text:
Astrid Lindgren
Astrid Lindgren
(1907-2002)
Şwed ýazyjysy Astrid Anna Emiliýa Lindgren 1907-nji ýylyň 14-nji noýabrynda, Şwesiýanyň Günortasyndaky Wimmerbýu atly kiçeňräk şäherçede, fermeriň maşgalasynda dünýä inipdir. Ýazyjynyň «Meniň toslamalarym» (1971) atly awtobiografik oçerkler ýygyndysynda ýatlap geçişi ýaly, ol bagtly çagalyk ýyllaryny agzybir maşgalasy bilen Wimmerbýunyň gözel tebigatynyň içinde ýaşap geçiripdir we bu ýerler baradaky ýatlamalar onuň döredijiligine bütin ömür ylham çeşmesi bolup galypdyr. Çaga wagty gyzjagaza halk döredijiliginden dürli eserler, ertekiler okap beripdirler. Ertekileriň jadyly dünýäsi gyzjagazy özüne ömürlik bendi edipdir. Ol eýýäm mekdepde okap ýören wagty öz zehinini görkezmegi başarypdyr. Bu ýerde ony «Wimmerbýunyň Selma Lagerlöfi» diýip atlandyrypdyrlar.
16 ýaşynda Astrid Lindgren «Wimmerbýu Tidningen» gazetine galamgär bolup işe girýär, iki ýyldan soň bolsa Stokgolma göçýär we durmuşa çykyp, ömrüniň ahyryna çenli bu ýerde ýaşaýar.
Astrid Lindgreniň ilkinji belli eseri «Peppi Uzynjorap» 1945-nji ýylda, birnäçe çaphanalar golýazmany yzyna gaýtaranlaryndan soň, «Raben we Şögren» neşirýatynda çap edilýär we dessine ýazyja meşhurlyk getirýär. Şol ýyl hem bu neşirýat Lindgrene çagalar edebiýatynyň redaktory wezipesini hödürleýär. Ýazyjy 1970-nji ýyla, tä pensiýa çykýança bu wezipede işläpdir.
Agyr redaktorlyk işine garamazdan, Astrid Lindgren döredijilik öndümligini togtatmaýar. «Kalle Blümkwistiň başdan geçirmeleri» trilogiýasy (1946; 1951; 1953), «Mio, meniň Miom!» (1954), «Körpe we üçekde ýaşaýan Karlson» trilogiýasy (1955; 1962; 1968), «Ýolbars ýürekli doganlar» (1973) we beýleki powestleri hem ertekileri yzly-yzyna peýda bolup, ýazyjynyň adyny bütin dünýä meşhur edýär. Astrid Lindgreni Şwesiýada örän hormatlapdyrlar, çünki ýazyjy halkyň asuda ýaşaýşy üçin, çagalaryň dogry terbiýesi üçin, tebigaty goramak üçin irginsiz göreşipdir. Ol öz döredijiligi we haýyr-sogap edijiligi bilen Hans Kristian Andersen medalyna, Russiýanyň Lew Tolstoý medalyna, Çiliniň Gabriela Mistral we Şwesiýanyň Selma Lagerlöf premiýalaryna, Şwesiýanyň edebiýat boýunça döwlet premiýasyna, nemes çaphanalarynyň Parahatçylyk premiýasyna we başga-da birnäçe uly sylaglara mynasyp boldy.
Bütin ömrüni parahatçylyk üçin göreşip, mätäçlere ýardam berip geçiren Astrid Lindgren 2002-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda, Stokgolmda aradan çykdy. Onuň ertekileri 70-den gowrak dillere terjime edilip, bütin dünýäde iň söýülip okalýan eserleriň hataryna goşuldy.


c: text/html

text:
Gyrgyz hökümeti öz infrastrukturasyny Ýewraziýa ykdysady bileleşiginiň standartlaryna golaýlaşdyrmak üçin Gazagystan tarapyndan berilmeli 100 million dollar çemesi kömek baradaky ylalaşygy ýatyrmakçy bolýar.
Gyrgyzystan Russiýanyň ýolbaşçylygyndaky bileleşige 2015-nji ýylyň awgustynda goşuldy.Bu bileleşige Belarus, Ermenistan, Gazagystan hem girýär. Gazagystan 2016-njy ýylyň dekabrynda Gyrgyzystana 100 million dollar kömek bermäge razy boldy.
Gyrgyzystanyň premýer-ministriniň orunbasary Duýşenbek Zilaliýew 20-nji oktýabrda Azatlyk radiosynyň Gyrgyz gullugyna hökümetiň bu ylalaşygy ýatyrmak baradaky taslama proýekti parlamente iberendigini, onuň gelýän günlerde ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýtdy.
"Bize indi ol pul gerek däl. Biz maliýe kömegini başga ýerlerden – ýa öz býujetimizden, ýa-da daşarky çeşmelerden gözläris” diýip, Zilaliýew aýtdy.
Bu çäre iş başyndan aýrylýan gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýewiň Gazagystany 15-nji oktýabrda geçen prezident saýlawlarynyň kampaniýasyna gatyşmakda aýyplamagy bilen dörän dartgynlyklaryň yz ýanyna gabat gelýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prof. Myrat Annanepesow We Dr.Ownuk,H. -Conference-Ashgabat_2000
Dr. OWNUK Hangeldi (ОВНУК, Хангелди)
Академик Профессор по исторических наук АННАНЕПЕСОВ, Мурад АННАНЕПЕСОВИЧ ушли.
تاریخ علئملارئنئنگ آکادمیگی پروفسور مئرات آنا نفس اف آرادان چئقدی
*Вице-президент АН Туркменской ССР. декабре 1989
*декабре 1991-член Комитета Конституционного Надзора СССР.
**********
Ara uzak, dünýä boýunça habarlaryň tizara gelip gowuşmagyna garamazdan, Türkmenistanda ýaşaýan ylym atamyz, professor Myrat Annanepesowyň 2013-nji ýyluň 19-njy Sentýabrynda aradan çykmagy, bizi matamda oturtdy welin, näme üçin taryhy dogruçyl ýazan, äleme şeýle meşhur alymyň habary esli wagt üstünden geçenden soň, dünýä ýayraýar?
Eýsemde, dünýäniň gowgaly syýasatlarynyň gapma-garşylyklary netijesi bolsa, biri-birine mähriban duran adamlaryň arasyny üzňe bolmagyna sebäp bolýar, disek ýalňyşmarys.
Professor Myrat Annanepesow, 1988-89-nji ýyllarda, SSR döwriniň tlaryhda gap-garşylyk we galplyk döretýän “Ruslýakow (Русляков)” ýaly biorokrat taryhçylaryň garşysyna jeddelli gürriňleriň üstüni açdy we netije berdi.
Ol 1881 82-nji ýyllrda ýüze çykan Gökdepe uruşynyň esasynda Türkmenleriň meyletin Orsýediň tabynlygyna geçmedigini beýan etdi. Orsýediň goşunlarynyň Türkmenistany basyp alandygyny yglan etdi. Ruslýakow ýaly galp taryh bilen geljekki nesillerimiziň aňyny-düşünjesini tersine çöwürip üýtgetjek bolýan biorokrat taryhçylaryň teorýalarynyň puçdygyny görkezdi we öňüni aldy. Ol wagt professor Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynyn witse prezidentlik ornuny saklaýardy.
Myrat Annanepesowyň işi prof. Dr. Söhrat Kadirow [1] ýaly milli aktiwal ýaş alymlaryyň hem ünsüni özüne çekdi we giňden açyklama ýaýradyldy. Halkymyzyň taryhyny ýazmakda bir uly galplygyň öňüni alyndy. Ana şunuň ýaly hakykatyň üstüni açan türkmen milli alymymyz Professor Myrat Annanepesow, taryha wepadar we dogruçyl alym bolmalydygyny özünden miras galdyrdy. …
Professor Myrat Annanepesowyň aradan çykmagy onuň şägirtlerini matamda oturtdy.
2005-nji ýyl Kanada ýurduna gaýtmazymyň öňisyrasy, professor Taryh Institutynyň Dünýä Türkmenleri öwreniş bölümüne gelip, biziň ýurdy terk edip daşary çykjak bolýandygymyza örän gynandy. Onuň sebäbini özi hem bizden gowy bilýärdi.
Akademik Myrat Annanepesowyň ilkinji şahsyýet hökmünde Eýran türkmenleriniň 1984-den ta 1990-njy ýyllara çenli dowam eden syýasy göçhä-göçliklerinde, olara arka durup eýe chykandygyny köpler bilýän bolsa gerek. Ol Eýran türkmenleriniň intelligensýasynyň öz türkmen topragy üçin janpida bolup göreşendiklerini eşidip guwanýardy we ahli gelen türkmen ildeşlerini, Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynda ýa-da beýleki ylmy edaralarda iş bilen üpjün etýärdi. Onuň ogly Ahmet Annanepesow [2], biz bilen bir ýerde bilelikde iş alyp barýardy. Egindeşlerimiziň biridi. Professoryň özi hem-de, ogly Ahmet Annanepesow Eýran türkmenleriniň ykbaly ugurundaky bolup geçen wakalar hakda has gyzyklanmalar döretýärdiler hem şu babatda öz ylmy işleriniň esli göwrümini, Eýranyň tabynlygynda bölünip galan “Etrek-Gürgen” sebitlerindäki ildeşlerine niýetlendirýärdiler. …
Professor Myrat Annanepesowyň gyzykly işleriniň biri hem belli meşhur “Kyỳat hanyň ogly Ýagşymämmet şahyr hakdady. Ýagşymämmet şahyr, XIX asyrda günbatar Türkmenistanda, Hazar deňziniň kenar ýakalaryndaky obalarda ỳaşap geçipdir. Ol şahyrçylyk bilen hem meşgullanypdyr. Onuň eserleriniň köpüsi “Bendilikde ỳazylan goşgular” bolup, şol at bilen hem tanalýar. Onuň bu eseri öz döwrüniň ýüzüni doly açyp görkezmäge ỳardam edýär. Belli taryhçy alym Myrat Annanepesowyň bu baradaky materiỳallary Ýagşymämmediň döredijilik ugrunyň esasy alamatlaryny aỳdyňlaşdyrmaga mümkinçilik berỳär.” [3]
Egerde Myradaganyň işleriniň biri “Bendilikde ýazylan Goşgular” atly eseri bolsa, Ahmet Annanepesowyň ylmy işi “Борьба юго-западных туркмен против каджарских властей в первой половине XIX в. (XIX asrda Günorta-Günbatar Türkmenleriniň Gajar hökümdarlarynyň garşysyna alyp baran göreşi)”[4] — Etrek-Gürgen türkmenleriniň ykbaly barada bolup durýardy.
Șeýle hem professor Myrat Annanepesowdan, mukdary köp sahypaly bolan arhiw materiallardan agyr göwrümli ylmy işler miras galdy. Olaryň arasynda esasan:
1. Аннанепесов М., “Бендиликде язылан гошгулар”, Ашгабат – 1977 й.
2. Aннанепесов М., «Укрепление русско – туркменских взаимоотношений в XVIII-XIX вв.», Изд., « Ылым » , А. : 1981 г., с. 229 – 230.
3. Aннанепесов М., “Русско – Туркменского отношенния, в XIX – XVIII вв. ( До происведения к Россия),
4. «Хозяйства туркмен в XVIII-первой половине XIX в», издана в 1968 г.,
5. «Хозяйство туркмен в XVIII-XIX вв», издана в 1972 г.,
6. Сборник архивных документов , АНТ ССР , Ашхабад – 1936 г., 256 -301 стр. …
7. Dürli gazýet-jurnallarda çykan köp mukdarda makalalar we oçerekler, akademiki barlag işleri ýatlasa bolar. …
Akademik Professor Myrat Annanepesowyň aramyzdan gitmegi onuň goldaw ganatynyň astynda ylmy derejelere eýe bolan şägirtlerini örän gynandyrdy we matam tutdylar. Myrat aganyň ýatan ýeri ýagty we ady halkymyzyň ýadynda we Türkmenistanyň hem Dünýä Türkmenleriniň taryhynda müdimelik ýaşasyn!.
Некоторые информация о Аннанепесов Мурад Аннанепесовича:
АННАНЕПЕСОВ, МУРАД (1932-). Род. 14 дек. 1932 в Мары.
— Окон. ист. ф-т ТГУ.
— Доктор ист. наук, акад. АН ТССР,
— Во второй половине 1980-х – первой пол. 1990-х — вице-президент АН ТССР.
— Длительное время рук. отд. истории до Октябрьского периода ТССР в Ин-те истории АН ТССР.
— Автор монографии «Хозяйство туркмен в XVIII-XIX вв.»,
— Ведущий спец. по истории росс.-туркм. отношений 18-19 вв.
— В 80-е стал одним из инициаторов введения в науч. оборот тезиса о «добровольном вхождении Туркменистана в состав России» (М. Гапуров, А. Аннанепесов, А. Росляков, Братство Навеки, Ашхабад, «Туркменистан», 1985).
— В годы перестройки опубл. крупные статьи в Московскии Академическии журналах, в кот. показал несостоятельность тезиса о добровольном вхождении туркменов в состав России в конце третьей четверти 19 в.
— В наст. вр. на пенсии. См. Аннанепесов М. О двух концепциях в изучении хозяйства туркмен в XVIII-первой половине XIX в. // Известия АН ТССР, сон, 1968, № I. С. 80-90;
— Аннанепесов М. Хозяйство туркмен в XVIII-XIX вв. Ашхабад: Ылым, 1972;
— Аннанепесов М. Укрепление русско–туркменских взаимоотношений в XVIII–XIX вв.
— Ответ. ред. А.А. Росляков. Ашхабад: 1981; 268 с.;
— Аннанепесов М. Юго-западные туркмены в первой половине XIX века. Под ред. Н.А. Кузнецовой. Ашхабад: 1995 и мн. др. …
Çykgytlar:
1. Kadyrow Șöhrat, “Становление и эволюция этнополитической организации у туркмен”, Moskwa – 2004 г.
2. Аннанепесов А., “Борьба юго-западных туркмен против каджарских властей в первой половине XIX в. – Ашгабат – 1992 г.
3. Овнук Х., «История культуры туркмен Ирана (ХIХ-ХХ вв.),» — Ашгабат – 2005 г.
4. Аннанепесов А., /görk, iş./, …
Dr. Ownuk, Hangeldi Arazgeldi ogly:
Canada – Toronto – 01-Maý-2014 ý.
Понравилось это:
Нравится Загрузка...
Похожее


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň nebit-gaz pudagyna goşmaça maýa goýumlaryny çekmegi tabşyrdy. Bu waka Türkmenistanyň bu pudaga degişli iki kärhanasynyň daşary ýurtlardaky hyzmatdaşlarynyň öňündäki millionlarça dollar bergilerini ençeme ýyl bäri töläp bilmeýändigi barada çykan habarlaryň yz ýanyna gabat geldi.
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň 15-nji dekabrda geçen mejlisinde “Türkmenistanyň nebit-gaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin programmasyny” amala aşyrmak we Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawody döwrebaplaşdyrmak meselelerine garaldy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýakyn geljekde ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalaryny enjamlaşdyrmagy, pudaga goşmaça maýa goýumlaryny, öňdebaryjy tehnologiýalary we dolandyryş tejribesini çekmegi ileri tutulýan ugurlaryň hataryna goşdy.
Döwlet baştutany TNGIZT-de amala aşyrylmagy göz öňünde tutulýan täze taslamalary düýpli seljermek barada wise-premýere anyk tabşyryklary berdi diýip, TDH gullugy ýazýar. Emma maglumatda “anyk tabşyryklaryň” jikme-jikleri aýdyňlaşdyrylmaýar.
Belläp geçsek, Berdimuhamedowyň bu tabşyryklary Türkmenistanyň iki sany iri kärhanasynyň – “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleriniň daşary ýurtlardaky hyzmatdaşlarynyň öňündäki millionlarça dollar möçberindäki bergilerini ençeme ýyl bäri töläp bilmeýändigi barada çykan habarlaryň yz ýanyna gabat geldi.
Şu aýyň başynda “CIS Debt Recovery Solutions” atly halkara hukuk firmasy Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň iň iri iki döwlet konserniniň bar bolan maglumatlardan çen tutulanda, özüniň daşary ýurtly şäriklerine 20 million dollardan köp bergili ýagdaýa düşendigini habar berdi.
Köpsanly halkara firmalar bilen bir hatarda Kiprdäki “I.C. Intercomplect Ltd” atly firma hukuk geňeşdarlygy hyzmatyny berýän "CIS Debt Recovery Solutions" atly halkara hukuk firmasynyň beýannamasynda, diňe “Türkmennebit” döwlet konserniniň bergisiniň 8540910,55 amerikan dollaryna barabardygy, “Türkmengaz” döwlet firmasynyň bolsa 15000000 amerikan dollary möçberindedigi aýan edilýär.
Hukuk firmasy noýabrda “Türkmennebitiň” öz bergisini töläp bilmejek ýagdaýdadygyny mälim etmek bilen, Türkmenistanyň bu döwlet konserniniň eýýäm 3 ýyldan bäri “wagtlaýynça finans kynçylyklaryny we pul ýetmezçiligini” sebäp görkezip, “I.C. Intercomplect Ltd” atly kiprli şerekete bolan 8 million amerikan dollary möçberindäki bergisini tölemeýändigini bildirdi.
Bu halkara şärikleriniň Türkmenistanyň hyzmatdaşlykda bikanun hereket edendigi barasynda "CIS Debt Recovery Solutions" atly hukuk firmasyna bildiren ilkinji arza-şikaýaty däldir.
Bu firmanyň baş geňeşçisi Taras Kopi öz işleýän kompaniýasynyň “Türkmengaz” şereketiniň özleriniň hytaýly bir müşderisine bolan 2,5 million amerikan dollary möçberindäki bergini töletdirendigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, şondan soň “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleriniň şertnamalardaky borçlaryny ýerine ýetirmeýändigi we alan zatlarynyň puluny tölemeýändigi barada agzalýan hukuk firmasyna Fransiýadan, Hytaýdan, Russiýadan we Katardan müşderiler ýüz tutdular.
Belläp geçsek, türkmen häkimiýetleri ýokarda gürrüňi edilen meseleler dogrusynda haýsydyr bir kommentariý bilen çykyş etmän gelýärler.


text:
Türkmenistanda fewral aýyndan başlap pensionerler, maýyplar, çaga üçin kömek pullaryny alýanlar ony bankomatlaryň üsti bilen almaly bolarlar.
Ýanwar aýynyň pensiýasyny, kömek pullaryny, çaga posobiýelerini almaga poçta we bank bölümlerine barýan ýaşaýjylar pullarny almazdan ozal bankomatdan pul almak üçin, plastik kartlary açmak talap edilýär diýip, aşgabatly pensioner Maral daýza aýdýar.
“Bank we poçta bölümleriniň kassalarynda pasportyň nusgasy bilen kart üçin tölän 22 manat pul kwitansiýaňy getirip bereniňden soňra, ýanwar aýynda almaly puluňy berýärler. Ilata plastik kartlary almakda kynçylyklar ýok. Sebäbi kömek pullaryny alýanlar her aýyň 1-inden 22-si aralygynda wagt tapanlarynda baryp, bank bölümlerinden ýa-da poçta bölümlerinden pullarny alýarlar. Ýöne pul almaga gelýän ýaşaýjylary plastik kartlar üçin resminamalary düzetmäge hem-de plastik kart üçin pul tölemäge ugradýar. Olar geçirmeli pullaryny geçirip gelenlerinde, ýanwar aýynyň pensiýasyny ýa posobiýelerini alyp bilýärler” diýip. Maral daýza aýdýar.
Plastik kartlary bolsa bir hepdeden soňra sosial üpjünçilik bölümlerinden baryp almalydygyňy düşündirilýär diýip, Maral daýza bu işiň gurnalyşyndan razy bolandygyny, her bir girizilýän täzeligiň şular ýaly oýlanyşykly edilse, ilat üçin amatly boljakdygyny hem sözüne goşýar.
Emma Maral daýza plastik kartlary alanlaryndan soňra, bankomatlardan pul almagyň aladasyny şu günden edýändigini hem aýdýar.
“Işleýän çagalarmyz, goňşy-golamlarymyz her aýyň aýlygyny aljak bolup, Aşgabadyň içinde bir bankomat bolsa aýlanyp çykýarlar. Wagtlaryny ýitirýärler. Iş keýpleri bozulyp, pullaryny alýançalar birnäçe günläp, nobatlardan nobata durup, adamlaryň aňkasy aşýar. Muňa indi maýyplar ýa-da garry pensionerler nähili döz gelerler?” diýip alada edýär.
Ýaşy has ýokary pensionerler bankomatlara aýlanyp ýörmezler ýaly, olara häzirlikçe rehim edilipdir. Ýöne munuň näçe wagta çekjekdigi belli däl diýýärler.
Häzirlikçe pensiýa pullaryndan saglyk ätiýaçlyk pasportlary üçin tutulyp galynýan 3 % puluň tutulandygyny tassyklaýan möhüriň indi nirede we kim tarapyndan saglyk ätiýaçlyk pasportlaryna goýuljakdygy anyk däl diýip, pensionerler aýdýarlar.
“Bu barada bank şahamçalarynda pul berýän kassirlerden soranymyzda, belli jogap alyp bilmedik. Heniz belli zat aýdanoklar, geljek aýa çenli bellisi bolar” diýip, jogap berýändiklerini hem Maral daýza aýdýar.


text:
Türkmen paýtagtynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşýan ýurtlaryň Milli Olimpiýa komitetleriniň wekiliýetleriniň ýolbaşçylarynyň maslahaty geçirildi. Bu oýunlara taýýarlyk görmek jemleýji tapgyra gadam basdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, güýzde geçiriljek Aziýa oýunlary ýurdumyzyň halkara abraýyny has-da artdyrmakda, onuň sport ulgamynda gazanýan üstünliklerini dünýä ýaýmakda, halklaryň arasyndaky dostluk we doganlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmakda möhüm orun eýelemelidir.
Oýunlaryň golaýlaşyp gelýändiginiň alamatlary häzir Türkmenistanyň ähli ýerlerinde duýulýar. Aşgabadyň köçelerine aýlanyp, “Aşgabat-2017” oýunlarynyň tumaryny we şekilini mahabat diwarlyklarynyň ählisinde, jaýlaryň öň tarapynda görmek bolýar. Jemgyýetimizde ruhubelentlik ýagdaýy emele geldi we ildeşlerimiz uly sport baýramçylygyna sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar. Soňky ýarym ýylyň dowamynda Aziada taýýarlyk görmek işleri giň halkara seslenmesine eýe boldy.
Ony ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek maksady bilen, türkmen hünärmenleri dünýäde iň iri sport ýaryşlaryny geçirmekde baý tejribe toplan meşhur daşary ýurt kompaniýalary, degişli halkara guramalary bilen hyzmatdaşlyk edýärler. Şeýle hyzmatdaşlyk Türkmenistany Aziýanyň Olimpiýa geňeşi bilen berk baglanyşdyrýar, dürli döwletleriň milli olimpiýa komitetleri, sport federasiýalary bilen gatnaşyklar ýola goýuldy.
Şu maslahat hem bu ulgamda özara gatnaşyklary ösdürmäge, bilelikde kabul edilýän çäreleriň netijeliligini ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. Umuman, duşuşyk Aziada-2017-ni guraýjylara we gatnaşyjylara ylalaşykly çemeleşmäni hem-de meýilleşdirmäni talap edýän ulgamlarda tagallalary birleşdirmäge mümkinçilik berdi.
V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitetiň başlygy D.Gulgeldiýew forumda çykyş edip, Aziýa we Okeaniýa ýurtlarynyň Milli Olimpiýa komitetleriniň ýolbaşçylaryny duşuşygyň gün tertibinde bellenen ugurlar boýunça Türkmenistanda geçirilýän işler bilen tanyşdyrdy. Şol ugurlaryň biri-de meýletinçileri taýýarlamak bilen baglanyşyklydyr. Olar Aziada-2017-niň birleşdiriji güýji, onuň “ýüzi” we “kalby” bolmalydyr, çünki, türgenlerde, janköýerlerde we Oýunlaryň beýleki gatnaşyjylarynda biziň ýurdumyz barada nähili täsirleriň galjakdygy şolara baglydyr.
9-njy fewralda “Ilkinji ýyldyzlar” maksatnamasyna badalga berildi. Ol Türkmenistanda iri meýletinçilik hereketiniň kemala gelmeginiň esasyna öwrüldi. Bu maksatnama köpugurly we ýörite maksatly meýletinçi kömekçileriň on müňe çenlisini taýýarlamaga niýetlenendir. Meýletinçiler topary Oýunlaryň üstünlikli geçirilemgini üpjün etmekde möhüm orun eýelemelidir hem-de türgenlere we dünýäniň ähli künjeklerinden janköýerlere türkmen halkynyň dostlugyny hem-de mähirli myhmansöýerligini görkezmelidir.
“Trivandi Chanzo Limited” britan kompaniýasynyň baş direktory Mik Raýt hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Aziadany taýýarlamak işine gatnaşmaga döredilen mümkinçiligi üçin çuňňur hoşallyk bildirdi. Ol şeýle hem “Aşgabat-2017” taslamasynda Türkmenistanyň hyzmatdaşy hökmünde kompaniýanyň wezipesi barada gürrüň berdi. Şol wezipe bolsa bu iri sport wakasynyň kömegi bilen bütin dünýä türkmen paýtagtynyň gözelligini, türkmenistanlylaryň hoşniýetliligini hem-de açyklygyny görkezmekden ybaratdyr. 62 ýurtdan bäş müň türgeniň gelmegine garaşylýar. Olardan başga-da, bu iri sport çäresine wekiliýetleriň we toparlaryň beýleki agzalary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri we köp sanly janköýerler geler. Sport ýaryşlaryna petekleriň 600 müňüsini satmak meýilleşdirilýär.
Milli Olimpiýa komitetleriniň wekiliýetleriniň ýolbaşçylary, şeýle hem akkreditasiýa, ulag we lukmançylyk hyzmatlaryny hödürlemek, dopinge garşy göreş gullugynyň işi, logistikany hem-de howpsuzlygy üpjün etmek, myhmanlary ýerleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Şeýle hem ýaryşlary geçirmegiň tertibine we türgenleşik meýdançalaryny ulanmagyň mümkinçiliklerine garaldy. Türgenleşikleri geçirmek babatda Olimpiýa şäherjiginden başga-da, paýtagtymyzyň beýleki sport desgalary, şol sanda ýokary okuw mekdepleriniň desgalary hem ulanylar.
Duşuşyga gatnaşyjylar şeýle hem Aşgabadyň Olimpiýa şäherjiginde halkara synag ýaryşlarynyň birnäçesini geçirmekde toplanan guramaçylyk we tehniki tejribäni seljerdiler, şol wakalar baradaky wideoşekillere syn etdiler.
Şu gün Milli Olimpiýa komitetleriniň wekilleri Olimpiýa şäherjigine baryp gördüler we onuň desgalary, bu ýerde türgenler, tälimçiler, eminler, tomaşaçylar üçin döredilen şertler bilen tanyşdylar, welotregiň ýodajyklarynda welosiped sürüp gördüler. Daşary ýurtly myhmanlar gören zatlarynyň ählisine haýran galýandyklaryny aýtdylar.
Olaryň köpüsi entek dünýäniň hiç bir ýurdunda-da şeýle ýokary derejeli ängirt uly sport toplumlaryny görmändiklerini aýtdylar, Aşgabadyň Olimpiýa şäherjigini meşhur Olimpiýa toplumlary bilen deňeşdirdiler hem-de biziň şäherjigimiziň enjamlaşdyrylyşynyň derejesi we hili boýunça olardan birjik-de pes durmaýandygy we hatda käbir görkezijiler babatda olardan hem ýokarda durýandygy baradaky netijä geldiler. Myhmanlar şäherjigiň oýlanyşykly ýerleşişine, desgalaryň mümkinçiliklerine, mundan başga-da, binalaryň gözelligine, olaryň özboluşly bezegine ýokary baha berdiler.
Diňe sport binýady ähli babatda döwrebap ülňülere laýyk gelýän ýurtlara iri halkara sport ýaryşlaryny geçirmek hukugy berilýär. Şoňa görä-de, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň Aşgabada Aziada-2017-niň paýtagty derejesini bermek baradaky çözgüdi Türkmenistanyň ýokary derejede ösen sport düzümli ýurt hökmünde ykrar edilmeginiň aýdyň subutnamasydyr.
Türkmen türgenleriniň dürli halkara ýaryşlarynda gazanan köpsanly ýeňişleri bilen birlikde, ýurdumyzda Aziýa oýunlarynyň geçirilmegini halkymyzyň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly ýolbaşçylygynda gazanan nobatdaky ýeňşi diýip ynamly aýtmak bolar. Milli Liderimiz sagdyn durmuş ýörelgesiniň işjeň tarapdary bolmak bilen, türkmenistanlylaryň millionlarçasyny sport bilen meşgullanmaga ruhlandyrýar. Hut döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy netijesinde milli sport hereketi öň görlüp-eşidilmedik ýokary derejä eýe boldy.
Paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherjiginiň gurluşygyna ABŞ-nyň 5 milliard dollaryna golaý serişde gönükdirildi. Bu maýa goýumlary Türkmenistanyň sport geljegine uly goşantdyr. Milli Olimpiýa komitetleriniň wekiliýetleriniň ýolbaşçylarynyň belleýşi ýaly, Aziadanyň şeýle ajaýyp mirasy bilen Aşgabat özünde Olimpiýa oýunlaryny geçirmäge isleg bildirmäge haklydyr.
Ýöne, eýýämden paýtagtymyzdaky Olimpiýa toplumy synag ýagdaýynda işleýär: bu ýerde halkara ýaryşlary, dünýäniň we Aziýanyň çempionatlary geçirilýär.
Aprel aýynyň soňky ongünlüginde türgenleriň we janköýerleriň ýene-de ýüzlerçesi agyr atletika we kikboksing, suwda ýüzmek boýunça toplumda geçiriljek ýaryşlara jemlener. Synag ýaryşlary Aziada-2017-ä taýýarlyk görmegiň möhüm bölegidir. Bu ýaryşlar ýurdumyza, ýokary netijeler sportuny wagyz etmek hem-de sagdyn durmuş ýörelgelerini berkarar etmek üçin geçirilýän giň möçberli işlere gyzyklanmany döretmäge ýardam etmelidir.
Milli Olimpiýa komitetleriniň maslahatyna gatnaşyjylar üçin Aşgabat şäheriniň Halkara howa menzili boýunça tanyşlyk gezelenji hem guraldy. Bu ägirt uly howa menzili 2016-njy ýylyň 17-nji sentýabrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda geçirildi.
Hut howa menzili ilkinji bolup Aziada gatnaşyjylaryň garşylar hem-de türkmen paýtagty barada ilkinji täsirleri galdyrar. Elbetde, biziň ýurdumyzda ajaýyp künjekler, täsin ýerler az däldir. Ýurdumyzyň baş howa menzili hem olaryň arasynda mynasyp orun eýelemäge çalyşýar.
Hakykatdan hem, ägirt uly howa menzili özüniň ajaýyp keşbi hem-de möçberi bilen haýran galdyrýar. Bu ýerde ýolagçylar üçin ähli oňaýly şertler döredildi. Aşgabadyň Halkara howa menzili diňe bir bezeg babatda däl, eýsem, özüniň ulanylyşy we hyzmat edişi babatda hem tapawutlanýar. Ilkinji nobatda, ol özüniň innowasion ulgamy bilen ýatdan çykmajak täsir galdyrýar. Ýolagçylara hyzmat etmek babatda Aşgabadyň howa menzili bu görkezijiler babatda bütin dünýäde ykrar edilen şeýle desgalar bilen bäsleşmegi göz öňünde tutýar.
Paýtagtymyzyň täze howa menzilini dünýäniň şeýle desgalarynyň ählisinden esasy tapawudy onuň täsin, adaty bolmadyk çeperçilik bezeginden hem-de çözgüdinden ybaratdyr. Maslahata gatnaşyjylar hem muny aýratyn bellediler. Olar howa menzili bilen tanyşlyk soň, Türkmenbaşy şäherine ugradylar. Ertir şol ýerde halkara sport kongresi geçiriler.


text:
Jigim 2-3 ýyl mundan ozal iňlis dili kursuna gatnap başlady. Özem şeýle höwesekdi. 1-nji kursdan geçip bilmän täzeden okady. Ikinji gezek zordan geçdi. 2-nji kursy ýarysynda goýbolsun etdi. Nämemiş, näçe okasa-da kellesine girenokmyş. Höwesi bar, emma dil öwrenmäge ukyby ýokmuş. Biz oňa näçe islese goldaw bermäge taýýar, emma onuň iňlis dilini gowy öwrenip biljegine ynamy ýok.
Öwrenilen ejizlik näme?
Öwrenilen ejizlik (learned helplessness) – bu adamda birnäçe şowsuzlykdan ýa-da oňa başgalaryň ynamsyzlygyndan soň döreýän umytsyzlykdyr. Munuň üstüni açan alym M. Seligmanyň aýtmagyna görä, adam islendik zatda yzly-yzyna şowsuzlyga uçrandan soňra şowlulyga we işleriniň netijesiniň özüne bagly bolup biljegine ynamyny doly ýitirse ol ejizlemegi öwrenýär. Bu bolsa uzagyndan depressiýa ýaly uly näsaglyklara ýol açýar.
Türkmen jemgyýetinde bu ýagdaýa düşen dürli ýaşdaky adamlara her gün duşmak bolýar. Hakykata öwrüp boljak arzuw-islegleri bolup, olary durmuşa geçimäge özüni ejiz saýýan her bir kişi muňa mysal bolup biler. Şeýle kişiler öz ýagdaýlaryna düşünmän, ony "günüňe şükür etmek", "takdyra kaýyl bolmak" ýaly düşünjeler bilenem çalyşagan bolýarlar.
Daýhan: Köpräk ýer almaga synanyşdym köpräk ekin ekip bilerim ýaly. Hiç başa barmady. Bolanjamyz bilen oňubereris-dä.
Garawul: Jaýymy oňardasym gelýär, ýöne aýlygym ýetenok. Işimem ulaltjaga meňzänoklar. Başga iş tapmagam kyn. Men ýala kim gowuja iş bersin.
Öý hojalykçy zenan: Menem goňşym ýaly tikinçilik öwrenip, öz sowalgamy özüm gazanasym geldi. 1 ýyl gatnadym, hiç elim öwrenişmedi. Gynansamam, men tikinçilik üçin ýaradylmandyryn.
Okuwçy: Okasym gelýärem welin, ýokary okuw jaýyna synanyşanyma degmez. Han-ha, pylanyň oglam zehinli bolubam 3 ýyl synanyşyp geçip bilmedi. Meň dagy ýüzümede seretmezler.
Çaga: Passiw. Köp kişiden çekinýär. Beýleki çagalara köp özüni oýnadýar. Özi edeninden beýlekileri yzarlanyny gowy görýär. Ownujak zatlardanam baş alyp çykarmany başarmaýar.
Öwrenilen ejizlikden ejir çekýän adamlar, köplenç, daşlaryndan göräýmäge adaty görünselerem bu ýagdaý olaryň diňe bir öz durmuşyna däl, töwregindäkileriňkäde uly täsir edýär. Meselem öwrenilen ejizlikli ene-ata bu näsazlygy çagalaryna geçirip bilýär.
Öwrenilen ejizligi has uly hassalyklara ýazýança ünsden sowman, ony anyklan badyňa bejermegiň ugruna çykmaly. Kähalatlarda psihiatr lukmanyň kömegini talap etse-de, köplenç aşakdaky ýollar arkaly öz-özüňi ýa-da ýakynyňy öwrenilen ejizlikden çykaryp bolýar.
► Seň üstünligiň seň eliňde: Öwrenilen ejizligiň esasy sebäpkäri beýnidir. Edýän işleriň netijesiniň seniň eliňde däldigine beýniň seni ynandyryp, höwesiňi peseldýär. Mundan saplanmak üçin bolsa ilkinji ätmeli ädim beýniňi türgenleşdirmekdir. Optimist pikir etmeli. Özüňe bagly her bir işiň netijesiniň hem özüňe baglydygyna ynanmaly. Öz başarjaňlygyňa bolan erkiň öz eliňdedigine ynanmaly.
► Ýalňyşlyklara gol aç: Edison ýagtylyk lampasyny oýlap tapmak üçin 1000 gezek şowsuzlyga uçraýar, emma ol muny "1000 şowsuzlyk" däl-de "lampany tapmaga alyp baran 1000 basgançak" diýip atlandyrýar. Harry Potteriň ýazyjysy Rowlingiň kitaplary meşhur bolmazyndan öňürti 10 sany çaphana tarapyndan ýüz dönderilýär. Şowsuzlyklar üstünligiň esasy basgançaklarydyr. Olardan gorkman, olara döş germeli. Olardan sapak alyp, indiki synanyşyklaryňa has dogumly ýapyşmaly.
► Ähedem-dessem: Maksatlaryň nähili uly görünse-de olary kiçi böleklere bölüp etmäni öwren. Meselem, puluňy köpeldesiň gelýän bolsa wezipäň beýgeldilmegine garaşman daşyndanam az mukdarda-da bolsa pul gazandyrjak işleri et. Eger isleýän işleriňi başarmaýan bolsaň ilki öwren. Şol bir wagtda hem işiňde özüňi aldyrmaga çalyş. Ýa horlanmak isleýän bolsaň ilki başdan her gün 1 sagat maşk edip, bedeniňi zorlajak bolman, 10 ýa 20 minutlyk maşklardan başlap günsaýyn köpelt.
► Gatnaşýanlaryňy dogry saýla: Sen 80% iň köp gatnaşýan 5 adamyňdan düzülensiň. Negatiw düşünjeli, köp zeýrenýän we ýalta adamlardan uzak durup, gaýratly we positiw adamlar bilen köp wagt geçiriberseň munuň durmuşyňa nähili gowy täsir edýändigine düşünersiň.
Öwrenilen ejizlik her bir işde her bir kişiň başyna gelip bilýär. Emma ýokardaky maslahatlary diňe ondan saplanmak üçin däl, eýsem ondan goranmak üçin hem her bir adam durmuşynyň esasy bölegine öwürmeli.
Makalanyň awtory: Ýusup Begliýew
Teswirlemeler
DNK barlagyny geçirmek üçin kazyýet-lukmançylyk ekspertiza gullugyna ýüz tutup bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Global Perspektiwa 02
Ýyldyrym Beýazyt uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetiniň dekany Professor Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris
Arakan ýa-da Rohingiýa musulmanlary barada belkem ýakyn wagta çenli köpümiz eşitmändik. 2017-nji ýylyň 25-nji awgustyndan soň Mýanmadaky zulumdan gaçyp, 500 müňden gowrak adam Bangladeşe sygynanda olaryň nähili agyr günleri başdan geçirýändigine göz ýetirdik.
Ýyldyrym Beýazyt uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetiniň dekany Professor Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris.
Arakanyň nirede ýerleşýändigine göz ýetirmek üçin azajyk geografiýa ser salmak gerek. Arakan Mýanmanyň 7 welaýatyndan biri. Mýanma Taýland, Laos, Hytaý, Hindistan, Bangladeş we Bengal aýlagy bilen goňşy ýurt. Arakan bolsa Mýanmanyň kenarýakasynda uzap gidýän esasy strategik welaýaty…
Arakanda Bengal aýlagynda batan gämiden halas bolan musulman täjirler arkaly yslam dininiň ýaýrandygy rowaýat edilýär. Arakan musulmanlary hem Moro musulmanlary ýaly uzak ýyllar öz soltanlyklary astynda ýaşaýarlar. Günbataryň imperialist ýurtlarynyň syýasatlary seäpli 1885-nji ýylda iňlisler tarapyndan basylyp alynýarlar. Indeýleriň “Eger bir derýada iki baly uruşýan bolsa, bilip goýuň şol ýerden uzyn baldyrly iňlis geçendir” sözüni ýatladýan ýaly Mýanma 1948-nji ýylda garaşsyzlygyny alandan soň şertler hasam agyrlaşýar. 1962-nji ýylda häkimiýet başyna geçen general Ne Win şol wagta çenli Burma bolan ýurduň adyny Mýanma hökmünde üýtgedýär. Bir partiýaly respublika döwründe musulmanlary ýerleşen ýerlerinden sürgün etmek üçin dürli syýasat alynyp barylýar. 969 Hereketi atlandyurylýan radikal budistleriň wagşy hüjümleri hem ýatdan çykarylmaly däl.
Uzak onlarça ýyllaryň soňunda ýetilen sepgit pajyga, göz ýaşy, sürgün, gan, Arakan.
Arakan meselesine ünsleri çekmek üçin Ýewropa Rohingiýalylary Geňeşiniň başlygy we Daşary işler ministriniň orunbasarynyň kömekçisi Ümit Ýardymyň gatnaşmagynda Ýyldyrym Beýazyt uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetinde ylmy maslahat geçiripdik. Gollandiýadan gelen myhmanymyz iki adamyň adyny agzapdy. Lo Jo we Muhammed Hubaýb. Näme üçin diýenimizde şertler aýan bolupdy. Mýanmada diskirminizme sezewar bolmazlyk üçin hemmeler hakyky adyndan daşgary Mýanma adyny ulanmaga mejburmyş. Biz ony 1980-nji ýyllarda Bolgariýanyň türklere eden basyşyndan, hat-da mazar daşlaryny üýtgeden döwründen bäri bilýäris.
Hawa, dert agyr, gam-gussa agyr. Emma dem alyp- berýäň bolsak, umyt bar diýmek. Şol sebäpli çözgütler barada-da durup geçmek gerek.
- Mýanma üçin halkara basyşyny emele getirmek. Haýsydyr bir ýerde hak-hukukdan, adalatdan däl, eýsem basyşdan, zoraýaklykdan söz edilýän bolsa, şeýle diýdimzorlar diňe güýç bilen saklanar. Şol sebäpli Halkara jemgyýetçiliginiň Mýanma edýän basyşyny hasam güýçlendirmek üçin ýol tapylmaly. Ony esasan döwletler we halkara guramalary amala aşyryp biler.
- Halkara çözgüt topary: Ukrainadaky Minsk topary ýaly meseläniň çözülmegi üçin halkara topary döredilmeli. Biz Hindistanyň we Hytaýyň ol ýerde çözgüdiň däl, eýsem meseläniň bir bölegini emele getirýändigini bilýäris. Ýene-de mümkin gadar olary hem işiň içine goşmak peýdaly bolar. Şol çözgüt topary arakanlylaryň sag-aman ýurtlaryna dolanyp barmaklaryny ýola goýmak we howpsyz ýaşaýyş şertlerini üpjün etmekden jogapkär bolmaly.
- Arakandaky zulumy, basyşy we basgylamalary halkaralaşdyrmak. Arakanlylaryň Siriýadaky kürtler ýaly henize çenli resmi dokumentleri ýok. Resmi hukuk derejesi bolmandygy üçin bilim, saglyk ýaly başlangyç hukuklarynyň çözgüdi hem mümkin däl. Bütin dünýäden jemgyýetçilik guramalary, meýletin guramalar ýerleşýän ýurtlarynda ýa-da halkara platformalarynda şeýle basyşlary gün tertibine getirip bilerler. Basyş edýän döwlet ýa-da harby goşunyň ýolbaşçylaryna garşy gozgaljak jenaýat işleri netije çykmasa hem täsirli bolar.
- Bangladeşe kömek bermek. Onsuz hem agyr şertleri başdan geçirýän Bangladeş ýüzlerçe müň adama goldaw berilmegi üçin ýalňyz goýulmaly däl.
- Strategik barlaglar guramalaryny iler tutmak. Mýanma zulumynda bolşy ýaly nirede gumanitar pajyga bar bolsa Türkiýe AFAD, Ýarym Gyzylaý, TIKA, IHH we beýleki jemgyýetçilik guramalary bilen bilelikde ähli goldawy berýär. Emma diňe bir ynsanperwer kömegine gönükmek ýeterlik däl. Strategik çözgütler taýarlaýan merkezler, umumy däl eýsem hususy strategik guramalary hem iňňän möhüm.
- Türkiýäniň öňbaşçylyk edýän hemişelik halkara toparyny döretmek.
- Global düşünje emele getirmek. Arakan meselesi hem Iýerusalim meselesi ýaly diňe bir musulmanlara degişli mesele däl. Şeýle meselelerde halkara garaýyş emele getirmek iňnän möhüm. Şol jähtden Emine Erdoganyň sapary iňňän manylydy. Dünýäniň niresinde bolsa bolsun, okyjylarymyza global düşünje üçin işjeň tagalla edip bilerler.
Käte bir zat üýtgeýär, köp zat üýtgeýär. Durmaň, gam-gussany bölüş. Geljege gorky bilen däl, umyt bilen seretsin arakanly çagalar…
Ýyldyrym Beýazyt uniwersitetiniň Syýasy ylymlar fakultetiniň dekany Professor Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirdik.


text:
Türkmenistanyň dünýädäki sport abraýy artýar
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda diňe bir ösen ykdysadyýetli döwlet hökmünde däl, eýsem, sport ýurdy hökmünde hem bütin dünýä meşhur bolýar. 7-nji aprelde Bütindünýä saglyk gününe gabatlanylyp "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda geçirilen “Aziada — 2017: Parahatçylygyň we ösüşiň ugrunda halkara sport hyzmatdaşlygy” atly kongres munuň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi.
Daşary ýurtlaryň habarlar agentlikleriniň geçen hepdede ýaýradan habarlarynda bu wekilçilikli foruma aýratyn orun berildi. Oňa Aziýanyň we beýleki sebitleriň esasy sport düzümleriniň öňdebaryjylary, dünýäniň dürli döwletlerinden meşhur türgenler hem-de tälimçiler, belli syýahatçylar we jemgyýetçilik işgärleri, diplomatlar, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Bu meselä bagyşlanan makalalaryň we habarlaryň ählisi Türkmenistanyň V Aziýa oýunlaryny mynasyp geçirmäge doly taýýardygyny tassyklady.
Hususan-da, Uzinformyň (http://www.uzinform. com) teswirlemesinde: “2017-nji ýylyň sentýabrynda Aşgabatda giň möçberli we wekilçilikli Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçiriler. Millionlarça adamlar üçin Türkmenistan parahatçylygyň, ösüşiň we rowaçlygyň ýurdy hökmünde mälim bolar” diýlip bellenilýär.
Bilermenleriň baha bermegine görä, “Türkmenistan dünýäde hakyky sport döwletine öwrülýär. Ol şeýle iri halkara çäreleri guramaga we mynasyp geçirmäge ukyplydyr”. Makalalaryň awtorlary Aziada — 2017-niň Türkmenistanda we halkara möçberinde bedenterbiýäni hem-de sporty ösüşiň hil taýdan täze derejesine çykarjakdygyna, iş ýüzünde parahatçylygyň, halkara hyzmatdaşlygyň we ynsanperwerligiň ýörelgelerini görkezjekdigine ynam bildirýärler.
Öz nobatynda, REGNUM habarlar agentliginiň habarçylary 2010-njy ýylyň 19-njy dekabrynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Türkmenistanyň paýtagtyny 2017-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda badalga aljak V Aziýa oýunlarynyň geçiriljek ýeri hökmünde seçip alandygyny ýatladyp, Türkmenistanyň Orta Aziýa sebitiniň ýurtlarynyň arasynda ilkinji bolup bu halkara sport çäresini geçirmek hukugyna eýe bolandygyny nygtaýarlar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çykyşy dünýäniň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde we bilermenler jemgyýetinde aýratyn gyzyklanma döretdi. Habarlarda jemgyýetçiligiň ünsi esasan hem türkmen Lideriniň beýan eden iki ugruna gönükdi. Ilkinji nobatda, häzirki wagtda sportuň we Olimpiýa hereketiniň döwletara gatnaşyklary pugtalandyrmaga, halklaryň dostlugyna, özara düşünişmegine hem-de ýakynlaşmagyna ýardam etmelidigi, dünýäniň sport hereketiniň bolsa Birleşen Milletler Guramasyna durnukly ösüş baradaky ählumumy strategiýanyň üstünlikli durmuşa geçirmäge ýardam etmelidigi nygtaldy. Şunuň bilen birlikde, hormatly Prezidentimiz bedenterbiýäniň we sportuň ösdürilmeginiň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda çykyş edýändigini belledi.
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleriň köpüsi teswirlemelerinde kongrese gatnaşyjylaryň sözlerini getirdiler. Olar halkara hyzmatdaşlygy jebisligi pugtalandyrmakda, sport we parahatçylyk döredijilikli işde möhüm orun eýelejek Aziada — 2017-niň ähmiýetini nygtadylar. Foruma gatnaşyjylaryň biragyzdan bellemeklerine görä, Türkmenistanyň baştutanynyň sport ulgamyndaky syýasaty anyk netijeleri berýär, ýurt ösüşiň täze derejesine çykýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgesini berkarar edip, ildeşlerimize şahsy görelde görkezýär. Türkmen Lideri boş wagtyny işjeň geçirmegiň, sport bilen yzygiderli meşgullanmagyň tarapdary bolmak bilen, muny iş ýüzünde tassyklaýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanyp, özüniň sport ussatlygyny yzygiderli kämilleşdirýär. Ýurdumyzda ilatymyzy bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmaga giňden çekmek boýunça görülýän çäreleriň netijeliligi ýokary görkezijileri gazanmagyň esasy şertleriniň biri boldy.
Daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň halkara sport kongresine bagyşlanan makalalarynda hem bu mesele giňden beýan edildi. Olar özleriniň makalalarynda hem-de habarlarynda Aziýanyň küşt federasiýasy tarapyndan türkmen Liderine “Ýylyň adamy” diýen hormatly derejäniň berilmegine aýratyn üns berdiler. Mundan başga-da, habarlarda bellenilişi ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow karate-donyň 10-njy danyna mynasyp boldy. Makalalarda bellenilişi ýaly, bu waka Türkmenistanyň Baştutanynyň bedenterbiýäni we sporty wagyz etmekde ägirt uly hyzmatlarynyň, halkara sport hereketini ösdürmäge goşant saldamly goşandynyň ykrar edilmeginiň subutnamasy boldy.
Dünýäniň sport jemgyýetçiligini Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna görülýän taýýarlyk bilen giňden tanyşdyrmak geçen forumyň esasy wezipeleriniň biri boldy. Şunuň bilen baglylykda, Russiýanyň, Belarus Respublikasynyň, Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Ukrainanyň we beýleki ýurtlaryň esasy habarlar agentlikleriniň birnäçesiniň çap eden makalalaryň hem bellemek gerek. Olar internet giňişliginde Aşgabatdaky Olimpiýa şäherjigi baradaky maglumatlary ýerleşdirdiler. Hususan-da, Türkmenistanyň Hökümetiniň şu taslamany durmuşa geçirmäge gönükdiren maýa goýumlary hem-de milli sporty täze derejä çykarmak maksady bilen görülýän çäreler barada maglumatlar getirildi.
Geçirilen forumda Aziada — 2017-ä taýýarlyk görmek hem-de geçirmek boýunça Türkmenistanyň amala aşyran ägirt uly we köpugurly işleri bellenildi. Hususan-da, habarlarda forumyň myhmanlarynyň pikirine görä: Olimpiýa şäherjigi, Milli sport we syýahatçylyk instituty hem-de Olimpiýa rezerwi mekdebi Aşgabatda ýokary derejeli türgenleri taýýarlamagyň ulgamlaýyn toplumyny döredýärler, olar köp babatda dünýä derejesinden ýokarda durýar. Şeýle toplum uzak ýyllar üçin Türkmenistanyň raýatlaryna diňe bir ýokary derejeli sporty däl, eýsem köpçülikleýin bedenterbiýe hereketini ösdürmäge, sagdyn durmuş ýörelgesini hil taýdan kämilleşdirmäge mümkinçilik berer.
Trend, http://www.lnews.az/ web-portallarynda we beýleki käbir ulgamlarda Türkmenistanyň sport ulgamyny ösdürmekde, döwrebap sport düzümini döretmekde gazanan haýran galdyryjy üstünlikleriniň döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň köpçülikleýin bedenterbiýäni we olimpiýa hereketini ösdürmek meselelerine berýän ägirt uly ünsüniň netijesidigi, bu ulgamdaky öňdengörüjilikli strategiýanyň bolsa türkmen sportuny hil taýdan täze halkara derejesine çykarmaga ýardam berýändigi aýdylýar.
Olimpiýa şäherjiginiň giň möçberliligi geçirilen dabaralara gatnaşan myhmanlaryň ählisinde ýatdan çykmajak täsir galdyrandygyny bellemek gerek. Http://sng.tobay/ saýtynyň habarynda bellenilişi ýaly, foruma gatnaşyjylar toplumdaky desgalaryň bir ýerde ykjam ýerleşendigini şäherjigiň esasy aýratynlyklarynyň biri hökmünde görkezdiler. Şunuň bilen baglylykda, Gazagystanyň Milli olimpiýa komitetiniň prezidentiniň geňeşçisi Bakytžan Ordabaýewiň aýdan sözleri getirilýär. Ol özünde galan täsirler barada gürrüň berip, Aziada geçirilenden soň, bu ýerdäki desgalaryň beýleki iri halkara ýaryşlary, mysal üçin, Uniwersiada we hatda Olimpiada üçin meýdança bolup biljekdigini aýtdy.
Makalalarda şeýle giň möçberli ägirt uly halkara sport baýramçylygynyň Merkezi Aziýada ilkinji gezek geçiriljekdigine aýratyn üns berilýär. Şeýle hem Aziýa oýunlarynyň köp ýyllyk taryhynyň dowamynda (1951-nji ýyldan bäri) ilkinji gezek AOG-niň agzalary bolan Aziýa ýurtlarynyň 45-siniň türgenleri bilen bilelikde ýaryşlara Awstriýadan, Täze Zelandiýadan hem-de Okeaniýanyň 15 ada döwletinden türgenler gatnaşar.
Westi Urala, http://niros.ru/, https:// ianews.ru/ saýtlarynyň sahypalarynda Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň ýolbaşçylarynyň Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk derejesine ýokary baha berendigi barada aýdylýar: “Türkmenistan guramaçylyk meselelerini çözmäge düýpli we jogapkärli çemeleşdi. Munuň özi Aşgabatda geçiriljek Aziada — 2017-ni üstünlige eýe boljakdygynyň girewidir. Bu ýaryşlar ýatdan çykmajak waka öwrüler we sebit hem-de dünýä möçberinde sporty wagyz etmek işine saldamly goşant goşar”.
Umuman, daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň biragyzdan bellemegine görä, “Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlary ýokary ynsanperwerlikli olimpiýa ýörelgeleri esasynda halkara sport hereketiniň ösüşiniň täze tapgyry bolar!”.
Şeýle hem Türkmenistanyň Baştutany tarapyndan kabul edilen ýene-de bir möhüm çözgüde üns çekmek zerur bolup durýar. Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan welaýatyna bolan iş saparynyň barşynda iş maslahatyny geçirdi. Onda Awazada geçirilen halkara forumyň jemleri jemlenildi hem-de Aziada — 2017-ä taýýarlygyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek babatda degişli düzümleriň öňünde durýan gaýragoýulmasyz wezipeler kesgitlenildi.
Milli Liderimiz dünýäde sport hereketini mundan beýläk-de ösdürmäge saldamly goşant boljak hem-de dünýä giňişliginde milli sportuň abraýyny has-da belende galdyrmakda möhüm orun eýelejek Aziýa oýunlarynyň wajypdygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, sentýabrda yklym derejesinde geçiriljek ýaryşlara dürli sebäplere görä, dogduk mekanyndan aýra düşen bosgun türgenleriň gatnaşmagynyň mümkinçiligi barada gürrüň edildi. Döwlet Baştutanymyz parahatçylygyň we ösüşiň bähbidine halkara sport hyzmatdaşlygynyň Oýunlaryň möhüm maksatlarynyň biri bolup durýandygyny nygtap, Türkmenistanyň bu meselä garamaga taýýardygyny tassyklady.
Mälim bolşy ýaly, ýurdumyz bosgunlaryň hem-de raýatlygy bolmadyk adamlaryň hukuklaryny üpjün etmek işindäki umumy tagallalara uly goşant goşýar. Milli Liderimiz tarapyndan kabul edilen çözgüt ynsanperwerligiň, adalatlylygyň, demokratik ösüşiň hem-de häzirki zaman hukuk jemgyýetiniň ýörelgelerine bolşy ýaly, Türkmenistanyň öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmäge ygrarlydygynyň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Munuň özi parahatçylyk söýüjilik, bitaraplyk, netijeli, hakyky hoşniýetli goňşuçylyk daşary syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirýän ýurdumyza iri yklymlaýyn oýunlary geçirmek mümkinçiliginiň mynasyp berlendigini tassyklaýar.
Ýokarda bellenip geçirilişi ýaly, bu ulgamda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan başy başlanylýan öňdengörüjilikli strategiýa anyk miwelerini berýär — türkmen sporty hil taýdan täze derejä çykýar. Soňky ýyllarda ýurdumyzda bedenterbiýe we sport ulgamynda ilatyň ähli gatlaklaryny bedenterbiýe bilen meşgullanmaga giňden çekmäge, ruhy taýdan kämil we beden taýdan sagdyn nesli terbiýelemäge, şol sanda halkara ýaryşlarynda Türkmenistana mynasyp wekilçilik edýän ýokary hünärli türgenleri taýýarlamaga gönükdirilen düýpli özgertmeler geçirilýär.
“Türkmenistanda 2011—2020-nji ýyllarda sporty we bedenterbiýäni goldamak we ösdürmek boýunça milli maksatnamany”, “2012—2016-njy ýyllar üçin Türkmenistanda sporty ösdürmegiň hem-de ýokary derejeli türgenleri taýýarlamagyň umumydöwlet maksatnamasyny” we beýlekileri durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzyň sportuny ösdürmek boýunça uly çäreleriň toplumy amala aşyryldy. Muňa paýtagtymyzda hem-de welaýatlarda gurlup ulanmaga tabşyrylan häzirki zaman lukmançylyk edaralary, sagaldyş, çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleri, dürli sport desgalary, ýöriteleşdirilen sport mekdepleri hem-de hereket edýän degişli desgalaryň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagy mysal bolup biler. Şunda paýtagtymyzda hem-de welaýatlarda ýaşaýyş toplumlary, mekdebe çenli edaralar, umumy bilim berýän mekdepler hem-de ýokary okuw mekdepleri gurlanda, zerur bolan sport düzüminiň bolmagy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gurluşykçylara bildirýän esasy talaplarynyň biridir.
Häzir Hazaryň ekologiýa taýdan arassa türkmen kenarynda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda oňat dynç almak hem-de bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmak üçin hemme şertler döredildi. Bütindünýä Saglyk gününe gabatlanylyp iň döwrebap iri sport toplumynyň açylmagy munuň nobatdaky mysalydyr.Hazaryň türkmen kenarýakasynyň düzümleriniň üstüni ýetiren bu desga türgenlerimize köpugurly okuw-türgenleşik merkezi, türgenleri hem-de sportuň dürli görnüşleri, şol sanda Aziada — 2017-niň maksatnamasyna girýän görnüşleri boýunça ýygyndy toparlary taýýarlamak üçin oňat binýat bolup hyzmat etmegine gönükdirilendir. Toplum şeýle hem iň ýokary derejeli ýaryşlaryň geçirilmegine niýetlenendir. Bu hem halkara sport giňişliginde ýurdumyzyň abraýynyň ýokarlanmagyna ýardam berer.
Gürrüňimizi dowam edip, ildeşlerimiziň abraýly ýaryşlarda ajaýyp ýeňişlerine şaýatlyk edýän birnäçe mysallary getirmek isleýäris. Ine, şu ýylyň fewral-mart aýlarynda türkmen türgenleri Belarus Respublikasynyň açyk çempionatynda “A” derejeli XXI halkara ýaryşynda, Moskwada “A.Harlampiýewiň hormatyna” sambo boýunça Kubok ýaryşynda, göreş boýunça Buhara oblastynyň açyk çempionatynda, Tailandda geçirilen jiu-jitsu boýunça “Grand Slam” hem-de ýetginjekleriň we ulularyň arasynda dünýäniň Kubogy ugrundaky iki sany iki halkara ýaryşlarynda, Gresiýanyň paýtagty Afinyda ýetginjekleriň arasynda jiu-jitsu boýunça dünýä çempionatynda, Helsinkide we Rigada geçirilen kikboksing boýunça halkara ýaryşlarynda, BAE-de geçirilen “Fujairah Open” WTF görnüşinde taekwando boýunça bäşinji halkara ýaryşynda, “Moskowskiýe zwýozdy uşu — 2017” ýaryşynda, Pragada adaty karate boýunça ýaryşda, Türkiýäniň Antaliýa şäherinde geçirilen garyşyk başabaş söweşleri boýunça dünýä çempionatynda, bouling boýunça “Almaty Cup 2017” halkara ýaryşynda baýrakly orunlaryň eýeleri boldular.
Mundan başga-da, awtoulag ýaryşyna gatnaşyjy türkmen türgenlerimiz Russiýa Federasiýasynyň Kareliýa Respublikasynda fewralyň ahyrynda geçirilen “ralli-reýd” görnüşinde awtosport boýunça dünýä Kubogynyň bürünç baýragynyň eýeleri boldular. Küşt boýunça ýurdumyzyň ýygyndy topary fewral we mart aýlarynda Çehiýada hem-de Russiýanyň paýtagty Moskwada geçirilen halkara ýaryşlarynda, şeýle hem “Budapest Spring Fesitival” ýaryşyň netijeleri boýunça baýrakly orunlara mynasyp boldular. Belarus Respublikasynda bolup geçen tans boýunça açyk festiwalyň çäklerindäki halkara ýaryşlarynda ildeşlerimiz oňat netijeleri görkezdiler.
Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllarda ýurdumyzda biziň howamyz üçin adaty bolmadyk sportuň hokkeý, figuralaýyn typmak, konkide ylgamak görnüşleri hem ösdürilýär. Häzir türgenlerimiz bu ugurlarda hem eýýäm oňat netijeleri görkezýärler. Hususan-da, Türkmenistandan bolan konkide ylgamak boýunça ýaş türgenimiziň Awstriýanyň Gras şäherinde Bütindünýä gyşky ýörite olimpiýa oýunlarynyň altyn medalynyň eýesi bolandygyny bellemek gerek. Sapporadaky Aziadada ilkinji gezek çykyş eden hokkeý boýunça Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň ikinji diwiziondaky ýaryşlarda ýeňiş gazanandygy hem bellärliklidir.
Woleýbol boýunça milli ýygyndy toparymyz Maldiw Respublikasynyň paýtagty Male şäherinde geçirilen Aziýanyň merkezi sebitiniň üçünji çempionatynyň hormat münberiniň ikinji basgançagyna çykdy. Türkmenistanlylar Gazagystanyň Almaty şäherinde gylyçlaşmak boýunça halkara ýaryşda hem üstünlik gazandylar.
Umuman, şe ýle iri halkara ýaryşlarynda ildeşlerimiziň üstünlikli çykyşlary milli sport hereketiniň ýokary derejesini tassyklaýar.
Şu ýyl hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça Türkmenistanda “Sagdynlygyň we ruhubelentligiň” şygary astynda geçýär. Halkymyzyň hakyky abadançylygy hem-de her bir raýatyň mümkinçiligini açyp görkezmek ýaly esasy düşünjeleri özünde jemleýän bu şygar döwlet Baştutanymyzyň milletiň saglygy, köpçülikleýin bedenterbiýäni we sungaty ösdürmek baradaky hemmetaraplaýyn aladasynyň ýene-de bir subutnamasydyr. Bu gün ýurdumyzda sport bilen meşgullanmak abraýly ýagdaýa öwrülýär. Özi-de, sportuň däp bolan görnüşleri bilen bir hatarda onuň beýleki görnüşleri hem barha meşhurlyga eýe bolýar. Şunuň bilen baglylykda, belent ruhuň we sagdynlygyň nyşany hökmünde sportuň özi amala aşyrylýan özgertmeler üçin hereketlendiriji güýje öwrülýär.
Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynyň esasy wezipeleriniň biri durmuş ähmiýetli taslamalary, şol sanda çagalary sport bilen meşgullanmaga çekmek, raýatlylygy we watançylygy terbiýelemek, ösüp gelýän nesli ruhy-ahlak taýdan ösdürmek boýunça taslamalary höweslendirmekden we goldamakdan ybaratdyr. Şu babatda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça her ýyl geçirilýän “Türkmenistan — Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy” atly Spartakiada hem-de “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” atly şygar astynda birnäçe ýyl bäri aprel aýynda geçirilip gelinýän däp bolan biraýlyk çärelerine aýratyn ähmiýet berilýär.
Bu çäräniň baş maksady sagdyn durmuş ýörelgelerini wagyz etmekden hem-de ilatyň ähli gatlaklaryny we ilkinji nobatda, ýaşlary köpçülikleýin sport çärelerine gatnaşmaga, şeýle hem ýurdumyzyň sport meýdançalarynda olaryň sport bilen özbaşdak meşgullanmaklaryna çekmekden ybaratdyr. Şonuň bilen birlikde, bu aý üçin meýilleşdirilen dürli çäreler, şol sanda halkara derejeli çäreler köp sanly daşary ýurtly myhmanlara milli Liderimiz tarapyndan sport ulgamynda alnyp barylýan syýasatyň üstünliklidigine göz ýetirmäge mümkinçilik berýär.
Häzirki biraýlygyň maksatnamasyna laýyklykda, 6—8-nji aprelde Türkmenabatda göreş boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçdi. 9-njy aprelde Daşoguzda gyzlaryň arasynda futzal boýunça 16-njy aprele çenli dowam etjek Türkmenistanyň çempionaty badalga aldy. 15—16-njy aprelde ýetginjekleriň arasynda ýeňil atletika boýunça Türkmenistanyň çempionaty iň oňat türgenleri Türkmenabat şäherinde bir ýere jemlär.
Biraýlygyň, şeýle hem Aziada — 2017-ä taýýarlyk görmegiň çäklerinde Olimpiýa şäherjigine girýän desgalaryň binýadynda halkara synag ýaryşlarynyň üçüsini geçirmek maksat edinilýär. Söweş sungatlarynyň sport toplumynda kikboksing (16—23-nji aprel) we agyr atletika (19—24-nji aprel) boýunça Aziýa Çempionatlary geçiriler, 21—23-nji aprelde bolsa Olimpiýa suw toplumynda suwda ýüzmek boýunça sebitleýin halkara ýaryşlary bolup geçer.
20—23-nji aprelde sport çäreleriniň tapgyryny uşu boýunça Türkmenistanyň çempionaty dowam eder. Ol Daşoguz şäherinde geçiriler. Şol günlerde 7-nji aprelde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda ulanmaga tabşyrylan “Awaza” sport toplumynda ýetginjekleriň arasynda milli we guşakly göreş boýunça Türkmenistanyň birinjiligi ugrundaky ýaryş geçiriler. 21—23-nji aprelde Türkmenabat şäherinde ýetginjekleriň arasynda göreş boýunça Türkmenistanyň birinjiligi ugrunda ýaryş bolar.
Meýilleşdirilen çäreleriň sanawynda Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň XVIII Milli sport oýunlarynyň jemleýji tapgyry hem bar. Oýunlar 24—26-njy aprelde Daşoguz şäheriniň sport toplumynyň binýadynda geçiriler.
Atly sport boýunça birnäçe ýaryşlar her ýylyň aprelinde giňden bellenilýän Türkmen bedewiniň baýramçylygyna gabatlanylar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda halkymyzyň milli buýsanjy bolan behişdi bedewleriň dünýädäki şöhratyny has-da artdyrmak boýunça köptaraply işler ýaýbaňlandyryldy. Ahalteke tohum atlarynyň baş sanyny artdyrmak boýunça görülýän deňsiz-taýsyz çäreler bilen bir hatarda sportuň atly görnüşlerini hem-de at çapmagyň milli däplerini wagyz etmek boýunça uly işler alnyp barylýar.
Bu baradaky gürrüňi dowam edip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça milli göreş ýaly konkuryň hem geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizilendigini bellemek gerek. Bu ýagdaý nazara alnyp, aprel aýynyň çäreleriniň hatarynda uzak aralyga çapmak hem-de ýetginjek çapyksuwarlaryň arasyndaky çapyşyklar bilen bir hatarda konkur boýunça ýaryşlary geçirmek hem bellenildi.
Aýyň ahyrynda badminton, ýeňil atletika, kiokuşinkaý karate, bouling boýunça Türkmenistanyň çempionatlarynyň, “ralli reýd” görnüşinde awtosport boýunça Türkmenistanyň açyk çempionatynyň we gylyçlaşmak boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň geçirilmegi maksat edinilýär.
Biraýlygyň dowamynda ýene-de dürli wakalaryň onlarçasy ylmy-amaly maslahatlar, iş maslahatlary, sergiler, giň köpçülige niýetlenilen medeni- dynç alyş çäreler geçiriler. Aprelde bolup geçjek köpçülikleýin sport we bedenterbiýe hereketine ähli ýaşdaky adamlaryň ýüz müňlerçesi gatnaşar.
Şeýlelikde, biraýlygyň çäklerinde meýilleşdirilen uly möçberli çäreler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly hem-de öňdengörüjilikli ýolbaşçylygynda häzirki zaman Türkmenistanyň dünýäde özüni diňe bir ykdysady taýdan depginli ösýän kuwwatly döwlet hökmünde däl, eýsem, sagdynlygyň we bagtyýarlygyň ýurdy hökmünde berkarar edýändiginiň nobatdaky aýdyň subutnamasyna öwrüler.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Niklaus” kompaniýalar toparynyň baş direktory Jek Niklausy kabul etdi.
Myhman wagt tapyp kabul edendigi üçin hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanymyzy paýtagtymyzdaky Golf-klubuň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlady. Bu klubuň döredilmegi sportuň bütin dünýäde meşhur bolan golf görnüşini Türkmenistanda ösdürmäge ýardam etmelidir.
Jek Niklaus ýolbaşçylyk edýän kompaniýalar toparynyň hem-de tutuş ABŞ-nyň işewürler toparlarynyň ýurdumyz bilen özara bähbitli işewür gatnaşyklary pugtalandyrmaga uly gyzyklanma bildirýändiklerini tassyklady. Ýurdumyzda iri düzümleýin taslamalar, şol sanda sport ulgamynda taslamalar durmuşa geçirilýär.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň dostlukly häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen belläp, Türkmenistanyň öňdebaryjy tehnologiýalary we innowasiýalary, dünýäniň iň gowy tejribesini giňden ornaşdyrmaga gönükdirilen özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmek bilen, daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen netijeli gatnaşyklar üçin hemişe açykdygyny aýtdy.
Söhbetdeşligiň barşynda sport ulgamynda gatnaşyklaryň geljegi barada pikir alşyldy. Ýurdumyzda sporty höweslendirmäge we ösdürmäge aýratyn üns berilýär. Jenap Jek Niklaus Türkmenistanyň bu ulgamda, jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgesini pugtalandyrmakda gazanýan üstünliklerine ýokary baha berip, döwlet Baştutanymyzyň taýsyz tagallalary bilen türkmenistanlylarda sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmaga mümkinçiligiň peýda bolandygyny, munuň üçin ähli şertleriň döredilýändigi nygtady.
Aşgabatda Golf kluby gurmak baradaky taslamany durmuşa geçirmäge gatnaşmak “Niklaus” kompaniýalar topary üçin buýsançly ýagdaýdygyny nygtap, Türkmenistanda golfy ösdürmäge mundan beýläk hem hemmetaraplaýyn goldaw bermäge taýýardygyny tassyklady.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan welaýatynda iş saparynyň çäklerinde Türkmenbaşy şäherinde täze Halkara deňiz menziliniň gurluşygynyň barşy bilen tanyşdy.
Mälim bolşy ýaly, geoykdysady taýdan amatly ýerleşýän Türkmenistan, ýurdumyzy senagatlaşdyrmagyň, milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýalaşdyrmagyň depginlerini güýçlendirmek, bu ulgamlarda netijeli halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek boýunça wezipeleriň üstünlikli çözülmegine ýardam berýän möhüm ýagdaý hökmünde üstaşyr-ulag mümkinçiligini durmuşa geçirmäge ilkinji derejeli ähmiýet berýär. Şu maksat bilen, deňiz, howa, demir ýol hem-de awtomobil gatnawlaryny goşmak bilen, “Gündogar — Günbatar” we “Demirgazyk — Günorta” häzirki zaman ulag gatnaşyklarynyň ulgamy yzygiderli kemala getirilýär. Bu bolsa özara bähbitli sebit hem-de Ýewraziýa giňişliginde sebitara söwda-ykdysady aragatnaşyklary işjeňleşdirmäge uly geljegi açýar.
Hazaryň kenarynda bina edilýän täze Halkara deňiz menzilinde bellenilen meýilnamalaryň durmuşa geçirilmegine aýratyn üns berilýär. Ol tutuş Merkezi Aziýa sebitiniň esasy logistik halkasyna öwrülmäge gönükdirilendir. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan bu iri maýa goýum taslamasy parom, ýolagçy we konteýner terminallarynyň gurulmagyny göz öňünde tutýar. Topluma umumy ýükleýji terminal, ürgün ýükleri we polipropileni ýükläp ugradýan terminallar hem-de gämi gurluşyk we gämi abatlaýyş zawodlary hem girýär.
Geçirijilik mümkinçiligi ýylda 17-18 million tonna ýüke barabar bolan inedördül metrden gowrakdyr, gämi duralgasynyň ugrunyň uzynlygy 3 müň 800 metrdir. Şunda menziliň täze çäklerini döretmek üçin düşelen topragy möçberi 5 million kub metre barabardyr. Gämileriň duralga gelmegi üçin düýbi çuňaltmak işlerinde gazylyp alynýan topragyň möçberi 8,8 million kub metrden köpräkdir.
Gämi duralgasynyň diwary hem-de menziliň düýbi kuwwatly enjamlaryň we topragy dykyzlandyrmak üçin paýalaryň kömegi bilen utgaşykly täsir berilmelere sezewar edilýär. Deňiz kenaryna diametri 1422 millimetr bolan polat paýalaryň jemi 2 müň 563-si urlup oturdyldy, olar demir beton bilen guýulýar. Paýalar sanlary görkeziji enjamlar bilen enjamlaşdyrylandyr. Şolardan maglumatlar dolandyryş ulgamynyň kompýuterine çykarylýar hem-de ýörite programma bilen hasaplanylýar. Paýalaryň ýagdaýy baradaky bu maglumatlar tehniki taýdan goldaw beriji deňiz menziliniň gullugy üçin zerurdyr.
Bu ýerde gämi duralgalarynyň gidrotehniki desgalaryň gurluşygyndan başga-da, kenar düzümlerine degişli köp sanly desgalaryň bina edilmegi göz öňünde tutulýar. Ol hem ulag üpjünçiligini: umumy uzunlygy 3,9 müň metrden gowrak bolan estakadaly aýrytlary bolan awtomobil ýollary hem-de 30 müň metre golaý demir ýollary özünde jemleýär. Umuman, bularyň ählisi ýörite tehnikalaryň we enjamlaryň müňlerçesiniň ulanylmagynda alnyp barylýan işleriň ägirt uly gerimi barada aýdyň düşünje berýär.
Gurluşygyň täze deňiz portunyň tehniki esasy barada aýdylanda bolsa, ol ugrukdyrmagyň hem-de ýükleri daşamagyň howpsuzlygyny we netijeliligini hem-de döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýratyn ähmiýet berýän daşky gurşawyň goraglylygyny üpjün etmek üçin zerur bolan iň döwrebap progamma-enjamlar toplumlary bilen enjamlaşdyryldy. Menziliň çäklerinde gämileriň hereketine, ähli ýerlerde ýük ýükleýiş we düşüriş işlerine gözegçilik etmek şol döwürdäki wagtyň tertibinde awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň hem-de elektron tehnologiýalaryň kömegi bilen dolandyrylar.
Awtomobil-ýolagçy parom terminaly 230 müň inedördül metr meýdany tutýar, bir wagtda onuň gämi duralgasyna birnäçe gämiler gelip biler. Ol ýylda 300 müň ýolagça we 75 müň treýlere hyzmat eder. Ýolagçy terminalynyň binasy 400 orna niýetlenendir, menziliň ýanynda myhmanhana, söwda we dynç alyş merkezlerini gurmak hem meýilleşdirildi. Bu ýerde häzirki zaman derejesinde migrasiýa we pasport gözegçiligi, beýleki zerur işleriň ählisine degişli ulgam dörediler. Bu düzümde işgärleriň 200-si işlär.
Ortaça ýyllyk kuwwaty 400 müň TEU barabar bolan konteýner terminaly 249 müň inedördül meýdany eýeleýär. Bu strategik desga sebitiň eksport-import logistika ulgamyna Türkmenistanyň mynasyp goşandy bolar. Multimodal logopark howa, awtomobil we demir ýol ulaglary arkaly getirilen konteýner ýüklerini saklamak hem-de utgaşykly işlemek boýunça hyzmatlaryň toplumyny amala aşyrar.
Konteýner terminalynyň gämi duralgasynyň uzynlygy 510 metrdir, bu bolsa ýük ýükleýiş we düşüriş işlerini birbada jemi ýük göterijiligi 5 müň tonna bolan birnäçe gämilerde alyp barmaga mümkinçilik berer.
Deňiz menzili ýükleri işlemek üçin iň täze enjamlara hem-de ýük göteriji ýörite ulag tehnikalaryna eýe bolar. Konteýner terminalynda öndürijiligi sagatda 25 TEU bolan “gämi-kenar” (STS) görnüşindäki gämi duralgasynyň ýük ýükleýiş we düşüriş tehnikasy işlär, şeýle ýük göterijiniň her biri 12 sagatda 300 konteýneri bolan bir gäminiň ýüküni düşürip biler.
Terminalda geçirijilik mümkinçiligi bir günde 50 TEU bolan baş paýlaýjy merkez (CFS — Container Freight Station) gurulýar, onuň wezipesine ýükleri degişli ugurlary boýunça bölüşdirmek işleri girer.
Şeýle hem şol wagtky ähli maglumatlary operatorlaryň monitorlaryna çykarmak bilen, gözegçilik etmegiň hemra ulgamy bilen enjamlaşdyryljak konteýner terminalynyň CTQI (Container Terminal Quality Indicator — konteýner terminallarynyň hiliniň görkezijisi) ölçegine laýyklykda taslamalaşdyrylandygyny bellemek gerek. Soňky birnäçe ýylyň dowamynda bütin dünýäde konteýnerler dolanyşygynyň depginli ösýändigi nazara alynýar. Bu bolsa, elbetde, konteýner terminallarynyň sanynyň artmagyna täsir etdi. CTQI-niň ornaşdyrylmagy hyzmatlaryň bu görnüşinde hile gözegçilik etmegiň ýeke-täk ulgamyny döretmäge kömek etdi.
Ürgün ýükleriň terminaly dürli çig mal serişdelerini, nebithimiýa önümlerini, oda çydamly gurluşyk serişdelerini, demir magdanyny, boksiti, alýuminini, kömri, iýmleri, dökünleri, dänäni, şekeri, duzy we beýlekileri ýüklemek üçin ulanylar. Olary saklamak üçin ammarlar gurlar.
Iň uly desgalaryň biri umumy ýükleriň terminalydyr. Onuň kuwwaty ýylda ortaça 4 million tonna ýüke barabardyr. Ol dürli gurluşyk serişdelerini, demri, polady, agajy, ulaglary, enjamlary we beýlekileri kabul etmäge hem-de ugratmaga niýetlenendir. Bu terminalyň deňiz duralgasynyň diwarynyň ýanynda ýük göterijiligi 5 müň tonna bolan birnäçe gämileri bir wagtyň özünde işlemek bolar. Kuwwatly rels we ykjam port ýük göterijileri ýükleri ýüklemäge hem-de düşürmäge niýetlenendir.
Polipropileni saklamak we ýükläp ugratmak boýunça ýöriteleşdirilen terminal barada aýdylanda bolsa, onda bu önüm Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda çykarylýan nebit önümleriniň sanawynda öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Ol dünýä bazarlarynda örän uly islegden peýdalanýar. Muňa, hususan-da, Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynda baglaşylýan köp sanly şertnamalar şaýatlyk edýär. Türkmen polipropilenini sarp edijileriň çäkleri örän giňdir. Olara Ýaponiýa, Russiýa, Türkiýe, Eýran, Özbegistan, Azerbaýjan hem-de beýleki daşary ýurtlary girýär. Eksport harytlarynyň agramly bölegi deňiz bilen ugradylýar.
Mundan başga-da, Hazaryň kenarýakasynda ýerleşen Gyýanly şäherçesinde polietilen we polipropilen öndürjek ýene-de bir döwrebap toplum gurulýar. Häzirki hereket edýän polipropilen terminalynyň geçirijilik ukybyny giňeltmegiň zerurlygy hem hut şol talap bilen esaslandyrylandyr.
Türkmenbaşy şäherindäki Halkara deňiz menziliniň giňişliginde ähli ýerlerde ýük ýükleýiş we düşüriş işlerine gözegçilik etmegiň şol döwürdäki wagtyň tertibinde awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň hem-de elektron tehnologiýalaryň kömegi bilen dolandyryljakdygyny ýatlap geçeliň.
Bu taslamanyň “Ýaşyl port” (Green port) halkara ölçeglerine laýyklykda, daşky gurşawy goramagyň talaplarynyň nazara alnyp işlenip taýýarlanandygyny bellemek gerek. Hazar deňziniň ekologiýasyny gorap saklamak maksady bilen, her terminalda bioarassalaýjy enjamlar gurnalar.
Täze deňiz menziliniň gurluşyk işlerinde gazylyp alynýan topragyň Türkmenbaşy şäheriniň ýakynynda deňiz aýlagynyň giňişliginde emeli adany döretmek üçin peýdalanylýandygy bellärliklidir. 170 gektar meýdany bolan bu ada gyzylinjikleriň, gazlaryň, guwlaryň, ördekleriň, hokgarlaryň, gotanlaryň we guşlaryň beýleki görnüşleriniň mesgen tutjak, höwürtgelejek hem-de gyşlajak ýerine öwrüler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow täze gurulýan desgada işleriň ýagdaýy hem-de bu ýerde görkezilen taslamalar bilen tanşyp, “GAP Inşaat” potratçy kompaniýasynyň ýolbaşçysy hem-de deňiz menziliniň desgalarynda işläp ýören hünärmenler bilen söhbetdeş boldy. Döwlet Baştutanymyz olar bilen gürrüňdeşlikde milli ykdysadyýetimiz üçin hem, tutuş sebit üçin hem ýurdumyzyň täze deňiz “derwezesiniň” ähmiýeti baradaky meseläni gozgady.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenbaşyda Halkara deňiz menzilini gurmak boýunça taslamanyň ýurdumyzy toplumlaýyn senagatlaşdyrmagyň möhüm bölegini, onuň durmuşa geçirilmeginiň 2500-den gowrak iş orunlarynyň döredilmegini üpjün etjekdigini aýtdy.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, gämi gurluşyk kärhanasy milli ykdysadyýetimiz üçin düýbünden täze düzümdir, onuň ulanylmaga berilmegi, hakykatda, ýurdumyzyň gämi gurluşyk pudagynyň kemala gelýändigini aňladýar. Gämileri ýygnamakdan başga-da, bu ýerde dürli maksatly gämileriň: tankerleriň, gury ýük gämileriniň, tirkegleriň abatlanylmagy üçin işleriň doly toplumy ýerine ýetiriler.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň esasy “deňiz derwezesiniň” geljekki mümkinçilikleri barada aýdyp, ýurdumyzyň çäkleriniň “Gündogar — Günbatar” we “Demirgazyk — Günorta” ugry boýunça tebigy ulag geçelgesi bolup durýandygyny nygtady, bu geçelge iri dünýä bazarlaryna çykmaga kömek berýär. Hazaryň kenarynda iň häzirki zaman deňiz portunyň ulanmaga berilmegi Aziýa hem-de Ýewropa ýurtlarynyň arasynda ykdysady we söwda hyzmatdaşlygynyň hil taýdan täze derejä çykarylmagyna ýardam eder. Ýewraziýa giňişliginde ulag gatnawlarynyň amatlaşdyrylmagy üçin ägirt uly mümkinçilikleri açar.
Şunda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow taryhy tejribäni ulanmagyň möhümdigine ünsi çekip, Türkmenistanyň gadymy döwürlerde Beýik Ýüpek ýolunyň merkezi halkasy bolandygyny, onuň ornunyň diňe ykdysady taýdan däl-de, eýsem, şol döwürde Ýewraziýa yklymynda ýaşan ençeme halklaryň goşulyşmagy bilen kesgitlenýändigini belledi.
Amyderýanyň üstünden geçýän täze awtomobil we demir ýol köprüleri hem gadymyýetde bu derýanyň üstünden geçilen ýerden çekildi diýip, milli Liderimiz belledi. Şol döwürlerde ol Amul diýlip atlandyrylypdyr. Onuň üsti bilen harytlar adybir türkmen şäheri bolan Amula geçirilipdir. Amul tutuş Gündogarda sebitiň söwda merkezi hökmünde şöhratlanypdyr. Häzirki wagtda hem bu döwrebap geçelge Beýik Ýüpek ýolunyň gadymy ugurlaryny dolulygyna täzeden dikeltdi.
Bu ýerden harytlary Türkmenbaşa hem awtoulag serişdeleri, hem demir ýol ulagy bilen ugradyp bolýar diýip, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Ýogsa-da, Türkmenbaşy şäherinde, mälim bolşy ýaly, biz häzirki zaman awtobany gurýarys. Şoňa görä-de, ýükler Hytaýdan we yzyna ulaglaryň iki görnüşi bilen ugradylyp bilner. Tehnikanyň iň soňky gazananlary bilen enjamlaşdyrylan sebitde iň iri deňiz menziliniň häzir gurluşygy tamamlanyp barýan Türkmenbaşy şäherinden bolsa ýükleri Hazar deňziniň üsti bilen Kawkaza, şol ýerden bolsa Türkiýä hem-de Ýewropa ýa-da Eýranyň üsti bilen Pars aýlagyna, şol ýerden hem ummanyň üsti bilen dünýäniň islendik ýerine iberip bolar.
Biziň döwletimiziň üstaşyr gatnawlar logistikasynda mümkinçilikleriniň gerimi işe girizilen Gazagystan — Türkmenistan — Eýran hem-de Atamyrat — Ymamnazar (Türkmenistan) — Akina (Owganystan) — Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň birinji nobatdakysyny, Amyderýanyň üstünden geçýän demir ýol we awtomobil köprülerini, howa menzillerini, döwrebaplaşdyrylýan ýokary tizlikli awtomobil ýollaryny nazara alanyňda, aýratyn täsir galdyrýar diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018—2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasyna” laýyklykda, täze deňiz menzili Garabogaz şäherinde hem bina ediler, bu ýerde geljek ýyl ýyllyk kuwwaty 1 million 155 müň önüme barabar bolan karbamid zawodyny ulanmaga bermek meýilleşdirilýär.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ulag toplumynyň energetika, inžener-tehniki düzümlerini hem öz içine alýan esasy hem-de kömekçi desgalarynyň gurluşygyna ýokary jogapkärçilikli çemeleşmegiň zerurdygyna ýygnananlaryň ünsüni çekdi. Bu desgalar iň ýokary halkara ölçeglerine kybap gelmelidir.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň esasy “deňiz derwezesiniň” hem-de flotunyň düzümlerini ösdürmek meseleleriniň Hazar sebitinde öz işlerini amala aşyrýan nebitgaz senagat toplumlarynyň, demir ýol ulagynyň hem-de ykdysadyýetimiziň beýleki pudaklarynyň kenarýaka şäheriniň häkimliginiň meýilnamalary bilen anyk utgaşdyrylmalydygyny, özara baglanyşdyrylmalydygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýerlere we degişli ministrlikleriň hem-de pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna deňiz arkaly ýük we ýolagçy gatnawlaryny guramakda, deňiz menzilleriniň işledilmeginde, ýurdumyzyň esasy “deňiz derwezesiniň” ähli desgalarynyň gurluşygyna döwlet tehniki gözegçiliginiň amala aşyrylmagynda iň gowy dünýä tejribesini içgin öwrenmek hem-de iş ýüzünde peýdalanmak babatda anyk tabşyryklary berdi. Şunda milli Liderimiz türkmen topragynyň täsin, ajaýyp künjeginde ýerleşýän “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň ekologiýa abadançylygynyň üpjün edilmeginiň möhümdigine ýene bir gezek ünsi çekdi.
Milli Liderimiz portuň terminallaryna düşýän agramyň artmagyny, olaryň ýöriteleşmesiniň giňelmegini göz öňünde tutmagyň möhümdigini belledi. Degişlilikde, häzir bu ugurda täze ylmy işleri, döwrebap tehnikalary almak gerek, ýagny batly depginler bilen işlemek gerek.
Täze port Türkmenistanyň ykdysady taýdan ösmegine, senagat we ulag düzümini ösdürmäge, täze iş orunlaryny döretmäge goşmaça kuwwatly itergi berer hem-de iri maýa goýumlaryny çekmäge ýardam eder. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny ösdürmek babatda hem uly mümkinçilikleriň açylýandygyny, beýleki döwletlerden ýurdumyzyň deňiz ýakasynda dynç almaga gelýänleriň sanynyň artýandygyny belledi.
Şunda döwlet Baştutanymyz Hazaryň ekologiýa abadançylygyny üpjün etmegiň möhümdigine ýene bir gezek ünsi çekdi.
Mälim bolşy ýaly, daşky gurşawy goramak meselelerine Türkmenistanda uly üns berilýär. Hormatly Prezidentimiziň BMG-niň Bas Assambleýasynyň mejlislerinde, BMG-niň Durnukly ösüş boýunça “Rio+20” maslahatynda, BMG-niň Tebigy heläkçilikleriň töwekgelçiligini azaltmak boýunça Ýaponiýada geçirilen Bütindünýä maslahatynda hem-de Koreýa Respublikasynda geçirilen VII Bütindünýä suw forumynda beýan eden halkara başlangyçlary şol wezipeleri çözmäge gönükdirilendir.
Olaryň hatarynda Aşgabatda Merkezi Aziýada Howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini açmak, BMG-niň Araly halas etmek boýunça ýörite maksatnamasyny hem-de BMG-niň Suw strategiýasyny işläp taýýarlamak, özboluşly biologik toplumy tutuş adamzadyň baýlygy bolup durýan Hazar deňzinde ekologiýa we tehnogen howpsuzlygyny üpjün etmek üçin hyzmatdaşlygyň köptaraplaýyn usullaryny döretmek hakynda başlangyçlar bar.
Häzirki wagtda ýurdumyzyň hünärmenleriniň baha bermegine görä hem-de abraýly halkara bilermenleriniň netijelerine laýyklykda, Hazar deňziniň türkmen kenary ekologiýa taýdan has arassa kenar hasaplanylýar. Bu işleriň yzygiderli we maksadalaýyk geçirilmegi bilen düşündirilýär. "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny döretmegiň iri möçberli taslamasy munuň aýdyň subutnamasy bolup, ol sebitiň dynç alyş mümkinçiliklerini ulanmaga, ony iri halkara syýahatçylyk merkezine öwürmäge gönükdirilendir. Deňiz ýakasynda gurulýan ähli desgalaryň daşky gurşaw üçin howpsuzlyk talaplaryna hökmany laýyk gelmegi onuň esasy düzgünleriniň biridir.
Bu ýerde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Çalyk Holding” kompaniýalar toparynyň müdiriýetiniň başlygy Ahmet Çalygy kabul etdi.
Işewür döwlet Baştutanymyza wagt tapyp kabul edendigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ýolbaşçylyk edýän holdinginiň ýurdumyz bilen köpýyllyk işewür gatnaşyklaryny berkitmäge çalyşýandygyny tassyklady. Türkmen döwleti ykdysady taýdan okgunly ösýär, bu bolsa halkara, şol sanda türk işewür toparlary üçin türkmen bazarynyň özüne çekijiligini artdyrýar.
Türkmenistan gyzyklanma bildirýän ähli daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen deňhukukly özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin hemişe açykdyr diýip, milli Liderimiz türkmen-türk gatnaşyklarynyň netijeli, däbe öwrülen dostlukly häsiýetini belledi. Bu gatnaşyklar iri bilelikdäki taslamalarda anyk beýanyny tapýar.
“Çalyk Holdingiň” ýolbaşçysy kompaniýa ynanylan işleriň barşy barada hasabat berip, döwlet Baştutanymyzy Türkmenistan bilen uzakmöhletleýin hyzmatdaşlyga tüýs ýürekden buýsanýan kompaniýasynyň geljekde hem öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmäge jogapkärli çemeleşjekdigine ynandyrdy.
Myhman “Çalyk Holdingiň” ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň gerimli özgertmeler maksatnamalaryny amala aşyrmaga işjeň gatnaşmaga üýtgewsiz gyzyklanmasyny belläp, täze teklipleriň birnäçesini beýan etdi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiziň garamagyna Mary welaýatynda mineral dökünlerini we himiýa önümlerini öndürýän senagat toplumyny, Lebap welaýatynda fosfatly dökünleri öndürýän zawody, dünýä bazarlarynda uly islegden peýdalanýan tebigy gazdan önüm öndürýän zawody gurmagyň taslamalary hödürlenildi. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna saglygy goraýyş ulgamynyň täze döwrebap desgasynyň—130 orunlyk ýanygy bejeriş hassahanasynyň taslamasy hödürlenildi. Bu kompaniýa yglan edilen halkara bäsleşiginiň jemleri boýunça ileri tutuldy.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň öňdebaryjy tehnologiýalary we işläp taýýarlamalary ornaşdyrmagy hem-de innowasion çemeleşmäni ugur edinýän toplumlaýyn maksatnamalary nazara almak bilen, dürli pudaklarda tagallalary üstünlikli birleşdirmek üçin uly mümkinçilikleriň açylýandygyny belläp, hödürlenen taslamalar bilen jikme-jik tanyşdy hem-de olar babatda birnäçe belliklerini aýtdy. Şeýle hem gurluşygy dowam edýän Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisiniň ugrunda elektrik geçiriji ulgamy gurmak boýunça işläp taýýarlamalar teklip edildi.
“Çalyk Holding” kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy milli Liderimize türk hyzmatdaşlaryna bildirýän ynamy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa ýurdumyzyň halk hojalyk toplumyny senagatlaşdyrmaga, diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, senagat we ulag-aragatnaşyk düzümini doly döwrebaplaşdyrmaga, durmuş ulgamyny yzygiderli kämilleşdirmäge tarap ugry amala aşyrmagy bilen baglylykda, Türkmenistanyň mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň, ykdysady kuwwatyny artdyrmagyň bähbidine alyp barýan asylly işlerinde täze üstünlikleri arzuw etdi.
Hormatly Prezidentimiz porty gözden geçirenden soň Halkara deňiz portuny gurmagyň taslamasynyň amala aşyrylmagynyň Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň, netijeli daşary syýasatynyň aýdyň subutnamasyna öwrüljekdigine berk ynam bildirdi. Bu syýasat ählumumy ösüşiň we parahatçylygyň bähbidine uzakmöhletleýin, özara bähbitli hyzmatdaşlygy ugur edinýär.
Soňra hormatly Prezidentimiz Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menziline alyp barýan ýoluň ugrunda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň çäginde ýerleşýän döwrebap awtoduralganyň ýanynda saklandy. Bu ýerde hökümet agzalary we ýurdumyzyň Goranmak hem-de Içeri işler ministrliginiň ýolbaşçylary, Balkan welaýatynyň häkimi döwlet Baştutanymyza deňiz ýakasyny ösdürmegiň maksatnamasyny durmuşa geçirmek, hususan-da, bu ýerde ýol-ulag düzüminiň sazlaşykly hereketini üpjün etmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdiler.
Milli Liderimiz “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyny hemmetaraplaýyn ösdürmegiň, bu ýerde döwrebap durmuş ulgamyny kämilleşdirmegiň ähmiýetini belläp, bu ugurda amala aşyrylýan çäreleriň işjeňleşdirilmelidigini nygtady.
Döwrebap ulag ýollarynyň gurulmagy möhüm wezipe bolup durýar, aýratyn-da, gaýtadan dikeldilýän Beýik Ýüpek ýolunyň döwrebap derejede ösdürilmeginiň çäklerinde amala aşyrylýan işleriň möhüm ähmiýeti bilen bagly bolup durýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Döwlet Baştutanymyz tutuş sebitde bolşy ýaly, Türkmenbaşy şäherinde hem ýolagçylara edilýän hyzmatlaryň derejesini has-da ýokarlandyrmagyň möhümdigini belläp, bu ugurda halkara hyzmatdaşlygyny kämilleşdirmek meseleleriniň yzygiderli dowam etdirilmeginiň zerurdygyna ünsi çekdi hem-de bu babatda ýolbaşçylara birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti ýurdumyzyň Harby-Deňiz flotunyň we Harby -Deňiz institutynyň işini Türkmenistanyň goranyş häsiýetine eýe bolan Harby doktrinasyndan gelip çykýan wezipelere laýyk derejede kämilleşdirilmelidigini belledi.
Şeýle hem milli Liderimiz “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň durmuş düzümini ösdürmek, bu ýerde ösen halkara ölçeglerine kybap gelýän dynç alyş-şypahana ulgamyny giňeltmek bilen baglanyşykly meseleleriň üns merkezinde saklanmalydygyny tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz Balkan welaýatyna iş saparynyň jemini jemläp, deňizýaka ülkesini durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge, onuň önümçilik kuwwatlyklaryny artdyrmaga gönükdirilen köpugurly özgertmeleriň üstünlikli amala aşyrylmagynyň diňe ýurdumyzyň däl-de, eýsem, tutuş sebitiň ykdysady kuwwatyny berkitmäge ýardam etjekdigini belledi. Şonuň üçin öňde goýlan wezipeleriň üstünlikli çözülmegi şu günüň möhüm talaby bolup durýar.
Türkmenistanyň Prezidenti bu ýere ýygnananlara işlerinde üstünlik arzuw edip, Türkmenbaşy şäheriniň Halkara howa menziline bardy we bu ýerden Aşgabada ugrady.


text:
Iň täzeler
- Amoli Larijani:Amerikanyň soňky gadaganlyklarynyň garşysynda Eýran parhsyz oturmaz
- musulman ýurtlaryň parlamentara konferensiýasynyň umumy ýygnagy öz işine başlady
- Eýran bilen Türkmenistanyň parlament başlyklary duşuşdylar
- Siriýanyň daşary işler ministrligi Amerikanyň harby hereketini ýazgardy
- Eýranda umumy matam yglan boldy
- Eýranyň nebit daşaýan gämisi gark boldy
- Owganystanda Taliban topary bilen Yslam partiýasynyň arasynda çaknyşyklar ýüze çykdy
- Donald Trampyň eden bihormatçylygyna Afrikanyň 54 ýurdy gaýtawul berdi
- musulman ýurtlaryň 13-nji parlamentara maslahaty Tehranda öz işine başlady
- Zarif:medeni gepleşikler hemmeler üçin gaty zerur meseledir
Sungatçylar bilen
Thursday, 05 March 2015 13:05
Bagşy Gara Ownuk Gürgen Radiosynda
Wednesday, 28 May 2014 18:50
Halypa bagşy Rahym Hywaly studioda
Wednesday, 05 March 2014 17:22
Bagşy Hajygeldi Paň studioda boldy
Sunday, 26 January 2014 22:56
Aýdymçy Jelil Sakgar radioda
Tuesday, 15 January 2013 03:13
Bagşy Ahmet Keşwad bilen aýdym-sazly söhbet
Thursday, 25 October 2012 03:14
Bagşy Arazmuhammed Şirmädli 2-nji bölüm
Thursday, 25 October 2012 02:21
Bagşy Arazmuhammed Şirmädli 1-nji bölüm
Thursday, 18 October 2012 02:49
Bagşy Guly Gulyzadeh 2-nji bölüm
2012-nji ýylyň 16-njy oktýabrynda, bagşy Guly Gulyzadeh, radionyň myhmany boldy.
Thursday, 18 October 2012 02:40
Bagşy Guly Gulyzadeh 1-nji bölüm
2012-nji ýylyň 16-njy oktýabrynda, bagşy Guly Gulyzadeh, radionyň myhmany boldy.
Sunday, 14 October 2012 22:29


text:
2018-nji ýylyň ilkinji birža söwdalarynda metal önümleri, nah ýüplügi we buýan köki hasaba alyndy
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 7-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna BAE-den, Serbiýadan we Owganystandan gelen telekeçiler metal önümlerini, buýan köküniň erginini we guradylan buýan köküni, nah ýüplügi satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 4 million 100 müň dollaryna barabar boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin bahasy 234 müň manatdan gowrak pagta süýümini satyn aldylar.


text:
Owgan resmileri “Talyban” jeňçileriniň Helmand welaýatynda iki sany barlag nokadyna hüjüm edip, 11 sany polisiýa ofiserini öldürendiklerini habar berýär.
Welaýat gubernatory Haýatullah Haýat 17-nji dekabrda irden owgan güýçleriniň ahyrynda welaýat paýtagty Laşkar Gahyň Kalaý Saň diýen ýerindäki hüjümi yzyna serpikdirmegi başarandyklaryny aýtdy.
Haýat söweşde iki ofiseriň ýaraly bolandygyny hem sözüne goşdy.
Welaýatyň polisiýa başlygy Ghafar Safi 15 sany jeňçiniň hem öldürilendigini aýtdy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz boýuna aldy.
Goňşulykdaky Kandagar welaýatynda janyndan geçen bombaçy maşynly daşary ýurt goşunlarynyň konwoýyna hüjüm etdi we owgan zenanyny öldürip, bäş sany asuda adamy ýaralady diýip, polisiýa başlygy, general Abdul Razik aýtdy.
Razik daşary ýurt esgerleriniň arasynda ejir çekeniň bar-ýokdugny bilmeýändigini hem sözüne goşdy.


text:
Türkmenistanda korrupsiýa baş goşmakda aýyplanyp, ýokary derejeli, şol sanda howpsuzlyk resmileriniň hem tussag edilendigi barada maglumatlar gowuşýar.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky çeşmeleriniň beren maglumatyna görä, Ykdysady jenaýatlara garşy göreşmek baradaky döwlet gullugy welaýatda neşe gaçakçylygy bilen meşgullanýanlara arka çykmakda we para almakda aýyplap, howpsuzlyk gullugynyň birnäçe ofiserini tussag edipdir.
Bu barada döwlet mediasynda habar berilmeýşi ýaly, welaýatyň degişli howpsuzlyk edaralary hem bu dogrusynda nähilidir bir kommentariýa bermekden saklandylar.
Şol bir wagtda, Azatlyk Radiosynyň biri-birinden aýry çeşmeleri sebitde neşe, alkogol, temmäki serişdeleriniň bikanun söwdasyny edýänlere howpsuzlyk we polisiýa işgärleriniň arka çykmagy ýaly ýagdaýlaryň seýrek däldigini, olaryň bikanun söwdadan öz pajyny hem alýandygyny aýdýarlar.
Bu aralykda, Azatlyk Radiosynyň ynamdar çeşmeleri Aşgabatda korrupsiýa aýyplamalary bilen Köpetdag etrap salgyt gullugynyň başlygynyň we birnäçe işgäriniň hem tussag edilendigi barada maglumat berdiler.
“[Köpetdag] paýtagtyň iň iri we gür ilatly etraplarynyň biri bolany sebäpli, bu ýerde kiçi we orta, şol sanda daşary ýurt biznesiň wekilleri hem agdyklyk edýär. Salgyt gullugynyň başlygy uly mukdarda para almakda aýyplanýar” diýip, atlandyrylmasyzlygyny soran çeşme gürrüň berdi.
Emma Daşoguzdaky tussag edilen howpsuzlyk işgärlerinde bolşy ýaly, bu ýagdaý dogrusynda hem degişli döwlet resmilerinden hiç hili maglumat almak başartmady.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Türkmenistan halkara guramalarynyň dünýä ýurtlarynda korrupsiýanyň derejesi baradaky hasabatlarynda, ýylyň-ýylyna iň ýaramaz derejeleri eýeleýär.
Soňky döwürde türkmen häkimiýetleri korrupsiýa, parahorluga garşy "barlyşyksyz göreşmegi" wada berip, bu aýyplamalarda aýyplananlaryň günäleriniň geçilmejekdigini tekrarlaýarlar. Geçen ýylyň maýyndan bäri ýurtda korrupsiýa baş goşmakda aýyplanyp, ýokary derejeli resmileriň onlarçasy-da wezipesinden boşadyldy hem käbirleri tussag edildi.
Emma muňa garamazdan, ýurt içinden gelýän habarlardan çen tutulsa, durmuşyň tas ähli pudaklaryna ornaşandygy aýdylýan korrupsiýa faktlary azalmaýar.


text:
1977-nji ýylda älem giňişligine uçurylan «Voyager 1» gämisiniň 4 hereketlendirijisi 27 ýyldan soňra gaýtadan işledildi. Olaryň gaýtadan işlemegi bilen enjamyň Ýer bilen baglanyşygynyň dowam etmegi gazanyldy. Hünärmenler onuň ýoluny dowam etmegi üçin ugruny üýtgetmeli boldular. Otlanan hereketlendirijiler soňky gezek 1980-nji ýylda Saturnyň golaýyndan geçip barýarka işledilipdi. Ony işletmek üçin ugradylan signal ýagtylyk tizligi bilen 19 sagat 35 minutda baryp ýetdi. Häzirki wagtda 21 milliard km daşlykda bizden uzaklaşmagyny dowam edýän enjamyň antennalary hem Ýere gönükdirildi. Ol azyndan ýene 3 ýyllap aragatna- şykda bolar. 40 ýyldan bäri yzygiderli maglumat goýbermegini dowam etdirýän «Voyager» 2013-nji ýylda Gün ulgamynyň çäginden çykyp ýyldyzlaryň çuňluklaryna siňipdi.
- Sowda
- •
- 11.09.2017


text:
Soňky ýyllarda ahalteke bedewleriniň tohumyna bütin dünýäde gyzyklanma has artdy. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy we şahsy howandarlygynda Türkmenistanda milli atşynaslyk ýörelgelerini gaýtadan dikeltmek, ýurdumyzda atçylyk sportuny ösdürmek, seçgi-tohumçylyk işini geçirmek arkaly ahalteke bedewleriniň tohum arassalygyny saklamak we gowulandyrmak, olaryň genofonduny gowulandyrmak boýunça amala aşyrylýan giň möçberli işleriň netijesidir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna Katar Döwletiniň şeýhler maşgalasynyň agzasy Şeýh Faýsal bin Naser bin Al Taniden gelip gowşan hat hem ahalteke bedewlerine dürli ýurtlarda gyzyklanmanyň barha artýandygynyň ýene-de bir aýdyň subutnamasy boldy. Ol milli Liderimizi ýetip gelýän Türkmen bedewiniň baýramy bilen gutlady. Gutlagda şeýle diýilýär:
“Siziň Alyhezretiňiziň türkmen bedewlerine berýän netijeli ünsüňiz, arassa ganly ahalteke bedewlerini ösdürmek we saklamak boýunça edýän ägirt uly tagallalaryňyz türkmen bedewlerine bildirýän söýgiňizde äşgär duýulýar. Siziň Alyhezretiňiz, maňa Türkmen bedewiniň baýramçylygynyň çäklerinde guralýan at çapyşyklarynda baýraklary tassyklamak üçin “Türkmen atlary” Döwlet birleşiginiň hasabyna ABŞ-nyň 500 müň dollary möçberindäki pul serişdesini geçirmäge rugsat ediň.
Siziň paýhasly syýasatyňyz netijesinde ahalteke bedewleriniň mundan beýläk-de dünýäniň dürli künjeklerine ýaýradyljakdygyna ynanýaryn”.
Dürli ugurlary öz içine alýan bu işler bilen baglylykda, Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň döredilmegi uly ähmiýetli waka bolup durýar, Türkmenistanyň Baştutany bu guramanyň başlygydyr, ýurduň ähli welaýatlarynda täze atçylyk-sport toplumlarynyň ulanmaga berilmegi, halkara derejesinde ahalteke bedewleriniň arasynda gözellik bäsleşiginiň esaslandyrylmagy möhüm ähmiýetli wakalar bolup durýar.


text:
"Men Internetden jynsy gatnaşyga mümkinçilik döredýän wiagra dermany barada maglumat aldym we dermanhanada ol barada soranymda maňa sinegra dermanyny hödürlediler. Bu derman barada doly maglumat tapmadym. Onuň täsiri barada maglumat berseňiz sizden höşal bolardym".
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Wiagra, sinegra, sinagra, kalagra derman serişdeleriniň hemmesiniň düzümini sildenafil işjeň maddasy düzüp, ol ujydyň gowak görnüşli bedeniniň myşsalaryny gowşadyp, olara ganyň gelmesini güýçlendirýändir. Netijede, ujydyň gönelmegi (ereksiýa) bolup geçýändir.
Şeýle täsirli derman serişdeleri meýilleşdirilen jynsy gatnaşyklardan 1 sagat öň kabul edilýändir. Ulular üçin bir gije-gündizde kabul edilmeli dermanyň mukdary 50 mg. barabardyr. Dermana bolan duýgurlylyga baglylykda, dermanyň mukdary 25mg. çenli azaldylyp ýa-da 100 mg. (100 mg. – bir gezek kabul edilip bilinjek mukdar) çenli ýokarlandyrylyp bilner.
Bu topara degişli derman serişdeleriniň ýaramaz täsirleri aşakdaky alamatlar bilen ýüze çykyp bilýändir: baş aýlanmalar, endamyň gyzmagy, kelagyrylar, ýürek bulanma, içgeçme, deride örgünleriň döremegi, burnuň dykylmagy, erkeklik jyns mäziniň işiniň bozulmagy.
Şeýle hem aşakdaky ýagdaýlarda bu derman serişdeleri ulanmak bolýan däldir:
► gan akmalara bolan ýykgynlylyk;
► aşgazanyň baş keseliniň ýitileşmegi;
► bagryň işiniň bozulmalary, sirroz;
► ýürek-gan damar ulgamynyň keselleri – gan basyşyň ýokarlanmagy, stenokardiýa, ýürek ýetmezçiligi;
► ujydyň anatomiki bozulmalary (Peýronyň keseli, kawernoz fibrozy).
Şeýle täsirli derman serişdeleri aýallara we çagalara bellenilmeýär. Geçirlen barlaglar, bu serişdeleriň bir gezek kabul edilende erkeklik öýjükleriniň hiline we mukdaryna täsir etmändigini görkezdi.
Eger erkek adam ýüregiň infarkt keselini geçiren bolsa, soňky 6 aý bu dermany kabul etmek bolmaýar. Şeýle hem, seksual işjeňligini geçirmäge garşy görkezmeleri bolan erkeklere bu dermany ulanmak bolmaýar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
"Сахарный" Ýalñyşmasam Tùrkmençe sùýji keseline garşy Nähilek Göreşmeli? Nämeler Ìýeniñde peselýär ýada dùýbùnden aýyrybam bolýarmy?
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Göwrelilik – bu diňe bir bedeniň fiziologiki ýagdaýy bolman, uly bir jogapkärçiligi talap edýän ýagdaýdyr. Sagdyn çagany dünýä indermeklik üçin onuň göwrede galan ilkinji günlerinden aladasyny etmelidigi hemmä mälim bolsa gerek. Hut şu jähtden ugur alyp göwrelilik döwründe enede döreýän ýokanç we beýleki keselleri dogrusynda, çaga garaşýan islendik ene-ata bu baradaky maglumatlar bilen tanyşmalydyr. Şeýle keselleriň biri hem toksoplazmoz ýokançlygydyr.
Toksoplazmozyň ýokuşma ýoly
Toksoplazmoz bu adamlaryň we haýwanlaryň mugthorly keseli bolup, ony ýönekeýje mugthor – Toxoplasma gondii döredýändir. Köplenç halatda bu kesel adam bedeninde hiç hili alamatlary yüze çykarmaýar, käbir ýagdaýlarda bolsa edil dümewiň alamatlary ýaly bolup geçýär.
Bu kesel bilen diňe adamlar däl-de, eýsem öý haýwanlary hem keselläp bilýändirler. Bu keseli ýaýradyjylar esasan pişikler, itler, towşanlar, ýyrtyjylar, syçanlar we alakalardyr. Toxoplazma gondii ýokarda agzalan haýwanlaryň peşew-nejesatynyň üsti bilen daşky gurşawa düşýär we bir ýyla çenli saklanyp bilýär. Adama bu kesel gowy arassalanmadyk et önümleriniň, gök önümleriň, miweleriň we öý haýwanlarynyň, köplenç halatda pişikleriň üsti bilen ýokuşýar. Çöwredäki çaga ýokançlyk eneden ýokuşyp bilýändir.
Toksoplazmozyň göwrelilige edýän täsiri we alamatlary
Göwrelä mugthoryň ýokuşmagy göwreliligiň I we II ýarymynda bolup geçse, onda düwünçegiň düşmeginiň we wagtyndan öň dogma howpunyň döreme töwekgelçiligi 10-15%-i düzýändir. Doga toksoplazmozyň döreme ähtimallygy we onuň geçiş aýratynlygy göwrelilikde ýokuşma möhletine baglydyr: ýokuşma näçe ir möhletde bolup geçse, şonça hem düwünçegiň zeperlenme ähtimallygy pesdir, ýöne keseliň geçiş alamatlary bolsa täsirlidir. Şeýlelikde, göwreli aýala göwreliligiň III ýarymynda ýokuşanda, dogabitdi toksoplazmozyň döreme ähtimallygy 75-90%-i düzýändir, täze dogan çagalaryň 90%-de bolsa kesel alamatsyz geçýändir. Ýokuşma göwreliligiň I ýarymynda bolup geçen bolsa, doga toksoplazmozyň döreme ähtimallygy 10-25%-i düzýändir, ýöne kesel 65% ýagdaýlarda düwünçek üçin agyr geçýändir. Eger aýalda ýokuşma göwrelilikden öň bolup geçen bolsa, onda çagada doga toksoplazmozyň döreme mümkinçiligi ujypsyzdyr.
Toksoplazmoz göwredäki çaganyň wagtyndan öň bolmagyna ýa-da ölümine getirip biler. Doga toksoplazmozyň irki alamatlaryna göwredäki çaganyň ösüşden yza galmagy, mikrosefaliýa (kelle çanagynyň kiçi bolmagy), gidrosefaliýa (beýnä suwuň ýygnanmagy), beýniniň zeperlenmegi (meningoensefalit), tutgaýlaryň döremegi, gözuň alawlamagy (horioretinit), bagryň we dalagyň ulalmagy, limfa düwünleriň ulalmagy, sarylama, üşütme we gandaky trombositleriň peselmegi degişli edilýändir.
Giçki alamatlary höküminde bolsa çaganyň akyl taýdan yza galmagyny we garaguşasyry keseliniň ýüze çykmagyny belläp bolar.
Toksoplazmozy anyklaýyş usullary
Göwrelilikde toksoplazmozy anyklamak üçin immunoferment anyklaýyş usuly ulanylýar. Immunoferment anyklaýyş usulynyň komegi bilen ganda IgM (immunoglobulin M) we IgG (immunoglobulin G) antitelalar ýüze çykarylýar. Serologiki usul 2 sany arasyna 2-4 hepde salnyp alynýan barlagdan ybaratdyr. IgM antitelalaryň mukdarynyň ýokarlanmagy ýokançlygyň täze ýokuşandygyndan habar berýär. IgM klasynyň antitelalary kesel başlanandan soň 6 aýa çenli saklanyp bilýändir. IgG bolsa keseliň 6-8 hepdesinde döräp, dowamly geçýän toksoplazmozdan habar berip biler.
Toksoplazmozyň bejergisi
Gizlin geçýän toksoplazmozda (serologiki barlaglar položitel, kesel bolsa alamatsyz geçýär) bejergi geçirilmeýär. Göwreliligiň I ýarymynda doga toksoplazmozyň döreme töwekgelçiligi pes bolsa-da, düwünçegiň şikeslenme hopwunyň ýokarydygy göwreliligi aýyrmak üçin görkezme bolup durýar.
Göwrelilikde döreýän her ýagdaý üçin göwreliligi aýyrma soragy we derman serişdeleriň düwünçege ýetirjek zyýany baradaky mesele her göwreli üçin aýry çözülmelidir.
Toksoplazmozyň bejergisinde netijeli derman serişdeleri höküminde pirimetaminiň serişdeleri bilen sulfanilamidleriň utgaşmasy ulanylýar. Bu dermanlar mugthorda foliý turşylygynyň emele gelşine gatnaşýan fermentleri togtadýar. Bejergide ýüze çykýan foliý turşylygynyň ýetmezçiligniň öwezini ony bejergide daşyndan kabul etmek bilen doldurylýar. Öz netijeliligi boýunça ikinji ýerde makrolidler (rowamisin) bellenilýär. Olar mugthorda belogyň döremegini togtadyp, öz pes zäherliligi bilen tapawutlanýar.
Göwrelilikde toksoplazmozyň bejergi tertibi aşakdakydan ybaratdyr:
► Eger aýal göwreliligi saklamak isleýän bolsa, onuň başyndan göwreliligiň 15-nji hepdesine çenli – rowamisin bellenilýär, bir gije-gündizde 9 mln. ME.
► 16 hepdeden 36 hepdä çenli – rowamisin bilen geçirlen tapgyrdan soň, dowamlylygy 4 hepdä barabar bejergi tapgyry geçirilýär: sulfanilamid + pirimetamin + foliý turşylygy.
► 36 hepdeden başlap göwreliligiň soňuna çenli täze dogan çagada sarylama alamatlarynyň döremeginiň öňüni almak üçin sulfadiazin rowamisin bilen çalşyrylýar.
► Täze dogan çagada geçirlen barlag doga toksoplazmozyň alamatlaryny anyklan bolsa, onda neonatologyň, newropatologyň, oftalmologyň we ýokanç keseller lukmanlarynyň gözegçiliginde derman serişdeleriň utgaşmasy bilen 4 hepdelik bejergi tapgyry geçirilýär.
Göwrelilik wagtynda toksoplazmozyň öňüni alyş çäreleri
Ene bolmagy meýilleşdirýän gelinlere toksoplazmoza garşy lukman barlaglaryndan geçmek maslahat berilýär. Toksoplazmozyň öňüni alyş çäreleri göwrelilik wagtynda immuniteti pes aýallar üçin örän wajypdyr.
Göwrelilik wagtynda göwreli aýallara şu aşakdakylar maslahat berilýär:
→ Gündeki iýýän iýmitiňizde et önümlerini, gök önümleri we miweleri gowy arassalap iýmeli;
→ Çyg et önümlerini elläniňizden soň, mellekde işläp bolanyňyzdan soň elleriňizi gowy edip sabyn bilen ýuwmaly;
→ Ýörite çagalar üçin oýnalýan meýdançalarda, has hem çägede çagalar oýnap bolandan soň, hem çagalaryň ellerini, hem öz elleriňizi gowy edip sabyn bilen yuwmaly;
→ Öý haýwanlary bilen gatnaşykda (elläp, sypalap) bolanyňyzdan soň elleriňizi gowy edip sabyn bilen ýuwmaly.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.