text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler
Düýn Ahal welaýatynyň atlylarynyň Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny Balkan welaýatynyň atly toparyna gowşurmak dabarasy boldy.
Şu mynasybetli Ahal welaýatynyň ýurdumyzyň günbatar welaýaty bilen araçäkleşýän ýerinde uly toý tutuldy. Arkadag Prezidentimiziň ak ýol arzuwlamagynda şu ýylyň 5-nji maýynda Gadymy Nusaý galasyndan bagalga alan atlylaryň Köpetdagyň etegi, Garagumuň jümmüşi bilen ençeme obalaryň, şäherdir şäherçeleriň üstünden geçip, bu ýere gelmekleri hemmeleriň şatlygyna şatlyk goşdy.
Baharly etrabynyň çägindäki beýik daglaryň etegi bilen gelen Ahal welaýatynyň atly topary günbatar welaýat bilen araçäkleşýän ýeriniň golaýynda saklandy. Bu ýerde olar welaýatyň ýaşululary tarapyndan garşylandy. Atdan düşen ýörişe gatnaşyjy ýigitler asylly däbe eýerip, ýaşuly nesliň wekilleri bilen salamlaşdylar, duz-çörek datdylar, hal-ýagdaý soraşdylar. Şol pursatdan soňra ýaşulularyň baş bolmagynda ýörişe gatnaşyjylar ak öýlerden düzülen özboluşly türkmen obasynyň töwereginde ýaýbaňlanan tomaşalary synladylar.
Ahal welaýatynyň birleşen dutarçylar toparynyň hoş owazly, şirin mukamly çykyşlary bilen başlanan tomaşalar köpöwüşginli şüweleňe utgaşdy. Bu ýerde toý gazanlary atarylyp, milli tagamlar taýýarlandy, sergiler guraldy. Gelin-gyzlaryň üme däbini ýerine ýetirýän, pişme we çörek bişirýän, el işlerini, şol sanda haly önümlerini dokap oturan pursatlary bu görnüşe özboluşly sazlaşyk goşdy. Bagtyýarlyga beslenen döwrümize mahsus ruhubelentlik bu ýerdäki dabaranyň bütin dowamynda duýuldy.
Soňra ahally aksakgal ýaşulular, mährem eneler, şeýle-de ýörişe gatnaşyjy ýigitler iki welaýatyň araçägini alamatlandyrýan bezemen derwezäniň ýanyna geldiler. Bu ýerde olary Balkan welaýatynyň ýaşuly nesliniň wekilleri duz-çörekli garşyladylar. Hödür-keremden soňra günbatar welaýatyň ýaşululary we mährem eneleri Ahal welaýatynyň atlylarynyň ýanyna baryp, ýyndam ahalteke bedewlerine halat-serpaý ýapdylar, ýörişe gatnaşyjy ýigitlere bolsa nepislik bilen keşdelenen tahýa geýdirdiler. Bu pursat uzak ýollary külterläp gelen atly ýigitlere hoşallygyň alamatyna öwrüldi.
Hut şol ýerde ahally ýigitler Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny Balkan welaýatynyň atly toparyna dabaraly ýagdaýda gowşurdylar. Şondan soň ol ýerdäki şowhun al-asmana göterildi. Balkan welaýatynyň medeniýet işgärleriniň ýerine ýetiren gazallarydyr küştdepdileri, aýdymlary uzaklara ýaň saldy. Bu çykyşlar çäre üçin niýetlenen esasy meýdançada dowam etdi.
Welaýatyň atly topary dabaraly ýöriş bilen baýramçylyk çäresiniň geçirilýän ýerine tarap ýola düşdi. Atlylaryň öňüni bagtyýar çagalar, medeniýet we sungat ussatlary çekdiler. Şol pursatlarda ýoluň iki tarapyny dolduryp duran, elleri ýaşyl Baýdakly welaýatyň köp sanly bagtyýar ýaşaýjylarynyň ýüzündäki şatlygy duýmagyň özboluşly lezzeti bardy.
Meýdança, sözüň doly manysynda, türkmeniň milli toýuny ýada saldy. Ak öýleriň hatary, onuň töweregindäki şowhun, şatlyk-şagalaň Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň ruhuna beslendi. Ýörişe gatnaşyjylar bu ýerdäki çykyşlary çäksiz höwes bilen synladylar. Galpak, urba, mysaýyp (myhman garşylamak), gelin, ak aş (ak goýun toýy), bukja toýlary, awa ugradyş däbi, gyza halat geçirmek dessury, saçak açmak dessury ýaly ajaýyp toý däp-dessurlaryny açyp görkezýän çykyşlarda özboluşly many öwüşgini duýuldy. Hemmeleriň ünsüni çeken şol çykyşlar welaýatyň ilatynyň toý däp-dessurlarynyň özboluşlylygyny görkezdi. Welaýatyň teatr artistleriniň daýhan durmuşyndan söz açýan çykyşy, zenanlaryň haly dokaýan, keçe basyp oturan pursatlary, el hünärine degişli beýleki nepis işleri ýerine ýetirýän pursatlary hem ünsi çekiji boldy.
Şüweleňli çäräniň dowamynda ol ýerde ýaýbaňlanan sergilere gyzyklanma uly boldy. Çärä gatnaşyjylar — atlylar we ýaşulular dürli gök-bakja önümleriniň, miweleriň, çörek we çörek önümleriniň sergisini höwes bilen synladylar. Kitap we ýaşajyk suratkeşleriň surat sergisi baý many-mazmunlylygy bilen tapawutlandy. Kitap sergisinde Arkadag Prezidentimiziň gymmatly eserlerine aýratyn uly ornuň berlendigi bellärliklidir. Myhmanlara döwlet Baştutanymyzyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly ylmy işinde beýan edilýän ot-çöplerden taýýarlanan çaýlar hem-de beýleki melhem içgiler hödür edildi.
Gözel dag eteginde bolan bu çärede sport çykyşlaryna aýratyn ähmiýet berildi. Sportuň boks, erkin göreş, taekwondo, karate ýaly görnüşleri boýunça görkezme çykyşlary, milli göreş boýunça ýaryş hemmeleriň gyzyklanmasyny artdyrdy. Welaýatyň güýçli pälwanlaryň gatnaşmagynda geçirilen milli göreş ýaryşynyň ýeňijilerine toý serpaýlary ýapyldy. Çäreleriň geçýän ýerinde welaýatyň türgenleriniň gazanan üstünliklerini şöhlelendirýän sergi hem guraldy.
Bu ajaýyp waka mynasybetli toý keşbindäki esasy sahnada Ahal we Balkan welaýatlarynyň medeniýet-sungat ussatlarynyň konsertiniň hem bolandygyny bellemek gerek. Ak bugdaý etrabynyň “Ahal owazlary”, Balkan welaýatynyň “Dehistan”, “Misserian”, “Sumbar”, “Merjen”, “Durmuş ýollary”, “Perwana”, “Etrek nagmalary” ýaly tans-folklor toparlarynyň çykyşlary hemmeleriň göwnüne ganat berdi. Belent joşgun bilen ýerine ýetirilen çykyşlarda bagtyýar döwrümiz, eziz Diýarymyz, Arkadag Prezidentimiziň amala aşyrýan beýik işleri, gamyşgulak bedewlerimiz, türkmen sporty öz buýsançly waspyny tapdy.
Ajaýyp dabaradan soňra ýaşuly nesliň ýagşy niýet-arzuwlary bilen Balkan welaýatynyň atly topary degişli ugur boýunça ýola rowana boldy. Ýeri gelende, atlylaryň 100 günüň dowamynda welaýatyň çäginiň gözel we täsin ýerleri boýunça ýöriş edenlerinden soňra, “Aziada — 2017-ä” bagyşlanan taryhy ýörişiň yzygiderlilikde Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlarynyň her birinde şonça günläp dowam etjekdigini, 2017-nji ýylyň 30-njy iýulynda bolsa ahally atlylaryň Sarahs etrabynyň çäginde — Bathyz döwlet goraghanasynda Mary welaýatynyň atly toparyndan Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny kabul edip, welaýatyň çägi boýunça ýene-de 50 günläp ýörişi dowam etjekdigini belläsimiz gelýär. Bu taryhy ýöriş bagtyýar halkymyza uly ruhubelentlik eçilýär.
"Türkmenistan".
Habarlar #atly ýöriş
- Atly ýöriş
Atly ýörişe gatnaşyjylar Şasenem galasynda08 Noýabr, 2016 (14:54)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Bötendaga geldi31 Oktýabr, 2016 (15:57)
- Atly ýöriş
Giň sähra keşdedir bedew gadamy11 Oktýabr, 2016 (15:03)
- Atly ýöriş
Türkmen kölüniň kenaryndaky dabara03 Oktýabr, 2016 (14:36)
- Atly ýöriş
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde26 Sentýabr, 2016 (15:53)
- Atly ýöriş
Argamak bedewler Awazada20 Sentýabr, 2016 (15:14)
- Atly ýöriş
Atlylar Hazar şäherinde12 Sentýabr, 2016 (15:07)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Mollagarada05 Sentýabr, 2016 (14:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş uly Balkan dagynyň alkymynda26 Awgust, 2016 (15:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Hazynalar mesgeni Ekeremde19 Awgust, 2016 (11:57)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Esenguluda16 Awgust, 2016 (11:44)
- Atly ýöriş
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap13 Awgust, 2016 (11:39)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Gadymy Dehistandaky dabara06 Awgust, 2016 (11:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Sumbar jülgesinde01 Awgust, 2016 (11:21)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aý daglarynyň eteginde25 Iýul, 2016 (11:15)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýigitler Nohur obasynda23 Iýul, 2016 (17:26)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýöriş Bereket şäherinde11 Iýul, 2016 (16:41)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler04 Iýul, 2016 (16:36)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Paraw-Bibide myhmançylykda02 Iýul, 2016 (16:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aziada-2017-niň hormatyna geçirilýän atly ýörişi Balkan welaýaty kabul edýär26 Iýun, 2016 (19:47)


c: text/html

text:
Duşenbe güni Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Günbatar ýurtlary Tähranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly Eýrana adalatsyz haýbat atmakda aýyplap, çykyş etdi.
Britaniýanyň “Guardian” gazýetine beren bu baradaky interwýusynda Rejep Taýyp Ärdogan Eýrany ýadro ýaragyna eýe bolmak synanyşygynda aýyplaýan ýurtlaryň hemmesinde-de ýadro ýaraglarynyň bardygyny belledi.
Şeýle hem, ol bu interwýusynda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejatyň Türkýäniň dostudygyny-da nygtady.
Şu gün Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan Eýrana iki günlük resmi sapara barýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Aşgabatda Täze ýyl dabaralaryna gatnaşdy.
TDH prezidentiň ýaş türkmenistanlylar bilen ýurduň baş arçasynyň ýanynda we Ylham çeperçilik-seýilgäh toplumynda Täze ýyl baýramçylygyna gatnaşandygyny ýazýar.
«Şu ýyl Türkmenistanyň Döwlet sirkiniň öňündäki meýdança giň gerimli Täze ýyl dabaralarynyň merkezi boldy» diýip, TDH habar berýär we şol ýerde ýurduň owadan bezelen iň beýik arçasynyň oturdylandygyny hem hakyky ertekiler şäherçesiniň emele gelendigini ýazýar.


text:
Orsýet Siriýadan harby enjamlaryny çykarmaga taýýarlanýar. Munuň öňüsyrasynda prezident Wladimir Putin Orsýetiň ýaragly güýçlerine uruşa gaplanan ýurtdan çykyp başlamagy tabşyrdy.
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň 15-nji martda çap eden beýannamasynda “howa bazasynyň tehniki işgärleri uçarlary Orsýet Federasiýasyndaky howa bazalaryna geçirmek boýunça uzak aralykdaky uçuşa taýýarlaýarlar” diýlip habar berildi.
Beýannamada harbylaryň gurallary we serişdeleri uçarlara ýükleýändigi hem aýdyldy.
14-nji martda Wladimir Putin Orsýetiň harby güýçleriniň Siriýadaky maksatlaryna esasan ýetendigini aýtdy we Orsýetiň goşunlarynyň Siriýadan çekilmeginiň konfliktiň syýasy çözgüdi üçin itergi bermegine umyt bildirdi.
Orsýetiň Siriýada 50-den gowrak söweş uçary we dikuçary, olary goraýjy uly bolmadyk topary we Siriýanyň harbylary bilen işleşýän geňeşçileriniň hem ýörite güýçleriniň ençemesi bar.
Putin Orsýetiň güýçleriniň Ortaýer deňzindäki harby-deňiz bazasynda we Latakia welaýatyndaky Hmeimim howa bazasynda ýerleşjekdigini aýtdy.


text:
Orsyetiň premýer-ministri Wladmir Putin garaşylmadyk ýagdaýda Çeçenistana baryp, prezident Ramzan Kadyrow bilen duşuşypdyr. Regionyň sosial-ykdysady ýagdaýy hem işsizlik problemasy barasynda gürrün edilipdir.
W. Putin Çeçenistanyň öňki prezidenti Ahmad Kadyrowyň guburyna gül dessesini goýupdyr. Ahmet Kadyrow 2004-nji ýylyň maýynda bomba partlamasynda heläk bolupdy.
Putiniň bu sapary Demirgazyk Kawkaz regionynda zorluklaryň artýan döwrüne gabat geldi. Hepdäniň anna güni Çeçenistanda bolan iki partlamada 4 polisiýa işgäri heläk bolupdy.


text:
Mary şäheriniň ýaşaýjysy 35 ýaşlaryndaky Agasapar girdejisi boýunça ilatyň orta gatlagyna degişli raýatlardan biri. Ol eýýäm ençeme ýyldan bäri kiçi biznes bilen meşgullanyp, Tagtabazarda hususy dükan ýöredýär.
Emma ol soňky aýlaryň dowamynda girdejisinden razy däl, onuň sebäbi söwda-satygyň azalmagy däl-de, eýse dolanyşykdaky manadyň azalmagy bilen bagly.
“Nagt pul berýänleriň sany günsaýyn azalýar, müşderileriň aglabasy harydyny ýazdyryp alýarlar, adamlarda pul ýok” diýip, Agasapar gapdalyndaky daşy könelip giden ýazgy depderini görkezip, bu ýagdaýyň söwda-satygy barha kynlaşdyrýandygyny aýdýar.
Häzirki wagtda Agasapar ýaly her bir söwdagäriň azyndan bir-iki sany 60 sahypalyk depderi bar. Il arasynda “ýazgy” diýilyän bu depdere söwdegärler karzyna berýän günlük harytlarynyň mukdaryny, bahasyny we beren müşderisiniň adyny ýazýarlar.
Döreýän kynçylyklar
Agasaparyň dükany adaty oba dükanlaryndan biri bolansoň, onuň hödürleýän harytlarynyň sany hem çäkli, onuň üstesine söwda-satygyň nagt pul esasynda geçirilmezligi, karzyna alnan harytlaryň wagtynda tölenmezligi onuň bu çäkli girdejisine hem howp abandyrýar.
Nagt pul berýänleriň sany günsaýyn azalýar, müşderileriň aglabasy harydyny ýazdyryp alýarlar
Iki çagaly masgalabaşy Agasapar: “Näme edeýin, çykalgam ýok” diýýär. Bu ýagdaýyň dowam eden halatynda, ol bu çäkli girdejisi bilen oňup bilmejegini hem sözüniň üstüne goşýar.
Sebäbi nagt pullaryň bolmazlygy her üç aýdan tölemeli salgytlaryň töleglerini hem kynlaşdyrýar. Salgytlary wagtynda tölemeseň bolsa, onuň jerimesi ýokary, ýa bolmasa, para tölemäge mejbur edýärler diýip Agasapar belleýär.
Nagt pul dolanyşygynyň azalmagy bilen bagly bu ýagdaýyň haçan we nähili düzeljegi, oňa çenli Agasapar ýaly dükan eýeleriniň işini dowam etdirip - etdirmejegi bolsa belli däl. Bu ýagdaýyň nähili dörändigi barada dürli pikirler bar.
Munuň sebäbi nämede?
Türkmenistanyň ilatynyň 60% töwereginiň işsizdigi aýdylýar. Dürli çesmelere görä, işli gatlagyň 48% töwereginiň eklenji oba hojalyga bagly. Oba hojalyk bilen meşgullanýanlaryň eline diňe hasyl toýy bellenende nagt pul düşýär.
Agasapar ýaly dükandarlaryň aýtmaklaryna görä, “eger daýhanlar hasylyny plandaky ýaly dolup bilseler, onda olar ýylda bir gezek alan karzlaryny töleýärler, plan başa barmadyk halatynda bolsa, olam bolanok – bu töleg indiki ýyla galyar”.
Diňe daýhanlar däl, ýazgy etdirip, haryt almaklyk pensiýasyna garaşýan ýaşulular, iş tapman işsiz gezip ýören raýatlar, hatda hökümet edaralarynda işleýän adamlaryň arasynda-da bu tendensiýa günsaýyn ýaýrap barýar. Onuň sebäbi harytlaryň günsaýyn gymmatlap, aýlyklaryň bolsa deň derejede galdyrylmazlygy diýlip hasaplanylýar.
Tagtabazar şäherçesindäki edaralaryň birinde hasapçy bolup işleýän 30 ýaşlaryndaky Kemal hem ýazgy bilen söwda edýänleriň biri.
“Ýazgy bilen söwda etsem, alan harydymyň maňa birneme gymmat düşýändigini bilýärin. Ýöne menem şeýle söwda etmäge mejbur, sebäbi zerur pul gerek bolanda, karzyna pul tapmak kyn” diýip, Kemal aýdýar.
Agasaparyň yagdaýyna gaýdyp gelsek, onuň ýazgy depderi dolupdyr, emma hasyl toýlarynyň geçendigine garamazdan, karzyny töläp bilmedik müşderileriniň sany bolsa öňki ýyl bilen deňeşdirilende bu ýyl has köp.
Agasaparyň näme etmeli diýen soraga jogaby ýok. Şol bir wagtyň özünde-de, ol karzyny töläp bilmedik daýhanlaryň hem çykalgasynyň ýokdugyny bilýär. Diňe Agasapar däl, daýhanlaram “bu ýyl gowy bolar” diýen umytda.


text:
XX asyr – türkmen milletiniň Ýewropa siwilizasiýasynyň akymyna goşulyp başlan eýýamy diýsek, ýalnyşmarys. Dogry, gadymy we orta asyrlarda-da biziň topragymyzda ösen siwilizasiýalar bolupdyr. Biziň eramyzdan öň Marguş, Parfiýa, Änew ýaly siwilizasiýalaryň dünýäde yz galdyryp gitmegi, soňra biziň eramyzda Seljuklar, Horezmiler siwilizasiýalarynyň döräp, adamzat medeniýetiniň, ylmynyň baýlaşmagyna öz täsirlerini ýetirendigi taryhy faktdyr. Emma şol siwilizasiýalaryň mirasdüşerleri bolan türkmenlere soňra taryhy toprakda merkezleşdirilen döwlet gurup, döwrebap dünýä siwilizasiýasyna ýakyndan goşulyşmak ençeme asyrlap başartmandyr.
Ýewraziýanyň etnosyny we medeniýetini öwrenen belli alym Lew Gumilýowyň “Etnoslar, ýagny dürli milletler taryhy ösüş ýolunda belli bir sebäpleriň, basyp alyjylykly uruşlaryň we beýleki faktorlaryň täsir etmegi bilen ýitip gidýärler ýa-da taze etnoslar bilen garyşýarlar. Olaryň galan bölekleri bolsa dünýä siwilizasiýasynyň ösüş ýolundan çetde galyp, durgunlyk akymyna düşýär” diýip bellemegi türkmen milletiniň geçen we geçýän menzillerini ýada salýar.
XIX asyryň ikinji ýarymynda türkmen topragynyň aktiw ösüş ýolundaky Demirgazyk siwilizasiýasy ýa-da Rus imperiýasy tarapyndan basylyp alynmagy, ýerli milletiň dünýäniň medeni gymmatlyklary bilen tanyşmaga ymtylyşyny ösdürýär. Eger ilki rus generallary merkezi hökümete berýän hasabatlarynda ýerli milleti ýabany we wagşy hasap edip, olaryň siwilizleşmäge ukyplarynyň ýoklugy hakynda ýazan bolsalar, wagtyň geçmegi bilen olar bu pikirlerinden dänip başlapdyrlar.
Şol döwrüň türkmen han-begleri, serkerdeleri, iri täjirleri, özlerini boýun egdiren siwilizasiýanyň hemmetaraplaýyn güýçli we gurat düzülendigine göz ýetirip, onuň ýoluny öwrenmäge, olardan sapak almaga girişipdirler. Ilki bilen barly türkmenler öz ogullaryny demirgazykdan gelen siwilizasiýanyň merkezine – Peterburga, Moskwa, Odessa, Orenburga döwrebap hünär, bilim almaga okuwa iberipdirler. 10-15 ýyldan soň, türkmenleriň ýaş nesli dürli hünärleri öwrenipdirler. Elbetde, olaryň ilkinji alan käri harby hünärler bolupdyr. Bu kärem olara at-abraýdan başga şol döwrüň siwilizleşen ýurtlarynda türkmen milletine bolan negatiw garaýyşlaryň dolulygyna üýtgäp başlamagyna getiripdir.
XX asyryň başlarynda Demirgazygyň we Ýewropanyň siwilizasiýasyndan sapak alan etniki türkmenleriň gatlagy döreýär. Olaryň ençemesiniň Birinji jahan urşuna gatnaşmagy olara Ýewropa medeniýeti bilen tanyşmaga gowy mümkinçilik berýär hem-de olarda hukuk döwlet gurluş sistemasy hakdaky ilkinji düşünjeleri döredýär.
Türkmenleriň belli serkerdeleriniň biri, Gökdepe galasyny goramakda at alan Dykma serdar öz ogly Orazberdini Sankt-Peterburgdaky harby mekdebe okuwa ugradýar. Orazberdi rus goşunlarynyň polkownik, soňra-da, 1918-nji ýylda, general derejesine ýetip, il arasynda Oraz serdar lakamyny alýar. Oraz serdar Aşgabatda döredilen Wagtlaýyn hökümetiň harby ministri bolýar. Ol Türkmenistany özbaşdak ýurt etmegiň aladasynda bolupdyr. Ýöne ol arzuwlaryny durmuşa geçirmäge wagtlaýyn hökümetem, soňraky bolşewiklerem ýol bermändirler.
Gökdepe galasynyň ýene bir gahrymanlarynyň biri Öwezbaý ady bilen tanalan serkerdedir. Onuň ogly Seýitmyrat Öwezbaýew ruslaryň tälimini alan şahslaryň biridir. Ol 1905-nji ýylda Ýelizawetgradyň harby uçilişesinde okaýar. Polkownik derejesine ýeten Seýitmyrat harby kärden başga ylym, bilim bilen ýiti gyzyklanypdyr. Ol birnäçe daşary ýurt dillerini bilipdir. 1918-nji ýylda ol Wagtlaýyn hökümetiň harby serkerdeleriniň biri bolýar. Seýitmyrat Öwezbaýew türkmenleriň özbaşdak ýaşamaga ukybynyň barlygyna ynanypdyr. Bolşewikler hökümetiniň üstün çykmagy ony aktiw syýasy göreşden saklasa-da, ol öz halkyna hyzmat etmekden çekilmändir.
Wideo: "Gaýgysyz Atabaýew" filminden. (Türkmenfilm)
Türkmenistanyň ilkinji Halk komissarlar sowetiniň başlygy Gaýgysyz Atabaýew Seýitmyrat Öwezbaýewiň tejribesini öz hökümetinde ýerlikli ulanypdyr. Atabaýew ony uly wezipelere belläp bilmese-de, geçirýän döwlet maslahatlaryna hökman çagyrar ekeni. Öwezbaýew 1929-njy ýyla çenli türkmen edebi mirasyny halka ýetirmekde uly işler geçiripdir. Ol türkmen dessanlaryny, ertekilerini we Magtymgulynyň goşgularyny jemläp, çapa taýýarlanlaryň ilkinjisidir.
Türkmenleriň taryhynda uly yz galdyran şahslaryň ýene biri Kyýat hanyň agtygy Garaşhan Ýomudskidir. Ruslaryň arasynda ol Nikolaý Ýomudskiý ady bilen tanalypdyr. Garaşhan ir döwürden, ýagny çagalyk ýyllaryndan başlap, demirgazyk siwilizasiýasynda sapak alan türkmenleriň ilkinjileriniň biridir. Ol öz sowady we bilimi bilen rus kärdeşleriniň arasynda-da saýlanypdyr.
1917-nji ýylda polkownik Nikolaý Ýomudskiý Wagtlaýyn hökmetiň görkezmesi bilen türkmen ülkesiniň (oblastynyň) komissary bolýar. Türkmenistanda bolşewistik häkimiýet gurlansoň, Ýomudskiý ähli ünsüni türkmen ýaşlaryny okuwly, bilimli etmäge gönükdirýär. Ol diňe sowatly türkmen ýaşlarynyň geljekde gadymy toprakda garaşsyz döwlet gurmaga ukyplarynyň boljagyna ynanypdyr. Şol ynam bilen hem 1924-nji ýylyň ýazynda Ýomudskiý Moskwa Staliniň ýanyna baryp, türkmen ýaşlarynyň bir toparyny daşary ýurtlara okuwa ugratmagy teklip edipdir.
Elbetde, Stalin SSSR-iň ilkinji ýyllarynda onuň bu teklibini dübünden inkär etmän, Moskwanyň eteginde “Serebrenyý bor” diýlen ýerdäki öňki graf Karzinkiniň mülkünde türkmen ýaşlary üçin ýörite okuw internatyny - “Domprosy” (bilimler öýi) açmagy tabşyrýar. Ýomudskiý ilki bilen garyp ýetim-ýesir türkmen çagalarynyň 250 sanysyny ýygnap, Moskwa alyp gidýär.
Ilkinji ýyllar ýerli millet garaýagyz reňkli çagalary kabul etmän, olary hatda urup-ýenjipdirler. Soňra Ýomudskiniň arada durmagy bilen bu gapma-garşylyk parahat çözlüp gidipdir. 1928-nji ýylda Ýomudskiniň ýogalmagy bilen bu okuw jaýy hem 1929-njy ýylyň başynda ýapylýar. Bäş ýylyň dowamynda hereket eden “Türkmen Domprosynda” bilim alan türkmen ýaşlary 1930-njy ýyllarda bilimli we sowatly adamlar bolup ýetişýärler. Olaryň köpüsi soňra 37-nji ýyllaryň tutha-tutlugynda ýok edilýär. Ýomudskiniň okuwçylarynyň birnäçesi Ikinji jahan urşuna hem gatnaşýarlar.
Demirgazyk siwilizasiýanyň täsiri bilen XX asyryň başynda birnäçe türkmen intellektuallary ýetişýär. “Gurt çagasyndan ekdi bolmaýşy” ýaly, demirgazyk rus siwilizasiýasyna türkmenlerden öz imperiýalary üçin wepaly hyzmatkär ýasamak hem başartmaýar. Uzak sowuk ýurtlarda bilim, sowat alyp, hatda dinlerinden geçip, Watana dolanyp gelseler-de, türkmen çagalary öz ülkelerini garaşsyz etmegiň arzuwynda bolupdyrlar.
Artykgül Teke gyzy (Tatýana Tekinskaýa) üç ýaşyndaka, 1881-nji ýylda grafinýa Milýutina tarapyndan Gökdepe galasyndan alnyp gidilip, Moskwa eltilýär, oňa gyzlar gimnaziýasynda, soňra Ýelizaweta adyndaky mugallymlar institutynda bilim berilse-de, onuň ata-Watana bolan duýgusyny ýüreginden öçürip bilmändirler.
Wideo: "Teke gyzy Tatýana" dokumental filminden.
Teke gyzy Tatýana türkmençe bir söz bilmese-de, öz topragyna gelip, obalarda türkmen çagalaryna bilim beripdir. Ol öz zähmeti üçin pulam soramandyr, diňe iýjek çöregini berseler, şonuň bilen hem oňup ýaşapdyr. Ol Garaşhan Ýomudskiý we Muhammetguly Atabaýew bilen bilelikde türkmen topragyny azat we garaşsyz etmek göreşiniň ilkinji kerpijini goýupdyr.
Demirgazyk siwilizasiýasynyň medeniýetini we okuwyny geçen türkmenlerden doganlar Kakajan bilen Bekgi Berdiýewler, Muhammet Geldiýew, Hajy Myrat, Kümüşaly Böriýew, Abdulhekim Gulmuhammedow, Bäşim Pereňliýew, Oraz Wepaýew ýaly başgada ençeme gerçekleri şu sanawa goşsa bolar. 1920-1930-njy ýyllaryň dartgynly wakalary we soňraky ýyllaryň stalinçilik repressiýasy demirgazyk siwilizasiýasynyň täsirinden dörän türkmen intelektullaryny öz halkyndan jyda düşürýär.
Demirgazyk siwilizasiýasynyň bolşewikler režimi tarapyndan marginallaşdyrylmagy, ýagny onuň galyba salynmagy, türkmen milletiniň intellektual ukybynyň çägini daraldýar. Nesiliň üýtgemegi bilen bu göýdüklik millete has aýdyň ornaşýar. Halk, Watan diýen duýgular adaty şygara öwrülýär. Watan üçin gan dökmek gury söz bolup galýar.
XX asyryň aýagynda intellektuallaryň ornuna hünärmentler gelýär. Her bir ýokary bilim alan, eli diplomly özüni intelligent hasap edip başlaýar. Millete ýetmeýän siwilizasiýanyň gory aýdyň görnüp ugraýar. Ýurtda “tehnokratlar”, “düme biten miweler” köpelýär. Bu hem jemgyýetde siwilizlenmedik toparyň - “Lýumpenleriň” döremegine getirýär we milli ideýanyň ýol almagyny kynlaşdyrýar, onuň öňüne böwet bolýar.
XXI asyrda nesil çalyşmak prosesiniň dowam etmegi hem-de dünýä siwilizasiýasynyň çäkleriniň açylmagy adaty ösüş ýoluna düşmek mümkinçiliklerini döredýär. 2015-2020-nji ýyllarda Günbatar we Gündogar siwilizasiýalarynda okap hem ýaşap, öz Watanyna gaýdyp geljek nesil türkmen milletiniň ösüşine uly itergi berer. Diňe şu nesil Türkmenistany siwilizlenen ösüş ýoluna getirer, azatlyga çykarar. Şonda Türkmenistan ösen siwilizasiýa bilen ýüzbe-ýüz bolup, dünýä siwilizasiýasyna öz mynasyp goşandyny goşar. Bu ösüş hem ahyr netijede türkmen milli ideýasynyň dabaralanmagynyň başlangyjy bolar.
Döwlet Hojamedow aşgabatly synçynyň edebi lakamy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýazyjy Çingiz Aýtmatowyň garyndaşlary, meşgur ýazyjynyň Moskwada onlarça ýyllaryň dowamynda ýaşan we işlän jaýynyň öz ellerinden alynýanlygyny aýtdylar. Aýtmatowyň agaçdan salynan jaýy Moskwanyň çetindäki Peredelkino poselogynda ýerleşýär. Öňden bäri ýazyjylaryň mekany hasaplanýan bu ýer ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, soňky döwürde emläk söwdegärleriniň basyşlaryna sezewar edilýär.
Çingiz Aýtmatowyň Peredelkinodaky jaýy ýazyjynyň bu ýere 1988-nji ýylda baraly bäri az üýtgäpdi.
Sosna, kerkaw we bereza agaçlarynyň kölegesinde duran agaçdan gurulan kaşaň jaý 1930-njy ýyllarda Iosif Staliniň Sowet Soýuzynyň baş ýazyjylary üçin esaslandyran Peredelkino poselogynyň iň gymmatly jaýlarynyň biri.
Aýtmatowyň garyndaşlary bu taryhy binanyň howp astyndadygyny aýdýarlar.
Olar bu jaýyň Aýtmatowyň maşgalasynyň elinden alynyp, täze gymmatbaha kotedžleriň gurluşygyna ýol açmak üçin ýok edilmeginden howatyrlanýarlar.
Sowet Soýuzy dargaly bäri bu ýerde gymmatbaha modern jaýlaryň sany gitdigiçe köpelýär.
Çingiz Aýtmatowyň gelini Gözel Aýtmatowa Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Meniň pikirimçe olaryň esasy maksady jaýy ýykyp, ýeri satmak. Çingiz Aýtmatow halkara derejesinde meşgur adamdy. Olaryň wagtyň geçmegi bilen Aýtmatow barada ýatlamalaryň gowşamagyna garaşan bolmaklary ähtimal”.
2008-nji ýylda aradan çykan Aýtmatow Peredelkinoda 20 ýyl ýaşady.
Onuň ýaşan jaýy we jaýyň ýerleşýän ýeri, Halkara edebiýat fonduna degişli. Sowet Soýuzy dargansoň Peredelkino bu fondyň eýeçiligine geçipdi.
Dawaly mesele
Fond Aýtmatowyň jaýyny yzyna almaga kanun taýdan hakynyň bardygyny belleýär we ölüminden soň bu jaýyň garyndaşlaryndan alynmagyna Aýtmatowyň özüniň razy bolanlygyny aýdýar.
Fondyň başlygy Iwan Perewerziniň sözlerine görä, Halkara edebiýat fondynyň ýolbaşçylary ençeme sapar arza bilen suda ýüzlenripdir. Perewerzin Aýtmatowyň garyndaşlarynyň “ýakyn hossarynyň adyny hyýanatçylykly peýdalanyp, Peredelkinoda bikanun ýaşaýandyklaryny” bellemek bilen, suduň olaryň jaýdan çykarylmagy boýunça höküm çykarandygyny aýtdy.
Emma Aýtmatowa sud diňlenişiginiň maşgalany habarly etmän geçirilenligini aýdýar. Şeýle-de ol fondyň poseloga eýe çykmagynyň kanuna laýyk bolanlygyna hem şübhe bildirýär.
Moskwanyň tiz ýaýbaňlanmagy Peredelkinodaky emlägiň bahalarynyň galmagyna getirýär. Ýerli ýaşaýjylaryň birnäçesi Halkara edebiýat fondunyň ýolbaşçylarynyň korrumpirlenen häkimiýetler bilen dilleşip, Peredelkinodaky emläkleri satyp peýda görýändiklerini çak edýärler.
Medeni miras
Orsýetiň prezidentiniň ýanyndaky Jemgyýetçilik Palatasy Aýtmatowlar maşgalasy bilen Halkara edebiýat fondunyň arasynda araçy bolup çykyş edýär. Bu edara Aýtmatowyň ýaşan jaýynda onuň muzeýini döretmek baradaky ideýany goldaýar.
Ençeme jaýlar medeni miras hökmünde muzeýe öwrülipdi, bu jaýlarda ýazyjylar Boris Pasternak, Ýewgeniý Ýewtuşenko, aýdymçy Bulat Okudžawa we çagalaryň şahyry Korneý Çukowskiý ýaşapdy.


text:
“Human Rights Watch” guramasy üç özbegiň Gyrgyzystana iberilmezligi üçin Orsýete çagyryş etdi. Agzalýan gurama, özbekleriň Gyrgyzystana iberilen halatynda, gynamalara duçar boljakdyklary barada çynlakaý howp abanýar diýýär.
“Human Rights Watch” guramasynyň penşenbe güni ýaýradan beýanatynda, Bişkek üç özbegiň 2010-njy ýylyň iýun aýynda Gyrgyzystanyň günortasyndaky gyrgyzlar bilen etniki özbekleriň arasynda bolan çaknyşyklar döwründe öldürmelere gatnaşandygyny aýdyp, olaryň ýurda iberilmegini isleýär diýilýär.
Şol çaknyşyklar döwründe ýüzlerçe adam öldürilipdi we müňlerçesi hem başga ýere göçürilipdi.
“Human Rights Watch” guramasy, öz ekspertleriniň Gyrgyzystandaky çaknyşyklar barada derňewleri geçirendigini aýdýar. Şeýle-de, çaknyşyklar döwründe polisiýanyň ençeme gynamalary edendigini belleýär.
“Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktory Hag Williamson “Orsýet bu adamlaryň Gyrgyzystana iberilmeginiň öňüni almak üçin özüniň halkara borçlaryny ýerine ýetirmelidir” diýýär.


text:
Paýtagt Aşgabada gije garaňkyda beýik ýerden syn etseň, şäher ikä bölünýär. Biri gündiz ýaly ýagtylyk, beýlekisi bolsa şäheriň gijäniň garaňkysynda ýitip gidýän bölegi. Bu görnüş şol bir wagtyň özünde Aşgabat we onuň ýaşaýjylary nukdaýnazaryndan hem köp zady aňladýar.
Şäheriň ýagty bölegi - täze gurlan binadyr, ýollary hatda gijelerine boş ýatan gezelenç baglaryny öz içine alýar. Bu, umuman, baý gatlagyň ýaşaýan ýerleri. Şäheriň garaňky bölegi bolsa aglaba sowet döwründen galan jaýlardan ybarat.
Aşgabadyň yşyklandyrylan böleginde, ýagny şäheriň günortasynda gurulýan ýa-da abatlandyrylan köçeleriniň her gapdalynda 10-15 metrden bir setir yşyklandyryş sütünleri dikilen. Her setirde 5-6 sany çyraly sütünler bar.
Arçabil, Köpetdag, Çandybil, Bitaraplyk, Garaşsyzlyk we 10 ýyl abadançylyk prospektleri şol köçelerden diňe käbirleri. Bu köçeleriň gyrasyndan geçýän trotuarlaryň, ýagny ýanýodalaryň we olaryň ugrundaky binalaryň gije yşyklandyrylyşy hem tapawutly.
Çyralar uzyn gije söndürilmeýär
Aşgabadyň Türkmenbaşy şaýolunyň ugry
Bu ýagdaý şäheriň agzalýan böleginiň diňe köçelerine mahsus däl, hatda gijelerine boş ýatan gezelenç baglaryna hem degişli. Parklarda her 10-15 metrden goýlan sütünleriň üstünde bir däl, dört bäşden çyra bar. Olaryň ählisi hem uzyn gije ýanýar, ertire çenli söndürilmeýär.
Şeýle parklar, baglar hakda aýdylanda, Türkmenbaşy prospektiniň ugrundaky Garaşsyzlyk, Bitaraplygyň 5 ýyllygyna döredilen park, A.Nyýazow propsektiniň ugrundaky Altyn asyr hem-de Garaşsyzlygyň 10 ýyllygyna döredilen parklar barada gürrüň etse bolar.
Emma şäheriň günorta-günbatary ýalpyldap dursa-da, paýtagtyň demirgazygynda ýerleşen ”Hitrowka”, ”Posýolka” ýaly raýonlarynyň köçeleri gijelerine gap-garaňky. Paýtagtyň çetindäki Şor, Garadamak we Çoganly raýonlarynda hem ýagdaý şondan tapawutly däl.
“Sowet döwründen bäri çyralar ýanmaýar”
Bu raýonlardaky köçe çyralarynyň köpüsiniň ýurt garaşsyzlygyny alaly bäri ýanmaýandygyny ”Posýolka” raýonynyň ýaşaýjysy Ilmyrat gürrüň berýär. Onuň aýtmagyna görä, sowet döwründe bu raýonyň her bir köçesinde çyraly sütünler bolupdyr.
“Sowet döwründe toý-tomaşada, ýagdaýy bolan, köçede kino görkezýärdi. Şonda, kino görüp bolar ýaly, çagalar köçe çyralaryny ýaý bilen atyp döwýärdiler. Hatda şonda-da ertesi gün şol çyralary täzeden goýýardylar. Indi bolsa asla seredilenogam” diýip, Ilmyrat ýatlaýar.
Aşakdaky wideoda Aşgabadyň dürli künjeklerinde ýazga düşürilen wideo tomaşa edip bilersiňiz.
Ilmyradyň aýdyşy ýaly, ady agzalan raýonlaryň köçeleriniň köpüsinde çyralar däl, eýsem şol çyralary dakar ýaly sütünler hem ýok. Tümlükde ýaşaýan raýonlaryň ýaşaýjylary bu ýagdaýdan özleriçe çykalga tapypdyrlar.
Çykalga
Olaryň käbirleri tok edarasyna ýüz tutup, öz pullaryna tok geçiriji sütünlere çyra dakdyrýan bolsalar, käbirleri öz ýaşaýan jaýlarynyň tamlarynda ýönekeý lampalary dakyp, öýleriniň töwereklerini yşyklandyrýarlar. Olaryň öýleriniň töwereklerini yşyklandyrmaklarynyň esasy sebäbi ogrulardan goranmak.
“Çyra ýanyp dursa, ogrular birneme ýaýdanýarlar. Ýogsam, gijäniň garaňkysynda howlusyndan zadyny ogurladýanlar az däl. Awtoulagyny howlynyň daşynda goýýanlaram ýörite çyra goýýarlar” diýip, aşgabatly Ilmyrat aýdýar.
Emma ýerli ýaşaýjylaryň aladasy bilen edilýän bu çäreler agzalýan raýonlary tümlükden çykaryp bilmeýär. Şonuň üçin büdür-südür köçeli bu raýonlardan gijesine ýöremek hem kyn. Çoganly, Şor we Garadamak ýaly raýonlarda bolsa gijesine ötegçilere itleriň topulýan halatlary-da seýrek däl.
Aşgabadyň Hitrowka raýonyndaky köçeleriň biri
Özüni Merdan diýip tanadan Çoganlynyň ýaşaýjysy bu barada şeýle diýýär: “Ylaýta-da, Çoganla gije barar ýaly däl. Garaňky köçeleriň haýsysynda itiň topuljakdygyny ýa-da çukura gaçjakdygyňy bilip bolanok. Bu raýona gowy belet bolaýmasaň, gije barar ýaly däl”.
“Hökümet tarapyndan berilýän üns”
Soňky birnäçe ýyl bäri paýtagt Aşgabadyň gijeki yşyklandyrylyşyna hökümet tarapyndan berilýän üns artdy. Ýurt baştutany Aşgabadyň gijeki yşyklandyrylyşy barada paýtagtyň häkimine birnäçe gezek ýörite tabşyryklar hem berdi.
Duşenbe güni geçen göni aragatnaşyk arkaly wideogörnüşli hökümet maslahatynda hem Aşgabadyň häkimi R.Nurmämmedow paýtagtyň beýleki ulgamlary bilen bir hatarda yşyklandyryş ulgamynyň hem sazlaşykly, bökdençsiz işlemegi üçin görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Bu hökümet maslahatynda yşyklandyryş barada paýtagtyň haýsy bölegi hakda gürrüň edilendigini aýtmak kyn. Emma paýtagtyň ýarpy bölegi gündizlik ýaly bolsa, beýleki ýarpysy indi ýylyň-ýylyna tümlükde galýar.
Şol bir wagtda toksuzlykdan kösenýän obalar hem az däl. Toksuzlykdan, esasanam, geçen ýylyň gyş aýlarynda Türkmenistanyň Lebap we Mary welaýatlarynda ýerleşýän ençeme obalar kösenip, olaryň toklary ençeme günläp ýa düýbünden kesilipdi ýa-da olar tok bilen yzygiderli üpjün edilmändi.


text:
9-njy maý ýeňiş baýramy golaýlaşdygyça, paýtagtda gara we mämişi çyzykly georgiý lentalaryna duş gelse bolýar. Ýeňiş gününiň öňüsyrasynda georgiý lentalarynyň paýtagtda peýda bolmagy o diýen täzelik bolmasa-da, şu ýyl olar geçen ýyldakylara garanyňda has köp göze ilýär. Özi-de öten ýyllar bu lentany aglaba etniki ruslar dakynan bolsalar, häzir türkmenleriň döşlerinde hem bu lentalary görmek bolýar.
Bu lentalary awtoulaglarda, hatda käbir awtobuslarda hem görse bolýar. Köçeden geçip barýan adamlaryň arasynda çep döşlerinden georgiý lentasyny asyp ýörenleri hem bar.
Döwlet edara-kärhanalarynyň käbirlerinde hem georgiý lentalaryna duş gelse bolýar. Paýtagtdaky Daşary ykdysady we aragatnaşyk bankynda müşderilere hyzmat edýän penjireleriň ählisinde georgiý lentalary asylypdyr.
Käbir orta mekdepleriň okuwçylarynda we mugallymlarynda hem bu lentany görmek bolýar. Ylaýta-da, ors dili bölümi bolan mekdeplerde munuň ýaly ýagdaý köp duşýar. Mysal üçin, paýtagtyň 55-nji, 48-nji mekdeplerinde şeýle ýagdaý göze dürtülýär.
Bu okuwçylara lentalary ene-atalary alyp beripdirler. Mekdebe okuwçylaryň georgiý lentaly gelmeklerine mekdep ýolbaşçylary hiç hili reaksiýa bildirmeýärler. Mugallymlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, bu lentalary gadagan edýän ýa-da rugsat berýän görkezme ýok.
Rus ilçihanasy
Şol bir wagtda-da gürrüňi gidýän georgiý lentalary paýtagtda Russiýanyň ilçihanasy tarapyndan paýlanýar. Ilçihanada aýdylyşyna görä, bu aksiýa boýunça her bir adama bir lenta mugt berilýär. Bu lentalary diňe rus ilçihanasyndan alyp bolýandygyny, başga ýerden olary tapyp bolmaýandygyny hem ilçihananyň resmileri mälim edýärler.
Russiýanyň ilçihanasynda hem georgiý lentalarynyň çalt gutarýandygy aýdylýar. Şu gün ir bilen Russiýanyň ilçihanasynyň öňünde 15-20 adam georgiý lentasyny almaga nobata durdular. Georgiý lentasynyň haçan getiriljekdiginiň näbellidigini ilçihanananyň işgäri habar bereninden soň, adamlar ol ýerden gitdiler.
Georgiý lentasy 1769-njy ýylyň 26-njy noýabrynda Ýekaterina II tarapyndan döredilýär. Rus-türk urşy mahaly döredilen bu lenta Georgiý Pobedonosesiň ady dakylýar. Soňky döwür Russiýada bolsa bu lentalar 1941-45-nji ý.ý. urşy bilen baglanyşdyrylýardy. Şol bir wagtda-da, Ukrainadaky ýaragly krizis sebäpli häzir bu lentalar dünýäniň köp ýurtlarynda rus harby agressiýasy, ors şowinizmi we separatizm hem-de uruş hereketleri bilen baglanyşdyrylýar.
Belläp geçsek, Türkmenistanda Beýik ýeňşi alamatlandyrýan resmi ulanylýan lenta hem bar. Bu lenta o diýen giň ýaýran däl. Ony käbir köpçülikleýin çäreler geçirilýän ýerlerde ýa-da telewideniýede görmek bolýar. Bu lenta georgiý lentasyndaky gara çyzygyň ýerine ýaşyl çyzygyň çekilmegi bilen tapawutlanýar.


text:
BMG-niň Çagalar fondunyň (ÝUNISEF) şu gün ýaýradan maglumatynda Liwiýanyň Misurata şäherinde soňky 3 hepdäniň dowamynda azyndan 20 çaganyň öldürilendigi aýdylýar.
11-nji aprelde liwiýaly pitneçilere Misurata şäheriniň gözegçiligini almak başartdy.
ÝUNISEF-iň beren maglumatlarynda dürli ok atyşyklardan, partlamalardan heläk bolan çagalaryň arasynda 9 aýlyk bäbegiň hem bardygy aýdylýar.
BMG-niň Çagalar fondy Misurata şäherindäki howpsuzlyk ýagdaýynyň ýaramaz bolmagy, suw hem azyk harytlarynyň ýetmezçilik etmegi sebäpli ýene müňlerçe çaganyň ömrüne howp abanýandygyny duýdurdy.


text:
Pakistanyň we Hindistanyň ýokary derejeli diplomatlary 3-nji martda gepleşikleri geçirýärler. Bu, geçen ýyl Nýu-Deli iki ýurduň arasyndaky ençeme duşmançylykly meseleleri çözmäge gönükdirilen gepleşikleri geçirmäge çagyryş edeni bäri, ýokary derejeli guramaçylykda geçirilýän duşuşyklaryň biridir.
Hindistanyň daşary işler boýunça sekretary Subrahmanýan Jaişankar pakistanly kärdeşi Aizaz Ahmad Çaudri bilen Yslamabatda duşuşýar.
1947-nji ýylda Pakistan Hindistandan bölünip aýrylany bäri, dawaly Kaşmir sebiti sebäpli iki ýurduň arasynda iki uruş boldy. Gimalaý regiony dawaly serhetler arkaly iki ýurduň arasynda bölünendir.


text:
Owganystanyň Uruzgan merkezi welaýatynda polisiýanyň gaçgak wekili neşäniň täsiri astynda 10 kärdeşini atyp öldürdi. Şeýle hadysa welaýatda iki hepdeden az wagtyň dowamynda ikinji gezek ýüze çykdy.
Polisiýa wekiliniň gözlegi dowam edýär, häkimiýetler onuň “Talyban” topary bilen gatnaşygynyň bolmagyny güman edýärler.
“Talybanyň” metbugat-wekili bu hadysanyň bolandygyny 26-njy ýanwarda tassyklady, emma söweşijileriň Çinarto etrabynda hem polisiýa bölümini ele salandygyny aýtdy.
Synçylar gije bolan bu hüjümiň “Talybanyň” gyş paslynda öň görülip eşidilmek giň derejede alyp barýan hüjümleriniň bir bölegi bolup, parahatçylyk ugurndaky gepleşiklere itergi berilýän wagtyna gabat gelendigini belleýärler.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu iki günlük resmi sapar bilen Tährana barýar. Dawutoglunyň 4-5-nji martda amala aşyrjak bu sapary barada onuň edarasy habar berýär.
Şu ýylyň başynda Eýrana garşy girizilen halkara sanksiýalaryň ýatyrylmagy bilen, iki goňşy ýurduň liderleri söwda hyzmatdaşlygy barada maslahat etjege meňzeýär. Şeýle-de, olar Siriýadaky uruş dogrusynda özleriniň çürt kesik tapawutly garaýyşlary barada hem maslahat edip bilerler.
Eýran we Orsýet Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady goldaýar. Şol bir wagtda Türkiýe muny aç-açan tankyt edýän ýurtlaryň başynda bolup, Ankara sünni oppozisionerleri goldaýar.
Şeýle-de, Türkiýe Eýran bilen diplomatik gatnaşyklaryny kesen Saud Arabystany bilen hem ýakyn gatnaşykdadyr.


text:
Inguşlar
Inguşlar (özlerini galgaý diýip atlandyrýarlar) – Geçen-Inguş ASSR-nyň günbatar Raýonlarynda, dag eteklerinde we tekizlik zolaklarda, şeýle hem Baş Kawkaz dagynyň merkezi böleginiň jülgelerinde ýaşaýan halk. Inguşlaryň sany 158 müň adam (1970). Olar inguş dilinde gepleýärler. Inguşlaryň dine ynanýanlary yslam dininiň sünni mezhebine uýýarlar. Iň gadymy inguş obalary daglyk ýerlerde ýerleşip, aýry-aýry taýpa-urug toparlara (jemgiýete) bölünip ýaşapdyrlar. Olaryň daglyklardan düz ýerlere geçmegi XVI-XVII asyrlarda başlanyp, XIX asyryň 30-60-njy ýyllarynda has-da güýçlenipdir. Inguşlaryň ilkinji obalaryndan biri Anguş (Inguş) bolupdyr. Inguşlaryň ady hem Anguş (Inguş) atly obanyň adyndan gelip çykypdyr. Olaryň esasy kärleri ekerançylykdan, maldarçylykdan we bagçylykdan ybarat bolupdyr. Häzir Inguşlaryň köpüsi senagatda medeni durmuşy düýpgöter özgerýär. Sowatsyz ýok diýilýär, milli intelligensiýasy ösüp ýetişýär, teatry we çeper edebiýaty döreýär. Inguşlaryň taryhy, ykdysadyýeti we medeniýeti barada Geçen Inguş ASSR-y (seret) diýen makalada giň maglumat berilýär.


text:
Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň 34-nji Baş Assambleýasyna gatnaşmaga gelen Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň wise-prezidenti Weý Jezong “Türkmenportala” beren interwýusynda şeýle gürrüň berdi:
- Merkezi Aziýa sebitinde ilkinji bolup bu abraýly oýunlary kabul etmek hukugyna Türkmenistanyň eýe bolmagy ýurduň dünýädäki abraýyny has-da belende göterýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen bu Oýunlary ýokary derejede geçirmek üçin iri sport şäherçesiniň gurulmagy hem taýýarlygyň ýokary derejededigini görkezýär. Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň ýurtda sporty ösdürmeklige uly üns bermegi bilen Türkmenistanyň sport abraýy barha ýokarlanýar.
Men iş saparlary bilen Aşgabatda birnäçe ýola boldum. Her gezek gelenimde şäheriň ep-esli derejede özgerip, Aziada — 2017-ä taýýarlyklar barada köp işleriň edilendigine şaýat bolýaryn. Türkmenistanyň Oýunlara diňe bir guramaçylyk babatynda däl-de, eýsem ussat türgenleri ýetişdirmek babatda hem ýokary derejede taýýarlyk görýändiginden habarymyz bar. Soňky ýyllarda halkara ýaryşlarynda medallara mynasyp bolýan türkmen türgenleriniň sany barha artýar. Aşgabatda geçiriljek Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň 34-nji Baş Assambleýasynda Aziýa oýunlarynyň ählisi boýunça öňde durýan wezipelere seredilip geçiler. Şeýle iri halkara maslahatlaryň geçirilmegi bu ugurga özara pikir tejribe alyşmaga uly mümkinçilik berýär.
Türkmen döwletiniň mümkinçilikleri hem-de türkmenistanly türgenleriň halkara abraýyny barha ýokarlandyrmagy siziň döwletiňize geljekde has iri ýaryşlary geçirmegiň ynanyljakdygynyň şu günlerdäki buşlukçysydyr. Köp sag boluň!


text:
Dildüwşük teoriýalarynyň gülläp ösýän dünýäsinde adamlara bir zady ynandyraýmak aňsat iş däl. Bu kynçylyk bilen indi Waşington ýüzbe-ýüz bolýar. Ol Osama bin Ladeniň ölendigini muňa şübhe edýänlere nädip ynandyrjagyny bilenok. Amerikanlaryň aýdýanlaryna ynanmaýanlaryň sany hem dünýäniň hiç bir ýerinde bu terroristiň ýok edilen ýeri – Pakistanyň Abbottabat şäherçesindäkiden az däl.
Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugy “Maşaal” Radiosynyň habarçysy Fawad Ali Şah muny şeýle delillendirýär: “Men Osama Abbottabatda öldürileli, üç gün bäri şu ýerde. Bu barada 100-den köpräk adam bilen gürleşdim. Ýöne olaryň aglabasy Osamanyň şu ýerde öldürilendigine ynanmaýar. Näme üçin diýip soranyňda, olar: ‘Bu ýeri Pakistan harbylarynyň merkezi, onsoň ol bu ýerde nädip gizlensin? Ol Pakistan harbylary tarapyndan gözlenýän adamlaryň sanawynda iň ýokary orunda durýardy. Şol sebäpden ol bu ýerde bu ýagdaýda gizlenip bilmez, aýratyn-da Abbottabadyň Pakistanyň harby ýokary okuw jaýynyň ýerleşýän böleginde diýýärler”.
Şahyň aýtmagyna görä, bu adamlary ynandyrjak bolsaň, bir güýçli subutnama gerek: “Haçanda näme üçin ynanmaýarsyňyz diýip soranyňda, olar surat talap edýärler. ‘Amerikan esgerleri Osama bin Ladeni öldüren bolsalar, hany suratlar nirede? Bize subutnama gerek’ diýýärler. Ilatyň aglaba köplügi muňa ýakyn geçmişde asuda şäher bolan Abbottabadyň garşysyna gurnalan dildüwşük diýip düşünýär”.
Dürli soraglar, dürli pikirler
Abbottabadyň ýaşaýjylarynyň käbiriniň pikiriçe-de, hüjümden başlap, Bin Ladeniň jaýlanmagyna çenli bolan wakalaryň bary gurnalan zatlar. Berilýän soraglar şeýleräk: “Osamany ele salmak üçin munça kynçylyk çeken amerikanlar näme üçin onuň jesedini beýle çalt ýerleşdiripdirler? Olar nämäni gizlejek bolýarlar?”
Paksitanly syýasatçylaryň käbiri mundan hem aňryk geçýär. Mysal üçin, Haibar Pahtunhwanyň welaýat ýygnagynyň agzasy Mufti Kifaýatullah Bin Laden başga ýerde öldürilip, jesedi dürli çylşyrymly sebäplere görä, Abbottabada getirilipdir diýen pikirde.
Waşingtonyň aýdýanlaryna ynanmaýanlar başga ýerlerde-de bar. Eýranyň goranmak ministri Ahmed Wahidi: “Biz olar bu prosesi yzarlar ýaly näme üçin bir bitarap adama rugsat etmändir diýip soramaly” diýmek bilen amerikanlaryň aýdýanlaryny soraga astyna aldy.
Sişenbe güni Owgan “Talibany” Bin Ladeniň ölüm habaryny tassyklardan “entek ir” diýip häsiýetlendirdiler. 11-nji sentýabrdan soň Bin Ladene pena bermek bilen Birleşen Ştatlaryň Owganystana çozup girmegine sebäp bolan ”Taliban”: “Onuň ölendigi barada Birleşen Ştatlar ýeterlik subutnama berenok” diýdi.
Sişenbe güni Çehiýa respublikasynda hem prezidentiň ýokary derejeli geňeşçisi Petr Haýek: “Osama bin Ladeniň ömri we ölümi medianyň toslamalaryndan başga zat däl” diýdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça ýokary komissary hem bu operasiýanyň kanunydygyna baha bermek üçin Waşingtondan doly maglumat soraýar. Nawi Pillaý çarşenbe güni: “Terrorizme garşy ähli operasiýalarda halkara hukuky hormatlanmaly” diýdi.
Surat çekeleşigi
Amerikan resmileri ýaragsyz Bin Ladeniň näme üçin tutulman, atylyp öldürilendigi barada entek düşündiriş berenoklar.
Waşington öldürileniň Osama bin Ladendigine şübhe etmeýändigini, bu barada ýeterlik subutnama bardygyny aýdýar. Ýöne ol jemgyýetçilik üçin möhüm hasaplanýan subutnamany, ýagny jesediň suratyny köpçülige ýetirmek meselesinde ikirjiňlenýär. Bu ikirjiňlenmä sebäp bolýan hem jesediň suraty adamlary ynandyrarmy ýa olara erbet täsir edermi diýen çekişme ýaly bolýar.
Suratyň goýberilmegine tankydy garaýanlar: “Onuň bu ýagdaýda görkezilmegi musulmanlara edilen hykarat bolar. Ondan ekstremistler peýdalanar” diýýärler.
Admisitrasiýanyň ýokary derejeli beýleki resmileri, şol sanda Merkezi aňtaw gullugynyň başlygy Leon Panetta hem bu suratyň köpçülige ýetirilmegine ol diýen garşy däl.
Ol sişenbe güni NBC telekanalyna: “Möhüm zat, biziň Bin Ladeni ele salanlygymyz. Biz ony tutup öldürmegi başarandygymyzy dünýä görkezmeli diýip pikir edýärin” diýdi.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň parlamentiniň ýokarky palatasynyň deputaty Nikolaý Olşanskiý öz deputatlyk wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Parlamentiň ýokarky palatasy Olşanskiniň deputatlykdan çekilmeginiň sebäbini onuň gartaşan ýaşy we saglyk ýagdaýy bilen baglanyşdyrýar.
Şu ýylyň başynda prezident Wladimir Putiniň Orsýetiň deputatlaryna, ýokary derejeli resmilerine we olaryň maşgala agzalaryna daşary ýurtlarda bank hasaplaryna hem-de hususy emläklere eýe bolmaklygy gadagan ediji kanunyň proýektini hödürläli bäri geçen gysga wagtyň içinde parlamentiň üç deputaty öz wezipesinden çekildi.
Geçen hepde ýokarky palatanyň spikeri Walentina Matwiýenko daşary ýurtlarda bank hasaplary bar bolan käbir deputatlaryň öz wezipelerinden çekilmekligi göz öňünde tutýandyklaryny mälim etdi.
Çarşenbe güni wezipesinden çekilen deputat Nikolaý Olşanskiý 750 million dollar töweregi baha durýan emläkleriň eýesi diýlip hasaplanylýar.


text:
“WikiLeaks” internet saýtynyň Birleşen Ştatlaryň gizlin diplomatik maglumatlaryny köpçülige aýan etmegi Waşingtonyň gaharyny getirdi.
Ak Tam tarapyndan ýaýradylan beýanatda: “Bu maglumatlaryň Birleşen Ştatlaryň diplomatik we aňtaw gulluklarynyň işgärlerine ýa-da agyr şertlerde ýaşýan we Birleşen Ştatlardan erkin jemgyýet üçin kömek soran adamlara howp abandyrmagy mümkin” diýilýär.
“WikiLeaks” saýtynyň ýaýradan maglumatlarynda görkezilmegine görä, arap döwletleriniň käbir ýolbaşçylary, şol sanda Saud Arabystanyň patyşasy Abdylla Birleşen Ştatlardan Eýrana hüjüm etmegi we onuň ýadro programmasyny togtatmagy sorapdyrlar.
“2006-njy, 2007-nji ýyllarda Eýrana garşy uruş başlanmagynyň uly howpy döräpdi. Munuň amala aşmadygynyň bir sebäbi - biziňki ýaly uly mukdarda bolmasa-da - käbir maglumatlaryň syzyp çykmagy boldy” diýip, “WikiLeaks” saýtynyň esaslandyryjysy Julian Assanj aýtdy.


text:
Londonyň meri Sadik Han şäheriň merkezinde adamyň pyçaklanmagy bilen bagly ýagdaýdan soň jemgyýeti “asuda we seresaply” bolmaga çagyrdy.
3-nji awgustda Britaniýanyň paýtagtynyň Russell meýdançasynda bolan hüjüm zerarly bir aýal maşgala wepat boldy we bäş adam ýaralandy.
Ýaraly bolan adamlardan ikisi keselhanada galýarlar.
Hüjümiň bolan ýerinde 19 ýaşly adam ele salyndy.
Polisiýa “deslapky alamatlar ruhy hassalygyň esasy sebäp bolandygyny görkezdi” diýdi.
Londonyň meri polisiýanyň “iňňän agyr iş edýändigini” we Londonyň ýaşaýjylarynyň howpsuzlygyny üpjün etmegiň özüniň ilkinji nobatda duran wezipesidigini belledi.
Britaniýanyň milli muzeýiniň we Londonyň uniwersitetiniň golaýynda bolan hüjümiň yzýany bu ýerde köp sanly polisiýa işgäri ýerleşdirildi.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režiminiň araçylygyndaky ylalaşyga laýyklykda merkezi Homs şäheriniň golaýynda gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki ýerlerinden adamlary ewakuasiýa etmek boýunça işler başlandy.
Habar berilişine görä, esasan parahat ýaşaýjylar, şol sanda aýallar we çagalar üç awtobusa 150 adamdan mündürilip, 9-njy dekabrda şäheriň al-Waer etrapçasyny terk edipdirler.
Soňky hepdede gelnen ylalaşyga görä, bu ýerden jemi 3200 gozgalaňçy söweşijiniň we olaryň maşgalalarynyň göçürilmegi göz öňünde tutulýar. Bir hepde mundan öň Damaskyň gozgalaňçylaryň elindäki Kudsayya etrapçasynda ewakuasiýa çäreleri başlanypdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Siriýanyň oppozisiýasynyň we gozgalaňçy toparlarynyň agzalary 9-njy dekabrda Saud Arabystanynyň paýtagtynda duşuşyp, geljekki hepdelerde geçirilmegine garaşylýan parahatçylykly gepleşikler üçin bütewi pozisiýasyny işläp düzmegi maslahat etdiler.


text:
Moskwanyň häkimi Lužkow Orsýetiň paýtagtynda alyp barýan işlerini – ony ajaýyp we özboluşly şähere öwürmek islegi bilen delillendirýär. Emma tankytçylar baý geçmişli Moskwanyň ajaýyp taryhy görküni ýitirip barýanlygyny alada edinýärler.
5-nji maýda Moskwanyň şäher dumasy paýtagtyň 2025-nji ýyla çenli ösüş planyny tassyklady. Bu plan Ýuriý Lužkow tarapyndan gol çekilensoň, durmuşa geçirilip başlanar.
89 ýaşly Sofýa Moskwanyň taryhy merkeziniň “Çistyýe prudy” diýen ýerinde ýaşaýar. Bu şäheriň ozalky görküni saklap galýan bölekleriniň biri. Sofýa öz ömrüniň dowamynda Moskwanyň görküniň üýtgedilmegine degişli dürli wakalara şaýat boldy. Ol häkimiýet başyndaky her bir ýolbaşçynyň özünden yz galdyrmak üçin dürli çäreleri görenligini gürrüň berýär.
Moskwanyň arhitektura taryhynyň iň aýylganç sahypalarynyň biri 1931-nji ýylda Isa pygamberiň hramy atly ybadathanasynyň ýumrulmagyndan başlandy. Ýumrulan baş ybadathananyň ýerinde 2000-nji ýylda täzesi guruldy. Emma onuň taryhy ýitginiň öwezeni dolup bilmänligini Sofýa belleýär.
Moskwanyň görküne degişli aladalanmalar soňky döwürde hasam güýçlendi. 5-nji maýda şäheriň häkimiýetleri Moskwanyň uzak möhletleýin ösüş planyny kabul etdiler.
Synçylaryň pikirne görä, täze plan şäherdäki we onuň töweregindäki taryhy binalaryň ýok edilmegine ýol açyp, häzirki infrastrukturanyň ösüşine degişli gapma-garşylyklary hasam güýçlendirer. Moskwanyň 2025-nji ýyla çenli ösüşiniň baş planynyň kabul edilmegi paýtagtdaky gurluşyk prosesiniň ýene bat almagyna getirip biler.
Moskwa şäher häkimliginiň baş planyna garşy çykyş edýänleriň biri Alekseý Klimenko täze planyň şäheriň arhitekturasyny ýok etmäge gönükdirilenligini, şol bir wagtda-da planyň şäheriň barha artýan hajatlaryny üpjün etmeýänligini belleýär.
Klimenkonyň pikirine görä, şäher häkimiýetleirniň täze plany durmuşa geçirmäge ahlak taýdan haky ýok, sebäbi dokument strategik çäreleri göz öňünde tutmaýar we şäheriň başdan geçirýän krizisinden çykmagy üçin ýol görkezmeýär.
“Teklip gowuşdy”
Moskwanyň şäher häkimligi täze planyň jikme-jik düzülenligini we paýtagtyň ýaşaýjylarynyň pikirleriniň hem hasaba alnanlygyny aýdýarlar. Moskanyň baş arhitektory Aleksandr Kazminiň sözlerine görä, geçen ýylda şäher häkimligine moskwalylardan onlarça müň teklip gowuşdy.
Emma köp synçylar baş planyň häkim Ýuriý Lužkowyň gurluşyk syýasatyny üýtgetmek uçin hiç hili çäreleri öz içine almaýanlygyna ünsi çekiýärler. Soňky 20 ýylyň dowamynda şäheriň gurluşyk çäreleri Moskwanyň taryhy mirasynyň öň görülmedik derejede ýok edilmegi bilen tapawutlandy.
Moskwanyň ösüşi boýunça baş plan transport gatnawyny kämilleşdirmek we maşynlar üçin täze duralgalary gurmak ýaly zerur çäreleri hem öz içine alýar. Emma transport meseleleri boýunça bilermen Mihail Blinkin binalary ýykyp, şäheriň görküni üýtgetmek çäreleriniň ýol gatnawyny kämilleşdirmek ýaly strategik taýdan zerur çärelerden has agdykdygyny belleýär.
Moskwanyň geljekki 15 ýylyň dowamyndaky ösüşi boýunça baş plan geçen aýda şäheriň hökümeti bilen ýurduň Jemgyýetçilik palatasynyň arasynda berk çekeleşiklere sebäp boldy.


text:
Şu gün Päkistanyň gümrük gullugynyň resmileri NATO güýçleri tarapyndan ulanylýan transport ýolunyň gaýtadan açylandygyny mälim etdiler.
Bu transport ýoly 30-njy sentýabrdan bäri NATO güýçleriniň Owganystana daşaýan ýükleri üçin ýapyk bolupdy.
Päkistanyň häkimiýetleri bu transport ýoluny baglamak çäresini Owganystandaky amerikan güýçleriniň howa hüjümlerinde iki sany päkistanly harbynyň öldürilmegine protest görnüşinde girizipdi.
Transport gatnawlarynyň togtadylan günlerinde Päkistan-Owgan serhet geçelgesiniň golaýynda NATO-nyň ýangyç gatnadýan ýük maşynlaryna birnäçe gezek hüjüm edildi. Şu gün Pakistandaky Talyban topary iki gün mundan öň şol ýük maşynlara edilen nobatdaky bir hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, beýanat ýaýratdy.
Şu geçen bir hepdäniň dowamynda şular ýaly hüjümlerde NATO-nyň ýakylyp weýran edilen ýük ulaglarynyň sanynyň 100-e ýetendigi habar berilýär.


text:
Anna güni Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Owganystana garaşylmadyk sapara bardy.
Germaniýanyň resmileri anna güni kansler Angela Merkel bilen daşary işler ministri Tomas de Maýzieriniň Owganystanyň demirgazygyndaky Mazari Şerif şäherine barandyklaryny aýdýarlar.
Bu ýerde Germaniýanyň Owganystandaky goşunlarynyň esasy bölegi ýerleşýär. 2014-nji ýylyň ahyryna çenli Germaniýa özüniň Owganystandaky 4 müň 300 esgerden ybarat goşunlaryny bu ýurtdan çykarmaklygy planlaşdyrýar.
Şol bir wagtyň özünde Germaniýanyň resmileri geljekde 800 töweregi harbyny bu ýurtda saklamaklygy-da göz öňünde tutýandyklaryny aýdýarlar.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow
Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň belent Serkerdebaşysy.
Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow 1957-nji ýylyň 29-njy iýunynda Türkmenistanyň Aşgabat oblastynyň Gökdepe raýonynyň Babarap obasynda doguldy.
1979-njy ýylda Aşgabatdaky Türkmen döwlet lukmançylyk institutyny tamamlady.
1979-njy ýyldan 1997-nji ýyllary aralygynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň ulgamynda dürli wezipelerde zähmet çekdi. Türkmen döwlet lukmançylyk institutynyň mugallymy, terapewtiki stomatologiýa kafedrasynyň dosenti, stomatologiýa fakultetiniň dekany, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Stomatologiýa merkeziniň direktory wezipelerinde işledi. Doktorlyk dissertasiýasyny gorady. Lukmançylyk ylymlarynyň doktory, ykdysady ylymlarynyň doktory, professor, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi diýen alymlyk derejeleri we atlary bar.
1997-nji ýylyň dekabrynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministri wezipesine bellendi. Bu wezipe bilen birlikde, Türkmenistanyň Saglygy goraýşy ösdürmek gaznasynyň ýerine ýetiriji direktory we Türkmen döwlet lukmançylyk institutynyň rektorynyň wezipesini ýerine ýetiriji wezipelerinde işledi.
Şeýle hem, 2001-nji ýylyň aprelinde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary wezipesine bellendi.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň çözgüdi bilen 2006-njy ýylyň 21-nji dekabryndan Türkmenistanyň Prezidentiniň we Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň wezipelerini wagtlaýyn ýerine ýetirdi.
2007-nji ýylyň 11-nji fewralynda ählihalk saýlawlarynda alty dalaşgäriň arasyndan Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine saýlandy.
2007-nji ýylyň 14-nji fewralynda Türkmenistanda iň ýokary häkimiýet edarasy bolan Halk Maslahatynyň XIX mejlisiniň barşynda Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine resmi girişdi.
2011-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistanyň Gahrymany diýen at dakyldy.
Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň köp sanly ýokary ordenleri we medallary bilen sylaglandy.
Dünýäniň birnäçe uniwersitetleriniň we akademiýalarynyň hormatly doktory we akademigi.
Boş wagtlary sport bilen we atçylyk sporty bilen meşgullanýar. rus we nemes dillerini bilýär. Maşgalaly, Serdar adynda bir ogly we iki gyzy bar.
Türkmenistanyň Prezidenti[üýtget | edit source]
Prezidentlik möhleti[üýtget | edit source]
I Prezidentlik möhleti: Fewral 2007 - Fewral 2012.
II Prezidentlik möhleti: Fewral 2012 - Fewral 2017.
III Prezidentlik möhleti: Fewral 2017 - Fewral 2023 .


text:
Häzirki wagtda paýtagty ikä bölüp geçýän demir ýoldan gaýradaky hususy dükanlar ýapylýar. Ýerli häkimiýetler bu ýerlerdäki hususy, bir gatly ýaşaýyş jaýlarynyň köçe tarapyndaky otaglarynda ýa-da şol jaýlaryň howlularynda açylan hususy dükanlaryň ýapylmagyny talap edip, aýlanyp çykypdyrlar. Häzirki wagtda eýýäm paýtagyň bu çetindäki ”Posýolka”, ”Woroşil” diýlip atlandyrylýan ýerlerdäki hususy dükanlaryň onlarçasy ýapyldy.
Diňe öňki Graždan köçesini alsaň-da, çarşenbe gününden bäri Andalyp prospektinden gündogara gidýän ugurda 10-a golaý dükan ýapylypdyr. Bu dükanlarda, esasan, azyk harytlary satylýardy. Paýtagtyň "Hitrowka" raýonynda hem ýapylan dükanlar bar. Olar, esasan, uly köçeleriň ugurlarynda ýerleşýärdi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan şol ýerlerdäki dükan eýeleriniň aýtmaklaryna görä, häkimiýetler olaryň dükanlarynyň ýapylmagynyň sebäbini düşündirmändirler. “Geldiler. Ýapyň diýip aýtdylar. Näme üçin ýapylýandygyny bolsa aýtmadylar” diýip, Graždan köçesiniň ugrundaky bir dükanyň eýesi Aman aýdýar.
Ýeri gelende belläp geçsek, howlulardaky bu dükanlarda söwda nokadyny ýöretmäge ygtyýar berýän hiç hili rugsatnama ýa-da patent ýok. Şol bir wagtda bu hususy dükanlar eýýäm ençeme ýyldan bäri ýörite bir rugsatnamasyz işleýärdiler.
Bu aralykda häkimiýetler bu işiň nähili dokument boýunça alnyp barylýandygy barada hem hiç hili maglumat bermändirler. Häzir paýtagtyň demir ýoldan gaýrasyndaky raýonlaryň hususy dükanlarynyň köpüsi ýapyklygyna dur.
Dükanlaryň ýapylmagy hususyýetçiler bilen birlikde ýerli ýaşaýjylarda hem nägileleik döredýär. Çünki bu ýerlerdäki döwlete degişli ýapylmadyk dükanlaryň assortimenti ýerli ilatyň isleglerini kanagatlandyryp bilmeýär. Olarda hususy dükanlardaky haryt assortimentiniň ýarpysy hem ýok. Mundan başga-da şol döwlet dükanlarynyň sany hem az. Mysal üçin, "Posýolka" diýlip atlandyrylýan raýonda iki sany döwlet dükany bar.
Graždan köçesindäki bir dükanyň eýesi Aman, resmi düşündiriş berilmese-de, agzalýan hususy dükanlaryň ýapylmagyna Bedew massiwindäki ýaşaýyş jaýlarynyň howlularynda hususy gurluşyk harytlarynyň dükanlarynyň ýapylmagynyň dowamy hökmünde garaýar.
“Garaz, hususy ýaşaýyş jaýlaryndaky dükanlary ýapjak bolýarlar. Hatda şeýle dükan açanyňda, hiç hili resminama hem berlenok” diýip, Aman aýdýar.
Şu ýylyň maý aýynyň başynda Bedew massiwindäki ýaşaýyş jaýlarynda dükanlar ýapylanda, ýerli häkimiýetler ýaşaýyş jaýlarynda dükanlaryň bolmaly däldigini dükan eýelerine aýdypdyrlar. Ýogsa, şol dükanlaryň köpüsinde degişli dokumentleri-de bar eken.
Çäklendirmeler
Gepiň gerdişine görä aýtsak, şu ýylyň başynda paýtagtyň golaýyndaky obalardaky hususy ýaşaýyş jaýlaryndaky dükanlaryň hem ählisi diýen ýaly ýapylypdy. Mysal üçin, Gypjakda, Babarapda şonuň ýaly dükanlaryň ählisi ýapyldy. Şol wagt paýtagtyň merkezi raýonlaryndaky kommersiýa kiosk dükanlarynyň hem ählisi ýapylypdy.
Mundan başga-da şu ýyl kommersiýa dükanlarynyň iş wagtlaryna hem çäklendirmeler girizildi. Olar öň gije sagat 23.00-a çenli işleýän bolsalar, indi sagat 22.00-a çenli işlemeli edildi.
Häkimiýetleriň hususy dükanlar babatynda girizýän çäklendirimeleriniň netijesinde ýyl-ýyldan olaryň sany azalýar. Paýtagtyň käbir raýonlarynda asla kommersiýa dükanlary galmandyr. Hususy kommersiýa dükany bar bolan raýonlarda bolsa, olar diňe podwallarda, ýagny ýerzeminlerde ýa-da ýarym ýerzeminlerde ýerleşýärler.


text:
Şenbe güni Liwiýanyň parlamentine saýlawlar geçirilýär. Munuň özi soňky 60 ýylda bu ýurduň taryhynda geçirilýän ilkinji azat saýlawlar hasaplanylýar.
Bu saýlawlarda Liwiýanyň 200 orunlyk parlamentine ýurduň dürli partiýalaryndan 3 müň 700 töweregi kandidat dalaş edýär.
Liwiýanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Nuri al-Abbar bu günki saýlawlarda saýlaw uçastoklarynyň 94 prosentiniň işleýändigini, galan 6 prosentiniň howpsuzlyk meseleleri bilen baglanyşykly açylmandyklaryny mälim etdi.
Onuň aýtmagyna görä, esasanam, ýurduň gündogar regionynda saýlaw uçastoklaryna edilen hüjümleriň netijesinde 101 sany saýlaw uçastogyny açmak mümkin bolmandyr.
Liwiýanyň täze saýlanjak parlamenti ýurduň täze hökümetini döreder we täze konstitusiýanyň taslamasyny taýýarlar.


text:
Yslamçy söweşiji topar “Hezb-e Islami” owgan hökümeti bilen parahatçylyk ugrundaky gepleşiklere başlady.
Meýdan komandiri Gulbuddin Hekmatýaryň ýolbaşçylygyndaky toparyň wekilleri Owganystanda parahatçylyk ugrundaky prosese gözegçilik edýän Parahatçylyk ugrundaky geňeşiň agzalarynyň Kabulda geçirýän konferensiýada peýda boldy.
“Hezb-e Islami” toparyň delegasiýasynyň ýolbaşçysy Karim Amin öz “hoşniýetliliginden” hökümet güýçlerine garşy söweşýän beýleki toparlaryň hem görelde almagyna we parahatçylyk prosesine goşulmagyna umyt bildirdi.
Owganystanyň “Talyban” guramasy bilen güýçli bolmadyk ýaranlykdaky “Hezb-e Islami” toparynyň söweşijileriniň Owganystanyň gündogarynda aktiw hereket edýändigi aýdylýar.
Owganystandaky esasy söweşiji gurama “Talyban” şu aýyň başynda owgan hökümeti bilen göni gepleşiklere gatnaşmakdan ýüz öwürdi.


text:
Daşoguz we Efiopiýa
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Hudaýberdi Diwangylyýew uzak ýyllap “Ýaş kommunist” (häzirki “Watan”) gazetiniň baş redaktory wezipesinde işledi. Bizden 10-12 ýaş uly Hudaýberdi aga biziň edebiýat meýdanyna gelmegimize uly ýardam eden ýazyjylaryň biri. Şonuň ücinem “ýaş şahyr” diýilýän döwrümiz, XX asyryň 70-nji, 80-nji ýyllarynyň sepgidinde häli-şindi onuň ýanyna barýardyk.
Şeýle günleriň birinde Hudaýberdi aganyň iş kabinetinde ikiçäk gürrüň edip outran wagtymyz ýazyjy Tirkiş Jumageldiýew gapydan girdi. Ol dessine öz deň-duşy Hudaýberdi aganyň üstüne “hüjüme” gecdi:
–Senden baş redaktor bolmaz. Ine, şu günki “Ýaş kommunisti” okadym. Sen öz redaktorlyk edýän gazetiňde düýnki “Sowet Türkmenistany” (häzirki “Türkmenistan”) gazetinde Efiopiýanyň döwlet baştutany Mingusty Haýl Marýamyň SSSR-e resmi wiziti hakyndaky habarlary göcüryp beripsiň. Hany, seniň redaktorlyk edýän gazietiň ýüzi – diýip, ol igendi.
Hudaýberdi aga ol igenji eşitmezlige saldy:
–Haýl Marýamy zor görmeli. Ol meniň bilen bir ýylda, ýagny bir müň dokuz ýüz kyrk birinji ýylda doglan. Ýöne Efiopiýa ýaly cylşyrymly döwlete baştutanlyk edýär – diýdi.
Tirkiş aga süýem barmagyny dodagyna ýetirip, maňa “Gepleme!” diýip, ümläp, gürrüňi başga akaba sapdy:
–Hudaýberdi, sen özüňe baha berip bileňok! Sen on ýyl bäri “Ýaş kommunistiň” baş redaktory. On ýyl bäri Türkmenistan komsomolynyň Merkezi Komitetiniň býuro agzasy. Diýjek bolýanym, sen uly syýasy tejribeli işgär. Saňa “Hadaýberdi, sen partiýanyň Daşoguz obkomunyň (welaýat guramasynyň) birinji sekretary bol!”
diýseler, sen “Ony başarman” diýmersiň-ä?!” – diýdi.
Wezipä agzy suwaran Hudaýberdi aga:
–Ýok, ondan boýun gaçyrmaryn. Men ol wezipäni başararyn – diýdi.
Gep aýlawy jüpüne düşen Tirkiş aga:
–Näme, Efiopiýa Daşoguzdan cylşyrymly döwletdir diýip pikir edýärmiň? – diýdi.
Uzak mütdet hezil edip gülen Hudaýberdi aga “Aldyň” diýip,Tirkiş aga elini uzatdy.
***
Başlygyň arkasy
Gurbannazar Ezizowyň we Saýlaw Myradowyň edebi neslinden bolan Hojanepes Meläýew adamkärcilikli adam, zehinli ýazyjydy. Ýöne cendan-ýarym onuň bolmalysyndan has beter gödek degişmesi-de bardy.
Ol Türkmenistan Ýazyjylar Birleşiginiň başlygynyň orunbasary wagty Daşoguz welaýatyna iş sapary bilen baranda, şäher myhmanhanasyna ýerleşýär. Hojanepesiň myhmanhana ýerleşendigini eşiden ýerli ýaş ýazyjy Allanazar Begnazarow onuň ýanyna gelýär. Paýtagtdan gelen wezipeli myhmana edilmeli hormat-hezzeti edýär. Pursady gelende Allanazar Begnazarow:
–Hojanepes aga, men ýaş ýazyjy bolmakdan ýadadym. Meni Ýazyjylar Birleşigine agzalyga kabul etmäge ýardam ediň! – diýip, haýyşyny dile getirýär.
Hojanepes aga oňa:
–Bolýar, agzalyga kabyl ederis.Ýöne onuň şerti bar. Men häzir wanna otagyna ýuwunmaga girjek. Meniň arkamy bir gelin ýuwsun, seni golaý günlerde agzalyga kabul ederis – diýýär.
Allanazar atylyp, myhmanhananyň koridoryna cykýar. Ol koridoryň poluny ýuwup ýören gelinden aýda näce manat aýlyk alýanyny soraýar. Gelin alýan aýlygynyň möcberini aýdýar. Allanazar geline :
– Şol aýlygyň möcberinde pul bereýin, ýöne sen otaga girip, biziň başlygymyzyň arkasyny ýuw! – diýip haýyş edýär.
Gelin ör-gökden gelip, beýle işi etmejekdigini aýdýar. Üstesine-de, Allanazaryň ýüzüni dalap, paýyş sözler bilen sögünýär. Paltasy daşa degen Allanazar:
– Biziň başlygymyzyň arkasy indi şu polca-da bolmadymy? – diýip, zaryn zeýrenipdir.
Toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Prezident Wladimir Putin Mit Romniniň saýlaw kampaniýasy mahalynda, eger noýabr saýlawlarynda prezident saýlansa, Orsýet babatda berk pozisiýa eýelejekdigi barada aýdan zatlaryny tankyt etdi.
Emma Putin, dördünji gün efire berlen telewizion söhbetinde, eger ol prezident Barak Obamany ýeňse, Orsýetiň Romniý bilen işleşip biljegini aýtdy.
“Biz amerikan halky özüne kimi prezident saýlasa, şonuň bilen işleşeris, emma biziň işimiz diňe partnýorlarymyzyň isleýşi ýaly netijeli bolar.”
Romniý golaýda, eger prezident saýlansa, Orsýetiň Waşingtondan “az çeýelige hem-de kän gatylyga” garaşyp biljegini aýtdy.
Putin dünýä sahnasynda beýle ritorikany ulanmagyň ýalňyşdygyny aýtdy.
“Jenap Romininiň pozisiýasy barada aýdylanda, biz onuň belli derejede saýlawdan öňki ritorikadygyna düşünýäris, ýöne ol, elbetde, şeksiz ýalňyş diýip pikir edýärin. Sebäbi halkara arenasynda özüňi beýle alyp barmak milletçiligi we bölüjiligi öz içerki syýasatyňda gural edip ulanmak bilen deň” diýip, Putin aýtdy.
Putin Orsýetiň “Russia Today” telewideniýesine beren interwýusynda Romniniň prezidentligi, NATO-nyň amerikan ýolbaşçylygynda Ýewropada raketadan gorag galkanyny gurmak planlary zerarly, Orsýet bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky gorpy giňeldip biler diýdi.
Ol eger häzirki prezident Obama ýene bir dört ýyla gaýtadan prezident saýlansa, bu dawanyň gowşap biljegini öňe sürdi.
“Eger Barak Obama ikinji möhlete prezident saýlansa, bu problemany çözmek mümkinmi? Prinsipde hawa” diýip, Putin aýtdy.
Bu Putiniň maýda Orsýetiň prezidenti hökmünde alty ýyllyk möhletine başlaly bäri beren iň uzak interwýusydyr.
Putin Siriýadaky konflikt barada söz açyp, Moskwanyň raýat urşuna halkara gatyşylmasyna berk garşy durmak pozisiýasyny üýtgetmäge taýýar däldigini aýtdy.
Putin prezident Başar al-Assady häkimiýetden çetleşdirmäge çalyşýan ýurtlaryň, režime garşy gozagalaňa kömek üçin, jeňçi toparlara, şol sanda “Al-Kaýda” bil baglaýandygyny aýtdy.
“Bu gün käbir adamlar “Al-Kaýda” ýa-da şoňa meňzeş radikal garaýyşly guramalaryň jeňçilerini Siriýadaky maksatlaryna ýetmek üçin ulanmak isleýär. Bu örän howply we telper syýasat” diýip, Putin aýtdy.
Şeýle-de ol Orsýet Günbataryň aklawçy Sergeý Magnitsikiniň ölümi bilen bagly resmileri gara sanawa salmak tagallaryna degişli jogap berer diýdi.
Magnitskiý resmileri korrupsiýada aýyplanyndan soň, 2009-njy ýylda türmede ýogalypdy we onuň ölümi ullakan halkara ýazgyryşlygyny döredipdi.
Putin Moskwada bir ybadathanada özüne garşy aýdym aýdan “Pussy Riot” pank toparynyň üç agzasyna geçen aý iki ýyl iş kesilenligi baradaky soraga jogap bermekden ýüz öwürdi. Ýöne muňa garamazdan, ol “döwlet öz dindarlarynyň duýgularyny goramaly” diýdi.


text:
Polşanyň ýakynda aradan çykan prezidenti Leh Kaçinskiniň ekiztaýy Ýaroslaw Kaçinskiý düýn prezidentlige dalaş etäkdigini aýtdy.
Ýaroslaw Kaçinskiý geljekki saýlawlarda sagçy «Kanun we adalat» partiýasyndan kandidat hökmünde dalaş eder.
Onuň öz bu karary barada şu gün giçlik beýanat bilen çykyş etmegine garaşylýar.
Şu geljek tomus Polşada möhletinden öň geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Polşanyň häzirki dolandyryjy Graždan Platformasyndan kandidat Bronislaw Komarowskiniň ýeňiş gazanmagy mümkin diýlip çaklanylýar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň “Terrorizm boýunça ýyllyk hasabatyna” görä, Günorta Aziýa häzirki wagtda terrorizme garşy dünýä boýunça alnyp barylýan söweşiň öňdäki hatarlarynda galýar.
Çünki “Al-Kaýdanyň” Owganystandaky we Pakistandaky merkezlerine düýpli zyýan ýetirilen-de bolsa, bu guramanyň ýolbaşçylary regiondaky bukalgalaryndan hereket etmeklerini we Günorta Aziýanyň daşyndaky ýaran toparlar bilen netijeli hyzmatdaşlygy dowam etdirýärler.
Merkezi Aziýa bilen gatnaşygy bolan toparlar, aýratynam “Özbegistanyň yslam hereketi” we “Yslamyň jyhad bileleşigi”, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň daşynda hereket edýän hem bolsalar, [barybir bu ýurtlarda] agyr mesele döredýärler diýip, 2013-nji ýyl boýunça her ýurda aýratyn baha berýän bu hasabatda bellenilýär.
Resmi çäreler we halkara hyzmatdaşlygy
Döwlet departamentiniň hasabatynda Türkmenistanyň hökümetiniň kanuny goraýjy edaralaryň terrorçylyga garşy göreşmek ukybyny gowulandyrmak, serhet gözegçiligini berjaý etmek we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň üstüni açmak boýunça tagallalaryny dowam etdirýändigi bellenilýär.
Şol bir wagtda-da türkmen hökümetiniň ABŞ-nyň Döwlet departamenti bilen işleşmäge islegsizlik görkezendigi we “Terrora garşy ýardam” boýunça soňky üç ýylyň dowamynda hödürlenen kurslaryň bäşisinden diňe ikisine gatnaşandygy aýdylýar.
Şeýle-de, hasabata görä, türkmen hökümeti terrorizmiň we “dini ekstremizmiň” giň we kesgitsiz görnüşde düşündirilmegini ýöredip, ony ýurduň içinde käte başga pikirlilige garşy ulanypdyr.
Türkmenistanyň terrorizme degişli kanun sistemasy 2003-nji ýylda kabul edilen “Terrorizme garşy” kanuna esaslanýar. Üstesine, ýurduň Jenaýat Kodeksiniň 271-273-nji maddalary hem terrorçylykly hereketleri, terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi we terrorçylykly işlere baş goşanlary yzarlamagyň ugurlaryny kesgitleýär diýip, hasabatda bellenýär.
Ýurduň terrorizme garşy göreşi amala aşyrýan kanuny goraýjy edalarynyň jogapkärçilik we adam hukuklaryna hormat goýmakdaky kemçilikleri sebäpli olaryň ukybynyň kämilleşdirilmeginiň zerurdygy nygtalýar.
Maglumata görä, Türkmenistan döwlet departamentiniň terrorizme garşy ýardam boýunça döwlet programmasynyň (ATA) partnýory. Şeýle-de Türkmenistan bikanun ýol bilen gazanylan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy Ýewraziýa toparynyň agzasy. Türkmenistanyň hökümet resmileri ÝHHG-niň sponsorlygynda serhet howpsuzlygy, maliýe terrorizminiň öňüni almak we terrorizme garşy göreşde adam hukuklaryny goramak boýunça geçirilen türgenleşiklere gatnaşypdyr.
Gözegçilik we howp
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň terrorizm barada ýyllyk hasabatynda Türkmenistanda kanuny goraýjy we howpsuzlyk gulluklarynyň ilata berk gözegçilik etmegine garamazdan, zorlukly ekstremistik ideologiýanyň ýaýramagyna getirip biljek esaslaryň bardygy aýdylýar.
Hasabatda belenişine görä, türkmen hökümeti koserwatiw yslama şübheli garaýar, garaşsyzlygyň başyndan bäri ýurtda metjitler we musulman ruhanylary döwlet tarapyndan maleýileşdirilýär. Döwletiň gözegçilik derejesi Türkmenistanda bolup biljek islendik zorlukly esktremistik toparlaryň kiçi, gizlin we gaýduwsyz bolup biljegini aňladýar.
Şol bir wagtda-da syýasy azatlyklaryň berk çäklendirilmegi, ykdysady deňsizligiň güýçlenmegi, ýaş adamlaryň arasyndaky ideologiýa boşlugy we korrupsiýanyň güýçlenmegi adamlaryň zorlukly ekstremizm ideologiýasy bilen gyzyklanmagyna sebäp bolup biler diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Terrorizm boýunça ýyllyk hasabatynda aýdylýar.
Bu ugurdan ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Kongresiň Halkara din azatlyklary boýunça komissiýasyna beren ýyllyk hasabatynda
goşmaça maglumatlar berilýär.


text:
Adam hukuklaryny goraýjylar Türkmenistanyň türmelerinde oturan we ýanwar aýynda doglan güni bellenilýän syýasy tussaglaryň maşgalalaryna raýdaşlyk bildirýärler.
Türkmenistanda tussag edileninden soň dereksiz ýiten adamlary goldamak boýunça “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýanyň 66 adamy öz içine alýan sanawyna görä, 2015-nji ýylyň ýanwar aýynda Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň öňki başlygy Tirkiş Tyrmyýewiň 64 ýaşy dolýar, “Türkmensuwdesga” ylmy-barlag institutynyň baş inženeri Annamyrat Hatamowyň 61 we telekeçi Yklym Yklymowyň 68 ýaşy dolýar.
Tyrmyýew, Hatamow we Yklymow 2002-nji ýylyň noýabr aýynda, şol wagtky prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşykda aýyplanyp, tussag edilipdi. Şonda tussag edilenleriň onlarçasy uzak möhletli ýa ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Kampaniýanyň guramaçylary, şol sanda adam hukuklaryny goraýjy “Civic Solidarity Platform” atly halkara koalisiýa gatnaşyjylar öz hossarlarynyň doglan gününi olar bilen bilelikde bellemek mümkinçiliginden mahrum bolan maşgalalara goldaw bildirýärler diýip, “Gündogar” saýty öz maglumatynda belleýär.
“Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýanyň türkmen türmelerinde dereksiz ýiten 60-dan gowrak adamy öz içine alýan sanawyna girýänleriň ençemesi ýaşy bir çene baran adamlar.
Ykbaly aladaly
Halkara kampaniýa gatnaşyjylardan Orsýetdäki Memorial guramasynyň Merkezi Aziýada adam hukuklaryny goramak boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarýow tussaglaryň ykbalynyň uly aladalanma döredýändigini belledi: “Garry adamlar hem bar, olaryň saglygy, elbetde, sorag döretmän bilmeýär. Bizde tussaglaryň bir böleginiň bendilikde ýogalandygy barada maglumat bar, emma türkmen häkimiýetleri muny yglan etmeýär”.
Adam hukuklaryny goraýjylar halkara aksiýalarynyň şu günki gün Turkmenistanda syýasy tussaglaryň ykbalyny anyklamak üçin ýeke-täk mümkinçilikdigini aýdýarlar.
“Türkmen türmelerinde dereksiz ýiten adamlaryň problemasy Nyýazow döwründen miras galan problema bolsa-da, gynansak-da, ol ýurduň içinde henizem pozitiw çözgüt tapanok. Şol bir wagtda-da bu ýagdaý Türkmenistanyň hem halkara borçlaryna hem-de içerki kanunlaryna ters gelýär. Meniň pikirimçe, bu ugurda özgeriş gazanmagyň ýeke-täk ýoly ony halkara derejesine çykarmakdyr. Bilşime görä, dereksiz ýiten adamlaryň ykbaly bilen bagly mesele Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen dialogynyň çäginde ikitaraplaýyn konsultasiýalarda gozgalýar” diýip, Witaliý Ponomarýow aýtdy.


text:
NATO-nyň Baş sekretary Jens Stoltenberg Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen gepleşikleri geçirýär.
NATO-nyň adynyň köpçülikde agzalmazlygyny soran resmisiniň berýän maglumatyna görä, 19-njy maýda Brýusselde Stoltenbergiň we Lawrowyň NATO-Russiýa gatnaşyklaryny we gündogar Ukrainadaky uruşy bes etmek barada fewral aýynda Minskde gol goýlan ylalaşygyň doly ýerine ýetirilmeginiň ähmiýeti barada maslahat etmegine garaşylýar.
Russiýanyň çeşmeleri Lawrowyň Stoltenberg bilen duşuşmak baradaky planlaryny tassyklady.
Russiýanyň daşary işler ministri Ýewropa Geňeşiniň Ministrler kabinetiniň ýyllyk ýygnagyna gatnaşmak üçin Belgiýanyň paýtagty Brýussele bardy.
2014-nji ýylyň mart aýynda Russiýa Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa edensoň, NATO bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar “Sowuk urşy” döwründen bäri iň pes derejesine ýetdi.


text:
Golaýda Aşgabatda tussagda oturanlara bilim bermek, olaryň reabilitasiýasy we tussagdan gaýdyp gelenlerinde, jemgyýete doly bahaly raýat hökmünde goşulmak meseleleri boýunça seminar geçirildi diýip, ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkezi habar berdi.
Seminara Içeri işler ministrliginiň 25-den gowrak işgäri, şol sanda türmeleriň işgärleri, Türkmenistanyň IIM-niň institutynyň mugallymlary, Mejlisiň wekilleri, Döwlet we hukuk institutynyň, Demokratiýa we adam hukuklary institutynyň işgärleri gatnaşdylar.
Seminarda türmedäkilere bilim bermek, olaryň reabilitasiýasy, tussagdan çykansoňlar, jemgyýete we zähmete doly bahaly goşulmagy bilen bagly problemalara garaldy. Halkara standartlary maslahat edildi, diýlip, ÝHHG-niň metbugat beýanatynda aýdylýar.
Seminarda gozgalan meseleler, umuman, türkmen türmelerindäki ýagdaý häzir nähili? Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin bilen bu barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türmede oturanlara bilim, hünär bermek, kär öwretmek, olary azatlyga çykansoň, jemgyýete tiz goşulyp gider ýaly edip taýýarlamak baradaky meseläniň Aşgabatda halkara guramanyň gatnaşmagynda gozgalmagyna nähili garaýarsyňyz? Ol neneňsi pozitiw netijeler berip biler?
Farid Tuhbatullin
Farid Tuhbatullin:
Eger häzir Türkmenistanyň türmelerine real baha berilse, ýakyn watlarda hatda ol aýdylýanlara ýakyn zatlaram edip bolmazmyka diýýärin. Sebäbi bu iş üçin uly taýýarlyk işleri görülmeli: ozaly bilen türmedäkileri okatmak, olara hünär öwretmek üçin kadrlar, mugallymlar gerek, bu ugra ýörite serişde goýbermek zerur. Türmelerde ýörite klas otaglary, ussahanalar döredilmeli.
Bu işlerden ozal şu meseläni gowy bilýän spesialistleri çagyryp, indiki işiň möçberine ekspert hökmünde baha berdirmeli. Beýle spesialistleriň Türkmenistanda ýokdugy üçin olary daşary ýurtlardan çagyrmaly bolar. Türkmen türmelerine daşary ýurtlulary goýbermäge türmen häkimiýetleri razy bolmasa gerek. Şonuň üçin ÝHHG-niň ýa beýleki halkara guramalaryň hem türkmen çinownikleriniň gatnaşmagynda geçirilýän beýle seminarlar seminarlygyna galmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Siz köp ýyllar bäri Türkmenistanda adam hukuklary meselesi bilen ýakyndan gyzyklanyp gelýärsiňiz, bu ugurdan köp maglumat ýaýradýarsyňyz, hasabatlar çap edýärsiňiz. Häzir türkmen türmelerinde näçeräk adam saklanýarka? Bu barada sizde maglumat barmy?
Farid Tuhbatullin:
Men häzir hatda çak bilenem bir san aýdyp biljek däl, sebäbi ol gaty ýapyk maglumat. Şol ýapyklyk Türkmenistanyň, türkmen hökümetiniň peýdasyna däl. Eger olar türmelerde bir zatlary gowulandyrjak bolsalar, statistikany, bar ýagdaýy halkara jemgyýetçiliginden gizlemeli däl.
Azatlyk Radiosy: Türkmen türmelerinde sanitariýa-gigiýena ýagdaýy, şertleri bilen baglanyşykly ýagdaý nähili?
Farid Tuhbatullin:
Ol ýerde bolmalysyndan adamyň köp saklanýandygy üçin iň ýönekeý şertler barasynda-da bir zat aýtmak kyn. Prinsipde şol şertler ýok. Bizde ýapyk bir informasiýa bar, ony garaşsyz çeşmeler arkaly barlatmak, anyklamak başartmady. Daşoguzyň aýallar türmesinde iki sany täze korpus gurulýar ýa eýýäm gurlupdyr. Türmedäki aýallaryň bolýan ýerleri giňelipdir. Ýene bir gezek gaýtalaýyn, muny barlamak häzirlikçe başartmady. Eger bu maglumat çyn bolsa, ol, elbetde, gowy zat. Gynansagam, döwlet gurluşlary munuň ýaly soraglara jogap bermeýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmen türmelerinde oturanlara, jeza çekýänlere edilýän medisina kömek bilen bagly ýagdaý barada sizde maglumat barmy?
Farid Tuhbatullin:
Adaty adamlara berilýän medisina kömegi bilen deňeşdirseň, has erbet. Hatda adaty klinikalarda, saglyk öýlerinde ilkinji medisina kömegini bermek üçin iň zerur serişdeler ýetmezçilik edýär. Türmelerde ýagdaý başgaça. Erkinlikdäki adamlar zerur däri-dermany bazarlardan, dermanhanalardan satyn alyp bilýärler. Tussaglarda şeýle mümkinçilik ýok. Şonuň üçin ol ýerlerde inçekesel, sarygetirme ýaly ýokanç keseller giň ýaýran. Şol dertlerden adamlary gutaryp biljek toplumlaýyn bejeriş mümkinçilikleri türkmen spesialistlerinde häzir ýok.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda türmede oturanlar üçin ýörite keselhanalar barmy?
Farid Tuhbatullin:
Ikisi bar, olar keselhana däl-de, ýapyk saglyk bejeriş edarasy diýlip atlandyrylýar. Oňa has agyr adamlar ýerleşdirilýär. Türme ýolbaşçylary başardygyndan şol edaralara az adam ugratmaga çalyşýarlar. Onuňam sebäbi näçe köp adam ugradylsa, olaryň ýolbaşçylyk edýän türmesindäki hakyka ýagdaý äşgär boljak. Bu ýagdaýa-da başlyk jogap bermeli. Görkezijileri peseltmezlik üçin hakyky hassalaram o ýere ibermezlige çalyşýarlar.
Azatlyk Radiosy: Kanun boýunça kesgitlenen belli bir wagtda garyndaşlary bilen görüşmek, olaryň iberen ýa getiren azyk hem beýleki zerur zatlaryny almak ýaly tussaglaryň ýönekeý hukuklarynyň berjaý edilişi nähili?
Farid Tuhbatullin:
2002-nji ýylyň noýabr wakasy bilen bagly basylan adamlaryň ýagdaýy gaty gümürtik. Olar hatda ýakynlary bilen hatam alşyp bilmeýärler. Olaryň diriligem belli däl. Eger adaty tussaglary agzasak, olar bilen bagly bizde täze maglumat bar. Mysal üçin, Daşoguzdaky aýallar türmesinde yzyndan gelýänler bilen duşuşyklar, olaryň getiren zatlaryny almak Nyýazowyň döwri bilen deňeşdirilende, ep-esli gysgaldylypdyr. Bu ýagdaýyň nämeler bilen baglydygy bize belli däl, ýöne ýuwaş-ýuwaşdan gowulaşar diýip, umyt edýäris. Doly bahaly iýmit bilen türmäniň özi üpjün edip bilmeýändigi üçin beýle çäklendirmeler ýagdaýy has-da kynlaşdyrýar. Şonuň üçinem häkimiýetler bu ugurdan iş alyp barmaly hem türmelerde ýagdaýy mümkin boldugyça gowulandyrmaly.


text:
Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki “Gazprom” kompaniýasynyň başlygy Alekseý Miller gaz söwdasy boýunça gepleşikler geçirmek üçin Aşgabada bardy.
Orsýetiň gaz monopolisti we türkmen gazynyň esasy hyrydary bolan ”Gazpromyň” ýolbaşçysynyň bu saparyna, bir tarapdan Aşgabat bilen Moskwanyň özara gaz söwdasyny dikeltmäge taýýardygynyň alamaty hökmünde garalýar, başga bir tarapdan bolsa, Aşgabat bilen Moskwanyň gaz gatnaşyklary üçin şertleriň üýtgänligi bellenilýär.
Orsýetiň ”Gazprom” kompaniýasynyň başlygy Alekseý Milleriň Aşgabada sapary “Roýters” agentliginiň maglumatynda türkmen gazynyň Orsýete akdyrylymagynyň öň ýanyndaky taýýarlyklar bilen baglanyşdyrylýar.
“Eurasianet.org” internet saýty ”Gazpromyň” başlygynyň Aşgabada saparynyň maksady Orsýetiň gowşap barýan pozisiýasyny berkitmekden ybarat diýip belleýär.
Orsýetli ekspertiň pikiri
“Gazpromyň” başlygynyň Türkmenistana sapary Orsýet bilen Türkmenistanyň özara gaz gepleşiklerinde öňe tarap gadam basýanlygyny aňladýar diýip, Moskwadaky syýasy informasiýa merkezinin müdiri Alekseý Muhin hasap edýär.
Muhiniň pikirine görä, birnäçe meseleler çözülmän galýar. “Orsýetiň “Gazpromy” häzir gapma-garşylykly ýagdaýda. Bir tarapdan, ol satyn alýan gazynyň mukdaryny azaltmaly, satyn alýan gazynyň bahasyny hem peseltmek isleýär. Başga bir tarapdan, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen gepleşiklerde görkezýän uly aktiwligi onda eksport akymlarynyň ugurlaryny üýtgetmek mümkinçiliklerini artdyryp biljek teklipleriň edilýän bolmagyny çaklamaga esas döredýär. Şeýle ýagdaýda ”Gazprom” energiýa meselesinde öz ýitgilerini azaltmaga çalyşýar” diýip, A.Muhin aýtdy.
Türkmen tarapy taýýar
Ýakynda türkmen tarapy Türkmenistan bilen Orsýetiň özara gaz söwdasyny dikeltmäge taýýardygyny mälim edipdi. Bu barada Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Dmitriý Medwedewiň sentýabrda Türkmenbaşy şäherinde geçiren duşuşygynda ylalaşandyklaryny Türkmenistanyň Orsýetdäki adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Halnazar Agahanow “Nezawisimaýa gazeta” neşirine beren interwýusynda aýtdy.
Öz nobatynda Orsýetiň “Wedomosti” gazetiniň bellemegine görä, Türkmenistan Orsýetiň oktýabr aýynyň aýagyna çenli türkmen gazyny satyn alyp başlamagyna garaşýar. Maglumatda “Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygyna salgylanmak bilen aýdylyşyna görä, häzirlikçe Aşgabat bilen Moskwa arasynda söwda ediljek gazyň nyrhy we möçberi ylalaşylmandyr. “Türkmengaz” ”Gazpromyň” delegasiýasyna garaşýar.
Şu ýylyň aprel aýynda türkmen-ors gaz söwdasynyň kesilmegi netijesinde Türkmenistanyň her aýda 1 milliard dollar möçberde zyýan çekýänligini “Roýters” agentligi ýazdy.
Üçünji tarapa gaz ýok
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Orsýet bilen gepleşiklerde käbir artykmaçlyklarynyň bardygyny we Aşgabadyň şolardan peýdalanmaga taýýardygyny “Wedomosti” gazeti belledi, şeýle-de Moskwa bilen täze şertnamalarynda Aşgabadyň öz gazynyň üçünji bir tarapa alyp-satylmagyna gadagançylyk girizmekçidigini ýazdy.
Türkmenistanyň şeýle şertleri girizmekçidigini wise-premýer Baýrammyrat Hojamuhammedowa salgylanyp, “Associated Press” agentligi hem belledi. “Täze şertnamalarymyzda teklip ediljek şertlere görä, gaz müşderilerimiz ony alyp-satmaga hakly bolmaz. Bu bolsa, gazy satýan we satyn alýan ýurtlaryň göni gatnaşykda bolup, aradan dellallaryň aýrylmagyna mümkinçilik berer” diýip, Hojamuhammedow 16-njy oktýabrda Aşgabatda geçirilen halkara inwestision konferensiýasynda aýtdy.
Türkmen gazynyň üçünji bir ýurda satylmagyna gadagançylygyň türkmen-ors gaz söwdasynda täzelik bolsa-da, bu Orsýetiň gaz söwdasyny alyp barşyna uly bir täsir ýetirmez diýip, Alekseý Muhin hasap edýär. “Mälim bolşuna görä, türkmen gazyny Orsýet öz belli bir giňişliklerinde ulanýar, Günbatara bolsa, esasan özüniň has arzan gazyny akdyrýar”.
Ýangyjyň önümçiligi, eksporty we bahasy
Türkmenistan özüniň ýangyç-energiýa kompleksini ösdürmekçidigini ýakynda ýene mälim etdi. Pudagy maddy-tehniki taýdan berkitmek maksatlaryna geçen ýylda umuman milli ykdysadyýete ýatyrylan maýa goýumlarynyň ýarysyna barabar puluň sarp edilenligini G.Berdimuhamedow ýangyç-energýa pudagyndaky ýagdaýlara bagyşlanyp, 12-nji oktýabrda geçirilen maslahatda aýtdy.
Türkmenistanyň prezidentiniň sözlerine görä, ýurduň gaz önümçiligini ýylda 250 milliard kubometre ýetirmek planlaşdyrylýar.
Öz nobatynda Günbatar döwletleri Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň ösüşine we köpugurly energiýa syýasatyna goldaw bildirýärler. Şu ýylyň aýagyna çenli Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi we Eýrana tarap gurulýan täze turba işläp başlar.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň eksport mümkinçilikleri giňelýän hem bolsa, ýurduň saýlap aljak ugry gazyň nyrhyna bagly bolar diýip, energiýa meseleleri boýunça analitik Aždar Gurdow hasap edýär: “Soňky ýyllaryň dowamynda, mälim bolşuna görä, ne Hytaý, ne-de Eýran türkmen gazy üçin Orsýetiňkä barabar baha tölemäge razy boldy. Bu bolsa Orsýete nyrh meselesini öz peýdasyna ulanmaga mümkinçilik berýär”.
Orsýetiň IIM-niň ýolbaşçysy hem bardy
Aşgabada Orsýetiň içeri işler ministriniň baranlygy hem resmi taýdan habar berildi.
Orsýetli analitik A.Muhiniň pikirine görä, jenap Nurgaliýewiň Aşgabada sapary häzirki wagtda Türkmenistanyň Orsýet üçin möhüm ugur bolup durýanlygyny tassyklaýar.
Reşit Nurgaliýew 19-njy oktýabrda Türkmenistana saparynyň dowamynda türkmen tarapy bilen pudagara gatnaşyklary, şeýle-de bilelikdäki geljekki işleri maslahatlaşmakçy.


text:
Täze açylan telekanallaryň gepleşikleriniň anyk programmalary heniz mälim däl. Bu ýagdaý diňe bir täze telekanallara degişli däl, beýleki türkmen telekanallarynyň hem gepleşikleriniň tertibi şu ýyl çap edilenok. Telewizion gepleşikleriň tertibini şenbe güni çykýan sanynda çap edýän “Watan” gazeti şu ýylky çykan sanlarynda çap edenok.
Ýöne, “Aşgabat” telekanalynda Türkmenistanyň paýtagtyndaky jemgyýetçilik, medeni, ykdysady we sosial täzelikler bilen baglanyşykly taýýarlanan materiallary efire beriljekdigi, “Türkmenistan - sport” telekanalynda bolsa, sagdyn durmuş obrazyny wagyz edýän bedenterbiýe we sport bilen baglanyşykly gepleşikleriň görkeziljekdigi resmi habar beriş serişdelerinde habar berilipdi.
Raýatlaryň ynamyny ödemedi
Täze açylan bu telekanallaryň efirinde resmi metbugatda aýdylýan temalar boýunça materiallar berilip başlandy. Emma, şol gepleşikleriň mazmuny tomaşaçylaryň göwnünden turmak barada alada edilmeýäne meňzeýär. Aşgabatly Merdan Ýakubow “Aşgabat” telekanalynyň berýän gepleşikleriniň mazmunynyň ýurduň beýleki telekanallarynyňka meňzeşdigini aýdýar.
Türkmenistanyň telekanallarynda ýygy-ýygydan duş gelýän görnüşlerden biri
“Bu telekanalyň açyljakdygy barada habar berilende, men, iň bolmanda, gazaklaryň ‘Astana’ telekanaly ýaly bolar öýtdim. ‘Astanada’ golliwud kinofilimleri, çagalar üçin multifilmler, gyzykly programmalar görkezilýär. Emma, ‘Aşgabat’ telekanaly türkmen telewideniýesiniň beýleki telekanallaryndaky ýaly mahabatlandyryjy, öwgi mazmunly gepleşikleri berip başlady. Bu telekanal türkmen telewideniýesiniň beýleki 3 sany merkezi telekanallaryndan diňe ‘Watan’ programmasyny görkezmeýänligi bilen tapawutlanýar” diýip, Merdan Ýakubow belledi.
Käbir raýatlar Türkmenistanda efire çykýan döwlet telekanallarynda diňe häkimiýetleriň syýasatyny mahabatlandyrýan gepleşikleriň berlip gelinýändigini aýdyp, bu ýagdaýdan özleriniň irendiklerini aýdýarlar. Aşgabatly käbir teletomaşaçylar “Aşgabat” telekanalynda paýtagtlylary gyzyklandyrýan ýa-da alada goýýan problemalaryň gozgalmaýandygyndan zeýrendiler.
Aşgabatly Merdan Ýakubow bu barada şeýler diýdi: “Paýtagtda onuň ýaşaýjylaryny alada goýýan meseleler köp. Emma, bu telekanalda olar barada gürrüň edilmejekdigi häzirem belli. Iň bolmanda, şäheriň trolleýbus gatnawynyň ýatyrylýandygy ýaly wakalar barada-da habar berilse, bu telekanal tomaşaçylar üçin peýdaly bolardy”.
Daşarky sport hem ýapyk
“Türkmenistan - sport” telekanalyna bolan garaýyşlar biri-birine gapma-garşylygy bilen tapawutlanýar. Käbirleri bu telekanalyň açylmagy bilen türkmen sportuna tomaşa etmäge mümkinçiligiň dörändigini aýdýarlar. Olaryň biri 36 ýaşly Kakamyrat. Ol sport treneri bolup işleýär.
“Bu telekanalyň açylmagy bilen türkmen sportsmenleri tomaşaçylaryň ünsüni gazanyp bilerler. Elbetde, indi sportsmenler has netijeli çykyş etmeli bolarlar. Beýleki bir tarapdan bolsa, ýurt ýolbaşçylary türkmen sportunyň halyndan habarly bolarlar” diýip, aşgabatly Kakamyrat öz garaýşyny mälim etdi.
Emma Aşgabadyň başga bir ýaşaýjysy, 35 ýaşly Gulmyrat “Türkmenistan - sport” telekanalynda görkezilýän gepleşiklerden göwnüniň geçendigini aýdýar.
“Türkmen dilinde daşary ýurtlarda bolup geçýän sport ýaryşlarynyň translýaiýasyny görerin öýdüp umyt edipdim welin, entäk bu umydymyz hasyl boljaga meňzänok. Iň bolmanda, bu ýaryşlar barada habar berilip durulsa-da, gowy bolardy. Häzirki bu telekanalda görkezilýän türkmen sportsmenleriniň çykyşam, olaryň çykyşlarynyň translýasiýasam bu telekanalyň tomaşaçalarynyň sanyny köpeltmese gerek. Şoňa görä, biz ýene daşary ýurt sport telekanallaryna tomaşa etmegi dowam etdirmeli bolýarys” diýip, Gulmyrat belledi.
Umuman, “Aşgabat” we “Türkmenistan - sport” täze telekanallaryň açylanyna ýarym aý geçdi. Emma, bu telekanallaryň işinden ilat kanagatlanyp baranok. 17-nji ýanwarda wideo aragatnaşygy arkaly geçiren hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedowyň bu täze telekanallar barada degişli ýolbaşçylara eden belliklerine üns berseň, onuň özüniň hem bu telekanallaryň işinden doly kanagatlanmaýandygyna düşünse bolýar.


text:
BMG-niň Eýranda adam hukuklary, dini azatlyklar we azlyklaryň meselesi boýunça bilermenleri Eýranyň hökümetini Bahai dini toparynyň gonamçylygyny ýumurmagy bes etmäge çagyrdylar.
Eýranyň Rewolýusion Gwardiýasy Pars welaýatynyň paýtagty Şirazda Bahai dinçileriniň gonamçylygynyň ýerinde sport merkezini gurmak planyna gol çekdi.
Aprel aýynda geçirilen başlangyç işleriniň netijesinde merhumlaryň gazylyp çykarylan galyndylarynyň golaýdaky ýapda gömülendigi aýdylýar.
BMG-niň Din azatlygy boýunça ýörite hasabatçysy Heiner Bielefeldt 4-nji sentýabrda çap eden beýannamasynda “gonamçylyklara edilýän hüjümler ýol berilmesiz” we “din azatlygynyň bilkastlaýyn bozulmagydyr” diýdi.
Dini azlyklaryň meselesi boýunça ýörite wekil Rita Izsak Eýranyň hökümetini ýurtda Bahai we azlykdaky beýleki toparlary goramak üçin takyk ädimleri ätmäge ündedi.


text:
Azatlyk radiosynyň Täjik gullugy 1-nji martda geçirilýän parlament saýlawlarynda bir topar düzgün bozulmasyny dokumentleşdirdi.
Bir adamyň tutuş maşgala derek ses bermegi, saýlaw uçastoklarynda gözegçiniň oturmaly oturgyçlarynyň boş durmagy, meýletin saýlaw işgärleriniň saýlawçylara kime ses bermelidigini aýtmagy ýaly mysallar täjik kanunçylygyna ters gelýär.
Täjigistanyň parlament saýlawlary, halkara gözegçileriniň aýtmagyna görä, kän bir göze ilmedik saýlaw kampaniýalaryndan soň geçirilýär.
Sekiz sany syýasy partiýadan 300-e golaý kandidat parlamentiň aşaky palatasyndaky 63 orun ugrunda bäsleşýär.
Saýlawda prezident Emomali Rahmonyň Halk Demokratik partiýasynyň ýeňiş gazanmagyna garaşylýar.
Dolandyryjy partiýanyň esasy syýasy bäsdeşi Yslamçy Gaýtadan döreýiş partiýasy bolup durýar, bu Merkezi Aziýada resmi hasaba alnan ýeke-täk yslamçy partiýadyr.
Yslamçy Gaýtadan döreýiş partiýasy we Sosial demokratik partiýa hökümetiň tankytçylary bolup durýar, emma beýleki partiýalar özlerini konstruktiw oppozisiýa atlandyrýarlar we hökümet syýasatyna açyk goldaw bildirýärler.
Rahmonyň 1994-nji ýyldan bäri dowam edýän prezidentligi astynda Günbatar synçylary tarapyndan azat we adalatly diýlip baha berlen bir saýlaw hem geçirilmedi.


text:
Yrak Türkiýäniň demirgazyk Yrakda ýerleşdiren esgerlerini haýal etmän çykarmagy baradaky talaby bilen BMG-ä ýüz tutdy.
"Biz [BMG-niň] Howpsuzlyk geňeşini Türkiýäniň öz güýçlerini derrew Yrakdan çykarmagyna... we Yragyň özygtyýarlylygyny gaýdyp bozmazlyga çagyrmagyny soraýarys» diýip, Yragyň ilçisi Mohamed Ali Alhakim 11-nji dekabrda ABŞ-nyň BMG-däki ilçisi Samantha Powere, şu aý Howpsuzlyk geňeşine prezidentlik edýän ilçä ýazan hatynda aýtdy.
"Bu BMG-niň Düzgünnamasynyň ýörelgeleriniň gödek bozulmagy, Yrak döwletiniň toprak bütewiliginiň we özygytýarlylygynyň bozulmagy hasaplanylýar” diýip, hatda aýdylýar.
Howpsuzlyk geňeşiniň bu mesele boýunça duşuşmak plany ýok, emma Power ABŞ-nyň pozisiýasy «islendik goşun ýerleşdirmegiň özbaşdak Yrak döwletiniň razylygy esasynda amala aşyrylmagy gerek» diýen pikire esaslanýar diýdi.
Şeýle-de ol Yrak bilen Türkiýäniň arasyndaky gepleşikleri dowam etdirmäge we häzirki kyn ýagdaýdan iki tarap üçin hem dostlukly çykalga tapmaga çagyrdy.


text:
«Tebigatyň gutaran ýerinde, sungat başlanýar»
Oskar Waýld
Ol özüniň haýsydyr başga bir şahsyýete deňelmegini halamaýardy. Ol abstrakt ýolundan işleýän türkmen hudožnigi – Tokar Tugurow bolup galmagy isleýärdi. Muňa onuň doly haky bardy.
Tokar Tugurow hakyky hudožnikdi. Onuň döredijiligi Günbatar sungatynyň ýolunda kemala gelipdi. Ol hemme zadyň edil öz sungata ýugrulan ýüreginiň duýşy ýaly bolmagyny isleýärdi. Haçan-da ondan interwýu alanlarynda: «Мen suratkeş däl, men hudožnik
» ýa-da «Men surat çekemok, men sungat eserini döredýän. Surat çekmek bir, sungat döretmek aýry zatdyr
» diýerdi. Dogrudan-da, Tokar Tugurow surat çekmän, aslynda sungat eserini döredýärdi.
Aramyzdan gidenine köp wagt geçmedigem bolsa, meniň göwnüme, uzak ýyllar geçen ýaly görünýär. Sebäbi biz günde diýen ýaly görşerdik, bile pikir ederdik. Ol ussahanasyna hepdäniň bazar günlerem, gyşyň aýazly wagtlaram gelerdi. Sowukdan ýaňa reňkleri gatap duran hem bolsa, egnine gat-gat eşik geýnip, döreden işlerine seredip oturardy. «Sowukda gelmeseň bolmaýarmy?
» diýsem, ýylgyryp, gapdalynda duran kitap tekjesine barmagyny çommaldardy. Ol ýerde iri hatlar bilen ýazylan, belli rus şahyry Boris Pasternagyň «Gije
» diýen goşgusynyň şeýle setirleri bardy: Oýan, oýan, hudožnik,
Uka berilme,
Bakyýetde zamunsyň,
Panyda ýesir.
«Şu setirler meniň işlemegime uly goldaw berýär. Çünki Boris Pasternak maňa Gurbannazar Ezizow ýaly ruhy taýdan ýakyn şahsyýet
» diýip, Tokar ümsüm oturyp, pikir derýasyna çümerdi. Käte bu ümsümlik uzak wagta çekerdi.
Tokar aga menden köp ýaş uly hem bolsa, men oňa deň-duşum ýaly Tokar diýip ýüzlenerdim. Sebäbi biziň dünýägaraýşymyz ýakyn bolansoň, bir-birimiziň uly-kiçiligine-de kän bir üns bermezdik. Ol kä günler, belli bir sebäplere görä ussahana gelip bilmedik wagtlary, özüni agyr, ýadaw duýardy. Şonuň üçin Allanyň beren gününi ol ussahanasynda geçirenini kem görenokdy. Ömrüniň iň soňky pursatynam Tokar şol ýerde garşylapdy.
Ol «Hudožnik durmuşda däl, sungatda azat ýaşaýar
» diýen taglymata uýýardy. Oňa berk ynanýardy. Onuň döreden eserleri-de öz köklerini şol taglymatdan alyp gaýdýardy. Berdimyrat Batyrow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy.
Dowamy bar


text:
Dürli ýurtlara ýaýran türkmenleriň ykballarynyň pursatlary hem dürli-dürli. Dünýä türkmenleriniň arasynda taryhyň gowgaly hem kynçylykly öwrümlerinde dillerini unudanlary hem bar. Meselem, Türkiýäniň Urfa welaýaty bilen bilelikde Messopotamiýa sebitinde ýaşaýan Garajadagly türkmenler munyň aýdyň mysalydyr.
Eýsem, Garajadagly türkmenleriň dillerini ýitirmegine we kürtçä meňzeýän dilde gepleşmeklerine taryhyň nähili öwrümleri sebäp boldyka? Azatlyk Radiosy olaryň başdan geçirmeleri bilen gyzyklanyp Urfa Garajadag türkmenleri jemgyýetiniň başlygy Nusret Kaýa bilen gürrüňdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Nusret Kaýa, Garajadag türkmenleri diýlende ýada kürtçe gepleşýän türkmenler düşýär diýilýär. Munyň sebäbi näme?
Nusret Kaýa:
Biziň ýaşaýan ýerimiz ýagny Türkiýäniň günorta-gündogar sebiti aslynda içerki sebitlere bolan göçleriň geçelgesidir. Türkiýäniň içerki sebitlerindäki türkmenleriň ilki başda düşlän ýeri biziň bolýan günorta-gündogar sebitimizdir. Ýagny Garaja dag, Muzur daglary, Muş daglary ýaly Türkiýäniň günorta-gündogaryndaky ýaýlalar aslynda Oguz-türkmen taýpalarynyň ýurt tutan ýerleridir.
Mälim boluşy ýaly Diýarbakyr taryhda dört türkmen döwletine paýtagtlyk eden bir şäherdir. 1970-nji ýyllara çenli Diýarbakyryň ilatynyň aglabasy türkmendi we türk dilinde gepleşýärdi. Gynansagam, Yragyň demirgazygynda bolan syýasy wakalar biziň ýaşaýan sebitimizde hem boldy. Biz dilimizi ýitiren hem bolsak öz türkmenligimizi ýitirmedik. Däp-dessurlarymyzy dowam etdirýäris.
Türkiýäniň içerki sebitlerinde çarwa türkmenlere "Ýörük“ diýilýär, günorta-gündogar sebitlerde bolsa "Göçer“ diýilýär. Biziň ýaşaýyş pelsepämiz siziňki bilen birmeňzeş. Ýagny biziň halkymyz türkmen, milletimiz hem türk. 1914-nji ýylda atamyň "Türk ýurdy“ atly žurnal bilen geçiren söhbetdeşliginde nygtaýşy ýaly biz hakyky Oguz-türkmen-türk. Ýöne bu sözleri kürtçe aýdyp geçipdir.
Garajadag türkmenleri. Türkiýe.
Türkiýäniň günorta-gündogar sebitinde jemgyýet gurluşy taýpalar görnüşinde. Şonuň üçin taýpa we ýer-ýurt atlaryna üns berseňiz, olaryň Oguz taýpalarydygyna doly göz ýetirersiňiz. Meselem, Urfanyň iň uly taýpalaryndan Garageçililer, Owşarlar, Kyrkhanlylar, Beýdililer, Badyllar, Jeritler bar.
Diýarbakyr, Wan we Şyrnak sebitlerinde hem türkmen bar. Ýagny gysgaça aýdylanda ilatyň aglabasy türkmendir, Oguz taýpalaryndandyr. Ýekeje tapawut biz kürtçe gepleşýäris. Gynansagam şeýle ýagdaý bar, ýagny Ýewfratyň Türkiýe tarapyndakylar aňry tarapdakylary hakyky kürt hasaplaýar.
Şu wagt türk hökümetiniň parahatçylyk syýasaty yglan etmegi bilen biziň üçin uly mümkinçilik döredi. Bu pursatdan gowy peýdalanmak gerekdir. Türkiýäniň günorta-gündogar sebitlerinde ok atyşlyk bes edilenine görä, içerki sebitlerdäki türkmenler şol sebitlere gelip öz dogan-garyndaşlaryna eýe çyksynlar we olar bilen gujaklaşsynlar.
Diýarbakyryň obalaryna we çaýhanalaryna, Şyrnaga, Muşa, Urfa gelsinler. Ynha, şonda bu sebitlerdäki halkyň türk milletindendigine, ýagny Oguz-türkmendigine doly göz ýetirerler.
Azatlyk Radiosy: Nusret Kaýa, ynha şu wagt biz Antalýada türkmen medeniýet çäresinde. Türkiýäniň günorta-gündogar sebitlerindäki kürtçe gepleşýän türkmenler bilen şu ýerde bir meňzeşlik görýäňizmi?
Nusret Kaýa:
Ynha, şu wagt medeni çärä gatnaşýanlaryň ýüzlerine sereden wagtym doganoglanlarymyzy gören ýaly bolýaryn. Ençeme ýyldan bäri biziň ata-babalarymyz Türkiýäniň içerki sebitlerine göçen öz dogan-garyndaşlaryny ideýärdi, gözleýärdi. Olary tapmaklyk biziň ýaly ýaş nesillere nesip etdi.
Meselem, Türkiýäniň Kyrşehir welaýatynda ýaşaýan Garajagurt türkmenleri bar. Olar Urfadan ýagny biziň ýaşaýan ýerimizden şol ýere göçüp gelen. Edil şolar ýaly Boýnyinçeler, Garageçililer hem bar. Bu ýerde täsin bir ýagdaý ýüze çykýar. Meselem, Urfadaky Garajadagly we Garageçili türkmenleri kürtçe gepleşýärler, Kyrşäherdäkiler bolsa türkçe gepleşýärler.
Garajadag türkmenleri.Türkiýe.
Azatlyk Radiosy: Nusret Kaýa, kürtçe gepleşýän türkmenler beýleki sebitlerdäki türkçe gepleşýän öz dogan-garyndaşlary bilen tapyşandan soň ysnyşmaklyk üçin nähili tagallalar edýärler?
Nusret Kaýa:
Hemme zatdan owal öz taryhymyzy öwrenmäge çalyşýarys. Ýaş nesile taryhymyzy gowy öwretmeli. Ylaýta-da, ýokary bilimli ýaşlarymyza eýe çykylmaly. Şeýlelikde Türkiýede bir türkmenleriň jebisleşmeklik herekedi başladylmaly. Esasy jebisleşmekligi biz durmuşa geçirmelidiris.
Azatlyk Radiosy: Türkiýäniň günorta-gündogar sebitlerinde ýaşaýan kürtçe gepleşýän türkmenler Türkmenistan hakynda näme bilýärler?
Nusret Kaýa:
Aslynda gowy üns berip ele alynan halatynda biziň kürtçe diýip gepleşýän dilimiziň aglaba bölegi Türkmenistanda gürleşilýän türkmençä meňzeýär. Meselem, Türkiýäniň döwlet tele-radio gurmasynyň kanallarynda ýa-da Rož TW kanalynda gepleşilýän kürtçelere biz düşünmeýäris.
Ondan daşary täze öwredilmek islenýän kürtçä hem biz düşünemizok. Biziň gürleýän kürtçämiziň altmyş-ýetmiş bölegi aslynda türkmençedir. Gynansagam muny köp adam bilenok we bilinmegi hem islenilenok ýaly. Sebäbi şeýle hakykatlar bilinen halatynda türkmenler agzybir bolarlar we birleşerler.
Garajadag türkmenleri.Türkiýe.
Azatlyk Radiosy: Nusret Kaýa, siziň ýolbaşçylyk edýän Garajadagly türkmen jemgyýetiňiz halkyň türkmendigini bilmekligi üçin nähili işler alyp barýar?
Nusret Kaýa:
Hemme zatdan ozal bir jemgyýet döredip, sebitdäki türkmenleri guramaçylykly ýagdaýa getirmäge çalyşýarys. Ýewfrat derýasynyň Türkiýe tarapyna ýaýran öz dogan-garyndaşlarymyz bilen gatnaşyklarymyzy hasam ýaýbaňlandyrdyk. Ynha, şu wagt gatnaşýan medeni çärämiz ýaly guramaçylyk işleri hem tanyşmagymyza we ysnyşmagymyza uly mümkünçilikler döredýär.
Birnäçe hepdeden bäri öz obama gitmedim. Emma ynha şu wagt şeýle medeni çärede edil öz obama baran ýaly duýgylary başdan geçirýärin. Oguzlaryň taryhy, däp-dessurlary, adatlary, sungaty hakda giňişleýin maglumat berip, kürtçe gepleýän türkmenlerimiziň özüne hiç zatdan gorkman arkaýyn türkmen diýmekligine jemgyýet bolup kömek edýäris.


text:
Penşenbe güni gazagystanly nebitçileriň adwokaty Natalýa Sokolowanyň tussaglykdan boşadylmagyny talap edip piket geçiren iki aktiwist tussag astyna alyndy.
Nebitçileriň käbir talaplary ýazylgy futbolkalary geýip pikete çykan Arman Ožubaýew bilen Dmitriý Tihonow ýurduň dolandyryjy "Nur-Otan" partiýasynyň Almaty şäherindäki ofisiniň öňünde talaplar bilen çykyş etdiler.
Olar ellerinde "Nataliýa Soklowa azat edilsin!", "Gazak nebitçileri gullar däl" diýen ýazgyly plakatlary göterdiler.
Gazagystanly nebitçileriň adwokaty Nataliýa Sokolowa ýakynda bulagaýçylyklara meçew bermekde aýyplanyp, 6 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.