text:
Ylmy-tehniki syýasat
Geljekde 2020-njy ýyla çenli ylym tarapyndan çözülmeli meseleler ykdysady binýady ösdürmegiň esasynda halkyň hal-ýagdaýynyň ýokary derejesini üpjün etmäge gönükdirilen durmuş syýasatyndan gelip çykýar.
Öňde goýlan maksada laýyklykda ýurdumyzda ylmy-tehniki syýasat şu esaslarda amala aşyrylar:
ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň esasy pudaklarynda dünýä ylmynyň we tejribesiniň gazananlaryny giňden ulanmak;
ýurdumyzyň ylmy-tehniki mümkinçilikleriniň esasynda geçirilýän düýpli we amaly barlaglaryň netijelerini çalt depginler bilen önümçilige ornaşdyrmak.
Ylmy-tehniki taýdan ösüş maksatnamasyny durmuşa geçirmek aşakdaky esasy wezipeleriň çözülmegini talap edýär:
ylmy mümkinçilikleriň ykdysadyýeti we durmuş pudaklaryny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynda jemlenmegini, Türkmenistanyň ýerli şertlerini we aýratynlyklaryny göz öňünde tutup pudaklaryň anyk wezipeleriniň çözülmegini;
ýokary okuw jaýlarynda ylmyň we gumanitar barlaglarynyň ösdürilmeginiň, ylmy mümkinçilikleriniň doly ulanylmagyny;
Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň batly ösüşini üpjün etmek we öňde baryjy tehnologiýalar boýunça maglumat esasyny döretmek üçin dünýädäki gazanylan iň täze zatlaryň giňden ulanylmagyny;
ylym, tehnika we öňdebaryjy tehnologiýa babatynda daşary ýurtlar we halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygy giňeltmegi;
Türkmenistany ýokary derejede ösen dünýewi demokratik döwlete öwürmek barada öňde goýlan wezipeleri çözmäge ukyply, Türkmenistanyň garaşsyzlyk we bitaraplyk ideýalaryny we ýörelgеlerine wepaly, halka, Watanyna Türkmenistanyň Prezidentine jany-teni bilen hyzmat etmäge taýýar ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak.
Ýurdymyzyň ykdysadyýetiniň hemme pudaklaryny tehniki we tehnologiýa taýdan ösdürmegi tapgyrlaýyn geçirmek göz öňünde tutulýar. Birinji döwürde (2000-2005 ý.ý.) maýadarlar üçin şertleri döretmegiň hasabyna döwleti mundan beýläk-de ösdürmek üçin geljegi bolan ileri tutulýan pudaklary goldamak syýasaty ýörediler. Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň hazirki döwürde emele gelen düzümini göz öňünde tutup, döwletiň esasy ýöriteleşdirişiň adatdaky pudaklary, çig mal we onuň bilen baglanyşykly gaýtadan işleýän, daşarky bazara çykyp bilýan pudaklar bolup biler.
2020-njy ýyla çenli döwürde ylmy barlaglaryň esasyny ylmy we tehnikany ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary boýunça Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan tassyklanan işler düzer.
Ýurdumyzyň oba hojalygynda ekinleriň hasyllygyny we mallaryň önümliligini ýokarlandyrmak maksady bilen uly tehnologiki öňe gidişligi amala aşyrmaklyk wezipesi öňde durýar. Ekarançylykda gowaçanyň, bugdaýyň we beýleki dänelik ekinleriň, şeýle hem azyklyk we ot-iýmlik ekinleriň tohumçylygy boýunça işler dowam etdiriler. Maldarçylykda biotehnologiýany we seleksion – tohumçylyk işini mundan beýläk-de ösdürmegiň esasynda önüm berýän mallaryň we guşlaryň genetiki mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak göz öňünde tutulýar.
Çaklanylýan döwürde ýerden we suwdan peýdalanmak işinde ylmy-tehniki barlaglar, serişdeleri tygşytlaýan tehnologiýalary ornaşdyrmak boýunça alnyp barlar.
Ýangyç-çig mal pudaklarynda ylmy-tehniki syýasat mineral çig malyň möhüm we gyt görnüşlerini gözlemegiň, agtarmagyň we onuň gorlarynyň monitoringiniň häzirki zaman usullaryny we onuň gorlarynyň monitoringiniň häzirki zaman usullaryny işläp düzmäge we ornaşdyrmaga, olary çykarmagyň we işläp geçmegiň derejesini ýokarlandyrmaga, şeýle hem olary daşamagyň ygtybarly we ekologiýa taýdan howpsuz ulgamlaryny ösdürmäge gönükdiriler, hususanda:
nebit-gaz toplumynda geologiýa-gözleg işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmaga, çöllük zolaklarda nebitiň çykarmasy kyn we galyndy gorlary bolan ýataklaryň önüm berijiligini ýokarlandyrmaga, ýalpaklyk zolagynda guýularyň gurluşygyna, maksatly himiki önümleri almak bilen gazyň we kondensatyň gaýtadan işlenilmegi çuňlaşdyrmaga, şeýle hem olary daşamagyň ygtybarly, ekologiýa taýdan howpsuz, energiýany az sarp edýän ulgamlaryny döretmäge;
nebiti gaýtadan işleýän senagatda motor ýangyçlarynyň öndürilişini, nebiti çuň gaýtadan işlemek prosesini ösdürmegiň hasabyna ýokarlandyrmaga, täze tapgyrdaky katalizatorlary, ýokary oktanly we kislorod goşundylary işläp düzmäge we döretmäge, şeýle hem ekologiýa taýdan howpsuzlygy ýokarlandyrmaga we energiýa sarp edijiligi azaltmaga.
Elektroenergetikany ösdürmek tebigy gazyň peýdalanylmagyna, az netije berýän energetika enjamlarynyň ulanmakdan aýrylmagyna, energobloklaryň täzelenmegine, olaryň tygşytlylygyny we ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga esaslanýar.
Energetika babatynda gyzgyn suw üpjünçiligi, ýyladyş, sowadyş, suw çykarmak we süýjetmek, ýarym geçirijileriň sintezi, tebigy energiýa çeşmelerini peýdalanmak bilen oba hojalyk önümlerini saklamak we gaýtadan işlemek boyunça barlaglar ileri tutulýan ugurlar hökmünde kesgitlenildi.
Himiya senagatynda tehnologik ösüş dünýä ylymynyň barlaglaryna we ýurdumyzdaky täzeliklere esaslanýar.
Garabogaz kölüniň mineral-çig mal serişdelerini Türkmenistanyň çäklerinde ýody, bromy, organiki we mineral dökünleri, bentonit toýunyny, gazylyp alynýan magdanlary öndürmegiň netijeli usullary işlenip düzüler we ornaşdyrylar.
Geologiýa ylymlary we seýsmologiýa babatynda gazylyp alynýan peýdaly magdanlaryň ýerleşişiniň kanuna laýyklyklaryny ýüze çykarmaga hem-de olary soňraky geologiýa-gözleg işine çekmäge, seýsmiki howplara baha bermegiň täze usullaryny döretmäge we ýer yranmasynyň çaklamalaryna aýratyn üns berler, seýsmiki taýdan mikroraýonlaşdyrmak işi dowam etdiriler.
Medisina ylmy mediko-demografiýa ýagdaýa, keselçiligi azaltmaga, ömrüň dowamlylygyny artdyrmagy üpjün etmäge, ýurduň ilatynyň köpeltmek ukybyny ýokarlandyrmaga we keselleri sagaltmaga bagyşlanan ylmy barlaglary geçirmäge gönükdiriler, ilata netijeli medisina kömegini bermegi guramagyň ylmy esaslaryny işläp düzmek göz öňünde tutulýar.
Ekologiýa we daş – töweregi goramak hem-de biologiýa, suw resurslaryny rejeli peýdalanmak babatda tebigatdan sazlaşykly, aýawly peýdalanmagyň ekologiýa-durmuş-ykdysady konsepsiýasyny we biologiki köpdürliligiň ylmy esaslaryny işläp düzmek boýunça barlaglar dowam etdiriler, şeýle hem antropogen faktorynyň tebigatyň düzümine täsir edişiniň derejesine baha bermek boýunça barlaglar alnyp barlar. Aral ýakasyndaky ekologiýa heläkçiliginiň zyýanly netijelerini azaltmak boýunça çäreleri durmuşa geçirmek dowam etdiriler.
Tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmaga we täzelikleri ornaşdyrmaga, önümçiligiň ylmy-tehniki ilerlemelere işjeň imrinmeginiň usulyny döretmäge uly üns berberler.
Türkmenistanyn Ylymlar akademiýasy
Ylym we tehnika baradaky geňeşi
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Habarlar


c: text/html

text:
Häzirki zaman lukmançylygyna geçen asyrlarda millionlarça adamlaryň ömrüni alyp giden kesellerden üstün çykma başartsada, oňa kiçijik möjekleri ýok etmek entek başardanok. Bu kesel adamzada gadymy asyrlardan bäri bellidir. Ol barada birinji maglumatlar Aristoteliň işlerinde duş gelýär (b.e. öň IV asyr). Gurap galan bitleri gadymy hindi, peru, indeýleriň gonamçylyklaryndaky jesetlerden hem tapypdyrlar. Olar Grenlandiýa we Aleut adalarynda (XV asyr) tapylan mumiýalaşan jesetlerde hem duş gelýär.
B.e. 500 ýyl öň Gerodot: "Olar hudaýa gulluk edenlerinde hiç hili bit ýa-da başga mör-möjek ýapyşmaz ýaly..." diýip, müsür dindarlarynyň kellesiniň hemişe arassa syrylanlygyny belläp geçýär. Baryp 200 ýylyň dowamynda Ýewropa ýurtlarynda pedikulezyň köpçilikleýin ýaýramagy ýüze çykyar. ABŞ-da her ýylda kelle pedikulezynyň 6-12 mln ýagdaýy duş gelýändir.
Keseliň köp duş gelýän döwri, çagalaryň dynç alyş merkezlerinden gaýdyp gelýän, güýz paslynyň başyna gabat gelýändir. Köplenç pedikulez bilen keselçilik, adamlaryň bir ýerde üýşüp ýaşamagy ýa-da arassaçylyk düzgünleri berjaý edilmedik ýagdaýynda has hem ýokarlanýandyr (meselem, uruş ýa-da heläkçilik ýagdaýlary).
Bitler hemişe aladaçyl, gaharjaň adamlara ýokuşýanlygy barada geň pikir hem bardyr. Adatça bu ýagdaý nerw dartgynlylygy sebäpli adamyň bedeniniň ysynyň üýtgeýänligi bilen hem düşündirilýär.
Pedikulez (bitlilik) (lat. pedikulus, "bit") – deriniň we saçlaryň parazitler arkaly ýüze çykýan keselidir.
Bitleriň kelle, köýnek we gasyk görnüşleri bardyr. Kelle we köýnek bitleri adamdan adama eşikler, ýorgan-düşek, daraklar we başga öý goşlary arkaly geçip bilýändir. Gasyk bitleri köplenç jyns gatnaşygy arkaly geçýär. Köýnek bitleri geýimleriň tikin ýerlerinde ýaşap, şol ýerde ýumurtgalaryny taşlaýandyrlar. Bitler 1minutda 20 sm. aralygy geçmäge ukyplydyr. Şoň üçin olar bilen yokuşma çalt bolup geçyär.
Gasyk bitleri daşky jyns agzalarynyň gyl örtüginde, ýumurtga haltajygyň üstünde, budyň ýokarky böleginde ýerleşýändirler. (gasyk bitliligine başgaça "ftirioz" hem diýilýär).
Öni alynmadyk ýagdaýlarda bitler goltuklara, arka, döşlere, sakgal-murtlara, gaşlara we kirpiklere ýaýrap bilýär.
Kelle bitleri kellede ösýän saçlarda, has hem onuň ýeňse, depe we çekge böleginde duş gelýändir. Kelle biti 6-14 günden kämillige ýetişýändir we şondan soň urkaçy bit ýumurtga taşlamaga ukyplydyr. Bitleriň ýumurtgasy (sirke) agymtyl reňkde bolup, goňaklara meňzeşdir.
Ýöne goňaklardan tapawutlylykda sirkeler togalak görnüşde bolup, gyllaryň düýbüne ýapyşýandyrlar. 7-10 günden ýaş bitler ýumurtgadan çykýandyr we saçlaryň düýbünde boş, ak pilejikler galýandyr. Ortaça bitleriň ömrüniň dowamlylygy 21 güne barabardyr.
Pedikulezyň özüne mahsus alamatlary bardyr:
- Bitiň dişlän ýerlerinde gijilemäniň döremegi iň ýaýran alamatdyr. Ol bitiň tüýküliginiň täsiri bilen döräp, ýokuşmadan 2-3 gün soň döreýär;
- Deride emele gelýän gögümtil, ownuk tegmiller;
- Deride ýüze çykýan gijilemäniň yzlary. Köplenç bakterial ýokançlygyň goşulmagy netijesinde deriniň ýokançly keselleri döreýär (iriňli düwürtikler, follikulitler);
- Saçlaryň düýbünde, esasan hem boýnuň ýokarsynda, gulaklaryň arkasynda sirkeleriň döremegi;
- Saçlaryň arasynda uly bitleriň görünmegi. Öte geçen ýagdaýlarda bitiň çykarýan nemi saçlary toppaklaýyn birleşdirip, ýaramaz ysy hem ýüze çykaryp biler (koltun);
- Bitleriň çykarýan neminiň täsiri netijesinde, boýunlaryň arka tarapynda örgüniň döremegi bolup biler.
Bitleriň hemme görnüşleri adam gany bilen iýmitlenýändirler. Köýnek bitleri örgünli garahassalyk keseliniň ýokuşmagyna getirip bilýändir. Pedikuleza garşy göreş onuň görnüşine baglylykda alnyp barylýandyr.
Gasyk bitinden saplanmak üçin, mümkin bolandan, bedeniň hemme ýerlerinden gyllary syryp aýyrmalydyr (goltuklardan, daşky jyns agzalardan). Bitleriň dişlän ýerlerini ýokançlyklardan goramak üçin, ol ýerlere 10% ak simap melhemini ýa-da 5% sary simap melhemini, 33% kükürtli melhemi çalmalydyr. Gaşlardan we kirpiklerden möjekleri dyrnaklaryň kömegi bilen ýeke-ýekeden aýyrmalydyr. Olaryň zeperlenen ýagdaýynda 0,25% göz melhemine fizostigmin goşup ulanmalydyr.
Köýnek bitlerini aýyrmak üçin, ýassyk-düşek daşlaryny, eşikleri gaýnatmalydyr ýa-da buga tutmalydyr. Pes temperaturada eşikleri ýuwmak degerli netijäni bermeýär. Ýokary gyzgynlykda ýuwlan egin-eşikleri bir hepdeläp, gowy ýelejiredilýän ýerde, günüň aşagynda asyp goýmalydyr.
Egin-eşikleri ilki ýörite serişdeler (insektisidler) bilen işläp, soň suwda ýuwmak we güne sermek hem bolýandyr.
Egin-eşikleri we düşek daşlary arassalamagyň iň peýdaly usuly – olary paraformalin kameralara salmakdyr. Şeýlelikde, olar ýokary gyzgynlykly we himiki arassalaýşy geçýärler.
Egin-eşikler arassalananda, sirkeleriň eşikleriň galyň tikin ýerlerine ýa-da epinlerine ýapyşyp, ýeterlik bolmadyk gyzgynlyk bilen arassalanma durnukly bolup biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Köýnek pedikulezynda sirkeleriň diňe eşikleriň sapajyklarynda däl-de, deriniň gysga gyljagazlaryna hem ýapyşyp galjakdygyny göz öňüne tutmalydyr. Şonuň üçin hem, diňe egin-eşikleri arassalamak bilen çäklenmän, näsagy hem pedikulesid (bitleri we sirkeleri öldirýän dermanlar) serişdeleri bilen bejermek hökmandyr.
Kelle bitliligini bejermek üçin köp serişdeler (melhem, aerozol, şampun) bellidir. Pedikulesid dermanlar höküminde medifoks, para plyus, nittifor, niks, weda-2, boruň 2% melhemi, kukürt simaply melhem giňden ulanylýar. Agzalyp geçilen dermanlaryň köpüsi sirkeleri öldürmäge ukyply däldir. Dermanlaryň şeýle häsiýetlisi hem sirkeleriň hemmesini öldürip bilmeýär. Şonuň üçin olary el bilen ýeke-ýekeden aýyrmalydyr.
Pedikulesid dermanlaryň zäherliligi sebäpli, olaryň ulanylşynda hemme görkezmeleri berjaý etmelidir. Dermanlaryň köpüsini göwreli aýallara, çaga emdirýän enelere, kiçi çagalara ulanmak bolýan däldir.
Bitlerden dynmak üçin halk arasynda ulanylýan köpsanly serişdeler hem bellidir. Adatça olaryň peýdalylygy pesdir, ýöne dogry ulanylanda ol diýen howply däldir. Dermanhanalardan bitlere garşy serişdeleri almaga utanýanlygyňyz üçin, diňe halk serişdelerini ulanmak ýalňyşlykdyr.
Halk arasynda pedikulezda:
- 50% günebakar ýagy + 50% kerosin;
- 50% hojalyk (kir) sabyny + 50% kerosin, alnan goýy ergini saçlara çalmakaňyz, 1:10 gatnaşykda suw bilen garyň (100 ml ergine 1 litr suw garmaly);
- Klýukwa şiresi (sirkelere garşy peýdaly serişde, sebäbi öz turşulygy bilen onuň daşky gabygyny eredýär);
- Nahar uksusy (4,5% uksus turşulygyny almak üçin, 9% nahar uksusyny 2 esse suw bilen garmalydyr);
- Degtýar sabyny (düzüminde aşgaryň ýokary mukdary bilen peýdalydyr);
- Efir ýaglary (çaý adajy, lawanda). Pedikulezyň bejergisi üçin däl-de, onuň ýokuşmagynyň öňüni almak üçin saça birnäçe damjadan çalýarlar (meselem, bit ýokuşmadyk maşgalanyň başga agzalaryna).
Halk serişdeleriniň öz ýetmezçilikleri bardyr:
- Kerosin aňsatlyk bilen ýanyp bilýär. Ol kynlyk bilen ýuwulýar. Saçlary zaýalap, olaryň daralmagyny kynlaşdyrýar;
- Uksus saçy guradýar. Onuň konsentrirlenen ergini bolsa, saçy, derini ýakyp bilýändir.
Ondan başga-da olary ulanmak hem oňaýsyzlyklara getirýändir: serişdäni çalyp, saçlara polietilen halta geýmelidir. Kelläňe süpürgiç orap, köp wagt şeýle saklamalydyr.
Bitleri ýok etmegiň ýene bir oňaýly ýoly – ol hem saçlara sintetiki boýaglary goýmakdyr. Saç boýaglaryň düzüminde bitleri we sirkeleri öldürýän himiki serişdeler bardyr.
Islendik serişde ulanylandan soň, saçlar ownuk dişli darak bilen daralyp, sirkeler ýeke-ýekeden aýrylmalydyr. Sirkeleri aýyrmak aňsat däldir. Şonuň üçin ol işe birnäçe gün sarp etmeli bolýar. Öli bitleri we sirkeleri aňsat aýyrmak üçin, uzyn saçlary egne çenli bolar ýaly kesmelidir. Saçlara ýörite balzam, balyk ýagyny, ösümlik ýagyny çalyp, olaryň aňsat daralmagyny gazanyp bolar. Zeýtun ýagy bitleri gaçyrýandyr.Geran gülüniň ýagy bolsa ýarajyklaryň çalt bitmegine kömek edýändir.
Kelle pedikulezy ýokuşan adamyň egin-eşiklerini, ýorgan-düşek daşlaryny gaýnatmak, ütüklemek hökmandyr. Maşgalanyň başga agzalaryny (ýa-da mekdepde okaýan ýoldaşlaryny, çagalar bagdaky toparyň çagalaryny) barlagdan geçirmelidir.
Pedikulezyň öňüni almakda hususy we jemgyýetçilik arassaçylyk çärelerine üns bermek möhüm orny eýeleýändir:
- Bedeniňi kadaly ýuwmak (hepdede 2 gezekden az däl), eşikleri we ýorgan-düşek daşlary çalşyp durmak. Eşikleriň, ylaýtada sirkeleriň ýapyşyp biljek tikin ýerlerini gowy edip ütüklemek;
- Öz daragyňyzy başgalara bermekden saklanyň;
- Bitleriň ýokuşmagynyň öňüni almak üçin, ýeňsäňize we gulagyňyzyň arkasyna çaý agajyndan we lawandadan taýynlanan erginleri çalyň;
- Pedikulozyň gaýtadan ýokuşmagynyň öňüni almak üçin ulanulýan zatlary (süpürgiç, eşikleri, daşlyklary, telpekleri, ýumşak oýnawaçlary) ýuwmak we gaýnatmak hökmandyr;
- Bitleriň barlygyny barlamak üçin, saçlary ak matanyň üstünde daraň;
-
Ýuwlandan soň, kelläňizi süpürgiç bilen orap, gije ýatmaň. Saçlary gowy edip saç guradyjy (fen) bilen guradyň.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde halkara grossmeýsteri Maksat Atabaýew ýüz tagtada birwagtlaýyn oýun geçirdi. Onuň garşydaşlary, şu mekdebiň küştçüleri sekiz sagatlyk döwüň dowamynda belli küştçä mynasyp garşy durmaga çalyşdylar.
Netijede Maksat Atabaýew 96 ýeňiş gazandy, üç döwi deňlikde tamamlady. Diňe bir oýunda ol on bir ýaşly Muhammet Ezizowdan asgyn geldi.
Bir wagtlaýyn oýunlara hormatly myhman hşkmünde Aziýanyň küşt federasiýasynyň baş sekretary Haşim Al Taher hem gantaşdy. Ol türkmen paýtagtyna «Aziada — 2017»-ä bagyşlanyp geçirilen halkara maslahatyna gatnaşmak üçin geldi. Myhman ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebiniň türgenleriniň taýýarlyk derejesine ýokary baha berdi.


text:
1-nji oktýabrda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatdaky Garajaoglan seýilgähiniň we Parahat medeni merkeziniň aralygyndaky meýdançada Ylham çeperçilik-seýilgäh toplumy açyldy.
Toplumda türkmen halkynyň medeniýetine we sungatyna öz hyzmatyny goşan belli adamlaryň ençemesine dürli derejedäki ýadygärlikler goýuldy. Olaryň arasynda aşakdaky sanawda görkezilen şahsyýetler bar:
Omar Haýýam - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Abu Reýhan Muhammet ibn Ahmet Biruny - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Jahan şa Garagoýunly - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Baýram han - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Abdyrahym han - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Mahmyt Zamahşary - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Fizuly - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Mäne Baba - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Nowaýy - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Abubekr ibn Muhammet as-Suly - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Hoja Ahmet Ýasawy - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Seýitnazar Seýdi - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Gurbandurdy Zelili - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Muhammet ibn Musa Horezmi - (heýkeltaraş Gylyç Ýarmämmedow)
Mahmyt Pälwan - (heýkeltaraş Gylyç Ýarmämmedow)
Şemseddin Merwezi - (heýkeltaraş Gylyç Ýarmämmedow)
Ýunus Emre - (heýkeltaraş Gylyç Ýarmämmedow)
Seýit Nesimi - (heýkeltaraş Agameret Garaýew)
Abu Nasyr Faraby - (heýkeltaraş Agameret Garaýew)
Ibn Sina - (heýkeltaraş Agameret Garaýew)
Mämmetweli Kemine - (heýkeltaraş Agameret Garaýew)
Ahmet as-Sarahsy - (heýkeltaraş Nurmuhammet Ataýew)
Mollanepes - (heýkeltaraş Nurmuhammet Ataýew)
Annagylyç Mätäji - (heýkeltaraş Nurmuhammet Ataýew)
Ýusup Balasagunly - (heýkeltaraş Nurmuhammet Ataýew)
Kazy Burhaneddin Ahmet - (heýkeltaraş Amandurdy Jumaýew)
Nejmeddin Kubra - (heýkeltaraş Amandurdy Jumaýew)
Mahmyt Kaşgary - (heýkeltaraş Adyl Atakgaýew)
Nurmuhammet Andalyp - (heýkeltaraş Artykmämmet Meredow)
Döwletmämmet Azady - (heýkeltaraş Babasary Annamyradow)
Magtymguly Pyragy - (heýkeltaraş Babasary Annamyradow)
Magtymguly adyndaky halkara baýragyna mynasyp bolan merhum ýazyjy-şahyrlar:
Ata Gowşudow - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Annaly Berdiýew - (heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew)
Beki Seýtäkow - (heýkeltaraş Adyl Atakgaýew)
Ýylgaý Durdyýew - (heýkeltaraş Nurmuhammet Ataýew)
Gara Seýitliýew - (heýkeltaraş Agameret Garaýew)
Allaberdi Haýydow - (heýkeltaraş Agameret Garaýew)
Mämmet Seýidow - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Berdi Kerbabaýew - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Nazar Gullaýew - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Berdinazar Hudaýnazarow - (heýkeltaraş Saragt Babaýew)
Nurmyrat Saryhanow - (heýkeltaraş Juma Berdimyradow)
Aman Kekilow - (heýkeltaraş Amandurdy Jumaýew)
Nury Baýramow - (heýkeltaraş Amandurdy Jumaýew)
Kerim Gurbannepesow - (heýkeltaraş Gylyç Ýarmämmedow)
Gurbannazar Ezizow - (heýkeltaraş Babasary Annamyradow)
Aşyrberdi Kürt - (heýkeltaraş Babasary Annamyradow)
Aslynda şeýle medeni ýadygärliklerden düzülen seýilgäh dünýäniň ençeme belli şäherlerinde bar. Ýöne ol Türkmenistandaky ýaly ägirt uly möçbere eýe däl.
Aşgabatdaky Ylham seýilgähinde 50 çemesi ýadygärlik goýuldy we olaryň sanynyň geljekde hem artdyryljakdygy aýdylýar. Sebäbi ýadygärlikleri oturdylmaly adamlaryň sanawynda öň 70 çemesi adamyň ady bardy.
Heýkelleriň 31 sanysynyň boýy 3,5 metr, 16 sanysy göwre-býust görnüşinde. Heýkeller bürünçden guýlan, olar üçin 130 tonna bürünç sarp edilipdir.
Bu ýadygärlikler soňky ýyllarda kemala gelen şahsyýet kultunyň azda-kände peselmegini aňladýar, ýurtda prezidentden başga-da ynsanyň bardygyny ykarar etmek bolýar diýen pikirler öňe sürülýär.
Seýilgähi gurmak barada 2008-nji ýylyň 23-nji aprelinde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde karar edilipdi.


text:
Penşenbe güni angliýaly dünýä belli futbolçy Dewid Bekhem häzirki futbol möwsüminiň soňunda özüniň uly sportdan gitjekdigini yglan etdi.
Angliýanyň futbol boýunça ýygyndy komandasynyň ozalky kapitany 38 ýaşly Dewid Bekhem şu ýylyň ýanwarynda Fransiýanyň 1-nji ligasyndaky “Paris Saint-Germain” komandasy bilen bäş aýlyk kontrakt baglaşypdy.
Ol özüniň bu kontraktyndan alan ähli girdejisini çagalaryň haýyr-yhsanlyk fonduna geçirdi. Dewid Bekhem özüniň 20 ýyllyk futbol karýerasynda ussat oýunçy hökmünde 19 gezek baýrak aldy.
Ol dünýäniň dört ýurdunda milli ýaryşlaryň çempiony bolan ýeke-täk britan futbolçysydyr. Ol Angliýanyň futbol boýunça ýygynda komandasynyň düzüminde-de iň köp oýna gatnaşan futbolçy hökmünde tanalýar. Ol ýurduň ýygyndy komandasynda 115 oýuna gatnaşdy.


text:
Türkmenistanda döwletiň käbir edara-kärhanalaryndaky işgärleriniň, 2017-nji ýylda Aşgabatda geçjek Aziýa oýunlarynyň çykdajylary üçin, öz aýlyklaryndan bir bölegini bermeli boljakdyklary barada duýdurylandygy dogruda Türkmenistanyň dürli künjeklerinden maglumatlar gelip gowuşýar.
Lebabyň merkezi Türkmenabat şäheriniň çagalar baglarynyň birinde terbiýeçi bolup işleýän, özüni Nargiza diýip atlandyrmagy haýyş eden ildeşlerimiziň biri, öz işleýän ýerindäki tämizçileriň aýlygyndan [her aýda] 200 manat çemesi tutulyp alynýandygyny gürrüň berdi.
“Olaryň [tämizçileriň] bar aýlygy hem 560 manat çemesi. Onuň hem deň ýaryny Aziýa oýunlary diýip alyp galýarlar. Ol neresseler işini hem taşlap bilmeýärler. Başga garaşyp duran iş barmy?!” diýip, Nargiza Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Nargiza çagalar bagynyň direktorynyň indi terbiýeçileriň aýlyklaryndanam her aýda 200 manadyň tutulyp başlanjakdygyny duýdurandygyn habar berýär.
“Direktorymyz watanyň, prezidentiň... ýene nämäniň bähbidi üçin biziň aýlygymyzdan hem puluň tutulyp başlanjakdygyny aýtdy. Ozal hem aýlykdan-aýlyga zordan gün görýäris. Indi nädip ýaşamaly?” diýip, Nargiza Azatlyk Radiosynyň üsti bilen türkmen häkimiýetlerine adamlary ynjalykdan gaçyrýan möhüm sorag bilen ýüzlenýär.
Aşgabadyň banklarynyň birinde hasapçy bolup işleýän ildeşlerimiziň biri-de, öz adyny aýtmazlyk şerti bilen, agzalýan mesele bilen baglylykda Azatlyk Radiosyna maglumat berdi.
Onuň sözlerine görä, öňümizdäki aýdan başlap bankyň süpüriji, garawul ýaly işgärleriniň zähmet haklaryndan her aýda 200 manat tutular. Ol bu pullaryň hem geljek ýyl geçiriljek Aziýa oýunlarynyň çykdajylary üçin alynýandygyny aýdýar.
Şol bir wagtda daşoguzly ildeşlerimiziň Azatlyk Radiosyna ýetiren habaryna görä, 27-nji awgustda welaýatyň Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynda bilim işgärleri, mugallymlar çagyrylyp ýörite ýygnak geçirilip, onda awgustdan başlap aýlyklarynyň bir bölegini 2017-nji ýylda geçjek Aziýa oýunlary üçin bermeli boljakdyklary barada duýdurylypdyr.
Ýerli häkimiýetler ýygnaga gelenlere “aýlygyňyzyň bir bölegini meýletin geçirýändigiňiz barada şu wagtdan arza ýazyp tabşyryň” diýip, görkezme beripdirler.
Ýerli mekdepleriň biriniň direktorynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, häkimiýetler diňe bir geljekki aýlyklaryň bir bölegini tutmak bilen çäklenmän, eýse iki aýdan bäri tölenmän saklanyp gelinýän zähmet haklarynyň hem Aziýa oýunlarynyň çykdajylary üçin döwletiň hasabyna geçiriljekdigini habar beripdirler.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan mekdep direktory ýygnagyň dowamynda uly goh-galmagalyň ýüze çykandygyny, hatda ýagdaýlaryň welaýatdan gelen resmiler bilen ýakalaşmak derejesine çenli baryp ýetendigini aýtdy.
Ýeri gelende bellesek, ilatyň aýlyk haklarynyň bir böleginiň Aziýa oýunlary üçin tutulyp başlanjakdygy barada ýurduň dürli welaýatlaryndan gelip gowuşýan maglumatlary türkmen häkimiýetlerine resmi derejede tassyklatmak başartmady.
Ýöne, belli bolşy ýaly, mundan öň hem Aziýa oýunlarynyň çykdajylary bilen baglylykda türkmenistanlylara “meýletin salgyt” salnypdy.
Ýakynda, Senagatçylar we telekeçiler birleşigi öz agza-kärhanalaryndan Aziýa oýunlary üçin “meýletin” görnüşde pul goldawyny bermeli diýip, görkezme beripdi. Telekeçiler döwlet bilen baglaşan şertmanasyna görä, her aý girdejisinden 50 müňden 100 müň dollar aralygynda pul geçirmäge mejbur edilipdiler. Munuň netijesinde, käbir telekeçiler girdejiden beter zyýana galyp başlandyklaryny, netijede öz işlerini duruzmaly bolandyklary barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdiler.
Türkmenistanda, hususan-da Aşgabatda Aziýa oýunlary üçin uly gerimli gurluşyk işleri alnyp barylýar. Bu oýunlar üçin niýetlenip, 5 milliard dollarlyk Olimpiýa şäherjigi gurulýar.
Ondan daşgary hem paýtagtda köçeleri we binalary abadanlaşdyrmak işleri alnyp barylýar. Bu işler üçin döwlet býujetinden çykarylýan maliýe serişdeleri barada ilat köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär.


text:
Türkmenistanyň gaz gorlary baradaky maglumatlaryň galplaşdyrylandygy dogrusynda Orsýetiň “Wremýa nowosteý” gazetiniň çap eden habaryny türkmen resmileri-de, garaşsyz çeşmeler-de häzirlikçe tassyklamady.
Gazet halkara barlaglaryň getiren sanlarynyň bärsinden iki-üç esse çişirilendigini belleýär. Türkmenistanyň öz içinde maglumat ýapyklygy häkimiýetiň ýokary kabinetlerinde bolup geçýän wakalar barasynda iň bir garaşylmaýan çaklamalary döredýär.
Işden çykaryş çäreleri
Orsýet gazetiniň sanlaryň çişirilendigi baraky wersiýasyny gytaklaýynam bolsa ýurduň energetika sektoryna jogapkär ýokary derejeli çinownikler toparynyň wezipeden boşadylmagy tassyklaýar.
Işden çykarmak gyssagly geçirilen hökümet maslahatynda amala aşyryldy. Bu wakanyň düýbünden başga sebäpleri-de bolmagy mümkin. Çünki häkimiýetiň ýokary gatlagynda arassalaýyş işleri birinji gezek geçirilenok.
Bu işi S.Nyýazow yzygiderli amala aşyryp, ýokary derejeli çinownikleri köpçüligiň öňünde masgaralaýardy. Indi Berdimuhamedowam bu praktikany öz egindeşleriniň garşysyna ulanýar. Häkimiýetleriň elinde häzir şundan başga öňüni alyş serişdesi ýok, onda-da mesele energetik sektora degişli bolanda.
Energetik pudak ýokary derejeli býurokratlar üçin iň düşewüntli ýer bolmagynda galýar. Haýbat atlmalardan, gorkuzmalardan hem işden kowmakdan başga, korrupsiýanyň öňüni almakda prezidentiň başga, goşmaça täsir ryçagy barmy?
Goşmaça ryçaglar
Häzirki hereketlerden çen tutulsa, prezident uly hem möhüm döwlet işlerinden strategik inisiatiwalaryndan başga, korrupsiýanyň getiren hapasyny arassalaýan ýönekeý sanitaryň hem hyzmatyny ýerine ýetirmeli bolýar.
Bu işde oňa metbugat, beýleki köpçülikleýin habar serişdeleri ýardamçy bolup bilerdi. Demokratik döwletlerde habar serişdeleri ýurtda bolup geçýän prosesslere jemgyýetçilik gözegçiligini amala aşyrýar.
Şeýle roly oýnamak üçin habar serişdeleri azat-erkin bolmaly, olaryň ygtyýarlyklary çäklendirilmedik bolmaly.
Habar serişdeleri, elbetde, açyklyk, aýdyňlyk giňişligini döretmekde prezidente iň ýakyn howandar, ýardamçy bolardy, şeýle ýagdaýda hemmeden beter gorkjaklar korrupsionerlerler bolardy.
Bu wezipäni jemgyýetçilik guramalary, elbetde, Türkmenistanyň parlamenti öz üstüne alyp bilerdi. Şeýle wezipeleri agzalan gurluşlara hakykatdan-da prezident ynanan ýagdaýynda, ol real netijeler berer.
Býurokratlaryň köp sanly armiýasynyň üstünden kontrollyk etmek bilen deňeşdilinde, jemgyýetçilik guramalaryna hem parlamente gözegçilik etmek ýeňil. Çünki, ýolbaşçylaryň jeza ssenarisi eýýäm işlenip, ýola salnan, ol häli-şindi gaýtalanyp dur.
Ýene-de gaýtalanmazmy?
Ýene biraz wagtdan prezident wezipä bellän adamlaryny ýene-de siltemeli bolmazmy? Edil öňküler ýaly täze çinowniklerem aýyplanýanlar, günäkärler bolup çykmazmy? Sebäbi energetika pudagy iň pully ýer bolmagynda galýar. Haýsy býurokrat döwlet hasabyna baýamakdan ýüz öwrer? Ony näme saklap biler?
Prezidentiň soňky goh-galmagaly ahyrky pursat peýda bolýar. Oňa çenli, duýduryş gelip ýetýänçä, çinownikler gol gowşuryp oturmaýarar. Ep-esliniň ýarsyny urýarlar.
Şeýlelikde, türkmen gaz gorlary baradaky sanlaryň galplaşdyrylmagy-da bu ugurdaky esasy ýolbaşçylaryň wezipeden çetleşdirilmegine sebäp bolup biler, eger galplaşdyrma barasynda hakyky faktlar bar bolsa.
Galplaşdyrma baradaky maglumaty ýaýradan eke-täk çeşme häzirlikçe Orsýetiň gazeti bolup galýar. Ýöne korrupsiýa howpy hem işi bilmezlik weli ýurtda köpden bäri hem hemme ýerde bar. Onuň garşysyna köne usulda- gamçy bilen göreşilýär. Şol bir wagtda-da : “Onuň getirýän netijesi nähili?” - diýen soragy weli bermeýärler.
Belki, konrollyk, gözegçilik prinsipine ýaňadan seretmäge, hökmany öňüni alyş çärelerini döretmäge bar ünsi çekmäge wagt ýetendir? Ýöne bularyň ählisini prezidentiň üstüne atyp bolmaz. Onuň öz aladalary ýetik ahyryn.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýokary derejeli wekillerinden we Mejlisiň deputatlaryndan ybarat resmi topar Norwegiýa sapar etdi. Türkmen resmileriniň 13-nji sentýabrda tamamlanan alty günlük bu iş saparyny ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkezi gurnady.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýokary derejeli wekillerinden we Mejlisiň deputatlaryndan düzülen resmi toparyň Norwegiýa eden alty günlük iş sapary Ýewropda Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) Aşgabatdaky Merkezi, Norwegiýanyň Daşary işler ministrligi we Oslo uniwersitetiniň ýanyndaky Norwegiýanyň adam hukuklary boýunça merkez tarapyndan gurnaldy.
ÝHHG-niň resmi maglumatyna görä, bu çäräniň maksady Türkmenistana bu guramanyň agzasy hökmünde saýlawlary geçirmek boýunça öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmäge ýardam etmekden ybarat.
Nämä üns berildi?
Türkmen resmileriniň Norwegiýa eden bu saparynyň dowamynda saýlawlary düzgünleşdirmek, guramak we geçirmek bilen bagly praktiki çäreler we dünýäde bar bolan täze usullar boyunça tejribe alşandyklary habar berilýär.
“Türkmenistanyň öz milli saýlaw sistemasyny ilerletmek ugrundaky tagallalaryny goldamagymyzy dowam etdireris. Bu gurnalan sapar hem bu ugurdaky praktiki ädimdir” diýip, ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň resmi beýanatynda Merkeziň ýolbaşçysy Sergeý Belýaýew belläpdir.
Türkmen resmileri Norwegiýa saparlarynyň dowamynda bu ýurtda 12-nji sentýabrda geçirilen munisipal saýlawlaryň geçişine hem syn etdiler. Saýlawlaryň guramaçylygy temasy türkmen resmileriniň Norwegiýanyň Ýerli hökümet we Regional osüş ministrliginde, syýasy partiýalarda we parlamentde bolan duşuşyklarda hem maslahat edildi.
Türkmen delegasiýasy bilen duşuşyk geçiren Norwegiýanyň dam hukuklary boýunça merkeziniň müdiri Nils Buttenşon Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde boldy daşary ýurtlardan gelen wekiller bilen duşuşyklarda şol ýurtlaryň saýlaw sistemalarynyň güýçli we gowşak taraplarynyň aýdyňlaşandygyny belledi.
Nils Buttenşon türkmen resmileri bilen geçirilen duşuşygyň özünde gowy täsir galdyranlygyny aýtdy.
Tejribelerden peýda bolarmy?
Türkmenistanyň resmileriniň soňky ýyllarda ýygy-ýygydan geçirýän daşary ýurt saparlarynda saýlaw prosesine ünsüň artdyrylmagyna käbir synçylar belli bir derejede oňyn özgerişlik hökmünde baha berýärler.
Türkmenistanyň parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow bu mesele barada şeýle diýdi: “Nähili-de bolsa tejribe - tejribe bolýar. Sapar edýänler Norwegiýada we beýleki ýurtlarda nähili düzgünleriň işleýändigini baryp görýärler: Saýlawlar nähili geçýär, halk näderejede gatnaşýar, olar näderejede erkin. Olar şu zatlary Türkmenistana baryp, derhal ýola goýarlar diýen pikirden men gaty uzakda. Emma şol adamlar, hiç bolmanda, Türkmenistandakydan başga ýagdaýyň bardygyny, başgaça ýaşap boljakdygyny, başgaça saýlaw geçirip ýa ýolbaşçy saýlap boljakdygyny görseler, bir topar adamyň kalbynda, belki, bu gezek bolmasa, indiki gezek ýagşy arzuwlar galar”.
Halmyrat Söýünowyň pikirine görä, saýlaw sistemasynyň halkara kadalaryna laýyk bolmak meselesi milli kanunlary durmuşa geçirmekdäki mehanizmleriň işe girizilmegini we syýasy sistemanyň özgerdilmegini talap edýär.
Türkmen resmileriniň Norwegiýa eden bu sapary Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň agzalarynyň geçen ýyldan bäri ÝHHG-niň agza döwletlerine edýän nobatdaky saparydyr. Bu barada ÝHHG-niň resmi maglumatynda aýdylýar.
ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň Azatlyk Radiosyna beren maglumtyna görä, türkmen resmileriniň sapary üçin bu gezek Norwegiýanyň saýlanyp alynmagy onuň gowy düzgünleşdirilen saýlaw sistemaly ýurt bolany üçindir. Üstesine-de, tejribe alyşmak üçin gurnalýan şeýle wizitler saýlawlara gabatlap geçirilýär.
Ýewropda Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Türkmenistanyň resmileriniň saýlaw prosesleri bilen iş ýüzünde tanyşmaklarynyň olaryň öz saýlawlarynyň, şol sanda 2012-nji ýyldaky öňde duran prezidentlik saýlawlarynyň guramaçylygyny kämilleşdirmäge ýardam berer diýip hasap edýär.


text: Aşgabadyň merkezinde köpgatly ýaşaýyş jaýlaryň onlarçasynyň daşyny bir watda mermere meňzeş ak material bilen bezemek boýunça işleriň başlanmagyna bir ýyl çemesi wagt boldy. 2013-nji ýylyň aýagynda Parahat 2/2, Parahat 2/1 we Parahat 1 mikroraýonlaryna degişli we Oguzhan köçesi bilen Atamyrat Nyýazow köçesiniň arasynda ýerleşýän 30 çemesi jaý henizem rekonstruksiýa ýagdaýynda galýar, emma bu ýerde 4-5 aý bäri bejeriş işler göze ilmeýär. Fotosergi rekonstruksiýa astyndaky jaýlaryň we olaryň töwerek-daşynyň häzirki ýagdaýyny görkezýär, Aşgabat, 20-nji fewral, 2015.


text:
Ýapon häkimiýetleri ýadro desgasy Fukuşimada üçünji partlamanyň öňüni almak üçin gerekli çäreleri görýärler.
Bu ýerde anna güni bolan weýrançylykly ýer yranmasy we äpet sunamiden soň, sowadyş sistemalaryna zeper ýetip, iki reaktorda partlama boldy.
Ýurduň premýer-ministri Naota Kan şu gün bu ýadro toplumyndaky ýagdaýyň adamy aladalandyrýandygyny, zyýanyň ýaýramazlygy üçin inženerleriň elde baryny edýändiklerini aýtdy. Hökümet: “Radioaktiw şöhläniň ýaýramak howpy ýokary däl” diýip, adamlary köşeşdirmäge synanyşýar.“Wodorod partlamasy”
Gowuşan habarlarda az-kem radiasiýanyň ýaýrandygy, ýeliň ugrunyň hem şu gün paýtagt Tokio tarapdygy aýdylýar. Ýöne ýurduň Meteorologik gullugy: “Ýeliň tizligi ýokary däl, ýaýran radiasiýadan paýtagta zyýan ýetmez” diýýär.
Ýadro komplekti Fukuşimada şenbe güni bolan partlama 1-nji reaktoryň depesini dargatdy. Bu ýerdäki alty reaktoryň altysynyň-da işi ýer yranmasynda ýatdy. Ýöne sunami sebapli elektrik kesilip, sowadyş sistemasy işden galansoň, ýangyç elementleri sowatmak kynlaşdy. Onsoň ätiýaç üçin goýlan batareýalardan peýdalanyldy.
Hökümet Kabinetiniň sekretary Ýukio Edanonyň äýtmagyna görä, şu gün 3-nji reaktordaky partlama batareýa gutaryp, häkimiýetler ýangyç sterženlerini sowatmak üçin desganyň içine deňiz suwuny goýberende bolupdyr.
“Bu partlama hem 1-nji reaktorda bolan partlama ýaly diýip, pikir edilýär. Biz desganyň 20 kilometrlik töweregindäki ilat göçürilmeli diýip, perman çykarypdyk. Indi hem bu ewakuasiýa işleri bilen meşgul adamlara derrew jaýa giriň diýdik” diýip, Edano aýtdy.
Tokionyň “Electric power” kompaniýasynyň sözçüsi Kaoro Ýoşida 3-nji reaktordaky partlamany “wodorod partlamasy” ýaly diýip suratlandyrdy: “Öýleden öň sagat 11:01-de 3-nji reaktordan gaty ses eşidilip, ak tüsse çykdy. Biz bu bir wodorod partlamasy diýip pikir etdik”.Iň erbet zat...
Atom energiýasy boýunça halkara agentlik iki reaktoryň daşyndaky galyba zyýan ýetendir öýdenok. Beýle bolan ýagdaýynda bu 1986-njy ýylda Çernobylda bolan ýadro betbagtçylygyna deňeçer betbagtçylyga getirmeli.
Fukuşima ýadro desgasynda üçünji partlama bolmagy we ýangyç sterženleriniň eremegi mümkin diýen gorky 2-nji reaktoryň sowadyş sistemasy işden galansoň döredi.
Ýurduň betbagtçylykdan ejir çeken demirgazyk-gündogar etraplarynda gözleg we halas ediş işleri dyngysyz dowam edýär. Şu gün 2,000 töweregi jesediň tapylmagy bilen heläk boldy diýip, resmi taýdan berlen adam sany 2800-den agdy. Ýöne häzirlikçe on müňlerçe adamdan derek ýok. Bir şäherde dereksiz ýitenleriň sany 18 müň diýlip görkezilýär.
Bu tebigy betbagtçylyk sebäpli Ýaponiýa ykdysady taýdan hem agyr ýagdaýa düşdi. Maýa goýujylar ýapon kompaniýalarynyň, şol sanda “Toyota” we “Honda” ýaly halkara kompaniýalaryň-da, agyr zyýan çekmeginden gorkýarlar.


text:
Türkmenistanyň wise-premýeri Sapardurdy Toýlyýew Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň Baş Assambleýasynyň ýerine ýetiriji komitetiniň 31-nji maslahatyna gatnaşýar. Bu maslahat 5-9-njy noýabr aralygynda Hytaýyň Makao administratiw raýonynda geçirilýär.
Türkmen mediýasynyň maglumatyna görä, bu barada Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dokumente gol çekipdir.
Bu maslahatda Aziýa oýunlaryna taýýarlyk meselesine garalar we Olimpiýa geňeşiniň agzalarynyň hasabatlary diňlener.
Ýatladyp geçsek, 2017-nji ýylda Aşgabatda ýapyk binalarda geçýän oýunlar we gündogar göreşleri boýunça “Aziýa-2017” ýaryşy geçiriler.


text:
Orta mekdepleriň onunjy klas okuwçylary üçin 2009-njy ýylda neşir edilen türkmen edebiýaty kitabyny elime alyp, oňa bir laý göz gezdirenimde, ýaşuly nesliň bir wekiliniň ir döwür gürrüň beren wakasy biygtyýar ýadyma düşdi.
1937-nji ýyllarda Staliniň basha-baslyk döwründe mekdep okuwçylary üçin niýetlenilip çykarylan edebiýat kitaplaryna girizilen ýazyjylaryň hem garalanýanlary kän bolupdyr. Täze geçilmeli tema şol garalanan ýazyja gabat gelende okuwçylara sapak berýän mugallym okuw kitabyndaky bu ýazyjynyň halk duşmanydygyny gürrüň berip, ol barada indi tema geçilmeýändigini düşündirýän eken. Şondan soň okuwçylaryň ählisi şol «halk duşmany» diýlen ýazyjynyň suratdaky gözüni köwleýän ekenler, ýüzüne ýaramaz hat ýazýan ekenler.
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň, mekdep okuwçylaryna niýetlenilip çykarylýan türkmen edebiýaty kitaplarynyň ykbaly edil ýokarda getiren mysalymyz deýin bolmasa-da, şoňa barabar boldy diýsek ýalňyşmasak gerek. Türkmen edebiýaty kitaplary her bäş ýyldan täzeçe düzüldi. Hususan-da, kitabyň «Garaşsyzlyk eýýamynyň türkmen edebiýaty» diýen bölümi her döwür birhili ýazyldy.
Onunjy klas okuwçylary üçin 2009-njy ýylda neşir edilen türkmen edebiýaty kitabynyň «Garaşsyzlyk eýýamynyň türkmen edebiýaty» diýen bölüminde ýekeje awtoryň ady bar, ol hem Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow. Bu bölümde Nyýazowyň döreden eserleri barada gürrüň berilýär.
Şu çaka çenli «Garaşsyzlyk eýýamynyň türkmen edebiýaty» diýen bölümde käbir ýazyjylaryň Nyýazowyň kulty bilen bagly çeper eserlerine, makalalaryna giň orun berilýärdi. Ýöne olaryň atlary, ozalky edebiýat kitaplarynda bolan-da bolsa, täze kitapdan düýbünden aýrylypdyr.
Edebiýat kitabyndaky bu bölüm ýurtda Nyýazowyň kulty bilen bagly alnyp barylýan düşnüksiz syýasatdan habar berýär. Bir görseň, edebiýat kitabyna Nyýazowyň döredijiligi barada tema girizilipdir, başga bir tarapdan bolsa, Türkmenbaşynyň özüniň, döwrüniň waspy beýan edilen eserler düýbünden ýok edilipdir.
J.Allakowyň, T.Sadykowyň, R.Mustakowyň umumy redaksiýasynda neşir edilen bu edebiýat kitabyndaky «Çeper döredijilikde nogsanlyklar» diýen bölüminde çeper döredijiligiň syýasatlaşdyrylmagyna, şahsyýet kultuna berk tankydy garaýyşlar berilýär. Bu bölümde çendenaşa syýasatlaşdyrylan hem ideologik galypa salnan çeper döredijiligiň öz tebigatyndan daşlaşyp, gönümel aňyýet guralyna öwrülendigine we onuň çeper döredijilikde aýry-aýry halatlarda hakykatyň gowşamagyna, ýöntem eserleriň peýda bolmagyna sebäp bolandygy barada aýdylýar.
Elbetde, bu bölüm Garaşsyzlyk eýýamynyň türkmen edebiýatyndaky nogsanlyklary barada gidenok. Bu bölüm geçen asyryň türkmen edebiýaty barada, has takygy, sowet ideologiýasy döwründäki eserler barada gürrüň berýär.
Edebiýat kitabynyň «Garaşsyzlyk eýýamynyň türkmen edebiýaty» diýen bölüminde hiç bir tankydy analiz berilmedik bolsa-da, bu bölümden geçen ýyllaryň edebiýat kitabyna girizilen birnäçe awtorlaryň atlaryna atanak çekilmegi, geljekde şol awtorlaryň-da eserleri hakda hakyky nukdaýnazaryň beýan ediljekdigine umyt bagladýar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni Londonyň sudy şäheriň pul bazaryny partlatmak maksady bilen gurnalan dildüwşükde we söweşijileri taýýarlamak boýunça lager döretmäge synanyşykda aýyplanýan dokuz adama höküm çykardy.
Sud edilenleriň ählisi asly pakistanly we bangladeşli britaniýalylar. Olar “Al-Kaýdanyň” ideýalaryna arka direýän yslam ekstremistik guramasynyň düzümine girýär.
Olaryň altysyna 5-den 15 ýyla çenli, ýene üçüsine bärsinden 8 ýyl türme tussaaglygy berildi. Sudýanyň aýtmagyna görä, olar jemgyýet üçin howp döretmedik halatynda azatlyga çykar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň sözçüsi häkimiýetler demirgazyk-günbatar welaýatdaky talyp söweşijileri bilen atyşygy kesmek barada ylalaşyk gazandylar diýdi.
Bu Owganystanyň merkezi hökümetiniň geljek aýdaky saýlawlaryň öňüsyrasynda zorlukly wakalaryň köpelmeginiň arasynda äden ilkinji şeýle ädimidir.
Sözçi Seýamak Herawi ýaraşygyň 6-njy gün, Türkmenistan serehetine golaý Badhyz welaýatynda baglaşylandygyny aýtdy. Ylalaşyga görä, Talyban welaýatdaky saýlaw kandidatlaryna hüjüm etmezlige razy boldy.
Herawi hökümet güýçleriniň hem-de talyban söweşijilerine hüjüm etmejegini, ýöne munuň üçin olaryň sözünde durmalydygyny aýtdy.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Guşakly göreş
Guşakly göreş milli göreşiň iň gadymy görnüşleriniň biridir. Bu görnüş taryhda ýazga girizilen sportlaryň biridir. Guşakly göreşiň garşydaşlary biri-birini guşagyndan tutup, ýykmak ugrunda ýaryşýarlar.
Guşakly göreşiň birnäçe görnüşini kadalaşdyrmak maksady bilen, 2011-nji ýylda esaslanylan Halkara guşakly göreş birleşigi degişli düzgünleri we ýörite lybaslary kada girizdiler.
Häzirki döwürde guşakly göreşiň bäş sany ýaş ýagny, ýaşy kiçiler, ýaşlar, talyplar, ýaşy ulular we weteranlar we 12 sany (erkekler üçin 7 we zenanlar üçin 5) agyrlyk derejeleri boýunça birnäçe görnüşleri bardyr: erkin usul, nusgawy usul, zenanlaryň guşakly göreşi, kenarýaka guşakly göreş, garda guşakly göreş.
Sport görnüşleri
Jemi 21 sany sport görnüşi boýunça ýaryşlar geçiriler.
KüştKüşt oýny 32 sany gara we 32 sany ak, jemi 64 öýjükden ybarat bolan tagtanyň üstünde oýnalýan oýundyr. Küşt çöpleri iki topara bölünip, olar iki sany dürli reňkden ybarat bolýar – gara we ak.
Küşt
FutzalFutzal sporty ilki bilen Günorta Amerika ýurtlary bolan Urugwaý we Brazilýa ýurtlarynda oýnalyp başlandy.
Futzal
TennisÝaryşyjylar pökgisini raketka arkaly tordan geçirmek üçin gezekleşip urýarlar. Sportuň bu görnüşinde ýekeleýin (bire bir) we jübütleýin (iki ikä garşy) çäreler erkekler we aýallar üçin, şeýle hem garyşyk jübütler (her bir topar bir erkek we bir aýal oýunçydan ybarat) üçin gurnalýar.
Tennis
TaýboksTaýboks Tailandyň göreş sporty bolup, dürli klinçiň usullaryny ulanmak bilen dik duryp söweşmek arkaly oýnalýar. Bu fiziki we aň taýdan kämil bolmagy talap edip, injekleriň birleşmegini öz içine alýanlygy sebäpli, “ sekiz uçluklaryň (eliň we aýagyň) sungaty” diýlip atlandyrylýar.
Taýboks
SamboSambo “Samooborona Bez Oruzhia" adalgasynyň gysgaldylan görnüşidir we ol “özüňi ýaragsyz goramak” diýmegi aňladýar.
Sambo
KuraşKuraş sporty gadymy döwürde häzirki Özbekistanyň çäklerinde döredilip, söweş sungatynyň bir görnüşi bolup durýar. Ylmy barlaglaryň soňkularyna esaslanylsa, Kuraşyň ýaşy azyndan üç ýarym müň ýyla barabardyr.
Kuraş
Ju-jitsu"Ju" sözi “mylaýym, ýumşak, çeýe” ýaly sözlere, “jitsu” sözi bolsa “sungat” ýa-da “tehnika” diýmekligi aňladyp, goranýanyň öz güýjüni däl-de, garşydaşynyň güýjüni özüne özüne gönükdirmegi aňladýar.
Ju-jitsu
BowlingBowling “zyňylýan” sport görnüşi bolup, pökgi nyşanada düzülen “çüýşelere” tarap güýç bilen zyňylmaly we olary ýykmaly. Şoňa görä-de utuk gazanylýar.
Bowling
Welosport (trek)Welosport tiz depginli we çekeleşikli ýaryş bolup, ol dürli toparly we ýeke täk şahslar üçin çäreleri öz içine alýar.
Welosport (trek)
Suwda ýüzmek“Gysga aralyk” adalgasy howuzyň uzynlygynyň 25 metrden ybaratdygyny aňlatmak üçin ulanylýar.
Suwda ýüzmek
Basketbol 3/33x3 basketbol oýny üç agzadan ybarat bolan iki toparyň arasynda torly halkanyň bir sanysyndan ybarat bolan basketbol oýun meýdançasynyň ýarymynda oýnalýar.
Basketbol 3/3
Agyr atletikaAgyr atletika güýç derejesini görkezýän esasy synag bolup, onuň düzümine türgenleriň ştangany kellesinden ýokara götermek maşklary girýär.
Agyr atletika
Ýeňil atletikaÝeňil atletika türgenleri ýeňil atletika boýunça 13 çärä gatnaşýarlar
Ýeňil atletika
TaekwondoTaekwondo bu koreý sözi bolup, ol “Aýaklaryň we elleriň usuly” diýmegi aňladýar. Pälwanlar garşydaşynyň göwresine we kellesine el bilen urmak we aýak bilen depmek arkaly utuk gazanýarlar- iň köp utuk gazanan pälwan ýaryşy ýeňýär.
Taekwondo
Tans sportyTans sporty diýip öňler ball tansynyň ýaryşyna aýdylýardy. Bu hili lezzetli çäräniň ady häzirki zamanda talap edilýän sporty aňlatmak üçin üýtgedildi.
Tans sporty
Kik-boksingKik-boksing bu söweş sungatyna degişli sport görnüşi bolup, onda ýaryşyjylar ýörite boks elliklerini geýip boks sportundaky ýaly ýumruklaşmaly we açyk aýaklary bilen karate sportundaky ýaly depmek usullaryny ulanýarlar.
Kik-boksing
Guşakly göreşGuşakly göreş milli göreşiň iň gadymy görnüşleriniň biridir. Bu görnüş taryhda ýazga girizilen sportlaryň biridir.
Guşakly göreş
Sport göreşiGöreş sportuň başa -baş söweş görnüşi bolup, ol aýlawly halkada, hiç hili enjamy we goragly guraly ulanmazdan alnyp barylýar. Göreşiň erkin usulynda pälwanlar ähli bedenini ulanyp bilýär.
Sport göreşi
Bilýard sportyBilýard üç sporty özünde jemleýär, ýagny stol üsti, karambol we snuker.
Bilýard sporty
Atly sport KonkurAtçylyk sportunda erkekler we zenanlar biri-biri bilen oýun meýdançasynda ýaryşýarlar. Üstünligiň esasy görkezijisi fiziki güýç bolman, tehniki usullar bolup durýar.
Atly sport Konkur
Türkmen milli göreşiMilli göreşiň guşagy ulanmaga we ulanmazlyga baglylykda üç emeli bardyr: guşakdan tutup (yzygiderli guşagy goýbermän), guşagy goýberip (guşakdan erkin tutup) we guşakdan tutman göreşmek.
Türkmen milli göreşi


text:
«Senagat» Paýdarlar Täjirçilik banky Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 3-nji oktýabryndaky № 13240 we 2012-nji ýylyň 6-njy iýulyndaky № 12429 belgili Kararlaryny ýerine ýetirmek we milli manadymyzyň hümmetini ýokarlandyrmak, onuň durnuklylygyny ýokarlandyrmak, nagt däl görnüşindäki milli manatdaky bank kartlarynyň hyzmatlarynyň ulgamyny giňeltmek boýunça öňünde goýlan meseleleri çözmek maksady bilen 2009-njy ýylyň başyndan ýörite “Altyn asyr” atly plastik kartlaryny girizdi. Bu ulgam Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan hödürlenildi. Häzirki wagtda bank 65 000 gowrak müşderilere hyzmat edýär.
“Altyn asyr” bank karty Türkmenistanyň çäklerinde ulanmak üçin nieýlenendir we häzirkiwagtda müşderlere aşakdaky görkezilen hyzmatlary hödürleýär:
- islendik edara görnüşli taraplaryň işgärleriniň aýlyklaryny plastik karta geçirmek we bermek;
- özüňiz üçin islendik oňaýly wagdta siz bankomatdan pul serişdelerini alyp bilersiňiz;
- siziň serişdeleriňiziň ygtybarly saklanylmagyny üpjün etmek;
- islendik wagt özüňiziň hasabyňyzdaky galyndyny bilip bilersiňiz;
- pul serişdelerini nagt görnüşde ýanyňyz bilen götermek zerurlygy ýok;
- bank amallaryny ýerine ýetirmek üçin wagtyň tygşytlanylmagy;
- siz gije-güje-gündiziň dowamynda öz hasabyňyzdan pul serişdelerini alyp bilersiňiz;
- siz ýurdumyzyň çäklerinde islendik nokada pul serişdelerini ugradyp bilersiňiz;
- siz kreditiň (karzyň) nagt däl gönüşindäki tölegini amala aşyryp bilersiňiz;
- siz aragatnaşyk hyzmatlary üçin tölegi bankomatyň üsti bilen amala aşyryp bilersiňiz;
- söwda merkezlerinde satyn alnan harytlaryň tölegin amala aşyryp bilersiňiz.
«Bank karty» näme we ol özünde nähili amatlyklary jemleýär ?
Bank karty – bu Siziň ygtybarly gapjygyňyz. Bank karty ýitirilen ýagdaýynda ony dikeldip bolýar, ýöne Siziň nagt pullaryňyz ýitse welin, ony gaýtaryp bolmaýar. Bu bolsa, bank kartynyň iň esasy amatlygydyr. Şeýle sorag ýüze çykyp biler: «Men aýlyk hakymy plastik kartasynyň üsti bilen ýa-da nagt görnüşinde almagymyň tapawudy näme ?», şeýlelikde, bu Siziň gymmatly watgyňyzy tygşytlaýar, bank kartynyň üsti bilen siz islendik wagt, has takygy, gijede, gündizem, iş we dynç alyş günleri öz aýlyk hakyňyzy tutşlygyna ýa-da bölekleýin, nobata durmazdan bankomatyň üsti bilen alyp bilersiňiz.
«Senagat» Paýdarlar Täjirçilik bankynyň ilata hödürleýän plastik kartlary gelejekde köp maksatlary meýilleşdirýär. Ýakyn wagtlarda ol öz müşderlerine natg däl görnüşdäki hasaplaşyklaryň dürli görnüşlerini hödürlemekçi.
«Senagat» Paýdarlar Täjirçilik banky Size aşgabat şäherindäki we welaýat merkezlerindäki ýola goýaln plastik kartlarynyndan nagt pul serişdeleri almagyň we hasaplaşyklyry geçirmegiň nokatlaryny hödürleýär.
Mundan başga-da, 2004-nji ýylda «Senagat» PTB-y we Russiýanyň dünýä belli öňde baryjy banklarynyň biri bolan «Promswýazbank» arasynda Mastercard we Maestro kartlaryny girizmek üçin şertnama baglaşyldy. Häzirki wagtda esasy bankda we onuň welaýat şahamçalarynda we myhmanhanalarda oňa gelýän daşary ýurt raýatlarynyň bu karty ulanmaklary üçin giň mümkinçilikler döredildi.
Gelejekde biziň bankymyz tarapyndan Mastercard, Maestro we Viza ýaly halkara kartlary nagt puly berýän ähli nokatlarda, şeýle hem Türkmenistanda giňden ýaýran söwda ulgamynda we daşary ýurtlarda kabul ediler.


text:
Paulo Koelodan bir täzelik.
Meşhur brazil ýazyjysy Paulo Koelo öz kitaplaryny satmagyň täze bir usulyny ulanýar.
Geçen hepde ol iki sany kitabyny Internetde mugt goýdy. Onuň "Kitap satuwynda üýtgäp duran usul" diýip atlandyrýan täze metodyna görä, okyjylar kitaby okap bolansoňlar, eger ony halasalar, diňe şonda kitabyň puluny tölärler.
Internetde P. Koelo 1997-nji ýylda çap edilen "The Manual of the Warrior of Light" (“Ýagtylyk esgeri”) atly eseriniň iňlisçesini we "Brida" atly romanynyň portugal dilindäki nusgasyny okyýjylara hödürleýär.
Ýazyjy bu kitaplary bir wagtda elektron kitaplar neşirýatynyň sahypasy "Inkittde" we öz şahsy internet blogunda goýupdyr. Şol kitaplary häzir elektron görnüşde internetden alyp bolýar.
Paolo Koelonyň portugalça we ispança kitaplaryny hem Internetde şeýle görnüşli satuwda goýjakdygyny habar beren "The Guardian" gazeti ýazyjynyň bu täzeligi neşirýat dünýäsindäki kynçylyklar bilen baglanyşdyryp, şeýle düşündirendigini ýazypdyr: "Kitap okamagyň, almagyň we satmagyň her hepdede täze usullaryny tapmak zerur”.
Internetden onuň iňlisçe kitabynyň diňe bäşden dört bölegini okap bolýar. Galan bölek barada P. Koelo öz blogunda şeýle ýazýar: "Mende hem onuň doly nusgasy ýok. Diňe birnäçe sahypasy kem. Bulam kitabyň okalmagyna päsgelçilik döredenok. Eziz okyjy, eger bu sözleri halan bolsaň, haýyş edýärin ony satyn al. Sen ony satyn alanyňda, biz neşirýatlara bu usulyň biznese zyýan ýetirmeýändigini aýdyp bileris".
P. Koelo mundan owalam şuňa meňzeş çykyşlar edipdi. Meselem, 1999-njy ýylda "Himik" atly romanynyň orsça nusgasyny adamlar skannerden geçirip, Internetde goýanlarynda, ol öz kitaplarynyň Internetde bikanun goýulmagynyň we ol ýerden alynmagynyň tarapyny tutupdyr.
2012-nji ýylda bolsa "Pirate Baý" internet sahypasynda "hemme garakçylary birleşmäge we özüniň şol wagta çenli ýazan ähli eserlerini garakçylyk ýoly bilen ýaýratmaga" çagyrypdyr.
Indi bolsa ol kitabynyň ýüzden segsen bölegini mugt, galan ýüzden ýigrimi bölegini bolsa pully okamagy teklip edýär.


text:
Aşgabat, 07.03.2015. “Türkmenportal”.
“2015-nji ýylyň 6-njy martynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde iş sapary bilen Aşgabada gelen Finlýandiýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Niklas Lindkwist (bolýan ýeri Helsinki şäheri) bilen duşuşyk geçirildi” diýip, Türkmenistanyň DIM-niň resmi saýty habar berýär.
Gepleşikleriň barşynda şu aýda Aşgabatda geçirilmegi bellenilýän iki ýurduň daşary syýasat edaralarynyň arasyndaky maslahatlaşmalara we türkmen-finlýandiýa işewürler maslahatyna görülýän taýýarlyk işlerine aýratyn üns berildi.
Gepleşikleriň netijelerine kanagatlanma bildirip, oňa gatnaşyjylar şertnamalaýyn-hukuk binýadyny has-da kämilleşdirmek, Türkmenistan bilen ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky gepleşikleriň, abraýly halkara guramalaryndaky, ilkinji nobatda BMG-däki hyzmatdaşlygyň gerimini giňeltmek babatda iki ýurduň daşary syýasat edaralarynyň arasyndaky syýasy maslahatlaşmalary yzygiderli dowam etdirmegiň möhüm ähmiýete eýedigini bellediler.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli diplomaty indiki hepdede Eýrana we Saud Arabystanyna sapar edip, Tähranyň we dünýäniň iň täsirli alty ýurdunyň arasynda baglaşylan ýadro ylalaşygyny maslahat eder.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Federika Mogherininiň edarasy onuň Saud Arabystanyna 27-nji iýulda etjek saparynyň dowamynda “regional meselelere we ylalaşygyň netijelerine” seretjekdigini mälim etdi.
28-nji iýulda Mogherini Eýrana sapar eder we beýleki meseleleriň arasynda “ylalaşygyň durmuşa geçirilmegi boýunça” pikir alyşar.
Mogherini 14-nji iýulda gelnen ylalaşygyň baglaşylmagyna ýardam beripdi. Ylalaşyga laýyklykda Erana garşy sanksiýalar aradan aýyrylmaly, Tähran bolsa öz ýadro programmasyny uzakmöhletleýin çäklendirmeli.
Ylalaşyk Ýakyn Gündogarda aladalanmalary güýçlendirdi käbir ýurtlar, şol sanda Saud Arabystany sanksiýalaryň aradan aýrylmagynyň Tähranyň regionda täsirini güýçlendirmeginden howatyrlanýar.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň işini has-da kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň gurluşy tassyklanyldy.
Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak işi kämilleşdirilýär
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Halkara walýuta fondy jemi içerki önümiň ösüşi barada ýaýradan soňky hasabatynda Türkmenistanyň jemi içerki önüminiň ösüşiniň 2015-nji ýylda 6.5% bolandan, 2016-njy ýylda 4.3 %-e çenli peseljekdigini habar berýär.
Halkara walýuta fondunyň maglumatyna görä, umuman aýdylanda, tutuş dünýäde ykdysady ösüşiň göwrümi 2015-nji ýylyň ikinji ýarymynda garaşylan möçberden pes bolup, bu yza gaýdyşlygyň şol ýylyň soňky çärýeginde hasam göze ilendigi aýdylýar.
Şol yzagaýdyşlygyň esasanam ABŞ we Ýaponiýa ýaly ösen ýurtlaryň ykdysadyýetinde emele gelendigi mälim edilip, Orsýetiň ykdysadyýetindäki çökgünligiň bolsa garaşylan ýagdaýa laýyk peselendigi aýdylýar.
Hasabatda aýratynam Orsýetiň ykdysady haýallamasynyň postsowet ýurtlarynyň ählisine öz täsirini ýetirendigi aýdylyp, agzalýan regionyň ykdysady ýagdaýlaryna ýangyjyň bahasynyň peselmeginiň hasam uly urgy urandygy habar berilýär.
Postsowet giňişliginiň agzasy bolan Türkmenistan diňe bir Orsýetde dowam edýän ykdysady çökgünligiň ýaramaz täsirine uçraman, eýse ýangyjyň bahasynyň aşak gaçmagynyň täsiri bilen hem ýüzbe-ýüz bolýar.
Halkara walýuta fondunyň hasabatynyň bu ýagdaýlaryň adamlaryň iş bilen üpjünçiligine nähili täsir ýetirjegi baradaky kategoriýasynda Türkmenistana degişli hiç hili statistiki maglumat berilmeýär, emma soňky döwürde ýurduň içinden gowuşýan habarlar bu ugurdaky kynçylyklaryň hem barha göze ilýändigini görkezýär.
Geçen anna güni geçiren hökümet maslahatynda, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, takyk sebäbini aýan etmese-de, ykdysady pudaga degişli iki ministri we ençeme maliýe edaralarynyň başlyklaryny wezipeden boşatdy.
Berdimuhamedowyň sözlerinden çen tutulsa, ýakyn wagtda dürli edaralaryň öz işgär sanyny hem azaltmagy mümkin, sebäbi prezident işgärleriň sanynyň gereginden köpdügini aýdyp, bu ýagdaýdan nägilelik bildirdi.
Şol bir wagtyň özünde-de prezident garaşsyzlyk ýyllarynyň başyndan bäri mugt berlip gelinýän käbir mugt hyzmatlaryň ýatyrylmak mümkinçiligi barada hem durup geçdi: ”Garaşsyz döwletimiz kemala gelip başlanda, ilatyň durmuş şertlerini ýeňilleşdirmek maksady bilen girizilen we häzir bolsa özüni ödemeýän köpsanly ýeňillikler hem hereket edýär, ynha, bu ýeňillikler bazar ykdysadyýetine geçilmegini bökdeýär”.
Halkara walýuta fondunyň 12-nji aprelde çap eden hasabatyna gaýdyp gelsek, şol raportda Türkmenistanyň ykdysady ösüşinde garaşylýan yza gaýdyşlyk baradaky maglumat, Aziýa Ösüş bankynyň Aşgabada 1 milliard dollar karz pul bermegi göz öňünde tutýandygy baradaky habaryň ýz ýany mälim boldy.
Aziýa Ösüş bankynyň günbatar we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň direktory Sean O Sullivan-a salgylanylyp, Azerbaýjanyň ”Trend” habar agentliginiň 8-nji aprelde çap eden maglumatyna görä, bu serişde Türkmenistanyň transport we energiýa ulgamyna göýberiler.
Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanyň içerki önüminiň ösüşi bilen baglanşykly halkara walýuta fondy tarapyndan öňe sürlen bu çaklama, ýurduň ykdysady durumynyň 2017-nji ýylda hem o diýen özgermejegini görkezýär.
Sebäbi jemi içerki önümiň ösüşi 2015-nji ýylda 6.5% bolan bolsa, ol 2016-njy ýylda 4.3%-e barabar bolar we 2017-nji ýylda bolsa onuň 4.5% boljakdygy çaklanýar. Umuman aýdylanda, regionyň ykdysady ýagdaýynyň gelejegi Orsýetde dowam edýän ykdysady çökgünlik we Hytaýda dowam edýän ykdysady durgunlyk bilen baglanyşdyrylýar.


text:
ÝB-niň ýerine ýetiriş guramasynyň başlygy Ýewropa Bileleşiginiň Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky Daglyk-Garbag dawasynyň parahat çözgüdini isleýändigini aýtdy.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso bu beýanaty Azerbaýjanyň sapardaky prezidenti Ylham Alyew bilen bilelikde çykyş eden metbugat ýygnagynda etdi.
Şeýle-de Barroso Alyýew bilen syýasy reformalar we kanun düzgünine hormat goýmak barada maslahat edendigini aýtdy.
Hukuk toparlary aprel aýynda Bakuwda arap gozgalaňlaryndan ruhlanyp guralan protestlerde Alyýewiň işden çekilmegine çagyran we «azatlyk» diýip gygyran adamlaryň 150 çemesiniň tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Eýran Fransiýanyň “Charlie Hebdo” satiriki žurnalynda Muhammet pygamberiň täze karikaturasynyň çap edilmegini “kemsidiji” we “öjükdiriji” diýip häsiýetlendirip, ony tankyt etdi.
7-nji ýanwarda hüjümçiler Fransiýanyň “Charlie Hebdo” satiriki žurnalynda 12 adamy öldüren soň, žurnalyň ilkinji gezek çapdan çykýan sanynyň baş sahypasynda Muhammet pygamberiň karikaturasy çap edilip, onuň daşynda “Ähli kişi bagyşlandy” diýen sözbaşy ýerleşdirildi.
Bu žurnal 14-nji ýanwarda satuwa çykaryldy.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sözçüsi Marzieh Afham (Marzieh Afkham) fransuz žurnalynyň baş sahypasy “musulmanlaryň duýgularyny kemsidýär we öjükdirýär” diýdi.


text:
Marakana stadiony
Marakana stadiony-Braziliyan Rio de Zhaneyro shaherinde 1945de duybuni tutup,50nji yylda achylyar. 87.000 adamy oz ichine sygdyryar. Flamengo we Fluminense yaly brazil klublar oz oyunlaryny bu apet stadionda gechiryarler.doly ady-Mario Filyo.Bir wagtky dunyanin in uly stadionydyr.Hazirki wagtda bolsa Gunorta Amerikada 1nji orunda duryar.1950nji yylda dunya rekordy goyulyp, shonda 4nji dunya chempionatynyn yer eyesi Braziliya finalda Urugwaydan yenilip,shol oyunada 199.850 adam gatnashandygy hasaba alyndy,hazire chenli hem bu rekordyn gapdalynadam barylanok.1963nji yylda bolsa Flamengo-Fluminense oyuna 177.656 jankoyer gatnashyp,bu bolsa klublar derejesinde dunya rekordyny goydy.Gaty gen zat, 80nji yyllarda milli we klub yaryshlara ortacha 150.000 adam gatnashypdyr.XX asyryn 2nji yarymynda bu stadion 200.000 golay adamy yerleshdirip bilipdir. Emma FIFA tarapyndan girizilen sistema boyuncha,dine nomerlenen yerler ya-da bashgacha "Zheral"yerleri goyuldy da,beyleki orunlary bolsa ayyrmaly etdiler.Hazirki zamanda Marakanada gurlushyk ishleri(rekonstruksiya)gechirilip dur.Shondan sebapli hem bu apet umman dunyan in uly stadionlaryn 20ligine hem girenokdyr.Marakanada geljekki 2016 tomusky Olimpiya Oyunlaryn achylysh dabarasy hem gecher.


text:
Ýekşenbe güni ABŞ-da “Katrina” harasadynyň pidalarynyň hatyrasy tutuldy. Bäş ýyl mundan öň şol tebigy betbagtçylykda Täze Orlean şäherine uly zyýan ýetipdi.
Tebigy heläkçiligiň ýyl dönümi bilen bagly ençeme çäreler geçirildi, şolaryň arasynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň çykyşy-da boldy.
“Katrina” iki müň töweregi adamyň ömür tanapyny üzüpdi, bir million gowrak adam öýsüz-öwzarsyz galypdy. Dikeldiş işleri häzirem dowam edýär.
Şol bir wagtda ABŞ-nyň günortasynda Meksikan aýlagyna akan nebitiň ýetiren zyýanlaryny ýok etmek boýunça-da iş alnyp barylýar. Şu ýylyň baharynda BP kompaniýasynyň aýlagdaky skwažinasynda betbagçylyk bolupdy.


text:
Birleşen Ştatlar, häkimiýetde galmaga dyrjaşýan liwiýa lideri Mukammar Kaddafiniň režimini mundan beýläk ykrar etmeýän 30-dan gowrak döwlete goşulyp, Liwiýanyň esasy oppozisiýa toparyny ýurduň kanuny hökümeti hökmünde formal taýdan ykrar etdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton (sagda) we Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň ýolbaşçysy Mahmud Jibril Stambuldaky duşuşykda, 15-nji iýul.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton bu karary 15-nji iýulda Stambulda, Liwiýa boýunça Halkara aragatnaşyk toparynyň duşuşygynda yglan etdi.
“Birleşen Ştatlar geçiş häkimiýeti döredilýänçä Milli geçiş geňeşini Liwiýanyň kanuny hökümeti hökmünde ykrar eder we biz onuň bilen şu esasda işleşeris. Munuň tersine, Birleşen Ştatlar Kaddafi režimine mundan beýläk Liwiýadaky kanuny häkimiýet hökmünde garamaýar” diýip, Klinton aýtdy.
Bu karar örän möhüm, sebäbi diplomatiki ykrar edilmegi Birleşen Ştatlarda doňdurylan 30 millard dollar çemesi emlägiň doňunyň çözülmegine ýol açýar we bäş aý ozal Kaddafiniň 41 ýyllyk dolandyryşyna garşy turan halk gozgalaňy netijesinde hökümet güýçlerine garşy söweşýän gozgalaňçlara graždan urşuna ýazan gapma-garşylygy soňlamak üçin serişde gerek.
Klinton bu kararyň Liwiýanyň esasy oppozisiýa topary bolan Milli geçiş geňeşine maliýe kömegini bermekdäki ähmiýetini belläp, şeýle diýdi:
“Biziň entek dürli kanun meseleleriniň üstünde işlmegimiz gerek, ýöne biz şu ykrar etme ädimi gozgalaňçylary goşmaça maliýe çeşmelerine eýe eder öýdýäris”.
NATO martyň aýagyndan bäri, BMG-niň hökümet güýçleri tarapyndan nyşana alynýan graždan ilaty goramak üçin harby herekete ygtyýar bermegi netijesinde, Kaddafini agdarmaga çalyşýan oppozisiýa goldaw berýär.
Kaddafi abraýdan gaçdy
Oppozisiýa güýçleri indi ýurduň gündogarynyň köp bölegine we günbatarynyň aýry-aýry ýerlerine kontrolluk edýär. Ýöne olar paýtagt Tripolide Kaddafiniň häkimiýetini gowşatmakda asgynlyk çekýärler.
Ýöne käbir adamlar tarapyndan “Demirgazyk Afrikanyň dälisi” adyny alan harby hökümdaryň halkara jemyýetçiligi bilen arasynyň bozulanyna esli wagt boldy.
NATO girýän 32 döwlet, Ýewropa Bileleşigi we Arap ligasy tarapyndan ylalaşylan Aragatnaşyk topary 15-nji iýulda bir beýanat ýaýradyp, “Kaddafi režiminiň indiden eýläk Liwiýanyň kanuny häkimiýeti däldigini” jar etdi.
Kaddafiniň goldawçylary Tripolide geçen ýygnakda, 14-nji iýul.
Bu topar Liwiýada wagtlaýyn hökümet döredilýänçä Milli geçiş geňeşini dolandyryjy häkimiýet hasaplajagyny aýtdy.
Gozgalaňçylaryň sözçüsi Mahmud Şamman Liwiýada Milli geçiş geňeşiniň ykrar edilmegini gutlap, beýleki ýurtlary hem liwiýa oppozisiýasyna maliýe goldawyny etmäge çagyrdy. Ol oppozisiýanyň bir ýyl çemesi wagt içinde saýlaw geçirip, nebit eksportuny gaty basym gaýtadan ýola goýmaga umyt baglaýandygyny, sebäbi nebit kärhanalaryna ýeten zyýanyň azdygyny we olaryň bejerilýändigini aýtdy.
Liwiýa hökümetiniň sözçüsi Musa Ibrahim Aragatnaşyk toparynyň duşuşygynyň öňüsyrasynda çykyp gepläp, Kaddafiniň tarapdarlarynyň ýurduň nebitini gorap, gozgalaňçylara we NATO güýçlerine garşy söweşde ölmäge taýýardyklaryny aýtdy. Ol: “Biz nebit üçin öldüreris, öleris. Gozgalaňçylar, NATO, biziň üçin parhy ýok. Biz öz nebitimizi soňky damja ganymyza çenli gorarys we munuň üçin bar zady ulanarys” diýdi.
Kaddafi bolsa, 14-nji iýulda döwlet telewideniýesinde berlen ýüzlenmesinde öz tarapdarlaryny gola ýarag almaga hem Liwiýanyň duşmanlaryna hüjüm etmäge we NATO-ny «kül-peýkun» etmäge çagyrdy.


text:
Şu günler, Eýranda tussag edilenleriň gynalandygy hakynda maglumatlar ýaýraýan hem-de Tährana garşy halkara tankytlaryň artýan wagtynda, bazar güni Tähranda 25 çemesi adamynyň garşysyna sud başlandy. Reňkli rewolýusiýany amala aşyrmaga synanyşyk etdiler diýip, häkimiýetler olara aýyplama bildirýärler.
Düýn şeýle aýyplama bilen tussag edilenleriň sudunyň indi üçünji tapgyry başlandy. Baş sudýa olara bidüzgünçilikleri amala aşyrmak maksady bilen prowokasiýa etmekde aýyplama bildirdi.
Ýurduň köpçülikleýin habar serişdeleri, şol sanda IRNA habar agentligi, garşylaryna sud işi gozgalanlaryň kimlerdigini mälim etmän, diňe olaryň käbirleriniň bikanun protestlere we ýykan-ýumrançylykly hereketlere baş goşup, yslamy düzgüni agdarmaga synanyşyk edenlerdigini öňe sürdi.
Habarda olaryň elde ýasalan bomba we granat bilen proteste çykandyklary-da öňe sürüldi. Prokuror režime oppozisýada duranlary hem-de halkara jemgyýetçiligini bidüzgünçiliklere sebäp bolanlykda aýyplap çykyş etdi.
Suda çekilýänler kimler?
Suda çekilýänleriň arasynda belli reformaçylar, şol sanda ozalky prezident Hateminiň orunbasary we onuň ýakyn maslahatçysy Muhammet Ali Abtehi we esasy oppozision Yslamy Ortak frontunyň lideri Mohsem Mirdamady dagylar-da bar.
Adam hukuklary boýunça görnükli aklawçy, tussag edilen žurnalist Isa Sahehyzyň aklawçysy Nesrin Sotoudeh Radiomyzyň pars gullugy Radio Farda bilen söhbetdeşlikde žurnalistleriň gynalyp hem urlup-ýenjilendigini, öz müşderisiniň gapyrgasynyň döwlendigini, oňa däri-derman kömeginiň berilmänligini aýtdy.
Žurnaliste bir aýlap haýsy sebäpden tussag edilendiginiň aýdylmandygyny, kanun boýunça tussag edilen adama 24 sagadyň dowamynda günä bildirilmelidigini-de, aklawçy Sotoudeh sözüne goşdy.
Protestlerde tussag edilen student aktiwist Şiwa Nazar Ahari-de, Ewin türmesinde, aklawça beýle-de dursun, hatda ene-atasy bilen-de duşuşmaga rugsat berilmändir. Onuň ejesiniň sözlerine görä, iki aýdan bäri türmede oturan gyzy bilen duşuşmaga-da, hatda gyzyna öýlerine telefon etmäge-de rugsat berilmeýär.
Protest ýörişlerinde azyndan 30 adamynyň ölendigi aýdylýar, tussag edilenleriň sany bolsa, resmi maglumata görä, üç müňden gowrak.


text:
Mälim bolşuna görä, Gürjüstandan bölünen bu respublikanyň garaşsyzlygyny henize çenli Latyn Amerikada ýerleşýän iki ýurt bilen Orsýetden başga ykrar eden ýok.
Moskwa tarapyndan goldanylýan regionyň häzirki prezidenti Sergeý Bagapş, ses berlişige gatnaşýan bäş kandidatyň arasynda iň güýçlüsi diýlip hasaplanylýar.
Bagapşyň iň güýçli garşydaşy bolsa onuň öňki orunbasary Raul Khajimba bilen Abhaziýanyň “Ykdysady ösüş” partiýasynyň ýolbaşçysy Beslan Butbadyr. Ol kandidatlaryň ählisi korrupsiýa garşy göreşmek, ykdysadyýeti, sosial ýagdaýlary we kiçi derejeli biznesi ösdürmek ýaly ugurlar boýunça halka birgiden wadalar berdiler. Orsýete garaşlylyk
Synçylaryň aýtmagyna görä, Abhaziýanyň halkara jemgyýetçiliginden üzňe we tutuşlygyna diýen ýaly Orsýete garaşly bolmagy bu saýlawlaryň netijesiniň ähmiýetini çäklendirýär. Olaryň aýtmagyna görä, şeýle ýagdaýda islendik kandidatyň saýlawlarda ýeňiş gazanmagyna garamazdan, güýç Moskwanyň kontrollygunda galar.
“Halkara krizis” toparynyň Tiblisidäki edarasynyň ýolbaşçysy Lawrens Şeets bu barada şeýle diýýär: “Eger garaşylmadyk bir waka bolaýmasa, saýlawlar Abhaziýada hiç zady üýtgetmez. Sebäbi esasy sorag häzirki döwürde ýerli ýolbaşçylaryň näderejede erkin hereket edip bilýänligi baradadyr. Olaryň özbaşdaklygy 2008-nji ýyldan öňki döwür bilen deňeşdirilende, hasam azaldy, şunlukda regionyň näderejede Moskwanyň täsiriniň astyndadygyna göz ýetirmek kyn däl”.
Abhaziýa tutuşlygyna diýen ýaly Orsýetiň kontrollygynyň astynda. Abhazlaryň köpüsinde öz ýurtlarynyň pasporty bilen bir hatarda Orsýetiň hem pasporty bar. Orsýetiň milli puly bolan rubl regionyň resmi puludyr. Abhazlaryň köpüsi rus dilinde gürleşýärler we Orsýet Abhaziýa maýa goýan esasy ýurt bolmaklygyna galýar.
Şeýle-de, 3800 töweregi rus harbysy Abhaziýada ýerleşýär. Moskwa Abhaziýanyň Oçamçire portunda uly harby merkezini gurýar. Abhaziýanyň
Bütewi Abhaziýa partiýasy Orsýetiň häkimiýetini dolandyrýan partiýanyň usulynda döredildi.
häzirki prezidenti Sergeý Bagapş aýratynam Abhaziýanyň demirýol sistemasyny, aeroportlaryny we howa giňişligine-de Orsýetiň kontrollygyna tabşyrdy.
Suhumide ýerleşýän synçy Itakli Khintuba Azatlyk Radiosynyň Abhaziýa we Günorta Osetiýa gepleşiklerini efire berýän “Eho Kawkaz” Radiosyna beren interwýusynda Bagapşyň “Bütewi Abhaziýa” partiýasynyň gurluşyk strukturasynyň hem Orsýeti dolandyrýan “Bütewi Orsýet” partiýasyna aşa çalymdaşdygyny aýtdy: “Bütewi Abhaziýa partiýasy Orsýetiň häkimiýetini dolandyrýan partiýanyň usulynda döredildi. Bu ädim ýurtda resmi taýdan ygtyýarly partiýany döretmek düzgünini ornaşdyrmaga gönükdirilen synanyşykdyr”.
Regiony ykdysady taýdan ösdürjekdigini aýdýan oppozision partiýalar hem Orsýete ýakmajak syýasaty ýöretmekden çekinýärler. Olardan biri hem Beslan Butbadyr. Ol şeýle diýýär: “Näme etsek we geljekde näme etmeli bolsak, olaryň ählisini biz Orsýet bilen bilelikde amala aşyrarys. Häzirki döwürde bizi Orsýetiň ykrar etmegi ýeterlikdir. Biz şol ugry eýeläp, özümizi ösdüreris, biziň öňümize böwet boljak zat ýok”.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Oman soltanlygynyň nebit-gaz ministri Al Rumhi Mohammet bin Hamad Saifi kabul edipdir. Duşuşygyň gidişinde taraplar iki ýurduň ykdysadyýetinde strategik ähmiýete eýe bolan nebit-gaz sektorynda hyzmatdaşlyk meselesini maslahatlaşypdyr.
Türkmenistanyň prezidentiniň tejribeleri we öňdebaryjy tehnologiýaldary hasaba almak bilen ençeme möhüm ugurlarda hyzmatdaşlyk boýunça anyk teklipler bermegi Omanyň işewür töwerekleriniň wekillerine teklip edendigini “Türkmenistan :Altyn Asyr” internet saýty ýazýar.


text:
Öten agşam Orsýetiň paýtagty Moskwadan Sankt-Peterburg şäherine barýan ýolagçy otlusynyň ýoldan çykyp, heläkçilige uçramagy netijesinde azyndan 30 töweregi adam ölüp, 100-den gowrak adam hem ýaralandy.
Orsýetiň Federal Derňew gullugy bu wakanyň yzy bilen geçirilen gyssagly derňewleriň netijesinde bu heläkçiligiň ýüz bermegine demirýoluň ugrunda amala aşyrylan bomba partlamasynyň sebäp bolandygynyň anyklanandygy habar berdi.
Şu gün Orsýetiň FSB gullugynyň başlygy Aleksandr Bortnikow prezident Medwedewe bu barada beren hasabatynda demirýoluň ugrunda 7 kilogram trotil güýji bolan bombanyň partlanandygyny aýtdy.
2007-nji ýylda Orsýetiň hut şol demirýol liniýasynyň ugrunda amala aşyrylan bomba partlamasy hem ýolagçy otlusynyň agdarylmagyna sebäp bolupdy. 30 töweregi adamyň ölümine getiren şol partlamada güman bildirilip, asly çeçenistanly iki adam tussag edilipdi.


text:
15.06.2015ý. ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýokary okuw mekdepleriniň--Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Harby institutynyň, Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Harby-deňiz institutynyň, Türkmenistanyň Serhet institutynyň, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk institutynyň we Türkmenistanyň Içeri işler ministliginiň institutynyň talyplarynyň nobatdaky goýberilişi boldy. Bu waka mynasybetli esasy dabaralar paýtagtymyzdaky Konstitusiýa binasynyň öňündäki meýdançada guraldy.
Her ýyl harby we hukuk goraýjy edaralaryň okuw mekdepleriniň uçurymlarynyň hormatyna guralýan dabaralar ýokary watançylyk we ruhubelentlik ýagdaýynda geçirilýär. Şoňa görä-de, bu şanly waka ata Watanymyzy, mähriban halkymyzyň parahatçylykly, bagtyýar we döredijilikli durmuşyny goramak ýaly asylly işi saýlap alan ýaş harby işgärleriň ýadynda hemişelik galar.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýokary okuw mekdepleriniň uçurymlaryna, serkerdelerine we professor—mugallymlaryna iberen Gutlagynda olaryň belent borja hemişe wepaly boljakdygyna, eziz Watanymyz, mähriban halkymyz üçin gerek bolsa, şirin janyny hem gaýgyrmajakdygyna ynam bildirdi.
Ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralary üçin işgärleri taýýarlamak meselesine aýratyn üns bermek bilen, döwlet Baştutanymyz ýaş hünärmenleriň harby sungatyň tejribesini birkemsiz ele almalydygyny, olaryň zähmetsöýerligi hem-de ruhubelentligi bilen tapawutlanýan hakyky watançy bolmalydygyny nygtaýar.
Harby ulgam üçin ýaş hünärmenler taýýarlanylýan ähli bilim edaralarynda uly syýasy-terbiýeçilik, ylmy-tehniki we jemgyýetçilik işi hem geçirilýär. Bu ýokary okuw mekdepleriniň talyplary harby tälimleri birkemsiz eýe alýarlar, dürli ylymlary özleşdirýärler, iň esasysy bolsa, Watanymyzy hem-de mähriban halkymyzy çäksiz söýmek we watançylyk ruhunynda terbiýelenýärler.
Mundan başga-da, döwletimizde bu ýöriteleşdirilen ýokary okuw mekdepleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmaga we döwrebaplaşdyrmaga uly üns berilýär. Olar Internet-serişdeleriň we elektron kitaphana ulgamlarynyň giň elýeterliligini üpjün edýän iň döwrebap kompýuter we multimediýa enjamlary bilen enjamlaşdyrylýar. Munuň özi okuwlary has-da kämilleşdirmäge, ýaşlaryň täze bilimleri almaga bolan höwesini artdyrmaga ýardam edýär.
Milli Liderimiziň başyny başlan giň möçberli harby özgertmeleri durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzda milli harby işgärleriň—ýokary derejeli hünärmenleriň täze nesli kemala geldi. Olar milli howpsuzlygy, Döwlet serhediniň ygtybarlylygyny we eldegirmesizligini, ýurdumyzda parahatçylygyň, durnuklylygyň we tertip-düzgüniň goralmagyny ýokary derejede üpjün etmäge ukyplydyr.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe döwletimiz harby gullukçylara hemmetaraplaýyn goldaw berip, olaryň mukaddes Garaşsyzlygyň we Bitaraplygyň esaslaryny berkitmäge goşýan ägirt uly goşandyna ýokary baha berýär. Harby gullukçylaryň we olaryň maşgala agzalarynyň gulluk hem-de ýaşaýyş-durmuş şertleri yzygiderli gowulanýar, tutuş ýurdumyz boýunça döwrebap harby şäherjikleriň täze binalary, serhet galalary, has oňaýly ýaşaýyş jaýlary, edara binalary, sagaldyş merkezleri gurulýar.
Ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýokary okuw mekdepleriniň uçurymlary hem-de mugallymlary Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, atalyk aladasy üçin milli Liderimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler we öz öňlerinde goýlan möhüm we jogapkärli wezipeleri çözmek üçin alan bilimlerini hem-de tejribesini, eziz Watanymyzy we mähriban halkymyzy goramak üçin, gerek bolsa, şirin janlaryny hem gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdylar.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukoşenkanyň geçen hepde Türkmenistana eden sapary bir meseläni: postsowet giňişligindäki dürli döwletleriň özara gatnaşyklarynyň Orsýet bilen gatnaşyklardan has gowy hem netijeli ösýändigini açyk görkezdi.
Şu fakt Aşgabatda has aýdyňlygy bilen ýüze çykdy. Belarus hem türkmen taraplary çykyşlarynda, köp sanly kontraktdyr dokumentlere gol çekişen wagtynda üçünji tarap gepleşiklere gatnaşmaýan Orsýet bilen özboluşly dialoga girdiler.
Aleksandr Lukoşenka çykyşynda: “Belarus Türkmenistany özüniň hoşniýetli dosty, möhüm hem ynamdar hyzmatdaşy hasap edýär, biziň deňhukukly, birek- birege hormat goýmak hem ynam prinsipleri esasynda häzirki geçirýän gepleşiklerimiz, iki ýurt arasyndaky döwletara dialoglaryň taryhynda möhüm waka bolar” diýdi. Belarus prezidenti bu ýürekden çykýan sözlerini, Minsk bilen gatnaşyklarynda yzygiderli bozulmalar, hat-da häli-şindi dawalar ýüze çykaryp duran Orsýetiň adresine gönükdirmese gerek.
Iki ýurt arasyndaky gatnaşyklarda birek-birege durnuklylyk, özara ynam temasyna Türkmenistanyň prezidenti hem degip geçdi. Aşgabat bilen Moskwanyň özara gatnaşyklarynda-da bulaşyk ýagdaýlar ýüze çykyp, ol hat-da iň soňky nokadyna-da baryp etdi.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň: “Türkmenistan bilen Belarus daşary syýasatyny özbaşdak ýöredýärler, olary umumy garaýyşlar hem prinsipler birleşdirýär. Olaryň aňyrsynda parhatçylyk söýüjilik, döwletleriň özbaşdaklygyna hormat ýatyr” diýen sözleri Moskwa tarapa gönükdirilmedimi näme?
Eýýäm Lukoşenka we Berdimuhamedow basyş çärelerine ýüzlenmäge taýýar, özara gatnaşyklara dartgynlylyk berýän, hat-da hyzmatdaşlaryny kemsidýän hem şunuň ýaly beýleki usullara ýykgyn edýän Orsýet ýolbaşçylaryny gytaklaýynam, gönüläbem ençeme gezek tankytladylar. Ýolbaşçylaryň ikisi-de çykyşlarynda Moskwa bilen gatnaşyklardan düýpli tapawutlanýan özara gatnaşyklaryň başgaça prinsiplerde bolmagyna, gurulmagyna aýak direýärler.
‘Kremlden başga bir zada garaşmaýarlar’
Mahlasy, postsowet giňişligşindäki gatnaşyklarda Kremlden başga bir zada garaşmaýarlar. Hat-da döwlet derjesindäki dokumentlerde-de, muňa mysal hökmünde tassyklanan Orsýetiň strategik doktrinasynda getirmek bolar. Onda, özüniň milli bähbitlerine haýsydyr bir derejede howp salýan goňşulary bilen Orsýet agyz deňäp durmaz-diýlipdir. Bu dokument arkaly Moskwa gürrüňi edilýän goňşulary ýaly ýurtlary ähli serişdeler, hat-da güýç ulanmak bilen buz ýaly etjekdigini açyk tekst bilen jar edýär. Başga sözler bilen aýdylanda, şu günki gün Orsýet regionda monopolistiň roluny sypdyrmakçy däl.
Belarus we türkmen liderleri, Aleksandr Lukoşenkanyň Türkmenistana saparyny Moskwa garşydyklaryny görkezmek üçin ulandylar, bu meselede öz pozisiýalaryny aýan etdiler. Şol pozisiýa Lukoşenkanyň Türkmenistan bilen Belarusyň özara gatnaşyklarynyň ösüşi bilen bagly: “Bizi köp zat birleşdirýär hem dogan edýär. Bu diňe bir taryhy umumylyk däl, ol uly derejede döwleti ösdürmegiň strategiýasyna, dünýä arenasynda garaşsyz pozisiýasyna çemeleşmede umumylyk” diýen sözlerinde has aýdyň görünýär.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň “Eho Moskwy”, ýagny ”Moskwanyň ýaňy” radiostansiýasynyň baş redaktory Alekseý Wenediktow Kremliň administrasiýasynyň ýolbaşçysynyň oglunyň ölendigini habar beren meşhur alypbaryjyny işden boşatmaly diýlen görkezmäniň esassyzdygyny aýdýar.
Alekseý Wenediktowyň bu buýruga boýun bolmazlygy onuň öz wezipesini hem howp astynda goýdy we radiostansiýa bilen döwletiň arasynda dartgynlylyk döretdi. Orsýetde hökümete garşy garaýyşlar üçin mümkinçilik berýän ”Eho Moskwy” atly meşhur radiostansiýa onuň Ukrainadaky ýagdaýlar baradaky programmalary bilen bagly mundan bir hepde ozal duýduryş berildi.
"Ehonyň" düzgünnamasy we žurnalistiň "etmişi"
“Eho Moskwy” döwletiň gözegçiligindäki gaz ägirdi “Gazprom” kompaniýasynyň media bölümi “Gazprom-Medianyň” eýeçiliginde. 6-njy noýabrda “Gazprom-Media” alypbaryjy Aleksandr Plýuşewiň “professional etikanyň prinsiplerini bozandygy üçin” wezipesinden boşadylandygyny habar berdi. Emma Wenediktow şol günüň özünde eden çykyşynda, görkezmäniň “manysyzdygyny” belläp, Plýuşewiň öz wezipesinde galmalydygyny aýtdy. Wenediktow ”Gazprom-Medianyň” baştutanlaryna radiostansiýanyň düzgünnamasynyň žurnalistleriň diňe baş redaktoryň haýyşy bilen işden boşadylmagyny göz öňünde tutýandygyny ýatlatdy.
Orsýetiň RBK agentliginiň habar bermegine görä, “Gazprom-Medianyň” ýolbaşçysy Mihail Lesin eger Wenediktow Plýuşewiň işden çykarylmagyny kabul etmese, özüniň-de boşadylmagynyň “örän ähtimaldygyny” aýdypdyr.
Kremliň administrasiýasynyň ýolbaşçysy Sergeý Iwanowyň ogly Aleksandr 3-nji noýabrda aradan çykdy. Ol 2005-nji ýylda öz awtoulagynda bir garry aýaly kakdyryp, onuň ölümine sebäpkär bolupdy, emma munuň üçin hiç bir jogapkärçilik çekilmändi. Media maglumatlaryna görä, ol Birleşen Arap Emirliklerinde suwa gark bolupdyr.
Plýuşew 5-nji noýabrda Twitterde “Garry zenany öldüren Iwanowyň ölmegi, siziň pikiriňizçe, Hudaýyň bardygyny subut edýärmi?” diýip ýazdy.
Ol yz ýany bu maglumaty aýyrdy we ötünç sorady.
Iwanowlar maşgalasy
Aleksandr Iwanowyň garry zenanyň ölümine sebäp bolup, jogapkärçilige çekilmändigi köp orsýetliler üçin ýokary derejeli resmileriň we olaryň garyndaşlarynyň adalat sistemasyndaky deňsizlikden öz bähbitleri üçin peýdalanýandygynyň anyk subutnamasy bolupdy.
37 ýaşly Aleksandr Iwanow döwletiň eýeçiligindäki ”Wneşekonombank” maliýe edarasynyň başlygynyň orunbasarydy.
Onuň kakasy Sergeý Iwanow Sowet KGB-siniň öňki ofiseri, Orsýetiň öňki goranmak ministri we prezident Putiniň iň ýakyn ýaranlarynyň biri hasaplanylýar.
Ol Kremliň administrasiýasyna 2011-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri ýolbaşçylyk edýär.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
VI-14
XV-5
I-4-а
I-5-а
Gidrometeorologiýa işi hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 1999 ý.,№3, 46-madda)
(Türkmenistanyň 18.04.2009 y. № № 32-IV Kanuny esasynda girizilen üýtgetmeler we
goşmaçalar bilen)
Şu Kanun gidrometeorologiýa işi babatda hukuk esaslaryny belleýär hem-de ilaty, döwlet häkimiýet we dolandyryş. organlaryny, ýuridiki we fiziki taraplary gidrometeorologiýa maglumaty bilen üpjün etmäge gönükdirilendir.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1 madda. Gidrometeorologiýa işi
Gidrometeorologiýa işi daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň ýagdaýy we onuň hapalanmagy hakynda maglumat almak üçin gözegçilikleri geçirmegiň, toplamagyň, işläp taýýarlamagyň, analiz etmegiň, saklamagyň we peýdalanmagyň toplumlaýyn ulgamydyr, şeýle hem onuň bilen baglanyşykly maglumat häsiýetindäki gaýry işler we hyzmatlardyr.
2 madda. Gidrometeorologiýa işi hakyndaky Türkmenistanyň kanunçylygy
Gidrometeorologiýa işi hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy şu Kanundan we Türkmenistanyň gaýry normatiw hukuk aktlaryndan durýar.
3 madda. Gidrometeorologiýa işiniň subýektleri
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet we onuň territorial organlary we guramalary, şeyle hem özüniň borjuna degişlilikde daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň ýagdaýyna gözegçilikler geçirýän döwlet organlary we gulluklary, fiziki we ýuridiki şahslar gidrometeorologiýa işiniň subýektleridir.
4 madda. Gidrometeorologiýa işiniň obýektleri
Gidrometeorologiýa işiniň obýektlerine şular degişlidir: klimat, meteorologik we gidrologik şertler, tebigy we antropogen faktorlaryň täsiri netijesinde daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň üýtgemeleri, aýry-aýry regionlar we ekoulgamlar.
2 BAP. GIDROMETEOROLIGIÝA IŞINI DÖWLET TARAPYNDAN DÜZGÜNLEŞDIRMEK WE DOLANDYRMAK
5 madda. Gidrometeorologiýa işini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegi we dolandyrmagy amala aşyrýan organlar
Gidrometeorologiýa işini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek we dolandyrmak Türkmenistanyň Ministrler kabineti, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komiteti we ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlary tarapyndan amala aşyrylýar.
6 madda. Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ygtyýaryna aşakdakylar degişlidir:
gidrometeorologiýa işi babatda ýeke-täk döwlet syýasatyny kesgitlemek we geçirmek;
gidrometeorologiýa işi babatda dolandyrmak;
gidrometeorologiýa işini amala aşyrmagyň şertlerini we tertibini kesgitleýän normatiw aktlary kabul etmek;
gidrometeorologiýa işini amala aşyrmagyň meseleleri bоýunçа döwlet normatiwlerini we metodik maslahatlary tassyklamak;
gidrometeorologiýa işi babatda beýleki meseleleri düzgünleşdirmek.
7 madda. Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň, ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiniň ygtyýaryna aşakdakylar degişlidir:
gidrometeorologiýa işi babatda döwlet syyasatyny amala aşyrmak;
gidrometeorologiýa işi babatda döwlet maksatnamalarynyň we çäreleriniň işlenip taýýarlanylmagyna we durmuşa geçirilmegine gatnaşmak;
atmosferanyň, deňiz sredasynyň, ýerüsti suwlarynyň, (suw obýektleriniň), oba hojalyk ekinleriniň we öri meýdanlarynyň ýagdaýyna, ýer üstüniň radiasiýa ýagdaýyna monitoringi guramak;
özüne wedomstwo tabynlygyndaky podrazdeleniýelerine guramaçylyk-tehniki we metodik ýolbaşçylygy amala aşyrmak;
gözegçilik setiniň, gidrometeorologik we geliogeofiziki habary toplamak, saklamak, işläp taýýarlamak, analiz etmek we ýaýratmak ulgamynyň ösdürilmegini we hereket etmegini üpjün etmek;
gidrometeorologiýa işi babatda normatiw aktlarynyň, döwlet normatiwleriniň, metodik we beýleki umumy hökmany talaplarynyň taslamalaryny taýýarlamak;
gidrometeorologiýa babatynda işleriň ähli görnüşleri boýunça talaplaryň berjaý edilişine öz ygtyýarlyklarynyň, çäklerinde gözegçiligi üpjün etmek;
maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gidrometeorologiýa gaznasyny, şeyle hem habaryň merkezleşdirilen hasaba alnyşyny girizmek we ony sarp edijilere bermek;
ýoriteleşdirilen gidrometeorologik hyzmatlar we habar üçin tarifleri işläp taýýarlamak;
daş-töweregi gursap alýan tebigy sredanyň ýagdaýyna baha bermek we çaklamak boýunça ylmy barlaglary guramak we geçirmek;
howanyň, suwlulygyň, oba hojalyk ekinleriniň hasylynyň, ösümlik öri meýdanlaryny gidrometeorologik we geliogeofiziki hadysalarynyň, klimatyň global we sebitde üýtgemeleriniň gysga möhletli we uzak möhletli çaklamalarynyň işlenip taýýarlanylmagyny we düzülmegini amala aşyrmak;
döwlet häkimiýeti we dolandyryş organlaryny, ýaragly güýçleriniň, ykdysadyýetiň pudaklaryny, ilaty we beýleki peýdalanyjylary howply gidrometeorologik hadysalar hakyndaky ekstren maglumaty goşmak bilen düzgün-maglumat beriş materiallary, hakyky we çaklama gidrometeorologik habar bilen üpjün etmek;
klimat, agroklimat we suw resurslary hakynda ylmy-tehniki edebiýaty neşir etmek;
hakyky we garaşylýan howa şertleri, howply gidrometeorologik hadysalary hakynda ilata köpçülige habar beriş serişdeleriniň üsti bilen habar bermek;
şertnamalaýyn esasda ýöriteleşdirilen gidrometeorologik hyzmaty amala aşyrmak;
edara görnüşindaki we şahsy taraplara gidrometeorologiýa enjamlary Türkmenistana getirmek we ulanmak üçin rugsatnama bermek (öz iş wezipeleriniň çaklerinde daşky gurşawyň ýagdaýyna gözegçilik edýän döwlet edaralaryndan we gulluklaryndan başga);
kadrlary taýýarlamak, gaýtadan taýýarlamak we hünarini ýokarlandyrmak boýunça çareleri işläp taýýarlamak we amala aşyrmak;
daşary ýurt döwletleri we halkara guramalary bilen gidrometeorologik habaryň we maglumatlaryň global alyş-çalşyna gatnaşmak;
ykdysadyýetiň degişli pudaklaryny gidrometeorologik we geliogeofiziki habar bilen üpjün etmegiň meýilnamalaryny we shemalaryny işläp taýýarlamak;
gurulýan obýektleri proýektirlemek üçin gidrometeorologik häsiýetnamalary hasaplamagyň normalaryny we kadalaryny işläp taýýarlamaga gatnaşmak;
Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň ygtyýaryna degişli edilen beýleki meseleleri düzgünleşdirmek.
Gidrometeorologiýa proseslerine we hadysalaryna işjeň täsir etmek boýunça işleri ýerine ýetirmek diňe Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň kararynyň esasynda amala aşyrylyp bilner.
8 madda. Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlarynyň ygtyýarlylygy
Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlarynyň ygtyýaryna aşakdakylar degişlidir:
gidrometeorologiýa işini geçirmek üçin ýer uçastogynda we akwatoriýalaryň böleginde işlemäge rugsatlar bermek;
olara wedomstwo tabynlygyndaky territoriýada ýerleşen gidrometeorologik gözegçilikleriň setini ösdürmäge we onuň netijeli işlemegini üpjün etmäge gatnaşmak;
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitete we onuň podrazdeleniýelerine howply gidrometeorologik hadysalaryň derňewlerinde ýardam etmek.
3 BAP. GIDROMETEOROLOGIÝA IŞINI GURMAK
9 madda. Gidrometeorologiýa işiniň ýörelgeleri
Gidrometeorologiýa işi aşakdaky ýörelgeleri berjaý etmegiň esasynda amala aşyrylmalydyr:
gidrometeorologik gözegçilikleriň globallygy, toplumlaýynlygy, sistemalylygy we üznüksizligi;
Türkmenistanyň territoriýasynda gözegçilikleri geçirmegiň ylmy taýdan esaslandyrylan tehnologiýalarynyň gidrometeorologik maglumaty toplamagyň, işläp taýýarlamagyň, analiz etmegiň, saklamagyň we peýdalanmagyň bütewiligi;
döwlet gidrometeorologik ulgamynyň işini halkara gidrometeorologiýa setiniň, işi bilen utgaşdyrmak we goşulyşdyrmak;
daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň hakyky we garaşylýan ýagdaýy hakyndaky habary peýdalanmagyň elýeterliligi, ygtybarlylygy, zerur ýeterlikliligi we netijeliligi.
10 madda. Gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasy
Ilaty we ykdysadyýetiň pudaklaryny gidrometeorologik habar bilen doly möçberde kanagatlandyrmak maksady bilen gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasy döredilýär.
Türkmenistanyň territoriýasynda gidrometeorologiýa işini amala aşyrýan ýuridiki we fiziki şahslar gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasy üçin alnan gidrometeorologik habary Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitete bermäge borçludyrlar.
Gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasynyň maglumatlaryny bermegiň, işläp taýýarlamagyň, saklamagyň we peýdalanmagyň tertibi bu gazna hakynda Türkmenistanyň Ministrler kabineti tarapyndan tassyklanan Düzgünnama bilen kesgitlenilýär.
Gidrometeorologik maglumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasynyň bellenilen tertipde Türkmenistanyň Arhiw gaznasynyň düzümine degişli edilen dokumentleri Türkmenistanyň arhiwler we arhiw gaznalary hakyndaky kanunçylygyna laýyklykda saklanylýar.
11 madda. Gidrometeorologiýa gözegçilikleriniň döwlet ulgamy
Gidrometeorologiýa gözegçilikleriniň döwlet ulgamy aşakdaky stansiýalardan, postlardan we gözegçilikleriň tehniki usullaryndan durýar:
ýerüsti meteorologik;
meteorologik awiasiýa, hemra we radiolokasion; agrometeorologik;
gidrologik (tebigy we emeli suw howdanlarynda);
aerologik;
ozonometrik;
radiometrik;
ýöriteleşdirilen gidrometeorologik; geliogeofiziki;
daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň ýagdaýynyň monitoringi, şeýle hem habary toplamagyň, işläp taýýarlamagyň, bermegiň we saklamagyň kiçi ulgamlary.
12 madda. Gözegçilik setiniň stansiýalary we postlary, olaryň goragy
Döwlet gözegçilik gidrometeorologiýa setiniň stansiýalary we postlary gidrometeorologiýa maglumatlaryny gös-göni alýan, işläp taýýarlaýan we gidrometeorologiýa merkezlerine berýan, gidrometeorologiýa baradaky ilkinji önümçilik birligidir.
Gözegçilik gidrometeorologiýa setiniň stansiýalarynyň we postlarynyň jemi gözegçilikleriň döwlet gidrometeorologiýa setini emele getirýär.
Gözegçilik gidrometeorologiýa setiniň stansiýalary we postlary, olar üçin bellenilen tertipde bölünip berlen ýer territoriýalarynyň uçastoklaryny we akwatoriýalaryň bölegini, şeýle hem gözegçilikleriň öndürilmegini, maglumatlaryň işlenip taýýarlanylmagyny we berilmegini üpjün edýän tehnologik toplumlary goşmak bilen Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň doly hojalygy ýöretmeginiň we operatiw dolandyrmagynyň hukugynda durýar.
Gözegçilik setiniň stansiýalaryny we postlaryny ýatyrmak, şeýle hem olaryň ýerleşýän ýerini üýtgetmek, täzelerini açmak, hereket edýän stansiýalary we postlary ýapmak diňe Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň rugsady bilen we ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlary bilen ylalaşyp geçirilýär.
Gidrometeorologiýa gözegçilikleriniň geçirilýän ýerlerinde tebigy prosesleriň geçişi hakyndaky ygtybarly maglumatyň alynmagyny üpjün etmek maksady bilen gözegçilik ediji gidrometeorologiýa setiniň töwereginde gorag zonalary girizilýär, ol punktuň çäginden 200 metr daşlykda ýapyk liniýa bilen çäklendirilendir.
Ýer uçastoklaryny we akwatoriýalaryň böleklerini olarda gözegçilik ediji gidrometeorologiýa setiniň stansiýalaryny we postlaryny ýerleşdirmek üçin bölüp bermek tehnologik toplumlary goşmak bilen Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiň towakganamasy boýunça ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet organlary tarapyndan geçirilyar.
Gözegçilik stansiýalaryny we postlaryny ýerleşdirmek üçin bölünip berlen ýer uçastoklary Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet bilen ylalaşmazdan yzyna alnyp bilinmez. Uçastoklarynda gözegçilik ediji gidrometeorologiýa setiniň stansiýalary we postlary ýerleşen ýer eýeleri, ýerden peýdalanyjylar, şeýle hem ýer uçastoklarynyň eýeleri we tebigatdan gaýry pendalanyjylar gözegçilikleri öndürmek, synaglary seçip almak, abatlaýyş, dikeldiş, we gaýry işler üçin bu punktlara girelge (geçelge) döretmäge mümkinçilik bermäge borçludyrlar.
13 madda. Gidrometeorologiýa subýektleriniň meteorologiýa babatdaky işi
Gidrometeorologiýa subýektleriniň meteorologiýa babatdaky işi tebigy meteorologik hadysalaryň, tebigy, tehnogen, fiziki, himiki we gaýry prosesleriň atmosferada onuň ýer we suw örtügi bilen, daş-töweregi gurşap alýan sredanyň janly organizmleri we jansyz obýektleri bilen özara hereketindäki ýagdaýyny we ötüşini kesgitlemäge gönükdirilendir.
Aktiw radiasiýanyň radiasion balansyny düzýän maglumatlar toplumyny almak üçin aktinometrik gözegçilikler geçirilýär. Atmosferanyň standart we aýratyn derejelerdäki meteomaglumatlary almak üçin aerologik gözegçilikler geçirilýär. Meteorologik şertleriň oba hojalyk ekinleriniň we öri meýdan ösümlikleriniň ösüşine täsirini öwrenmek üçin agrometeorologik gözegçilikler geçirilýär.
14 madda. Gidrometeorologiýa subýektleriniň gidrologiýa babatdaky işi
Gidrometeorologiýa subýektleriniň gidrologiýa babatdaky işi derýalaryň, kölleriň, suw howdanlarynyň, kanallaryň, deňiz akwatoriýasynyň, gaýry suw obýektleriniň we tutuş aşakdakylar üçin zerur bolan suwuň ätiýaçlyklary hakyndaky maglumatlary toplamak maksady bilen amala aşyrylýar:
ilatyň we halk hojalygynyň suw obýektleriniň gidrologik režimlerini üýtgetmek hakyndaky habara bolan isleglerini üpjün etmek (suw joşmagy, ýagyn suwunyň köp ýygnanmagy, suwda gaýyp ýören buzlar we ş. m.);
giňişlik-gidrologik režimiň wagtlaýyn kanunalaýyklyklaryny öwrenmek, suwuň döwlet tarapyndan hasaba alnyşyny, basseýnleriň we territoriýalaryň suw resurslarynyň we suw balanslarynyň hasaplarynyň ýöredilişini, hojalyk işiniň suw obýektleriniň režimine we suw serişdelerine edýän täsirine baha berişini öwrenmek.
15 madda. Aýratyn şertlerde gidrometeorologiýa işi
Aýratyn şertlerde (betbagtçylykly hadysalar, katastrofalar we awariýalar) we adatdan daşary ýagdaýlarda gidrometeorologiýa işi tebigy we tehnogen häsiýetli adatdan daşary ýagdaylaryň öňüni almagyň we netijelerini ýok etmegiň ýeke-täk döwlet ulgamynyň hereket etmeginiň düzüm bölegidir.
Aýratyn şertlerde gidrometeorologiýa işi şu Kanuna, «Adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak we ýok etmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna, şeýle hem Türkmenistanyň ýörite normatiw hukuk aktlaryna laýyklykda amala aşyrylýar.
16 madda. Gidrometeorologik habary peýdalanmak
Gidrometeorologiýa işiniň netijeleri daşary ýurtlar we halkara guramalary, şeýle hem Türkmenistanyň ýuridiki we fiziki şahslary tarapyndan ykdysadyýetiň çygyrlarynda we pudaklarynda peýdalanylyp bilner.
Gidrometeorologik maglumat we umumy maksatly önüm açyk we umumy elýeterdir, Türkmenistanyň kanunçylygy arkaly çäklendirilen elýeterlik kategoriýasyna degişli edilen maglumat muňa girmeýär. Umumy maksatly habar gidrometeorologiýa babatynda we onuň bilen ýakyn- pudaklarda gidrometeorologik malumatlaryň ýeke-täk döwlet gaznasyna degişlidir hem-de sarp edijilere mugt berilýär.
Yöriteleşdirilen habar sarp edijilere şertnamalaýyn tölegli esasda berilýär.
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet berilýän habaryň düzümi hakynda, bu habary ýetirmegiň formalary hakynda we sarp edijilere habar hyzmatyny amala aşyrýan guramalar hakynda sarp edijileri habarly etmäge borçludyr.
4 BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
17 madda. Gidrometeorologiýa işine gatnaşyjylaryň arasyndaky jedelleri çözmek
Gidrometeorologik habary öndürijiler bilen sarp edijileriň hem-de üçünji şahslaryň arasyndaky jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
18 madda. Şu Kanunyň düzgünleriniň bozulanlygy üçin jogapkärçilik
Gidrometeorologiýa işi hakyndaky kanunçylygyň bozulmagynda günäkär bolan wezipeli adamlar we raýatlar Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler.
19 madda. Halkara şertnamalary
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitet Butindünýä meteorologiýa guramasynda we beýleki halkara guramalarynda Türkmenistanyň bähbitlerine wekilçilik edýär. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda şu Kanunda göz öňünde tutulandaka garanda başga normalar bellenilse, halkara şertnamalarynyň normalary ulanylýar.
Türkmenistanyň Saparmyrat
Prezidenti Türkmenbaşy
Aşgabat şäheri
1999-nji ýylyň Ruhnama aýynyň 15-i
№ 392-1


text:
Aşgabat, 15.02.2015. “Türkmenportal”.
“Türkmengaz” döwlet konserniniň buýurmasy boýunça “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserniniň düzümleriniň gurýan bu gaz geçirijisiniň uzynlygy 773 kilometre barabardyr. Häzirki wagtda onuň 574 kilometrlik böleginde kebşirlemek işleri ýerine ýetirildi. Meýilnama boýunça gaz geçirijiden ýylda 30 milliard kub metr tebigy gazy akdyrmak göz öňünde tutulýar. Tebigy gaz “Galkynyş” gaz käninden gaz gysyjy bekediň kömeginden peýdalanman, göni akdyrylan ýagdaýynda soňky nokat bolan “Belek” gaz gysyjy bekedine çenli 14 milliard kub metr tebigy gazy akdyryp bolar.
“Şatlyk-1” gaz gysyjy bekediň gurulmagy bilen, “Belek” gaz gysyjy bekedine çenli ýylda 15 milliard kub metr gazy akdyrmak mümkinçiligi bar. Gaz geçirijini doly kuwwatynda işletmek üçin 7-8 sany gaz gysyjy beketleri tapgyrlaýyn esasda gurmak göz öňünde tutulýar. Bu gaz geçirijisiniň gurluşygyny 2015-nji ýylyň dekabrynda tamamlamak göz öňünde tutulýar.
“Gündogar — Günbatar” gaz geçirijisiniň gurluşygy ýurdumyzyň iri gaz ýataklaryny birleşdirmäge niýetlenendir. Bu turbageçiriji döwrebap gaz geçiriji düzümiň möhüm bölegi bolar. Türkmenistan milli ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynyň artýan zerurlyklaryny, halkara energetika bazarlarynda energiýa serişdelerine bolan islegi nazara almak bilen, bu düzümi yzygiderli döwrebaplaşdyrýar we ösdürýär.
Giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryň çäklerinde ýurdumyzda täze senagat kärhanalary, gazturbinaly elektrik beketleri, durmuş maksatly desgalar yzygiderli ulanmaga berilýär. Olaryň durnukly işlemegini üpjün etmek, täze ilatly ýerleri gazlaşdyrmak boýunça wezipeleri netijeli çözmek üçin tebigy gazyň goşmaça uly möçberleri zerur bolup durýar.
“Gündogar — Günbatar” gaz geçirijisiniň gurluşygynyň tamamlanmagy bilen, Türkmenistanda bitewi gaz geçiriji ulgam dörediler. Munuň özi tebigy gazy islendik ugurda ibermäge mümkinçilik berer. Hususan-da, gürrüň, “mawy ýangyjy” uglewodorod serişdeleriniň baý gorlarynyň jemlenen ýeri bolan Mary we Lebap welaýatlaryndan okgunly ösýän Hazarýaka sebitine ibermek barada barýar.