň bozulmagy bilen bagly bolan fiziki ýetmezçiligiň bolmazlygyny aňlatman, adamynyň doly fiziki, psihiki we sosial sag-amanlyk ýagdaýydyr.
Bu adamlaryň howpsuz we kanagatlanarly jynsy gatnaşyklarynda ýaşap bilýändiklerini, nesil öndürmäge ukyplylygyny hem-de haçan we nähili ýygylykda çaga öndürmek isleglerini özleriniň çözýändiklerini aňladýar.
Önelgelilik saglygyna çemeleşme giňişleýin hem çynlakaý alnyp barlyp, adamyň önelgelilik döwründe saglygyny goramak meseleleriniň aýratynlyklary göz öňünde tutulmalydyr. Bu çemeleşme adamlar, jemgyýet we döwlet tarapyndan şu meselelere garaýyşda düýpli üýtgeşmeleri geçirmegi talap edýär.
Bütündünýä Saglygy Goraýyş Guramasy Nesil öndürmeklige degişli Hukugy (NÖH) erkekleriň we aýallaryň maglumat almagyny we öžüniň saýlawyna laýyklykda çaga dogurmagyny rejeleşdirmekde howpsuz, netijeli, elýeter we ýönekeý usullara ýetmäge bolan hukuk, şeýle hem aýallar üçin howpsuz göwreliligi, çaga dogurmaklygy üpjün edip biljek, şeýle hem çatynjalaryň sagdyn çaga eýe bolmak üçin iň gowy mümkinçilikleri döretmekde degişli saglygy goraýyş gullugyny ulanyp bilmek hukugy hökmünde kesgitlenýär.
Önelgelilik saglygy we nesil öndürmeklige degişli hukuklar meseleleri haçan we nähili ykrar edilip başlandy?
Taryhy taýdan nesil öndüriji saglyk we hukuklar meselelerine has öňden garalypdy we ara alnyp maslahatlaşylypdy.
Baryp 1968-nji ýylda önelgelilige degişli hukuklar Tähran Deklarasiýasynda adam hukuklary toparyna degişli edilip ykrar edilip başlandy.
Şu hukuk BMG-nyň soňraky ylmy maslahatlarynda tassyklandy, emma önelgelilik saglygy we hukuklary hakynda Kairde ýurduň ilatyna degişli halkara ylmy maslahatlarda (1994ý), Pekinde geçirilen Aýallaryň bütündünýa ylmy maslahatynda (1995ý), şol sanda Kopengagende Durmuş meseleleri boýunça geçirilen Ýokary Derejedäki Bütündünýä Duşuşygynda (1995ý) bitewilikde we anyk gürrüň edilip başlandy.
Şu we başga ylmy maslahatlarda anyk ýüze çykan umumy taglymatyň esasy manysy – nesil öndürmeklige degişli hukuklar adamyň hukuklarynyň aýrylmaz bölegidir. Bu hukuk kemsitmeleriň, mejbury we zorluk etmesiz nesil öndürmek barada karar kabul etmek hukugy diýip adamyň hukugyna degişli namalarda beýan edilen.
MMHF-niň Hartiýasy we Nesil öndürmeklige degişli 12 hukuk.
1994-nji ýylda ýurduň ilaty boýunça geçirilen Halkara Kair ylmy maslahatynyň netijelerine görä, Maşgalany Meýilleşdirmek boýunça Halkara Federasiýasy (MMHF) adamyň hukuklaryna degişli adalgalykda NÖH-leri anyk kesgitlemek maksady bilen Nesil öndürmeklige degişli hukuk hakynda Hartiýany işläp düzdi. Hartiýa tertipnama hökmünde adam hukuklary boýunça halkara namalarynda, şol sanda Adam Hukuklarynyň Ählumumy Deklarasiýasynda,Raýat we Syýasy Hukuklar hakynda Halkara Paktynda, Ykdysady, Durmuş we Medeniýet Hukuklar hakynda Halkara Paktynda, Aýallaryň kemsitmelerini ýok etmek hakynda Konwensiýada we Çagalaryň hukuklary hakynda Konwensiýada bellenen hukuklaryň 12-sini kesgitleýär. Olar aşakdakylary öz içine alýar:
► Ýaşamaga bolan hukuk;
► Şahsyýetiň azat ömür sürmäge we howpsuzlygyna bolan hukuk;
► Deňlige we kemsitmeleriň hemme görnüşlerinden azat bolmak hukugy;
► Şahsy durmuşa goşulmazlyga we gizlinlige bolan hukuk;
► Maglumat we bilim almaga bolan hukuk;
► Nikalaşma, maşgala döretme we ony meýilleşdirme saýlawyna bolan hukuk;
► Çaga dogluşy we dogluş wagty kesgitlemek hakynda karar kabul etmek hukugy;
► Lukmançylyk kömegine we saglygy goraýşa bolan hukuk;
► Ylmy ösüşiň bähbidine bolan hukuk;
► Ýygnaklaryň we syýasy gatnaşmalaryň azatlygyna hukuk;
► Gynamakdan we kemsidiji gatnaşykdan azatlyk hukugy.
Geliň, şu hukuklara önelgelilik saglygy we biziň durmuşymyz bilen baglylykda garalyň.
№1. Ýaşamaga bolan hukuk!
Her ýyl dünýäde aýallaryň göwrelilik we çaga dogurmak bilen bagly ölümçilik ýagdaýlarynyň milliona golaýy bellige alynýar. Şunuň ýaly ýagdaý siziň tanyşlaryňyzyň we garyndaşlaryňyzyň arasynda gabat geldimi? Hawa, gynansagam şonda biz özümize şeýle soragy berýäris: "Şu ölümiň öňüni alyp bolarmydy?" Eger-de aýal hakyky akuşerçilik kömegini, howpsuz çaga düşürmesini, öz saglygyna degişli maglumaty we bilimi alyp bilýän bolsa, köp ýagdaýlarda – HAWA! – diýip bolar.
Nesil öndürmeklige degişli hukuklar babatynda Ýaşamaga bolan hukuk nämäni aňladýar? Bu aýalyň göwrelilik ýa-da çaga dogurmak bilen bagly islendik öňüni alyp bolýan sebäpden ölmezlik hukugy. Bu aýalyň göwrelilik ýa-da çaga dogurmak sebäpli, öz ömrüni, haçanda:
♦ Çaga düşürme saglyk üçin howply şertlerde (bilimsiz işgärler,göwreliligiň ahyrky möhletinde ýa-da könelişen we laýyk bolmadyk usulyýet, ýaramaz şertlerde zerur bolan enjamsyz) geçirilen ýagdaýda;
♦ Göwreli bolmaly däl ýagdaýynda ýa-da göwrelilik 16 ýaşdan öň ýa-da 35 ýaşdan soň bolan ýagdaýynda; aýal ýygy-ýygydan göwreli bolýan ýagdaýyndaky töwekgelçilige düşmezlik hukugyny aňladýar.
Eger-de siziň joraňyzda ýa-da garyndaşyňyzda şeýle sorag ýüze çyksa: "Meniň ömrümi howp astyna salýan göwrelilkden ýa-da çaga dogurmakdan gaça durup bilýäňmi?". Olara "Hawa" diýip jogap berip bolar.
Türkmenistanda ýaşamaga bolan hukuk Döwletiň esasy kanuny bilen kepillendirilýär. Meselem, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 22-nji maddasy her adamyň ýaşamaga we azat ömür sürmäge hukugynyň bardygyny aýan edýär. Hiç bir adam ýaşamaga bolan hukukdan mahrum edilip bilinmeýär.
"Raýatlaryň saglygyny goramak" Kanunyna laýyklykda aýal maşgalanyň ene bolmak baradaky meselesini özbaşdak çözmäge hukugy bar. Emeli ýagdaýda göwrelilik 12 hepdä çenli bolan möhletde aýalyň öz islegi boýunça, durmuş görkezijileri boýunça göwreliligiň möhleti 22 hepdä ýetende, lukmançylyk görkezijileri we aýalyň razylygy bolanda, göwreliligiň möhletine bagly bolmazdan togtadylyp bilner.
Ondan başga-da, şu Kanun tarapdan emeli ýagdaýda göwreliligi togtatmak saglyk goraýyş edaralarynda ýörite taýýarlygy bolan lukmanlar tarapyndan geçirilmelidir.
№2. Şahsyýetiň azatlyga we howpsuzlyga bolan hukugy!
Biziň jemgyýetimizde ýigitleriň we gyzlaryň nikalaşmaga ata-eneleri ýa-da başga garyndaşlary tarapyndan mejbur edilýän ýagdaýlary köp gabat gelinýärmi? Gynansakda, şeýle ýagdaýlar dürli ýurtlarda ýaşaýan köp sanly türkmen birleşmeleriniň (diasporanyň) arasynda-da gabat gelýär.
Eger-de "Meni ýa-da başga birini durmuşa çykmaga ýa-da jynsy gatnaşyklary geçirmäge mejbur edip bolarmy?" diýen sorag berilse, onda onuň jogaby – "Ýok!" bolar. Sebäbi hemme aýallar we erkekler erkin we howpsuz ösüşe, şeýle hem saýlamaga we jynsy gatnaşyklaryny etmeli ýa-da etmeli däl diýen karary kabul etmäge, şeýle hem öz önelgelilik saglygyna gözegçilik etmäge hukugy bardyr. Saýlaw erkin edilmelidir. Bu bolsa hiç kimiň mejbury ýagdaýda nikalaşmaga ýa-da başga adam tarapyndan (şol sanda nikaly adamsy/aýaly) jynsy gatnaşyklaryny geçirmäge mejbur edilmeli däldigini göz öňünde tutýar. Hiç bir aýal göwrelilige ýa-da çaga düşürmäge mejbur edilmeli däldir, jynsy gatnaşyklar we önelgelilik saglygy bilen bagly islendik operasiýa, adamyň razylygy bilen geçirilmelidir.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 27-nji maddasy nika ýaşyna ýeten erkek bilen aýalyň biri-biri bilen ylalaşyp, nikalaşmaga we maşgala döretmäge hukugynyň bardygyny beýan edýär. Maşgala gatnaşyklarynda är-aýalyň hukuklary deňdir.
Türkmenistanyň Maşgala ködeksine (16-njy madda) laýyklykda nikalaşmagy isleýän şahslar nika ýaşyna ýetenlerinde diňe erkin we özara razylygy boýunça nika baglaşyp bilerler. Ondan başga-da, erkekler we aýallar nika baglaşaýan wagtynda, nikada durýan wagtynda we nikanyň bozulýan wagtynda birmeňzeş hukuklardan peýdalanýarlar (14-nji madda)
№3. Deňlige we hukuk kemsitmeleriň ähli görnüşinden azat bolmak hukugy!
Durmuşda göwreli aýaly işden gitmäge ýa-da göwreliligi sebäpli işe almaklykdan boýun towlanýan ýagdaýyna gabat geldiňizmi? Adamsynyň öz aýalyna okamaga ýa-da işlemäge rugsat bermeýän halatlaryna köp gabat gelýärsiňizmi? Gynansakda, bu ýagdaýa köplenç gabat gelinýär.
Aýal göwreli bolanlygy üçin ony okuwdan ýa-da işden boşatmaga kimiň hukugy bar? Aýal adamsyndan okamaga ýa-da işlemäge rugsat almalymy? ÝOK!
Sebäbi hemme adamlaryň bilim almaga we işe ýerleşmäge deň mümkinçilikleri bolmaly, aýala bilim almak ýa-da saýlan işinde işlemek üçin adamsyndan rugsat almak talap edilmeýär. Ondan başga-da, maşgalany meýilleşdirmekde nähili usullary ulanmak babatda adamsynyň rugsadyny alma gerek däl.
Türkmenistanyň goşulşan halkara-hukuk namalary hukuk kemsitmeleri ýok etmek üçin dürli çäreleri görmeklige borçly edýär. Olar öz içine aşakdakylary alýarlar:
♦ Zähmet we okuw babatynda kemsitmeler, gymmaty deň zähmet üçin erkekleri we aýallary deň sylaglamak barada konwensiýa;
♦ Deňlik we kemsitmeleriň hemme görnüşlerinden azat bolmak hukugy Türkmenistanda hereket edýän hemme kanunlaryň: raýat, zähmet, maşgala, jenaýat, ýaşaýyş jaý, bilim we saglygy goramak we başga kanunçylygyň esasy ýörelgesidir.
Konstitusiýa laýyklykda, Türkmenistan jynsa garamazdan raýatlaryň hukuklarynyň we erkinliginiň deňligini kepillendirýär. Jyns häsiýeti boýunça deňhukuklylygy bozmak kanun boýunça (19-njy we 20-nji madda) jogapkärçilige çekilýär.
Türkmenistanyň zähmet kodeksi aýallary işe kabul etmekde boýun gaçyrmaklygy we göwreliligiň ýa-da üç ýaşa çenli (maýyp çaga – on alty ýaşa çenli) çagaň bolmagyny sebäp edinip, žähmet hakyny peseltmekligi gadagan edýär. Kärhanalaryň ýolbaşçylary we başga wezipeli adamlar ýokarky agzalan ýagdaýda işe kabul etmekden boýun gaçyrsalar, olar Türkmenistanyň kanynçylygyna laýyklykda jogapkärçilige çekilýär (241-nji madda).
Ondan başga-da, göwreli aýallary we üç ýaşa çenli (maýyp çaga – on alty ýaşa çenli) çagalary bolan aýallar bilen iş berijiniň başlangyjy (islegi) boýunça zähmet şertnamasyny bozmak, aýratyn ýagdaýlardan başga (meselem, kärhana ýapylanda, žähmet düzgünnamasyny bir gezek gödek bozanda, hususyýetçiniň emlägine hyýanat ýetirende we ş.m.) ýagdaýlarda gadagandyr.
Maşgala gatnaşyklarynda är-aýalyň deň şahsy emläk däl we emläk hukuklarynyň we borçlarynyň, är-aýalyň her biriniň meşgullanjak işini, hünärini we ýaşaýan ýerini saýlamak erkinliginiň bardygy, Türkmenistanyň maşgala kodeksi tarapyndan bellenendir (50-nji madda).
№4. Şahsy durmuşa goşulmazlyk we gizlinlik hukugy!
Biziň durmuşymyzda käwagtlar saglygy goraýyş işgärleri biziň saglygymyza degişli maglumatyň (şol sanda önelgelilik saglygy) gizlinligini berjaý etmeýärler we başga adamlar bilen (garyndaşlar, dostlar we tanyşlar) näsagyň keseliniň ara alyp maslahatlaşylmagyna ýol berýärler.
Hakykatdan hem, kimiň meniň önelgelilik saglygym baradaky maglumaty bilmäge hukugy bar? Öz hünärmenlik işiniň çäginde, saglygy goraýyş edaralarynyň lukmanlaryndan we hünärmenlerinden başga HIÇ KIM.
Adamlaryň hemmesiniň saglyk edaralaryna, öz lukmanyna ýa-da başga hünärmenlere ýüz tutanda, maglumatyň gizlinlikde saklanylmagyna hukugy bar. Bu adamyň önelgelilik saglygyna degişli we lukmana ýa-da başga hünärmene ynanylan islendik maglumatyň – näsagyň şahsy durmuşynyň bir bölegidigini, şonuň üçin lukman ýa-da saglygy goraýyş işgäri şu maglumaty näsagyň razyçylygy bolmasa hiç kime aýan etmeli däldigini aňladýar.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy her bir adamyň şahsy durmuşyna eden-etdilikli goşululmagyna garşy goramak hukugy kepillendirýär (25-nji madda).
Ondan başga-da, Raýat kodeksiniň 18-nji maddasyna laýyklykda, fiziki şahsyň şahsy durmuşyny, şol sanda ýakyn gatnaşyklarynyň, dogulmasynyň, ogullyga alynmagynyň syrlaryny goramaga hukugy bardyr.
№5. Pikirleniş azatlyk hukugy!
Köplenç önelgelilik saglygy biziň çözgütlerimiziň we hereketlerimiziň, dini, medeniýet düşünjeleriň ýa-da başga sebäpleriň (meselem, nika meselesi boýunça, ýagny "raýat nikalaşmasy" we köp aýallylyk, kontrasepsiýa usulynyň saýlanşyna, çaga sany we başgalar) täsirine bagly bolýar.
Meniň önelgelilik saglygym we hukuklarym babatynda karar kabul etmekde, hereketleri ýerine ýetirmekde meni çäklendirip bilerlermi?
Hiç kim öz önelgelilik saglygy babatynda pikirlenmek we erkin hereket etmek hukugyndan mahrum edilip bilinmeýär. Bu bolsa syýasy partiýalaryň hem, diniň, medeniýeiň hem adama pikir etmegi gadagan edip bilmeýändigini aňladýar.
Türkmenistan Adam Hukuklarynyň Ählumumy Deklarasiýasynda beýan edilen halkara hukuklarynyň kadalaryny, aýratyn hem – her kimiň aň, wyždan we din azatlygyna bolan hukugyny ykrar edýär.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy raýatlara öz ynam-ygtykatlaryna erkin eýermäge we olary erkin beýan etmäge bolan hukugyny kepillendirýär (28-nji madda).
№6. Maglumat we bilim hukugy!
Ýaş ýigitleriň we gyzlaryň öz saglyklary we durmuşda önelgelilik saglygy hem-de hukuklary babatynda binýat bilimleriniň bolmazlygy, olaryň ömrüni nähili howp astyna salýp bilýär!
Maglumat we bilim almaga bolan hukuk Halkara we Türkmenistanyň milli kanunçylygynda bellenendir.
Her adam jynsyna, ýaşyna we başga tapawutlyklara garamazdan , bilime we jyns gatnaşyklary arkaly keselleriň geçişi, maşgalany meýilleşdirmek we hyzmatlar barada hem-de jynsy gatnaşyklaryna we önelgelilik saglyga degişli bolan hemme häzirki zaman we agzalan meseleleri açyk beýan edýän maglumaty deň derejede almaga hukugy bardyr.
Bu her adamyň dogry karary we özüniň jyns gatnaşyklary hem-de önelgelilik saglygyna degişli netijeleri saýlap,maglumatyň eýesi höküminde taýýarlykly bolmalydygyny aňladýar. Hemme isleg bildirýänler, şol sanda ýetginjekler hem, hil maglumatyň eýesi bolmaga, islenilmedik göwreliligiň öňüni almaga, kemsitmeleriň we zamun garalmaklygyň, zorlugyň, şol sanda ýaşyna laýyklykda maşgaladaky we jynsy zorlugynyň öňüni almaklyga gönükdirilen meýilnamalardan peýdalanmaga hukugy bardyr.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy maglumat almaga (28-nji madda), şeýle hem bilim almaga bolan hukugy kepillendirýär (38-nji madda).
№7. Nikalaşma, maşgalany döretmek we meýilleşdirmek hukugy.
Käbir halklaryň däp-dessurlary boýunça nikalaşmak üçin gyzlary gaçyryp alýarlar...
Biz nikalaşmakda, maşgala döretmekde ýa-da ony meýilleşdirmekde saýlaw hukugyny 2 belgili Hukukda ara alyp maslahatlaşypdyk. "Kimdir birini nikalaşmaga mejbur etmek kanuna laýykmy?" diýen soraga diňe ýeke-täk jogap bar: "Ýok!"
Nika ýaşyna ýeten her bir erkek adamynyň ýa-da aýalyň haçan we kim bilen nikalaşmalydygyny saýlamaga hukugy bardyr. Bu bolsa hiç kimi, hiç bir sebäpden zorluk bilen nikalaşmaga mejbur etmeli däldigini, hiç kimiň islemeýän adamsy bilen nikada bolmaly ýa-da bile ýaşamaly däldigini, her adamyň nikany bozmak üçin deň hukuklarynyň bardygyny aňladýandyr.
Türkmenistanyň jenaýat kodeksinde nika gatnaşyklaryna girmek maksady bilen aýaly ogurlamak üçin jogapkärçilik göz öňünde tutulandyr (üç ýyla çenli möhlet bilen azatlykdan mahrum edilme – 127-nji madda).
№8. Çaga dogluşy we dogluş möhleti kesgitlemek hakynda karar kabul etmek hukugy!
Biziň jemgyýetimizde ýaş çatynjalar toý dabarasy geçenden soň, garyndaşlarynyň, goňşularynyň we tanyşlarynyň dykgatly üns merkezinde durýarlar. Hemmäni gyzyklandyrýan sorag: "Ýaş gelin göwrelimi? Onuň saglygy nähilikä, mirasdüşeri dogurmaga ukyplymy?"
Her bir adamynyň maşgalany meýilleşdirmek meselesi boýunça erkin karar kabul edip, öz isleýän çaga sanyny, şeýle hem çaga dogluşynyň arasyny özleriniň mümkinçiliklerine görä aňly we jogapkärli kesgitläp bilmek hukugy bardyr. Aýallaryň hem, erkek adamlaryň hem maşgalany meýilleşdirmekde häzirki zaman, netijeli we howpsuz usullary ulanmaga hukugy bardyr.
Bu şeýle hem maşgalany meýilleşdirmek usullary babatda, adamsy ýa-da aýaly tarapyndan rugsat berilmeginiň hökman däldigini aňladýar.
Ýokarda aýdylyp geçilişi ýaly, "Raýatlaryň saglygyny goramak hakynda" kanuna laýyklykda, aýalyň ene bolmak, şeýle hem emeli ýagdaýda göwreliligi togtatmak meselesini özbaşdak çözmäge hukugy bardyr.
Şeýle-de, aýalyň emeli ýagdaýda göwreli bolmaga we çaga düwünçegini (embriony) emeli usul bilen ýatga oturtmaga hukugy bardyr (31-nji madda).
"Raýatlaryň saglygyny goramak hakyndaky" Kanunynda jynsy sterilizasiýa meseleleri hem rejeleşdirilýär (33-nji madda).
№9. Lukmançylyk kömegine we saglygy goraýşa bolan hukuk.
Her adama ömrüniň dowamynda lukmançylyk kömegi gerek bolýar. Lukmançylyk kömegi göwrelilik, çaga dogurma ýa-da önelgelilik saglyk hukuklaryny amal etme ýagdaýlarynda (meselem, emeli ýagdaýda göwreli bolmak, emeli ýagdaýda göwreliligi togtatmak, kontrasepsiýa usuly saýlamak we ş.m.) zerur bolup durýandyr.
Şunuň bilen baglylykda: "Lukmançylyk kömegini, şol sanda mugt kömegi almaga hukugym barmy?" diýen sorag ýüze çykýar.
Her bir adam önelgelilik saglygyny goramak boýunça öz isleglerini kanagatlandyrmak üçin, ömrüňe we saglygyňa howpsuz, öz ýaşaýşyny we gatnaşyklaryny has amatly şertlerde ösdürmek maksady bilen ýokary hilli lukmançylyk kömegini almaga hukugy bardyr.
Döwletiň ykdysady, durmuş we medeniýet hukuklary hakyndaky Halkara Paktyna gatnaşyjylar (şol sanda Türkmenistan hem) her adamyň fiziki we psihiki saglygyny goramaga hukugynyň bardygyny ykrar edýärler. Şu hukugy doly amala aşyrmak üçin döwletler tarapyndan çäreler kabul edilip, olar öli çaganyň dogluşyny, çaga ölümini azaltmaklygy, çaganyň sagdyn ösüşini; epidemik, endemik, hünärmenlik we başga keselleriň öňüni almaklygy we bejermekligi hem-de olar bilen göreşmekligi; hemme lukmançylyk kömegi we kesellän ýagdaýynda ideg şertlerini döretmekligi üpjün etmek üçin zerur bolan çäreleri öz içine alýar.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy ähli raýatlara saglygy goraýyş, şol sanda saglygy goraýyş edaralar toplumyndan mugt ulanma hukugyny kepillendirýär (35-nji madda).
"Raýatlaryňsaglygyny goramak hakynda" kanuna laýyklykda döwletiň raýatlar saglygyny goramak babatyndaky syýasaty ilatyň lukmançylyk kömegini döwlet tarapyndan kepillendirilen möçberde mugt we elýeter derejede üpjün etmäge gönükdirilendir (3-nji madda). Saglygy goraýyş döwlet ulgamynyň bejeriş-öňüni alyş edaralarynda ilata döwlet tarapyndan mugt lukmançylyk kömeginiň kepillendirilen möçberi amala aşyrylýar (şol möçber Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanýar) (12-nji madda).
Her bir aýalyň göwrelilik döwri, çaga dogulýan wagty we çaga dogandan soň, çaga bir ýaşaýança, mugt ýöriteleşdirilen lukmançylyk kömegini we saglygy goraýyş döwlet ulgamynyň bejeriş-öňüni alyş edaralarynda başga ýeňillikleri almaga hukugy bardyr (16-njy madda).
№10. Ylmy ösüşiň bähbidine bolan hukuk!
Türkmenistanyň kanunçylygynda ylmy ösüşiň bähbidine bolan hukuk nähili amala aşyrylýar? Maşgalany meýilleşdirmekde häzirki zaman we howpsuz usullardan peýdalanmaga kime rugsat bermeli?
Her bir adamyň ylmyň we täze önelgelilik saglygynyň hilini gowulandyrýan tehnologiýalaryň gazananlaryndan alynjak bähbide hukugy bardyr. Ylmy ösüş önelgelilik saglygy babatynda adamlaryň zerurlyklaryny üpjün etmäge gönükdirilen, adamlaryň maşgalany meýilleşdirmekde häzirki zaman, howpsuz we netijeli usullary bilmäge şertleri bolmalydyr. Ondan başga-da, her bir adamyň dogry netije çykarmagy üçin, şu usullar babatda doly habarly bolmagy zerurdyr.
"Raýatlaryň saglygyny goramak hakyndaky" Kanuna laýyklykda göwreli aýallaryň we eneleriň saglygyny goramak hukugy aşakdakylar arkaly üpjün edilýär (başgalaryň esasynda):
♦ aýal kesellerini, göwrelilik döwründe, çaga doganda, çaga dogandan soňky döwürde çylşyrymly ýagdaýda bejerme we öňüni alma,gan azlylygy ýüze çykarma, aýallarda sagdyn ýaşaýşy emele getirmä gönükdirilen ylmyň häzirki zaman gazananlaryny lukmançylyk tejribesine ornaşdyrma;
♦ kontrasepsiýa boýunça netijeli we howpsuz serişdeler we usullar, çaga düşürmäniň öňüni alma boýunça iş geçirme (16-njy madda).
Şeýle hem Türkmenistanyň kanunçylygynda nikalaşýan adamlar üçin lukmançylyk-genetiki maslahatlar, emeli ýagdaýdaky göwrelilik (tohumlandyrma) we embriony oturtmak ýaly hyzmatlary etmeklik göz öňünde tutulandyr.
№11. Ýygnaklara we syýasy ýygnanşyklara gatnaşmaga bolan azatlyk hukugy.
Önelgelilik hukuklar babatynda şu hukuk aýallara we erkeklere ýygnaklarda ýygnanyp hem-de okuwlary gurap, önelgelilik saglygy gowulandyrmak boýunça öz taglymatlaryňy we gyzyklanmalaryňy öňe sürmäge mümkinçilik berýänligini aňladýarmy?
Hawa, şu hukuk her adamynyň jyns gatnaşyklary we önelgelilik hukuklary ösdürmäge ýardam bermek we hormatlamak üçin gyzyklanmalar boýunça toparlara birleşmek hukugyny, şeýle hem önelgelilik saglygy we nesil öndürmeklige degişli hukuklary goramak maksady bilen jemgyýete we döwlete täsir etmek hukugydyr.
Şu hukugy ulanmakda hiç hili çäklendirmeler, olara diňe kanun tarapyndan goýlan we demokratik jemgyýetde döwletiň ýa-da jemgyýet howpsuzlygynyň, ilatyň saglygyny we ahlagyny goramaklygyň ýa-da başga şahslaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramak zerur bolanlardan başgalaryna (Raýat we syýasy hukuklaryň Halkara Pakty, 21-nji madda) goýulmaýar.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy tarapyndan ýygnaklary geçirilmek erkinligi, şeýle hem syýasy partiýalary we başga-da jemgyýetçilik birleşmeleri döretmek hukugy kepillendirilýär (29-30-njy maddalar). Her bir raýatyň jemgyýetiň we döwletiň işini, şeýle hem erkin saýlanan wekilleriň üsti bilen dolandyrma gatnaşmaga hukugy bardyr.
№12. Gynamadan we kemsidiji el-gatmadan azatlyk hukugy bar!
Gynansakda, köplenç ýagdaýda goňşularymyzyň, dostlarymyzyň, garyndaşlarymyzyň arasynda adamsy aýalynyň diňe göwnüne degmän, eýsem ony zorluga sezewar edýän ýagdaýlarynyň şaýady bolýarys.
Adamsynyň aýalynyň göwnüne degmäge ýa-da ony zorluga sezewar etmäge hukugy barmy? Ýok! Sebäbi her bir adam gynamasyz we kemsidiji gatnaşyksyz, zorlukdan, jyns zorluklaryndan, ulanyşdan we göwne degmeklikden goranmaga hukugy bardyr. Är-aýalyň arasynda deňlik, azatlyk we özara hormatly gatnaşyklar bolmalydyr.
Adamyň Hukuklarynyň Ählumumy Deklarasiýasynyň 5-nji maddasynda: "Hiç kim gynamalara ýa-da rehimsiz, adamkärçiliksiz, mertebäni kiçeldýän gatnaşyklaryň we jezalaryň görnüşlerine sezewar bolmaly däldir" diýlip bellenilýändir. Türkmenistan gynamalara ýa-da rehimsiz, adamkärçiliksiz, adam mertebesini kemsidýän derejede el gatylmagynawe jezalar görnüşlerine sezewar bolmaklygyň garşysyna BMG-niň Konwensiýasynyň, Aýallary kemsitmeleriň hemme görnüşlerini ýok etmek hakynda Konwensiýanyň, Cagalaryň hukuklary baradaky Konwensiýanyň; şeýle hem Raýat we syýasy hukuklaryň Halkara Paktynyň gatnaşyjysy boldy.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy tarapyndan adam hukuklarynyň çäklendirilip ýa-da özüne degişli hukuklaryndan mahrum edilip, oňa iş kesilip ýa-da jeza berlip bilinmezligini kepillendirýär. Hiç kim gynamalara, rehimsizlik, zalymlyk bilen ýa-da adam mertebesini kemsidýän derejede el gatylmagyna, temmi berilmegine sezewar edilip bilinmez.
Näme etmeli?
Netijede, bilmek we pikirlenmek synanşyklarynyň köp halatlarda azlygyny, maglumat çeşmelerinden hökmany ýagdaýda peýdalanmalydygyny we hereket etmelidigini bellemek gerekdir. Eger-de Siz öz durmuş ýoluňyzda önelgelilik saglygyňyzy bozýan ýagdaýa gabat gelseňiz: "HUKUGYM BARDYR!" diýip jogap beriň.
Durmuş ýagdaýlary dürli bolup, köplenç olar örän çylşyrymlydyr. Çünki olar siziň şahsy ýa-da garyndaşlaryňyzyň we tanyşlaryňyzyň saglygyna we durmuşyna degişli bolýar. Şunuň ýaly ýagdaýda önelgelilik saglygyňyz çäklendirilýän we kemsidilýän ýagdaýy barada gürleşip düşünişmelidir. Sebäbi adamlaryň köpüsi ýönekeý durmuşda gabat gelýän sorag ýa-da ara alyp maslahatlaşma bilen başganyň hukuklaryny çäklendirýändigini we gysýandygyny aňlamaýarlar. Öz önelgelilik saglygyna degişli hukuklaryňyzy goramak we olary öňe itermek üçin, Siziň garaýyşlaryňyzy maşgalada ýa-da jemgyýetde goldaýan abraýly adamyny işe çekip bilersiňiz. Eger-de siz doly düşünişmezlik ýagdaýyna gabat gelen bolsaňyz, onda hukuk goraýjy edaralara ýüz tutmak zerurlygy döräp biler.
Önelgelilik saglygyňyzyň we öz ýakynlaryňyzyň goragyny öz önelgelilige degişli hukuklaryňyzy goramakdan başlaň!
Teswirlemeler
Umuman zahmet chekyan gowreli zenanlaryn hukuklaryny has ginishleyin yazmagynyzy Sizden hayysh edyarin! Onunden minnetdar!!!
Käbir gaýry ýurtlarda är aýalam bolsa aýaly bashga bir erkek bilen bolst gelse bolup ýör. Biziñ ýurdymyzda shuña Aýal mashgalañam , erkek mashgalañan hukugy barmy?
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň ştrihli kodlaşdyrma boýunça milli guramasy Halkara “GSI” guramasynyň agzalygyna kabul edildi, ýurdumyzda öndürilýän önümlere bolsa degişli ştrih-kod berildi.
Şeýle karar Halkara “GSI” guramasynyň Baş assambleýasynyň Sidneýde (Awstraliýa) geçen mejlisinde gurama agza bolup durýan 111 ýurduň biragyzdan goldamagynda kabul edildi. Ýurdumyzda öndürilýän önümler bolsa 483 sanlar bilen başlanýan ştrih-kod bilen belgilener.
Halkara GSI — “Global Standart” düzümi dünýä bazarynyň önümleriň hilini, bäsdeşligini we hyzmatlaryny dolandyrmagyň wajyp guraly bolup durýar.
Türkmenistany Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň paýly gatnaşmagynda döredilen ştrihli kodlaşdyrma boýunça milli guramanyň 366 agzasy bar.
Ştrihli-kod bilen belgi goýmak boýunça ýurdumyzda uly işler alnyp barylýar. Ýurdumyzyň önüm öndürijileri tarapyndan çykarylan haryt önümleriniň 20 müňe golaý görnüşine eýýäm degişli belgileme goýuldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owgan häkimiýetleri ulagly bombaçynyň ýekşenbe güni Helmand welaýatynyň paýtagty Laşkar Gahyň polisiýa stansiýasynyň derwezesiniň agzynda özüni partladyp, 12 polisiýa ofiserini we bir çagany öldürendigini aýdýarlar.
Helmand welýatynyň gubernatorynyň sözçüsi Dawud Ahmadi polisiýa stansiýasynyň diwarynda ullakan deşik galdyran partlamada, ölenlerden başga, 12 adamyň ýaraly bolandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
“Talybanyň” sözçüsi bu hüjümi özleriniň gurnandygyny aýtdy.
Ýakyn wagta çenli Helmand welaýatynyň merkezinde howpsuzlygy NATO-nyň goşunlary üpjün edýärdi. Birnäçe hepde mundan öň şol ygtyýarlyk owgan güýçlerine we polisiýasyna geçirilipdi.
NATO 2014-nji ýylyň ahyryna çenli tutuş Owganystan boýunça howpsuzlygy üpjün etmegi owgan häkimiýetlerine tabşyrmagy planlaşdyrýar.


text:
Ýekşenbe güni Wetnamyň döwlet mediasy wetnam asylly bir amerikan raýatynyň terrorizmde aýyplanyp, tussag edilendigini habar berdi.
Wetnamyň döwlet habar agentligi bu gürrüňi edilýän amerikan raýatynyň 17-nji aprelde ýurduň Ho Şi Min şäheriniň aeroportunda tussag edilendigini habar berýär.
Habar agentliginiň maglumatynda bu amerikan raýatynyň Wetnamda hökümete garşy protest çykyşlaryny öjükdirmekligi hem-de Amerika tarapyndan gurnalan Wetnam Urşunyň tamamlanmagynyň ýyl dönüminiň hatyrasyna gurnaljak çärelere päsgelçilik döretmekligi planlaşdyrandygy aýdylýar.
Wetnam Urşunyň tamamlanmagy her ýylyň 30-njy aprelinde bellenilip geçilýär.


text:
Azerbaýjanyň Siriýadaky ilçihanasy, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli, özüniň işini togtatdy. Bu barada sişenbe güni Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi habar berdi.
Ministrligiň berýän maglumatyna görä, 60 töweregi azeri raýaty, şol sanda ilçi we ilçihananyň ähli işgäri Siriýany terk edipdir. Häzir Siriýada hiç bir azeri raýatynyň ýokdugy hem maglumatda nygtalýar.
Azerbaýjanyň Daşary işler ministrliginiň resmileri Siriýadaky ýagdaýlaryň ýakyn geljekde kadalaşjakdygyna, munuň netijesinde-de ilçihana özüniň işini täzeden dowam edip biljekdigine umyt edýändiklerini bellediler.


text:
Şu ýylyň tomsunda Janly tebigatyň muzeýinde afrika jübüt ýolbarsyň çagalary dünýä indi. Muzeýiň hünärmenleri olar dünýä inenden bada-bat idetmegiň meýilnamasyny düzdüler. Oňa laýyklykda olaryň kakasy öz çagalaryny 14 günden gördi. Ätiýaçlyk üçin ony goňşy bolup ýeke ýaşaýan ýolbarsyň ýanyna göçürdiler. Haýwanlaryň şasyna mahsus bolşy ýaly, haçan-da ol öz çagalaryny görende olary “ýabany” haýwan hökmünde kabul etmän, eýsem olary uly kanagatlanma we buýsanç bilen kabul etdi.
Ýolbars we ene ýolbars gözenek germewde günüň köp bölegini gezim etmek bilen biri-biriniň golaýynda geçirýärler. Ýene-de iki aýdan bagtly ýolbars maşgalasy birleşerler. Häzirlikçe ata ýolbars öz goňşy ýolbarsy bilen bilelikde ýaşamagyň ýazylmadyk kadasyna laýyklykda ýaşaýar: eger-de olaryň biri dynç alsa beýlekisi gezim edýär, şeýdip olar gezekleşip durýarlar. Bu bolsa olaryň biri-biri bilen seýrek duşuşyp durmagyna we durmuş garpyşygyndan gaça durmaga mümkinçilik berýär.
Üç sany ýolbars çagajyklary öz eneleriniň ýanynda şadyýanlyk we dok halda ösýärler. Ýolbarslary baş idediji Ogulsabyr Orazgulyýewa ös idedýän haýwanlary barada gürrüň berip, ýolbars çagajyklaryny örän öwdi: “Olaryň enesi üýtgeşik, örän akylly! Ilkibada ol öz çagalaryny bu ýere gelýänlerden gabandy hem-de olary tagtadan ýasalan sekiň aşagynda gizledi. Ýöne bu şadyýanja ýolbarslara giňişlik gerek, her bir oňaýly pursat bolanda olar onuň daşyna çykýarlar. Olaryň enesi seresaplyk bilen gulak salmaýan çagasyny dişiniň arasyna alyp, ony ýerine eltýär. Indi, onuň çagalaryna hiç-hili howpuň abanmaýandygyny görüp, ene ýolbars bu ýere gelýänlere kän bir üns berip duranok. Ol öz çagalarynyň gowy naharlanmalydygyna düşünýär hem-de ol 7-8 kilogram eti iýýär. Ýolbars çagajyklaryny häzire çenli enesi iýmitlendirýär, nahar berilýän wagty olara kiçijik et bölegi berilýär, ýöne olar ony iýmeýän, ony oýnawaç hökmünde kabul edýärler”.
Häzirki wagtda Janly tebigatyň muzeýinde afrika ýolbaşçylarynyň 13-si saklanýar, olaryň 10-sy uly ýaşlydyr (7 sany erkek we 3 sany ene ýolbars). Ýolbars çagajyklarynyň üçüsiniň dünýä inmegi bu ýerde haýwanlaryň gowy ýaşamaklary ähli şertleriň bardygy we gowy idedilýändigi netijesinde, olaryň ählisiniň gowy ýagdaýda saklanylýandygyna şaýatlyk edýär.
Janly tebigatyň muzeýinde ýolbars çagalary ösýär
Şu ýylyň tomsunda Janly tebigatyň muzeýinde afrika jübüt ýolbarsyň çagalary dünýä indi. Muzeýiň hünärmenleri olar dünýä inenden bada-bat idetmegiň meýilnamasyny düzdüler. Oňa laýyklykda olaryň kakasy öz çagalaryny 14 günden gördi. Ätiýaçlyk üçin ony goňşy bolup ýeke ýaşaýan ýolbarsyň ýanyna göçürdiler. Haýwanlaryň şasyna mahsus bolşy ýaly, haçan-da ol öz çagalaryny görende olary “ýabany” haýwan hökmünde kabul etmän, eýsem olary uly kanagatlanma we buýsanç bilen kabul etdi.
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň ýolbaşçysy ýadro hyzmatdaşlygy boýunça öňegidişligiň ýokdugyny aýtdy.
Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň ýolbaşçysy Eýranyň ýadro programmasynyň çözülmedik mesele bolmagyna galýandygyny aýtdy.
Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň ýolbaşçylar geňeşiniň sişenbe güni Wenada geçiren maslahatynda Ýukiýa Amano Eýranyň ýadro programmasynyň harby maksatlara degişli bolup-bolmazlygy baradaky soraglara Tähranyň jogap bermegini gazanmak üçin ony hyzmatdaşlyga çekmekde “hiç bir öňegidişlik barada aýdyp bilmejegini” belledi.
Şeýle-de Amano Eýrana garşy halkara sanksiýalarynyň bu ýurduň ýadro programmasyna täsiriniň göz ilmeýändigini belledi.
Wenadaky duşuşygyň öňüsyrasynda Atom energiýasy boýunça halkara gullugy Eýranyň ýakyn wagtda ýerasty Fardow ýadro obýektinde urany baýlaşdyrmak boýunça has köp sentrifuga gurallaryny işledip biljekdigini habar beripdi.
Gullugyň her çärýekde çap edýän hasabatynda aýdylyşyna görä, Eýran Fordowdaky sentrifugalarynyň sanyny iki esse artdyryp 1 400 ýetirmekçi bolýar.
Fordow obýekti urany 20% derejesinde baýlaşdyrýar, bu bolsa onuň ýadro ýaragy üçin serişde hökmünde ulanylmagy üçin ýakyn bir dereje bolup durýar.
Günbatar döwletleri Eýranyň ulanýan gurallarynyň sanyny artdyrmak bilen ýadro bombalaryny döretmek üçin öz ukybyny hem artdyrýandygyny aýdýarlar. Emma bilermenler, Eýranyň ýadro ýaragyny döretmekden entek daşdadygyny we munuň üçin ençeme ýylyň talap ediljegini belleýärler.
Çarşenbe günki çykyşynda Amano Eýranyň Parçin diýilýän ýerde “hereket etmegini” dowam etdirýändigini belledi we bu hereketleriň “agentligiň barlag geçirmegine uly zyýan ýetirendigini” aýtdy.
Atom energiýasy boýunça halkara gullugy Eýranyň Parçin diýilýän ýerde partladyjy serişdeleriň synagyny on ýyldan gowrak wagt mundan ozal amala aşyrandygyny çak edýär. Emma Tähran eksperimental gurallaryň bolmagynyň çak edilýän harby-synag ýerlerine inspektorlaryň barmagyna rugsat bermedi.
Eýran Amano bilen şu ýylyň başynda Tähranda gelnen ilkinji ylalaşyklaryny ýerine ýetirmekden boýun gaçyrdy we öz ýadro gurallarynyň halkara gözegçiler tarapyndan barlanmagyna rugsat bermedi.
35 ýurdy öz içine alýan Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň dolandyryjy geňeşi sentýabr aýynda Wenada geçiren ozalky duşuşygynda Tähranyň hereketlerine aladalanma bildiripdi. Tähran BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasyna garamazdan urany baýlaşdyrmak işini dowam etdirýär.
Amano Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň Eýran bilen indiki duşuşygynyň 13-nji dekabrda Tähranda boljagyny aýtdy.
Tähran öz adyna edilýän aýyplamalary ret edýär we ýadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilýändigini aýdýar.


text:
Düýbi Londonda ýerleşýän Amnesty International guramasy Türkmenistanda 15- dekabrda boljak parlament saýlawlarynyň öňüsyrasynda ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada hasabat ýaýratdy.
"Türkmenistanyň Bagtyýarlyk döwri ýa-da şol bir repressiýalar dowam edýär" atly hasabatda ýurtda adam hukuklarynyň depelenişi bilen bagly wakalar barada jikme-jik maglumat berilip, ýagdaý düýpli analiz edilýär.
Türkmenistanda ýetip gelýän parlament saýlawlarynyň öň ýanynda çap edilen bu hasabatda “ýurtda güýçli repressiýalaryň dowam edýändigi, adamyň esasy hukuklarynyň äsgerilmeýändigi, ençeme ýyl bäri basyş astynda bolan tutuş jemgyýetiň gorky astynda galýandygy nygtalýar.
Amnesty International guramasynyň ýazmagyna görä, reformalary geçirmek niýetini mälim eden türkmen hökümeti halkara jemgyýetçiligini aldaýar.
Ýurtda oppozision ýa-da başgaça garaýyşly adamlara yzygiderli basyş edilýändigi, tussaghanalarda adamlaryň gynamalara sezewar edilýändigi, raýatlaryň söz, pikir, bileleşmek azatlyklarynyň gödek depelenýändigi barada maglumatlar gowuşýar diýip, Amnesty International türkmenistanlylaryň gorky astynda ýaşaýandygyny we köpçüligiň öz pikirni açyk beýan etmekden hem hökümeti tankyt etmekden çekinýändigini aýratyn belleýär.
Türkmenistanda 37 müňden gowrak adam ýurtdan çykmagy gadagan edýän “gara sanawa” girizilendigi, “Türkmen hökümeti aragatnaşyga we informasiýa berk gözegçilik edýändigi, häkimiýetleriň internete we telefona gözegçilik etmek üçin uly möçberde pul sarp edýändigi barada maglumat bar diýip,"Türkmenistanyň Bagtyýarlyk döwri ýa-da şol bir repressiýalar dowam edýär" atly 44 sahypalyk hasabatda aýdylýar.


text:
“Talybanyň” metbugat wekili bu hereketiň ýokary derejeli lideri bolan Molla Omaryň ölendigi baradaky habary ret etdi. Onuň aýtmagyna görä, olaryň telefon ýazgylaryna syzylypdyr we ýalňyş SMS ugradylypdyr.
“Talybanyň” metbugat wekilleriniň biri bolan Zabiullah Mujahid bu ýalan maglumatlaryň arkasynda “amerikan razwedkasy” dur diýdi we ar almaga söz berdi.
Mujahidiň we ikinji metbugat wekili Muhammat Kari Ýusufyň ulanan telefonlaryndan “ruhy liderimiz Molla Muhammad Omar Mujahid öldi. Alla oňa iman baýlygyny bersin” diýlip ýazylan SMS ýaýradyldy.


text:
Düýbi Pekinde ýerleşýän “6Sense” Halkara tennis akademiýasynyň ýolbaşçylary, belli tennis türgenleri Karlos Radrigos we Andres Bruno türkmen paýtagty Aşgabada geldiler.
Olaryň bu saparynyň ýokary derejeli trenerleri we sportsmenleri ýetişdirmek boýunça Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilendigi aýdylýar.
Karlos Radrigosyň tälimçi hökmünde abraýy uly bolup, ol dünýäniň iň meşhur tennis oýunçylarynyň, şol sanda dünýäniň birinji raketkasy Žýustin Enneniň hem tälimçisi hökmünde tanalýar.
Radrigosyň sözlerine görä, Türkmen sportsmetnleriniň uly mümkinçilikleri bar. “Dünýä derejesindäki tennisçileri ýetişdirmek üçin, Türkmenistanda tälimçilik prosesini talaba laýyk gurnamak gerek” diýip, Radrigos resmi türkmen metbugatyna beren interwýusynda aýtdy.
“Sport – owadan binalar däl”
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň sözlerinden çen tutulsa, häzir ýurtda sport desgalaryny gurmak boýunça giň gerimli işler alnyp barylýar we sportuň ösmegine uly ähmiýet berilýär.
Türkmenistanyň ýaşaýjylary hem Berdimuhamedowyň hökümet başyna gelmegi bilen ýurtda sport bilen meşgullanmak üçin belli bir şertleriň döredilendigini aýdýarlar.
"Türkmenbaşynyň olimpiýa suw-sport toplumy", Aşgabat.
Eýsem sport binalaryň gurulmagynyň diňe özi halkara sportsmenleriniň orta çykmagy üçin şert bolup bilermi? Sport ussatlary owadan we läheň binalaryň gurulmagy bilen ussat sportsmentleriň ýetişmeýändigini aýdýarlar. Geçmişde Türkmenistanyň futbol mekdeplerine müdirlik eden sport bilermeni we öňki belli futbolçy Anatoliý Fomin bu barada şeýle diýýär:
—Sport – owadan binalary, hatda stadionlary gurmak diýmek däl. Eger-de ýurtda tälim bermek üçin ussat trenerler ýok bolsa, bularyň barysy bir köpük.
Fomin tennisçi Rogrigeziň öňe süren pikiri bilen ylalaşyp, türkmen sportsmenleriniň ýokary netijeleri gazanmaga uly mümkinçilikleriniň bardygyny belleýär:
—Häzir Türkmenistanda esasy kynçylyk ýetişen sportmsenlere däl-de, eýsem diňe çagalaryň sportuna ünsüň berilmegidir. Haçan-da sportsmen ýetişip, oňa has köp aladanyň, ýagny formakolgiýa taýdan hemaýatyň berilmeli wagtynda, her dürli höweslendirmeleriň üpjün edilmeginiň zerur pursatynda bularyň hiç biri edilmeýär. Netijede, talantly sportsmenler baş goşan sportlaryny taşlaýarlar ýa-da daşary ýurlara gitmäge mejbur bolýarlar.
Efirde adynyň tutulmagyny islemedik maryly bir boksçy hem türkmen sportsmenleriniň dünýä derejesinde çykyş etmekleri üçin häzirki şertleriň entek ýeterlik däldigini, mundan beýläk hem geçirilmeli çäreleriň bardygyny nygtaýar.
Häzir Günbatarda ýaşaýan sport janköýeri Arslan uly üstünlikler gaznamak üçin tejribäniň we ussag tälimçileriň gerekdigini nygtaýar:
—Ähli zat bilen bir hatarda sportsmenleriň hakara we regional ýaryşlaryna gidip tejribe gazanmaklary zerur. Şeýle-de olaryň hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmak üçin ussat trenerler gerek.
Sportsmenleriň topragy
Altmyşynjy ýyllaryň birinji ýarymynda dabarasy dag aşan Moskwanyň “Torpedosyny” utup goýberen “Köpetdagçylar” Annaly Garadanow, Oraz Geldiýew, Gurban Berdiýew ýaly futbolçylar Türkmenistandan çykypdy.
Emma, Şwesiýada ýaşan türkmen şahyry, sport janköýeri Şiraly Nurmyradyň aýdyşy ýaly, welosiped sportunda Gennadiý Lebedew, nyşana ok atmakda Marat Nyýazow, gimnastikada Aman Şanyýazow ýaly Olimpiada oýunlarynyň baýragyna mynasyp bolan, Altymyrat Orazdurdyýew kimin dünýäniň hem Ýewropanyň birnäçe gezek çempiony bolan beýik şahslaryň ýurdundan Kanadanyň Wankuwer şäherinde 2010-njy ýylda geçirilen Olimpiada oýunlaryna gatnaşmak üçiň hem sportsmen tapylmady.
—Merkezi Aziýa respublikalaryndan Özbegistan, Täjigistan, Gyrgyzystan ýaly döwletleriň komandalary öz ülkesiniň tuguny dik tutup, stadionyň derwezesinden girende, tomaşaçy märeke el çarpdy. Ýogsam, “Pylan ýurduň ýygyndy komandasy” diýlip yglan edilse-de, ýokarda agzalan respublikalaryň birinden üç, o birinden dört, ýene birinden bary-ýogy bäş adam geçip gitdi. Çaý-nahardan ellibizar bolup, yzly-yzyna jyrlaýan telefonyňam trubkasyny galdyrman, Türkmenistanyň ýaşyl baýdagyna garaşdyk. Gözümiz ýaşardy gitdi, emma ne komanda göründi, ne-de baýdak. Kemsinme-dä onsoň! Öz ýurdumyzdan bir adamy hem görmänimiz üçin gözümizden bir damjanyň syrygyp gaýdanyny hem duýman galdyk—diýip, şonda Şiraly öz duýgularyny mälim edipdi.
Häzir Türkmenistana “6Sense” Halkara tennis akademiýasynyň trenerleriniň gelmegi bilen tennis sporty boýunça nä derejede özgerişlikleriň boljakdygyny geljekde geçiriljek ýaryşlaryň netijeleri görkezer.


text:
Anna güni Gazagystanyň sudy ýakynda gadagan edilen “Golos respubliki” gazetiniň redaktorynyň dogany Askar Moldaşewi dört ýyl şertli tussaglyga höküm etdi. Sud ony kanun taýdan gadagan edilen psihologik dermana eýelik etmekde günäli tapdy.
Suduň höküminiň yglan edilmeginiň yzy bilen Askar Moldaşew bu hökümi özüniň howpsuzlyk organlary bilen hyzmatdaşlyk etmekden ýüz öwrendigi üçin görlen “ar alyşlyk çäresi” diýip häsiýetlendirdi.
Ol howpsuzlyk gulluklarynyň özünden öz agasy Daniýar Moldaşewiň işleri barada hasabat berip durmaklygy hem-de ony gazet işleri bilen meşgullanmakdan saklamagy talap edendiklerini aýtdy.
Gazagystanda geçen ýylyň dekabrynda onlarça sany beýleki garaşsyz gazetler bilen birlikde “Golos respubliki” gazeti hem ekstremistik mazmunly maglumatlary çap etmekde aýyplanylyp, ýapylypdy.


text:
Bosniýanyň sudy musulman ruhanysyny Siriýadaky we Yrakdaky YD jeňçileriniň hatarynda söweşmek üçin esger toplamakda aýyplady.
Döwlet sudunyň 31-nji dekabrdaky kararynda Bilal Bosniç «2013-nji we 2014-nji ýyllaryň dowamynda beýlekileri bile-göre, dini wezipesini ulanyp, terrorçy guramalara goşulmaga il ortalaýyn hyjuwlandyrdy" diýilýär.
Şeýle-de ol terror toparyny gurnamakda aýyplandy.
Bosniç sentýabrda, Bosniýadaky Salafi hereketiniň resmi bolmadyk lideri hökmünde tussag edildi.
Ekspertler 150 çemesi bosniýalynyň Siriýadaky raýat urşunda söweşmäge gidendigini aýdýarlar.


text:
Pakistanyň nebit we gaz edarasynyň ozalky başlygy, gaçgaklykda ýören Taurik Sadyk çarşenbe güni Birleşen Arap Emirlikleriniň paýtagty Abu Dabide tussag edildi.
Taurik Sadyk 2009-2011-nji ýyllar aralygynda Pakistanyň nebit-gaz pudagyna gözegçilik ediji edara ýolbaşçylyk edende bikanun ýollar arkaly 850 million dollar pul ýuwuşlygyny amala aşyranlykda aýyplanylýar. Ol geçen ýyl sud jogapkärçiliginden gaçyp, ýurdy terk edipdi.
Geçen aý Pakistanyň Ýokary sudy Taurik Sadykyň 2009-njy ýylda bu wezipä bellenmegi hem-de onuň 2012-nji ýylda ýurtdan gaçyp çykmagy bilen baglanyşykly kanun bozmalary anyklamak boýunça derňew işleriniň alnyp barylmagyna görkezme berdi.


text:
Çarşenbe güni giçlik Birleşen Ştatlaryň Tehas ştatyndaky bir himiki dökün zawodynda ýüz beren uly partlamada ölen adamlaryň sany häzirlikçe 5 adam bilen 15 adamyň aralygynda diýlip çaklanylýar.
Bu partlamanyň bolan ýerine golaýdaky Wako şäheriniň polisiýa edarasynyň resmileri bu partlamada 160-dan gowrak adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Wako şäheriniň meri Tommi Muska himiki dökün zawodynda ýüze çykan bu uly partlamada azyndan 50 töweregi ýaşaýyş jaýyna zyýan ýetendigini mälim etdi. Ýöne Tehas ştatyndaky bu zawodda ýüze çykan partlamanyň sebäbi barada häzirlikçe anyk bir garaýyş öňe sürülmeýär.
Maglumata görä, partlamanyň ýüze çykmazyndan öň himiki dökün zawodynda ilki ýangyn ýüze çykypdyr, şonuň yzy bilenem uly partlama bolupdyr. Käbir ýangyn söndürijilerden henizem habar-hatyryň ýokdugy aýdylýar.


text:
Paýtagtda geçirilen demonstrasiýalara iki hepde mundan öňküden has köp adam gatnaşdy. Bu ýagdaý premýer-ministr Wladimir Putine bildirilýän nägilelikleriň gitdigiçe ýokarlanmagy hökmünde alamatlandy.
Guramaçylaryň aýtmagyna görä, Moskwanyň Saharow köçesine 100 müňden gowrak adam çykypdyr. Bu giň köçe Kremliň 2,5 kilometr golaýynda ýerleşýär. Köpler “Putinsiz Orsýet!” diýip gygyryşdylar we “Orsýet azat bolar!” diýen şygarlary ýaňlandyrdylar. Garaşsyz “Dožd TW” telekanaly 80 müň adamyň metal detektorlardan geçirilendigini habar berdi. Emma polisiýa 28 müňden gowrak adamyň protestlere çykandygyny çaklady.
Korrupsiýa garşy göreş alyp barýan blogger, mundan öňki protestlere gatnaşany üçin 15 gün tussaglykda oturyp çykan Alekseý Nawalnyý
demonstrasiýalaryň gerimine ýokary baha berdi. Synçylaryň aýtmagyna görä, bu protestler 20 ýyl mundan öň SSSR-iň ýykylmagyndan bäri Orsýetde geçirilýän iň uly demonstrasiýa hasaplanýar.
—Men häzir şu ýerde Kremli we hökümet binasyny basyp almaga güýji ýetjek köpçüligi görýärin. Emma biz parahat güýç. Biz ony etmeris. Entek däl. Emma bu kezzaplar bizi aldamaga, bize ýalan sözlemäge, bizden ogurlamaga dowam etse, muny ederis —diýip, Nawalnyý aýtdy.
Demonstrantlar 4-nji dekabrda geçirilen parlament saýlawlarynyň netijeleriniň hasap edilmezligini talap edýärler. Köp sanly galplyklaryň bolandygy aýdylýan şol saýlawlar netijesinde Putiniň “Bütewi Orsýet” partiýasy Döwlet Dumasyndaky köplügi zordan gazandy. Şeýle hem protestçiler hasaba alynmadyk oppozision partiýalaryň gatnaşmagynda täze saýlawlaryň geçirilmegini, ýokary derejeli saýlaw ýolbaşçylarynyň wezipelerinden çekilmegini talap edýärler.
Gitdigiçe möwjäp barýan nägile jemgyýety köşeşdirmek üçin, 22-nji dekabrda Dmitriý Medwedew birnäçe reformalary teklip etdi. Medwedewiň teklipleriniň hatarynda regionlaryň gubernatorlaryny ýerli saýlawlar arkaly saýlamak, syýasy partiýalary we prezidentlik saýlawlaryna kandidatlary hasaba almak prosesini ýeňilleşdirmek ýaly meseleler-de bar.
Oppozisiýa liderleriniň biri, premýer-ministriň öňki orunbasary Boris Nemsow
prezident Medwedewe ynanmaýandygyny aýtdy:
—Biz ynanmaýarys. Biz oňa ynanamzok. Ol mundan öňem döwrebaplaşmany, innowasiýany teklip edipdi, ‘azatlyk azat bolmazlykdan has gowy’. Elbetde, ol tanymal blogger, bu dogry, ýöne ol hiç haçanam prezident bolmady.
Sentýabr aýynda wezipesinden çekileni bäri protestçilere raýdaşlyk bildirip gelýän öňki maliýe ministri, Putiniň ýakyn ýarany Alekseý Kudrin
hem protestçi mähellä ýüzlenip, şeýle diýdi:
—Men bu gün şu ýerde, sebäbi men adalatly saýlawlaryň tarapdary. Men saýlawlaryň netijeleri bilen ylalaşamok. Meniň pikirimçe, jogapärleriň hemmesinden hasap soralmaly, hatda jezalandyrylmaly, [Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Wladimir] Çurow kowulmaly.
Uly göwrümli polisiýa halkasy demonstrantlaryň daşyny gurşap aldy, ýöriş geçirilýän meýdança barjaklar metal detektorlardan geçirildi. Polisiýanyň dikuçary asmandan gözegçilik etdi.
Ýöne paýtagtda geçirilen protestlerde, umuman aýdylanda, bulagaýçylyk bolmady, demonstrasiýa asuda äheňde geçirildi.
Günüň ilkinji protestleri ýurduň günorta şäherleri Blagoweşenskde, Habarowskda, Ýužno-Sahalinde we Wladiwostokda başlandy. Wladiwostokda geçirilen demonstrasiýa gatnaşyjylaryň käbiri Putiniň sud edilmegini talap edýän ýazgylary göterdiler.
Bu aralykda, iň soňky Sowet lideri Mihail Gorbaçýow Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putini özünden görelde almaga we wezipesinden çekilmäge çagyrdy.


text:
Geçen hepde Gazagystana baran Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýew Gazagystany hem terk etdi. Hususan-da, Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ilýas Omarow şu gün Azatlyk radiosyna beren interwýusynda Kurmanbek Bakyýewiň şu geçen dynç alyş güni Gazagystanyň territoriýasyny terk edendigini, ýöne onuň anyk niräk gidendiginden özüniň habarsyzdygyny aýtdy.
Bu wakanyň yzy bilen bolsa, şu gün Belorusyň Gyrgyzystandaky ilçisi Wiktar Dýanisenko ilçihananyň öňüne ýygnanan protestçilere ýüzlenip eden çykyşynda Kurmanbek Bakyýewiň Belorusa barmanlygyny tassyklady.
Bu ilçihananyň öňünde protestçileriň ýygnanmagyna düýn Belorusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň eden çykyşy sebäp boldy. Düýn Aleksandr Lukaşenko Kurmanbek Bakyýewiň we onuň maşgala agzalarynyň islän halatynda, olara bu ýurtdan syýasy gaçybatalga bermäge taýýardygyny aýdyp, çykyş edipdi.
Bu wakanyň fonunda bolsa, şu gün Gyrgyzystanyň günortasyndaky Jalalabat şäherinde ýurduň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň 1000-e golaý tarapdary şäheriň merkezine ýygnanyp, ýurduň häzirki wagtlaýyn hökümetine garşy protest şygarlary bilen çykyş etdi.


text:
Ýerli habar serişdeleriniň maglumatyna görä, Tunisde häkimiýetden agdarylan Ben Aliniň 30-dan gowrak garyndaşy saklanypdyr.
Öňki prezidentiň garyndaşlarynyň ýurtdan çykyp gaçmaga synanyşan wagty saklanandygy habar berilýär.
Ben Ali Saud Arabystanyna gaçandan soň düzülen täze hökümetiň türmelerden ähli syýasy tussaglary düýn boşadandygy belli boldy.
Tunisiň wagtlaýyn prezidenti Faud Mebazaa graždanlara telewideniýe arkaly eden ýüzlenmesinde geçmiş bilen ymykly ara açmagy, sud organlarynyň kadaly işini dikeltmegi, söz azatlygyny wada berdi.


text:
28 сентября 2012
Bäh, okaýanlaň sany gitdigiçe artýaray... Sag boluň tanyşanyňyz üçin agzalar!!!
28 сентября 2012
Geliň biri-birimize hormat edip, ata watanymyzyň hatyrasy, onuň abraýy üçin bu saýty pedaly maslahatlardan, makalalardan dolduralyň.
28 сентября 2012
bu saýtdaky zatlary agza bolmasaň okap bolanok ekenda, şonsy bolanok
28 сентября 2012
auroraGeljekde bu diýenleriň hökman göz öňüne tutular.
28 сентября 2012
Bä biziň haýylarymyz diňlense kem-ä bolmaz, şeýledämi aurora !!!
28 сентября 2012
ýalňyş gidipdir haýyş diýdigim


text:
Balkan welaýaty ekologiki syýahatçylygyny ösdürmek üçin uly mümkinçiliklere eýedir
20.06.2016
Dynç almak üçin ajaýyp ýerleriň biri hem – Hazar deňziniň kenarydyr. Bu ýerde altyn çäge dag gaýaly kenar bilen utgaşyp gidýär. Hazar deňziniň suwunyň üstünde gaýyp ýören çarlaklaryň sesi eşidilýär, günüň ýaşyp barýan wagtlary uzaklarda gyzyl reňkli gyzylinjikler görünýär. Ördekler we gazlar, beýleki suwda ýüzýän guşlar planktonlary we ownuk balyklary awlamak ugrunda göreşip, kenarýaka çäkleri özleşdirýärler. Olaryň birnäçesi, kyn uçuşlara gitmezlik kararyna gelip, hazaryň kenarynda ýaz paslyna çenli gyşlamaga galýarlar. Şonuň üçin hem bu ýerlerde ekologlar we höwesjeňler – tebigaty söýüjiler – ýerli faunany we florany öwrenmek boýunça ýeňil ekologiki çärä öwürýärler.
Türkmenbaşy deňiz portundan uzak bolmadyk ýerde ýerleşýän ajaýyp desgalaryň biri hem – birnäçe metr deňze gidýän we täsin şekilleri bilen suwdan çykýan “gara daşlardyr”. Ol darajyk oýjagazlar tory bilen örtülip, dury deňiz suwuna ýuwulýar we owunjak balyjaklar şadyýan oýnaýalar, gijelerine bolsa ýagly gapdallary bilen meduzalar ýaldyldap görünýärler. Eger-de syýahatçylyk şowuna düşse, onda uzaklykda gyzgyn daşlaryň üstünde ýatan hazar düwlenlerine gabat gelmek bolýar, olar garaşylmadyk myhmanlar gelende çaltlyk bilen öz ýatan ýerlerini taşlap, uly gykylyk bilen deňze çümüp gidýärler.
Golaýda – täsin galdyryjy owadan örän uly çägelik dunýäsi. Ýeliň täsiri bilen öz keşbini yzygiderli üýtgedip duran bu çägelik bilen ýöräniňde, kontrabasyň kirşiniň alta owazyny ýadyňa salýan owaz eşidilýär. Ýa-da bu deňiz tolkunlarynyň owazy, ýa-da şemalyň sesi bilen bilelikde güne ýalpyldaýan çäge zerleriniň owazy. Hut şu “owazlar” üçin hem ýerli ýaşaýjylar bu ýeri “aýdym aýdýan alaňlar” diýip atlandyrypdyrlar. Çägelikde haýwanat dünýäsiniň wekilleriniň aýak yzlary gowy saklanyp galýar. Ynha gorizontal zolaklar merdiwan görnüşinde. Bu bu ýerleriniň eýesi alahöwren, ol öz teniniň her egrelýän ýeri bilen “ýöreýän” ýaly akyp duran çägelikde ýokary dyrmaşýar. Ynha-da inçe ýylanyň yzy. Ol mekdep galamyndan ýogyn däl, ony çalt hereket etmäge ukyplylygy üçin diňe açyk ýerlerde görüp bolar. Onuň golaýyndan çägede “güle” meňzeş yzyny goýup hažžyk süýşüp gelýär. Ol howpy duýup, guma gömlüp, birden gözden ýitýär. Töwerek daşymyz – towşanlaryň we tilkileriň gijeki gezimlerine şaýatlyk edýän yzlardan doly. Bu ýerleriň gijeki faunasynyň durmuşy işjeň ýagdaýda dowam edýär. Öňümizdäki burundan daşdan owadan galdyrylan – köne Maýagyň ajaýyp görnüşi açylýar. Ol deňiz tolkunlarynyň mysalynda örän owadan görünýär. Bu goraghana ýerlerinden taryhyň ýaňy eşidilýär..
Türkmenbaşy şäheriniň islendik nokadyndan dag syýahatçylygyny söýýänler üçin söýülýän ýer – Gubadag gerşiniň görnüşleri açylýar. Şäher çäklerine golaý ýerleşýändigi üçin bu ýerler ekstremal syýahatçylygyny söýýänleriň köp sanlysyny özüne çekýär. Iň batyrlar üçin tejribeli hünärmeniň ýolbaşçylygynda gaýanyň ýokarsyndaky uly bolmadyk Umçaly gowagyna galmak diýip hasap etse bolar. Gubadag gerşiniň aýratynlygy onuň ýokarsyndaky örän uly tekizlikden ybarat bolan gerşine ulagda baryp bolýanlygy bolup durýar. Bir tarapdan bu tekizlik çöl pesligine baryp ýetýär, beýleki bir tarapdan – şäher ugrunda birden gaýa kesýär. Bu gaýa birnäçe belentlikden ybarat bolup, onuň iň beýik ýeri – “Şagadamdyr”. Bu ýerden kenar ýakasynyň şäheriniň ajaýyp görnüşi açylýar, ondan soň – gözýetime çenli – günüň şöhleleri deňiz suwunyň üstüni ýalpylladýar. Kenarda köpürjikli tolkunlar jyglymlary we balykgulaklary ýuwýar. Bu ýerde, guş uçar belentlikden açyk howada Hazar deňziniň ýakynda ýerleşýän ýarym adalaryny, Gyzylsuw adasyny, Türkmenbaşy aýlagyny we “Awaza” Milli syýahatçylyk zolagynyň ak mermere beslenen myhmanhanalaryny görüp bolýar.
Köp günlük syýahatçylygy söýýänler üçin Günbatar Köpetdag boýunça dürli çylşyrymlyk derejesindäki ýörüşler guralar. Uly Balkan daglary – bu çeşmelerden, türkmen arçalyklaryndan – arçalar, ýakymly ysly zirk agajyndan, itburundan, injirli daş jülgelerinden ybaratdyr. Olar adatdan daşary owadanlygy döredip, demirgazykdan günorta tarap uzap gidýär. Gerşiň belentligi deňiz derejesinden 1800 metrden gowrakdyr. Ösümlikleriň we dag eňňitlerinde dag toýnakly haýwanlary, şeýle hem tilkiler, towşanlar we oklukirpiler duş gelýär. Bu ýerden, kertden, beýiklikleriň tapawudyny nazara alyp, günüň ýaşmagy sebäpli emele gelýän şapagy we asmandaky ýyldyzlar ýaýrawyny synlap bolýar, dag otlarynyň ýakymly yslaryndan doly arassa howadan dem alyp bolýar.
Aýratynlykda duran – Kiçi Balkan daglaryň beýikligi ep-esli pesdir – 780 metr. Olar özüniň gaýtalanmajak aý peýzažlary bilen owadandyr. Adatdan daşary relýef goralýan tebigaty söýýänleri özüne çekýär. Bu gerişde bilesigelýän ýolagça görmäge zat kän. Özüniň baý ruhy mirasy, owadanlygy we gadymy yrymlary bilen özüne çekýän bu toprak bilen tanyşmak üçin dagyň ýowuz we owadan dünýäsini öz gözüň bilen görmeli.
Günbatar Köpetdag – Türkmenistanyň genji-hazynasydyr. Tebigat bu ajaýyp sebite özüniň baýlyklaryny eçilipdir. Ýerli subtropiki howaly – Magtymguly şäherçesinden Sumbar jülgesi boýunça Gerkez şäherçesinden – beýik türkmen akyldary we şahyry Magtymguly Pyragynyň watanyndan – birnäçe ekologiki ugurlary çekip bolar. Ugry Arwaz jülgesinden Ýylysuwa we ondan soňra Köwata ýerasty kölüne çenli çekip bolar. Zirik agaçlarynyň, böwürslen agajynyň, ýemşeniň, ýabany naryň, grek hozunyň, badamyň we üzümiň ösüp oturan ýerleri bolan Aýderäniň ýazga geçirip bolmajak owadanlygy bardyr. Bu ýerler mekdep okuwçylarynyň – ýaş syýahatçylaryň tomusky dynç alyş möwsüminde iň bir gowy görýän ýerleriniň biridir. Giň jülgeden tizlik bilen akýan adybir dag derýasy bu ýerlere aýratyn öwüşgin berýär. Aýylar bu sebitleri birwagt taşlap idipdirler, indi olary diňe jülgäniň “Aýdere” diýip atlandyrmagy ýatladýar.
Bu ýerler Sünt-Hasardag goraghanasynyň öňündäki zolakda ýerleşýär. Ol gürrüňsiz ülkäni öwrenijiler üçin gyzykly bolar. Jülgeleriň belentliklerinden gaýdýan köp sanly şaglawuklar, gowy saklanyp galan suw degirmenleri we howuzlar, asma köprüler ýerli ýaşaýjylaryň myhmansöýerligi bilen bilelikde syýahatçylyga aýratyn öwüşgin berer, ýatdan çykmajak täsirleri galdyrar. Ýokary dag subtropikasy bilen tanyşmak ýerli ýaşulylar tarapyndan aýawly saklanýan ýerli yrymlar we etniki rowaýatlary bilen bezär. Gülzarlyga öwrülen bägülli meýdanlar, ýokary dyrmaşyp barýan dag goçlary, çuňňur jülgelerdäki derýajyklaryň özboluşly owazlary – ýatdan çykmajak pursatlar bolup, ynsan kalbynda mähirli duýgulary oýarar.
Sumbar jülgesiniň ajaýyp tebigy landşafty köp dürlidir we bir jadyly ertekiden beýlekisine düşýän ýalydyr. Çöpürçynar suw howdanynyň ýanynda Nohur tekizliginde çopanlara gabat gelmek bolýar. Olar seni uly hormat bilen sada çopan saçagynyň başyna çaý içmäge çagyrarlar. Tebigat bilen ýakyndan tanyşmak, türkmen orta dag ýaşaýjylarynyň durmuş gurluşy bilen tanyşmak – bu şol bir köp ugurly syýahatçylygyň biridir – ekologiki ýa-da etnografiki syýahatçylykdyr. Has hem Balkan diňe bir tebigy desgalara baý bolman, eýsem dürli taryhy we arheologiki ýadygärliklerine hem baý mekandyr.
Ýelena DOLGOWA


text:
ABŞ-nyň uly diplomaty Merkezi Aziýanyň Gyrgyzystan we Türkmenistan döwletlerine sapar edýär.
Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça kömekçisi Robert Bleýk uly derejeli hökümet resmileri bilen gepleşmek üçin sişenbe güni türkmen paýtagty Aşgabada barýar.
Sapar mahalynda giň gerimli meseleler, şol sanda regional howpsuzlyk, Türkmenisanda halkara inwestisiýasy we adam hukuklary barada gürrüň edilmegine garaşylýar.
Şeýle-de Bleýkiň adam hukuklary babatda tankyt edilýän Türkmenistanda raýat jemgyýetiniň wekilleri bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Bleýk çarşenbe güni Gyrgyzystana barar.


text:
7-nji aprel — Saglyk günüdir
Adam başyna dert düşüp, derdine-de em tapylmadyk halatynda köp kişiler gonamçylyklara aýlanyp, dertlerine em tapmak umydyna bil baglapdyrlar. Elbetde, kesellän adamlary gonamçylyklara aýlap, ony gutuldyrmagy umyt etmek türkmenlerde örän gadymy döwürlerden bäri hem bolupdyr. Belki, bu ýagdaýyň ýüze çykmagy ol döwürlerde doktorlaryň bolmanlygy bilen bagly bolandyr.
Ýigrimi birinji asyrda — tehniki progresiň kosmiki tizlik bilen ösýän döwründe, medisinanyň dünýä injek çaganyň ogulmy-gyzlygyny dünýä inmänkä aýdyp bermegi başarýan zamanynda, adamzatdaky her hili keselleriň ýüze çykarylyp, olar üçin dermanlaryň öňdürilip durlan eýýamynda, Ýeriň ol ujundaky hereketi Ýerin beýleki ujunda şol pursatda synlap bolýan döwründe türkmenleriň barybir gonamçylyklara, köne öwlüýälere aýlanyp, tümmeklerden dertlerine em gözläp ýörmegi nämäniň alamaty?
Hawa, şeýle zatlar — gonamçylyklara aýlanyp, köne tümmeklerden dertlerine em gözleýän adamlar Türkmenistanda örän kän. Bu ýagdaýyň ýüze çykmasy köp doktorlaryň öz işine gowşaklygyndandyr. Türkmenistanda medisinanyň köp keselleriň öňüni almaga ukypsyzlygyndandyr.
Baharly etrabyndaky «Ak işan» öwlüýäsine, Daşoguzdaky ady belli öwlüýälere adamlar topar-topar bolup, ýörite maşyn tutup gidýärler. Öwlüýälere baryp, näsagyň baş saglygyna bir goýny sadaka berýärler. Bir gün ýa-da birnäçe gün şol ýerlerde bolup, näsagy köne tümmekleriň daşyndan aýlaýarlar.
Çagalarda şeýle bir kesel ýüze çykýar — şol kesele sataşan çaga üşüdip, gyzdyryp, ahyr özüni ýitirýär, käte onuň agzyndan ak köpük gelýär, demi tutulýar. Bu kesele türkmenleriň özi «çaga keseli» diýip at berýärler. Ol kesel bir görseň, «garaguşagyry» keseline meňzeş, bir görseň, «hörezek» keseline. Ýöne olaryň hiç birem däl. Ine, şeýle kesele sataşýan çagany türkmen lukmanlarynyň bejerip bilmeýändigini çagasy «çaga keseline» sataşýan ene-atalar aýdýarlar. Bu kesel çagany ulalýança şeýdip, bogup, essinden giderip durýar. Çagasy şeýle kesele sataşan ene-atalar hem körpäni köne tümmeklere aýlamak üçin gonamçylyklara, öwlüýälere äkidýärler. Çaga keseline sataşýan bäbekleriň soňy bilen öz-özi açylyp gidýänlerem bolýar, ýogalýanlaram. Olara türkmenler «çaga keselinden» ýogaldy» diýýärler.
Gözlerine «gül» düşýän adamlar öwlüýälere aýlanýarlar. Gözdäki «gül» —gözüň ak reňkli bardasynyň üstünde kiçiräk ýa-da ulurak nokat ýaly, iriňe meňzeş zat bolýar. Şol iriňli nokady ençeme däri-dermanlar edileni bilenem aýyrdyp bilmeýänler öwlüýälere aýlanyp, dertlerine em gözleýärler.
Öwlüýälere ýene esasy eltilýän näsaglar ruhy taýdan kesele sataşýanlar. Bu kesel hiç wagt näsagdan aýrylyp gitmeýär. Güýz, ýaz aýlary bolsa kesel barha güýjeýär. Ruhy hassalaryň hassahansynda näsaglar on gün ýa-da bir hepde bejerilýär. Soňra öýüne goýberilen näsag ýene şol bir kesel ýagdaýynda gezip ýörensoň, ene-atalar bu keselden açylmaga köne tümmekler haýyr eder öýdüp, öwlüýälere aýlanýarlar.
Aýaklaryň aşagynyň mydama derläp, öl bolmasy, ekzema keseli hem Türkmenistanda emi tapylmaýan keselleriň biri. «Gopan tümmege (gabra) aýagyny sallap otursa, näsag bu dertden saplanýar» diýip, gadym döwürden bäri türkmenleriň arasynda yrym saklanyp galypdyr. Şol yryma ynanyp, aýagynyň derlemesi aýrylmaýanlar hem-de aýagynda ekzema keseli bolanlar gonamçylyklara aýlanmaga gidýärler.
«Çaga öwlüýäsi»
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Türkmenbaşynyň jaýlanan gonamçylygy — Ymam Kasym gonamçylygy. Bu gonamçylyk halk arasynda «Çaga öwlüýäsi» diýlip atlandyrylýar. «Çaga öwlüýäsine» çagasy bolmaýan gelinler baryp, gonamçylykdaky guburyň daşyndan aýlanyp, çaga diläp gaýdýarlar. Hem gonamçylykda kiçijik sallançak gurup, onuň içine çöpden ýasalan gurjajygy salyp, üwräp gaýdýarlar. Şeýdilende çagasy bolmaýanlaryň çagasy bolýar diýlen düşünje bar.
Bir zada ynanmak adamyň ruhuna täsir edýärmi, ýa-da wagtyň geçmegi bilen, ýaş enäniň organizminde enelik kemala gelýärmi, bilmedim, «Şu çagany «Ymam Kasym jan» öwlüýäsine gidip aldyk» diýip, dünýä inen perzentleriniň adyna Ymam, Kasym dakyp ýörenlerem bar. Elbetde, her kim bir zada ynanyp ýaşaýar.
«Ymam Kasym» öwlüýäsine ýüzüne ýara çykýan çagalary hem eltýärler. Çaganyň ýüzündäki ýara öwlüýädäki gubruň gumundan sepýärler.
Kä halatda türkmen medisinasyna gaharyň gelmän duranok. Çagalaryň ýüzüne, gulagynyň düýbüne, boýnuna, aýagyna ýa-da eline köp wagtlap bitmeýän ýaranyň çykýan pursatlaryna türkmen eneleri kän gabat gelýär. Çagalardaky ol ýara örän köp wagtlap bitmän durýar. Türkmenler bu ýara «çile» diýip at berýärler. Çiläni doktoryň bejerip bilmeýändiginem aýdýarlar. Hakykatdan-da çagasynda bitmeýän ýaranyň bardygyny aýdyp, lukmana ýüz tutýan eneler doktoryň özüne çagadaky ýaranyň çiledigini, muňa medisinanyň kömek edip bilmeýändigini, öwlüýä aýlanmagyň gerekdigini salgy berendigini aýdýarlar. «Çile» — bu nähili kesel? Ol örän uzak wagtlap bitmän, ganap durýar. Bäş-alty aý geçensoň, käte bir ýyldan ol keseliň özi ýok bolup gidýär, ýaranyň orny bolsa gurap galýar.
Dünýä medisinasynda belki, bu keseliň ady hem bejeriliş usuly bardyr?! Belki-de, ol her halkyň öz ýaşaýan klimatyna laýyklykda ýüze çykýan, başga halklarda bolmaýan keseldir? Belli däl. «Çiläniň» peşehorda-da däldigini aýdýarlar. Türkmen yrymçylarynyň aýtmagyna görä, çaga ýaňy bolan halaty öli jaýlamaga gidenler, ini hapa adamlar çaganyň ýatan ýerine gelse, çagada şu kesel döreýärmiş.
Türkmenistanda medisina ugrundan ylmy iş goramagy arzuw edýänler halkyň düşünip bilmeýän, bejerdip bilmeýän keselleri bolan «Çaga keseli», «Çile» diýlen keselleriň nämedigini öwrenseler, halka örän köp kömek ederdiler. Adamlaryň köpüsiniň öwlüýälerden ýygnanmagyna hemaýat bolardy.
Adamlar öwlüýälere medisina ynamy bolmadyk halatynda, medisinadan haýyr tapmadyk halatynda barýarlar. Adamlaryň medisinadan tapmadyk emini köne tümmeklerden gözläp ýörmegi medisina üçin abraý däldir.
Öwlüýälere diňe bir agzap geçen dertlerimize sataşýanlar däl, eýsem, gözi, kellesi agyrýanlar, ýüregi gysýanlar, başga-da ençeme kesele sataşýanlar barýarlar. Hatda dertden saplanar umydy bilen, arakhorlary, neşekeşleri-de öwlüýälere aýlaýarlar. Öwlüýälerde näsaglaryň köpelmegi — medisina işgärleri üçin minusdyr.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň bir döwürler täsirli gyzy gizlin ýaýradylan ses ýazgysynda özüniň we gyzynyň öý tussaglygynda saklanylýandygy barada şikaýat edýär.
“BBC” korporasiýasynyň ele salan ses ýazgysynda Gülnara Karimowa özüne we gyzyna “itden hem ýaramaz daralaýandygyny” aýdýar.
42 ýaşyndaky Karimowa geçen ýyl dörän korrupsiýa skandalyna çenli aglaba Ýewropada ýaşaýan baý işewür zenandy. Şol skandallar onuň biznesiniň togtadylmagyna, ençeme hyzmatdaşlarynyň we dostlarynyň tussag edilmegine we özüniň Daşkentdäki öýünde gabawlykda saklanylmagyna alyp barypdy.
Karimowa gürrüňi gidýän ses ýazgysynda özüniň we 16 ýaşyndaky gyzynyň öýüň daşyna çykmagyna rugsat berilmeýändigi we daşarky dünýä bilen hiç hili gatnaşygynyň ýokdugyny belleýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Ministrler kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi.
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä, mejlisde esasan ýurduň «Saglyk» programmasynyň 20 ýyllyk baýramçylygyny bellemek barada gürrüň edilipdir, käbir dokumentleriň taslamalaryna seredilipdir.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan gelýän hepde Saglygy saklaýyş we medisina senagatynyň işgärleriniň gününi we «Saglyk» boýunça döwlet programmasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygyny baýram eder.
Baýramçylyk çäreleri «Saglyk-2015» atlandyrylan halkara sergini hem öz içine alýar, ol Aşgabatda, 19-njy iýulda işe başlaýar.
20-nji iýulda bolsa, paýtagtda Saglygy saklaýyş ministrliginiň halkara Hirurgiýa we endokrinologiýa merkeziniň düýbi tutular.
Mundan başga, Kardiologiýa boýunça halkara merkeziniň, enäniň we çaganyň saglygyny goramak boýunça Ylmy-kliniki merkeziň, Baş dermanhana bileleşiginiň häzirki zaman ammarynyň düýbüniň tutuljagy aýdylýar.
Türkmen mediasy Aşgabatdan daşarda, Tejen şäherinde hem 120 orunlyk ýöriteleşdirilen reabilitasiýa merkeziniň açyljagyny habar berýär.
Aşgabatda 21-22-nji iýulda geçiriljek halkara medisina konferensiýasyna 31 ýurduň we halkara guramasynyň wekilleriniň gatnaşmagyna garaşylýar diýip, resmi habarda aýdylýar.
Şeýle-de türkmen prezidentiniň saglyk boýunça 2015-2017-nji ýyllara niýetlenen täze döwlet programmasyny tassyklamak baradaky karara we saglyk bilen bagly beýleki dokumentlere gol çekendigi habar berilýär.
Emma gurulýan saglyk desgalaryna, olaryň döwrebap enjamlar bilen abzallaşdyrylýandygyna garamazdan, soňky ýyllarda Türkmenistanda ilata edilýän saglyk hyzmatynyň hiliniň peselendigi, şu sebäpden daşary ýurtlara saglygyny bejertmäge gidýänleriň sanynyň artýandygy barada habarlar eşidilýär.
Mälim bolşy ýaly, ozalky prezident S.Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda müňlerçe saglyk işgäri ştat kemeltmä düşürilipdi, ýerlerdäki hassahanalar ýapylypdy. Emma ozalky saglyk ministri G.Berdimuhamedow prezident bolanyndan soň hem, saglygy saklaýyş pudagynndaky "hassalyklaryň" azalmaýandygy aýdylýar.
Şol bir wagtda Türkmenistanda her ýyl daşary ýurtlarda saglygyna seretdirýän raýatlaryň anyk sany barada statistika maglumatlary elýeterli däl.


text:
Şu gün Täjigistanyň Daşary işler ministrligi Sudanyň prezidentiniň Hytaýa saparynyň yza süýşürilmegine Täjigistanyň hem dahyllydygy barada peýda bolan maglumatlary ret etdi.
Şu hepdäniň duşenbe güni Tährandan Pekine barmaly Sudanyň prezidenti Omar al-Başiriň bu sapary bir gün yza süýşürilipdi.
Penşenbe güni Sudanyň mediasynda Omar al-Başiriň uçarynyň geçmegine Türkmenistan bilen Täjigistanyň rugsat bermändigi barada maglumatlar peýda boldy.
Emma Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Sudanyň prezidentiniň uçuşy bilen baglanyşykly Täjigistana hiç hili haýyşyň gelmändigini we onuň uçuşyna ýol bermezlik ýaly wakanyň hem bolmandygyny aýdyp, beýanat ýaýratdy.
Bu maglumatlara Türkmenistan tarapyndan hiç hili resmi reaksiýa bolmady.


text:
Gazagystanyň öňki premýer-ministri Serik Ahmedow (Serik Akhmetov) korrupsiýa aýyplamalary bilen öý tussaglygynda saklanylýar.
Gazagystanyň Korrupsiýa garşy döwlet gullugynyň 19-njy noýabrda beren maglumatyna görä, Ahmedowyň öý tussaglygynda saklanylmagy ýurduň Kargandy regionyndaky birnäçe ýokary derejeli resmä garşy başladylan derňewler bilen ilteşiklidir.
Bu waka barada köpçülige jikme-jik maglumat berilmedi.
Asly Karagandy regionyndan 56 ýaşyndaky Ahmedow 2012-nji ýylyň sentýabr we 2014-nji ýylyň aprel aýy aralygynda premýer-ministr wezipesini ýerine ýetiripdi.
Ol aprel aýynda ýurduň goranmak ministri wezipesine bellenilipdi, emma ol geçen aý wezipesinden çekildi.


text:
Owganystanyň prezidentiniň edarasynyň maglumatyna görä, 4-nji awgustda prezident Hamid Karzaý Türkmenistanyň Owganystandaky täze ilçisi Hemra Togalakowyň diplomatik güwanamasyny kabul edipdir.
Prezident köşgünde geçirilen bu dabara Owganystanyň daşary işler ministri Zalmaý Rasoul we ministrligiň Protokolynyň başlygynyň orunbasary hem gatnaşdylar. Dabaradan soňra geçirilen ikitaraplaýyn duşuşykda taraplar iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygy mundan beýläk hem berkitmek barada maslahat etdiler.
Prezident Hamid Karzaý iki ýurduň arasyndaky ösýän gatnaşyklara gowy baha berdi hem-de ikitaraplaýyn gatnaşyklara Owganystanyň uly ähmiýet berýändigini aýtdy.
Ilçi Togalakow ilçilik wezipesini ýerine ýetirýän döwründe Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk hem ösdürmäge goşant goşjakdygyna söz berdi.


text:
Eýranyň ýokary dini ýolbaşçysy aýatolla Ali Hameneýi Homeýniniň aradan çykmagynyň 21-nji ýyl dönümi mynasybetli 4-nji iýunda ýygnanan märekä: “Onuň pikirleriniň we ideýalarynyň esasy bölegi Muhammet pygamberiň garyndysyz yslamydy. Yslamyň özbaşdaklygy bolmasa, yslam düzgüni gurulmasa, garyndysyz yslamy durmuşa geçirip bolmaz” diýdi.
Onsoň Eýran yslam respublikasy halkyň islegine tabyn bir döwletmi ýa-da kiçijik konserwatiw ruhany toparynyň kesgitleýşine görä, şerigat kanuny boýunça dolandyrylýan yslam döwletimi?
Aýatolla Ali Hameneýi bularyň ikinjisini ileri tutýana meňzeýär. Bu hem, professor Ali Ansarynyň garaýşyça, reformaçylaryň isleýän yslam respublikasynyň soňy diýmek.
“Ol Homeýniniň isleýäni yslam döwletidi diýdi. Meniň pikirimçe, 20 bolmas-da, iň bärsinden geçen 10 ýyllykda bolan çekişmeleri göz öňüne getireniňde, bu bir artykmaç zat. Homeýniniň özi açyk aýtdy. Ol yslam respublikasy diýdi. Şondan bir söz kemem däl, artygam. Hameneýiniň diýýäni hakykata laýyk däl” diýip, Ansary aýdýar.
Oppozision “Ýaşyl hereketiň” ýolbaşçylary Mir Hoseýn Musewi bilen Mehdi Karrubi hem: “Rewolýusiýa döwründe ‘erkinlik, garaşsyzlyk, yslam respublikasy’ diýen şygarlaryň görkezişi ýaly, Homeýniniň pikirleriniň özenini emele getiren erkin we adalatly saýlawlar prinsipi” diýip, delil getirýärler.“Ynamdan gaçmaly däl”
Mehdi Karrubi bilen Mir Hoseýn Musewi
Mehdi Honsary Londonda ýerleşýän “Eýran we Arap barlaglary merkezinde” ýokary derejeli alym. Onuň pikiriçe, Musewi bilen Karrubi öz tarapdarlaryna zulum-sütem edýän sistemany goldap, ynamdan gaçmaly däl.
“Musewi bilen Karrubi bu sistemany saklap galmagy isläp bilmezler. Bu sistema olaryň talaplary bilen hiç bir halatda ylalaşyga taýyn däl. Olar bilen iş salyşmagy ret edýär. Olar barada hiç bir ýagdaýda eglişik edenok. Onsoň adamlar bir gün bularyň öz isleýän ýolbaşçylary däldiklerine göz ýetirerler” diýip, Honsary aýdýar.
Bu tankyt Karrubiýe täsir edene meňzeýär. Ol ýaňy daşary ýurtlardaky eýranlylary radikal talaplar goldamazlyga çagyryp: “Bu häkimiýetlere adamlara görkezýän gysyşyny artdyrmaga bahana bolýar” diýdi.
Professor Ansarynyň garaýşyça, Musewi bilen Karrubiniň režime wepadar görünmegi uzak möhletli bähbitleri üçin radikal talaplara boýun egenden gowy. Bu ýagdaý olara režimiň içindäkileriň raýdaşlygyny gazanmaga ýol açar.
“Olar elitanyň agzalaryna ýüzlenip, biz şindi-de rewolýusiýanyň prinsiplerine ýapyşýarys. Ýöne biziň ýapyşýanymyz siziňkiden tapawutly diýmeli. Aýtjak bolýanym, olar “Ýaşyl herekete” seresaply garaýan elita agzalaryna ýüzlenseler, bu edilmeli işiň biri, galan mirasyň bir bölegi bolup görner. Olar sistemany bütinleý agdarmaly diýenoklar. Bu eýranlylaryň köpüsini aladalandyrýan ýol” diýip, Ansary aýdýar.


text:
Britaniýanyň, Hytaýyň, Fransiýanyň, Orsýetiň, ABŞ-nyň we Germaniýanyň wekilleriniň gatnaşmagynda Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly Bagdatda geçirilýän gepleşikleri Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýokary derejeli wekili Ketrin Eşton alyp barýar. Gepleşikleriň dowamynda ol Eýranda uranyň 20% baýlaşdyrylmagy babatda alada bildirilendigini mälim etdi.
Mundan öň Eýran urany 20% baýlaşdyrmagyny bes etmekden ýüz öwrüpdi. Uranyň baýlaşdyrylmagy boýunça alnyp barylýan işler bolsa bu ýurduň ýadro ýaragyny döretmek mümkinçiligini artdyrýar.
Eýranyň ýadro programmasyna bagyşlanan bu duşuşyga Eýran tarapyndan gatnaşan, ýurduň ýadro meseleleri boýunça ýokary derejeli resmisi Saeed Jalili Günbatar ýurtlarynyň gozgan bu meselesine entek jogap bermedi.
ÝB-niň metbugat wekili Maýkl Mann Bagdatdaky gepleşiklerde uly öňegidişlegiň gazanylmagyna garaşmaýandygyny aýtdy.
22-nji maýda Halkara Atom Energiýasy Gullugynyň (HAEG) başlygy Ýukiýa Amano Eýranyň atom ýaragyny öndürmek boýunça güman edilýän proýektini barlamak üçin halkara inspektorlary bilen hyzmatdaşlyga razylyk berýändigini mälim etdi. Şol bir wagtyň özünde-de bu ugurda häzirlikçe gutarnykly karara gelinmedi.
Ylalaşyga gelnermi?
HAEG-niň başlygy Ýukiýa Amano Wenada žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Tähran bilen HAEG-niň arasynda ylalaşygyň ýakyn geljekde kabul ediljekdigini aýtdy. “Ýöne entek onuň anyk wagtyny aýdyp biljek däl. Bu mesele öňümizdäki birnäçe günüň dowamynda anyklanar” diýip, Amano belledi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Eýran bilen şeýle ylalaşyga gelinjegine ynam bildirip, ABŞ tarapyndan Eýrana garşy goşmaça sanksiýalar girizilen halatynda, Tähranyň ýadro ýaragyny döretmeginiň öňüni almak üçin edilýän tagallalaryň ýoga çykaryljakdygyny aýtdy.
Ýsraýylyň goranmak ministri Ehud Barak halkara jemgyýetçiligini bu gepleşiklerde Eýrana eglişik etmezlige çagyrdy. Ýsraýylyň döwlet radiosynda eden çykyşynda ol: “Eýrana garşy sanksiýalar has berkidilmese, bu ýurt öz ýadro mümkinçiliklerini ösdürmegini dowam etdirer” diýdi.
22-nji maýda Halkara Atom Energiýasy Gullugynyň (HAEG) başlygy Ýukiýa Amano Eýran bilen gol çekmeklik göz öňünde tutulýan ylalaşyga atom ýaragy boýunça gizlin işleriň alnyp barylýan ýeri diýlip çaklanylýan Parçin desgasyna halkara inspektorlarynyň baryp görmekleriniň hem girýändigini aýtdy.
Inspektorlar 2000-nji ýylda Parçinde gurlan desganyň ýadro ýaragynyň döredilmegi bilen bagly işleri geçirmek üçin zerur bolup durýandygyny çaklaýarlar. Halkara inspektorlary Parçindäki desga 2005-nji ýylda barypdylar, emma olara bu desganyň içine girmäge rugsat edilmändi.
Eýranyň talaby
Ýöne bu yalaşyga gol çekmäge razydygyny aýdan Eýran tarapy hem Günbataryň öz nobatynda eglişige gelmegini isleýär. Eýranyň prezidentiniň maslahatçysy Amir al-Musawi Hytaýyň Merkezi telewideniýesine beren interwýusynda özleriniň sanksiýalaryň ýatyrylmagyny talap edýändigini aýtdy.
“Eýran tarapy iki zady talap edýär. Olardan biri – halkara jemgyýetçiligi Eýranyň parahatçylykly maksatlar bilen ýadro energiýasyndan peýdalanmak hukugyny ykrar etmeli. Ikinjiden bolsa, Eýrana garşy adalatsyz girizilen sanksiýalar ýatyrylmaly” diýip, Amir al-Musawi nygtady.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi, öz ýadro programmasyny parahatçylykly maksatlar bilen amala aşyrýandygyny subut edýänçä, Eýrandan urany baýlaşdyrmak ýaly atom ýaragynyň döredilmegi üçin ulanylyp bilinjek işlerini doly ýatyrmagyny talap edýär.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan Eýrana garşy sanksiýalaryň dördünji tapgyry girizildi. Eýran bolsa ýadro energiýasyny öndürmek üçin uranyň baýlaşdyrylmagynyň özüne zerurdygyny aýdýar.


text:
Serbiýa 1991-nji ýylda gadymy şäher Dubrownigi top okuna tutmagy buýurmakda aýyplanýan adamy tutandygyny aýdýar.
Polisiýa Bozidar Wukirowiçiň Horwatiýanyň tussag etmek talaby esasynda, Bosniýa bilen Serbiýanyň araçäginden geçende tutulandygyny aýtdy.
Indi Wukurewiçiň Serbiýadan sud jogapkärçiligine çekilmek üçin ekstradasiýa edilmegi Horwatiýa bagly.
ÝUNESKO-nyň Miras sanawyna girýän Dubrownik Horwatiýanyň 1991-95-nji ýyllarda garaşsyzlyk üçin alyp baran urşunda serb ýolbaşçylygyndaky goşunlaryň hüjümi netijesinde agyr zyýan çekipdi.


text:
Penşenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistana sapara baran Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat bilen Aşgabatda gepleşik geçirdi.
Eýranyň prezidenti Türkmenistanda geçirilýän Nowruz baýramçylygyna gatnaşmak maksady bilen Aşgabada barypdy.
Penşenbe günki özara gepleşikde iki ýurduň prezidentleri Türkmenistan bilen Eýranyň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň perspektiwalary barada pikir alyşdylar. Bu gepleşikde regional we halkara syýasatyna degişli käbir meseleler barada-da gürrüň edilendigi habar berilýär.
Bu gepleşikleriň yzy bilen şol gün prezident Berdimuhamedow “Ruhyýet” köşgünde “Nowruz – parahatçylygyň we gumanizmiň baýramçylygy” ady bilen gurnalan halkara konferensiýasyna gatnaşdy.


text:
Pakistanyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Kwetta şäherindäki keselhananyň esasy girelgesine edilen janyndan geçeniň hüjüminde azyndan 53 adam öldi.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, 8-nji awgustda bolan partlamada başga-da 30-dan gowrak adam ýaralandy. Bu bomba hüjümi, ok atyşykda ölen tanymal aklawçynyň jesedi keselhana getirilenden gysga wagt soň boldy.
Welaýatyň içeri işler ministri Sarfraz Bugti hüjümi “terrorçylykly hereket” diýip ýazgardy.
Keselhana edilen hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.
Bulujystan welaýat hökümetiniň metbugat wekili bu babatda derňewleriň geçirilýändigini mälim etdi.
Şol bir wagtyň özünde, 8-nji awgustda irden sud zalyna barýan mahaly oka tutulan tanymal aklawçy Bilan Kasiniň kim tarapyndan öldürilendigi hem nämälimligine galýar.
Pakistanyň ýerli telewideniýesinde keselhanadaky partlamanyň bolan ýerinde adamlaryň howsala düşüp, iki ýana ylgaýan pursatlary görkezildi.
Polisiýanyň maglumatyna görä, wakada ölenleriň aglabasy aklawçylardan ybarat.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 7-nji dekabrda geçirilen mejlisinde habar berlişi ýaly, ýylyň 11 aýynda ulag-aragatnaşyk toplumy boýunça ýerine ýetirilen işler we hyzmatlar boýunça meýilnama 113,7 göterim ýerine ýetirilip, ösüş depgini 114,2 göterime deň boldy.
Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 112,9 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrligi boýunça ýerine ýetirilen hyzmatlaryň ösüş depgini 125,4 göterime deň boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 103,2 göterime, ýolagçy gatnatmakda 100,7 göterime barabar boldy.
Ýanwar-noýabr aýlarynda Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 106 göterim üpjün edildi. Hasabat döwründe ilatyň aragatnaşyk hyzmatlaryna isleglerini kanagatlandyrmak maksady bilen, 552 müň, şol sanda 515,17 müň öýjükli belgi, 6,7 müň radiotelefon belgisi we 29,6 müň ýerli telefon nokady gurnalyp, meýilnama 2,6 esse ýerine ýetirildi. Hasabat döwründe Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, 33 müň telefon belgilik beketler gurnaldy we 2150 kilometr aragatnaşyk ulgamy çekildi.
“Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy boýunça hasabat döwründe awiahyzmatlary ýerine ýetirmegiň ösüş depgini 116,8 göterime deň boldy.
Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy boýunça ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 126,2 göterim üpjün edildi. Bu görkeziji ýük daşamakda 100,2 göterime, ýolagçy gatnatmakda 139 göterime deň boldy.


text:
Müsürde 2011-nji ýylyň syýasy öwrülişikleriniň ýyl dönüminiň bellenen wagty dörän dartgynlylyk zerarly azyndan 15 adam heläk boldy. Döwlet habar beriş serişdeleriniň aýtmagyna görä, 25-nji ýanwarda polisiýanyň we protestçileriň arasynda ýüze çykan çaknyşyklarda dokuz parahat adam öldürilipdir.
Içeri işler ministrligi Kairiň demirgazygynda yslamçy protestçiler bilen çaknyşykda polisiýa ofiseriniň atylyp öldürilendigini we ençeme protestçiniň oka tutulandygyny habar berdi.
Kairiň merkezinde polisiýa öňki prezident Hosni Mubaragy häkimiýet başyndan agdaran rewolýusiýanyň merkezi bolan Tahrir meýdançasynda ýöriş geçirmäge synanyşan ýüzlerçe protestçini dargatdy. Şeýle-de yslamçy bolmakda güman edilýän iki adam bomba partlamasynda heläk boldy. Yslamçylar prezident Abdel-Fattah el-Sissiniň häkimiýetine garşy çykyş edýärler.


text:
Gümrük gullugy bilen bagly ähli problemalaryň toplumy göz öňünde tutulsa, onuň döredilmeginiň 18 ýyllygy mynasybetli prezidentiň ýollan gutlagyna köp zatlar girmändir.
Elbetde, beýleki ýörite gulluklar ýaly gümrük gullugy-da has ýapyk bölümleriň hataryna girýär. Baryp Nyýazow döwründe girizilen berk düzgüne laýyklykda Türkmenistanda eýse haýsy maglumat döwlet syry däl? Bu berk awtoritar sistema mahsus häsiýet.
Höküm sürmegiň, höküm etmegiň iň ýeňil usuldygyny kimdir biri öz wagtynda döwlet ýolbaşçysynyň beýnisine guýandyr. Ýöne iş ýüzünde barysy tersine bolup çykýar.
Asyl dert - korrupsiýa
Jemgyýetiň iň agyr dertleriniň biri – korrupsiýa. Resmi propaganda onuň garşysyna Nyýazowyň gylyç göterip çykandygyny hem korrupsiýany ýeňendigini tassyklaýardy. Korrupsiýa bolsa hut maglumat gadaganlygy sebäpli pajarlap ösdi.
Korrupsiýa gazanynda gaýnanlaryň biri-de gümrük gullugy. Türkmenistanyň gümrük gullugy-da postsowet döwletleriniň gümrüginden tapawutlanmaýar. Şol gulluk örän çörekli, düşewüntli ýer hasap edilýär. Şonuň üçinem aşakdan ýokary kadrlar häli-şindi çalşyrylyp durulýar. Sebäbi kanuny hem bikanun harytlaryň ählisi olaryň elinden geçýär. Bu bolsa uly pul bilen bagly.
Köp puluň bir bölegi gümrükçileriň jübüsine girýär. Ondaky ülüşi durmuşyň özi kesgitleýär. Bu bulaşyk hasap, elbetde, uly töwekgeçilik bilen-de bagly. Gümrükçiniň wezipesi näçe ýokary bolsa, alýan parasam şoňa görä bolýar. Düşewüntli ýeriň işgärleriniň köpüsi işini gözenegiň aňyrsynda tamamlaýar.
Türkmen gümrüginiň 18 ýylynda köp wakalar bolup geçdi. Şol wakalary jemgyýete görkezmesi onçakly ýakymly bolmadyk taryh sahypalary bilen bir hatarda goýup bolardy.
Neşe belasy
Türkmen gümrüginiň, türkmen hakykatynyň iň gussaly bir meýdany – neşe ýaýradylmagy bilen bagly. Ýöne beýleki hadysalar bilen bir hatarda neşe belasy-da ýurtda iň ýapyk ugurlaryň biri.
Munuň Nyýazow döwründe näme üçin şeýle bolandygy häzir azda-kände düşnükli. Ol halkyň däp-dessury bilen baglanyşdyryp, neşäni ulanmagy aklamaga-da synanyşypdy. Tirýek arkaly öz süýji keselini bejerýärmiş diýen gürrüňler il içinde bardy.
Döwletiň çür başynda oturanyň neşe bilen gyzyklanýandygyny bilnensoň, türkmen gümrüginde nämeleriň bolup geçendigini göz önüne getirip görüň. Belki, daşary ýurtdan del harydyň hiç hili päsgelçiliksiz, göni prezidentiň howlusyna gelip girmegi üçin ýörite koridor döredilendir?
Owganystandan Türkmenistana gelýän neşäniň möçberini diňe gytaklaýyn maglumatlar arkaly hasaplamak mümkin. Bu barasynda açyk döwlet statistikasy ýok.
BMG-niň neşä kontrollyk boýunça Merkezi Aziýa edarasynyň işgäri Jeýms Kallahan Owganystanda öndürilen tirýekdir geroiniň 15% -niň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň üsti bilen Orsýete we ondanam Ýewropa daşalýandygyny şu ýyl aýtdy. Şeýle ägirt uly möçberdäki neşe türkmen gümrüginden aýlanyp geçýärmi?
Bu maglumatlary Nyýazowyň režiminiň üstüne atmak mümkin däl. Ol indi şu günki häkimiýetiň ýüki. Eger geljekde-de türkmen gulluklarynyň işi häzirkisi ýaly syr dumany bilen örtülip, berk ýapyklygyna saklansa, geljekki 18 ýyllykda türkmen gümrüginde nähili görkezijiler peýda bolar?
Ol Berdimuhamedowyň gutlag hatyndaky:”Gümrük organlarynyň işi Türkmenistanyň dünýä jemgyýetçiligine üstünlikli integrasiýasy üçin uly ähmiýete eýe” diýen sözlerine bap gelermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanly graždan aktiwistleriniň berýän maglumatlaryna görä, Balkan welaýatynyň Magtymguly, öňki Garrygala etrabynyň Sakgar obasynyň ýaşaýjysy 80 ýaşly Amangelen Şapudakow dereksiz ýitipdir.
Şapudakowyň obadaşlarynyň biriniň aýtmagyna görä, ol 7-nji martda polisiýa bölümine çagyrylandan soňra, yzyna dolanmandyr. Bu barada garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmenistandan gowşan maglumatlara görä, Magtymguly etrabynyň polisiýa bölüminiň nobatçylary Şapudakowyň polisiýa bölümine getirilendigini tassyklapdyrlar. Ýerli graždan aktwistleri ýaşulynyň öz ýaşaýan etrabyndaky bikanunçylyklar barada öz pikirlerini açyk aýdandygy sebäpli ýerli häkimiýetler bilen problemalarynyň bolanlygyny çak edýärler.
Ýakynda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Şapudakow häkimiýetler bilen öz problemalary barada döwlet edaralaryna we halkara guramalaryna şikaýat etmek üçin fewral aýynyň başynda Aşgabada baranlygyny aýdypdy.
Türkmenistanly graždan aktiwistleri 80 ýaşly Şapudakowyň ruhy hassahana salnan bolmagynyň mümkindiginiň çak edýärler. Olar muny Magtymguly etrabynyň polisiýa bölüminiň bir nobatçysynyň hem tassyklandygyny habar berdiler. Emma soňra şol polisiýa bölüminiň başga bir nobatçysy bu habary ret edipdir.
Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin Türkmenistanda öz pikirini açyk beýan eden, aýratynam häkimiýetleri açyk tankytlan adamlary ýitirim etmek praktikasynyň heniz hem dowam edýändigini belledi.
Postsowet giňişliginde Türkmenistan öz pikirini açyk beýan etmäge synanyşýan adamlary ruhy hassahana ýerleşdirmek praktikasyndan el çekmän gelýän ýeke-täk ýurt bolup galýar. Bu barada adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalar öz hasabatlarynda belläp gelýärler.
Ruhy hassahana çäresi
2006-njy ýyldan bäri azyndan üç adam, ýagny Gurbandurdy Durdykulyýew, Sazak Durdymyradow we Kakabaý Tejenow, öz pikirlerini we syýasy garaýyşlaryny açyk aýdanlygy sebäpli ruhy hassahana salnypdy.
Türkmenabat şäheriniň Jeýhun mikroraýonynyň ýaşaýjysy Kakabaý Tejenow öz ýaşaýan jaýynyň 20 ýyl bäri ýyladylmaýanlygyndan şikaýat edip, häkimiýetlere ýüz tutandygy üçin 2006-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda Türkmenabat şäheriniň dälihanasyna salnypdy.
Häzir Orsýetde ýaşaýan Tejenow başyndan geçiren wakalary barada şeýle gürrüň berdi: “Biziň etrabymyzyň polisi ýanyma geldi we maşynyna mündürip, polisiýa bölümine eltdi. Ondan soň meni şäheriň ruhy hassahanasyna alyp gitdiler. Ol ýerde meni bir aýlap saklap, soň Boýnuzyn stansiýasynyň golaýyndaky ruhy hassahana ýerleşdirdiler”.
Tejenow Günbatar döwletleriniň we halkara guramalaryň türkmen häkimiýetlerine eden basyşlaryndan soňra, 2006-njy ýylyň 16-njy oktýabrynda ruhy hassahanadan çykarylypdy we 2007-nji ýylda ýurdy terk edipdi.
Tejenowyň sözlerine görä, ol hiç ýere arz-şikaýat etmejegi we türkmen häkimiýetlerini ýazgarmajagy barada dilhaty berensoň, hassahanadan çykarylypdyr.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Içeri işler ministrligine jaň edip, Şapudakowyň ykbaly barada sorady, ministrligiň wekili ol hakda hiç hili maglumatynyň ýokdugyny aýtdy.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Aşgabatdaky edarasynyň resmisi bolsa Şapudakowyň ykbaly barada kommentariý bermekden saklandy.


text:
Absorbsiýa
Absorbssiýa (latynça absorptio - ýuwdulma, absorbeo - ýuwudýaryn) - gaz garyndysyndaky maddalary suwuklygyň ýuwutmak, siňdirmek prossesi. Absorbassiýa prossessinde absorbentiň tutuş göwrümi gatnaşýar we Absorbssiýa şol häsiýeti bilen hem adsorbssiýadan tapawutlanýar. Absorbssiýanyň tizligi suwuklyga siňdirilýän (ýuwdulýan) komponentiň gaz garyndysyndaky konssentrassiýasynyň suwuklykdakydan agdyklyk etmegine baglydyr. Eger siňdirilýän komponentiň gaz garyndysyndaky konssentrassiýasy ergindäki den pes bolsa, onda siňdirilýän komponent suwuklykdan çykyp giýär, ýagny desobsiýa geçýär. Basyşy artdyrmak we temperaturany peseltmek bilen maddalaryň Absorbssiýasyny güýçlendirmek bolýar. Senagatda köp prosessler, meselem: azot, sodanyi ýody, bromy öndürmek, howa gidýän senagat gazlaryny zyýanly galyndylardan arassalamak, uglewodorod gazlaryny saýlamak ýaly prossesler Absorbssiýa esasynda amala aşýar.


text:
Hormatly lukman! Adama saç oturtmak zyýanly bolup bilermi?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Saç oturtmak çäresiniň howplulygy, ony geçirmegiň usulynyň saýlanşyna we hirurg lukmanyň hünärmenlik derejesine köp derejede baglydyr. Häzirki wagtda ulanylýan usullar saglyk üçin howpsyzdyr we gaýraüzülmelere getirýän däldir. Ýöne saç oturtma operasiýasyny geçirmäge garşy görkezmeler hemişe anyklanylmalydyr. Deriniň ýiti ýokançly keselleri dörän halatynda we ganyň lagtalanmagynyň pesliginden ejir çekýän adamlara bu çäräni geçirmek bolýan däldir. Şeýle-de, süýjikeselli adamlarda saç otutmak kosmetiki bejergisi seresaplylyk bilen geçirilmelidir.
Saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Saçyň selçeňleşen ýerlerini syrdyrmak saçyň gür ösmegine getirip bilmez,çünki saçyň ösme häsiýeti,şol sanda gürlüligi hem nesil yzarlaýjylyk sypatlaryna,bedeniň endokrin ulgamynyň hem-de alyş-çalyş hadysalarynyň ýagdaýyna bagly bolup durýandyr.Edil şonuň ýaly hem, saçlaryň ösme tizligi bedendäki testosteronyň,käbir mineral duzlaryň (meselem,kalsiý we selen)we witaminleriň derejesine baglydyr.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň birnäçe habar çeşmesi gazagystanly ýedi sany raýatyň Türkmenistanyň Mangyşlakdaky serhet raýonynda türkmenistanly serhetçiler tarapyndan tussag edilendigi barada maglumat ýaýratdy.
Gazagystanyň Aktau şäherinde iş alyp barýan “Lada” internet gazetiniň
ýazmagyna görä, bu ýurduň ýedi sany raýatynyň Türkmenistanyň serhet ýakasynda tussag edilmegi bilen baglanyşykly waka geçen anna güni, 19-njy oktýabrda ýüz beripdir.
“Lada” internet gazetiniň nobatçy žurnalisti biziň bilen söhbetdeşlikde bu bolan wakany ýerli hukuk goraýjy organlardaky öz çeşmeleriniň tassyklandyklaryny aýtdy.
Waka nähili bolupdyr?
“Lada” internet gazetiniň maglumatyna görä, Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň Mangyşlak serhet ýakasynda tussag edilen bu gazak raýatlary dört sany polisiýa işgärinden hem-de üç sany ýerli ýaşaýjydan ybarat.
Maglumatda 19-njy oktýabrda Gazagystanyň Karagiýan raýonynyň migrasiýa polisiýasynyň dört sany işgäriniň “UAZ” we “Toýota” kysymly maşynlarda öz işleri bilen serhet ýakadaky Bolaşak şäherçesine tarap ýola düşendikleri aýdylýar. Maglumata görä, ýolda olara Jetybaý şäherçesinde ýaşaýan ýerli awçylaryň üçüsi goşulypdyr.
Ýerli internet gazetiniň tassyklamagyna görä, bu ýedi adam Bolaşak şäherçesinde bir gije ýatyp, ertesi irden yzlaryna tarap ýola düşenlerinde, azaşypdyrlar we Türkmenistanyň territoriýasyna geçipdirler.
Netijede, gazagystanly bu ýedi adamyň türkmenistanly serhetçiler tarapyndan tussag edilip, ilki olaryň üç günläp Bekdaş şäherçesinde saklanandyklary, soňra-da olaryň Balkanabat şäheriniň içeri işler bölüminiň tussaghanasyna ugradylandyklary aýdylýar.
Gazagystanyň Aktau şäherinde iş alyp barýan “Lada” internet gazetiniň maglumatyna görä, tussag edilen bu gazagystanly raýatlaryň, hususan-da, awçylaryň ýanynda azyndan üç sany ýarag bar eken.
Resmiler-de tassyklaýarlar
Düýbi Astana şäherinde ýerleşýän “Nowosti Kazahstan” atly habar agentligi-de ýedi sany gazak raýatynyň Türkmenistanyň territoriýasynda tussag edilendigi baradaky bu fakty penşenbe güni Gazagystanyň Mangystau oblastynyň içeri işler bölüminiň bir wekiliniň tassyklandygy barada maglumat ýaýratdy.
Ýöne “Nowosti Kazahstan” habar agentliginiň Mangystau oblast içeri işler bölüminiň resmisiniň sözlerine salgylanyp ýazmagyna görä, bu dört sany polisiýa işgäri migrantlaryň gözleginde ýörite iş komandirowkasy bilen ýola düşenlerinde ýoldan azaşypdyrlar we Türkmenistanyň territoriýasyna geçipdirler.
Emma olaryň ýanynda ýerli awçylaryň nähili ýagdaýda peýda bolandygy barada welin bu agentligiň maglumatynda anyk bir zat aýdylmaýar.
Bu wakalaryň jikme-jikligi bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy penşenbe güni Gazagystanyň Daşary işler ministrligi bilen habarlaşdy.
Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ilýas Omarow bu bolan waka barada özleriniň diňe soňky pursat habar serişdeleriniň maglumatlaryndan bilendiklerini aýtdy we häzirki wagt hakykatdanam gazagystanly raýatlaryň ol ýerde tussag edilendikleriniň tassyk bolandygyny aýtdy.
“Bizde kän bir maglumat ýok. Raýatlar hakykatdanam tussag edilipdir. Biziň işlerimiz ynanylan wekilimiz bu mesele boýunça Türkemnistanyň Daşary işler ministrliginde duşuşyk geçirdi. Biziň notamyz olara gowşuryldy. Indi biziň konsulymyzyň ol tussaglar bilen duşuşmak baradaky haýyşyna türkmen tarapynyň berjek jogabyna garaşylýar. Ähli maglumatlar häzirlikçe şundan ybarat. Ol ýerde näçe adamyň, nähili ýagdaýda we näme üçin tussag edilendigini biz edil häzir bilemizok” diýip, Ilýas Omarow belledi.
Ol Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň häzirki wagt bu wakany öwrenýändigini we ýakyn wagtlarda türkmen tarapyndan anyk resmi maglumatlara garaşýandyklaryny mälim etdi. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginden bize bu barada anyk maglumat almak başartmady.


text:
Taryh ylymlarynyň doktory, professor, akademik Myrat Annanepes 2013-nji ýylyň 18-nji sentýabrynda 81 ýaşynda aradan çykdy.
Görnükli türkmen alymy, taryh ylymlarynyň doktory, professor Myrat Annanepes 1980-nji ýyllaryň ahyrynda, 1990-njy ýyllaryň başlarynda Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň wise-prezidenti wezipesinde işläpdi.
Ençeme ylmy eserleriň awtory, professor Myrat Annanepes garaşsyzlyk ýyllarynda häkimiýetler tarapyndan ylmy jemgyýetçilikden çetleşdirilipdi. Aşgabatdan alnan maglumata görä, onuň ýedisi 25-nji sentýabrda bellener.


text:
Täjigistanda iýmit ýetmezçiligi sebäpli, bäş ýaşyna çenli çagalaryň her ýylda 7,500-si heläk bolýar. Bu barada Bütindünýä Bankynyň we BMG-niň Çagalar fondunyň (ÝUNISEF) bilelikde ýaýradan hasabatynda aýdylýar.
Hasabatda bellenişi ýaly, Täjigistanda her üç çaganyň biri öz ýaşyna görä pes derejede ösüpdir. Munuň esasy sebäpleriniň biri-de talabalaýyk iýmitlenmezlik diýlip, hasabatda aýdylýar.
Bu aralykda, 30-njy martda täjik prezidenti Emomali Rahmon çykyş edip, täjik halkynyň sagdyn iýmitlenmezlik häsiýetini tankytlady. Onuň sözlerine görä, bu adamyň agramynyň aşa artmagyna we beýleki näsazlyklara eltýär.
Rahmon “agyr naharlary” azyrak iýmäge we köpräk fiziki maşklary etmäge çagyrdy.


text:
Sişenbe güni rus prezidenti Wladimir Putin we anneksiýa edilen Krymyň liderleri Krym ýarymadasyny Russiýa Federasiýasynyň düzümine goşmak boýunça, halkara derejesinde ykrar edilmedik ylalaşyklara gol goýdular. Bu ýagdaý Türkmenistanda, türkmen intelligensiýasynyň wekilleriniň arasynda nähili garşylandy?
Krymyň Russiýa tarapyndan anneksiýa edilmegine türkmenistanlylaryň arasynda esasan iki hili garaýşyň bardygy görünýär. Aşgabatly publisist Amanmyrat Bugaýew
bu ýagdaýlary şeýle düşündirýär: “Türkmenistanda, esasan, Russiýanyň habar serişdeleri diňlenilýär. Şoňa salgylanýan adamlar “Russiýa Krymy halas etdi”, “özüniň taryhy territoriýasyny yzyna gaýdyp aldy” diýen pikirde. Ýöne düşünjeli türkmen intelligensiýasy muňa [Krymyň anneksiýasyna] şübhe bilen seredýär. Sebäbi bu Russiýanyň öňki imperiýa höwesinden, ambisiýasyndan el çekmändigine ýene bir aýdyň subutnama boldy”.
Putiniň "pişesi"
Bugaýew rus prezidenti Wladimir Putiniň başga bir döwletiň işine gödeklilik bilen gatyşmagy, kimdir biriniň goýberen ýalňyşyny öz bähbidine ulanmagy özüne pişe edinendigini aýdýar.
Ýerli synçy Ýaýlym Begow
bu tendensiýanyň Ukrainanyň mysalynda hem “äşgär bolandygyny” nygtaýar. Begow: “Ukrainadaky durnuksyzlykdan – hem-de Orsýet bilen Ukraina deňeşdirilende, elbetde, Ukriana gowşak – Russiýa bu ýagdaýlardan ussatlyk bilen peýdalanyp, Krymy adalatsyzlyk bilen özüne birikdirdi”.
Krymdaky bolýan wakalary aglaba rus habar serişdelerinden yzarlaýandygyny aýdýan türkmen talyby Merjen
Krymyň Russiýa Federasiýasynyň düzümine goşulmagyny “dogry” diýip hasap edýändigini belleýär.
Merjen: “Meniň öz pikirme görä, [Krymyň] Russiýa goşulmagy gowy. Sebäbi Krymy öňden bäri hem Russiýanyň ýeri diýip bilýärin. Ýöne taryhyň belli bir pursatynda ol Russiýanyň düzüminden gidýär. Şonuň üçin hem [häzir onuň Russiýa birikdirilmegini] gowy diýip hasaplaýaryn”.
Emma şol bir wagtda-da Merjen, eger-de bu işe halkara hukuk normalary we Ukrainanyň beýleki regionlaryndaky ilatyň garaýşy nukdaýnazaryndan baha berlende, Krymyň Russiýanyň düzümine goşulmagynyň “diňe Moskwa üçin gowudygyny”, Ukraina üçin hem “erbetdigini” aýdýar.
Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Ak Welsapar
bolsa Russiýanyň öz bu hereketi bilen SSSR dargandan soňra gelnen özara ylalaşyklary bozandygyny belleýär: “1991-nji ýylda, SSSR ýykylynda, ozalky sowet respublikalary öz aralarynda taryhyň şol pursatyna çenli emele gelen döwlet araçäklerini üýtgetmeli däl diýip, resmi suratda ylalaşdylar. Hut şu karar hem şol döwürde biziň hemämmizi [territorial dawalar sebäpli döräp biljek] uly gandöküşiklikden halas edipdi”.
Ak Welsapar häzir Russiýanyň Krymy “basyp alandygyny” aýdýar we munuň netijesinde geljek üçin howply göreldäniň, howply tejribäniň ornaşdyrylýandygyny nygtaýar: “Orsýet Krymy halkara kanunlarynyň garşysyna gidip, özüne birikdirmek bilen, ozalky SSSR-iň territoriýasynda hukuk normalaryna gabat gelmeýän gorkunç bir mehanizmi işe girizdi”.
Welsapar Moskwanyň häzirki hereketinden soň ozalky SSSR-iň giňişliginde dawaly territoriýalar sebäpli uly, hatda ganly konfliktleriň hem döremegine ýol açylandygyny aýdýar.
Krymyň anneksiýa edilmegi bilen bagly Türkmenistan özüniň resmi pozisiýasyny häzire çenli aýan etmedi.


text:
Ukrainanyň gündogarynda kömür käninde bolan partlamada ýedi sany magdançy heläk boldy. Ýaralanan dokuz magdançy keselhana eltildi.
Resmileriň aýtmagyna görä, partlama duşenbe güni agşam Donetsk regionynda döwletiň eýeçiligindäki Piwniçna käninde bolupdyr. Adatdan daşary ministrligi heläk bolan magdançylaryň jesetleriniň sişenbe güni irden çykarylandygyny we käniň işiniň togtadylandygyny habar berdi.
Partlamanyň sebäpleri derňelýär, emma Ukrainanyň mediasy muňa gazyň syzmagynyň sebäp bolandygyny aýdýar.
Ukrainanyň känlerinde adam heläkçilikli wakalar yzygiderli ýüze çykýar. 2007-nji ýylda Donetsk regionynda Zasýadko käninde bolan partlama zerarly 100-den gowrak magdançy heläk bolupdy.