text:
Iş rugsatnamasy
Daşary ýurt raýatlary zähmet gatnaşyklary babatda Türkmenistanyň raýatlary bilen deň hukuklardan peýdalanýar we deň borçlary çekýär.
Türkmenistanda ýaşaýan daşary ýurt raýatlary Türkmenistanyň raýatlary üçin zähmet kanunçylygynda bellenilen esaslarda we tertipde kärhanalarda, edaralarda we guramalarda işçiler ýa-da gullukçylar hökmünde işläp ýa-da başga bir zähmet işi bilen meşgullanyp bilerler.
Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmak üçin daşary ýurt raýatlarynyň, raýatlygy bolmadyk adamlaryň Türkmenistanda işlemäge rugsatnamasy bolmalydyr.
Daşary ýurt raýatlaryna we raýatlygy bolmadyk adamlara Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmak üçin rugsatnamalary resmileşdirmegiň, bermegiň, olary bermekden ýüz döndermegiň, ýatyrmagyň, olaryň möhletini uzaltmagyň şertleri we tertibi Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 5-nji dekabrynda çykaran karary bilen tassyklanan Daşary ýurt raýatlarynyň we raýatlygy bolmadyk adamlaryň Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmagynyň tertibi hakynda Düzgünnama bilen kesgitlenilýär.
Türkmenistana zähmet işini amala aşyrmak maksady bilen gelýän daşary ýurt raýatlary olaryň Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmaga bolan hukugyny görkezmek bilen iş berijä berlen iş rugsatnamalary esasynda işlemäge haklydyr.
Türkmenistanda işlemäge rugsatnama almak boýunça talap edilmeýän adamlaryň sanawy
Türkmenistanda işlemäge rugsatnama almak boýunça talap şu aşakdaky adamlar babatynda bildirilmeýär:
Türkmenistanyň ygtyýarly döwlet edaralary tarapyndan berlen şahsyýetini tassyklaýan resminamalary bolan raýatlygy bolmadyk adamlar;
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan akkreditirlenilen daşary ýurt döwletleriniň diplomatik wekilhanalarynyň, konsullyk edaralarynyň, şeýle hem halkara guramalaryň wekilhanalarynyň işgärleri;
Türkmenistanyň kanunçylygyna we halkara şertnamalaryna laýyklykda döredilen ylym, bilim we medeniýet edaralarynyň daşary ýurtly işgärleri hem-de halkara ynsanperwer we haýyr-sahawat guramalarynyň resmi wekilleri;
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan akkreditirlenilen daşary ýurt köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň habarçylary (žurnalistleri);
Türkmenistanyň çäklerinde resmi taýdan bellige alnan dini guramalaryň daşary ýurtly dini işgärleri;
mugallymçylyk, ylmy we medeni-aň-bilim işlerini amala aşyrmak, şol sanda Türkmenistanyň bilim edaralarynda gysga ýa-da belli bir möhletleýin okuw sapaklary we maslahatlary geçirmek üçin Türkmenistanyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşyp çagyran daşary ýurt raýatlary;
maliýe, audit we beýleki barlaglary, gulluk gepleşiklerini geçirmek, şertnamalary baglaşmak, bilermen hökmünde bir aýa çenli möhlet bilen Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlary;
enjamlary gurnamak, abatlamak we tehniki hyzmatlary amala aşyrmak üçin bir aýa çenli möhlet bilen Türkmenistana gelýän daşary ýurt döwletleriniň edara görnüşli taraplarynyň işgärleri;
edara görnüşli taraplaryň (olaryň şahamçalarynyň we wekillikleriniň) Türkmenistanyň zähmet kanunçylygyna laýyklykda zähmet gatnaşyklarynda durmaýan esaslandyryjylar, paýdarlar, ýolbaşçylar we daşary ýurt döwletleriniň edara görnüşli taraplarynyň dolandyryş düzümine girýän daşary ýurt raýatlary;
Türkmenistanyň bilim edaralarynda bilim almagyň gündizki görnüşi boýunça okaýan we okuwdan boş wagtlarynda hem-de dynç alyş döwründe şol edaralarda işleýän daşary ýurtly talyplar;
şertli iş kesilen daşary ýurt raýatlary;
daşary ýurt döwletleriniň halkara gatnawlarynda ýolagçylary gatnadýan we ýükleri daşaýan ulag serişdeleriniň ekipažlarynyň düzümine girýän adamlar;
Türkmenistanda gaçybatalga berlen adamlar;
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bosgun diýlip ykrar edilen adamlar;
bosgun statusynyň berilmegi hakyndaky towakganama bilen ýüz tutan webosgun statusynyň berilmegi hakyndaky towakganamanyň hasaba alnandygy barada wagtlaýyn şahadatnama alan adamlar;
Türkmenistanda ýaşamak üçin ygtyýarnama alan adamlar;
Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda işe çekmegiň başga tertibi kesgitlenilen daşary ýurt raýatlary.
Iş rugsatnamalary bermegiň tertibi
Daşary ýurt raýatlaryna iş rugsatnamalary resmileşdirmek üçin iş beriji tarapyndan ýüztutma we oňa goşulan resminamalar Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna berilýär.
Ýüztutmalara iş berijiniň ygtyýarly edilen wezipeli adamy tarapyndan gol çekilýär.
Ýüztutmalar we olara goşulýan resminamalar kabul edilen gününden başlap 30 senenama gününiň dowamynda seredilmäge degişlidir. Bu möhlet zerur halatlarda 45 senenama gününe çenli uzaldylyp bilner.
Daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistanda zähmet işini amala aşyrmagy üçin iş berijiden işe çekilýän daşary ýurt raýatynyň Türkmenistanda işlän her aýy üçin 25 (ýigrimi bäş) amerikan dollary möçberde töleg alynýar. Iş beriji Türkmenistanyň döwlet edaralary, kärhanalary we guramalary bolan ýagdaýynda, olaryň pudagy ösdürmek maksady bilen daşary ýurt işçi güýjüni çeken halatlarynda daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistanda işlän her aýy üçin 50 manat möçberinde ýa-da şoňa barabar möçberdäki erkin ýorgünli daşary ýurt pulunda töleg alynýar.
Daşary ýurt raýatlaryna iş rugsatnamasyny bermekden, onuň möhletini uzaltmakdan hem-de daşary ýurt raýatyny bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirmekden ýüz döndermek hakyndaky çözgüt kabul edilenden soň 5 iş gününiň dowamynda iş berijä ýazmaça görnüşde habar berilýär.
Iş rugsatnamasy 1 (bir) ýyla çenli möhlet bilen berilýär.
Iş beriji tarapyndan işe çagyrylan daşary ýurt raýaty diňe iş rugsatnamasynda görkezilen hünär boýunça işe çekilýär.
Iş rugsatnamasy ýitirilen halatynda iş beriji Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna haýal etmän ýitirmegiň sebäplerini görkezip, iş rugsatnamasynyň öwezliginiň berilmegi hakynda arza bilen ýüz tutmaga borçludyr.
Iş rugsatnamasynyň hakykatdan hem berlendigi we ýitirilendigi tassyklanandan soň 5 iş gününiň dowamynda iş rugsatnamasynyň öwezligi resmileşdirilip berilýär.
Iş rugsatnamasynyň möhletiniň uzaldylmagy
Iş rugsatnamasynyň möhletini uzaltmak üçin Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna bellenen görnüşdäki ýüztutma we oňa goşulýan resminamalar iş rugsatnamasynyň möhletiniň tamamlanmagyna iki aý galanda berilmelidir.
Iş rugsatnamasy 1 (bir) ýyla çenli möhlet bilen uzaldylyp bilner.
Iş rugsatnamasynyň hereketiniň togtadylmagy we onuň ýatyrylmagy
Iş rugsatnamasy şu aşakdaky esaslar boýunça ýatyrylyp bilner:
Iş beriji ýa-da işe çagyrylan daşary ýurt raýaty tarapyndan iş rugsatnamasyny hereketini togtatmak hakyndaky çözgütde bellenen möhletiň dowamynda ýol berlen bozulmalar düzedilmedik halatynda;
Iş beriji ýa-da işe çagyrylan daşary ýurt raýaty tarapyndan adamlaryň ölmegi ýa-da olaryň saglygyna zelel ýetmegi bilen bagly howpuň döremegine sebäp bolýan ýagdaýlara ýol berlen halatynda (iş berijä duýduryş bermezden);
Iş beriji tarapyndan iş rugsatnamasy alnandan soň 30 senenama gününiň dowamynda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna işe çagyrylan daşary ýurt raýatynda adamyň immunýetmezçilik wirusy sebäpli döreýän keseliň (AIW ýokuşmasy) ýokdugy barada Türkmenistanyň ygtyýarly edaralary tarapyndan tassyklanan resminamalar, şeýle hem işe çagyrylan daşary ýurt raýaty Türkmenistana geleninden soň onuň bilen iş berijiniň arasynda baglaşylan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasynyň nusgasy berilmedik halatynda.
Iş rugsatnamasy ýatyrylan halatynda öň tölenilen töleg yzyna gaýtarylmaýar.
Iş rugsatnamasynyň ýatyrylandygy barada iş berijä 5 iş gününiň dowamynda habar berilýär.
Işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň Türkmenistanyň çäklerinde işlemeginiň tertibi Türkmenistanyň kanunçylygy, şeýle hem iş beriji bilen işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň arasynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda baglaşylan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasy bilen kesgitlenýär.
Iş beriji bilen işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň arasynda baglaşylan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasynda şular göz öňünde tutulmaly:
iş beriji we işe çagyrylan daşary ýurtly işgär hakyndaky esasy maglumatlar;
şertnamanyň mazmuny, onuň hereket edýän möhleti;
zähmet hakynyň tölemegiň, iş wagtynyň hem-de dynç alşyň şertleri;
janyny, saglygyny önümçilikde betbagtçylyk hadysalary babatda ätiýaçlandyrmagyň şertleri;
taraplaryň borçnamalary ýerine ýetirmegi we jogapkärçiligi;
zähmet jedellerini çözmegiň usullary.
Taraplar şertnamada beýleki şertleri hem göz öňünde tutup bilerler.
Iş rugsatnamasyny bermekden, onuň möhletini uzaltmakdan hem-de daşary ýurt raýatyny bir iş berijiden beýleki iş berijägeçirmekdenýüz döndermek üçin esaslar
Iş rugsatnamasyny bermekden, onuň möhletini uzaltmakdan hem-de daşary ýurt raýatyny bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirmekden ýüz döndermek üçin şu aşakdakylar esas bolup biler:
daşary ýurt raýatyna wizany bermekden ýüz döndermek üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan esaslar boýunça;
Türkmenistanda işlemek üçin çagyrylýan daşary ýurt raýatlarynyň sany bellenen möçberden geçýän bolsa;
daşary ýurt raýaty ýerine ýetirilmegi ýokary hünäri, hünär taýýarlygyny ýa-da ýörite bilimleri talap etmeýän işe çagyrylýan bolsa;
iş beriji daşary ýurt raýatyny öz Tertipnamasynda göz öňünde tutulmadyk iş bilen meşgullanmak üçin çagyrýan bolsa;
iş beriji işe çagyrylan daşary ýurt raýaty bilen baglaşan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamalary esasynda öz borçlaryny ýerine ýetirmeýän bolsa;
daşary ýurt raýaty babatda Türkmenistanyň kanunçylygynda we halkara şertnamalarynda bellenen tertipde onuň Türkmenistanda bolmagynyň islenilmezligi baradaky çözgüt kabul edilen bolsa;
Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki ýagdaýlarda.
Iş berijiniň borçlary
Iş beriji:
Türkmenistanyň içerki zähmet bazarynda boş iş ýerleri boýunça işe çekmek üçin Türkmenistanyň raýatlaryndan dalaşgärleri gözlemäge;
Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligine bar bolan boş iş ýerleri barada habar bermäge;
daşary ýurt raýatlaryna Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan hukuklaryny we borçlaryny öz wagtynda düşündirmäge, olaryň Türkmenistanyň kanunçylygyny, Türkmenistanda bolmagynyň tertibini berjaý etmegini üpjün etmäge hem-de şol borçlary ýerine ýetirmek barada öz ýüz tutmalarynda ýazmaça bellik etmäge;
daşary ýurt raýatlarynyň wagtynda hasaba alynmagy we Türkmenistanda bolmagyň, zähmet işini amala aşyrmagyň, ýurduň çäklerinde hereket etmegiň, ýurtda bolmagyň kesgitlenen möhletiniň tamamlanmagy bilen hasapdan çykarmak üçin hem-de Türkmenistanyň çäklerinden gitmegi bilen baglanyşykly resminamalary resmileşdirmek boýunça çäreleri görmäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň iş beriji bilen baglaşan zähmet ýa-da raýat-hukuk şertnamasynyň şertlerini bozanlygy barada Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna habar bermäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýatynyň onuň işleýän ýerini özbaşdak taşlap gitmegi barada Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna habar bermäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýaty bilen zähmet ýa-da raýat hukuk şertnamasyny möhletinden öň ýatyran halatynda 24 sagadyň dowamynda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna habar bermäge;
işe çagyrylan daşary ýurt raýatyny Türkmenistanyň çäginden administratiw tertipde çykarmak bilen baglanyşykly çykdajylary şol daşary ýurt raýaty tölemedik halatynda, şol çykdajylary tölemäge;
Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki borçlary berjaý etmäge borçludyr.


c: text/html

text:
Şu gün Gagadaky halkara sudunyň şikaýatlar boýunça sudýasy Sudanyň prezidenti Omar al-Başire garşy genosid aýyplamasyny täzeden dikeltmek meselesine garamaklyga görkezme berdi.
2009-njy ýylyň martynda şu Gaga sudunyň prokurarlary Sudanyň prezidentine ýurduň Darfur regionynda genosid we ynsanýete garşy jenaýatçylyk işlerini amala aşyrmakda aýyplama bildirip, suda ýüz tutupdylar.
Ýone Gaga sudunyň sudýalary şonda prezident Omar al-Başire genosidde aýyplama bildirmek üçin esaslaryň ýeterlik däldigi barada karar çykarypdylar. Halkara prokurarlary suduň bu kararyndan şikaýat sudýalaryna arz etdiler.
Haga sudunyň şikaýatlar boýunça sudýasy Erkki Kourula Gaga sudunyň geçen ýylky çykaran kararynda genosid jenaýatyny kesgitlemek boýunça çakdanaşa ýokary standartlaryň we talaplaryň goýlandygyny belledi we Sudanyň prezidenti Omar al-Başire garşy genosid boýunça täzeden iş gozgalmagyna görkezme berdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2012-nji ýylyň 4-nji iýulynda ylymda üstüniň açylandygy bildirilen higgs bölejigi fizikanyň standart modeliniň çäklerinde düşündirilýän we biziň fiziki dünýägaraýşymyzyň esaslandyrylmagy üçin zerur bolan iň soňky nätanyş bölejik hasaplanylýar.
Älemdäki beýleki bölejikleriň nädip massaly bolýandygy barada indi ýarym asyra golaý wagt bäri jogap tapylman gelinýän köp sowallary şu elementar bölejik bilen düşündirip bolýar. Gürrüň bu ýerde biziň agramymyz barada baranok. Agyrlygy döredýän ilkinji nobatda atomlaryň özara dartyş güýji. Mundan tapawutlylykda, higgs bölejigi Älemiň absolýut zerur elementi.
Bu elementar bölejigiň barlygynyň subut edilmeginiň häzirkizaman fizikanyň gazananlarynyň iň möhümleriniň biridigi, onuň globallaşan, ägirt uly serişdeler bilen üpjün edilen giň gerimli ylmy barlaglaryň gazanan ýeňşidigi şübhesiz. Ýöne ýeňiş nähili uly bolsa-da, gözlegler we öwrenmeler heniz soňlanar ýaly däl.
“Täze dünýäniň” kynçylyklary
Higgs bölejiginiň tapylmagy bilen diňe ozalky teoriýa ýene bir gezek tassyklandy. Emma indi ylymda täze, nätanyş bir dünýä gadam basylýar. Bu gadam basylýan dünýäde bolsa, häzirki bize belli bolan deňlemelerdir formulalar alymlara çelgi bolup ýa-da ýol görkezip bilenok. Bu dünýä aralaşjak bolsak, ilki bilen tebigatyň bize nätanyş kanunlarynyň üsti açylmaly.
Täze dünýä ýol açaýmagy mümkin esasy çözgütler “Älem näme üçin antimateriýadan däl-de, materiýadan durýar”, “Älem döränden soň, antimateriýanyň ykbaly nähili bolupdyr” diýen ýaly soraglaryň çözgütlerinde ýatyr. Alymlar indi şu köne soraglara jogap tapmaly.
Ženewanyň golaýyndaky SERN ylmy merkezinde protonlaryň çaknyşdyrylmagynda dörän täze bölejikler. Ženewa, mart, 2010.
Häzirki ylmyň tassyklamagyna görä, 13.7 milliard ýyl mundan ozal Uly Partlamada Älem dörände, energiýadan elementar bölejikler bilen birlikde antibölejikler-de peýda bolupdyr. Her bir bölejigiň özüne görä antibölejigi bar. Bularyň massalary deň, diňe elektrik ýükleri (zarýadlary) gapma-garşylykly.
Ylymdaky şu pikirden ugur alynsa, onda Uly Partlamada materiýa bilen deň mukdarda onuň ekiztaýy ýa-da aýnada görünýän şekili hökmünde barlygyň beýleki formasy – antimateriýa-da emele gelen bolmaly. Bularyň häsiýetlerinde hiç bir tapawut bolmaly däl.
Antimateriýanyň bardygyny postulat hökmünde kabul eden ilkinji teoriýalarda, şeýle hem kwant elektrodinamikasy, kwant hromodinamikasy ýaly häzirkizaman teoriýalarda materiýa we antimateriýa bölejikleriniň şol bir fiziki kanunlara boýun egmelidigi aýdylýar.
Antisuw edil suw ýaly şaglap akmaly, antiösümlik edil ösümlik ýaly gögerip, miwe bermeli, antidünýä bilen biziň dünýämiziň arasynda hem görnüp duran tapawut bolmaly däl. Ýöne bir ýagdaý bilen bular biri-birine galtaşyga geläýse welin, ýyldyrym çakan ýaly ýagdaý döräp, ikisi-de energiýa öwrülip, gürüm-jürüm bolmaly. Şu nukdaýnazardan, bular dörände, tebigat olaryň ikisine-de birek-biregi ýok etmäge başarnyk bermek bilen, öňünden olaryň ölümini taýynlapdyr.
Teoretikleriň deňlemelerinde materiýa bilen antimateriýanyň ikisi-de deňhukukly rol oýnaýarlar. Emma gözegçilik edip bolýan fiziki kosmosda antimateriýadan kän bir alamat ýok. Älem özüniň häzirki formasynda tutuşlygyna diňe materiýadan durýana meňzeýär.
Öňde duran sowallar
Antimateriýanyň anyklap bolmaz ýaly ýagdaýda gürüm-jürüm bolmagy nähili kanunyň esasynda mümkin bolýarka? Materiýa bilen antimateriýanyň aýnada görünýän iki şekil ýaly deň hereket etmän, olaryň käbir häsiýetleriniň biri-birinden üýtgeşik bolmagy-da mümkinmikä? Älemde materiýa antimateriýadan has agdyklyk hem edýärmikä?
Fizika ylmynyň dürli ugurlarynda iş alyp barýan alymlar onlarça ýyl bäri şu syrlaryň üstüni açmaga synanyşýarlar. Aýratyn-da elementar bölejikleri öwrenýän fizikler dürli synaglary geçirýärler.
Bu ugurda alnyp barlan işler Älemiň kanunalaýyklyklary barada käbir täze zatlara göz ýetirilmegine mümkinçilik beren bolsa-da, esasy maksada entek ýetilenok. Fizikler antimateriýanyň anyklap bolmaz ýaly ýagdaýda gürüm-jürüm bolmagyna sebäp bolan mehanizmiň üstünden entek baranoklar.
Geçirilýän tejribelerde ilkinji nobatda üns merkezinde durýan zat – antiwodorod. Ol materiýa bilen antimateriýanyň arasyndaky käbir tapawutlara göz ýetirmek üçin iň amatly synag obýekti hasaplanylýar. Ýewropanyň ylmy-barlag merkezi SERN-iň ALPHA topary antiwodorodyň atomlaryny jikme-jik öwrenip bolsa, onuň bu aratapawudy barlamak üçin güýçli gural bolmagy mümkin diýen pikirden ugur alýar.
Antiwodorod antimateriýanyň iň ýeňil, iň ýöntem elementi. Ol negatiw ýükli (zarýadly) antiproton bilen pozitiw zarýadly pozitrondan, ýagny elektronyň anti bölejiginden durýar.
Daşynda bir elektron aýlanýan protondan ybarat adaty wodorodyň atomy Älemde näçe diýseň bar. Kosmosdaky adaty materiýanyň takmynan dörtden üç bölegini emele getirýän wodorod fizikada iň oňat düşünilen sistemalaryň biri. Antiwodorod bolsa gaty seýrek duş gelýär. Ony öndürmek aňsat däl, öndüreniňden soň hem ony dargatman saklamak has-da kyn. Sebäbi antimateriýanyň çak edilýän ähli elementleri ýaly, antiwodorodyň atomy-da materiýa bilen galtaşan badyna dargaýar.
Antimateriýa boýunça häzirki ylmy gözlegler britaniýaly fizik Pol Dirakyň 1931-nji ýylda antielektronlaryň bardygyny hasaplap çykarmagy bilen başlanypdy. 1995-nji ýylda SERN-de ilkinji gezek antiwodorodyň atomlary öndürildi. Şonda antiprotonlar bilen ksenon atomlarynyň çaknyşdyrylmagy netijesinde 3 hapdäniň dowamynda dörän 9 atomyň ömri diňe bir sekundyň 40 milliarddan bir bölegine ýetipdi.
Ondan soňraky ýyllarda geçirilen synaglarda dowamly öňegidişlikler boldy. 2010-njy ýýla ALPHA toparyna 38 sany antiwodorod atomyny 0.17 sekuntlap magnit meýdanlary bilen gabap saklamak başartdy. Üstümizdäki ýylyň mart aýynda bolsa, alymlar 300-den agdyk antiatomy 17 minuda golaý wagtlap magnit duzagynda manipulirläp saklamak arkaly, antiatomlaryň üstünde spektroskopik analizleri alyp bardylar we olaryň häsiýetlerine göz ýetirmegiň umuman mümkindigini anykladylar.
SERN ylmy merkezinde ýörite kollaýder arkaly üstümizdäki ýylyň aýagyna çenli protonlary çakyşdyrmak işi dowam etdiriler. Ýene iki ýyla golaý wagtdan soňra bolsa, bu kollaýder häzirkisinden iki esse köp kuwwat bilen işläp başlanda, antimateriýa dünýäsine aralaşmaga köpri bolup hyzmat etmegi mümkin uly massaly elementleriň öndürilmegine umyt edilýär.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.
Çeşmeler:
1. http://cmsinfo.web.cern.ch/cmsinfo/Physics/Antimatter/index.html
2. http://dev1-press.web.cern.ch/press-releases/2012/03/cern-experiment-makes-spectroscopic-measurement-antihydrogen
3. http://www-dev1.web.cern.ch/about/timeline/first-observation-antihydrogen
4. http://www.science20.com/news_articles/do_matter_and_antimatter_obey_same_laws_physics-79562
5. http://cerncourier.com/cws/article/cern/44839


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Watikana saparyny tamamlady. Ol bu erde Rim Papasy Benedikt 16-njy bilen duşuşdy.
Orsýet prezidenti we Rim Kotolik ybadathanasynyň baştutany ikiçäk gürrüň etdiler hem birek-birege sowgat gowşurdylar.
Orsýet bilen Watikanyň arasynda diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak baradaky permana gol çekendigini Medwedew aýtdy.
Orsyetiň prezidenti Watikana Italiýa saparynyň dowamynda bardy.
Italiýanyň premýer-ministri Silwio Berluskoni bilen hepdäniň penşenbe güni bolan gepleşiklerden soň hyzmatdaşlyk, şol sanda energetika pudagynda hyzmatdaşlyk barada 10-dan gowrak dokumente gol çekildi.


text:
Türkmenistanda medeniýet edaralarynyň iş netijeliligini ýokarlandyrmak üçin ýene bir ädim ädildi. Has anygy, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 17-nji oktýabrda gol çeken karary esasynda Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi ýene sowet döwründäki ýaly özbaşyna ministrlik boldy.
Şeýle-de bu karar öňki prezident Saparmyrat Nyýazow tarapyndan Medeniýet ministrligine birikdirilen Teleradiogepleşikler komitetini hem özbaşdak döwlet komitetine öwürdi. Ýöne bu komitete indi kinematografiýa hem goşulýar. Sowet döwründe Türkmenitstanda Kinematografiýa komiteti hem özbaşdak edarady.
Ilhalar gepleşikler we waspçylyk
Prezident Berdimuhamedow “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkeziniň açylyş dabarasynda sözlän sözünde ýene bir gezek ilhalar gepleşikler baradaky talabyny gaýtalady:
—Teleradioýaýlymlar merkeziniň işgärleriniň syýasy we ideýa-çeperçilik taýdan ýokary hilli, many-mazmuna baý bezeg aýratynlyklary, görkeziliş usullary bilen tapawutlanýan köp sanly täze, täsirli we örän gyzykly gepleşikleri taýýarlap, tomaşaçylaryň we diňleýjileriň göwünlerinden tutup, olaryň şatlygyna şatlyk goşjakdygya hem men berk ynaýaryn.
Ýöne Berdimuhamedow teleradiogepleşiklerden edilýän esasy talabyň gazanylýar diýilýän üstünlikleri wasp etmekden ybaratdagyny aýratyn nygtap, “garaşsyzlyk ýyllarynda, aýratyn-da täze galkynyş eýýamynda watanymyzyň bir gazanýan ajaýyp üstünlikleri hem belentden wasp edilmelidir” diýdi. Synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, şu iki talap, ilahalar gepleşikler we waspçylyk talaby bir-birine garşy gelýär.
Halkara hukuk toparlarynyň hasabatlarynda Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça iň yzdaky ýurtlaryň arasynda agzalýar. Synçylar bu yzagalaklygyň sebäbini ýerli ýolbaşçylaryň metbugata diňe propaganda guraly hökmünde garamagy we berk döwlet gözegçiligi bilen düşündirýärler.
Niderlandiýanyň Helsinki komitetiniň başlygy Harri Hammel bu düşünjäniň ýurduň sowet geçmişi bilen baglydygyny, şol döwürde terbiýe alan resmileriň ýurtda hemme zady gülala-güllük edip görkezmek pozisiýasyndan ugur alýandyklaryny aýdýar.
Hammeliň pikirine görä, bu pozisiýa hatda Ukrainada sowet ýyllarynda bolan Çernobyl betbagtçylygy ýaly hadysalary-da ýaşyrmagy talap edýärdi.
Azat bazar ýörelgeleri metbugat azatlygyna täsir etmeýär
Türkmenistanda sosializmden azat bazar ýörelgelerine geçilmeginiň yglan edilenine 20 bolup barýar, emma bu azatlyk metbugata degişli däl ýaly. Azatlyk Radiosyna pikirini aýdýan ýerli synçylaryň köpüsiniň, şol sanda ýanalmalar sebäpli Aşgabatdan Norwegiýa göçen žurnalist Nikolaý Gerasimowyň pikirine görä, Türmenistanyň metbugaty 1991-nji ýyldan soň sowet ýyllarynda bar bolan döredijilik erkinligini hem ýitirdi. Bu ýagdaýy Özbegistanda ýaşaýan we türkmen telewideniýesine yzygider tomaşa edýän türkmen dili mugallymy hem duýupdyr.
“Birinjiden, azajyk ýasamalyk bar. Haýsydar bir gepleşigi ýa-da ýaryşy alsak, alyp baryjyda we gatnaşyjylaryň jogaplarynda, rusça aýdylanda “iskrennost” az”. Özbegistanly türkmen dili mugallymy bu ýagdaýyň gepleşikleri durşuna ýasama edip görkzýändigini aýdýar we, göwnüne bolmasa, telekanallarada erkinligiň ýokdugyny aýdýar.
Tolgundyrýan meseleler we döredijilik erkinligi
Ýöne indi, prezidentiň aýdýan sözlerine üns berilse, bu ýagdaý üýtgemeli. Sebäbi Berdimuhamedow teleradiogepleşikleriň gazanylan üstünlikleri beýan etmekden başga ýene bir ähmiýetini, “jemgyýetçilik aň-düşünjesini kemala getirmekde we ösdürmekde, hemmetaraplaýyn kämil şahsyýeti terbiýeläp ýetişdirmekde barha artýan ähmiýetini” hem belleýär. Şeýle-de ol, üstünlikleri açyp görkezmek bilen, žurnalistleriň adamlary tolgundyrýan möhüm meseleleri gozgap, olary çözmegiň ýollaryny hem teklip etmelidigini aýdýar.
Prezidentiň bu sözlerinden çen tutulsa, Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllaryndan emele gelen “problemasyz gepleşikleriň”, mesele gozgamasyz we tankyt etmesiz žurnalistikanyň soňy gelýän ýaly. Gepiň gerdişine aýdylsa, Nyýazow hem soňabaka öz döreden “problemasyz”, “meselesiz we tankytsyz” metbugatyndan ýadapdy we 2005-nji ýylyň sentýabrynda metbugatda tankydy makalalaryň hem berilmegini haýyş edipdi.
Berdimuhamedowyň Telaradiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetini özbaşyna edara etmegi ýurtda döredijilik erkinligine tarap ädilen ädim bolarmy ýa bolmaz, bu barada häzir bir zat aýdardan ir. Sebäbi sowet döwründe Teleradiogepleşikler baradaky döwlet komitetiniň ýanynda özüniň halk saz gurallary ansambly bardy, telefilmler döredilýärdi we medeniýet wekillerinde has kän döredijilik erkinligi bardy.


text:
Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Muallem çykyş edip, Damaskyň gozgalaňçylar, şol sanda režimi agdarmak isleýän ýaragly söweşijiler bilen hem dialoga taýýardygyny aýdýar.
Duşenbe güni Moskwada eden çykyşynda Muallem Siriýada 28 döwletden, şol sanda Demirgazyk Kawkazdan gelen söweşijileriň hem uruşýandygyny aýtdy.
Muallem bilen geçirilen metbugat ýygnagynyň dowamynda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow hem çykyş edip, ol Siriýadaky krizisiň syýasy ýollar arkaly çözülmelidigini nygtady.
Orsýet Siriýanyň esasy oppozisiýa koalisiýasynyň başlygy Moaz al-Khatibi hem Moskwa gepleşiklere çagyrypdy.
BMG-niň maglumatlaryna görä, Siriýada 2011-nji ýylyň martynda başlanan konfliktde 70 müňe golaý adam ölüpdir.


text:
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko gündogar Ukrainadaky konfliktiň ýuwaş-ýuwaşdan köşeşip barýandygyny belledi.
Poroşenko 13-nji martda «1+1» telewizion kanalynda çykyş edip, bizde birnäçe günläp harby ýitgi bolmady diýdi.
Poroşenkonyň bu sözleri Minskde rus, ukrain, german we fransuz liderleri tarapyndan täze ýaraşyk barada ylalaşylan wagtyndan bir aý soň aýdyldy.
Bu ylalaşyk ukrain hökümet güýçlerini we separatist söweşijileri söweşi togtatmaga hem-de agyr ýaraglary front liniýasyndan yza çykmäge çagyrypdy.


text:
Şu hepde Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti dünýäniň dürli ýurtlaryndaky dini azatlygyň ýagdaýyna syn berip, ýörite raport ýaýratdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti dini azatlygyň ýagdaýy baradaky raportynda soňky bir ýylyň dowamynda Türkmenistanda Saparmyrat Nyýazowyň «Ruhnama» kitabyna berilýän ähmiýetiň ozalkysyndan peselmegi, dindarlaryň daşary ýurtlara çykmaklarynyň aňsatlaşmagy, dini azlyklara degişli toparlaryň agzalaryna görkezilýän basyşlaryň hem azalmagy ýaly ýagdaýlary Türkmenistandaky oňyn alamatlar hökmünde belläpdir.
Türkmenistandaky dini azlyklara degişli ”Krişna aň ýetiriş” guramasynyň agzasy Gurban Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde hakykatdanam soňky wagtlar dini azlyklaryň wekillerine ozalkylar ýaly kän bir basyş görkezilmeýändigini aýtdy.
Dini azlyklaryň wekilleriniň daşary ýurtlara gidip-gelmek ýagdaýlarynyň nähilidigi barada soranymyzda, ildeşimiz Gurban bu ýagdaýyň hem indi ozalkylardan gowulaşandygyny belledi.
Entek problemalar bar
Emma, şeýle-de bolsa, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň raportynda käbir oňyn alamatlara garamazdan, bu ugurda problemalaryň hem az däldigi görkezilýär. Mälim bolşy ýaly, heniz Saparmyrat Nyýazow dirikä, halkara jemgyýetçiliginiň uzak basyşlaryndan soň, 2004-nji ýylda Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurtdaky dini azlyklara degişli toparlardan dokuzysyny resmi taýdan hasaba alypdylar.
Dini azatlyklaryň ýagdaýy barada maglumat ýaýradýan «Forum-18» guramasynyň baş redaktory Feliks Korli biziň bilen söhbetdeşliginde hat-da hasaba alnan guramalaryň işiniň hem Türkmenistanda heniz örän çäklendirilen ýagdaýda bolmagynda galýandygyny belledi. Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Bu guramalaryň agzalaryna dini maksatlar üçin jaýlary gurmaga ýa-da ozalky bar bolan jaýlary ybadathana öwürmäge ýol berlenok. Adamlaryň dini kitaplary çap etmeklerine ýa şeýle kitaplary ýaýratmaklaryna, satmaklaryna ýa-da olary daşary ýurtlardan erkin getirmeklerine rugsat berlenok».
Dini kitaplar
Dini kitaplar bilen baglanyşykly gürrüň edilende, Aşgabatdaky dini azlyklara degişli bir toparyň wekili ýakynda paýtagtyň aeroportynda öz ýany bilen göterip gelýän ýeke-täk «Injil» kitabyny hem gümrük gullugynyň işgärleriniň konfiskasiýa edendiklerini aýtdy.
Dini kitaplaryň çap edilmegine ýa-da olaryň daşary ýurtlardan ýurduň içine getirilmegine girizilýän şular ýaly gadagançylyklar hem Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň hasabatynda çynlakaý problemalardan biri hökmünde görkezilipdir.
Mundan daşgary hasabatda dini toparlary registrasiýa etmek işinde-de Türkmenistanyň kanunçylygynda käbir düşnüksiz ýagdaýlaryň dowam edýändigine üns çekilipdir. Hususan-da, onda Türkmenistandaky dini azlyklara degişli toparlaryň diňe Aşgabatdaky bölümleriniň registrasiýa edilip, ýerlerdäki bölümleriniň bolsa hiç hili hasaba alynmaýandygy aýdylýar. Bu ýagdaýy Türkmenistandaky ”Krişna aň ýetiriş” guramasynyň agzasy Gurban hem tassyklady we munuň sebäbini ýerli çinownikleriň düşündirip bilmeýändiklerini aýtdy.
Türkmenistanda din we syýasat
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti özüni dünýewi döwlet diýip atlandyrýan Türkmenistanyň döwlet syýasatynda yslam dininiň hem az rol oýnamaýandygyny belleýär. Hususan-da, hasabatda Türkmenistanyň müftülerine we din baradaky geňeşleriň ähli işgärlerine döwlet tarapyndan aýlyk tölenilýändigi görkezilýär.
Mundan daşgary oraza we gurbanlyk ýaly dini baýramçylyklaryň hem Türkmenistanda milli baýramçylyklar hökmünde bellenilip, olardaky çärelere-de döwlet tarapyndan serişdeleriň goýberilýändigi aýdylýar. Şeýle hem Döwlet departamenti ýurduň territoriýasyndaky käbir uly metjitleriň-de döwletiň serişdesine gurlandygyny belläp, bular ýaly çäreleriň Türkmenistanyň dünýewilik syýasatyna we onuň Konstitusion prinsiplerine gönüden-göni garşy gelýändigini nygtapdyr.


text:
Bir gizlin syry gürüm-jürüm etjek bolsaň, näme etmeli?
Häzir gizlin saklanylýan bikanun we ikuçly telefon gepleşikleridir-wideoýazgylar barada pikir alyşýan gürji häkimiýetlerini we aktiwistlerini şu sorag oýlandyrýar. Bu ýazgylar köplenç Mihail Saakaşwiliniň döwründe Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi tarapyndan toplanypdyr.
Ýurduň häzirki içeri işler minisrti Irakli Garibaşwili bu ýazgylary ýok etmegi wada etdi. Ol Içeri işler ministrliginiň binasynyň aşaky gatynda saklanýan bu ýüzlerçe, belki-de, müňlerçe ýazgyny "şahsy durmuşlaryň hapa arhiwi" diýip atlandyrýar.
Sowet döwrüniň gözegçilik işlerini ýada salýan bu ýazgylar hökümete garşy durýar diýip hasaplanýan adamlara basyş etmek üçin geçmişde ulanylman hem durmandyr.
Düzgün girizmäge çagyryş
Ýewropa Geňeşiniň adam hukuklary boýunça öňki komissary Tomas Hammarberg häzir Gürjüstanda Ýewropa Bileleşiginiň kanuny reformalar baradaky ýörite maslahatçysy bolup işleýär. Ol öten aý Tbiliside bolanda gürji hökümetini gözegçilige degişli permanlaryň çykarylyşy babatynda berk düzgün girizmäge çagyrdy.
"Esasy zat şular ýaly ýazgylaryň jenaýat iş hasaplanmagy. Adamlara basyş etmek üçin olaryň ulanylmagy hem jenaýat iş. Olary saklamak, asyl olaryň bolmagy-da jenaýat iş. Olary ýaýratmak, başga adamlara ýetirmek hem, elbetde, jenaýat" diýip, Hammarberg aýtdy.
Ministrligiň arhiwlerini ýok etmek baradaky göçürme täze premýer-ministr Bidzina Iwanişwiliniň Saakaşwiliniň režiminiň agzalaryny yzarlamak baradaky synanyşyklarynyň bir bölegi diýip düşünilmegi mümkin.
Mysal üçin, 8 ýyllap Saakaşwiliniň hökümetinde içeri işler ministri bolup işlän döwründe hökümet tarapyndan edilýän gözegçilikleri hut özüniň dolandyrandygyna ynanylýan Wano Meribaşwili öten aý tutulyp, wezipesinden galp peýdalananlykda günälendi. Käbir adamlar muňa syýasy öç alyş diýip at berýärler.
Iwanişwiliniň Içeri işler ministrligi bolsa arhiwi saplamagyň syýasy ähmiýetiniň ýokdugyny aýdýar.
Taraplaryň ählisi arhiwleriň dargadylmagyny oňlaýana meňzese-de, aňsatlyk bilen köpeldip, aňsatlyk bilen ýaýradyp ýa gizläp bolýan giň gerimli digital faýllary ýok etmek kyn iş.
"Materiallaryň kopiýalary"
Içeri işler ministriniň orunbasary Lewan Izoria bu gizlin ýazgylaryň kopiýalaryny saklaýan bolmagy mümkin öňki işgärleri olary yzyna bermäge höweslendirmek üçin hökümetiň olaryň günäsiniň geçilmegini teklip etmegi planlaşdyrýandygyny aýdýar: "Käbir adamlarda bu materiallaryň kopiýalary bolmagy mümkin diýip edilýän gorkular, şek-şübheler, soraglar, elbetde, bar. Biz bir günä geçiş kanunyny planlaşdyrýarys. Bu barada parlamentiň agzalary bilen hem eýýäm gepleşiklere girişdik. Bu kanun boýunça, adamlar belli bir möhletiň içinde - biz bir aý diýýäris, köp bolsa iki aý - öz kopiýalaryny barlaga bermeli".
Synçylaryň aglabasy bu materiallary ýygnamagy buýranlary geljekde kanun taýdan yzarlamak üçin ýazgylaryň iň azyndan bir bölegi saklanmaly diýýärler. Sebäbi bu ýazgylar diňe bir san taýdan köp bolman, eýse olar garym-gatym ýagdaýda.
Bir göreniň bilen olaryň haýsynyň kanuny ähmiýetiniň bardygyny, haýsynyň-da adamlaryň hususy durmuşyna garyşmakdygyny saýgaryp bolanok.
"Transparency International" guramasynyň Gürjüstan bölüminiň agzasy Ghia Gwilawanyň aýtmagyna görä, Içeri işler ministrligi bu arhiw materiallaryny ýok etmezden öň olaryň mazmunyny düýpli gözden geçirmegi teklip edipdir.
"Bize bir kanagatlandyryjy jogap berildi. Ministrlik materiallaryň iki görnüşini tapawutlandyrjaga meňzeýär. Birinjiler, hususy durmuşdan bikanun toplanan ýazgylar. Ikinjiler-de derňew üçin gerekli materiallar. Ýazgylaryň bu iki görnüşi aýry goýlup, [adamlaryň şahsy durmuşyna degişli] maglumatlar ýok ediler. Bu meniň üçin bir kanagatlanarlyk jogap" diýip, Gwilawa aýdýar.
Bu iş edilse, onda bu öňki GDA döwletlerinde bir täsin görelde bolar. Bu ýerde mobil telefonlaryň diňlenmegi, Internete gözegçilik edilmegi giňden ýaýran zat. Azerbaýjanda, Belarusda we Orta Aziýada hökümetleriň halky basyp saklamagy şu ýörelge bilen baglanyşykly zatlardyr.


text:
Dünýä türkmenleriniň gumanitar birleşiginiň konferensiýasyna azyndan 200 sany daşary ýurtly türkmen gatnaşýar.
Soňky ýyllarda Dünýä türkmenleriniň şeýle konferensiýalary diňe prezidenti mahabatladyrýan serişdä öwrüldi diýlip, habar berilýär.
Eýranda, Owganystanda we Günbatarda ýaşaýan türkmenler Türkmenistanyň telewidenýesinde prezidenti köpçülikleýin öwmeli bolandyklaryny aýdýarlar.
Emma prezidenti öwmek Günbatarda, hatda Owganystanda we Eýranda hem däp däl.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi“ programmasynda Dünýä türkmenleriniň gumanitar birleşiginiň işleri barada onuň duşuşyklaryna gatnaşan guramanyň öňki agzasy maglumat berer.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistan her ýylyň noýabr aýynyň soňky ýekşenbesinde hasyl toýuny toýlaýar. Türkmen metbugaty prezident G.Berdimuhamedowyň babadaýhanlara iberen gutlagyny çap etdi.
Gutlagda Hasyl toýunyň uly baýram hökmünde bellenmeginiň örän çuňňur many-mazmuna eýedigi bellenilýär.
«Çünki bu baýram halkymyzyň yhlas bilen zähmet çekip gazanan baýlyklaryna, sahawatly türkmen topragyndan öndüren halal we bol hasylyna bolan begenjiniň aýdyň beýanydyr hem-de ene topraga bolan yhlasynyň we söýgüsiniň dabaralanmasydyr» diýip, prezident gutlagynyň dowamynda aýdýar.
Hukuk goraýjy aktiwistler türkmen daýhanlarynyň we býujet edaralarynyň işgärleriniň pagta tabşyrmak plany zerarly mejbury zähmet çekmäge mejbur edilýändigini, mundanam başga, daýhançylyk bilen meşgullanýan adamlaryň durmuş-ýaşaýyş şertleriniň agyr bolmagynda galýandygyny aýdýarlar.


text:
Wenada neşe gaçakçylygyna garşy geçirilýän halkara konferensiýasynda 16-njy fewralda çykyş eden BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun Owganystanda öňdürilýän neşäniň ýaýramagynyň öňüni almakda halkara jemgyýetçiliginiň şowsuzlyga uçrandygyny aýtdy. Jenap Munuň bellemegine görä, diňe geçen 2011-nji ýylda Owganystanda öndürilýän neşe maddalarynyň möçberi 61% ýokarlanypdyr.
Wenada geçirilýän bu konferensiýa 20 sany halkara guramasynyň we 60 ýurduň hökümet delegasiýalarynyň hatarynda Türkmenistanyň delegasiýasy hem gatnaşýar. Oňa ýurduň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýewiň ýolbaşçylyk edýändigi habar berilýär.
Owgan polisiýasy Türkmenistan-Owganystan serhedinde 650 kg. neşe maddasyny ele geçirýär, Hyrat, 2007-nji ýylyň 23-nji oktýabry.
Fewral aýynyň 6-nda Merkezi Aziýa regionyndaky ýurtlaryň neşä garşy göreş boýunça bölümleriniň ýolbaşçylarynyň maslahatynda Gazagystanyň Içeri işler ministrliginiň Neşä garşy komitetiniň ýolbaşçysy Anatoliý Wyborow çykyş edip, soňky döwürde owgan neşesiniň Türkmenistan we Azerbaýjan arkaly Ýewropa ýurtlaryna ýetirilýändigini aýtdy diýlip, metbugatda maglumat ýaýradyldy.
Anatoliy Wyborow: “Biz öň Täjigistan hem Gyrgyzystan arkaly daşalýan neşäniň öňüni almak üçin çäre gören bolsak, indi neşe demirgazyk marşruty bilen Türkmenistandan hem Azerbaýjandan Ýewropa daşalýar” diýip belläpdir. Azatlyk Radiosy bu mesele bilen bagly Gazagystanyň Içeri işler ministrligine jaň etdi. Ol ýerde Anatoliý Wyborowyň BMG-niň hasabatyna salgylanyp çykyş edendigini tassykladylar.
Türkmen-owgan serhediniň uzynlygy 744 kilometr. BMG-niň Neşä we jenaýata garşy agentliginiň berýän maglumatlaryna görä, Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetdeş Badhyz welaýatynda 2007-nji ýyldan bäri neşe öňümçiligi 70% ýokarlanypdyr.
Ýerli synçylar soňky bäş ýyllykda Türkmenistanda neşe gaçakçylygyna garşy göreşiň has aktiw alnyp barylýandygyny aýdýarlar. Bu hyzmatdaşlygyň çäginde 2006-2008-nji ýyllar aralygynda Ymam Nazar atly türkmen-owgan serhet geçelgesini berkitmek üçin 2 million dollardan gowrak serişdäniň sarp edilendigini BMG habar berýär.
2010-njy ýylda Türkmenistanda 700 kilo neşe maddasy ýakyldy.
Türkmenistanda ele salynýan hem ýok edilýän neşe maddalary baradaky maglumatlar hem köpçülige ýetirilip başlandy. Mysal üçin, 2007-nji ýylda Türkmenistanda iki tonna golaý neşe maddasy, 2008-nji hem 2009-njy ýylaryň her haýsynda iki tonnadan gowrak, 2010-njy ýylda 700 kilo, 2011-nji ýylda bolsa 840 kilodan gowrak neşe maddalary ele salnyp, Aşgabadyň etegindäki Kasamly jülgesinde oda ýakyldy.
Şol bir wagtyň özünde, abraýly halkara guramalary bolan UNODC, UNDP, Interpol, ÝHHG, TIKA, WCO we beýlekiler bilen Türkmenistanyň hyzmatdaşlygyny ösdürýändigine garamazdan, käbir synçylar neşä garşy göreşde Türkmenistanyň henize çenli halkara jemgyýetçiliginiň talabyna laýyk hyzmatdaşlyk etmeýändigini aýdýarlar. Bu barada Orsýetiň “RIA nowosti” habar gullugynyň 2010-njy ýylda ýaýradan maglumatynda
bellenilýär.
Owgan geroininiň 21%-niň Merkezi Aziýa regionynyň üsti bilen “Demirgazyk marşruty” diýlip atlandyrylýan ýol bilen dünýäniň beýleki ýurtlaryna ýetirilýändigi aýdylýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň neşe bilen bagly 2011-nji ýyla degişli hasabatynda dünýädäki tirýekdir-geroiniň takmynan 93 prosentiniň Türkmenistanyň goňşusy Owganystanda öndürilýändigi habar berilýär. Neşe önümçiligi hem onuň söwdasy Owganystanyň jemi içerki öňüminiň 15%-ni tutýar.


text:
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 24-nji maddasynda her bir raýatyň abadanlaşdyrylan ýaşaýyş jaýyny almakda we aýratyn ýaşaýyş jaýyny gurunmakda döwletden goldaw almaga hakynyň bardygy, ýaşaýyş jaýynyň eldegirilmesizdigi, jaýda ýaşaýanlara sala salman ýa-da bikanun ýol bilen oňa girmäge ýa-da ýaşaýyş jaýyna el gatmazlyk düzgünini başga bir hili bozmaga hiç kimiň hakynyň ýokdugy aýdylýar.
Eýsem, Konstitusiýamyzyň şu maddasy biziň döwletimiz tarapyndan berjaý edilýärmi? Şu soragyň obýektiw jogabyny tapmak üçin şu maddanyň üsti bilen jar edilýän raýatlaryň konstitusion hukuklarynyň döwlet tarapyndan durmuşda berjaý edilişine käbir mysallaryň üsti bilen seredeliň.
1991-93-nji ýyllarda Nyýazow tarapyndan ýerli klimat, seýsmiki ýagdaý, türkmeniň däp-dessurlary ýaly zatlar göz öňünde tutulyp, şäher gurluşygynda dört gatdan artyk bolmadyk jaýlary gurmak ýaly konsepsiýa hem kabul edildi.
“Konsepsiýa 180 gradus üýtgedi”
Şol konsepsiýa daýanýan karar esasynda ilata aýratyn ýaşaýyş jaý gurunmak üçin şäher ýaşaýjylaryna 600 inedördül metr, obalarda 2 müň 500 inedördül metr möçberlerinde ýer bölekleri berildi. Şu çäre ilat tarapyndan örän gowy kabul edildi.
Şol karar esasynda ýer alanlaryň köpüsi döwlete ýük bolman öz ýaşaýyş jaý meselesini özi çözdi. Şolaryň jaýyny üç ýylyň içinde salyp, içine girenleriniň köpüsine ýerli häkimiýetler tarapyndan öý kitaplary-da berildi. Galanlaryna, iki-ýeke ugur tapanlar bolaýmasa, öý kitaplary berilmedi.
90-njy ýyllaryň ortalarynda doly aýan bolmadyk sebäplere görä, Nyýazowyň şäher guruş konsepsiýasy 180 gradus üýtgedi. Indi şäherlerde köp gatly beýik jaýlar gurulmaly. Olaram, näme üçindir, ilatyň ata-baba ýaşap oturan hem-de täze berlen ýerlerinde guran jaýlarynyň üstünde gurulmaly.
Şol çäreleriň barşynda döwlet tarapyndan köp adamlaryň ýaşap oturan jaýlary ýykylyp başlandy. Başyndan bu gabahatlyk inen adamlaryň maly-mülki tozdy; oňaranlar daçalarda, galanlary çöl-beýewanda çatma dikindi. Köp maşgalalar dargady.
Şu ýagdaý prezident G.Berdimuhamedow tarapyndanam dowam etdirilýär. «Oguzkent» myhmanhanasy gurulandan soň ýykylan howlularyň her birinde, wagtynda ýer-jaý berilmänligi sebäpli gurlan goşmaça jaýlarda azyndan 3-4 maşgala ýaşaýardy. Döwlet şol jaýlaryň özi tarapyndan hasaba alynmanlygyny bahana edip, şonça maşgala kompensasiýa hasabynda üç otagly jaýdan artyk zat bermedi.
Adamlar ýene howsalada
Bir aýyň içinde ilatyň «Gaža» diýip atlandyrýan ýeriniň bir çetinde gurlan täze stadionyň ýanlary oturymly ýaşaýanlardan «arassalandy». «Arassalananlaryň» öý kitaby bolmadygyna hiç hili kompensasiýa-da, jaý gurnar ýaly ýerem berilmedi.
Häzir “3-nji bäşýyllyk” köçesiniň kanala direýän ýerinde sankt-peterburgly «Wozroždeniýe» atly hususy firma kanalyň üstünden köpri gurýar. Şol sebäpli «Arzuw» posýologynyň ýanynda täze berlen ýerde gurlan ýaşaýyş jaýlary kompensasiýasyz ýykyldy.
“Arzuw” posýologynda ýaşaýanlaryňam ýagdaýy suwda kädi müneniňkiden gowy däl. Olara döwlet tarapyndan hiç hili düşündiriş hem berlenok. Şonuň üçindir-dä, “3-nji bäşýyllyk” köçesiniň ugrunda ýerleşen «Sowhoz» diýlip atlandyrylýan ýaşaýyş massiwiniňem, şol köçäniň iki tarapynyň ýaşaýjylarynyňam öz gelejekleri barada umydy ýok.
Döwlet adam üçin bolanlygynda, prezidentiňem aladasy-halky bolanlygynda, şeýle bolmalymyka? Eýsem, prezidentiň ýolbaşçylygyndaky döwlet tassyklanan Konstitusiýa boýunça dolandyrylmaly dälmikä? Şu zatlaryň anygyna saýlowlardan öň ýetilse ýagşy.
Nurberdi Nurmämmedow aşgabatly graždan aktiwisti. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Täjigistanyň Sogd welaýatynyň sudy 53 adamy geçen ýylyň sentýabrynda amala aşyrylan terror hüjümi bilen baglanyşykly günäli tapdy.
Geçen ýylyň 3-nji sentýabrynda janyndan geçen bir hüjümçi üsti partlaýyjy maddaly maşyny Hojent şäheriniň guramaçylykly jenaýata garşy göreş boýunça edarasynyň jaýyna süsdürip, partladypdy. Şol wakada 2 polisiýa işgäri we 2 ýerli ýaşaýjy ölüp, 28 adam hem ýaralanypdy.
Täjigistanyň sudy şu gün bu işde aýyplanýanlardan 5-sini ömürlik türme tussaglygyna, beýleki 48 adamy bolsa 8 ýyl bilen 30 ýylyň aralygynda dürli möhletleýin türme tussaglygyna höküm etdi.
Sogd welaýatynyň sudy tussaglyga höküm edilen bu 53 adamdan 43-siniň kanun tarapyndan gadagan edilen Özbegistanyň Yslam Hereketiniň agzalarydygyny aýdýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň saýlaw gözegçileri Özbegistanda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Yslam Karimowa garşy hakyky oppozisiýanyň ýetmezçilik edendigini we saýlawlaryň dowamynda kanuny we guramaçylykly ýetmezçilikleriň ýüze çykandygyny aýtdylar.
ÝHHG-nyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň Özbegistanda 29-njy martda geçirilen saýlawlardan bir gün soň, saýlawlar baradaky deslapky jemlemesini ýaýratdy. Onda Karimowyň häkimiýetdäki wagt möhleti uzaldyljak ýaly bolup görünýär.
ÝHHG-nyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň çäkli saýlaw gözegçi missiýasynyň başlygy Tana de Zuluetanyň aýtmagyna görä, syýasy arenada Karimowyň şahsyýeti has agdyklyk etdi.
Şeýle-de, Zulueta “ýurduň konstitusiýasynda yzygiderli iki prezidentlik möhletiniň çäklendirilýändigine garamazdan”, Özbegistanyň Merkezi Saýlaw komissiýasy Karimowy dalaşgär hökmünde hasaba aldy diýdi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler
Tamamlanyp barýan 2014-nji ýylyň sport wakalarynyň hatarynda zenanlaryň arasynda basketbol boýunça Türkmenistanyň çempionatynyň ikinji tapgyryny, şeýle hem boks we pauerlifting boýunça ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşlary mysal getirmek bolar.
Basketbol boýunça bäsleşikler D.Azady adyndaky Milli dünýä dilleri institutynyň bedenterbiýe-sagaldyş toplumynda geçirildi. Oňa Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden iň güýçli toparlar gatnaşdylar. Aýlaw görnüşinde geçirilen ýaryşlarda paýtagtly türgenler ynamly ýeňiş gazandylar.
Şu gezekki ýaryşlarda, birinji tapgyrda bolşy ýaly, esasy göreş kümüş medallar üçin ýaýbaňlandy. Ýazda geçirilen birinji tapgyrda maryly basketbolçy gyzlar ikinji orna eýe bolan bolsalar, bu gezek Lebap welaýatynyň türgen zenanlary ikinji orna mynasyp boldular.
Irina Ýakowlewanyň ýolbaşçylygynda tälim alýan paýtagtly basketbolçylaryň üstünligi köp derejede halkara ýaryşlarynda olaryň baý tejribe toplandygy bilen düşündirilýär. Toparyň esasy bölegini milli ýygyndy topara girýän türgenler düzýärler. Ýygyndy toparymyz bolsa halkara ýaryşlarynda eneçeme gezek medallar bilen gaýdyp geldiler.
Üç - üç bolup oýnalýan basketbol ugry boýunça Katarda geçen ýyl geçirilen Aziýanyň birinji çempionatynda biziň türgen gyzlarymyz bürünç medala eýe boldular, sähel wagtdan soň bolsa Eýranda geçirilen halkara ýaryşynda kümüş medallary eýelediler. Olaryň ýakynda geçirilen kenarýaka oýunlary boýunça Aziýa çempionatyndaky çykyşlaryny ýatlap geçmek gerek: Taýlandyň Pkuhet adasynda geçirilen bu ýaryşlarda türkmen türgenleriniň toparlaýyn tapgyrdan çykmagyna Oýunlaryň eýeleri böwet bagladylar, aýdylyşy ýaly, öz ýeriňde diwarlar hem kömek edýär.
Bu gezekki ýaryşlaryň barşynda paýtagtyň toparynyň oýunçylarynyň arasyndan halkara derejeli sport ussatlary Aýna Gökowa, Nigýara Nagiýewa we Irina Kasparowa ýokary ussatlyk görkezdiler. Sport ussatlary M.Jumageldiýewa, D.Mämmedowa, Ý.Durdyýewa, I.Sabansewa, L.Halylowa we beýleki ýaş türgenler hem ýeňşiň gazanylmagyna uly goşant goşdular.
Şu gyş paslynda türkmen basketbolçy zenanlar milli derejedäki ýaryşlaryň nobatdaky tapgyryna taýýarlyk görerler, ol ýaryşlar geljek ýylyň mart aýynda badalga alar.
... Boks boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşlaryň jemleri barada aýtmakdan ozal sportuň bu görnüşi bilen meşgullanýan türkmen türgenleri üçin şu ýylyň esasy sport synagynyň güýzde Koreýa Respublikasynda geçirilen XVII Aziýa oýunlary bolandygyny aýtmalydyrys. Bu sport çäresiniň gerimini hasaba almak bilen, biziň toparymyzyň öňünde iň bolmanda bir medal almak barada wezipe goýuldy.
Biziň ildeşlerimiz bolsa ýeňşe bolan erki we sport ussatlygyny görkezip, çekeleşikli geçen tutluşyklarda iki medala eýe boldular. Aziýa oýunlarynyň bürünç medallaryna degişlilikde 64 we 69 kilogram agram derejesinde çykyş eden Aziz Bebitow we Serdar Hudaýberdiýew mynasyp boldular.
Türgenleriň ikisi hem müňlerçe ýaş türkmen türgenleri üçin görelde boldular. Olar boks boýunça Lebapda tälim aldylar, welaýatyň türgenleri bu ugur boýunça milli derejede öňdäki orunlary eýeleýärler. Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky şu gezekki bäsleşiklerde hem Lebap welaýatynyň ýygyndy topary umumy toparlaýyn hasapda ikinji orny eýeläp, üç altyn medala mynasyp boldy.
Aşgabatly boksçylar bolsa ýaryşlaryň baş baýragyny eýeläp, bäş altyn medala mynasyp boldular. Ýakup Meredow (56 kilograma çenli), Sünnet Annaseýidow (64 kilograma çenli), Serdar Hudaýbergenow (75 kilograma çenli), Asrlan Açylow (81 kilograma çenli) we Bekmuhammet Döwletow (91 kilograma çenli) ýeňşe eýe boldular. Daşoguz welaýatynyň topary iki altyn medal bilen üçünji orny eýelediler.
Geljek ýyl türkmen boksçylary 2016-njy ýylda Braziliýada geçiriljek Olimpiada ýollanmalary almak ugrunda güýç synanyşarlar. Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga hukuk gazanmak üçin güýzde Katarda geçiriljek synag dünýä çempionatynda üstünlikli çykyş etmek zerurdyr. Ondan öň biziň türgenlerimiz Aziýa çempionatynyň medallary ugrunda göreşerler. Ol ýaryşlar iýul aýynda Taýlandda geçiriler.
... Erkekleriň we zenanlaryň arasynda pauerlifting boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşlarda Mary welaýatynyň merkezindäki täze häzirkizaman sport mekdebinde geçirildi.Ýaryşa gatnaşmak üçin ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden gelen türgenler pauerliftingiň üç ugry boýunça bäsleşdiler.
Köp ýyllaryň dowamynda milli derejedäki ähli ýaryşlarda, şol sanda Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky bäsleşiklerde Aşgabadyň we Mary welaýatynyň türgenleri öňdäki orunlary paýlaşýardylar. Bu gezekki ýaryşlarda bolsa ýaryşyň baş baýragyna Lebap welaýatynyň topary ilkinji gezek eýe boldy. Dmitriý Puzanowyň tälim berýän türgenleri – Artur Joraýew (53 kilolgrama çenli), Sergeý Muhammedzýanow (59 kilogarma çenli), Wýaçeslaw Ogaý (66 kilograma çenli), Tamila Kiýametdinowa (43 kilograma çenli), Inga Taganowa (47 kilograma çenli) we Albina Rahmanowa (63 kilograma çenli) altyn medallaryň altysyna eýe boldular.
Mundan başga-da, S.Muhammedzýanow ştanga götermegiň üç görnüşi boýunça jemi 540 kilogram netije görkezip, milli rekordlaryň üçüsini goýdy.
Şeýle hem umumy toparlaýyn hasapda ikinji orny eýelän maryly türgenler birinji orunlaryň altysyna mynasyp boldular. Daşoguzly türgenler bolsa bir medala eýe bolup, üçünji orny aldylar.
Häzirki wagtda pauerlifting boýunça türkmen türgenleri geljek ýylyň fewralynda Lebap welaýatynyň merkezinde geçiriljek ýurdumyzyň çempionatyna ykjam taýýarlyk görýärler.
Lebaply türgenler ýurdumyzyň iň güýçli topary diýen derejäni saklap bilerlermikä? Onuň jogabyny tiz wagtdan alarys.
Habarlar #Basketbol
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary altyn we kümüş medallara mynasyp boldular29 Dekabr, 2016 (20:40)
- Soňky habarlar
Aşgabatly türgenleriň tapawutlanmagy18 Dekabr, 2016 (12:18)
- Soňky habarlar
Basketbol: Türkmenistanyň ýygyndy topary – halkara ýaryşynyň ýeňijisi06 Noýabr, 2016 (10:22)
- Soňky habarlar
Türkmen paýtagtynda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga aldy05 Noýabr, 2016 (22:45)
- Soňky habarlar
Aşgabatda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga alýar04 Noýabr, 2016 (12:55)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri Aziýanyň kenarýaka oýunlaryny üstünlikli başlaýarlar26 Sentýabr, 2016 (11:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Baýramçylygyň hormatyna ýaryşlar18 Maý, 2015 (22:01)
- Soňky habarlar
Sport syny08 Fewral, 2015 (23:11)
- Soňky habarlar
Aşgabat çempionatyna sözsoňy05 Fewral, 2015 (23:13)
- Soňky habarlar
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler21 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary çärýek finala çykdylar17 Noýabr, 2014 (19:08)
- Soňky habarlar
Garaşsyzlyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar23 Oktýabr, 2014 (19:19)
- Soňky habarlar
Geljekki olimpiýa ýeňişleriniň bähbidine18 Aprel, 2014 (19:18)


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Medeni-jemgyýetçilik merkezi Olimpiýa şäherjiginiň dynç alyş infrastrukturasynda möhüm orny eýeleýär
Aziada-2017-niň guramaçylarynyň pikirlerine görä, 5400 inedördül metr meýdany eýeleýän iki gatdan ybarat bolan bina sport şäherjiginiň iň köp barylýan ýerine öwrüler. Bu ýerde gowy dynç almak, medeni çäreleri geçirmek, dürli ýurtlaryň wekilleri bilen gyzyklanma bildirilýän meseleler boýunça söhbetdeşlikleri geçirmek üçin ähli şertler döredilendir.
Iki gat binanyň her gatynda döwrebap äheňde bezelen giň eýwan enjamlaşdyrylandyr. Bu ýerde saz diňlemek we ýoldaşlaryň bilen söhbetdeşlik etmek bilen, agşamlary geçirmek bolar. Isleg bildirýänler kinoteatra baryp bilerler. Örän owadan bezelen saz studiýasy instrumental sungatynyň muşdaklarynyň ygtyýaryndadyr.
Bu dynç alyş merkezinde bilýard stolunyň başynda, oýun awtomatlarynda wagtyňy gyzykly geçirip bolar, dükana, 130 orunlyk restorana baryp bolar, bufetde we çalt naharlanmak nokadynda ýeňiljek garbanyp bolar
Türgenler boş wagtlary muzeý eksponatlary bilen tanşyp bilerler, kitaby söýýänler kitaphanada kitap okap bilerler. Geýimi gury arassalaýan, dellekhana, poçta bölümi, bank we beýleki hyzmatlar bu ýere gelýänleriň hyzmatynda bolar.


text:
Aşgabat, 22.02.2015. “Türkmenportal”.
25- 27-nji fewralda Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň X ýöriteleşdirilen sergisi we türkmen-eýran işewürlik maslahaty geçiriler.
Eýran Yslam Respublikasynyň wekiliýetiniň düzüminde Eýran kompaniýalarynyň 120-sine wekilçilik edýän 300-e golaý işewür bolar. Olar sergide dürli önümleri, şol sanda tehnikalary we ýolgurluşygy we nebitgaz pudagy, elektrik energetika, suw arassalaýjy we gyzdyryjy ulgamlara degişli enjamlary, gurluşyk serişdelerini, şeýle hem ýeňil, ýük ulaglarynyň, ýolagçy ulaglaryň görnüşlerini, dokma we azyk önümlerini görkezerler.
Dünýäniň ähli ýurtlary, aýratyn-da, ýakyn goňşular bilen özara peýdaly gatnaşyklaryň berkidilmegi we ösdürilmegi Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Soňky ýyllarda Eýran Yslam Respublikasy bilen dostluk gatnaşyklary we ykdysady hyzmatdaşlyk has ýokary derejä çykdy. Türkmenistan bilen Eýran Yslam Respublikasynyň arasynda ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara toparynyň işiniň, türkmen-eýran işewürçilik forumlarynyň we paýtagtymyzda geçirilýän Eýran Yslam Respublikasynyň ýöriteleşdirilen sergileriniň ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklaryň ösdürilmeginde möhüm ähmiýeti bardyr.


text:
Eýran regional bäsdeşi Saud Arabystanyny, tanymal şaýy ruhanysyny jezalandyryp öldüreninden soň, terrorçylygy goldamakda günäleýär.
"Saud hökümeti terrorçylary we [radikal sünni] ekstremistlerini goldaýar, şol bir wagtda-da ýurduň içindäki tankytçylary basyp ýatyrýar» diýip, Eýranyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Hossein Jaber Ansari aýtdy diýip, döwlet mediasy habar berdi.
Ansari Saud Arabystanynyň bu syýasaty üçin uly töleg tölemeli boljagyny aýtdy.
Saud Arabystany terrorçylyk hereketleri we zorluga meçew bermek bilen ilteşikli günäli tapylan 47 adamy jezalandyryp öldürdi diýip, patyşalygyň Içeri işler ministrligi 2-nji ýanwarda aýtdy.
Ölüm jezasy ýerine ýetirilen adamlaryň döwlet mediasynda çap edilen sanawynda tanymal şaýy ruhanysy Nimr al-Nimritsiň hem ady bar.
Al-Nimr 2011-nji ýylda, Arap ýazynyň bir bölegi hökmünde, sünniler tarapyndan dolandyrylýan patyşalygyň gündogarynda turan şaýy protestlerinde esasy adamlaryň biri bolupdy.
56 ýaşyndaky Al-Nimriň jezalandyrylyp öldürilmegi şaýy köplügindäki Eýranda we Yrakda gahar-gazaply reaksiýalary döretdi.
Tähranda aýatolla Ahmad Hatami, Ekspertler assembleýasynyň agzasy we anna namazynyň lideri bu jezalandyrmany Saud Arabystanynyň «biabraý» režiminiň «jenaýaty» hökmünde ýazgaryp çykyş etdi.
"Bu… gan Saud öýüniň bosagasynda pitne bolar we olaryn taryhyň gatyndan süpürip aýrar» diýip, Hataminiň aýdan sözleri sitirlendi.
Saud Arabystanynyň sebitdäki esasy basdaşy bolan Eýran ozal ruhanyny jezalandyryp öldürmegiň «Saud Arbasytanyna gymmat düşjekdigini» duýdurypdy.
Yrakly deputat Mohammed al-Saýhud Nimriň jezalandyrylyp öldürilmegi sebitde mezhep agzalalygyna meçew bermek niýeti bilen edilen iş diýdi.
"Bu çäre [Saud Arabystanynyň] dolandyryjy maşgalasy tarapyndan regiony gaýtadan öjükdirmegi, sünniler bilen şaýylaryň arasynda mezhep söweşini tutaşdyrmagy maksat edinýär» diýip, ol al-Sumaria TW-sine aýtdy.
Şu aralykda Nimriň dogany maşgalanyň bu habara aňk bolandygyny aýtdy we islendik reaksiýanyň parahatçylykly bolmagyna umyt bildirdi.
"Biz islendik reaksiýanyň parahatçylykly çäreleriň çygrynda bolmagyna umyt bildirýäris. Hiç kim parahatçylykly çygyrdan daşarda hiç bir rekasiýa görkezmese gowy bolar. Dökülen gan onsuzam ýeterlik» diýip, Mohammed al-Nimr «Roýters» habar gullugyna aýtdy.
Ol ruhanynyň patyşalygyň işine «daşardan goşulmaklaryny» islemekde, ýurduň dolandyryjylaryna «gulak asmazlykda», howpsuzlyk güýçlerine garşy ýaraga ýapyşmakda günäli tapyldy diýdi.
Azlykdaky şaýylar bu protestlerde özleriniň gysylmagyndan nägilelik bildirdi we protest mahalynda bolan atyşyk we ýangyç bombalary sebäpli birnäçe polisiýa ofiseri öldürileninden soň, şaýy azlygynyň ýüzlerçe agzasy tussag edildi.
Şeýle-de patyşalyk 2003-06-njy ýyllarda guralan «Al-Kaýda» hüjümlerinde ýüzlerçe adam öldürileninden soň, müňlerçe jeňçi yslamçyny tussag etdi.
Ministrlik jezalaryň 2-nji ýanwarda, 12 sany dürli-dürli ýerde ýerine ýetirilendigini aýtdy. Geçen ýyl bu ýurtda azyndan 157 adam ölüme buýruldy. 2014-de bu görkeziji 90 adam adam bolupdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Şu saýtyň ähli maglumatlary awtorlyk hukugy bilen goralan.
“Altyn Asyr” Kompaniýasy bu saýtdan maglumaty diňe täjirçilik däl maksatlary üçin nusgalamaga Size hukuk berýär.
TMCELL bilen ylalaşmazdan materialyň asyl nusgasynyň göwrüminiň 50%-den köp bolmadyk möçberini sitata getirmeklige rugsat edilýär, materialyň alnan sahypasyna göni gipersalgylanma hökmanydyr. Gipersalgylanma sitata getirilýän blogyň öňünden we soňundan TMCELL materialynyň asyl nusgasyny gaýtalaýan tekstde gös-göni ýerleşdirilmelidir.
Beýleki ýagdaýlarda saýtdan maglumatlar TMCELL-den öňünden ýazmaça razylygy almazdan hiç-hili görnüşde gaýtalanmaly däldir.
Saýtyň materiallary nusgalananda ýa-da sitata getirilende üýtgetmeleri girizmek, şeýle hem saýtyň materiallaryny täjirçilik maksatlarynda ulanmak gadagandyr.
Şu saýtyň maglumatlary üçünji taraplara degişli bolan Internet-serişdelerine salgylanmalary özünde saklap biler. Bu salgylanmalar diňe saýty ulanyjylar üçin getirilýär, olar boýunça girmekligi saýty ulanyjylar öz islegi boýunça amala aşyrýarlar. "Altyn-Asyr" kompaniýasy üçünji taraplaryň saýtlarynyň mazmuny, ol ýerde berlen maglumatlaryň, habarlaryň, maslahatlaryň takyklygy üçin jogapkärçilik çekmeýär.
TMCELL kompaniýasy bu ýerde ýerleşdirilen salgylanmalaryň üsti bilen girizlýän saýtlaryň eýeleriniň dünýägaraýyşlaryny we ynançlaryny goldaman biler.


text:
ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Belarusda oppozisiýanyň protest hereketleriniň basylyp ýatyrylmagynyň bir ýyllygynyň öňýany ähli syýasy tussaglary boşatmaga hem olary aklamaga Minski çagyrdy. Şol aksiýadan soň onlarça adam dürli möhletler bilen azatlykdan mahrum edilipdi.
Belarus adam hukuklaryny berjaý edip ugradygy Minsk bilen Günbatar döwletleriň gatnaşyklary gowulanyp biler diýlip, ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen ÝB-niň daşary syýasat edarasynyň baştutany Ketrin Eştonyň beýannamasynda nygtalýar.
2010-njy ýylyň 19-njy dekabrynda Belarusda prezident saýlawlary bolupdy. Şonda oppozisiýa Aleksandr Lukaşenkonyň ýeňşini ykrar etmän, Minskde köpçülikleýin protest aksiýasyny gurnapdy. Oňa gatnaşyjylaryň ençemesi, şol sanda prezidentlige öňki kandidatlar – Andreý Sannikow bilen Mihail Statkewiç şu wagta çenli tussag astynda saklanýar.
Şu ýylyň noýabr aýynda adam hukuklaryny goraýjy Ales Belýaskiý hem türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasynda gowy gatnaşyklaryň dowam etmeginde beýleki ugurlar bilen bir hatarda türk biznesmenleriniň Türkmenistanda alyp barýan biznes işleriniň hem uly rolunyň bardygy bellenilýär. Ýöne bu roluň sorag döredýän taraplary hem ýok däl.
Türkmenistana iň köp önüm eksport edýän ýurtlaryň arasynda Türkiýe üçünji orunda durýar. Türkiýeden import edilýän önümler Türkmenistanyň jemi importynyň 14 %-ne deň.
Türk biznesmenleri iki ýurduň aragatnaşygynyň ösmeginde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýratyn rolunyň bardygyny aýdýarlar. Şonuň üçin Berdimuhamedow “Türk senagatçylar we biznesmenler fondunyň” “Ýylyň döwlet adamy” diýen hormatly adyna mynasyp boldy.
“Ýylyň döwlet adamy”
Türk "Senagatçylar we biznesmenler fondunyň" ýolbaşçysy Weli Sarytoprak Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu barada şeýle maglumat berdi: “Jenap prezidentimiziň ata Watanymyzyň galkynyşyna, ylymda, bilimde we ösen tehnologiýada Türkmenistanyň örän tiz ilerlemegine goşan goşandy diňe bir Türkiýe-de däl-de, bütin dünýäde gowy garşy alyndy”.
“Türkmenistanda gysga wagtda ulanylmaga berlen döwrebap binalar, mekdepler, aeroportlar, elektrostansiýalar, ýollar we köprüler – bularyň ählisi prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallasy bilen guruldy. Şu sebäplere görä, hormatly prezidente bu ady berdik” diýip, Weli Sarytoprak sözüniň üstüni ýetirdi.
Türkmenistanyň resmi habar çeşmeleriniň maglumatyna görä, bu at Berdimuhamedowa ýaňy-ýakynda Türkiýäniň söwda ministri Mehmet Zafer Çaglaýanyň Türkmenistana saparynyň dowamynda gowşuryldy.
Türkmenistan üçin abraýmy?
Türkmenistanyň Türkiýedäki öňki ilçisi we daşary ýurtlarda hereket edýän oppozision “Respublikan” partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamowyň aýtmagyna görä, türkmen ýolbaşçysyna bu adyň berilmegine ýurda goýlan hormat hökmünde baha berip bolar.
“Berdimuhamedowa olaryň berýan sylagy düşnükli, oňa Türkmenistan üçin uly abraý diýsek hem ýalňyş bolmaz. Emma türk biznesmenleriniň nukdaýnazaryndan aýdylanda, olara uly proýektler berilýär. Gowy gazanar ýaly şertler döredilýär. Bu, elbetde, şonuň üçin edilýän hormat, edilýän sylag” diýip, N.Hanamow belledi.
Bu baýragyň G.Berdimuhamedowa Türkmenistanda iş alyp barýan türk biznesmenlerini öz içine alýan belli bir topar tarapyndan berilmegi sylagyň näme maksat bilen berlendigi barada dürli soraglary döredýär.
“Sýyasy paramy” ya-da...
Düýbi Ankarada ýerleşýän halkara strategiki barlaglar guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Turgut Demirtepe Berdimuhamedowa berlen ada “syýasy para” diýip baha berýär.
“Awtoritar düzgün esasynda dolandyrylýan ýurtlarda biznes etmek üçin işewür toparlar ýurt ýolbaşçylary bilen gowy aragatnaşyk saklamaga mejbur. Şonuň üçin şol ýurtlaryň liderlerine sylag bermek ýaly usullardan hem peýdalanýarlar. Şunlukda Berdimuhamedowa berlen bu ada sýyasy para hökmünde hem baha berip bolar” diýip, Turgut Demirtepe belledi.
Ol sözüni dowam etdirip, Türkmenistanyň köppartiýalylyk düzgüni esasynda dolandyrylýan bir ýurt däldigini, şol sebäpden döwlet baştutanynyň ýurtda bolup geçýän islendik wakada uly rolunyň bardygyny belledi.
Türkmenistanda iş alyp barýan şirketler barada aýdylanda, türk firmalarynyň sany beýleki ýurtlaryň şirketlerinden köp bolup, olar esasanam gurluşyk we oba-hojalyk ýaly pudaklarda iş alyp barýarlar.
Düýbi Türkiýede ýerleşýän “Zaman” gazetiniň 16-njy aprelde çap eden maglumatyna görä, Türkmenistanyň gurluşyk sektory “türk biznesmenleriniň elindedir”. Esasanam Hazaryň kenarynda gurulýan “Awaza” turizm zonasynda täze binalaryň we myhmanhanalaryň uly bir bölegi türk şirketleri tarapyndan gurulýar.
Biznesmenleriň “kontrakt syýasaty”
Oppozision “Respublikan” partiýanyň ýolbaşçysy N.Hanamowyň aýtmagyna görä, şol kontraktlaryň köpüsiniň türk şirketlerine berilmegi totänleýin zat däldir.
“Näme üçindir beýleki ýurtlar (Berdimuhamedowa) şeýle hormatly atlary berenoklar. Ýewropaly ýurtlary alyp görsek, olar diňe öz bähbidi üçin kowalaşanoklar. Umumy döwletiň ýagdaýyna-da seredýärler. Olar döwlet ýolbaşçysynyň nähili režimde döwleti dolandyrýandygyna-da seredýärler” diýip, N.Hanamow belledi.
“Türk senagatçylar we biznesmenler fondunyň” ýolbaşçysy Weli Sarytoprak bolsa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu adyň diňe Berdimuhamedowyň ýurduň içinde amala aşyran üstünlikleri üçin berlenligini öňe sürdi.
Ýeri gelende ýatlatsak, Türkiýäniň “Senagatçylar we biznesmenler fondy” ýurduň demokratik we planly düzgüne görä galkynmagyna goşant goşmak we ykdysadyýetini güýçlendirmek üçin Türkiýäniň biznesmenlerini herekete getirmegiň, olar üçin amatly şertleri döretmegiň aladasyny edýänligini hem aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni Somaliniň deňiz garakçylary Keniýanyň kenaryna golaý ýerde Germaniýanyň bir ýük gämisini zamun aldylar.
«Beluga Fortune» atly bu ýük gämä eýelik edýän Germaniýanyň «Beluga-Reederei» kompaniýasynyň resmileri bu gäminiň Birleşen Arap Emirliklerinden Günorta Afrika tarap barýarka deňiz garakçylary tarapyndan alnyp gaçylandygyny mälim etdiler.
Munuň özi soňky üç günüň dowamynda şu gürrüňi edilýän regionda deňiz garakçylary tarapyndan alnyp gaçylan ikinji ýük gämidir.
Bu wakanyň öňýany, hepdäniň şenbe güni hem Keniýanyň kenaryndan 165 kilometr uzaklykdaky deňiz suwlarynda garakçylar Singapura degişli bir ýangyç tankerini zamun aldylar.
Ýöne bu alnyp gaçylan gämileriň içinde näçe gämiçiniň bardygy barada welin, anyk maglumat alynmady.


text:
Gaz eksportynyň köp ugurlylygy boýunça türkmen hökümetiniň alyp barýan syýasatynyň ilkinji netijeleriniň biri boljak bu dabara kölege salmagy mümkin käbir ýagdaýlaryň bardygy dogrusynda Türkmenistandan habarlar gelip gowuşýar.
Türkmenistan garaşsyzlygyna eýe bolansoň, daşary ýurt kompaniýalary, hususan-da türk hem fransuz kompaniýalary, Türkmenistana gelip, dürli obýektleri bina edip ugradylar. Şol gurluşyklarda daşardan gelenler bilen birlikde ýerli ilatdanam işe durdular.
Kadaly ýurtlarda hökümet ozaly bilen öz halkynyň iş bilen üpjünçiligine, eden işi üçin olara degerli hak tölenmegine, olaryň hukuklarynyň berjaý edilmegine gözegçilik edýär. Aýlyk haklaryň deňsizligi
Adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatulliniň sözlerine görä, geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalaryndan başlap, Türkmenistanyň dürli regionlarynda gurluşyk edýän türk hem beýleki daşary ýurt kompaniýalary özleri bilen öz ýurdundan getiren işçilerine ýerli ilat bilen deňeşdirilende birnäçe esse köp hak töleýärdi.
“Bu bu bolsa türkmenistanly zähmetkeşlerde tebigy nägilelik döredýärdi. Samandepede bolan waka bu meselede birinji hadysa däl, şeýle wakalar ýerli işçiler bilen türkleriň arasynda başga ýerlerde, şol sanda Daşoguzda-da bolupdyr” diýip Tuhbatullin aýdýar.
Adam hukuklaryny goraýjy daşary ýurtlardan gelýänleriň özlerini ýokary hünärli spesialist hasaplaýandyklaryny, Türkmenistanda uly gurluşyk kompaniýalary bolmansoň, gurluşyk kontraktlaryny esasan daşary ýurtlularyň ýerine ýetirýändiklerini, şu ýagdaýyň hem işsizlikden kösenýän ýerli ilatdan özlerini ýokary tutmaga olara mümkinçilik berýändigini aýtdy.Türkmen we hytaý işçileriniň çaknyşygy
Türkmenistandan ynamdar çeşmäniň beren maglumatyna görä, şu ýylyň 12-nji sentýabrynda Türkmenistan-Hytaý gaz turbasynyň gurluşygynda türkmenistanlylar bilen hytaýlylaryň arasynda çaknyşyk bolupdyr.
Iş beriji bilen işe durýanlaryň arasynda baglaşylan ylalaşykda aýlyk hakyndan başga hytaý kompaniýasynyň hasabyna her gün olary üç gezek naharlamak hem göz öňünde tutulypdyr.
Samandepede soňky döwür iýmit üpjünçiligi hem zähmet hakynyň tölenişi meselesinde ýerli işgärler bilen hytaýlylaryň arasynda oňşuksyzlyklar başlanypdyr. Şol ýerde bolup gelen gürrüňdeşimiziň aýtmagyna görä, gurluşyk obýektinde 15 günden bir gezek smena çalyşýar, her tapgyrda-da 200 töweregi adam işleýär.
“Hytaýlylar nahary gaty çäklendirdiler. Hili juda pese gaçdy. Iň ýakyn dükan 25-30 kilometrlikde. Başda özara gatnaşyklar ganymadam bolsa, türkmen häkimiýetlerinden öz ilatyna goldaw bolmajagyna göz ýetiren hytaýlylar ýerlileri äsgermän başladylar. Käwagt el galdyrmany çykardylar. Ahyrsoňy türkmenistanly işgärler ýagdaýa çydaman, aýak üstüne galdylar. Hytaýlylaryň ýaşaýan wagon-jaýlaryny agyr tehnika bilen agdardylar, ýumurdylar, käbirini otladylar. Netijede 15 hytaýly ýaralandy” diýip, türkmenistanly çeşme aýtdy.
Aşgabatdan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şeýle diýdi: “Türk doganlarymyz hakyny iýende-de, adamyň göwnüne degenok. Mylaýymlyk bilen hakyny iýýärler ýerli halkyň. Hytaýlylar birhili ýerli halky äsgerenok, bilýärler halkyň işsizligini, olar ýöne bir ejizeganymlygyň nusgasy bolup otyrlar. Ýerli halkda hytaýlylar barasynda gaty sowuk garaýyş bar.”Waka nämäniň alamaty?
“Samandepedäki çaknyşyk özakymly bir protest aksiýasy boldy. Ony gurnanyň kimdigi belli däl. Şonuň üçin welaýat merkezinden gelen polisiýa topary 200 töweregi adamy Türkmenabat şäherine alyp gaýtdy, üç günden soň diňe 30 çemesi işçini alyp galyp, beýlekilerini öýlerine goýberdiler” diýip türkmenistanly çeşme aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň IIM-niň, prokuraturasynyň hem Milli Howpsuzlyk ministrliginiň işgärleri saklananlary sorag edýärler. “Ýöne bu waka barasynda-da, onuň sebäpleri dogrusynda-da, ejir çekenler, saklananlar barasynda hiç hili maglumat bermeýärler. Biziň ýerimize barmaly ikinji smenany-da işe çagyrmandyrlar”.
Adam hukuklaryny goraýjy Farid Tuhbatullin, eger türkmen häkimiýetleri edil şu wagt degişli çäre görmeseler, beýle ýagdaýlaryň ýene-de gaýtalanmagynyň mümkindigini aýdýar.
“Daşary ýurt kompaniýalary bilen türkmen hökümetiniň baglaşýan kontraktlaryna ýaňadan seretmeli, onda ýerli ilatdan hem daşary ýurt kompaniýasyndan näçe prosent işgär alynmalydygy, iş haklarynyň deň ýa-da ýerlileriň hakynyň biraz ýokary bolmalydygy, iş şertleri ýaly meseleleriň kesgitlenmegi gerek”
Eger Türkmenistanda metbugat erkin, azat bolsady, beýle wakalar ýüze çykmazyndan öň onuň öňüni alyp bolardy.
diýip, Farid Tuhbatullin aýtdy.
S.Nyýazow döwründe bu meseläniň ýerli işgärleriň peýdasyna däl-de, tersine, zyýanyna çözülendigini ýazyjy Amanmyrat Bugaew ýatlaýar: “Kerki-Kerkiçi aralygynda köprüniň gurluşygy ýaňy başlanda, ukrainleriň üstüne türkmen çinownikleri baryp: “Näme üçin 9 million berip, azdyrýarsyňyz bu halky, 4-5 milliondan aňry geçmesin şularyň haky” diýip, mundan 9-10 ýyl öň gopgun turzupdyrlar. Häzirem şol.”
"Eger Türkmenistanda metbugat erkin, azat bolsady, beýle wakalar ýüze çykmazyndan öň onuň öňüni alyp bolardy. Hytaý bilen Türkmenistan arasynda ýaňy uly gaz söwdasynyň başlanýan wagty häzirki gürrüňi edilýän wakalar döwletara söwda-ykdysady gatnaşyklara-da, ýerli ilatyň daşary ýurtly partnýorlara bolan garaýşyna-da gowulyk getirmez. Türkmen häkimiýetleri bu problema çynlakaý çemeleşseler, ol diňe gowy netijeler berer" diýip, Türkmenistanly synçy aýtdy.
Türkmenistanyň DIM-ne, Hytaýyň Aşgabatdaky ilçihanasyna jaň edip, Lebap welaýatynda bolan waka barasynda maglumat almak başartmady.


text:
Maý aýynyň aýagynda Özbegistanda, Gyrgyzstanda we Täjigistanda ýaragly toparlaryň gatnaşmagynda ýüze çykan birnäçe wakalardan soň, Merkezi Aziýanyň günorta-gündogar böleginiň howpsuzlyk ýagdaýy gitdigiçe ýaramazlaşýar.
Geçen hepde Täjigistanyň howpsuzlyk güýçleriniň ýurduň gündogarynda ýaragly topary ýaragsyzlandyrmak boýuça geçiren çäresi netijesinde ýurduň iň görnükli jemgyýetçilik aktiwisti bolan ozalky Adatdan daşary ministri Mirzo Ziýoýew öldürildi.
Maý aýynyň aýagyndan bäri Özbegistan hem ençeme gandöküşikli wakalaryň sahnasyna öwrülipdi. Özbegistanyň serhet postuna edilen hüjüm olaryñ biri boldy. Bu hüjümi Gyrgyzstan tarapyndan ýaragly toparyň amala aşyrandygy çak edilýär.
Şol günüň özünde Gyrgyzstanyň serhedine golaý kiçeňrak şäherde polisiýa bölümi hem oka tutulypdy. Özbegistanyň Andijan şäherinde bolsa öz janyndan geçen hüjümçiniň gatnaşmagynda terrorçylykly waka ýüze çykdy.
Iýun aýynyň aýagynda Gyrgyzstanyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan serhetde Yslam söweşijilerine garşy operasiýa geçirilip, azyndan 11 adam heläk boldy.
Şol döwrüň dowamynda Täjigistan neşä garşy uly operasiýany geçirdi. Ýurduň günorta böleginde maý aýynda başlanan şol çäreler regionyň ýaragly toparlarynyň ýolbaşçylaryna gizlin göreşiň başlangyjy hökmünde kabul edilipdi.
Täjigistanyň gündogar böleginde ýaragly toparlar we polisiýanyň arasynda çaknyşyklar geçen hepde iki sapar bolupdy. Ýene bir gandöküşikli waka geçen şenbe güni 11-nji iýulda Täjigistanyň Tawil-Dara welaýatynda ýüze çykyp, ýurduň ozalky Adatdan daşary ministri Mirzo Ziýoýewiň ölümi bilen bagly boldy.
Ziýoýew 1992-97-nji ýyllaryň graždan uruşy döwründe Birleşen Täjik Oppozisiýasynyň baş harby ýolbaşçylarynyň biridi. Birleşen Täjik Oppozisiýasynyň Yslam ganatynyň agzasy bolan Ziýoýew, 1997-nji ýylda graždan uruşynyň soňuna getiren parahatçylyk ylalaşygy baglaşylansoň, ministr wezipesine eýe bolupdy. 2006-njy ýylda ýurduň Adatdan daşary ministrligi dargadyldy.
Hökümeti agdarmaga synanşyk
11-nji iýulda Täjigistanyň Içeri işler ministri Tawil-Darada geçiren howpsuzlyk operasiýasynyň dowamynda Ziýoýewiň ele salynanlygyny we onuň hususan-da hökümeti agdarmaga synanyşandygyny yglan etdi. Emma munuň yzýany täjik resmileri Ziýoýewiň hökümet güýçleriniň ýaragly toparlar bilen gepleşik geçirmeginde ýardam bermäge synanan wagty öldürilenligini aýtdylar.
Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň wekili Muhammadjon Nazriýew, Surkhob jülgesiniň Aghba obasynyň golaýynda geçirilen operasiýada ýaragly adamlardan ybarat bikanun toparyň hüjüm edip, Mirzo Ziýoýewi öldürenligini şeýle-de Içeri işler ministliginiň we milli howpsuzlyk komitetiniň birnäçe offiserini ýaralanlygyny habar berdi.
Täjigistanyň resmileri şol ýaragly toparyň “Özbegistanyň Yslam Hereketiniň” agzalaryndan düzülendigini aýdýarlar. Täwil-Dara regiony graždan uruşy döwründe Birleşen Täjik Oppozisiýasynyň Yslamçy söweşijileriniň, şeýle-de 1999 we 2000-nji ýyllarda Gyrgyzstana we Özbegistana hüjüm edende “Özbegistanyň Yslam Hereketiniň” ýerleşen ýeri bolupdy.
Gyrgyzystanda-da ýagdaý ynjyk
Gyrgyzstanda howpsuzlyk güýçleri ýakynda Üzgen şäheriniň golaýyndaky tokaýlyklary barlamak boýunça çärelerini tamamladylar. Ýaragly toparlary yzarlamak boýunça çäräniň dowamynda, 23-nji iýundan bäri Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleriniň azyndan 9 adamy atyp öldürendigi habar berildi. Resmi maglumatlarda öldürilenleriň “Özbegistanyň Yslam hereketiniň agzalarydygy”. Habar berilşine görä, şol wagt aralygynda Gyrgyzstanyň howpsuzlyk güýçleriniň bir işgäri we ýene bir serhetçi hem wepat bolupdyr.
Gyrgyzstanyň Jalal-Abad welaýatynyň ýolbaşçysynyň wekili Orozali Karasartow metbugat konferensiýasyny geçirip, regiondaky ok atyşygynyň sebäplerini terrorçylyga garşy operasiýanyň geçirilmegi bilen düşündirdi we onuň netijesinde Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleriniň bir ofiseriniň ölendigini we ýene biriniň ýaralanandygyny habar berdi.
ABŞ “Talyplara” we “Özbegistanyň Yslam Hereketine” berk zarba uransoň 2001-nji ýyldan bäri Merkezi Aziýa belli bir derejede durnuklydy. Emma soňky ýyllarda Owganystanyň Päkistan bilen serhedinde özlerine gaçybatalga tapan Yslamçy toparlaryň Merkezi Aziýa dolanyp gelmegi baradaky aladalar barha güýçlenýär.


text:
Azerbaýjan häkimiýetleri türk ruhanysy Fethulla Gülen bilen baglanyşykly dört adamy tussag edendigini aýtdy.
Ankara Güleni geçen aýdaky agdarylyşygy synanyşygynda günäleýär. Ady aýdylmaýan dört adam, mobil telefon kompaniýasynda işlemek bilen, abunaçylar baradaky şahsy maglumatlary we olaryň telefon gepleşikleriniň taryhyny geçirip, «wezipesinden bikanun peýdalanmakda» aýyplanylýar.
Bu habar 19-njy awgustda, azeri prokurorlary tarapyndan ýaýradyldy. Aýyplanýanlaryň biriniň öýi dökülende, derňewçiler gadagan edilen dini edebiýatlaryň, Fethulla Güleniň sözlän sözlerini öz içine alýan diskleriň, broşýuralaryň üstünden bardylar diýip, olar aýtdy.
Ankaranyň ýakyn ýarany bolan Baku şu hepdäniň başynda Güleniň goldawçylarynyň garşysyna jenaýat işini açdy.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Güleniň 15-nji iýulda özüni häkimiýetden agdarjak bolandygyny aýdýar.
Birleşen Ştatlarda ýaşaýan ruhany muny ret edýär.


text:
Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň özüne bildirilen ozalky jenaýat aýyplamasyna garşy eden şikaýatyny ýurduň Ýokary şikaýat sudy çarşenbe güni ret etdi.
Geçen ýylyň oktýabrynda Ukrainanyň sudy ony wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplap, ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.
Ýuliýa Timoşenko özüne bildirilen bu aýyplamany we suduň çykaran hökümini syýasy matlaba esaslanýan çäre hasaplap, muňa protest bildirmegini dowam etdirýär.
Häzirki wagt Ukrainanyň sudy oňa maliýe galplyklary bilen baglanyşykly başga-da bir jenaýat aýyplamasy boýunça sud seljermesini alyp barýar.


text:
Nýu-Ýork şäher sudýasy ullakan gapdaky süýžüli içgilere girizilmekçi bolnan gadagançylygy kanunyň güýje girmezinden bir gün öň ýatyrmaly etdi.
Manhattandaky sud bu kanun düzgüniniň "eden-etdilikli we ynjyk" bolandygyny aýtdy.
Bu karar şäher häkimi Maýkl Blumberg üçin urgy boldy. Ol bu kanuny özüniň semizlik "epidemiýasy" atlandyran problemasynyň çözgüdi hökmünde wagyz edýärdi.
Emma içgi öndürijiler we biznes toparlary täze kanunyň sarp edijileriň şahsy azatlygyna ters gelýändigini aýdyp, oňa garşy çykýardylar.
Bu kanun şäheriň azyk hyzmaty boýunça işleýän kärhanalarynda ýarym litrden uly gapdaky süýjüli içgileri satmagy gadagan edýärdi.


text:
Germaniýanyň ykdysadyýet ministri Sigmar Gabriýel 19-njy iýulda Tährana uçdy. Bu dünýäniň iri döwletleri bilen Eýranyň arasynda baglaşylan taryhy ýadro ylalaşygyndan soň Günbataryň ýokary derejeli resmisiniň Tährana eden ilkinji sapary bolar.
Angela Merkeliň orunbsary we energiýa ministri wezipelerini hem ýerine ýetirýän Gabriýel kompaniýalaryň, senagat we ylym pudaklarynyň wekillerinden ybarat çaklaňja delegasiýa ýolbaşçylyk edip, üç günlük sapara başlaýar diýip, ministrligiň çap eden beýanatynda aýdylýar.
14-nji iýulda gol çekilen ýadro ylalaşygy «onda goýlan şertleriň indi ýerine ýetirilmegi esasynda, Eýran bilen ykdysady gatnaşyklary kadalaşdyrmagyň esaslaryny goýýar» Gabriýeliň beýanatynda bellenilýär.
Onuň Eýranyň prezidenti Hassan Rohani we birnäçe ministr bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Tankytçylar Gabriýeli, söwda gatnaşyklaryny gaýtadan gurmaga gyssanyp, Eýranyň adam hukuklary ýagdaýyna göz ýummazlyga çagyrdylar.
Ýadro şertnamasy Eýranyň ýadro ýaragyny edinmek mümkinçiliklerini çäklendirip, oňa derek resursa baý ýurda garşy girizilen ykdysady çäklendirmeleri ýatyrmagy maksat edinýär.
Germaniýanyň Söwda we senagat palatasynyň başlygy Erik Şweýser (Eric Schweitzer), Gabriýel bilen sapara barýan resmileriň biri, bu sapary sanksiýalar zerarly eýran bilen biznes etmekden mahrum bolan günbatar kompaniýalary üçin hyjuwlandyryjy alamat diýip atlandyrdy.
Ol bu şertnamanyň diňe syýasy taýdan däl, eýsem ykdysady babatda hem düýpli öwrülişik pursaty bolandygyny aýtdy.
«German kompaniýalary indi köne biznes şäriklerine başlangyç nokatlary teklip etmegiň ýollaryny agtarar" diýip, Şweýser aýtdy.
"Haçanda [Gabriýel] şertnamalara gol çekende, ol türmelerde oturan adamlar, režimiň tankytçylary, gynalan, näletlenen adamlar hakynda pikir etmeli.
Eýran bilen Germaniýanyň arasynda öňden gelýän ikitaraplaýyn söwda gatnaşyklary bardy we bu gatnaşyklar sanksiýalar zerarly peselip, geçen ýyl 2.6 milliard dollar derejesine çenli aşak gaçdy. Ýogsa ol, Germaniýanyň maglumatlaryna görä, 2003-2004-nji ýyllarda 8.6 milliard dollar bolupdy.
Şweýser ikitaraplaýyn söwdanyň gelýän iki-üç ýylda dört esse ýokarlanmagynyň we 10 milliard dolardan hem aşmagynyň ahmaldygyny aýtdy.
Eýran dünýäniň dördünji orundaky nebit öndürijisi, ikinji orundaky gaz öndürijisi bolup durýar.
Eýranyň nebit ministrligi bu pudagy döwrebaşlaşdyrmak üçin 100 milliard dollara çenli daşary ýurt maýasyny çekmegi niýet edinýändigini yglan etdi. Sebäbi bu pudak on ýyldan gowrak wagt bäri ýeterlik ösdürilip bilinmändi.
Hukuk toparlary german delegasiýasynyň eýranyň giňden tankyt edilýän adam hukuklary ýagdaýyny ýatdan çykarmaly däldigini ýatlatdylar.
«Serhetsiz reportýorlar» guramasynyň Germaniýa bölüminiň başlygy Christian Mihr “Bild» gazeti bilen söhbetdeşlikde «Eger Gabriýeliň saparynda ykdysady bähbitler adam hukularyndan we metbugat azatlygyndan ileri tutulsa, bu betbagtçylyk bolar» diýdi.
"Haçanda [Gabriýel] şertnamalara gol çekende, ol türmelerde oturan adamlar, režimiň tankytçylary, gynalan, näletlenen adamlar hakynda pikir etmeli" diýip, geçen ýyl Eýranda asylyp öldürilen zenan Reýhane Jabbariniň Berlinde ýaşaýan garyndaşy Fariborz Jabbari aýtdy.
Reýhane aňtaw gullugynyň ozalky ofiserini, öz aýtmagyna görä, zorlamak synanyşygyny edende goranjak bolup öldürendigi üçin asylypdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň hökümeti Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň Birleşen Ştatlardan nagt pul ýardamlaryny alýandygy barada aýdanlaryny ret etdi.
Hususan-da, Ak Tamyň metbugat sekretary Robert Gibbs Birleşen Ştatlaryň diňe dogry-düzüw ýola goýlan ösüş programmalarynyň üsti bilen Owganystana ýardam berýändigini nygtady.
Bu wakanyň öňýany Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Eýran we käbir beýleki ýurtlar bilen bir hatarda Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan hem öz administrasiýasynyň nagt pul ýardamlaryny alýandygyny aýdyp, çykyş edipdi.
Düýn Eýranyň hökümeti Hamid Karzaýyň administrasiýasyna hakykatdanam pul ýardamlaryny berip gelýändigini boýun aldy.


text:
Düýnki geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredow Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň Türkmenistana saparyna taýýarlyk görülýändigini, şol saparyň türkmen hem özbek halklarynyň Dostluk festiwalyna gabatlanýandygyny habar berdi.
“Türkmenistan parahatçylyk söýüji syýasata, dostluga, netijeli halkara hyzmatdaşlyga wepaly bolup galýar, şol ugry gyşarnyksyz dowam etdireris, ýer togalagynyň ähli döwletleri, ozaly bilen goňşy ýurtlar bilen konstruktiw dialogy ösdüreris” diýip, G.Berdimuhamedowyň aýdandygyny TDH gullugy ýazýar.


text:
Geçen hepdede garaşsyz žurnalist, edebiýatçy hem folklorçy Döwletmyrat Ýazgulyýewiň duçar bolan pajygaly ykbaly hak sözi söýüjilerde agyr alada döretdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalary, ynsan ykbaly barada alada edýänler Döwletmyradyň düşen ýagdaýyna çuň aladalanma bildirdiler. Aslynda ol professional hyzmaty üçin resmiler tarapyndan öňden bäri dürli gysyşlara hem yzarlanmalara duçar bolup gelipdi.
Howply hünär
Žurnalistika her bir jemgyýetiň, medeniýetiň iň möhüm ugurlaryndan biri saýylýar. Žurnalistikanyň batyrgaýlyk we erkinlik derjesi şol ýurtdaky medeni ösüşiň baryp ýeten çägini görkezýär.
Şol wagtyň özünde-de žurnalistika iň hatarly işleriň biri hasap edilýär. Dogruçyl maglumatlary bermek žurnalistden mertligi hem berk prinsipiallygy talap edýär.
Döwletmyrat Ýazgulyýewde şeýle mertlik hem prinsipiallyk bardy. Ýöne häkimiýetlerde ähli güýç hem beýleki serişdeler bar. Nähilem bolsa, ol öz mertligine daýanyp, Türkmenistanyň häzirki şertlerinde žurnalistiň etmeli hakyky hyzmatyny berjaý edip geldi.
Soňky duýduryş
Şy ýylyň tomsumda Abadan şäheriniň golaýynda dörän ok-däri partlamalary bilen baglanyşykly wakalary aýan edeninde, Döwletmyrat Ýazgulyýewe resmiler tarapyndan iň soňky duýduryş berlipdi. Golaýda bolsa ony maşgala dawalary bilen bagly jenaýatda aýyplap, jogapkärçilige çekdiler.
Şu ýylyň 5-nji oktýabrynda Kaka etrap sudy örän gümürtik ýagdaýda Döwletmyrady 5 ýyl azatlykdan mahrum etdi.
Belli rus şahyry Ýewgeniý Ýewtuşenko “Şahyr şahyrlykdan has ýokarydyr” diýipdi. Bu žurnalistika babatynda-da şeýledir. Hakyky žurnalist adaty maglumat beriji bolmakdan has ýokary bolup, hakykaty aýan edýän hem pikirleri möhüm ugra gönükdirýän intellektual şahs saýylýar.
Şu meselede Döwletmyrat Ýazgulyýewiň hyzmaty owal başdan aýratyn möhümlige eýe boldy.
Žurnalisti alada goýan ýagdaýlar
Mysal hökmünde aýtsak, Garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji prezidenti S. Nyýazowyň şahsyýeti aşa mukaddesleşdirildi hem hudaýlyk derejelerine ýetirildi. Ölenden soň, onuň yzynda şahsyýet kulty ýaşamagyny dowam etdirdi.
Ony paş edip, Döwletmyrat Ýazgulyýew 2009-njy ýylyň 12-nji iýunynda şeýle pikiri öňe sürüpdi: “Biz näme üçindir S. Nyýazowyň diktaturasyna garşy uly iş edemizok? Hut şonuň üçinem S. Nyýazow häzir Türkmenistanyň iň uly hem iň gymmat bahaly mawzoleýinde ýatyr. Munuň özi ähli türkmeniň, şol sanda biziň utanjymyz. Sebäbi S. Nyýazow türkmen halkynyň garşysyna genosid alyp bardy”.
Döwletmyrat şonda Nyýazowyň režiminiň syýasaty netijesinde ýurtda çaga dogulyşynyň hem örän azalandygyny aýtdy. 1990-njy ýylda her müň adama 32 çaga doglan bolsa, 2006-njy ýylda her müň adama 19 çaga doglupdyr. Ol Nyýazow döwründe neşekeşligiň birden artandygyny hem işsizligiň 60 % bolandygyny mysallar arkaly mälim etdi.
“Dogry, belli bir derejede kiçijik özgerişlikler bar. Oňa derek korrupsiýa gülläp ösdi, hatda ony prezidentiň özi boýun aldy. Şonuň üçin S. Nyýazowyň genosidini paş etmek, halkyň mertebesini gaýdyp bermekdir” diýip, D. Ýazgulyýew belläpdi.
Howply ýoly saýlap aldy
Şu hili pikirleri aýtmak howpludy. Ýerli synçylaryň sözüne görä, nyýazowçylar häkimiýet başyndady hem onuň döreden syýasaty bilen ýurdy dolandyrýardylar. Bu howpy bilip dursa-da, D. Ýazgulyýew jemgyýetiň ösüşine böwet bolýan korrupsiýa barada aýtmakdan saklanyp bilmedi. “Hut şol içki talap hem ony ýiti žurnalistika getirdi” diýip, ony ýakyndan tanaýanlar aýdýarlar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew alyp barýan işiniň hakykatdygyna, onuň ýol aljagyna, jemgyýete peýdaly boljagyna berk ynanýardy.
Ol bir gezek şeýle diýdi: “Biz obýektiw bir zat etsek, esasy zatlary, hakyky real zatlary aýtsak, döwlet boýnuna almasa-da, belli bir derejede netije çykarýar. Munuň aýdyň mysallary onlarça. Ony gaýtalap oturmalyň. Biziň şu etjek hereketlerimizi geljekki nesiller minnetdarlyk bilen ýatlar. Ynanyň, doganlar, şuňa ynanyň. Kim islemese-de, ýurdam, döwletem, halkam üýtgär. Sebäbi döwletiň, dünýäniň ýüzi demokratiýa tarap”.
Hudaýberdi Hally ýazyjy we publisist. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynda geljekki prezidentlik saýlawlarynyň guramaçylyk işlerine bagyşlanylyp, ýörite maslahat geçirildi.
Maslahata saýlaw komissiýasynyň resmileri bilen birlikde, türkmenistanly synçylar we žurnalistler hem-de GDA döwletlerine degişli synçylar missiýasynyň ştabynyň ýolbaşçysy gatnaşdy.
Bu maslahatda 12-nji fewraldaky prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmaly 2 million 987 müň 324 sany ses berijiniň sanawynyň düzülendigi yglan edildi.
Ýakynda ÝHHG guramasy Türkmenistanda geçiriljek bu saýlawlara özüniň gözegçilerini ibermejekdigini mälim etdi.


text:
Şwesiýanyň paýtagty Stokgolmda ýaşaýan şahyr Şiraly üçin, 6-njy dekabr aýratyn gymmatly sene. Ol bu günde dünýä inipdi (1945 ý). Ese-boýa galyp, öz ýoluny saýlap başlanyndan, aýdym-saza hem poeziýa göwün berdi.
Soňra ol ömrüni tutuşlygyna poeziýa – çeper edebiýata bagyş etdi. Indi 50 ýyl – ýarym asyr onuň hyzmatynda.
Şahyr Şiraly Halkara PENklubyň baýragyna mynasyp boldy. Şwesiýada bolsa oňa Halkara Kurt Tuholsky baýragy berildi.
Bir bigünä başyň üstünden inen
Nähak bir näletiň agramy bilen –
Iteleşip, ýakalaşyp,
Bir-birini tirseklep,
Harplar sözlere,
Sözlerem setirlere
Girjek bolup uly basga düşýäler.
Eý, Hudaý, ne beýle agyr,
Ne beýle kyn goşgy ýazmak!
Tamdyr deýin gyzan kelle
Iş taşlaýyş yglan edýä.
Diňe garyn diýen binamys çukur
Açlyk yglan edenok.
Nä tapawudy bar eliň aýakdan –
Döwet-galamyny dogry tutmasa?
Aýaňdaky köp manyly çyzyklar
Ýitip gitse – çäge syran ýoda deý?
Täze goşgy ýazan şahyryň kalby
Çaga dogran ene kimin parahat...
Hakyky, halal bir eser döretmek –
Meýletin bir sütem, süýji bir jebir.
Şahyr uzak dymsa jaýrylýa sesi,
At toýnagnyň sesine zar takyr deý.
Goşgy üçin tema – uç-gyraksyz çöl.
Ýöne, temadan köp goşgulaň sany,
Ýöne, goşgudan köp şahyrlaň sany...
Ah, ýöne olaryň hemmesi üçin
Şeýle kyn bolsady çyn eser ýazmak!
...Aýallara dogurmak kyn henizem,
Aýratynam – şahyrlary dogurmak.
* * *
Gözleriň giden bir düýpsüz okean,
Tolkunlardan ykbalymy okaýan.
Men hiç kimiň töwellasyn alamok,
Çümüp gidýän, emma ýüzüp bilemok.
Alamok oklanýan halas halkasyn,
Ah, eziz gämiçim, Taňry ýalkasyn!
Derdimi egnimde özüm çekeýin,
Suw perisin tutman, nädip çykaýyn?
Halas etjek bolýaň meni nämüçin,
Gark bolanym ýagşy dälmi, gämiçim?
Teniňi ýerde däl, suwda gömmäne
Özüňem bökerdiň beýle ummana.
Gaty ýalňyşarsyň töwella alsaň,
Begen – şol gözlere nyşana bolsaň!
Göz ýüregiň aýnasydyr diýilýär...
Bir ömürde ýeke gezek söýülýär!
Çyn söýginiň ikinjisi bolanok,
Buza dönen duýgy gaýdyp gelenok.
Yzyndan gygyryp galma azara,
Keýpine çykýarmy çöle – awara?
...Suwdan başlap, çägä urduk soňuny,
Haýsy ot ereder hijran doňuny?
Ýene şol gözlere dolanan ýagşy...
Belent heňin soňa goýarmyş bagşy.


text:
Astanada Orsýetiň, Gazagystanyň we Belarusyň prezidentleri Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigi döremek barada ylalaşyga gol çekdiler.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew we Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko tarapyndan gol çekilen ylalaşyk resmi taýdan 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap umumy tarifli gümrük giňişligini döredýär.
Nazarbaýew gol çekişlik dabarasynyň yz ýany eden çykyşynda bu Bileleşik Sowet Soýuzyny dikeltmekden başga zat däl diýilýäniň hakykata gabat gelmeýändigini belläp, täze guramanyň gös-göni ykdysadyýete baglydygyny we onuň dünýäniň ykdysady ösüşinde esasy rol oýnajagyny aýtdy.
Prezidentler ylalaşyk barada
Nazarbaýew ylalaşygyň barlyşyga esaslanýandygyny aýtdy.
“Meniň pikirimçe, ylalaşyk deňagramly, oýlanyşykly we ähli agzalaryň bähbitlerine laýyk boldy” diýip, Nazarbaýew öz pikirini beýan etdi. Ol täze guramanyň ýurtlaryň ykdysadyýelerini täzelemek we olary dünýä liderlerine öwürmek üçin uly itergi berjegine umyt baglaýar.
Öz gezeginde Putin esasy global ykdysadyýetlerde çynlakaý gyzyklanma döredip biljek Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigi guramasynyň döredilýändigini nygtady. Ol: “Şu gün biz bilelikde ykdysady ösüşiň kuwwatly we özüne çekiji merkezini, 170 milliondan gowrak adamy birleşdirýän iri regional bazary döredýäris” diýdi.
Putin Ýewraziýa Ykdysady Bileleşiginiň özara hyzmatdaşlygy “täze derejä göterýändigini”, şol bir wagtda-da agza ýurtlaryň garaşsyzlygyna hormat goýýandygyny belledi.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko dokumente gol çekmezden öň
ylalaşyk bilen bagly doly razy bolmadyk meseleleriniň hem bardygyny, emma özara barlyşyk üçin mümkinçiligiň galýandygyny belledi. Ol: “Nägilelikleriň ýokdugyny aýdyp biljek däl. Bizde öz ylalaşyklarymyzy has kämilleşdirmäge we ylalaşygyň ähli agzalarynyň bähbitlerine laýyk getirmäge mümkinçiligimiz bar” diýip, bu barada umumy tertipde mälim etdi.
Lukaşenko ylalaşyga tarap ýoluň uzak we agyr bolandygyny we Ukraina ýaly käbir ýurtlar Bileleşigiň işçi toparyny terk etse-de, Ermenistan, Gyrgyzystan ýaly käbir başga ýurtlaryň Bileleşige goşulyşmaga isleg bildirendigini belledi.
Lukaşenko Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigiň ýuwaş-ýüwaşdan syýasy, harby we ynsanperwer hyzmatdaşlyk guramasyna öwrüljegini hem aýtdy.
Potensial agzalar
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisian we Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew 29-njy maýda Astanada bolan duşuşyga gatnaşdylar we öz ýurtlarynyň bu guramadaky geljekki agzalygyny maslahat etdiler.
Sarkisian öz ýurdunyň görülýän taýýarlyklary jemlänsoň, indiki aýda gurama goşulmaga taýýardygyny mälim etdi. Atambaýew Gyrgyzystanyň Ýewraziýa Ykdysady Bilelişiginiň düýbüni tutan Gümrük bileleşigine şu ýylyň aýagyna çenli goşuljakdygyny aýtdy.
Lukashenko täze döredilen gurama iru-giç Ukrainanyň hem goşuljagyna özüniň ynanýandygyny äşgär etdi.
Orsýet Ukrainany Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa baradaky ylalaşyga gol çekmegiň ýerine Gümrük bileleşigine goşulmaga gyzyklandyrmaga synanyşypdy. Emma Ukrainanyň orsýetparaz prezidenti Wiktor Ýanukowiç ÝB bilen ylalaşykdan ýüz öwrensoň, ýurtda dörän protestleriň netijesinde fewral aýynda öz wezipesini terk edip, Ukrainadan gaçyp gitmäge mejbur bolupdy.


text:
Ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň inisiatiwasy bilen döredilen türkmen gawunynyň güni Türkmenistanda indi 1994-nji ýyldan bäri döwlet derejesinde bellenip gelinýär. Şol wagta çenli türkmen taryhynda bir bakja önüminiň hatyrasyna aýratyn bir baýramçylyk ýokdy.
Türkmen gawunynyň güni her ýylyň awgust aýynyň ikinji ýekşenbesinde bellenilýär. Baýramyň ilkinji dörediläýen ýyllarynda oňa hiç kim bir pitiwa-da etmezdi. Sebäbi 1994-1997-nji ýyllarda Türkmenistan ykdysady krizisi başdan geçirýärdi. Şonuň üçin munuň ýaly ýöntemje baýramlar çalaja ýatlanyp geçer giderdi.
Bu baýrama ilatyň ünsüni has çekmek üçin ilki-ilkiler baýramçylygyň bellenilýän gününde dabara geçirilýän ýerde ilata mugtuna gawun hem paýlanylyp başlandy. Mugt gawun berilýänine düşünip ugran sada adamlar soňy bilen gawun baýramçylygyna sabyrsyzlyk bilen garaşyp başladylar.
Mugtuna berilmäge çykarylan bir maşyn gawunyň yzyndan ylgaýan çagalary, uly adamlary keseden synlaýan her bir adam ýakymsyz duýga gaplanýardy. Belki, bu duýgyny hökümet başynda oturanlaram duýup ugrandyrlar-da, soňy bilen bu çäre öz-özünden ýatyp galdy.
Baýramçylyk güni dabara geçýän ýerde adamlara mugtuna gawun iýdirmek, dabara sowlansoň, galan gawunlary paýlamak şu günlerem bar, emma öňki ýyllardaky ýaly giden uly maşynlara gawun ýükläp getirip, ilata köpçülikleýin paýlamak dessury indi ýatyp galdy.Uly üns berilýär
Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, ýurtda bellenilip geçilýän dabaralaryň sany gün-günden köpelmek bilen boldy. Ol dabaralar ýöne bir bellenilip geçilmän, eýsem uly şowhun-şagalaň bilen bellenilýär. Ozal diňe awgustyň ikinji ýekşenbesinde kiçiräk dabara hökmünde bellenilýän Türkmen gawunynyň güni bu ýyl düýbünden başgaça röwşe beslendi.
Baýramyň iki hepde öň ýanyndan Berdimuhamedow Türkmen gawunynyň gününi gowy bellemegi degişli orunbasarlaryna tabşyransoň, ýurduň ähli ýerlerinde bu baýram bir hepde öňünden bellenilip başlandy. Hepdäniň anna gününde bolsa Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasarlary Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy Türkmen gawunynyň güni mynasybetli gutlap, oňa gül desselerini gowşurdylar.
Ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow öz egindeşlerinden diňe Türkmenistanyň Garaşsyzlyk gününde, Bataraplyk gününde hem-de öz doglan gününde gutlaglary kabul ederdi. Berdimuhamedowyň Türkmen gawunynyň güni mynasybetli öz egindeşlerinden gutlaglary gül desseleri bilen kabul etmegi bu baýramyň syýasy äheňde uly ähmiýete eýe edildi.
Öz egindeşlerinden Türkmen gawunynyň güni mynasybetli gutlaglary kabul eden Berdimuhamedow söz sözläp, ähli türkmen daýhanlary bu baýram bilen gutlady.Türkmen gawunynyň şu günki ýagdaýy
Türkmen gawunynyň güni, ozaly bilen bakjaçy daýhanlaryň baýramy. Baýramyň bellenilýän günlerinde ýurduň ähli ýerlerinden bakjaçylaryň gatnaşmagynda bäsleşikler geçirilýär. Ol bäsleşikler iň äpet gawun, iň şirin gawun we ş.m. görnüşlerde geçirilýär. Ýeňiji bolan bakjaçylara gymmat bahaly sowgatlar gowşurylýar. Türkmenistanda tanymal seleksioner Durdy Nepesowyň bu bäsleşiklerde elmydama ýeňiji bolmagy başarýandygyny ýeri gelende aýdyp geçmek gerek.
1998-2006-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanda gawun ösdürip ýetişdirmek gaty kyn meseleleriň birine öwrüldi. Gawun siňeginiň bakja meýdanlaryna ornaşmagy daýhanlaryň hasylyna juda uly zeper ýetirýärdi. Ýetişen gawunlaryň köpüsiniň içi gurçukly bolýardy. Bu bolsa alyjylaryň gawuna bolan islegini peseldýärdi.
Häzirki wagtda gawun siňeginden doly saplandy diýlen ýaly. Bazarlarda içi gurçuklan gawunlara indi duşulanok. Emma şonda-da gawun iýmek adamlaryň köpüsine aňsat däl. 4-5 kilogramlyk gawunyň bahasy ortaça 10 manada düşýär. Gawunyň şeýle derejede gymmatlamagynyň esasy sebäbini onuň goňşy döwlet bolan Gazagystana äkidilip satylyp başlanmagyndan görülýär.
Özümizde öndürilýän gawunlaryň daşary ýurtlara köp mukdarda çykarylmagy ýurtda gawunyň bahasynyň galmagyna getirdi.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Pakistan bilen Hindistan giň gerimli resmi gepleşikleri täzeden başlatmaga ylalaşdylar.
Hindistan bu gepleşikleri 2008-nji ýyldaky Mumbai şäherinde amala aşyrlan terroristik hüjüminden soň terk edipdi.
Gepleşikleri täzeden başlatmak baradaky bilelikdäki beýanat penşenbe güni Yslamabatda we Nýu-Delide garaşylmadyk ýagdaýda aýan edildi.
Gepleşikleriň dowamynda terrorizme garşy göreş, gumanitar, pahatçylyk we uruş, şeýle-de serhet, şol sanda dawaly Kaşmir regiony boýunça maslahat ediler.
Hindistan pakistanly hüjümçileri Mumbai şäherindäki hüjümi amala aşyrmakda aýyplapdy. Bu hüjümde 166 adam öldi.


text:
Premýer-ministr Netanýahu Ysraýyl hiç wagt palestinalylar bilen parahat ýaşaşmaga çalyşmakdan el çekmez we munuň üçin ýeňil bolmadyk eglişiklere gelmäge taýýar boldy diýdi.
Amerikan Kongresiniň goşma sessiýasynda çykyş eden Netanýahu Ysraýyl palestin döwletiniň ululyk ölçegi babatda jomart bolar diýdi. Ýöne ol Ysraýylyň 1967-nji ýyldaky «goragsyz» serhetlere dolanyp bilmejegini duýdurdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama 1967-nji ýyldaky serhetleriň parahatçylyk gepleşikleri üçin esas bolmalydygyny aýdypdy.
Netanýahu Ysraýylyň palestin bosgunlarynyň we olaryň maşgalalarynyň Ysraýyldaky ýerlere dolanyp gelmegine garşylygyny we Ýerusalimiň Ysraýylyň birleşen paýtagty bolup galmalydygyny nygtady.
Palestin häkimiýetiniň prezidenti Mahmud Abbas bu çykyşdan soň Netanýahu hakyky, çynlakaý, uzak wagtlyk we hemmetaraplaýyn parahatçylyga tarap ýola has köp päsgelçilik goşdy diýdi.


text:
ÝB-niň daşary syýasat başlygy Federika Mogherini, Tähran bilen dünýäniň iri döwletleriniň arasynda baglaşylan ylalaşyk durmuşa geçirileninden soň, Eýrana möhüm sapara taýýarlanýandygyny aýdýar.
Eýran geçen aý durmuşa geçirilen ylalaşyk astynda öz ýadro işjeňligini düýpli kemeltdi we oňa derek Tährana garşy girizilen sanksiýalar ýatyryldy.
Mogherini 6-njy fewralda Eýrana etjek saparynyň entek senesiniň belli edilmändigini, emma Eýran tarapy bilen bilelikde taýýarlyk görülýändigini aýtdy.
Ol ÝB-niň 28 döwletiniň hemmesiniň Eýran bilen gatnaşyklaryň açylmagyny goldaýandygyny hem sözüne goşdy.
Ol ÝB-niň daşary işler ministrleriniň duşuşygyndan soň çykyp gürledi we 15-nji fewralda Brýusselde Eýranyň daşary işler ministri bilen hem duşuşjakdygyny habar berdi.


text:
2008-nji ýylyň ahyrynda Bagdatda geçirilen metbugat konferensiýasynda Birleşen Ştatlaryň ozalky prezidenti Jorj Buşa köwşüni zyňan yrakly žurnalist Muntazer al-Zaýdi şu gün tussaglykdan boşadylar diýlip garaşylýar.
Muntazer al-Zaýdi Yrak urşunyň inisiatory Jorj Buşy «it» diýip atlandyrmak hem-de oňa köwşüni zyňmak arkaly, Buşun mertebesini kemsidenlikde aýyplanylyp, üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ýöne birneme soňra onuň tussaglyk möhleti kemeldilipdi.
Muntazer al-Zaýdiniň maşgala agzalary onuň şu gün azatlyga goýberiler diýlip garaşylýandygyny mälim etdiler. Ýöne bu maglumaty Muntazer al-Zaýdiniň aklawçysy häzirlikçe tassyklamady.


text:
Salam agzalar gowumy yagdaylaryñyz. Men birnäçe soraglary berjek, başarnygyñyzdan bilmäge synanyşyñ. Hemmejesini dogry bilene ♥.
1-nji sorag.
• Dünýäde geçginliligi boýunça kofe ikinji yerde durýar. Birinji ýerde näme durýar.?
2-nji sorag.
• Amerikada bergä batan adamyñ elinden özüne degişli bolan hemme emlägini alýarlar. Diñe bir zady alanoklar, eger şol zat şonda bar bolsa.
3-nji sorag.
• Amerikada şu keseliñ derdinden her bäşinji adam ejir çekýär.
4-nji sorag.
• Şu haýsy döwletiñ baýdagy.
Ses berilşik ýok.
Halanan (6)


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow iki günlik sapar bilen Özbegistana bardy. Onuň dowamynda howpsuzlyk we söwda meselelerine garaljakdygyna garaşylýar.
Duşenbe güni Lawrow özüniň özbek kärdeşi Abdulaziz Kamilow bilen hem gepleşikleri geçirer.
Saparyň çäklerinde Owganystandaky meseleleriň hem maslahat ediljekdigi aýdylýar. Özbegistanyň Owganystan bilen serhet araçäkleri bar. 2014-nji ýyldan soň, Owganystandan Halkara güýçleriniň çykarylmagy bilen, regionda durnuksyz ýagdaýlaryň döremeginiň mümkindiginden howatyr edilýär.
Orsýetiň habar serişdelerinde Lawrowyň prezident Yslam Kerimow bilen hem duşuşmagynyň mümkindigi aýdylýar.


text:
Demirgazyk Koreýanyň lideri urşuň “öňünden duýdurylman” başlamagynyň mümkindigini aýdyp, ýurduň harbylaryna öz taýýarlyklaryny güýçlendirmegi tabşyrdy. Kim Jong-Unuň bu sözleri Demirgazyk Koreýanyň döwlet metbugaty tarapyndan çarşenbe güni çap edildi.
Geçen aý Kim öz daýysy we öňki syýasy halypasy Jang Song-Thaekiň öldürilmegi barada buýruk berenden soň, Demirgazyk Koreýa režiminiň durnuklylygy barada aladalar döredi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýerleşýän analitik merkeziniň sişenbe güni beren maglumatyna görä, kosmosdan ýakynda düşürilen suratlarda “Ýonben” ýadro reaktorynda täze işleriň amala aşyrylandygynyň alamatlary göze ilýär.
“Ýonben” halkara ylalaşygynyň bir bölegi hökmünde ýurduň ýadro ýaraglaryny öndürmek baradaky mümkinçiligini çäklendirmek maksady bilen 2007-nji ýylda ýapylypdy. Demirgazyk Koreýa üç sany ýadro synagyny şowly geçirmegi başarypdy.


text:
Wezipesinden çekilýän Ýemeniň prezidenti Ali Abdulla Saleh şu gün Omany terk edip, saglygyny bejertmek üçin ABŞ-a ugrady. Bu barada Ýemeniň resmi habar serişdeleri maglumat berýar.
Düýn Saleh ähli maşgala agzalary bilen Ýemeni terk etdi. Mundan bir gün öň Ýemeniň parlamenti ony sud yzarlamalaryndan ömürlik azat edýän karary kabul edipdi.
ABŞ Ali Abdulla Salehe şertli wizanyň berlendigi baradaky maglumaty şu gün tassyklady. Bu şerte görä, Saleh lukmanlaryň bejergisini alanyndan soň, ABŞ-ny terk etmeli.