text:
Birnäçe ýönekeý sözlemden düzülip, çylşyrymly pikiri aňladýan sözleme goşma sözlem diýilýär.
Goşma sözlemleri hasyl edýän ýönekeý sözlemler deň derejede düzülýärler.
Ýyldyrym çakdy we ýagyş ýagdy.
Ol sözlemleriň her biri özbaşdak ulanylyp bilinýär.
Goşma sözlemler öz aralaryndaky aragatnaşyga we baglanyşyga garap iki esasy topara bölünýärler: düzmeli goşma sözlemler we eýerjeňli goşma sözlmer.
Bir-birine garaşsyz we her biriniň özbaşdak ulanylmagy mümkin bolan ýönekeý sözlemlerden ybarat goşma sözleme düzmeli goşma sözlem diýilýär.
Düzmeli goşma sözlemi hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň aralaryndaky aragatnaşyk we baglanyşyk intonasiýa we baglaýjy kömekçiler arkaly hasyl bolýar. Düzmeli goşma sözlemi emele getirýän ýönekeý sözlemleriň her biriniň aýratyn eýesiniň we aýratyn habarynyň bolmagy şertdir. Şol tarapdan hem olar dendeş agzalardan tapawutlanýarlar.
Şu gün goňşymyza myhman gelipdi, şonuň hormatyna ol menem öýlerine çagyrdy.
Düzmeli goşma sözlemleri emele getirýän ýönekeý sözlemler biri-birlerine düzülme ýoly bilen deň hukukly esasda baglanyşýarlar. Bu baglanyşyk intonasiýa we baglaýjy kömekçiler arkaly ýüze çykýar.
Düzmeli goşma sözlemi hasyl edýän ýönekeý sözlemler bir-birlerinden otur arkaly aýratynlandyrylýar.
Düzmeli goşma sözlemi hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň hemmesinde bir wagtda, bir ýerde bolup geçýän wakalar görkezilýän bolsa onda olar üçin bir umumy aýyklaýjy agza bolup biler.
Klasda okuwçylar okadylar, mesele işlediler, öý işlerini bellediler.
Ýönekeý sözlemleriň umumy aýyklaýjylary şol bir sözi zol gaýtalap durmakdan halas edýär. Bu bolsa dilimiziň gysga, çeper we täsirli bolmagyna ýardam edýär.
Baglanyşlary we pikir aňladyşlary boýunça düzmeli goşma sözlemleriň birnäçe görnüşi bar:
Ugurdaşlygy aňladýan düzmeli goşma sözlemleri hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň hemmesi ugurdaş pikiri aňladýarlar. Olar intonasiýa hem-de we, hem, -da, -de baglaýjylary arkaly baglanyşýarlar.
Ýazuwda intonasiýa arkaly baglanyşýan ýönekeý sözlemleriň arasynda otur goýulýar.
Toý sowuldy, märeke dargady, sen bolsa geler ýerde gelmediň.
Düýn ýel boldy we ýagyş ýagdy.
Düýn ýel boldy hem ýagyş ýagdy.
Düzmeli goşma sözlem üç ýa dört sany ugurdaş manyly sözlemlerden düzülen bolsa, öndäki sözlemleriň arasynda otur goýlup, soňkularyň arasynda we, hem, ýaly ugurdaşlygy görkezýän kömekçileriň biri gelip biler. Ýazuwda we kömekçisi gelen ýerde otur goýulmaýar. Hem kömekçisi bir gezek gelende, otur goýulmaýar. -Da, -de kömekçisi defis arkaly ýazylyp, onuň bilen gelen ýönekeý sözlemleriň arasynda otur goýulýar.
Gün çykdy-da, töwerek ýagtylyp gitdi.
Emma, ýöne, weli kömekçileri garşylygy aňladýarlar. Olar düzmeli goşma sözlemiň düzümindäki ýönekeý sözlemleriň arasynda gelip, bir sözlemden aňlanylýan pikiriň beýleki sözlemdäki pikire garşydygyny bildirýärler.
Ol bu zatlary hiç haçan aýdyp bilmejekdigine ynanypdy, ýöne gyzy görenden bu zatlary aýtmalydygyna düşündi.
Hyzmatlary boýunça meňzeş bolany üçin, bu kömekçileri biri-birleriniň deregine hem ulanyp bolýar.
Emma, ýöne kömekçileriniň öň ýanyndan otur goýulýar. Weli kömekçisiniň bolsa otur, hemişe yz ýanyndan goýulýar.
Daň atdy weli, biz hem ýola düşdük.
Ýogsa (ýogsam), bolmasa - garşylygy we şerti görkezýärler.
Bu kömekçiler hem, esasan, özleriniň iki ýanyndaky sözlemler arasynda many taýyndan garşylyk bardygyny görkezýärler.
Kitabym ýanymda däl, ýogsam bererdim.
Men eliňden tutaýdym, bolmasa ýykylýardym.
Otur bu baglaýjy kömekçileriň öň ýanyndan goýulýar.
Düzmeli goşma sözlemleriň bu görnüşini hasyl edýän ýönekeý sözlemler ýa, ýa-da (ýa-ha) kömekçileri arkaly baglanyşýarlar. Olar goşma sözlemde sanalýan wakalaryň haýsy-da bolsa biriniň bolýandygyny görkezýärler. Bu kömekçi, köplenç, tirkeşdirilip ulanylýan sözlemleriň her biriniň öň ýanyndan gelýer we şol sözlemleriň sanlaryna görä birnäçe gezek gaýtalanyp bilýär.
Ýa, ýa-da kömekçileri sözlemde bir gezek gelse, otur goýulmaýar. Gaýtalanyp gelenlerinde öň ýanlarynda otur goýulýar.
Şu gezek ýa sen alarsyň, ýa-da men.
Bu hili düzmeli goşma sözlemleriň düzümindäki ýönekeý sözlemler kä (käte) kömekçisi arkaly baglanyşýarlar. Olar ýönekeý sözlemleriň öň ýanlaryndan gelýärler we wakalaryň, hadysalary gezekli bolýandygyny aňladýarlar.
Gyş günleri kä gün çykýar, kä howa bulutlaşýar-da, ýagyn ýagýar.
Ýazuwda otur gaýtalanyp gelýän kä (käte) kömekçisiniň öňünde goýulýar.
Kä olar bize gelerdiler, käte bolsa biz barardyk.
Bu sözlemleriň sostawyndaky ýönekeý sözlemler ne kömekçi arkaly baglanyşýarlar. Olar sanalýan wakalaryň, hadysalaryň hiç biriniň hem bolmaýandygyny aňladýarlar.
Iň soňky gaýtalanylýan ne kömekçisi ne-de görnüşinde hem ulanylyp bilner.
Ýazuwda gaýtalanyp gelýän ne (ne-de) kömekçisiniň öňünden otur goýulýar.
Obada ne mal-garanyň, ne-de itleriň sesi eşidilýärdi.
Ýönekeý sözlemleriň biri baş pikiri aňladyp, beýlekisi baş pikiri aňladýan sözlemiň belli bir agzasyny aýyklap gelýän goşma sözleme eýerjeňli goşma sözlem diýilýär.
Eýerjeňli goşma sözlemde baş pikiri aňladýan sözleme baş sözlem diýilýär. Baş sözlemiň habaryny ýa işlikden bolan başga bir agzasyny aýyklap gelýän sözleme eýerjeňli sözlem diýilýär. Baş we eýerjeň sözlemler goşulyşyp, bitewi bir many aňladýarlar.
Baş sözlemiň özbaşdak eýesi we habary bolýar, ol özbaşdak ulanylyp hem bilinýär. Eýerjeň sözlem bolsa özbaşdak ulanylyp bilinmeýär.
Eýerjeňli goşma sözlemler hem, düzmeli goşma sözlemleriň hem birnäçesi ýönekeý sözlemleriň birikmeginden emele gelýärler. Bu goşma sözlemleriň ikisi-de çylşyrymly pikiri, düşünjäni aňlatmaga hyzmat edýär.
Diňe düzmeli goşma sözlemde ýönekeý sözlemler garaşsyz ýol bilen baglanyşýar. Emma eýerjeň sözlemde eýerjeň sözlemler baş sözleme garaşly bolýarlar. Eýerjeň sözlemler baş sözlemiň habaryna ýa işlikden bolan başga bir agzasyna aýyklaýjy hökmünde baglanýarlar. Şonuň üçin hem olaryň köpüsi birnäçe aýyklaýjylar bilen meňzeşdirler. Eýerjeň sözlemler gutaran görnüşe geçmedik sözlemden ybarat. Mundan başga-da eýerjeň sözlemleriň özbaşdak eýeleri (hemme ýerde däl), habarlary we aýyklaýjy agzalary bolup bilerler. Şol taraplardan hem eýerjeň sözlemler aýyklaýjylardan tapawutlanrýarlar.
Eýerjeň sözlemler baş sözlemde aňladylýan pikiriň wagtyny, ýüze çykmagynyň sebäbini, şertini, hal-ýagdaýyny bildirýärler. Eýerjeňli goşma sözlemler aňladýan manylaryna garap, topara bölünýärler.
Wagt eýerjeň sözlemi baş sözlemde aňladyldýan pikiriň wagtyny anladyp, haçan? näwagt? diýen ýaly soraglara jogap bolýar.
Wagt eýerjeň sözlemleri baş sözlemdäki hereketiň wagtyny görkezýärler.
Men mekdebe gelenimde, klasda hiç kim ýokdy.
Gün dogandan soň, biz oba tarap ugrapdyk.
Sebäp-eýerjeň sözlemi baş sözlemde aňladylýan pikiriň sebäbini görkezip, näme üçin? näme sebäpli? diýen soraglara jogap bolýar.
Sebäp eýerjeň sözlemi baş sözleme baglaýjy sözler we kömekçiler arkaly baglanýar.
Ýaz günleri ýagyn köp ýagýanlygy sebäpli, tozan az bolýar.
Zehinli bolanyňa görä, hemme derslerden gowy baha aldyň.
Sen kitaby getirersiň diýip, gaty arkaýyn boldum.
Baş sözlemdäki aňladylýan pikiriň ýüze çykmagy we çykmazlygy üçin gerek bolan şerti, ýagdaýy görkezýär.
Şert eýerjeň sözleminiň habary işligiň şert formasynda bolýar.
Ýagyş ýagsa, howa salkyn bolýar.
Ýer gaty bolsa, öküz öküzden görer.
Bu eýerjeň sözlemler baş sözlemdäki aňladylýan pikire garşylykly bolan pikiri aňladýar. Şeýlelik bilen, eýerjeň sözlemdäki pikire garanda, baş sözlemde pikir, sözleýän adamyň düşünişine görä tersine bolmaly ýaly görünýär.
Garşylykly eýerjeň sözleminiň habary işligiň belli bir ýöňkemede gelen şert işlik formasynyň soňuna ýa -da, -de goşulmasyny goşmak bilen, ýa-da ondan öň ýa soň hem kömekçisini getirmek bilen ýasalýar.
Men ýuwaş ýöräp gitsem hem, okuwa jaň kakylmanka bardym.
Wagtymyň az bolmagyna seretmezden, men çeper edebiýat eserlerini köp okamagy dowam etdirýärin.
Meňzetme eýerjeň sözlemi baş sözlemdäki gymyldynyň, hereketiň eýerjeň sözlemdäki gymyldy, herekete meňzedilýändigini aňladýar.
Meňzetme eýerjeň sözleminde habar bolup gelen söz öz yzyndan ýaly, kimin, dek kömekçileri gelen iş atlaryndan (gelşi ýaly, durşy dek) ýa ortak işliklerden, ýa-da ortak işlik bilen aýyklanýan atlardan bolup biler.
Öz kölegäňden gaçyp gutulyp bolmaýşy ýaly, şol etmişiňden gaçyp gitmek mümkin däl.
Hal eýerjeň sözlemi baş sözlemiň işlikden bolan habaryna ýa işlikden bolan başga bir agzasyna baglanyp, gymyldynyň nä halda, nä ýagdaýda ýüze çykýandygyny, nä ýagdaýda amala aşyrylýandygyny görkezýär. Her hili bolsa-da, hal eýerjeň sözlemindäki aňladylýan gymyldy baş sözlemdäkiden öň bolup gutaran bolmalydyr.
Men işimi gutaryp, ol ýerde oturan ýoldaşlarymyň ýanyna baryp, olar bilen top oýnamaga gitjek.
Käbir wagtlarda hal eýerjeň sözlemi baş sözlemdäki aňladylýan pikiriň wagtyny hem görkezip biler. Şeýle bolanda, hal eýerjeň sözlemi aňladylýan gymyldy bolup gutarandan soň, baş sözlemdäki gymyldynyň ýüze çykanlygy aňlanýar. Hal eýerjeň sözlemi bolsa baş sözlemiň habaryna degişli haçan? diýen soraga jogap bolýar.
Men işden gelip, Maraly görjek.
Eýerjeň sözlemler baş sözleme baglaýjy we sözsoňy kömekçileriň, esasan-da dürli formada gelen sözleriň kömegi bilen baglanyşýarlar.
Ony görenden, Röwşeniň ýüzi üýtgedi.
Gar köp ýagsa, toprak gurplanýar.
Eýerjeň sözlemler baş sözleme aýyklaýjy sözler hökmünde baglanýandyklary sebäpli, işlikden bolan habara baglanan aýyklaýjylaryň we eýäniň özara ýerlerini üýtgedişleri ýaly, olar baş sözlemiň öňünde, ortasynda hem habaryň edil öň ýanynda gelip bilerler.
Eýerjeň sözlemler ýazuwda baş sözlemden otur arkaly aýratynlandyrylýar.
Biz oba gelenimizden soň, gün ýaşdy.
Durdy, düýn kellesi agyrany sebäpli, oýundan galdy.
Daşaryk seretsem, aý bireýýäm dogupdyr.
Eger eýerjeň sözlem baş sözlemiň habarynyň edil öň ýanyndan gelse, eýerjeň hem baş sözlemleriň arasynda otur goýulmaýar, eýerjeň sözlemiň habary baş sözlemiň habary bilen goşulyşyp gidýär.
Gün biz oba gelenimizden soň ýaşdy.
Eýerjeň goşma sözlemleriň düzüminde ýeke eýerjeň sözlem bolman, käbir ýagdaýda birnäçe eýerjeň sözlem-de bolup bilýär. Birnäçe eýerjeň sözlemi bolan goşma sözlemlerde eýerjeň sözlemleriň käbiri öz biri-birini aýyklasa, başga biri ýa-da birnäçe baş sözleme baglanýarlar we ony aýyklaýarlar.
Öýlänçi gelende, hemmeler ylgasalar-da, hiç kim geň görmeýärdi.
Bu eýerjeň sözlemler biri-biri bilen intonasiýa arkaly baglanyp, otur arkaly aýratynlandyrylýarlar.


c: text/html

text:
Türkmen ýaşlary kompýuter boýunça rus ýa-da iňlis terminlerini ulanýarlar. Türkmenistanyň okuw jaýlarynda informatika we kompýuter boýunça sapak geçilende käbir terminler türkmen dilinde ulanylýar, ýöne olaryň käbirleri terjime edilmeýär.
Studentler ýa okuwçylar türkmen diline terjime edilen sözleri gowy bilenoklar. Sebäbi olar şol terminleri diňe teoriýada öwrenýärler.
Mobil telefonlarda hem türkmen elipbiýi we programmasy ýok diýip, spesalistler belleýärler.
Eýsem şu wagta çenli türkmen dilinde ýeterlik kompýuter programmalary döredildimi? Türkmen informatikaçylar we hökümet bu ugurda nähili işleri etmeli?
Biz şeýle sowallary Norwegiýanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde bilim alýan ýaş türkmen informatikaçysy Nazara bermekçi.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda Google korparasiýasynyň Hytaýdan gitmegi göz öňündne tutmagy barada hem maglumat berilýär.
Bu baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýemeniň günortasynda şaýy jeňçileri bilen ýurduň prezidenti Abd-Rabuu Mansur Hadiniň tarapdarlarynda arasynda çaknyşyk ýüze çykdy. Wakada azyndan 27 adam öldürildi.
Fransiýanyň “AFP” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, Daleh şäherinde bolan çaknyşyklarda Hadiniň tarapdarlaryndan dört adam, şaýylaryň huthi jeňçilerinden hem alty adam heläk bolupdyr.
Gündogardaky Loder şäherinde Hadi tarapdary ýaragly adamyň amala aşyran raketa hüjüminde dokuz jeňçiniň öldürilendigi hem habar berilýär. Şol bir wagtda, Aden şäherinde hem agyr çaknyşyklaryň dowam edýändigi aýdylýar.
Bu aralykda, huthileriň pozisiýalaryna saudlaryň ýolbaşçylygyndaky howa hüjümleri hem dowam edýär.
Martyň aýaklaryna dörän bu konfliktde häzire çenli 1 müňden gowrak adamyň, şol sanda 115 çaganyň hem öldürilendigi çaklanylýar.


text:
Owganystanyň demirgazyk welaýatynda söweşijilere garşy harby operasiýalar geçirilip başlandy. Seripul welaýatynyň häkimi Zahir Wahdatyň aýtmagyna görä, söweşijiler welaýatyň ençeme obasyny basyp alypdyr.
Seripul welaýat polisiýasynyň başlygy Abdulkaýum Bakyzoý Seýýat etrabyndaky çaknyşyklarda dokuz söweşijiniň öldürilendigini we 56 sanysynyň ýaralanandygyny aýtdy.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistanyň ýangyç-energetika toplumynda geçen 8 aýda uly üstünlikler gazanyldy. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, nebitiň gaz kondensaty bilen çykarylyşynyň ösüş depgini 106,9 göterime, buraw işleriniň ösüş depgini 132,2 göterime, maýa goýumlary özleşdirmegiň ösüş depgini bolsa 145 göterime deň boldy.
Häzirki döwürde ýangyç-energetika toplumynda, ýurdumyzyň halk hojalygynyň beýleki pudaklarynda bolşy ýaly, häzirki zaman önümçilik kuwwatlyklary döredilýär, dünýäniň belli önüm öndürijileriniň ýokary tehnologiýaly enjamlary bilen üpjün edilen kärhanalaryň gurluşygy alnyp barylýar we ulanylmaga berilýär.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanda Gawun baýramy bellenilip geçilýär. Bu baýramçylyk garaşsyzlyk ýyllarynda ýurduň ozalky awtoritar prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň inisiatiwasy bilen girizilipdi.
Bu Gawun baýramçylygy mynasybetli ýekşenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň halkyna gutlag ýüzlenmesi bilen ýüzlenip, türkmen gawunynyň tutuş dünýä boýunça şöhratynyň artmagynda ýurduň bakjaçylarynyň aýratyn uly paýynyň bardygyny nygtapdyr.
Ýekşenbe güni Türkmenistanyň metbugat serişdelerinde prezident G.Berdimuhamedowyň adyna Gawun baýramçylygy bilen baglanyşykly gelen gutlaglara giň orun berlipdir.


text:
Şenbe güni Iordanyň birnäçe şäherinde hökümete garşy demonstrasiýalarda protestçiler bilen polisiýa güýçleriniň çaknyşandyklary barada maglumat alyndy.
Maglumata görä, şenbe güni ýurduň günortasyndaky Tafeleh şäherinde Iordanyň şasy Abdylla 2-njä garşy şygarlary gygyryşyp köçä çykan protestçileri dargytmak üçin polisiýa göz ýaşardyjy gazlary we dubinkalary ulanypdyr.
Iordanyň polisiýasy şu gün bu wakalarda 15 adamyň tussag edilendigini we bu adamlara “režimi agdarmak synanyşygynda” we “bulagaýçylyklary döretmekde” aýyplama bildirilýändigini tassyklady.


text:
Gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew öz ýurdunyň nebit bahasynyň arzanlamagy zerarly dörän kynçylyklardan üstün çykjakdygyny aýdýar.
Ol 29-njy ýanwarda, dolandyryjy «Nur Otan» partiýasynyň ýygnagynda çykyş edip, «Geliň bir arakesme edip, ýoga edýänler ýaly, çuň dem alalyň we dollary ýatdan çykaralyň» diýdi.
Nazarbaýew süýt, ýag, at eti ýaly önümleriň bahalarynyň soňky 12 aýda hakykatda aşak gaçandygyny aýtdy.
Emma, resmi maglumata görä, sarp ediş bahalary 2015-nji ýylda 13.6 prosent ýokary galypdyr.


text:
Moskwa 3-nji oktýabrda golland ilçisini çagyryp, Ukrainanyň gündogarynda Russiýadan getirilen raketanyň ýolagçy uçaryny urup ýykandygy barada geçen hepde netije çykaran jenaýat derňewi dogrusynda öz şikaýatyny bildirdi.
Malaýziýanyň howaýollary kompaniýasyna degişli “MH17” gatnaw belgili uçar 2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda urlup ýykyldy. MH17 uçary Amsterdamdan Malaýziýa uçýan mahaly bolan bu wakada 298 adam öldi diýip, derňewleriň netijelerinde aýdylýar.
Niderlandlaryň, Awstraliýanyň, Belgiýanyň, Malaýziýanyň we Ukrainanyň jenaýat derňewçileri ýolagçy uçaryň “BUK” raketasy bilen urlup ýykylandygy we onuň Orsýete tarapdar separatistleriň kontrollygyndaky gündogar Ukrainanyň çäklerinden atylandygy barada “şeksiz delillerimiz” bar diýdiler.
Russiýa aýyplamalara gaharly reaksiýa bildirip, güýçli çaknyşyklar döwründe howa giňişligini ýapmany üçin günäni Ukraina ýöňkemäge çalyşdy.
Bu hereket, geçen hepde golland daşary işler ministri Bert Koendersiň rus ilçisini çagyryp, Moskwanyň “kabul ederliksiz” çykyşy üçin şikaýat bildirmegine getirdi.
Bu herekete jogap hökmünde 3-nji oktýabrda Orsýetiň daşary işler ministri golland ilçisi Renee Jones-Bosy çagyryp, näme sebäpden derňew netijeleriniň “Russiýa tarapyndan kanagatlanarly diýlip ykrar edilip bolmajakdygyny” düşündirdi.


text:
Düýn Orsýetiň Goranmak minisrliginiň ýokary derejeli resmilerinden ybarat ýörite delegasiýa Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkege bardy.
Orsýetiň ýaragly güýçleriniň baş ştabynyň komanduýuşisiniň orunbasary general Waleriý Gerasimowyň ýolbaşçylygyndaky bu delegasiýa Gyrgyzystanyň Goranmak ministrliginde gepleşik geçirer.
Bu gepleşiklerde esasan ors-gyrgyz harby hyzmatdaşlygy we Gyrgyzystandaky harby bazalaryň rus goşunlary tarapyndan ulanylmagy barada ozalky baglaşylan ylalaşyklara giriziljek käbir üýtgetmeler barada pikir alşylar diýlip garaşylýar.
Ýakynda Gyrgyzystanyň häkimiýetleri bu ýurtdaky rus goşunlarynyň ulanýan harby bazalary üçin kärende töleginiň birnäçe esse ýokarlandyryljakdygyny mälim etdiler.


text:
Freedom House guramasynyň soňky hasabatyna görä, Ýewraziýa ýurtlary metbugat azatlygy boýunça iň yzdaky derejeleri aldy we olaryň içinde hiç biri «azat» diýen baha mynasyp bolmady.
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän metbugat gözegçiligi guramasy 1-nji maýa gabatlap çykaran metbugat azatlygy hasabatyny 197 ýurduň we territoriýanyň çäginde geçirilen barlag esasynda taýýarlady.
Hasabatda Orsýetdäki şertleriň ýaramazdygy, RIA Novosti habar gullugynyň ýapylandygy we hökümetiň internetdäki söz azatlygyna goşmaça kanun çäklendirmelerini girizendigi aýdylýar.
Hasabat Orsýetiň ýerli media berk gözegçiligi ýola goýandygyny, şol bir wagtda bloglarda we daşary ýurt habar çeşmelerinde peýda bolýan has erkin pikirlere hem kontrolluk etmäge çalyşýandygyny belleýär.
Ukraina "azat däl" boldy
Ukraina, esasan Ýewromaýdan protestlerini beýan edýän žurnalistlere edilen hüjümler zerarly, 2013-nji ýylda «azat däl» ýurtlaryň sanawyna girizildi.
«2014-nji ýylyň metbugat azatlygy» hasabatynyň proekt direktory Karin Karlekar Ukrainadaky esasy syýasy wakalary beýan etmäge çalyşýan žurnalistlere garşy fiziki zorlugyň we hüjümleriň görnetin ýokary galandygyny aýtdy.
Türkmenistan iň yzky sekizlikde
Belarus, Türkmenistan, Özbegistan we Eýran dünýäniň metbugat azatlygy boýunça iň pes baha alan sekiz ýurdunyň arasynda agzalýar.
Karlekar Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky ýagdaý barada hususan-da şeýle diýdi:
"Merkezi Aziýada ýagdaý umuman alnanda örän ýaramazlygyna galýar. Bäş ýurtdan ikisi, Türkmenistan we Özbegistan «ýamanyň ýamany» diýen kategoriýada dur. Gazagystanyň we Täjigistanyň alan bahalary hem ýaramaz. Şeýlelikde, mu ýurtlardaky metbugat şertleri juda çäklendirilen we ýagdaý ýaramazlaşýar."
Karlekar bu ýurtlarda islendik görnüşdäki garaşsyz sesiň berk döwlet repressiýasy we basyp ýatyrma bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny aýtdy.
Gyrgyz aýratynlygy
Emma hasabatda, «azat däl» diýen baha berlendigine garamazdan, Gyrgyzystandaky oňyn ösüşler taryp edilýär.
Karlekar Gyrgyzystanda 2013-nji ýylyň dowamynda metbugata garşy fiziki hüjümleriň we çäklendiriji kanunlaryň ulanylyşynyň azalandygyny aýtdy.
Hasabatda Azerbaýjanyň ozaldan hem repressiw media şertleriniň, hökümetiň žurnalistlere we blogçylara internet we telefon aragatnaşygy gözegçiligini güýçlendirmegi zerarly, has ýaramazlaşandygy aýdylýar.
Şeýle-de hasabatda Azerbaýjanda internet azatlygyny çäklendirmek üçin başga-da çäreleriň görlendigi bellenilýär.
Azatlyk öýi guramasynyň täze çap eden Metbugat azatlygy hasabatynda Ýewraziýanyň diňe iki ýurdy, Gürjüstan bilen Moldowa «bölekleýin azat» diýen baha mynasyp boldy.


text:
Ömrüniň köp bölegini Maryda ýaşap geçiren Nyzam al-Mülk taryh sahypasynda mäkäm orun alypdyr.
Keseki
Ol 1017-nji ýylda Eýranyň Tus şäherinde garyplaşan, ýöne örän asylly maşgalada dünýä inipdir. Onuň ady Aby Aly Hasan bin Ishak Tusy, soňra görnükli döwlet işgäri bolup ýetişende, Nyzam al-Mülk diýen ada mynasyp bolýar. Ol arapçadan terjime edilende, döwleti gurujy, döwleti nyzama salyjy diýmekdir.
Örän talantly hem aşa düşbi, öz döwrüniň ylmyny ýeterlik derejede özleşdiren bu ynsan Alp Arslanyň atasy döwründe Seljuklar hökümdarlarynyň gullugynda durýar. Beýik iki Seljuk imperatory döwründe bolsa, döwletde esasy syýasaty ýöredijileriň biri bolýar. Keseden gelip, Seljuklar döwletine Nyzam al-Mülk ýaly wepaly we dogry hyzmat eden başga bir administrator bolmandyr.
Elli bapdan ybarat “Syýasatnama” eseri galmadyk bolsa, onuň hyzmaty taryhyň çaňyna gömlüp giderdi. Ýöne şol eser Nyzam al-Mülküň kim bolandygyny aýdyň görkezýär. Ol wezirlik eden uzak ýyllarynyň dowamynda, Seljuklar döwletini merkezleşdirmekde, berkitmekde esasy hyzmaty ýerine ýetiripdir.
Syýasatçy
“Syýasatnamadan” çen tutsaň, Nyzam al-Mülk aşa sowukganly syýasatçy bolupdyr. Özi bilen baglanyşykly howpsuzlyk çärelerini berk berjaý etmegi başarýan tejribeli adam ekeni. Onuň aşa sabyr-kanagatly ýüreginiň töründe mydama uly gorky-howatyr saklanypdyr. Bu ejizlikden däl-de, akyl-paýhasdan döräpdir.
Ol syýasatçynyň ýaşan döwründe senzura diýilýän zadyň ady-sory ýok ekeni. Ýöne baş senzor eline galam alan her bir adamyň öz içinde oturypdyr. Biziň taryhymyzda söz azatlygyndan, pikiri erkin beýan etmek kynçylygyndan ilkinji ejir çeken Nyzam al-Mülk bolsa gerek. Syýasat kitabyny okanyňda, azyndan üç ýowuz senzoryň ony gurşap alandygyny görmek mümkin.
Üç howp
Olaryň başkysy hem esasysy – gulluk edýän köşgüne hem köşk eýelerine wepadarlyk. Ýazýan kitabyň, aýdýan sözüň hem edýän pikriň köşk eýeleriniň göwnüne laýyk bolmaly. Eýeleýän wezipesi hem ömrüni bagyş edip ýeten gulluk orny üçin, ol bilip duran, görýän aşa köp adylsyzlyga, wejeralyga göz ýummaly bolupdyr. Ol hyzmat edýän köşgi barada beýik syýasat ýöredipdir.
Ikinji senzor din. Yslama dil ýetirmeg-ä beýlede dursun, onuň haýsydyr bir akymyny ýazgarmak hem örän howply bolupdyr. Din barada nähilidir şübhe ýa müňkürlik döretmekdenem aýylganç gorkupdyr. Yslam babatynda mydama Ymamlar derejesinde paýhasly we Yslama garşylara barlyşyksyz syýasatda durupdyr.
Şol wagtyň özünde ol riýa işleri, ikiýüzlüligi, Alla Tagala babatynda dili bilen bir zat aýdyp, iş ýüzünde bolsa nähili gabahatçylyk edilýänini bilipdir.
Üçünji howatyr Yslamyň duşmanlaryndan üýşenme bolupdyr. Ol Mazdaklar ýa-da Mezdekler hereketine düýpli belet ekeni. Onuň öz asly-da şol urugyň bir şahasyndan bolupdyr.
„Syýasatnamada“ olaryň hereketini, güýjüni we şowsuzlyklarynyň sebäplerini aýdyň görkezýär.
Nyzam al-Mülk olar barada nähilidir içki buýsanç bilen ýazýar. Babegiň gahrymançylygyny aýratyn beýan edýär. Mazdaklar hereketiniň serdary Babegiň soňky demine çenli göreşişini we mert ölümini edermenligiň mysaly hökmünde belende göterýär.
Ol Istahrabatda müň ýyllap ýanyp duran ody bilipdir. Mejusileri bilipdir. Olaryň artykmaçlygyny hem ukybyny beýan edýär we olaryň ýeňilmeginiň kanunalaýyklykdygyny-da görkezýär.
Beýik syýasatçy
Onuň ýazyp galdyran ýadygärligi hakykatdanam Syýasatnama, hatda syýasat baradaky sungat. Bu ýerde örän ýowuz hem barlyşyksyz syýasat barada gürrüň gidýär.
Gozgaýan her bir meselesi babatynda paýhasly hem düşnükli pikir ýöretmegi başarypdyr. Şol wagtyň özünde-de aşa ähtibarly, çekinjeň hem gysga sözli bolupdyr.
Ol özüniň bilýän zatlaryny aýdyň beýan edip bilmän, ezýet çekendigini hem duýdurýar.
“Syýasatnamadan” çen tutsaň, bu alym iňňän köp zady bilipdir we köp zada düşünipdir. Köşk içindäki dawalar, emeldarlaryň arasyndaky özara ýigrenç hem tekepbirlik onuň hoşuna gelmändir. Bu barada gytaklaýyn söz açyp, köşkdäkileriň gazabyna duçar bolanlaryň takdyryny ýatlaýar.
Şeýle tejribeli syýasatçyny onuň pikiri bilen ylalaşmaýan han-begler köşkden çetleşdirmegi başarypdyrlar. Bu ahyrky netijede hem-ä örän ukyply syýasatçynyň şahsy heläkçiligi, hem-de uly imperiýanyň dargamagyna başlangyç bolupdyr.
Netijeler
Nyzam al-Mülküň ölümi barada aýdylanda, onuň iň esasy gorkularynyň biri hakykata öwrülipdir. Ol 1092-nji ýylyň 14-nji oktýabrynda Ysmaýylçylar tarapyndan öldürilýär.
Ýedinji Ymam Musa Käzimiň dogany Ysmaýyla eýerijiler aşa barlyşyksyz hereket alyp barypdyr.
Ony wezipeden kowan Mälik şa barada aýdylanda, Nyzam al-Mülküň ölüminden 35 gün soň, ýagny 1092-nji ýylyň 19-njy noýabrynda, ol hem dünýäden ötýär. Şeýdip, Seljuk imperiýasynyň iň beýik şasy hem iň ýiti syýasatçysy syýasy sahnadan aýrylýarlar.
Seljuklar imperiýasy gowşamak bilen bolýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy. Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Internet boýunça dünýä statistiki maglumatlaryna laýyklykda, Türkmenistanda geçen ýyl ilatyň 5% töweregi, ýagny takmynan 252,741 adam internetden peýdalanypdyr.
Şol bir wagtda,
Internet howpsuzlygyny ätiýaçlandyrýan Kaspersky kompaniýasynyň internet howpsuzlygy boýunça iň yza galak ýurtlaryň sanawynda Türkmenistan 11-nji orunda ýerleşdirilipdir.
Agzalýan kompaniýa Türkmenistanda internet ulanyjylaryň 51%-ne internetde hüjüm howatyry abanýandygyny habar
berýär.
Eýsem, siz ýokarda agzalan maglumatlar bilen nä derejede ylalaşýaňyz? Türkmenistanda internet ulanyjylaryna howp abanmak mümkinçiligi barmy? Eger "hawa" bolsa, olar nämelerden ybarat?
Şeýle-de, umuman, internet howpsuzlygy boýunça siz nähili tejribeleri başdan geçirdiňiz?


text:
Gürjüstanyň ozalky goranmak ministri Dawit Kezeraşwili Fransiýada tussag edildi.
Gürjüstanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili Nino Giorgobiani sişenbe güni çykyş edip, bu waka bilen bagly goşmaça maglumatlaryň has soňrak aýan ediljekdigini aýtdy.
Fewral aýynda Tbilisiniň şäheri sudy Kezeraşwiliniň parahorlyk aýyplamalary esasynda tussag edilmegi boýunça gaýybana höküm çykarypdy.
Gürjüstanyň prezidenti Mihaýil Saakaşwiliniň ýakyn ýaranlarynyň biri hasaplanýan Kezeraşwili 2006-2008-nji ýyllar aralygynda ýurduň goranmak ministri wezipesinde işläpdi.
Häzirki premýer-ministr Bidzina Iwanişwiliniň “Gürji arzuwy” partiýasy häkimiýete geçenden soň, Saakaşwiliniň “Birleşen Milli Hereket” partiýasynyň wekillerine garşy ençeme derňew işleri gozgalypdy.
Saakaşwili 27-nji oktýabrda geçiriljek prezidentlik saýlawlardan soň wezipesinden gider.


text:
Türkmen telewideniýesiniň Altyn asyr telekanalynda her gün sagat 22.40-da “Jahan ýaňy” atly gepleşik efire goýberilýär. Ýurduň daşyndaky bolup geçýän wakalary beýan etmeli bu gepleşikde, esasan, daşary ýurtlardaky medeni, turistik we häzirki zaman tehniki täzelekiler barada gürrüň edilýär.
Emma bu gepleşikde “Jahan ýaňynyň” efire gidýän gününde we sagadynda dünýä mediasynyň üns merkezinde duran wakalar barada asla maglumat berilmeýär. Mysal üçin Ukrainadaky häzirki ýiti krizis, Yrakdaky we Ýakyn Gündogardaky bolup geçýän wakalar “Jahan ýaňynda” asla öz beýanyny tapmaýar.
Bu ýagdaý diňe bir bu telegepleşiklere mahsus bolman, eýse ýurduň ähli media serişdelerine mahsus bir ýagdaý. Türkmen telewideniýesiniň esasy informasion gepleşigi bolan “Watan” programmasynda hem halkara wakalar barada dil açylmaýar. Türkmenistanda çap edilýän gazet-žurnallarda hem halkara wakalar barada maglumat berýän rubrikalar ýok.
Türkmen telewideniýesiniň ahli gepleşiklerinde nygtalyşy ýaly “bagtyýar” ýaşaýan türkmen teletomaşaçysy dünýäniň beýleki ýurtlarynda bolup geçýän wakalar barada türkmen mediasyndan maglumat alyp bilmeýär.
Çäkli maglumatlar
Türkmen mediasynda hatda biziň ýakyn goňşularymyz Owganystan, Özbegistan, Gyrgyzystan ýaly ýurtlardaky bolup geçýän wakalar barada hem habar berilmeýär. Şol ýurtlaryň Türkmenistan bilen aragatnaşyklary baradaky az sanly maglumatlar hem, esasan, resmi saparlardyr, döwletara ylalaşyklary baradaky resmi maglumatlar bilen çäklenýär. Emma türkmen mediasynda türkmen-owgan serhedinde bolup geçen pajygaly wakalar ýa-da Ukrainada okaýan türkmen studentleriniň häzirki pursatdaky ýagdaýlary barada halka gerek bolan hiç hili maglumat berilmeýär.
Dogry, türkmen telewideniýesiniň tomaşaçylary haýsy-da bolsa bir ýurtda heläkçiligiň bolandygyny ýurt baştutanynyň gynanç hatlaryndan bilýärler. Bu hili gynanç hatlarynyň iberilendigi barada “Watan” programmasynda habar berilýär. Emma şol betbagtçylygyň haçan, nirede we nähili ýagdaýlarda bolandygy barada Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdelerinde türkmen dilinde jikme-jik maglumatlary tapjak gümanyň ýok.
Mysal üçin, geçen hepdäniň ahyrynda Türkmenistanyň prezidentiniň “Alžir howaýollarynyň” uçarynyň heläkçiligi sebäpli Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollanda we Alžiriň prezidenti Abdyleziz Buteflike gynanç hatyny iberendigi habar berildi. Emma bu heläkçiligiň nirede we nähili bolup geçendigi barada Türkmenistanyň ilaty öz ene dilinde hiç hili maglumat alyp bilenok.
Saparlar
Elbetde, Türkmen telewideniýesinde halkara wakalaryna degişli diýip bolaýjak käbir zatlar, meselem, prezidentiň daşary ýurtlara saparlarynyň protokol çäreleri görkezilýär. Birnäçe sagatlap dowam edýän bu reportažlar “Watan” programmasynda birnäçe gezek gaýtalap görkezilýär. Merkezi gazetlerde bolsa bu saparlar barada reportažlar çap edilýär.
Biri-birine juda meňzeş bu reportažlarda halkara gatnaşyklary üçin adaty bolan diplomatik etikete we protokola Türkmenistanyň prezidentiniň “halkara abraýynyň artýandygyny görkezýän” subutnamalar hökmünde aýratyn uly üns berilýär. Hatda şol saparlar mahaly prezidentiň iň bir kaşaň myhmanhanada ýerleşdirilendigi hem her gezek hökman nygtalyp geçilýär.
Türkmenistanlylar aktual halkara wakalarynyň beýan edilişi bilen baglylykdaky informasion boşlugy köplenç daşary ýurt habar serişdeleriniň kömegi bilen doldurýarlar. Ýurtda her bir öýde diýen ýaly çanak-satellit antennalary bar. Bu hemra antennalary boýunça türkmenistanlylar aglaba rus we türk dilindäki telekanallara tomaşa edýärler.
Türkmenistanda häzirki wagtda 7 sany telekanal, 4 sany radiokanal efire berilýär, 40-a golaý hem gazet-žurnal neşir edilýär.


text:
Owganystanyň resmileri şenbe güni Kabulda Goranmak ministrliginiň binasynyň daşynda janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda azyndan dokuz adamyň ölendigini aýdýarlar.
Bu waka ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Heýgeliň Kabula sapary wagtynda amala aşyryldy. Ýöne resmiler bu partlamanyň Çak Heýgeliň golaýynda bolmandygyny mälim etdiler.
Maglumata görä, janyndan geçen hüjümçi Goranmak ministrliginiň binasynyň ýanyna welosipedli baryp, bu partlamany amala aşyrypdyr. Partlamanyň jogapkärçiligini Talyban topary öz üstüne aldy.
ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Heýgeliň (sagda) Kabulyň golaýyndaky harby baza gelip düşen pursady. Kabul, 8-nji mart, 2013.
Talybanlaryň sözçüsi Zabiullah Mujahid bu hüjümde Çak Heýgeli nyşana almak planlarynyň bolmandygyny, eýsem ýokary derejeli amerikan resmisiniň sapary wagtynda-da özleriniň Kabulda hüjüm amala aşyrmaga ukyplydyklaryny görkezmek isländiklerini aýdyp, beýanat ýaýratdy.
Pentagonyň metbugat sekretary Jorj Littl bu partlamanyň amala aşyrylan wagty ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Heýgeliň Kabulyň başga bir künjünde, koalision güýçlere degişli bir binada brifingde bolandygyny aýtdy. Bu partlama sebäpli brifingde hiç hiç hili bökdençlik bolmandyr.
Heýgel gepleşik geçirmekçi
Anna güni Owganystana sapara baran Çak Heýgel öz saparynyň barşynda prezident Hamid Karzaý bilen gepleşik geçirmekligi we Owganystandaky ýagdaýlar bilen ýakyndan tanyşmaklygy planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Mundan daşary, ol amerikan ýörite güýçlerini bu ýurduň Wardak welaýatyndan çykarmak barada Owganystanyň prezidentiniň çykaran permany barada-da Hamid Karzaý bilen pikir alyşjakdygyny mälim etdi. Ýöne ol bu barada özüniň nähili teklipleri öňe sürjekdigi barada durup geçmedi.
Ýakynda prezident Hamid Karzaý Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň iki hepdäniň dowamynda Wardak welaýatyndan çykmalydyklary barada perman çykardy.
Karzaý munuň sebäbini ol ýerdäki amerikan güýçleri bilen hyzmatdaşlyk edýän ýerli harby toparlaryň ilata zulum-sütem edýändikleri bilen düşündirdi.
Häzirki wagt Owganystanda Birleşen Ştatlardan 66 müň töweregi esger, NATO-nyň beýleki ýurtlaryndan hem 30 müň töweregi esger gulluk alyp barýar. Bu harby güýçleriň köpüsi eýýäm şu ýyldan Owganystany terk edip başlarlar diýlip garaşylýar.
Owganystandaky daşary ýurt güýçleri 2014-nji ýylyň ahyryna çenli bu ýurdy doly terk etmekligi planlaşdyrýarlar.


text:
Aklawçy Stanislaw Markelow bilen žurnalist Anastasiýa Baburowanyň Moskwada öldürilenine şu gün bir ýyl boldy.
Markelow adam hukuklary boýunça adwokatdy. Ol Çeçenistanda harby jenaýatdan ejir çekenleri goraýardy, şol bir wagtyň özünde-de Orsýetde indi barha güýjeýän faşistik herekete garşy göreş alyp barýardy. Baburowa hem “Nowaýa Gazetanyň” habarçysydy.
Anastasiýanyň ene-atasy ilki gyzlarynyň bu heläkçilige tötänden uçranlygyna ynanypdyrlar. Ýöne indi wakadan bir ýyl soň onuň atasy Edurad Baburow ýagdaýa başgaça garaýandyklaryny aýdýar: “Gyzymyz öldürilmezden öň biz Orsýetde näme zatlaryň bolup geçýändigini bilmeýärdik. Köp zatlara gyzymyz öldürilenden soň düşünip ugradyk. Faşizmiň neneňsi ýaýranlygy bizi gorka saldy. Bizde bu proses kontrollykdan çykypdyr, bizde döwletiň edip bilýän işi ýok diýen täsir galdy. Nasizm we faşizm ideologiýasy ösüp, düýpden depä ýetipidir. Döwlet Dumasyndan tutup, döwlet strukturalarynyň ähli pudagynda onuň wekilleri bar”.
30-njy ýanwarda “Nowaýa Gazetada” neşir edilen bir hatda Baburowlar faşizmiň Orsýetde kök uranlygyny aýdyp, döwleti bu problemany ykrar etmeklige çagyrdylar. Bu hatda aşa sagçy hereketden pida çeken adamlaryň hem ady berilýär. Bularyň biri antifaşistik hereket Antifanyň öňki ýolbaşçysy Iwan Hutorskiý. Ol 16-njy noýabrda Moskwada öldürildi.
Markelow bilen Baburowanyň ölümi bilen baglanyşykly iki adam tutuldy. Bularyň biri Nikita Tihonow, beýlekisi hem Ýewgeniý Hasis.
Ekstremistik toparlar
Düýn “Nowaýa Gazetada” neşir edilen bir makalada “bu ikisi antifaşistik hereketiň agzalaryna we döwlet işgärlerine garşy gazaply hüjüme taýýarlyk görüp ýören ençeme aşa sagçy ekstremistleriň toparlaryň diňe biri” diýilýär.
Markelow bilen Baburow öldürilnden soň olaryň dostlary we beýleki aktiwistler “19-njy Ýanwar Komiteti” ady bilen bir antifaşistik gurama gurdular.
Galina Kožnikowa Orsýetiň aşa milletçi toparlara garşy iş alyp barýan baş edarasy ”Sowa Merkeziniň” işgäri. Onuň aýtmagyna görä ekstremistik toparlar gaty güýçli, olaryň taktikalary indi gitdigiçe giňeýär: “Problema aşa sagçylaryň döwlete garşy açyk terrora, göni terrora öwrülendigi. Olaryň maksady ýurtdaky ýagdaýy durnuksyzlandyryp, gorky döredip, harby döwlet agdarylyşygyna ýol açmak”.
Markelow bilen Baburowanyň hatyrasyna şu gün geçirilen ýygnanyşyga hem hüjüm ediler diýen gorky bardy.
Anastsia Baburowanyň ejesi Larisa Baburowa protestçilere minnetdarlyk bildirip, ýöne möhümi olaryň öz howpsuzlygy diýdi: “Antifa özüne dykgat etmeli. Köp zatlara aralaşmagyň geregi ýok. Ine, görýärsiňiz, sizi goldaýan ýok. Siz protest geçirmeli, ýöne özüňize-de dykgat etmeli. Iwan Hutorskiý öldürildi. Bular ýaly ýagdaýlar köp. Näme zatlaryň bolýanyny özüňiz görýärsiňiz”.


text:
Ysraýyl ahyrynda Kafka baradaky sud işinde öz maksadyna ýetene meňzeýär.
Ysraýylyň Ýokary kazyýeti Frans Kafkanyň golýazmalarynyň "Milli kitaphana" berilmegi barasynda karar kabul etdi. Şeýle karara gaty uzaga çeken kazyýet işleriniň netijesinde gelindi.
Ysraýylyň Ýokary kazyýetiniň kararyna görä, Frans Kafkanyň golýazmalary Ieursalimdäki Milli kitaphananyň eýeçiligine geçirilmeli. Bu baradaky karar duşenbe güni çykaryldy. Ysraýylyň hökümeti, ol golýazmalary Ysraýylyň milli hem medeni mirasy höküminde ykrar edipdir.
Kafka Çehiýanyň paýtagty Pragada dünýä inýär we 1924-nji ýylda, 40 ýaşlarynda mergi keselinden aradan çykýar. Ol ölmezinden owal golýazmalaryny gowy görýän dosty Maks Broda berip, olary otlamagyny haýyş edýär.
Brod golýazmalary otlamaga dözmändir we olaryň köpüsini çap etdiripdir. 1939-njy ýylda, ýewreýleriň aglaba köpçüligi ýaly, ol hem Ýewropany terk edip, Palestina göçýär. Maks Brod şonda öz ýany bilen Kafkanyň golýazmalaryny hem alyp gidýär.
Ol 1968-nji ýylda, Tel-Awiwde dünýäden ötmezden owal, kömekçisi Esther Hoffe eden wesýetinde golýazmalary Ieursalimdäki Ýewreý uniwersitetine ýa-da Tel-Awiwiň ýerli kitaphanasyna o bolmasa-da, Iraildä ýa-da şonuň ýaly haýsydyr bir gurama bermegini tabşyrýar. Ýöne Hoffe Kafkanyň "Kazyýet" atly eseriniň golýazmasyny 2 million dollara satýar we galanlaryny bolsa gyzlary Ewa Hoffe bilen Ruth Wieslere wesiýet edip, 2007-nji ýylda dünýäden ötýär.
2009-njy ýylda Hoffeniň maşgalasyna garşy başlanan sud işinde Ysraýyl hökümeti Maks Broduň soňky islegini berjaý etmek üçin çap edilmedik golýazmalar bilen bilelikde Kafka degişli ähli golýazmalaryň hökümete tabşyrylmagyny talap edýär. Hoffeniň gyzlary bolsa bu talaby ret edýärler hem-de Broduň wesýetinde Kafkanyň golýazmalarynyň Ysraýylda syýasatdan uzak durýan bir gurama berilmelidiginiň açyk-aýdyň ýazylandygyna tekrarlaýarlar.
Bazar güni kazyýetde garalan işde Ysraýylyň ýokary kazyýeti Maks Broduň wesýeti bilen baglanyşykly: "Maks Brod, wesiýetinde golýazmalaryň ýokary bahadan satylmagyna garşy çykypdyr. Olaryň diňe edebiýat ýa-da medeniýet guramalaryna tabşyrylmagyny isläpdir" diýen görnüşde düşündiriş berdi.
Yslaýylyň milli kitaphanasynyň ýaýradan maglumatyna görä, olar Kafka bilen Broduň arasynda ýazysylan hatlary, Kafkanyň Pariž žurnallaryny we dürli eserleriniň suratlaryny almakçy. Hoffe we onuň gyzlary Kafka degişli hazynanyň agramly bölegini Ysraýyldaky we Şweýsariýadaky banklarda saklaýarlar.


text:
Moskwa bilen Kiýew öňümizdäki gyşda Russiýanyň gazynyň Ukraina akdyrylmagyna kepil geçýän ähmiýetli ylalaşyga gol goýdular.
Ýewropa Bileleşiginiň araçylyk etmeginde gelnen ylalaşyga Russiýanyň, Ukrainanyň energetika ministrleri we Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça komissary Günter Ottinger (Guenther Oettinger) tarapyndan gol goýuldy. Bu ylalaşyk 2015-nji ýylyň mart aýyna çenli möhleti öz içine alýar.
Ottinger bu ylalaşyga laýyklykda, Kiýewe akdyrylýan gazyň täzelenmegi üçin Ukraina Russiýa 1,45 milliard amerikan dollary möçberindäki tebigy gaz karzyny “birnäçe günüň dowamynda” berer diýdi.
Onuň sözlerine görä, mundan soň Russiýa Ukraina satýan tebigy gazynyň nyrhyny “dessine” kemelder, ýagny Moskwa 1 müň kubometr gaz üçin takmynan 385 amerikan dollary talap eder.


text:
Owgan resmisi “Talybanyň” gapma-garşy bölümleriniň bir-birine garşy söweşýändiklerini we soňky günlerde iki tarapdan jemi 50 çemesi adamyň öldürilendigini habar berdi.
Zabul welaýatynyň Arghandab etrabynyň häkimi Mohmand Nostrayar “Talybandan” bölünen söweşijileriň molla Mohammad Rasulyň ýolbaşçylygynda Owganystanyň günortasynda “Yslam döwleti” toparyna goşulandygyny aýtdy.
Geçen hepdede Rasulyň Kabulyň iýul aýynda “Talybanyň” esaslandyryjysy Molla Omaryň ölendigi barada yglan etmeginiň yzýany ýolbaşçylygy öz eline alan Molla Ahtar Mansury goldamaýan toparyň lideridigi aýdyldy.
“Talybanyň” Mansura ýakyn ýolbaşçysynyň 8-nji noýabrda “The Associated Press” agentligine aýtmagyna görä, Rasul özünde ýeterlik söweşiji bolmansoň “YD” toparyna goşulypdyr.


text:
Özüni “Kawkaz emirligi” diýip atlandyrýan we Orsýetiň Kawkaz regionynda hereket edýän ekstremistik topar özüniň Bostondaky partlamalara dahylly däldigini aýdyp, ýekşenbe güni internet arkaly beýanat ýaýratdy.
“Kavkazcenter.com” internet saýty arkaly ýaýradan beýanatynda bu ekstremistik topar özüniň Birleşen Ştatlar we hatda Orsýet bilen-de göreş alyp barmaýandygyny nygtapdyr. Bu beýanatda “Kawkaz emirligi” hereketiniň lideri Doku Umarowyň parahat ilata garşy hüjümleri gadagan edendigi aýdylýar.
Bu wakalaryň fonunda ýekşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Bostondaky partlamalarda aýyplanýan doganlar Sarnaýewleriň ejesi Zubeýdat Sarnaýewa öz ogullarynyň günäsizdigini aýdyp, bu bolan wakany ABŞ-nyň häkimiýetleriniň “gurnan işi” diýip atlandyrdy.
Şu geçen hepde Bostondaky partlamalarda aýyplanýan çeçen milletinden bolan doganlardan ulusy Tamerlan Sarnaýew polisiýa bilen atyşyklarda atylyp öldürildi, doganlardan kiçisi 19 ýaşly Johar Sarnaýew bolsa ýaralanan halda ele salyndy.


text:
Gazak polisiýasy şenbe güni Almatyda ýurduň milli pulunyň dewalwasiýasyna garşy gurnalan ygtyýar berilmedik proteste gatnaşan protestçileri tussag etdi.
Interfaks-Gazagystan habar gullugynyň ýazmagyna görä, Almatynyň Respublika skwerine 50 çemesi adam ýygnanyp, hökümetiň öz pulunyň, teňňäniň dollaryň garşysyndaky hümmetini peseltmek baradaky kararyna protest bildirdi.
Polisiýa halkany böwsüp geçjek bolan protestçilere gaýtargy berdi. Soňra protestçiler, sanlary 100-e golaýlap, şäher häkimliginiň binasyna tarap ýöriş etdiler. Onsoň şäher häkimligini goraýan polisiýa işgärleri olary tutmaga başlady.
Tussag edilen aktiwistleriň köpüsi polisiýanyň maşynyna mündürilip, başga ýere alnyp gidildi. Polisiýa näçe adamyň tussag edilendigini aýtmady.
Merkezi bank sişenbe güni teňňäniň dollaryň garşylygyndaky hümmetini 19 prosent çemesi peseltmek barada karar çykardy we bu ýagdaý ýurtda dowul ýaýratdy.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Hazar deňziniň kanuny statusy boýunça şertnamanyň bäş Hazarýaka ýurdy bilen geçiriljek indiki sammitde kabul ediler diýip umyt edýän diýdi.
Putin bu barada Russiýanyň Astrahan şäherinde geçirilen Hazarýaka döwletleriniň dördünji sammitinde belledi. Putin Astrahanda türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy, azeri prezidenti Ylham Aliýewi, Eýranyň prezidenti Hassan Rohanini we gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýewi myhman etdi.
Hazar deňziniň statusy boýunça indiki sammit kesgitlenilmedik günde Gazagystanda geçiriler. Astrahan duşuşygy soňky 12 ýyl çemesi wagtyň içinde geçirilen dördünji Hazarýaka sammitidir.


text:
Owganystanyň günortasynda bir gürji harbysy heläk bolup, ýene biri ýaralandy.
Talyplara garşy operasiýanyň gidişinde el granatynyň partlamagy netijesinde bu ýagdaýyň dörändigini Gürjüstanyň goranmak ministriniň orunbasary Nodar Harşiladze aýtdy.
Bu Gürjüstanyň Owganystanda ilkinji pidasydyr. Halkara güýçleriň düzümine girýän müň töweregi gürji harby gullukçysy, esasan, Helmand welaýatynda ýerleşýär.
Mundan öň Owganystandaky NATO-nyň komandowaniýesi bazar güni talyplaryň hüjümi netijesinde halkara güýçlerden iki harbynyň heläk bolandygyny habar berdi.


text:
Gazagystanyň moda-dizaýn mekdebinde harby türgenligiň esaslary boýunça geçirilýän sapakda granadyň partlamagynyň yzýany, gazak mugallymy tussag edildi. Gürrüňi gidýän partlamanyň netijesinde 16 ýaşyndaky gyz öldi.
17-nji noýabrda bolan partlamadan bir gün soň, Almaty şäherindäki “Moda-dizaýn mekdebiniň” başga-da birnäçe okuwçysy keselhanada saglyk bejergisini almagy dowam etdirýär.
18-nji noýabrda Almaty şäher polisiýasynyň beren maglumatyna görä, harby türgenligiň esaslary boýunça sapagyň 47 ýaşyndaky mugallymy deslapky tussaghanada saklanylýar.
Ady köpçülige mälim edilmedik mugallym adam öldürmek we partladyjy serişdeleri bikanun ulanmak aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Sowet döwründe Gazagystanda we öňki sowet respublikalarynyň käbirlerinde okuwçylar harby türgenligiň esaslary boýunça sapaklara gatnaşýardylar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Üstünlige bir ädim ýetmedi
Koreýanyň Inçhon şäherinde birnäçe gün mundan ozal badalga alan Aziýa oýunlary barha giň gerime eýe bolýar. Toplumlaýyn ýaryşlar başlanan badyna Türkmenistanyň sportda gazananlarynyň üstüniň kümüş baýrak bilen ýetirilendigini ýatlalyň: halkara derejeli sport ussady Gülbadam Babamyradowa dzýudo boýunça wise-çempion derejesini eýeledi. Ertesi gün onuň topardaşy – Zuhra Madraimowa hem ýokary netije görkezip, 57 kilograma çenli agram derejesinde Aziýanyň güýçli dzýudoçylarynyň ilkinji bäşliginiň hataryna girdi. Agyr atletika boýunça ýaryşlarda (62 kilograma çenli) hormatly dördünji orny eýelän, Umurbek Bazarbaýewe medal gazanmaga sähelçe ýetmedi.
Biziň suwda ýüzüjimiz - 100 metr aralyga arkanlykda ýüzmekde çykyş eden Merdan Ataýew aýratyn üns bermäge mynasyp boldy. Ol ýaryşlaryň deslapky bölegini ynamly geçmegi başaryp, finala çykdy.
Finala ilkinji gezek gatnaşmagyndan başga-da, türkmen suwda ýüzüjisiniň netijesi iki sany rekord görkeziji bilen alamatlandy. 56,63 sekundyň dowamynda arkanlygyna 100 metr aralygy ýüzüp, M.Ataýew öz şahsy rekordyny we milli rekordy gowulandyrdy. Milli rekord birnäçe onýyllyklaryň dowamynda şu güne çenli saklanypdy.
Aziýa oýunlarynyň öň ýanynda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Sergeý Ýepifanowyň şägirdi geçen aýyň ilkinji günlerinde Türkiýäniň açyk çepionatynda şu görnüşde öz ussatlygyny eýýäm görkezdi. Şonda Merdan hormat münberiniň üçünji basgançagyna çykdy.
Sport baradaky Döwlet komitetiniň sport mekdebiniň türgeni we Türkmenistanyň milli sport we syýahatçylyk institutynyň üçünji ýyl talyby arkanlygyna 50 metr aralyga ýüzmekde ýene-de bir bürünç medal gazandy. Şu aralykda ol Aziadada hem 22 sentýabrda çykyş etdi. Şonda hem ol şahsy we milli rekordlary goýdy. Bu ýerde Merdana ýaryşyň final tapgyryna düşmek üçin 0,1 sekund ýetmedi. Şeýle-de bolsa bu görkeziji Aziýanyň iň güýçli suwda ýüzüjileriniň ilkinji onlugynyň hatarynda öz mynasyp ýerini berkitdi.
Uşu boýunça ýaryşlarda Salaheddin Baýramow 65 kilogram agram derejesinde çykyş etdi we pakistanly türgenden üstün çykdy, Jennet Aýnazarowa bolsa 60 kilogram agram derejesinde Nepaldan bolan türgeni ýeňdi. Biziň türgenlerimiziň ikisi hem pesinden bürünç baýraga dalaş edýärler.
23 we 24-nji sentýabrda suwda ýüzmek boýunça ýaryşlarda Sergeý Krowýakow çykyş eder. Ol finala çykmak ugrunda erkin görnüşde 50 we 100 metr aralykda bäsleşer.
XVII Aziýa oýunlarynyň medallary ugrunda göreş dowam edýär. Türkmenistanlylar sportuň ýokarda agzalyp geçilen görnüşlerinden başga-da woleýbol, boks, tennis, taekwondo (WTF görnüşi), welosport, uşu söweş sungaty, ýeňil atletika, sport göreşi (erkin we grek-rim) we karate görnüşlerinde çykyş ederler. Aziada 4-nji oktýabra çenli dowam eder.
Habarlar #Koreýa
- Soňky habarlar
Şort-tregiň ýaş ussatlarynyň ilkinji halkara üstünligi09 Fewral, 2015 (23:09)
- Soňky habarlar
2014-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy türgenleriniň onusy15 Ýanwar, 2015 (23:23)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň nobatdaky medaly22 Oktýabr, 2014 (19:23)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň üstünlikleri21 Oktýabr, 2014 (19:23)
- Soňky habarlar
Häzirki üstünlikler we umytlar geljege14 Oktýabr, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Ýeňijileri we baýrakly orunlara mynasyp bolanlary sylaglamak dabarasy03 Oktýabr, 2014 (19:26)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndy topary bürünç medallaryň ýene-de ikisini gazandy02 Oktýabr, 2014 (19:27)
- Soňky habarlar
Türkmen talyplarynyň goşa üstünligi30 Sentýabr, 2014 (19:28)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleriniň Inçhondaky nobatdaky üstünligi29 Sentýabr, 2014 (19:29)
- Soňky habarlar
Medallary almak ugrundaky bäsleşikler dowam edýär28 Sentýabr, 2014 (19:29)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçylary milli rekordlaryň altysyny goýdular26 Sentýabr, 2014 (19:30)
- Soňky habarlar
Türkmen agyr atletikaçysy güýçlüleriň bäşliginde25 Sentýabr, 2014 (19:32)
- Soňky habarlar
Meýletinçileriň sport ugrundaky aladalary24 Sentýabr, 2014 (19:33)
- Soňky habarlar
Üstünlige bir ädim ýetmedi22 Sentýabr, 2014 (19:34)
- Soňky habarlar
Inçhonyň baş stadionynda Olimpiýa alawy ýakyldy19 Sentýabr, 2014 (19:37)
- Soňky habarlar
Inçhonda Aziýa yklymynyň esasy ýaryşlary badalga alýar18 Sentýabr, 2014 (19:38)
- Soňky habarlar
“Çandybil”- ýetginjekleriň arasyndaky ýaryşyň ýeňijisi11 Oktýabr, 2013 (23:01)
- Soňky habarlar
Türkmenistan Aziada-2013-de üstün çykan türgenleri mübärekleýär!07 Iýul, 2013 (21:33)
- Soňky habarlar
Türkmenistan Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny garşylap, Aziada –2013-de üstün çykanlary mübärekleýär!07 Iýul, 2013 (17:47)
- Soňky habarlar
Oýunlaryň açylan güni futzalyň ussatlary ýeňiş gazandylar29 Iýun, 2013 (23:13)


text:
Täjigistanda hökümete degişli bolmadyk guramalar we garaşsyz žurnalistler Täjigistanyň Ulemalar, ýagny Ruhanylar geňeşi tarapyndan çykarylan fetwa barada alada bildirdiler. Gürrüňi gidýän fetwa musulmanlara hökümeti tankyt edýän we “durnuksyzlaşdyrýan metbugat serişdeleri bilen hyzmatdaşlyk etmegi” gadagan edýär.
Täjigistanda bu fetwa 26-njy sentýabrda juma namazynda yglan edildi.
Gürrüňi gidýän fetwada hökümete garşy islendik çärä gatnaşmak we Täjigistany durnuksyzlaşdyrmagy maksat edinýän islendik metbugat serişdesi, syýasy topar we ýerli ýa-da daşary ýurtly guramalar bilen işleşmek musulmanlar üçin “uly günä işdir” diýilýär.
Täjigistanda “Sud konsorsiumy” atly hökümete degişli bolmadyk guramanyň başlygy Rahmatillo Zoirow 29-njy sentýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Täjigistan dünýewi ýurt bolany we ýurtda birnäçe syýasy partiýalaryň hasaba alnandygy we konstitusiýada söz azatlygyna kepil geçilýändigi üçin fetwanyň täjik kanunlaryna gapma-garşy gelýändigini aýtdy.
“Catoday” atly habar websahypasynyň baş redaktory Marat Mamadşoýew Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Täjigistanyň Baş prokuraturasy fetwa barada öz garaýşyny beýan etmeli diýdi.


text:
Mihail Saakaşwili tas on ýyl häkimiýet başynda bolup, gürjüstanlylar 27-nji oktýabrda täze prezident saýlanyndan soň, iş başyndan aýrylmaga taýýarlanýar.
Gürjüstanyň iş başyndan gidýän gujurly prezidenti ýaly töwereginde jedel, çekişme döreden lider beýle kän däl.
Käbirleri üçin ol «Bägül rewolýusiýasynyň» gahrymany, korrupsiýanyň köküni köwlän we Gürjüstanyň halkara at-abraýyny ýokary galdyran adam.
Başga birleri bolsa ony başga pikirlileri basyp ýatyran, garşydaşlaryny yzarlan, kiçijik kawkaz ýurduny Orsýet bilen heläkçilikli urşa iteklän awtoritar lider hasaplaýar.
Gapma-garşy pikirler
Saakaşwiliniň iki möhlet prezidentligi tamam bolup, onuň häkimiýetden çekilmäge taýýarlanaýan günlerinde hem gürjüstanlylar onuň yzynda galdyrýan mirasy hakynda düýpden gapma-garşy pikirlerde galýarlar.
Oňa korrupsiýany süpürip aýyrmak we Gürjüstany günbatar stilindäki häzirki zaman döwletine öwürmek ugrunda başlan taryhy reformalar toplumy üçin giňden hormat goýulýar.
Emma muňa garamazdan, on ýyl çemesi dowam eden dolandyryşynda yz goýan paradokslar sebäpli, onuň öz demokratik sypatlary bulaşyk görünýär.
Waşingtondaky Karnegi merkeziniň Günorta Kawkaz boýunça eksperti Tomas de Waal bu barada şeýle diýdi:
"Men bu ýerdäki tutuş problemany ýokardan modernleşdirmek hökmünde görýärin, ýagny bu iş jemgyýeti giňden çekmezden amala aşyryldy. Ol ýerde 'Biz düşünjeli, günbatarlaşdyryjy, medernleşdiriji režimi öňe sürýäris, onsoň biz mümkin bolan ähli usuly ulanarys, şol sanda, ahyrky maksada ýetmek üçin, mazaly gödek usullary hem ulanarys' diýen bir pikir bardy."
Ýaş lideriň wadalary
2003-nji ýylda ýaş Saakaşwili prezident Eduard Şewardnazäniň režimine garşy köpçülikleýin protestleriň öňüni çekende, köp adam ýurtda geçirilen parlament saýlawlary galpaşdyryldy diýip pikir edýärdi.
Onuň ýurdy sowet döwrüniň ýarym serhoş halyndan çykaryp, Günbatara tarrap ugukdurmak baradaky wadalary gürjüstanlylarda uly seslenme döretdi.
Onsoň özgerişliklere teşne halk «Bägül rewolýusiýasynyň» tolkunynda ýaş lidere arka çykyp, ony 2004-nji ýylyň ýanwarynda geçirilen saýlawlarda 90 prosentden gowrak ses bilen häkimiýet başyna getirdi.
Emma şonda ony goldanlaryň köpüsi soň, şol sanda onuň ýakyn syýasy ýaranlary-da lapykeç boldy, Günbatardan ony sebitdäki demokratik özgerişligiň maýagy hökmünde taryplanlaryň hem bir toparynyň soň ondan göwni geçdi.
Saakaşwiliniň Gürjüstany häzirki zaman ýurduna öwürmek ugrundaky aýgytly göreşi garyşyk netijelere alyp geldi.
Garyşyk netijeler
Şewardnadze döwründe giň ýaýran koorupsiýanyň we býurokratiýanyň köküne palta urmagy onuň gazanan iň buýsançly üstünlikleriniň biri hasaplanýar.
Emma Saakaşwili metbugata ýowuz daramakda berk tankyt edilýär, ýogsa onuň hökümeti metbugatda töhmet atylmagyny jenaýat hasaplamasyz etdi, söz azatlygyny üpjün edýän kanuny öňe sürdi.
Saakaşwilini tankytlaýanlaryň esasy bölegi ýurduň adalat sistemasynyň düýpden reforma edilmändigini aýdýarlar.
Ýöne iş başyndan gidýän prezident Gürjüstanda köp sanly özgerişlik döreden syýasatçy hökmünde hem giňden tanalýar. Ol özgerişleriň köpüsi pozitiw hasaplanýar.


text:
Marynyň iň uly ýarmarka bazary dolulygyna diýen ýaly söküldi, indi ol ýerde öňki gyzgalaňly söwda we içi alyjylardan doly dükanlary görmek mümkin däl. Bazaryň daşyndaky iki gatly sökülmeli binalar diýäýmeseň, bu ýerde bir wagtlar bazaryň bolandygyny görkezýän hiç hili alamat galmady.
Häzirki wagtda onuň içinde birki sany ýük maşyny we içinde gurluşyk materiallaryny saýhallap ýören adamlardan başga hiç kim ýok. Öňki duran söwda saýawanlarynyň, pawilionlaryň, kiçeňräk söwda nokatlarynyň duran ýerleriniň üstünden traktor sürlüp, tep-tekiz edilipdir.
Häzir ýarmarka bazarynda diňe gurluşyk materiallaryny we awtomobil ätiýaç şaýlaryny satýan söwdagärler galdy. Bu harytlary satýan söwdagärleriň aýtmagyna görä, olaryň häzire çenli saklanyp galmagynyň sebäbi, olaryň söwda nokatlarynyň bazaryň merkezinden çetde ýerleşmegi bilen bagly.
Söwdagärleriň ykbaly
Emma häzirlikçe olaryň söwda ýerleri saklanyp galanam bolsa, söwdagärler söwdanyň indi öňküler ýaly ugrunyň ýokdugyny aýdýarlar. Olaryň haçan göçüriljegi häzirlikçe belli däl, täze gurlan bazarda bu söwda bilen meşgullanýan adamlar üçin ýer göz öňünde tutulmansoň, olar göçmeli edilse, nirä göçjegi hem anyk däl.
Onsoň özüni Mekan diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky söwdagär ertirki günüň nähili boljagyny bilmeýänligi sebäpli aladasynyň ýetikdigini aýdýar. “Beýleki dükanlar ýykyldy, bizem bärde goýmazlar, çykararlar” diýip ätiýaç şaýlaryny satýan 40 ýaşlaryndaky Mekan Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde aýdýar.
Bu bazar Mary şäherinden 15 kilometr uzaklykda täze şäher bazarynyň gurulmagy sebäpli sökülýär. Häkimiýetler halk köpçüligine bu ikisiniň arasynda haýsydyr bir ilteşigiň bardygy dogruda anyk maglumat bermeseler-de, söwdagärler tapgyrlaýyn amala aşyrylýan bu çäreleriň arasynda özara baglanyşygyň bardygyny aýdýarlar.
Kompensasiýa
Söwdagär Mekan täze bazaryň gurulmagy bilen şu ýylyň başlarynda ilki mal bazarynyň, soňra-da maşyn we beýleki harytlary satýan söwdagärleriň bu taýdan göçürilendigini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Söwdagärleriň aýtmaklaryna görä, göçürilen söwdagärlere çeken zyýany üçin hiç hili kompensasiýa tölenmändir. Olaryň aglabasy göçürilen ýerlerinde söwda nokatlaryny arendasyna almaly bolupdyrlar. Göçmäge garşy çykanlaryň bolsa sözi asla diňlenmändir.
Täze bazardan ýer alan adamlar diňe arendasynyň ýokarylygyndan däl, täze bazaryň Mary şäherinden uzakda ýerleşýänligi sebäpli, müşderileriň azlygyndan hem şikaýat edýärler. Bazaryň şäherden uzakda ýerleşýändigine garamazdan, ol ýere awtobuslaryň kadaly gatnawy hem göz öňünde tutulmandyr.
Täze bazar bölek-bölek binalardan ybarat bolup, bazaryň içi giň we ol durşy bilen dükanlardan ybarat. Alyjylar isleýän önümleriniň hemmesini bir nokatdan alyp bilmeýärler, olar munuň üçin dükandan dükana aýlanyp ýörmeli bolýarlar.
Türkmen halysynyň gölüniň görnüşine meňzeş edilip gurlan Mary bazarynyň bu proýekti ýurduň beýleki welaýatlarynda-da ulanyldy. Marynyň täze bazary mary-aşgabat ýolunyň ugrunda ýerleşýär.


text:
Duşuşyk “Realyň” hüjümleri bilen başlandy. Eýýäm 4-nji minutda goragçylaryň gowuşgansyzlygyndan peýdalanyp, Oblak bilen ýüzbe-ýüz galdy. Ýöne onuň derwezä depen pökgüsini derwezeçi egni bilen gaýtarmagy başardy. Soňra Hames, Modriç derwezä howp saldylar, ýöne sloweniýaly derwezeçini lapykeç edip bilmediler.
Diýego Simeone arakesmede “düşündiriş” işlerini geçensoň, ikinji ýarymda “Atletiko” özgerdi we has gowy oýnady. Şondan soň, “Reala” garşydaşyň derwezesiniň alkymynda amatly pursatlary döretmek başartmady diýen ýaly.
Umuman, ikinji ýarymda oýun deňeçerräk ýagdaýda geçdi we janköýeleriň sabyrsyzlyk bilrn garaşýan bu duşuşygy 0:0 hasabynda tamamlany.
Jogap duşuşygy 22-nji aprelde “Santýago Bernabeu” stadionynda geçiriler.


text:
Ýurdumyzda şu ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljek Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryny ýokary guramaçylyk ýagdaýynda guramak üçin uly tagalla edilýär. Saýlaw möwsümi işjeň ýagdaýda dowam edýär. Ol mundan ozalky saýlawlara garanyňda, düýpli tapawutlanýar. Prezident saýlawyna ýurdumyzda hereket edýän 3 syýasy partiýa ilkinji gezek gatnaşýar. Ýurdumyzdaky Saýlaw kodeksine laýyklykda, dalaşgärlige hödürlemek hukugy syýasy partiýalara, şeýle hem raýatlaryň teklipçi toparyna degişlidir. Türkmenistanyň Demokratik partiýasy 1991-nji ýylda, Senagatçylar we telekeçiler partiýasy 2012-nji ýylyň awgustynda, Agrar partiýa 2014-nji ýylyň sentýabrynda döredildi.
Partiýalaryň üçüsi-de Türkmenistanyň Prezidentligine dalaşgärleri kesgitlediler: Demokratik partiýa häzirki döwlet baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowy; Senagatçylar we telekeçiler partiýasy “Rysgal“ Täjirçilik paýdarlar bankynyň müdiriýetiniň başlygy Bekmyrat Atalyýewi; Agrar partiýa — partiýanyň Mary welaýat komitetiniň başlygy Durdygylyç Orazowy hödürledi.
Saýlawlarda raýatlaryň teklipçiler toparlarynyň altysy döredildi. Olardan Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesow, Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýew, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän kärhanasynyň direktory Ramazan Durdyýew, Daşoguz welaýatynyň häkiminiň orunbasary Meretdurdy Gurbanow, Ahal welaýatynyň ykdysadyýet we ösüş baş müdirliginiň başlygy Serdar Jelilow, “Garabogazsulfat“ ÖB-niň baş direktory Süleýmannepes Nurnepesow dagy Prezidentlige dalaşgärlige hödürlendi.
Häzirki saýlawlarda toparlaryň altysynyň hemmesine sesleriň zerur sanyny toplamak başartdy, bu bolsa türkmen jemgyýetiniň raýatlyk kämilligine, halkyň, ýurduň syýasy durmuşyna işjeň gatnaşýanlygyna şaýatlyk edýär. Bu uly syýasy-jemgyýetçilik çäresine taýýarlygyň çäklerinde ýurdumyz boýunça saýlaw uçastoklarynyň 2582-si, daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda 39-sy döredildi.
Häzirki wagtda dalaşgärler öz maksatnamalary bilen ildeşlerimizi tanyşdyrýarlar. Saýlawlaryň guramaçylyk ýagdaýynda geçirilmegi üçin tagalla edýän Türkmenistanyň Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky merkezi topary saýlaw möwsümi barada halkyň arasynda giňden wagyz etmek üçin ýöriteleşdirilen internet saýtyny döretdi. “saylav.gov.tm” saýtynda Prezident saýlawlarynyň geçişi barada maglumat almaga mümkinçilik döredilýär. Türkmen, rus we iňlis dillerinde saýlawlar baradaky habarlary we analitik makalalary okamaga we olar bilen tanyşmaga ähli şertler üpjün edildi.
Saýlaw möwsümi işjeňleşýär
Ýurdumyzda şu ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljek Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryny ýokary guramaçylyk ýagdaýynda guramak üçin uly tagalla edilýär. Saýlaw möwsümi işjeň ýagdaýda dowam edýär. Ol mundan ozalky saýlawlara garanyňda, düýpli tapawutlanýar. Prezident saýlawyna ýurdumyzda hereket edýän 3 syýasy partiýa ilkinji gezek gatnaşýar. Ýurdumyzdaky Saýlaw kodeksine laýyklykda, dalaşgärlige hödürlemek hukugy syýasy partiýalara, şeýle hem raýatlaryň teklipçi toparyna degişlidir. Türkmenistanyň Demokratik partiýasy 1991-nji ýylda, Senagatçylar we telekeçiler partiýasy 2012-nji ýylyň awgustynda, Agrar partiýa 2014-nji ýylyň sentýabrynda döredildi.


text:
Özbegistanyň Karşy şäheriniň sudy oppozisiýa aktiwisti Bahodir Çoriýewiň kakasyny bäş ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Atlarynyň aýdylmazlygyny soran iki sud işgäri 71 ýaşyndaky Hasan Çoriýewiň 19 ýaşly aýaly zorlamakda günäli tapylandygyny we oňa 6-njy awgustda höküm çykarylandygyny aýtdy.
Adynyň aýdylmazlygyny soran iki resmi sudýanyň bu habary 20-nji awgusta, ýagny Hasan Çoriýewiň şikaýat diňlenişigi gününe çeli jemgyýetçilige ýetirmezligi tabşyrandygyny hem sözüne goşdy.
Bahodir Çoriýew Özbegistandan 2004-nji ýylda gaçdy we birnäçe ýyl bäri Birleşen Ştatlarda ýaşaýar.
Ol ýurt içindäki egindeşleri bilen bileleşip, oppozisiýadaky «Birdamlik» hereketini döretdi.


text:
Ženewada BMG-niň Adam hukuklary geňeşiniň Siriýadaky ýagdaýa bagyşlanan gyssagly maslahaty sişenbe güni öz işini tamamlar.
Geňeşe agza 24 ýurduň haýyşy boýunça çagyrylan duşuşyga gatnaşyjylar Siriýada adam hukuklarynyň bozulmagy boýunça faktlary dykgat bilen derňemäge çagyryş edýän rezolýusiýa nähili görnüşde bolmaly diýen meseläni çözmeli bolar.
Mundan öň Geňeşiň maslahatyny açanda, BMG-niň adam hukuklary boýunça komissiýasynyň baştutany Newi Pilleý Siriýada hökümete garşy çykyşlar güýç bilen basylyp ýatyrylanda, ölenleriň sanynyň 2,200 adama ýetendigini aýtdy.
Bazar güni agşam telewideniýe arkaly eden çykyşynda Başar al-Assad öz ýurdunyň işlerine daşary ýurtlaryň goşulyşmasyna garşydygyny nygtady.


text:
Birleşen Ştatlar daşary ýurtlaryň ýedi kärhanasyna, şol sanda Wenezuelanyň döwlet nebit kompaniýasyna garşy sanksiýa girizýändigini yglan etdi.
Bu çäre Eýranyň ýadro ýaragy babatdaky isleglerini jylawlamakdaky täze tagallalaryň bir bölegi hökmünde görülýär.
Şeýle-de Döwlet departamenti Eýran, Demirgazyk Koreýa we Siriýa bilen bagly hytaý, siriýa, belarus we demirgazyk koreýa kompaniýalarynyň we şahsyýetleriniň 16-syna garşy goşmaça sanksiýa girizdi.
Bu sanksiýalar ýadro we ýarag geçirmek meseleleri sebäpli girizilýär.
Ýewropa Bileleşigi duşenbe güni 100-den gowrak kompaniýany gara sanawa goşup, özüniň Eýrana garşy sanksiýalaryny emläk doňdurmak arkaly has-da güýçlendirdi.


text:
Eýran özüniň Owganystan bilen serhedinde üsti ýangyçly 160 ýük maşynynyň saklanýandygyny tassyklady.
Eýran häkimiýetleriniň görkezmesi bilen şol maşynlaryň goňşy ýurda geçmesi dekabr aýynda gadagan edilipdi.
Eýranyň Kabuldaky ilçihanasynyň beýannamasyndan belli bolşuna görä, şol ýangyjyň nähili ulanyljakdygy barasynda owgan tarapy takyk maglumat beripdir.
Mundan öň Tähranda Eýranyň üsti bilen Owganystana daşalýan ýükler owganlaryň özi üçin däl-de, bu ýurtdaky daşary ýurt harbylary üçindir diýen çaklama bardy.
Şol bir wagtda owgan ýolbaşçylary serhetde bir ýarym müň maşynyň saklanyp durandygyny, şolaryň diňe 30 prosentiniň rugsat alandygyny tassyklaýar.


text:
Ukrainanyň Ýewropa bilen ýakynlaşmagynyň tarapynda çykyş edýän protestçiler ukrain hökümetiniň Kiýewdäki edara jaýynyň öňünde piket geçirýärler.
Sişenbe günki proteste gatnaşýanlar Kiýewiň syýasy ugruny üýtgedip, şu hepdäniň aýagynda Wilnýusda geçiriljek sammitde Ýewropa Bileleşigi bilen birleşmek barada ylalaşyga gol çekmegini talap edýärler.
Protestleriň dowamynda haýsydyr bir çaknyşyklaryň bolup geçendigi barada habar berilmedi.
Geçen gijäniň dowamynda protestçiler Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda ornaşdylar we ýylynmak üçin ot ýakdylar.
Protestçileriň maksady
Protestçileriň biri Petro Lýutko anna güni Wilnýusda boljak sammite çenli köçede oturjagyny habar berdi we bu hereketini ýurduň geljegi hem öz çagalarynyň geljegi üçin edýändigini aýtdy.
Ýene bir protestçi Wadim Toropow eger Kiýew Ýewropa Bileleşigi bilen ylalaşyga gol çekmese, protestçileriň häkimiýeti agdarmaga-da taýýardygyny aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde-de, Ukrainanyň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, prokuratura duşenbe güni näbelli adamlar tarapyndan polisiýanyň awtoulagyna edilen hüjüm boýunça derňew geçirýär.
Howpsuzlyk agentligi bu derňewleriň köpçülikleýin çäreleriň dowamynda terrorçylyk howpunyň öňüni almak ugurndaky hereketleriň çäginde amala aşyrylýandygyny mälim etdi.
Protest çykyşlaryny geçirýän oppozision toparlaryň biri bolan “Swoboda” atly guramanyň lideri Oleg Týagnibogyň sözlerine görä, protestçiler Kiýewiň merkezinde Ukrainanyň howpsuzlyk gulluklarynyň awtoulagyny ele salyp, içinde adamlaryň özara gürrüňi diňlenýän aňtaw gurallaryny tapypdyrlar.
Hepdäniň duşenbe güni Ukrainanyň öňki premýer-ministri, häzir tussaglykda saklanýan Ýuliýa Timoşenko Ýewropanyň tarapynda çykyş edýän protestçilere raýdaşlyk bildirip, açlyk yglan etdi.
Timoşenko protesçilere ýollan hatynda prezident Ýanukowiçiň Ýewropa bilen bileleşmek barada ylalaşyga gol çekmegini talap etdi.
Resmi çykyşlar
Ukrainanyň parlamentiniň metbugat gullugy parlamentiň spikeri Wolodymyr Rybagyň Litwanyň parlamentiniň ýolbaşçysy Loreta Grauziniene bilen duşuşjakdygy barada habar berdi. Häzirki wagtda Litwa Ýewropa Bileleşigine prezidentlik edýär.
Duşenbe güni Ýewropa Bileleşigi Orsýeti Ukrainanyň Ýewropa bilen ýakynlaşmazlygy üçin Kiýewe basyş etmekde aýyplady.
Orsýet Ýewropa Bileleşiginiň tankytlaryny ret edýär.


text:
Amerikan edebiýatçylary mart aýyny Aýallaryň taryhy aýy hasaplaýarlar we bu aýda täsirli, iş bitiren aýallaryň ömür ýollaryny we galdyran miraslaryny ýatlaýarlar.
Hususan-da bu aýda amerikan şygyrýetine täze bir öwüşgin beren zenan şahyrlar, şol sanda Anne Bradstreet, Phillis Wheatley, Emily Dickinson, Gertrude Stein, Sylvia Plath, Gwendolyn Brooks, Lucille Clifton, Adrienne Rich we Kari Edwards ýatlanylýar.
Mart aýynda hatyrasy tutulýan şahyrlaryň ýene biri bolsa Elizabet Bişop (1911–1979), Larry Rohter ýaly tankytçylaryň köpüsi ony ýigriminji asyryň iň möhüm şahyrlarynyň hatarynda goýýar.
Edebiýatçy Robert Lowell bolsa bir makalasynda şeýle diýýär: "Elizabet Bişop meniň iň gadyr goýýan häzirki zaman şahyrym... Bişopyň goşgularynyň ählisinde ajaýyp bir dolulyk bar. Men başga aýatda diri şahyrlaryň hiçisinde ondaky ýaly görgür göz bardyr diýip oýlanmaýaryn. Ol göz zatlary görýär we onuň arkasyndaky aň olary ýatda saklaýar."
Azatlyk radiosy Aýallaryň taryhy aýynda amerikan poeziýasynyň görnükli wekilleriniň biri Elizabet Bişopyň "Bir sungat" atly goşgusynyň terjimesini öz okyjylaryna hödürleýär.
Bir sungat
Müşgüli ýok ýitirmegi öwrenmäň,
ýitesi gelýän zat kän ýaly çenden,
olaryň ýitmegi şumluk däl örän,
Ýitir her gün nämedir bir zat. Gynanma
ýiten açarlara, ýiten wagtyňa.
Müşgüli ýok bu sungaty öwrenmäň.
Ezberle soň has kän, tiz ýitirmegi:
ýerleri, atlary, baryp görmeli
menzilleriň ýitir, hiç biri bulaň
betbagtlyk getirmez ýere girmeli.
Men ejemiň sagadyny ýitirdim.
Ýene soňky ýa-da iň soňka ýakyn
üç öýüm-öwzarym gitdi eý gören.
Müşgüli ýok ýitirmegi öwrenmäň.
Men iki şäheri ýitirdim gözel.
Iki derýam bilen towlanyp akýan
ýitirdim bir kontinenti görsene.
Men olary küýseýän, emma ölemok ine.
Hatda seni ýitirip (şelaýyn sesiň, halan
gylyklarym biläni), ýalan sözläp nädeýin,
bu bir delil, ýitirmäni öwrenmek
müşgül däl beýle bela, görünse-de şeýleräk,
(ýaz ony!) diýip emgek.


text:
Aşgabat şäher häkimliginiň medeniýet müdirligi tarapyndan guralan bu döredijilik bäsleşigi Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýinde geçirildi. Çagalaryň döredijiliginde ýurdumyzyň gazanan üstünlikleri we şu günki günüň hakykaty öz aýdyň beýanyny tapýar. Olar öz işlerinde ezizi şäherleri, ol ýerleriniň adamlary, gurulýan täze binalar, baýramçylyklar, türkmen halkynyň däp-dessurlary barada gürrüň berýärler.
Žiwopisçileriň arasynda B.Nuraly adyndaky çeperçilik mekdebiniň 4-nji synp okuwçylary Näzik Poladowanyň, Mähri Ýazmyradowanyň, 2-nji çeperçilik mekdebinden Wýashanal Durdyýewanyň, Merýem Döwletowanyň, Ogulaý Kaşanowanyň, şeýle hem B.Nuraly adyndaky çeperçilik mekdebinden zergär Tagan Taganowyň we heýlektaraş Ogulşat Mämmedowanyň işleri iň gowy eserler hökmünde bellenildi.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda ÝB-niň wekilçilikli delegasiýasynyň iş saparynyň çäklerinde geçirilen duşuşyk Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýy we geljegi barada gyzykly pikir alyşmalara öwrüldi.
ÝB-niň «üçlügine»—Ýewropa Bileleşiginde başlyklyk eden, edýän we geljekde başlyklyk etjek ýurtlaryň wekilleri-ýokary wezipeli myhmanlar Türkmenistanyň Mejlisinde we DIM-de kabul edildiler.
Gatnaşyklary giňeltmegiň mümkin bolan ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Azerbaýjanyň oppozision “Tanymal front” (AXCP) atly partiýasynyň aktiwisti köpçülikleýin proteste gatnaşandan soň, 20 gün türme tussaglygyna höküm edildi.
Bakuwyň sudy Ruslan Nasirlä garşy karary 8-nji aprelde çykardy.
5-nji aprelde geçirilen proteste gatnaşan partiýanyň beýleki iki agzasy Sadif Kurbanow we Turkel Alisoý hem, 6-njy aprelde aýry-aýrylykda 25 we 30 gün türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Alisoý huligançylykda, Nasirli we Kurbanow bolsa polisiýa garşy çykmakda günäli tapyldylar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlaryň aýtmagyna görä, adam hukuklaryny goraýan guramalar Azerbaýjanyň häkimiýetlerini adam hukuklaryny goraýjylara, syýasy we raýat aktiwistlerine, žurnalistlere we bloggerlere basyş etmekde aýylaýarlar.


text:
Şu gün Moldowanyň separatistik regiony bolan Preddnestrowiýa regionynyň lideri Igor Smirnow Orsýetiň öz raketalardan goranyş sistemasyny bu regionyň territoriýasynda ýerleşdirip biljekdigini aýdyp, çykyş etdi.
Öz çykyşynda Igor Smirnow bu barada özüniň Orsýete hiç hili haýyş bilen ýüz tutmandygyny, ýöne Orsýetiň muňa isleg bildiren halatynda özüniň muňa garşy bolmajakdygyny aýtdy.
Preddnestrowiýanyň lideri şeýle çäräniň Birleşen Ştatlaryň Gündogar Ýewropada reketalara garşy gorag sistemasyny ýerleşdirmek baradaky planlaryna jogap boljakdygyny öňe sürdi.
Ýakynda Moldowa bilen serhetleşýän Rumyniýa öz territoriýasynda Birleşen Ştatlaryň howa gorag sistemasyny ýerleşdirmegine rugsat beripdi.


text:
Dünýä bazarynda dollaryň hümmetiniň pese gaçýandygyna garamazdan, Eýranda dollaryň hümmeti ýokarlanýar.
Hepdäniň çärşenbe güni Eýranyň gara bazarynda dollaryň kursy ýokarlanyp, 12 ýarym müň eýran realyna barabar bolandygyny Azatlyk Radiosynyň Pars gullugy habar berýär.
Eýranyň Merkezi banky dollaryň hümmetini 10,200 real diýip kesgitläpdi. Eýranda walýuta alyş-çalyşy bilen meşgullanýan köp telekeçiligiň ýapylýandygy habar berilýär.
Eýran realynyň hümmetiniň pese gaçmagyna bu ýurda garşy girizilen sanksiýalaryň sebäp bolýandygy aýdylýar.


text:
«Kimsäge toý-baýram,
kimsäge zulum...» Kemine
Eýsem, söz meýdanynyň oragyny orup giden, Pyragydan soň sadalyk bilen hoşa çöplän molla Kemine 300 ýyl mundan ozal türkmen topragynyň öňde-soňda düşjek ýagdaýyny ýeke setirde aýnada gören ýaly etmänmi? Daş edipdir!
Ne girip, ne-de çykyp bolýan ýurtda yzly-yzyna bellenýän baýramçylyklary sanap oturmagyň zerurlygy bolmansoň, rus şahyry Robert Roždestwenskiniň ýaňsylaýjy setirleri biygtyýar ýadyňa düşýär: «Ýurtda şeýle bir baýramçylyk dabarasy köpeldi, indi, dogrudanam, adaty günleri belläýmek galdy!».
Syýasatçylaryň, ykdysadyýetçileriň, ýazyjy-şahyrlaryň, žurnalistleriň, umuman, intelligensiýa wekilleriniň uly toparynyň dogduk mekandan baş alyp çykyp, terkiwatançylyga mejbur bolýan döwri, ady ýitmiş «Küýkiniň», ýagny Owadandepäniň teýinde günäsi subut edilmedik adamlaryň ýuwaş-ýuwaşdan çüýräp barýan ýyllary, eýsem, geçen asyryň 37-sinden habar berenokmy?
Eýsem, Oguljahan Mämikowa bilen Juma Ýazmyradowyň demi-demine ýetmän zowladýan çagyryşlaryndan soň paraddan geçip barýan elleri şarly märekäniň tribuna tarapa ululy-kiçili baýdak bulap, «Ur-r-r-a-a» diýip gygyran döwründen köp wagt geçdimi? Üstesine-de, tribunanyň deňine ýeteniňde, hökman iki gulagyň arasy erin bolaýmalydy.
Millionlarça pajygaly wakanyň içinden sogrup alnan bir mysaly mälim etmegi makul bildim. Takmynan 40 ýyl mundan ozal «Mugallymlar gazetinden» başga ähli metbugat serişdesiniň Aşgabadyň «Sowetskaýa» 46-synda ýerleşendigi köpleriň ýadynda bolsa gerek. Gazet-žurnallaryň ähli materialy şol adresde ýyglyp, şo howlynyň içinde çap hem edilýärdi.
Harp ýygýan linotip maşynlaryň birinde endam-jany gurap giden Rahman aga atly bir agajet ýaşuly işleýärdi. Agrasdy. Töwerek daşyna göz aýlamasy bolmazdy. Ne bir işe gelende salam-heligi bolardy, ne-de öýe gaýdanda kärdeşleri bilen hoşlaşardy.
Her niçigem bolsa, bir sapar ýaşula içini dökdürmek bize başartdy:
-- O döwürler murty başyny iýmişiň demi dag ýarýady, ogul. Menem abraýly bir edaranyň ýolbaşçysydym. Ine-de, geldi bir gun 7-nji noýabr! Her işgäriň eline bir baýdak tutduryp, sürdüler barymyzy köçe ýörişine. Şol dabaraly parad güni Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň we Döwlet howpsuzlygy komitetiniň öňünde iki sany uly syýasy ýalňyşlyk goýberäýsem näme! Birinjiden-ä, tribuna tarapa ýylgyryp seretmedim, ikinjidenem, elimdäki baýdagy ýokaryk galdyrmadym. Asfalty ýaryp çykdymy, gökden indimi - «ümsüm» edaranyň bir wekili zompa çykdy gapdalymdan! «Näme üçin galdyrmadyň baýdagy?» «Elim ýokaryk galanok». «Oň ýaly bolsa, ynha saňa ATAMYZYŇ portreti, göter şuny!». «Güm etsen-aý, ata seňki bolsa özün göteriber!»... Bar bolany şo, ogul. On bir ýyllap Magadanda tokaý ýatyryp, öldüm-öldümde öýe dolanandyryn»...
Aperin, molla Kemine! Sen müň kerem mamla!Şiraly Nurmyrat Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy, şahyry. Bu makaladaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabat, 21.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2007-nji ýylyň dekabr aýynda kabul edilen “Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynyň” taslamasynyň täze, rejelenen görnüşini makullady.
Geçen ýedi ýylyň içinde bu maksatnamanyň çäklerinde durmuş maksatly binalaryň 832-si guruldy. Mundan başga-da, 8 müň kilometr suw geçirijiler, 12,2 müň kilometr gaz geçirijiler, 10,4 müň kilometr elektrik geçirijiler, 4,5 müň kilometr awtomobil ýollary ulanmaga berildi, aragatnaşyk ulgamynda 15,7 müň kilometr telefon ulgamy çekildi, 385,5 müň sany telefon belgileri oturdyldy, 2,7 million sany el telefon belgileri berildi, şeýle hem beýleki düzümleýin desgalar guruldy. şol döwrüň içinde 2 sany iri we 10 sany kiçi agyz suwuny arassalaýjy desgalaryň, şeýle hem 4,5 million inedördül metr ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşyk işleri tamamlandy.
Geçirilen seljermeleriň netijeleri boýunça 2015 — 2020-nji ýyllarda ýerine ýetirilmeli işleriň möçberleri boýunça geçirilen hasaplamalary nazara almak bilen, sebitleri özgertmek baradaky maksatnamanyň rejelenen görnüşi taýýarlanyldy. şu taýýarlanan resminama laýyklykda, geljekde durmuş maksatly binalaryň 600-den gowragyny hem-de düzümleýin maksatly desgalaryň müňlerçe kilometrini gurmak göz öňünde tutulýar.
Milli maksatnamanyň esasy maksady welaýatlary senagatlaşdyrmaga ýardam etmekden, ýurdumyzda öndürilýän önümleriň möçberlerini artdyrmakdan, täze iş orunlaryny döretmekden we raýatlarymyzyň abadançylygyny ýokarlandyrmakdan ybaratdyr.


text:
Birleşen Ştatlaryň birnäçe senaty özbek prezidenti Yslam Karimowa tussaglykda saklanmaklary “syýasy maksatly ýaly bolup görünýän” bäş tussagyň azatlyga goýberilmegi üçin çagyryş etdi.
24-nji noýabrda Karimowa ugradylan hatda Demokratik partiýanyň senatlary Dik Durbin (Dick Durbin), Barbara Bokser (Barbara Boxer), Bob Keýseý (Bob Casey0, Robert Menendez (Robert Menendez), Patrik Lehi (Patrick Leahy), Riçard Blimental (Richard Blumenthal) we Benýamin Kardin (Benjamin Cardin), şeýle-de Respublikan partiýanyň senaty Mark Kirk Owganystan bilen ilteşikli meselelerde özbek-amerikan hyzmatdaşlyklaryna gowy baha berýändiklerini mälim etdiler.
Şol bir wagtyň özünde olar adam hukuklaryny gorap çykyş edýänlerden we žurnalistlerden ybarat bäş özbegiň tussaglykda saklanylmagynyň “iki ýurduň arasynda mundan beýläk amala aşyryljak hyzmatdaşlyklara böwet” bolup biljekdigini nygtadylar.
Şeýle-de, amerikan senatlary Akzam Turgunowyň, Dilmurad Saidowyň, Salijon Abdurahmanowyň, Muhammad Bekjanowyň we Bobomurod Razzokowyň halkara guramalary tarapyndan “wyždan ýesirleri diýip häsiýetlendirilendigini” bellediler.


text:
1892-nji ýylyň 7-nji noýabrynda Orsýet imperiýasynyň, şol wagtky at berlişi ýaly, Zakaspiý general-gubernatorlygynyň tabynlygyndaky şäheri – Aşgabadyň etegindäki Köşi obasynda regulýar Türkmen atly diwiziony döredilýär. 1911-nji ýylyň 30-njy ýanwaryndan beýläk-de onuň adyndan regulýar sözi aýrylyp, ol “Türkmen atly diwizion goşuny” diýlip atlandyrylýar.
Şol türkmen diwizionynyň bazasynda, ýerli halkyň ýardam bermegi bilen, 1914-nji ýylyň 29-njy iýunynda Türkmen kawaleriýa polky esaslandyrylyp, ol polk şol ýylyň 23-nji awgustynda döredilen “Tuzem-Kawkaz“ atly diwiziýanyň düzümine girizilýär. Bu diwiziýa rus sarizminiň tabynlygyndaky musulman halklaryň meýletinçilerinden düzülipdir. Çünki ol döwürde Orsýetde Orta Aziýanyň hem Kawkazyň musulman ilaty goşun gullugyna alynmaýar eken. Bu diwiziýa Ýewropada “Ýabany diwiziýa” adyny alypdyr. Ol Birinji jahan urşunda Günorta-Günbatar frontda Awstro-Germaniýanyň garşysyna söweşipdir.
Türkmen atly diwizionynyň esasyny Ahal hem Mary welaýatyndan bolan tekeler düzensoň, 1916-njy ýylyň 31-nji martyndan başlap, onuň ady “Teke kawaler polky” diýlip üýtgedilýär, gysgaldylybam oňa Teke polky diýlipdir.
1914-nji ýylyň 23-nji noýabrynda Ýewropanyň jümmüşindäki Duplise Duže obasynyň eteginde Teke polky nemesleriň regulýar pyýada goşunyny yza tesdirýär. Bu polkuň öň hatarda söweşmeginde “Tuzem Kawkaz diwiziýasy” 1916-njy ýylyň 28-nji maýynda Dobronousa söweşinde Germaniýanyň soýuzdaşy bolan Awstriýanyň regulýar goşunyny derbi-dagyn edýär. Şol uruşda olardan 2000 adam öldürilip, 3000 awstriýa esgeri ýesir alnypdyr, şeýle hem köp mukdarda ok-ýarag, pulemýot, top, birnäçe at olja alnypdyr.
“Russiýanyň harby taryhynda “Tuzem Kawkaz diwiziýasynyň“ 1916-njy ýyldaky bir ýylda eden 16 sany şowly hüjümi örän seýrek duş gelýä hadysa. Bu diwiziýanyň, esasanam, Teke polkunyň görkezen gahrymançylygyna haýran galmaly” diýip, 1917-nji ýylda (19.07.1917ý.) Orsýet imperiýasynyň wagtlaýyn hökümetinde Ýaragly güýçleriň Baş komanduýuşisi bolan general L.G. Kornilow açyk boýun alyp, olaryň gahrymançylygyny ykrar edipdir.
“Zakaspiýskaýa Tuzemnaýa” gazetiniň 1915-nji ýylyň 10-njy fewralyndaky sanynda Teke polkundan Birinji jahan urşuna gatnaşyp, örän abraýly söweşip, “Georgiý hajy” ordenine hem “Söweşde Gaýduwsyzlygy üçin” atly medala mynasyp bolan 67 türkmen esgeriniň atlary çap edilipdir. Şolaryň adyny-familiýasyny, doglan ýerini okanyňda, olaryň ýarpysyna golaýynyň Köşi ýa onuň töweregindäki obadan bolmagy haýran galdyrýar. Bu gazet Teke polkunyň söweşdäki edermenligi hakynda yzygiderli maglumat berip durupdyr. Hatda bu gazetde söweşde ýaralanlaryň haýsy gospitala ýerşeşdirilendigi, kimiň uruşda ýitenligi atma-at berlipdir.
Meşhur rus ýazyjysy N. N. Breşko-Breşkowskiý (1874-1941ý.) “Tuzem Kawkaz diwiziýasyna” bagyşlap döreden we 1991-nji ýylda çap edilen “Ýabany diwiziýa“ romanynda: “Wenger düzlüginde, Awstriýada uruş alyp baran rus goşunynyň hatarynda, örän aýylganç atly goşun peýda boldy, ol aýylgançlar Aziýanyň jümmüşinden gelen atly goşun bolmaly diýip, duşmanlar howsalaly gürrüň edýärdiler. Olar hakdaky gorkuly gürrüň diňe harbylaryň arasynda däl, graždan ilatyň arasynda hem aljyraňňlylyk bilen gürrüň edilýärdi” diýip ýazypdyr.
Teke polkunyň komandirleriniň biri Oraz han bolupdyr. Bu polkuň komandirleri türkmeniň iň sowatly maşgalalarynyň ogullary eken. Teke polkunyň belli-belli komandirleri general Kornilowyň janpenalary bolupdyrlar. Teke polkunyň Oktýabr rewolýusiýasyndan soňky alyp baran söweşleri, kimiň tarapynda bolandygy aýratyn gürrüň etmeli mesele. Ýöne Birinji jahan urşunda gahrymanlarça söweşip, Ýewropa ýaň salan Teke polky hakyndaky hakykat il-güne äşgär edilse, ata-babalarymyzyň ýakyn geçmişimizdäki taryhyna buýsanç artardy.
Döwlet Mäneli türkmen alymynyň, ýerli synçynyň edebi lakamy.


text:
“Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleriniň käbir işgärleriniň öz aýlyk haklaryny wagtynda alyp bilmeýändigi habar berilýär. Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy bilen söhbetdeş bolan käbir işgärler özleriniň maý aýynyň aýlyk haklarynyň haçan beriljekdigi barada takyk maglumatyň berilmeýändigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy bu barada maglumat almak üçin “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleri bilen habarlaşdy. Bu edaralaryň adynyň efirde tutulmazlygyny soran jogapkär resmileri işgärlere maý aýynyň aýlyk haklarynyň heniz berilmändigini aýdyp, “Alla ýol berse, işgärleriň aýlyk haklary öňümizdäki hepde beriler” diýdi.
Türkmen resmileri aýlyklaryň gija galmagynyň sebäbi barada özlerinde hiç hili maglumatyň ýokdugyny hem nygtady.
Azatlyk Radiosy bu mesele boýunça nebit-gaz edarasynyň käbir işgärleri bilen söhbetdeş bolan Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Premýer-ministr Deýwid Kameronyň 12-nji maýda yglan eden täze planyna görä, ozalky Sowet Soýuzyndan bolan syýasy we biznes elitasynyň wekilleri özleriniň Britaniýada edinen gymmatbaha gozganmaýan emläkleri sebäpli has kän jemgyýetçilik derňewine sezewar bolar.
Hapa, ýagny gümürtik ýollar bilen gazanylan pullaryň ýurt içine akyp gelmeginiň, daşary ýurt kopmaniýalarynyň Britaniýada gozganmaýan emläk edinmeginiň ýa satyn almagynyň badyny gaçyrmaga gönükdirilen täze başlangyç, emläkden kimleriň bähbit görýändigini anyklamak üçin, olaryň döwlet tarapyndan hasaba alynmagyny talap edýär. Bu ofşor, ýagny daşary ýurt kompaniýalarynyň emläk eýesiniň hakyky şahsyýetini gizlin saklamak üçin ulanýan usuly bolup durýar.
Täze düzgünleriň anyk nähili durmuşa geçiriljekdigi aýdyň däl. Emma Orsýetden we ozalky Sowet Soýuzynyň beýleki ýurtlaryndan bolan baý resmileriň we biznes adamlarynyň bir topary soňky ýyllarda Londonda gymmatbaha desgalary ele geçirdi. Bu täze başlangyç ahyrynda şol baý adamlary ýaşyrynlykdan çykmaga mejbur edip biler.
Täze düzgünler esasynda Britaniýadaky gozganmaýan emläkleriniň eýeçiliginiň anyklanmagy mümkin şahslaryň we olaryň garyndaşlarynyň käbirine nazar aýlalyň:
Igor Şuwalow
Prezident Wladimir Putiniň gol astynda premýer-ministriň birinji orunbasary bolup işleýän Şuwalow daşary ýurtda gozgamaýan emläginiň bardygyny açyk boýun aldy.
Ol özüniň hökmany girdeji jarnamasynda Awstriýada bir jaýy kärendesine alandygyny, Londonda 483 kwadrat-metrlik kwartirasynyň bardygyny görkezdi. Emma korrupsiýa garşy blog ýazýan Alekseý Nawalnyý geçen ýyl Şuwalowy özüniň Londondaky doly emlägini ýaşyrmakda aýyplady. Ol Britaniýanyň ýer registri boýunça dokumentini çap etdi we onda Şuwalowyň Tames derýasyna bakyp duran emläginiň bardygy belli bolýar. 2014-nji ýylda
Şuwalow bilen onuň aýalynyň kontrollygyndaky rus firmasyna geçirilen bu emlägiň satuw bahasy 11.44 million pound ($18 million) bolupdyr.
Kameronyň täze aýdyňlyk inisiatiwasy, Nawalnynyň 12-nji maýda aýdan sözlerine görä, Şuwalowy bu kwartirany öz ofşoryndan, ýagny daşary ýurt kompaniýasyndan kärendesine aldym diýmäge mejbur edip-de biler.
Alyýewler
«Panama kagyzlary» ady bilen daşarky dünýä syzan dokumentler Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň gyzlary Leýla bilen Arzuwyň geçen ýyl Britaniýanyň Wirjinia adalarynda guran gizlin ofşor kompaniýasynyň hem üstüni açdy.
Bu kompaniýa, panama dokumentlerini gören neşirleriň tassyklamagyna görä, Britaniýadaky köpmillionlyk gozganmaýan emläkleri dolandyrmak üçin döredilipdir.
«Panama kagyzlarynyň» partnýorlarynyň biri bolan Guramaçylykly jenaýat we korrupsiýa maglumatlary proýekti (OCCRP) geçen ýyl Londonda 10,500-kwadrat-fut, 25 million dollardan gowrak bahaly, bir ada firmasynyň eýeçiliginde bolan willanyň ozal Alyýewiňki bolandygyny habar berdi. Azerbaýjanyň prezidenti we onuň aýaly 2010-njy ýylda bu firmadaky paýlaryny öz gyzlary Leýla geçirdiler diýip, habarda aýdylýar.
Guramaçylykly jenaýat we korrupsiýa maglumatlary proýekti Alyýew maşgalasyny londondaky başga köpmillionlyk emläkler bilen hem baglanyşdyrýar, elbetde, resmi taýdan olaram ofşor firmalarynda hasaba alnan.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Pentagon resmileri Birleşen Ştatlara harby tälim almaga gelen owgan esgerleriniň onlarçasynyň iki ýyla golaý wagt bäri tapylmaýandygyny, olaryň Amerikada bikanun ýaşap, bikanun gazanç etmek bilen meşgullanýan bolmagynyň ahmaldygyny aýdýarlar.
Goranmak departamentiniň sözçüsi Adam Stump “Roýters» habar gullugyna 44 sany owgan esgeriniň niredediginiň bilinmeýändigini gürrüň berdi.
1-nji sentýabrdan bäri, rugsat almazdan, sekiz esger harby bazadan gitdi. Ady aýdylmaýan bir goranmak resmisi owgan esgerleriniň ýitrim bolmasynyň ýygjamlaşmagy alada dörediji we «juda gözden çykgynç» diýipdir.
Pentagon öz tälim beriş programmasynyň barlag-gözden geçiriş proseduralaryny berkidýär diýip, Stump aýdýar. 2017-nji ýyldan bäri 2,200 owgan esgeriABŞ-da tälim aldy.
Bu ýurt 2002-nji ýyldan bäri owgan howpsuzlyk güýçlerine tälim bermek, olary enjamlaşdyrmak üçin $60 milliard dolardan gowrak serişde goýberdi.


text:
Şwesiýanyň we Orsýetiň raýaty Çary Annamyradow 18-nji iýulda Belarusyň serhet gullugy tarapyndan Minskiň aeroportunda tutuldy. Asly türkmenistanly 1957-nji ýylda doglan Annamyradowyň Belarusyň kanun goraýjy organlaryna tabşyrylandygyny habar berildi.
Annamyradowy garşy almak üçin Belarusyň paýtagtynyň aeroportuna baran Minskiň ýaşaýjysy Myrat Hanalyýewyň sözlerine görä, Annamyradow hilegärlikde aýyplanyp, türkmen kanun goraýjylarynyň talaby boýunça saklanypdyr.
Şaýadyň sözlerine görä, bu talap Belarusyň häkimiýetlerine 2000-nji ýylyň başynda iberilipdir. Çary Annamyradowyň özi türkmen häkimiýetlerinde özüne garşy haýsy-da bolsa aýyplamalaryň bardygyndan bihabar bolandygy aýdylýar.
Çary Annamyradow Türkmenistandan daşary ýurtlara 2001-nji ýylda emigrasiýa çykdy. Şondan bäri ol Türkmenistana barmady.
2001-2002-nji ýyllarda ol Orsýetde we Belarusda ýaşady. Şol döwrüň dowamynda Annamyradow “Azatlyk Radiosynyň” Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy bolup işledi.
2002-nji ýylda oňa Şwesiýada syýasy gaçybatalga berildi we şondan bäri ol şol ýurtda ýaşady. Häzirki wagtda Çary Annamyradowyň iki ýurduň Şwesiýanyň we Orsýetiň raýatlygy bar.
Annamyradow öz dosty Myrat Hanalyýewiň çakylygy boýunça 18-nji iýulda Minske bardy. Belarusyň Serhet gullugynyň metbugat-wekili Alýaksandr Tsişenko serhetçileriň resmi düzgüne laýyklykda hereket edendiklerini aýtdy. "Eger adam halkara derejesinde gözlenýän bolsa, ony milisiýa organlaryna tabşyrýarlar" diýip resmi aýtdy.
Annamyradowyň ýanynda onuň ýetginjek ýaşyna ýetmedik gyzy hem bar eken. Ol we Annamyradowyň dostlary Şwesiýanyň Minskdäki ilçihanasyna ýüz tutdular.
Soňky maglumata görä, Annamyradow Minskiň 1-nji deslapky tussaghanasyna ýerleşdirilipdir. Belarus resmileriniň maglumatyna görä, Annamyradowyň işi Baş prokuratura geçirilipdir.
Azatlyk Radiosynyň Myrat Hanalyýew bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşaky düwmä basyň.


text:
Surat aldyrmak islemeýän çagalar
Internet süýji balajyklaryň suratlary bilen dolup daşýar. Ene-atalar bolsa, şu suratlardan ylham alyp, öz balalarynyň çagalygyny soňky ýyllarda ýatlamak üçin şeýle suratlar çekmäge ymtylýarlar. Emma her surat garaşylyşy ýaly bolup baranok.
Kiçijek melejik...
Iň azyndan niýet gözel...
Eliňi goýberme gyzjagaz, sen elbet-de başararsyň...
Diýmek, ähli çaga kädi halanok eken...
Ejesi bilen kakasynyň umyt edişi ýaly bolmandyr...
Belki-de bu suraty almak dogry pikir däldi...
Bu suratyň üstünlikli alynjagy ikuçlydy...
Gülkünç kitap belki ony has gyzyklandyrardy...
Ýatyrka has eýjejik boljak eken...
Täze ýyl jäjekleriniň süýjüligini bilýärdiňizmi?
Maňa baboçka daksaňyz aljak suratyňyz şu bolar...


text:
Soňky maglumatlara görä, ýerli jenaýatçy toparlaryň hüjümlerinden gaçyp gutulmak üçin serhet ýakalarynda ýaşaýan etnik özbekleriň on müňlerçesi serhetden aşyp, Özbegistanyň territoriýasyna geçdiler.
BMG-niň Gyrgyzystandaky ýörite wekili Miroslaw Ýença özbek häkimiýetleriniň maglumatlaryna salgylanmak bilen, häzirki wagt Gyrgyzystandan Özbegistanyň territoriýasyna gaçyp geçen bosgunlaryň sanynyň 75 müň töwerekdigini we ýakyn wagtlarda olaryň sanynyň 100 müňe ýeter diýlip garaşylýandygyny aýtdy.
Düýn Halkara Gyzyl Haç komiteti Gyrgyzystanyň günortasyndaky gumanitar ýagdaýyň örän ýitileşýändiginden alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
Türkmenistanly studentleriň müňlerçesiniň okaýan ýeri bolan Gyrgyzstandaky häzirki şertlerde ol ýerdeki Türkmenistanyň raýatlarynyn howpsuzlygy barada nähili alada edilýändigi barada Türkmenistanyň habar serişdeleri we resmi edaralary dymmaklaryny dowam etdirýärler.
Ýekşenbe güni Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrliginiň Oşdaky wekili Bakyt Usupow Oş şäherinde okaýan türkmenistanly studentleri alyp gaýtmak üçin Türkmenistandan Oşa ýörite uçarlary ýollandygyny tassyklady.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy hem aeroportyň resmileriniň sözlerine salgylanmak bilen, düýn daňdanlar iki sany uçaryň Gyrgyzystandaky studentleriň bir bölegini Türkmenabada alyp gelendiklerini habar berdi. Emma näçe studentiň Türkmenistana getirilendigi we ýene näçesiniň getiriljekdigi barada häzirlikçe anyk maglumat almak başartmady. Oşdaky studentler
Oş şäheriniň aeroportunda, 14-nji iýun
Azatlyk Radiosy şu gün Oş şäheriniň aeroportunda uçarlara garaşyp oturan beýleki türkmenstanly studentlerden käbirleri bilen telefon arkaly gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan studentlerden biri türkmenistanly studentlerden 300-den gowragynyň düýn we öňňün jemi üç sany uçarda Oşdan alnyp gidilendigini tassyklady, galan studentleriň haçan alnyp gidiljekdiginiň heniz anyk däldigini aýtdy.
Türkmenistanly studentleriň aýtmaklaryna görä, häzirki wagt käbir adaty ýolagçylar we aeroportyň işgärleri bilen birlikde türkmenistanly studentleriň 450-ä golaýy aeroportyň binasynda galmaklaryny dowam etdirýärler.
Studentler Türkmenistandan ýörite ugradylan azyk kömekleriniň hem bir böleginiň özlerine gelip gowşandygyny, ýöne azyklaryň örän ýetmezçilik edýändigini aýtdylar.
Türkmenistanly studentler aeroportyň töwereklerinde henizem aram-aram ok sesleriniň eşidilýändigini we düýn giçlik bolsa bulagaýçylaryň bir toparynyň aeroportyň golaýyndaky bir mekdebi partladandygyny aýtdylar.
Studentler Oşdan Bişkege gitmek mümkinçlikleriniň häzirlikçe ýokdugyny aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň DIM-i häzire çenli 300-e golaý türkmenistanly studentiň Türkmenistana iberilendigini we galan studentleriň gysga wagtyň içinde Türkmenistana iberilmegi boýunça resmileriň alada edýändigini Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna aýtdy.
Düýn Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň wekilleri Gyrgyzystandaky wakalar barada Moskwada gyssagly maslahat geçirip, ýakyn günlerde bu ýurtdaky ýagdaýlary durnuklaşdyrmak ugrunda zerur çereleriň görüljekdigi barada beýanat ýaýratdylar.


text: ABŞ we Orsyýet, Strategiki Ýaraglaryň Azaldylmagy Şertnamasyny täzelemek boýunça şu hepde Ženewada iki günlük gepleşik geçirerler. Eger ABŞ Gündogar Ýewropada raketa goranyş sistemalaryny ornaşdyrmak boýunça planlaryndan ýüz öwürse, Orsyýet ýadro ýaraglaryny uly möçberde azaltamaga taýýardygyny aýdýar. 1991-nji ýylda ýola goýlan START şertnamasy Amerikanyň we Orsyýetiň ýadro ýaraglaryny örän azaldypdy. Şol şertnamanyň möhleti 5-nji dekabrda dolýar we ABŞ-yň prezidenti Barak Obama iýul aýynda Moskwa sapar etmezden ozal, taraplaryň ikisi hem täze ylalaşyk boýunça öňe gidişlik gazanmagy umyt edýär.


text:
Britaniýanyň öňki premýer-ministri Toni Bleýr täze çap edilen ýatlamalarynda Yrak urşynda ölen esgerler we asuda ilat üçin aglandygyny aýtdy. Emma ol Yragyň diktatoryny häkimiýet başyndan agdarmak kararynyň dogry bolandygyna ynanýandygyny we ABŞ-nyň Yraga çozmagyny berk goldandygyna gynanmaýandygyny sözüne goşdy.
Bleýriň ýatlamasy şu gün ýaýradyldy. Ol bu kitabyndan düşen puly uruş weteranlaryna kömek edýän gurama berjekdigini yglan etdi.
Bleýr 2007-nji ýylyň iýunynda premýer-ministrlikden çekilipdi.


text:
Gollandiýaly ses berijiler 6-njy aprelde geçirilýän referendumda Ýewropa Bileleşiginiň Ukraina bilen ykdysady we syýasy gatnaşyklaryny güýçlendirmegini özleriniň goldap-goldamaýanlygyny mälim edýärler.
Referendumda Ýewropa Bileleşiginiň Ukraina bilen Assosiasiýa boýunça ylalaşygyny ratifikasiýa etmegi ses berişlige goýulýar.
ÝB-niň beýleki 27 agzasy ylalaşygy tassyklady.
Öňünden geçirilen pikir öwrenmeler ses berijileriň aglaba köpüsiniň “ýok” diýip jogap berjegini görkezdi.
Ses berişligiň netijeleriniň diňe Kiýew we Brussel bilen çäklenmän, Moskwada, Londonda we beýleki ýurtlarda hem duýuljagyna garaşylýar.
Ukrainanyň öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiç 2013-nji ýylda ÝB bilen bu ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrypdy we Ýewromaýdan protestlerine sebäp bolupdy, yzýany Orsýet Krymy anneksiýa etdi we gündogar Ukrainada orsýetçi separatistler bilen konflikt döredi.
Kreml ÝB-niň Ukraina bilen Assosiasiýa barada ylalaşygyna köp wagtdan bäri garşy çykyş edip gelýär.


text:
Eýran resmisi täze girizilen sanksiýalaryň Eýranyň ýadro işjeňliklerini haýalladyp biljegini boýun aldy.
Eýranyň Atom energiýasy gullugynyň başlygy Ali Akber Salehi BMG-niň iýunda girizen täze sanksiýalarynyň täsirini boýun alan ilkinji uly eýran resmisi boldy.
Eýranyň resmi IRNA habarlar gullugy Salehiniň «eger sanksiýalar Eýranyň ýadro işjeňliginiň öňüni almagy maksat edinen bolsa…biz olaryň işi haýalladyp biljegini, ýöne togtadyp bilmejegini aýdýarys» diýendigini ýazýar.
Ozal Eýranyň uly derejeli resmileri täze sanksiýalaryň edip biljek zadynyň ýokdugyny aýdypdylar.


text:
Lirik şahyr Atajan Annaberdi ýaşap ýörenliginde şu günlerde 65 ýaşynyň toýuny toýlamalydy, ýöne onuň aramyzdan gidenine 5 ýyl dolýar. Ol unudylar ýaly şahyr däldi. Sebäbi beýle şahyr bizde azdy, has takygy gaty seýrekdi.
Atajan Annaberdi 1946-njy ýylyň tomsunda şindiki Murgap etrabynyň Çäşdepe obasynda dünýä inipdi. Oba mekdebini tamamlady. Soňra bolsa 1970-nji ýylda Türkmen döwlet uniwersitetiniň Fizika fakultetini gutardy. Ol öz obasyna dolanyp, fizika sapagyndan mugallym bolup işledi.
Gadymdan fizika bilen poeziýanyň arasynda nähilidir baglanyşyk bar bolsa gerek. Beýik akyldar Omar Haýýam owalda matematik hem astronom bolupdyr. Soňra ömrüniň ahyrky bölegini poeziýa bagyşlapdyr. Leonardo da Winçi hem matematikany söýüpdir, bütin ömrüne ony öwrenipdir hem “dünýäde matematika ýaly gyzykly zat ýok” diýipdir. Ol fizikadan dünýä belli açyşlar edipdir.
Geçen asyryň ikinji ýarymynda bu däp has ýörgünli boldy hem “fizikler we lirikler” diýen adalga ýörgünli boldy. Şeýlelikde ol uniwersitet ýyllary poeziýa bilen gyzyklanypdy. Şol döwürler Türkmen döwlet uniwersitetinde örän güýçli hem täsirli edebiýat birleşmesi bardy. Dürli edebiýat agşamlary geçirilýärdi. Studentler çeper edebiýaty edil aýdym-saz ýaly gyzgyn garşy alýardylar. Uniwersitetiň Edebiýat birleşigine şahyrlar Gurbannazar Ezizow, Italmaz Nuryýew, Öwezmyrat Babaýew häli-şindi gelerdiler. Aram-aram Mämmet Seýidow, Çary Aşyr, Ruhy Alyýew, tankytçy Abdylla Myradow, hatda Kerim Gurbannepesow hem şol poeziýa agşamlaryna gatnaşardylar. Belli şahyrlar entek metbugatda çykmadyk goşgularyny şol edebiýat birleşiginde okap bererdiler. Kerim Gurbannepesow “Ýaşlyk dramasyny” ilkinji gezek Uniwersitetiň studentleriniň öňünde okapdy.
Ine, şol duşuşyklar hem Atajan Annaberdiniň şahyr hökmünde açylmagyna uly itergi beripdi. Onuň “Haly” atly çaklaňja poemasy şahyr Gurbannazar Ezizowyň nazaryna ildi.
Aslynda Atajanda poeziýa bolan söýgi gaty ir oýanan bolsa gerek. Sebäbi ol sazanda hem aýdymçydy. Akkordeon çalmaga ökdedi. Ol akkordeon bilen halk aýdymlaryny aýdardy. Onuň “Maral geldi” diýen aýdymyny türkmen radiosy häli-şindi efire bererdi. Eger ol aýdym-saza ýykgyn eden bolsa, poeziýany-da gaty ýaşlygyndan söýüp başlan bolmaly.
Nähilem bolsa Atajan uniwersiteti gutaransoň, merkezde galjak bolmady. Goşgularyny çykartmak üçin, haýsydyr bir redaksiýa ýa-da edara işe ýerleşmedi. Ol öz obasyna gitdi hem şol ýerde öz poeziýasy, öz aýdymlary bilen ýaşady.
Şol döwürde Atajan bilen baglanyşykly şeýle bir waka boldy. Geçen asyryň 70-nji ýyllarynyň ortalarydy. Pagta ýygymy möwsüminiň iň gyzgalaňly döwründe Türkmenistan Kompartiýasynyň adyndan bir medeni topar Mary topragyna barýar hem pagtaçylar bilen duşuşyp, olaryň “Armasyny ýetirmek” isleýär. Marynyň welaýat ýolbaşçylary tarapyndan garşy alnan ol topardan nirä gitjeklerini, kimler bilen duşuşjakdyklaryny soraýarlar. Şonda toparyň bir agzasy, Annaberdi Agabaý ýa-da Gurbannazar Eziz, “Biz Murgaba gitsek gowy bolardy. Murgapda hem beýik Leniniň adyny göterýän kolhozyň medeniýet öýünde çykyş edeli, şol ýerde uly edebiýat agşamyny geçireli” diýýär. Başga bir takyk teklip bolmansoň, ol aýdylan pikir kabul edilýär. Topar ýörite ulag bilen şol aýdylan oba ugraýar. Sebäbi şol obada ýaş şahyr Atajan Annaberdi ýaşaýan ekeni.
Pagta ýygymy meselesinde köteklenip gelýän kolhoz başlygy olary örän sowuk garşy alypdyr. Olaryň “Biz size goşgy okap berjek” diýen hoşniýetli sözüne, ol “Meniň häzir gaýgym goşgy diňlemek däl. Eger adam toplap bilsem, ony pagta meýdanyna sürjek” diýipdir.
Bu işe derrew resmi ýolbaşçylar goşulyp, ol başlygy syýasy bisowatlykda ýazgarýarlar. Şol agşam şol obada uly poeziýa baýramçylygy geçirilýär. Başlygyň meýline garamazdan, bütin oba şahyrlary diňlemäge gelipdir. Örän şowhunly agşam bolupdyr. Atajan bolsa ol agşam hem myhmanlaryň, hem obadaşlarynyň öňünde liriki goşgularyny okaýar, soňra-da saz çalyp, aýdym aýdyp berýär. Ol başlygyň ady soňra medeni çärelere üns bermeýän ýolbaşçy hökmünde birnäçe resmi dokladlara girizildi hem tankyt edildi. Soňra bu barada “Sowet edebiýaty” žurnalynda uly oçerk peýda boldy.
Poeziýa düşünmeýän diňe ol başlyk däldi. Şeýle söýülýändigine garamazdan, Atajan Annaberdiniň şol döwürde entek goşgular kitaby çykanokdy. Kitapsyz hem bolsa, ony SSSR Ýazyjylar birleşiginiň hataryna kabul etdiler. Ol şol döwürde-de, soňra-da kitabyny çykartjak, adyny görkezjek bolup, göze-başa düşmedi. Ýöne poeziýany hem aýdym-sazy jany-teni bilen söýerdi. Murgap jülgesine bir şahyr ýa ýazyjy gelse, ony derrew tapardy. Myhman üçin wagtyny-da, zehinini-de gaýgyrmazdy.
Atajan Annaberdide şeýle sada hem dogruçyl goşgy bar. Ol goşguda “Men her gezek gonamçylyga baranymda, kakamyň mazaryny görüp, şunuň üstüne gümmez galdyrmaly diýip pikir edýän. Ýene oňa elim ýetmeýär, iş-alada bilen ony ýadymdan çykarýan” diýilýärdi. Belki, gümmez hökmanam däldir. Iň gowy hem berk gümmez ynsanyň öz yzynda goýan beýik hyzmatydyr. Atajanyň hyzmaty hem onuň üstüne gün düşürmez, gar ýagdyrmaz diýip, umyt edýärin.
Çarwa obajygy
Atajan Annaberdi
Men bir çarwa obajygna sataşdym,
Sähraň jümmüşinde, içinde çölüň.
Bu täsin obajyk birmahal göçden
Bölünip galana edip dur çalym.
Uly-kiçi üçin kanun ekeni
Munda oba ýaşulsynyň aýdany.
Garşylanýar gelen çetinde obaň,
Ýola salnyp ugradýarlar gaýdany.
Myhman gelen güni toý tutýar oba,
Dutar çalynýar hem aýdylýar aýdym.
Diýýär her kim nobatyna garaşyp:
“Myhman, bizdenem bir duz dadyp gaýdyň!”
Aýlanarsyň. Gollaryny çyzgaşyp,
Goç ýigitler hyzmatyňda durarlar.
Demir ýol garasyn görmedik gyzlar
Adamsyz öýlere kürsäp urarlar.
Ojakdan göterlen çalymtyk tüsse
Sütün bolup ýeter durar asmana.
Milt etmersiň tämiz bolmasa kalbyň
Bu mukaddes oba aýak basmaga.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
Türkmenistanyň resmi maglumatlarda 1995-nji ýylyň 21-nji iýulynda kabul edilen milli “Saglyk” programmasynyň Türkmenistanyň taryhynda ýurduň saglygy saklaýyş boýunça täze syýasatynyň doglan güni hökmünde orun alandygy nygtalýar.
Şol bir wagtda-da synçylar garaşsyzlyk ýyllarynda ýurduň saglygy saklaýyş pudagynda amala aşyrylan çäreleriň saglygy saklaýyş sistemasynyň gowşamagyna getirenligini, resmi satatistika bolmasa-da, ýurtda ölüm derejesiniň ýokarlanmagynyň we ilatyň ýaşynyň ortaça uzaklygynyň gysgalmagynyň muňa aýdyň mysaldygyny belleýärler.
BMG-niň Dünýä saglyk edarasynyň maglumatyna görä, häzirki wagtda Türkmenistanda ilatyň ýaşynyň ortaça uzaklygy 60-67 ýyl aralygynda diýlip hasaplanylýar.
Asly Türkmenistandan bolan orsýetli lukman, medisina ylymlarynyň doktory Ýelena Silantýewa Türkmenistandan saglygyny bejermäge Orsýete barýanlaryň köpdügini gürrüň berdi.
Alym Türkmenistanda gurulýan we işleýän medisina merkezleriniň maliýe hem tehniki taýdan üpjünçiligine, keseliň sebäplerini anyklamak we bejermek üçin Türkmenistanda şu günki gün bar bolan maddy-tehniki mümkinçiliklere ýokary baha berdi.
Emma ol şu günki gün Türkmenistanda medisina hyzmatlarynyň hili boýunça bar bolan kynçylyklaryň sebäbini Ýelena Silantýewa kadrlar problemasynda görýär.
Türkmenistanyň saglyk merkezleriniň hyzmaty barada ilatyň arasynda nähili garaýyşlar bar? Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy Husan Ataýew öz başdan geçirenlerini Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
31-nji ýanwarda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýine baryp gördüler.
Ekskursiýa gatnaşyjylar Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň düzümine girýän Türkmenistanyň Döwlet muzeýiniň, Türkmenistanyň Prezidentiniň muzeýiniň, Etnografiýa we ülkäni öwreniş muzeýleriniň gymmatlyklary bilen tanyşdylar.
Bu ýerde ýurdumyzyň taryhy-medeni ýadygärlikleri hakyndaky gymmatly maglumatlary almak, ol ýa-da beýleki taryhy döwrüň ýylýazgysyndan ylmy taýdan tassyklanylan maglumatlary bilmek mümkindir.
Şeýle hem şol gün ýurduň ähli künjeklerinde türkmenistanlylaryň, şol sanda ýaşlaryň welaýat taryhy-ülkäni öwreniş muzeýlerine köpçülikleýin gezelençleri guraldy.