c: text/html

text:
Muhammet Jawad Zarif hazar ýakasynda ýerleşen ýurtlaryň hazaryň hukuk derejesini belli etmek ugurdaky konwensiýany kesgitlemek bilen bir wagtda maýa goýum etmek üçin bilelikdäki gaznanyň guralmagyny ,bir gümrül penjiraniň açylmagyny,salgytlaryň birleşdirilmegini,erkin we ýörite ykdysady sebitleriň hyzmatdaşlyk etmeklerini,ýüke daşaýan bilelikdäki kopmpaniýalaryň guralmagyny ,sosial we medeni gatnaşyklaryny kämilleşdirmeklerini, syýahatçylyk hyzmatdaşlyklaryny ösdürmeklerini, wiza bermek ugurda aňrybaş ýeňillikleri bermeklerini we wizany ýatyrmak ugurda hereket etmeklerini teklip etdi.
Eýranyň daşary işler ministri Muhammet Jawad Zarif sözüniň dowamynda hazar ýakasynda ýerleşen ýurtlaryň meseleleri özaralarynda çözmeklerini,suw çäkliklerini başga bir ýurda garşy harby hereket üçin keseki bir ýurduň erkinde goýmazlyklaryny ,kesekileriň harby güýçleriň hazarda huzurly bolmaklaryna rugsat bermezliklerini, deňizçilik işleriň hazaryň ýakasynda ýerleşen 5 ýurduň baýdaklarynyň astynda amala aşyrylmagyny nygtap geçdi.
Hazar ýakasynda ýerleşen ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň Moskwada geçiren 7-nji maslahaty sişenbe güni Orsýetiň paýtagty Moskwada başlandy.
Eýran. Orsýet, Türkmenistan, Azerbaýjan respublikasy we gazagystan hazar ýakasynda ýerleşen ýurtlary ybaratlaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Süleýman Demirel
Süleýman Demirel.
1924-nji ýylyň 1-nji noýabrynda Sparta iliniň Atabeg ilçesiniň Yslam obasynda dogulýar. Başlangyç bilimi obada alýar. Spartada orta mekdebi, Afýongarahisarda liseýi tamamlaýar. 1949-njy ýylda suw gurluşygy (bent gurmak) inženerçiligi temasyndan alymlyk derejesini alyp, Stambul tehniki uniwersitetini tamamlaýar. 1949-1950-nji ýyllarda Amerikada öz ugry boýunça hünär praktikasynda bolýar. 1955-ýylda Türkiýe döwlet suw işleriniň baş müdiri bolýar. Ol 28 ýylyň içinde 7 gezek premýer-ministriň wezipesini eýeläp, hökümeti dolandyrýar (1965-1969, 1969-1970, 1970-1971, 1975-1977, 1977-1978, 1979-1980, 1991-1993). 1983-nji ýyldan bäri öz döreden Dogry Ýol partiýasynyň (DÝP) öňbaşçysydyr. “Erk, ynanç we çörek“ şygary bu partiýanyň baş maksatnamasydyr. 1993-2000-nji ýyllar aralygynda Türkiýäniň Prezidenti boldy.
Türkiýede köppartiýalylyk ulgamy dowam edýär. Harby düzgün mahalynda (1980-1982) syýasy partiýalaryň işlemegi gadagan edilenem, bolsa 1983-nji ýyldan başlap olar gaýtadan hereket edip ugraýar. Süleýman Demireliň prezidentlik döwründe ýurtda dürli syýasy partiýalaryň guran gatyşyk hökümetleriniň ençemesi çalyşdy. Olara Tansu Çiller (Dogry Ýol partiýasy), Nejmeddin Erbakan (Refah partiýasy), Mesut Ýylmaz (Ene Watan partiýasy), Bülent Ejewit (Demokratik Çepçiler partiýasy) ýolbaşçylyk etdiler. Ejewitiň hökümeti Türkiýe Respublikasy döräli bäri 57-nji hökümetdi.
Süleýman Demireliň prezidentligi.
1993-nji ýylda Turgut Ozal aradan çykan soň Süleýman Demirel Turkiýäniň prezidenti boldy.


text:
Angliýada 2002-nji ýyldan bäri 50 müňden gowragy müşderilere ýetirilen awtoulagyň “Volvo XC90” modeli iň ygtybarly ulag hökmünde kabul edildi. “Thatcham Research” laboratoriýasy häzire çenli ýol hereketinde bu ulagyň hem goşulan ýol hadysalarynda hiç kime şikes ýetmändigini anyklady. Ygtybarly ulaglaryň sanawynda “Audi Q7” hem öňdeligi eýeleýär. Emma bu modelden 2015-nji we 2016-njy ýyllarda örän az satylypdyr. “Volvo”-nyň beýle howpsuz ulag öndürmeginde onuň ýüze çykyp biljek howpy öňünden duýdurýan, gerek bolan halatynda, ulagy awtomatik usulda duruzýan ýa-da tizligini peseldýän ösen kamera ulgamynyň ornaşdyrylmagy bilen baglydyr. Bu ulgam awtoulag ýolda barýarka, öňündäki ulaga ýa-da başga bir zada golaýlaşan ýagdaýynda oňa degmän, tizligini peseldýär. Awtonom gaýragoýulmasyz duruzyjy (AEB) atly tehnologiýa sürüjileriň howpsuzlygyny üpjün etmek bilen bir hatarda, ätiýaçlandyryş üçin edilýän tölegleri hem azaltmaga ýardam edýär. Ol ulgamda lazer, kamera we radar bar.
“Thatcham Research” bu ulgamy awtoulag senagatynda howpsuzlyk kemerinden soňra edilen iň uly açyş hökmünde kabul edýär. Laboratoriýanyň ylmy barlaglar boýunça ýolbaşçysy Metýu Aweri bu ulgamyň ýol-ulag hadysalaryny azaldýandygyna şübhe ýokdugyna ünsi çekip, tehnologiýanyň ösmegi bilen has ygtybarly ulaglaryň peýda boljakdygyny aýdýar.
Awtoulag žurnalisti Mariýa MakKarti bolsa, bu tehnologiýanyň ýol hereketine gatnaşyjylaryň howpsuzlygyny üpjün etmekde uly ähmiýetiniň bardygyny aýdyp, sürüjileriň ulgama arkaýyn bolup, birjik-de ýoldan ünsüni sowmaly däldigini belleýär.
“Ford” kompaniýasy hem şeýle ulgamy öz awtoulaglaryna ornaşdyrdy. Emma amerikan kompaniýasynyň bu ulgamy ulagyň tizligi sagatda 50 km-den pes bolan ýagdaýynda güýje girýär.
Iň ygtybarly ulag
Angliýada 2002-nji ýyldan bäri 50 müňden gowragy müşderilere ýetirilen awtoulagyň “Volvo XC90” modeli iň ygtybarly ulag hökmünde kabul edildi. “Thatcham Research” laboratoriýasy häzire çenli ýol hereketinde bu ulagyň hem goşulan ýol hadysalarynda hiç kime şikes ýetmändigini anyklady. Ygtybarly ulaglaryň sanawynda “Audi Q7” hem öňdeligi eýeleýär. Emma bu modelden 2015-nji we 2016-njy ýyllarda örän az satylypdyr. “Volvo”-nyň beýle howpsuz ulag öndürmeginde onuň ýüze çykyp biljek howpy öňünden duýdurýan, gerek bolan halatynda, ulagy awtomatik usulda duruzýan ýa-da tizligini peseldýän ösen kamera ulgamynyň ornaşdyrylmagy bilen baglydyr. Bu ulgam awtoulag ýolda barýarka, öňündäki ulaga ýa-da başga bir zada golaýlaşan ýagdaýynda oňa degmän, tizligini peseldýär. Awtonom gaýragoýulmasyz duruzyjy (AEB) atly tehnologiýa sürüjileriň howpsuzlygyny üpjün etmek bilen bir hatarda, ätiýaçlandyryş üçin edilýän tölegleri hem azaltmaga ýardam edýär. Ol ulgamda lazer, kamera we radar bar.


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Türkmenistanyň Gümrük kodeksini tassyklamak
we güýje girizmek hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2010 ý., № 3, 61-nji madda)
1-nji madda. Türkmenistanyň Gümrük kodeksini tassyklamaly.
2-nji madda. Türkmenistanyň Gümrük kodeksini 2011-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girizmeli.
3-nji madda. 1993-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan kabul edilen Türkmenistanyň Gümrük kodeksini, oňa üýtgetmeler we goşmaçalar girizilen ähli soňraky kanunlary ýa-da olaryň degişli böleklerini 2011-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýjüni ýitiren diýip hasap etmeli.
4-nji madda. Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň hereketi, ol güýje girizilenden soň gümrük işi babatda ýüze çykýan gatnaşyklara degişli edilýär.
5-nji madda. Türkmenistanyň kanunlary we kadalaşdyryjy hukuk namalary mundan beýläk Türkmenistanyň Gümrük kodeksine laýyk getirilýänçä Türkmenistanyň Gümrük kodeksine garşy gelmeýändigine görä hereket edýärler.
6-njy madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti üç aý möhletde Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryny Türkmenistanyň Gümrük kodeksine laýyk getirmeli.
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2010-njy ýylyň 25-nji sentýabry.
№ 137-IV.
TÜRKMENISTANYŇ
GÜMRÜK KODEKSI
Şu Kodeks Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ösdürilmegine we onuň ykdysady howpsuzlygynyň üpjün edilmegine ýardam edýän gümrük işiniň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny kesgitleýär.
I BÖLÜM. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji bap. ESASY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Türkmenistanyň gümrük syýasaty
Türkmenistanda Türkmenistanyň içeri we daşary syýasatynyň düzüm bölegi bolup durýan ýeke-täk gümrük syýasaty durmuşa geçirilýär.
2-nji madda. Türkmenistanda gümrük işi
Türkmenistanda gümrük işi harytlaryň we ulag serişdeleriniň Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilmegi bilen baglanyşykly, gümrük taýdan resmileşdirmegiň, gümrük düzgünleriniň ulanylmagynyň, gümrük tölegleriniň töledilmeginiň, gümrük gözegçiliginiň tertibini we şertlerini kesgitleýän meseleleriň we Türkmenistanyň gümrük syýasatyny durmuşa geçirmegiň beýleki çäreleriniň gümrük taýdan düzgünleşdirilmeginiň usullarynyň we serişdeleriniň jeminden ybarat bolup durýar.
3-nji madda. Türkmenistanyň gümrük kanunçylygy
1. Türkmenistanyň gümrük kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kodeksden hem-de Türkmenistanyň gümrük işi babatdaky gatnaşyklaryny düzgünleşdirýän beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat.
2. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kodeksdäkiden başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
4-nji madda. Türkmenistanyň gümrük çägi we gümrük serhedi
1. Territorial suwlaryny we onuň üstündäki howa giňişligini hem goşmak bilen, Türkmenistanyň çägi Türkmenistanyň gümrük çägini düzýär.
2. Türkmenistanyň gümrük çägi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň ýuridik taýdan garamagynda durýan Türkmenistanyň aýratyn ykdysady zolagynda we Türkmenistanyň kontinental şelfinde ýerleşen emeli adalary, desgalary we gurluşlary hem öz içine alýar.
3. Türkmenistanyň çäginde Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döredilýän we Türkmenistanyň gümrük çäginiň bir bölegi bolup durýan ýörite ykdysady zolaklar hem ýerleşip bilýär. Gümrük paçlarynyň, salgytlaryň, şeýle hem Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen ykdysady häsiýetli gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň ulanylmagynyň maksatlary üçin, ýörite ykdysady zolaklaryň çäginde ýerleşdirilen harytlara Türkmenistanyň gümrük çäginiň daşynda ýerleşýän harytlar hökmünde garalýar, şu Kodeksde we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen halatlar muňa degişli däldir.
4. Türkmenistanyň gümrük çäginiň serhetleri, şeýle hem şu maddanyň ikinji we üçünji böleklerinde görkezilen çäkleriň serhetleri Türkmenistanyň gümrük serhedi bolup durýar.
5. Türkmenistanyň gümrük serhedi Türkmenistanyň Döwlet serhedi bilen gabat gelýär, şu maddanyň ikinji we üçünji böleklerinde görkezilen çäkleriň serhetleri muňa degişli däldir.
5-nji madda. Şu Kodeksde ulanylýan esasy düşünjeler
1. Şu Kodeksde aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) dahylly şahslar – eger şu Kodeksde başgaça göz öňünde tutulmaýan bolsa, gümrük edaralarynyň harytlar we (ýa-da) ulag serişdeleri babatdaky çözgütlerinde, hereketlerinde (hereketsizliginde) gös-göni we aýratynlykda bähbitleri aralýan şahslar;
2) daşary ýurt harytlary – şu bölegiň 25-nji bendine laýyklykda türkmen harytlary bolup durmaýan harytlar;
3) daşary ýurtly şahs – şu bölegiň 26-njy bendine laýyklykda Türkmenistanyň şahsy bolup durmaýan şahs;
4) daşaýjy – Türkmenistanyň gümrük serhediniň üstünden harytlary daşamagy we (ýa-da) Türkmenistanyň gümrük çäginde gümrük gözegçiligindäki harytlary daşamagy amala aşyrýan ýa-da ulag serişdesiniň ulanylmagy üçin jogapkär bolup durýan şahs;
5) deklarant – gümrük deklarasiýasyny berýän şahs ýa-da adyndan gümrük deklarasiýasy berilýän şahs;
6) erkin dolanyşyk – Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen gadaganlyklar we çäklendirmeler ulanylmazdan Türkmenistanyň gümrük çäginde harytlaryň dolanyşygy;
7) gümrük amaly – gümrük maksatlary üçin gümrük operasiýalaryny amala aşyrmagyň tertibini göz öňünde tutýan hem-de harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň statusyny kesgitleýän düzgünleriň jemi;
8) gümrük deklarasiýasy – şu Kodekse laýyklykda gümrük edarasyna berilmegi üçin zerur bolan maglumatlar görkezilýän bellenilen görnüşdäki gümrük resminamasy;
9) gümrük dellaly (wekili) – deklarantyň ýa-da şu Kodekse laýyklykda gümrük operasiýalaryny amala aşyrmak borjy ýüklenen ýa-da şeýle hukuk berlen başga şahsyň adyndan we tabşyrygy boýunça gümrük operasiýalaryny amala aşyrýan araçy;
10) gümrük düzgüni – harytlaryň we ulag serişdeleriniň gümrük serhedinden geçirilmeginiň hem-de Türkmenistanyň gümrük çäginde ýa-da bu çäkden daşarda ulanylmagynyň maksatlaryna baglylykda olaryň statusyny kesgitleýän, şu Kodeksde bellenilen kadalaryň jemi;
11) gümrük edaralary – gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy we onuň tabynlygyndaky gümrük edaralary;
12) gümrük gözegçiligi – Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynyň hem-de ýerine ýetirilmegine gözegçilik edilmegi Türkmenistanyň gümrük edaralarynyň üstüne ýüklenilen, Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň gümrük edaralary tarapyndan amala aşyrylýan çäreleriň jemi;
13) gümrük işi babatdaky iş – ýuridik şahslaryň wagtlaýyn saklanylýan ammarlara eýelik edýänler, gümrük ammarlaryna eýelik edýänler we gümrük dellallary (wekilleri) hökmündäki işi;
14) gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy – ýerine ýetiriji häkimiýetiň Türkmenistanda gümrük işine ýolbaşçylygy amala aşyrýan merkezi edarasy;
15) gümrük maksatlary üçin harytlaryň we ulag serişdeleriniň statusy – Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda harytlary we ulag serişdelerini peýdalanmaga we olara ygtyýarlyk etmäge gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň bolmagy ýa-da bolmazlygy;
16) gümrük operasiýalary – harytlar we (ýa-da) ulag serişdeleri gümrük taýdan resmileşdirilen mahalynda şahslar we gümrük edaralary tarapyndan şu Kodekse laýyklykda harytlar we (ýa-da) ulag serişdeleri babatda amala aşyrylýan aýratyn hereketler;
17) gümrük resminamalary – diňe gümrük maksatlary üçin düzülýän resminamalar;
18) gümrük tölegleri – gümrük paçlary, salgytlar, gümrük ýygymlary.
Salgytlara harytlar Türkmenistanyň gümrük çägine getirilen mahalynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda töledilip alynmagy Türkmenistanyň gümrük edaralarynyň üstüne ýüklenilen goşmaça tölegler (aksizler) degişlidir;
19) harytlar – Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän islendik gozgalýan emläk, şu bölegiň 28-nji bendinde görkezilen ulag serişdeleri muňa degişli däldir;
20) harytlary goýbermek – gümrük edaralarynyň dahylly şahslara
harytlary ýerleşdirilen gümrük düzgünine laýyklykda peýdalanmaga we (ýa-da) olara ygtyýarlyk etmäge rugsat berilmegini özünde jemleýän hereketi;
21) harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilmegi – harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň islendik usul bilen Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegi ýa-da bu çäkden alnyp gidilmegi boýunça hereketleriň amala aşyrylmagy:
a) harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegi – harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň Türkmenistanyň gümrük serhedinden hakykatdan geçirilmegi hem-de gümrük edaralary tarapyndan goýberilýänçä, harytlar we (ýa-da) ulag serişdeleri bilen, şu Kodeksde göz öňünde tutulan ähli soňraky hereketleriň amala aşyrylmagy;
b) harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň Türkmenistanyň gümrük çäginden alnyp gidilmegi – gümrük deklarasiýasynyň berilmegi ýa-da harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň alnyp gidilmegine gös-göni gönükdirilen, şu kiçi bendiň ikinji tesiminde görkezilen hereketleriň amala aşyrylmagy, şeýle hem harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň hakykatdan Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilmegine çenli, şu Kodeksde göz öňünde tutulan ähli soňraky hereketleriň amala aşyrylmagy.
Harytlaryň we (ýa-da) ulag serişdeleriniň Türkmenistanyň gümrük çäginden alnyp gidilmegine gös-göni gönükdirilen hereketlere Türkmenistandan çykyp gidýän fiziki şahsyň gümrük gözegçiligi zolagyna girmegi, ulag serişdesiniň Türkmenistanyň gümrük çäginden çykyp gitmek maksady bilen Türkmenistanyň Döwlet serhedinden geçiriş ýerine girmegi, harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çäginden daşary ibermek üçin ulag kärhanalaryna ýa-da halkara poçta ugratmalarynyň poçta aragatnaşyk kärhanalaryna berilmegi, şahsyň harytlar we (ýa-da) ulag serişdeleri bilen Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellenilen ýerden başga ýerlerden gümrük serhedinden hakykatdan geçmäge gös-göni gönükdirilen hereketleri degişlidir;
22) harydyň ýany bilen iberilýän resminamalar – gümrük serhedinden geçirilýän we Türkmenistanyň gümrük çäginde gümrük gözegçiliginde daşalýan harytlara degişli bolan we olaryň ýany bilen iberilýän ulag (daşaýyş), täjirçilik we gümrük resminamalary;
23) şahs – ýuridik ýa-da fiziki şahs;
24) täjirçilik resminamalary – eger şu Kodeksde başgaça bellenilmedik bolsa, Türkmenistanyň kanunçylygyna, Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna ýa-da iş dolanyşygynyň adatlaryna laýyklykda daşary söwda we başga iş amala aşyrylan mahalynda peýdalanylýan we kanunyň, taraplaryň ylalaşygynyň ýa-da iş dolanyşygynyň adatlarynyň hereketine laýyklykda harytlaryň gümrük serhedinden geçirilmegi bilen baglanyşykly geleşikleriň amala aşyrylmagyny tassyklamak üçin peýdalanylýan hasap-faktura (inwoýs), ýükläp ugradyş we gaplaýyş listleri we başga resminamalar;
25) türkmen harytlary – gümrük maksatlary üçin Türkmenistanyň gümrük çäginde erkin dolanyşykda bolmak statusyna eýe bolan harytlar:
a) dolulygyna Türkmenistanda öndürilen;
b) Türkmenistanyň gümrük çäginde erkin dolanyşyga goýberilen;
ç) Türkmenistanda dolulygyna öndürilen we (ýa-da) Türkmenistanyň gümrük çäginde erkin dolanyşyga goýberilen harytlardan ýasalan;
26) Türkmenistanyň şahsy – Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döredilen, Türkmenistanda ýerleşýän ýuridik şahs, şeýle hem Türkmenistanda ýaşaýan, şol sanda Türkmenistanyň çäginde hususy telekeçi hökmünde bellige alnan fiziki şahs;
27) ulag (daşaýyş) resminamalary – halkara daşamalary mahalynda harytlary daşamagyň şertnamasynyň bardygyny we mazmunyny tassyklaýan hem-de harydyň ýany bilen iberilýän konosament, ýol-ulag resminamasy ýa-da başga resminamalar;
28) ulag serişdeleri – ýolagçylary we harytlary halkara gatnawy boýunça gatnatmak-daşamak üçin ulanylýan islendik deňiz (derýa) gämisi (özi ýöreýän we özi ýöremeýän lihtýorlary, baržalary hem goşmak bilen), howa ýassygy bilen hereket edýän gämi, howa gämisi, awtoulag serişdesi (tirkegleri, ýarym tirkegleri we gatyşyk ulag serişdelerini hem goşmak bilen) ýa-da demir ýol ulag düzüminiň birligi, şeýle hem ulag serişdeleri bilen bilelikde äkidilýän bolsa, öndüriji tarapyndan olarda göz öňünde tutulan ätiýaçlyk şaýlary, esbaplar, enjamlar we öndüriji tarapyndan göz öňünde tutulan gaplaryndaky ýangyç-ýaglaýjy materiallar we ýangyç.
2. Şu Kodeksde ähli başga düşünjeler Türkmenistanyň raýat we başga kanunçylygynda, şeýle hem şu Kodeksiň degişli maddalarynda kesgitlenilen manylarda ulanylýar.
2-nji bap. TÜRKMENISTANYŇ GÜMRÜK SERHEDINDEN
HARYTLARYŇ WE ULAG SERIŞDELERINIŇ
GEÇIRILMEGINIŇ ESASY ÝÖRELGELERI
6-njy madda. Türkmenistanyň gümrük serhedinden harytlaryň we ulag serişdeleriniň geçirilmegi
1. Ähli şahslaryň deň esaslarda şu Kodeksde bellenilen tertipde Türkmenistanyň gümrük serhedinden harytlary we ulag serişdelerini geçirmäge hukugy bardyr, şu Kodeksde, Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda we Türkmenistanyň halkara şertnamasynda göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir.
2. Harytlar we ulag serişdeleri Türkmenistanyň gümrük serhedinden şu Kodeksde bellenilen tertipde geçirilýär.
7-nji madda. Harytlar Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilen mahalynda gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň berjaý edilmegi
1. Eger şu Kodeksde ýa-da Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegi gadagan edilen harytlar Türkmenistanyň gümrük çäginden haýal etmän alnyp gidilmegine degişlidir. Görkezilen harytlar daşaýjy tarapyndan alnyp gidilýär.
Alnyp gidilmegi mümkin bolmadyk ýa-da haýal etmän alnyp gidilmegi berjaý edilmedik halatynda, ol harytlar şu Kodeksiň 9-njy maddasynda görkezilen şahslaryň hasabyna wagtlaýyn saklanylýan ýerlere ýa-da gümrük gözegçiligi zolaklary bolup durýan başga ýerlere ýerleşdirilmäge degişlidir. Şeýle harytlaryň wagtlaýyn saklanylmagynyň aňryçäk möhleti, eger harytlaryň aýratyn görnüşleri babatda Türkmenistanyň kanunçylygynda başga möhlet göz öňünde tutulmadyk bolsa - üç gije-gündizden ybarat. Bu möhlet geçenden soň görkezilen harytlara ygtyýarlyk etmek şu Kodeksiň 39-njy babyna laýyklykda amala aşyrylýar.
Türkmenistanyň kanunçylygynda ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamasynda bellenilen talaplar we şertler berjaý edilen mahalynda Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegi çäklendirilen harytlaryň getirilmegine (şu Kodeksde göz öňünde tutulan halatlarda bolsa - gümrük edarasy tarapyndan goýberilmegine) rugsat berilýär.
2. Alnyp gidilmegi gadagan edilen harytlar Türkmenistanyň gümrük çäginden hakykatda alnyp gidilmäge degişli däldir.
3. Türkmenistanyň gümrük çäginden alnyp gidilmegi çäklendirilen harytlaryň alnyp gidilmegine Türkmenistanyň kanunçylygynda ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamasynda bellenilen talaplar we şertler berjaý edilen mahalynda rugsat berilýär.
4. Şu Kodeksiň 9-njy maddasynda görkezilen şahslaryň, deklarantlaryň, daşaýjylaryň ýa-da başga şahslaryň, harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegine ýa-da olaryň şol çäkden alnyp gidilmegine gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň berjaý edilmegi bilen baglanyşykly çykdajylarynyň öwezi gümrük edarasy tarapyndan dolunmaýar.
8-nji madda. Gümrük taýdan resmileşdirmek we gümrük gözegçiligi
1. Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän harytlar we ulag serişdeleri şu Kodeksde göz öňünde tutulan tertipde we şertlerde gümrük taýdan resmileşdirilmäge we gümrük gözegçiligine degişlidir.
2. Gümrük edarasynyň we onuň wezipeli adamlarynyň gümrük taýdan resmileşdirmegi we gümrük gözegçiligini amala aşyran mahalynda Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynda ýa-da Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňünde tutulmadyk talaplary we çäklendirmeleri bellemäge haky ýokdur.
9-njy madda. Harytlaryň goýberilmegi üçin gümrük operasiýalaryny amala aşyrmak borjy
Şu Kodeksde başgaça bellenilmedik bolsa, şu aşakdakylar harytlaryň goýberilmegi üçin gümrük operasiýalaryny amala aşyrmak borjuny çekýärler:
1) Türkmenistanyň gümrük serhedinden harytlaryň geçirilmegi Türkmenistanyň şahsy tarapyndan baglaşylan daşary ykdysady geleşige laýyklykda amala aşyrylýan bolsa - şeýle daşary ykdysady geleşigi baglaşan ýa-da adyndan ýa-da tabşyrmagy boýunça şol geleşik baglaşylan Türkmenistanyň şahsy;
2) eger harytlaryň Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilmegi Türkmenistanyň şahsy bilen daşary ykdysady geleşik baglaşylmazdan amala aşyrylýan bolsa:
a) Türkmenistanyň gümrük çäginde harytlara eýelik etmäge hukugy we (ýa-da) harytlary peýdalanmaga hukugy bolan şahs;
b) gümrük gözegçiligindäki harytlar bilen ýuridik ähmiýetli hereketleri öz adyndan amala aşyrmak üçin Türkmenistanyň raýat kanunçylygyna we (ýa-da) şu Kodekse laýyklykda ýeterlik derejede ukyby bolan başga şahslar.
3-nji bap. MAGLUMAT WE MASLAHAT BERLIŞI
10-njy madda. Gümrük işi babatda kadalaşdyryjy hukuk namalary hakynda maglumat
1. Gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy we beýleki gümrük edaralary gümrük işi babatda kadalaşdyryjy hukuk namalary hakynda maglumatlaryň erkin tölegsiz, şol sanda maglumat tehnologiýalaryny ulanmak bilen peýdalanylmagyny üpjün edýär.
2. Gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy döwürleýin metbugat neşirlerinde bu edara tarapyndan kabul edilen gümrük işi babatdaky kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň çap edilmegini üpjün edýär.
11-nji madda. Gümrük işiniň meseleleri we gümrük edaralarynyň ygtyýarlygyna degişli başga meseleler boýunça maslahatlaryň berilmegi
1. Gümrük edaralary dahylly şahslara gümrük işiniň meseleleri we ol edaralaryň işine degişli başga meseleler boýunça maslahat berýärler. Dahylly şahsyň ýüz tutmasy boýunça maglumatlar mümkin bolan gysga möhletde, emma görkezilen ýüz tutma alnan gününden başlap bir aýdan gijä galynman berilýär.
2. Gümrük edaralary tarapyndan maslahat bermek dilden we ýazmaça görnüşde tölegsiz amala aşyrylýar.
3. Maslahat berilýän mahalynda dahylly şahslara berlen maglumatlar gümrük edaralary tarapyndan harytlar we (ýa-da) ulag serişdeleri babatda gümrük operasiýalary amala aşyrylan mahalynda çözgütleri kabul etmek ýa-da hereket etmek (hereket etmezlik) üçin esas däldir.
4. Gümrük edaralarynyň wezipeli adamlary şu babyň düzgünlerine laýyklykda şahslara berilýän maglumatlaryň hakykylygyna Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler.
4-nji bap. HARYTLARYŇ GELIP ÇYKAN ÝURDY
12-nji madda. Harytlaryň gelip çykan ýurdunyň kesgitlenilişi
1. Harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemek gümrük-tarif düzgünleşdiriş çäreleriniň we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň ulanylmagynyň harytlaryň gelip çykan ýurduna bagly bolan ähli halatlarynda şu babyň düzgünlerine laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Harytlaryň dolulygyna öndürilen ýa-da ýeterlik derejede gaýtadan işlenilmeginiň şu Kodeksiň 14-nji maddasynda bellenilen ölçeglerine laýyklykda ýeterlik derejede gaýtadan işlenilen ýurdy harytlaryň gelip çykan ýurdy hasap edilýär.
3. Ýurtlaryň topary, ýurtlaryň gümrük birleşmeleri, eger harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemegiň maksatlary üçin şeýle bölmeklige zerurlyk bar bolsa, sebit ýa-da ýurduň bir bölegi harytlaryň gelip çykan ýurdy hasap edilip bilner.
4. Gümrük edaralary şu Kodeksiň 6-njy babyna laýyklykda deklarantyň ýa-da başga dahylly şahsyň ýüz tutmasy boýunça harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemek hakynda deslapky çözgüdi kabul edýär.
13-nji madda. Dolulygyna belli bir ýurtda öndürilen harytlar
Şu harytlar dolulygyna belli bir ýurtda öndürilen harytlar hasap edilýär:
1) şol ýurduň ýeriniň astyndan, onuň çägindäki suwlardan (deňizden) ýa-da onuň deňiz düýbünden gazylyp alynýan peýdaly baýlyklar;
2) şol ýurtda ösdürilip ýetişdirilen ýa-da ýygnalan ösümliklerden alnan, gelip çykyşy ösümlikden bolan önüm;
3) şol ýurtda dünýä inen we ýetişdirilen haýwanlar;
4) şol ýurtda ýetişdirilen haýwanlardan bu ýurtda alnan önüm;
5) şol ýurtda awçylyk we balykçylyk işleriniň netijesinde alnan önüm;
6) şol ýurduň gämisi bilen alnan deňiz balykçylyk işiniň önümi we deňiz awçylygynyň başga önümi;
7) şol ýurduň gaýtadan işleýän gämisiniň bortunda diňe şu maddanyň 6-njy bendinde görkezilen önümden alnan önüm;
8) şol deňiz düýbüni ýa-da deňziň astyndaky ýerleri işlemäge aýratyn hukuklary bolan şertinde, şol ýurduň territorial suwlarynyň (deňziň) çäginiň daşynda deňziň düýbünden ýa-da deňziň astyndaky ýerlerden alnan önüm;
9) şol ýurtda gaýtadan işlemek boýunça önümçilik ýa-da başga işleriň netijesinde alnan galyndylar we bölekler (ikilenç çig mal), şeýle hem şol ýurtda ýygnalan we diňe gaýtadan işläp çig mala öwürmek üçin ýaramly bolan, öň ulanylan önümler;
10) şol ýurtda, diňe şu maddanyň 1-9-njy bentlerinde görkezilen önümden öndürilen harytlar;
11) şol ýurduň çäginde işlenip çykarylan elektrik energiýasy.
14-nji madda. Harytlary ýeterlik derejede gaýtadan işlemegiň ölçegleri
1. Eger harytlaryň öndürilmegine iki we şondan köp ýurt gatnaşýan bolsa, şu maddanyň düzgünlerine laýyklykda ýeterlik derejede gaýtadan işlemegiň ölçeglerine laýyk gelýän, harytlary gaýtadan işlemek ýa-da öndürmek boýunça soňky operasiýalaryň amala aşyrylan ýurdy, harydyň gelip çykan ýurdy hasap edilýär.
2. Eger harytlaryň aýratyn görnüşleri ýa-da haýsy-da bolsa bir ýurt babatda, Türkmenistanyň gümrük çägine getirilýän harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemegiň aýratynlyklary şu maddanyň üçünji bölegine laýyklykda aýratyn agzalyp geçilmeýän bolsa, onda, eger harytlaryň gaýtadan işlenmegi we öndürilmegi boýunça operasiýalaryň amala aşyrylmagy netijesinde Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy boýunça harytlaryň toparlara bölüniş kody islendik birinji dört belginiň derejesinde üýtgän bolsa, harytlar şol ýurtdan gelip çykan hasap edilýän umumy düzgün ulanylýar.
3. Harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemek üçin harytlaryň ýeterlik derejede gaýtadan işlenilmeginiň şu aşakdaky ölçegleri-de ulanylýar:
1) önümçilik ýa-da tehnologik operasiýalaryň bolup geçen ýurdunyň harytlaryň gelip çykan ýurdy hasap edilmegi üçin ýeterlik bolan anyk önümçilik ýa-da tehnologik operasiýalaryň ýerine ýetirilmegi;
2) harytlaryň bahasynyň, ulanylan materiallaryň bahasynyň ýa-da goşulan bahanyň göterimleýin paýynyň ahyrky önümiň bahasyndaky bellenilen paýa ýetmegi bilen üýtgemegi (adwalor paýyň düzgüni).
4. Şu maddanyň üçünji böleginde bellenilen düzgünlere garamazdan, şular ýeterlik derejede gaýtadan işlemegiň ölçeglerine gabat gelmeýär:
1) harytlar saklanylýan ýa-da ulagly daşalýan wagtynda olaryň abatlygynyň üpjün edilmegi boýunça operasiýalar;
2) harytlaryň satuwa we ulagly daşamaga taýýarlanylmagy (tapgyryň bölünmegi, ugratmalaryň düzülmegi, aýyl-saýyl edilmegi, gaýtadan gaplanylmagy) boýunça operasiýalar;
3) berkidiji materiallaryň (hyrlaryň, gaýkalaryň, nurbatlaryň we başgalaryň) ýa-da berçinlemek, kebşirlemek, galaýylap tutdurmak ýa-da ýelimlemek arkaly harydyň düzüm bölekleriniň ýygnalmagyna düşünilýän, ýönekeý ýygnama operasiýalary;
4) eger ahyrky önümiň häsiýetleri garylýan harytlaryň häsiýetlerinden düýpli tapawutlanmaýan bolsa, dürli ýurtlardan gelip çykýan harytlaryň garylmagy;
5) mallaryň soýulmagy;
6) ýokarda görkezilen operasiýalaryň iki ýa-da şondan köp sanysynyň gatyşmasy.
5. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti Türkmenistanyň tarif preferensiýalaryny berýän ýurtlaryndan getirilýän harytlaryň aýratyn görnüşleri üçin ýeterlik derejede gaýtadan işlemegiň ölçeglerini ulanmagyň tertibi bellenilen mahalynda tarif preferensiýalaryny bermek maksady bilen, gös-göni satyn almagyň we göni ýükläp ugratmagyň düzgünlerini ulanmagyň şertlerini kesgitlemäge haklydyr.
15-nji madda. Harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemegiň aýratynlyklary
1. Eger önümçilik ýa-da ulag şertleri zerarly bir tapgyrda ýükläp ibermek mümkin bolmaýan, sökülen ýa-da ýygnalmadyk görnüşde birnäçe tapgyrlar bilen getirilýän harytlaryň, şeýle hem ýalňyşlyk sebäpli tapgyry birnäçe tapgyrlara bölünen harytlaryň gelip çykan ýurdy anyklananda, şeýle harytlara deklarantyň islegine görä bir bitewi haryt hökmünde garalýar.
2. Şu aşakdakylar şu maddanyň birinji böleginiň düzgünleriniň ulanylýan şertleri bolup durýar:
1) harytlaryň tapgyrlaýyn iberilmeginiň sebäbini görkezmek bilen, sökülen ýa-da ýygnalmadyk görnüşde getirilýän harytlar hakynda gümrük edarasyna deslapdan habar berilmegi we her bir tapgyra girýän harytlaryň Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy boýunça toparlara bölüniş kodlaryny, bahasyny we gelip çykan ýurduny görkezmek bilen her bir tapgyrynyň ýöriteleşdirilmesiniň (spesifikasiýasynyň) berilmegi. Ýalňyşlyk goýberilmegi ýa-da nädogry salga iberilmegi netijesinde harydyň birnäçe tapgyra bölünen halatlarynda şeýle bölmäniň ýalňyşdygynyň resminamaly tassyklamasy goşmaça berilýär;
2) harytlaryň ähli tapgyrlarynyň bir kontraktyň çäklerinde bir ýurtdan bir iberiji tarapyndan iberilmegi;
3) harytlaryň ähli tapgyrlarynyň bir gümrük edarasynda deklarirlenilmegi;
4) gümrük edarasy tarapyndan harytlaryň birinji tapgyry babatda gümrük deklarasiýasy kabul edilen gününden başlap alty aýdan uzak bolmadyk möhletde harytlaryň ähli tapgyrynyň Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegi. Harytlaryň haryt alyja bagly bolmadyk sebäplere görä getirilmegi mümkin bolmadyk halatda esaslandyrylan arza boýunça harydyň galan tapgyrlarynyň getiriliş möhleti gümrük edarasy tarapyndan uzaldylyp bilner. Şunda, görkezilen uzaldylma harydyň birinji tapgyrynyň getirilen gününden başlap bir ýyldan uzak bolup bilmez.
3. Maşynlar, enjamlar, abzallar ýa-da ulag serişdeleri bilen bilelikde ulanmak üçin niýetlenilen kömekçi serişdeler, esbaplar, ätiýaçlyk şaýlary we gurallar, eger şol kömekçi serişdeler, esbaplar, ätiýaçlyk şaýlary we gurallar ýokarda görkezilen maşynlar, enjamlar, abzallar ýa-da ulag serişdeleri bilen olaryň ýany bilen iberilýän tehniki pasportda, tehniki formulýarda we beýleki tehniki resminamalarda görkezilen mukdarda bir toplumda getirilýän we ulanylýan bolsalar, olar maşynlaryň, enjamlaryň, abzallaryň ýa-da ulag serişdeleriniň gelip çykan ýurdundan gelip çykan hasap edilýär.
4. Harydyň Türkmenistanyň gümrük çägine gaplanylyp getirilýän gaby harydyň özüniň gelip çykan ýurdundan gelip çykan hasap edilýär, Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasyna laýyklykda gabyň harytdan aýratynlykda deklarirlenilýän halatlary muňa degişli däldir. Şu halatlarda gabyň gelip çykan ýurdy harydyň gelip çykan ýurdundan aýratyn kesgitlenilýär.
16-njy madda. Harytlaryň gelip çykan ýurdunyň tassyklanylmagy
Harydyň gelip çykyşy hakynda deklarasiýa ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen halatlarda harydyň gelip çykyşy hakynda güwänama harytlaryň belli bir ýurtdan gelip çykandygyny tassyklaýan resminamalar bolup durýar.
17-nji madda. Harydyň gelip çykyşy hakynda deklarasiýa
1. Eger harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemäge mümkinçilik berýän maglumatlar görkezilen bolsa, harytlaryň gelip çykyşy hakynda erkin görnüşde düzülen deklarasiýa şu Kodekse laýyklykda harydyň gelip çykan ýurduny tassyk edýän resminama bolup hyzmat edip biler. Harytlara degişli, harytlaryň gelip çykan ýurdy hakynda öndüriji, satyjy ýa-da eksport ediji tarapyndan harytlaryň alnyp gidilmegi bilen baglanyşykly mälim etmesini özünde jemleýän täjirçilik ýa-da islendik başga resminamalar şeýle deklarasiýa hökmünde ulanylyp bilner.
2. Eger harydyň gelip çykyşy hakynda deklarasiýada harydyň gelip çykan ýurdy hakynda maglumatlar ýeterlik derejede gaýtadan işlemegiň Türkmenistanda ulanylýan ölçeglerinden başga ölçeglere esaslanýan bolsa, harydyň gelip çykan ýurdy şu Kodeksiň 14-nji maddasynda görkezilýän ölçeglere laýyklykda kesgitlenilýär.
18-nji madda. Harydyň gelip çykyşy hakynda güwänama
1. Harydyň gelip çykyşy hakynda güwänama – harydyň gelip çykan ýurdunyň ýa-da eger haryt alnyp gidilýän ýurtda güwänama harydyň gelip çykan ýurdundan alnan maglumatlar esasynda berilýän bolsa, haryt alnyp gidilýän ýurduň ygtyýarly edarasy tarapyndan berlen, harydyň gelip çykan ýurduny tassyk edýän resminama.
2. Haryt Türkmenistanyň gümrük çäginden alnyp gidilen mahalynda, eger harydyň gelip çykyşy hakynda güwänama harydyň getirilmeli ýurdunyň kanunçylygy boýunça kontraktyň şertlerine görä zerur bolsa ýa-da şeýle güwänamanyň bolmagy Türkmenistanyň halkara şertnamasynda göz öňünde tutulan bolsa, Türkmenistanyň degişli ygtyýarly döwlet edaralary tarapyndan görkezilen güwänama berilýär.
3. Harydyň gelip çykyşy hakynda güwänama beren Türkmenistanyň ygtyýarly döwlet edarasy şulara borçludyr:
1) harydyň gelip çykyşy hakynda güwänamanyň göçürme nusgasyny we harydyň gelip çykyşyny tassyklamak üçin esas bolan başga resminamalary olaryň berlen gününden başlap azyndan üç ýyl saklamaga;
2) gümrük edarasynyň talaby boýunça onuň bellän möhletinde harydyň gelip çykyşy hakynda güwänamanyň hakykylygyny ýa-da esaslydygyny barlamak üçin zerur bolan resminamalary we maglumatlary bermäge.
4. Eger harydyň gelip çykyşy hakynda güwänamada harydyň gelip çykan ýurdy hakyndaky maglumatlar ýeterlik derejede gaýtadan işlemegiň Türkmenistanda ulanylýan ölçeglerinden başga ölçeglere esaslanýan bolsa, harydyň gelip çykan ýurdy şu Kodeksiň 14-nji maddasynda görkezilýän ölçeglere laýyklykda kesgitlenilýär.
5. Güwänamanyň ýa-da ondaky maglumatlaryň hakykylygy babatda şübhelenme ýüze çykan halatynda gümrük edarasy harydyň gelip çykan ýurdunyň güwänamany beren ygtyýarly edarasyna goşmaça ýa-da takyklaýjy maglumatlary habar bermegini delillendirip, haýyş edip biler.
19-njy madda. Harytlaryň gelip çykan ýurduny tassyklaýan resminamalaryň berilmegi
1. Harytlar Türkmenistanyň gümrük çägine getirilen mahalynda harytlaryň gelip çykan ýurduny tassyklaýan resminama Türkmenistanyň kanunçylygyna ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamasyna laýyklykda Türkmenistan ol harytlaryň gelip çykan ýurduna tarif preferensiýalaryny beren halatynda berilýär.
Gümrük edarasy, gümrük paçlarynyň we salgytlaryň möçberleriniň we (ýa-da) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň ulanylmagyna täsir edýän, harytlaryň gelip çykan ýurdy hakynda mälim edilen maglumatlaryň dogry däldigini çak etmäge esaslar bar bolan başga halatlarda, harytlaryň gelip çykan ýurduny tassyklaýan resminamanyň berilmegini talap etmäge haklydyr.
Görkezilen halatlarda, harytlaryň gelip çykan ýurduny tassyklaýan resminama gümrük taýdan resmileşdirmegi amala aşyrmak üçin zerur bolan gümrük deklarasiýasy we başga resminamalar bilen bir wagtda, Türkmenistanyň kanunçylygynda ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamasynda göz öňünde tutulan görnüşinde berilýär.
2. Harydyň gelip çykyşy hakynda güwänama ýitirilen mahalynda şu Kodeksiň 18-nji maddasynyň birinji böleginde görkezilen edara tarapyndan berlen öwezlik nusgasy kabul edilýär.
3. Harytlaryň gelip çykan ýurdy harytlaryň gelip çykan ýurduny tassyklaýan resminamada görkezilen maglumatlaryň harydyň ýany bilen iberilýän resminamalarda bar bolan maglumatlar bilen kybaplanylandan soň gümrük edarasy tarapyndan bellenilýär.
4. Gümrük edarasynda resmi taýdan berlen blanklaryň, möhürleriň, ygtyýarly adamlaryň gollarynyň nusgalyklarynyň, şeýle hem harytlaryň gelip çykyşy hakynda güwänamalary tassyklamaga we bermäge ygtyýarly edaralaryň salgylarynyň bolmagy gümrük edarasy tarapyndan harydyň gelip çykyşy hakynda güwänamanyň kabul edilmeginiň şerti bolup durýar.
20-nji madda. Harydyň gelip çykyşynyň delilleri boýunça harydy goýbermekden ýüz öwürmek üçin esaslar
1. Eger Türkmenistanyň kanunçylygyna ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamasyna laýyklykda harydyň gelip çykan ýurdy, harydy Türkmenistana getirilmäge degişli bolmadyk ýurt bolsa, gümrük edarasy harydy goýbermekden ýüz öwürýär.
2. Harydyň gelip çykyşy hakynda güwänamanyň ýa-da deklarasiýanyň nädogry resmileşdirilip berilmegi ýa-da olaryň berilmezligi harydy goýbermekden ýüz öwürmek üçin esas bolmaýar, şu maddanyň birinji böleginde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir.
3. Harydyň gelip çykan ýurdy tassyklanmadyk halatynda, şeýle haryt babatda bellenilen gümrük paçlarynyň iň ýokary möçberleri ulanylýar.
4. Şu maddanyň ikinji we üçünji böleklerinde görkezilen haryt babatda preferensial düzgün ýa-da has amatly düzgün gümrük edarasy tarapyndan gümrük deklarasiýasynyň kabul edilen gününden başlap bir ýylyň dowamynda degişli harydyň gelip çykan ýurduny tassyklaýan resminama alnan şertinde ulanylýar (dikeldilýär).
5-nji bap. DAŞARY YKDYSADY IŞIŇ HARYT
NOMENKLATURASY
21-nji madda. Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy
1. Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan Harytlaryň beýan edilişiniň we kodlaşdyrylyşynyň sazlaşdyrylan ulgamy esasynda tassyklanylýar.
2. Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy gümrük-tarif düzgünleşdirmek çäreleriniň we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen gadaganlyklaryň we çäklendirmeleriň ulanylmagy, daşary söwdanyň gümrük statistikasynyň ýöredilmegi üçin peýdalanylýar.
22-nji madda. Harytlaryň toparlara bölünişi
1. Harytlar şu Kodeksiň 11-nji babyna laýyklykda deklarirlenilen mahalynda toparlara bölünmäge degişlidir, oňa laýyklykda her bir harydyň Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy boýunça toparlara bölüniş kody bardyr.
2. Harytlar deklarirlenilen mahalynda Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy boýunça olaryň toparlara bölüniş kody nädogry görkezilen halatynda, şeýle harytlary gümrük edarasynyň özi toparlara bölýär.
3. Gümrük edarasynyň harytlary Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasyna laýyklykda toparlara bölmek boýunça çözgüdi hökmanydyr. Deklarant Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şeýle çözgüde şikaýat etmäge haklydyr.
4. Harydyň ýany bilen iberilýän resminamalarda görkezilen maglumatlaryň, şeýle hem bilermenler seljermesini amala aşyrýan guramalar tarapyndan berilýän netijenamalaryň, kepilnamalaryň, bilermenler seljermesiniň namalarynyň kömekçi (maglumat beriş) häsiýeti bardyr we olar harytlar toparlara bölünen mahalynda göz öňünde tutulyp bilner.
5. Deklarantyň ýa-da başga dahylly şahsyň ýüz tutmasy boýunça gümrük edarasy şu Kodeksiň 6-njy babyna laýyklykda harydyň toparlara bölünişi hakynda deslapky çözgüdi kabul edýär.
6-njy bap. DESLAPKY ÇÖZGÜT
23-nji madda. Deslapky çözgüdiň kabul edilmegi
1. Gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy we gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan kesgitlenilýän gümrük edaralary deklarantyň ýa-da başga dahylly şahsyň (mundan beýläk şu bapda – arza beriji) ýüz tutmasy boýunça anyk haryt babatda Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasyna laýyklykda harytlary toparlara bölmek hakynda, harydyň anyk ýurtdan gelip çykandygy (harytlaryň gelip çykan ýurdy) hakynda deslapky çözgüdi kabul edýär.
2. Deslapky çözgüdi kabul etmegiň görnüşi gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan kesgitlenilýär.
24-nji madda. Deslapky çözgüdi kabul etmek hakynda arza
1. Deslapky çözgüdi kabul etmek hakynda arza (mundan beýläk şu bapda - arza) arza beriji tarapyndan degişli gümrük edarasyna ýazmaça görnüşde iberilýär.
2. Arzada haryt hakynda deslapky çözgüdi kabul etmek üçin zerur maglumatlar bolmalydyr. Şular arzanyň ýanyna goşulmalydyr: harydyň nusgalyklary we nusgalary, onuň beýany, fotosuratlary, suratlary, çyzgylary, täjirçilik, tehniki we beýleki resminamalar.
3. Eger başga maglumatyň berilmegi ýa-da bilermenler seljermesiniň geçirilmegi talap edilmeýän bolsa, gümrük edarasy arza seredýär we otuz günüň dowamynda deslapky çözgüdi berýär.
4. Eger arza beriji tarapyndan berlen maglumatlar deslapky çözgüdiň kabul edilmegi üçin ýeterlik däl bolsa, onda gümrük edarasy arzany alan gününden başlap otuz günüň dowamynda arza berijä goşmaça maglumat bermegiň zerurlygy hakynda habar berýär we onuň berilmeli möhletini belleýär. Bellenilen möhletde goşmaça maglumat berilmedik mahalynda arza ret edilýär.
5. Arza ret edilen halatynda gümrük edarasy iki günüň dowamynda arza berijä ýazmaça görnüşde delillendirilen habar ibermäge borçludyr.
Arzanyň ret edilmegi, onuň ret edilmegi üçin esas bolan sebäpler aýrylan şertinde, arza berijiniň deslapky çözgüdiň kabul edilmegi hakynda gaýtadan ýüz tutmagyna päsgelçilik bermeýär.
25-nji madda. Deslapky çözgüdiň ýuridik ähmiýeti we hereket ediş möhleti
Deslapky çözgüt ähli gümrük edaralary üçin hökmany bolup durýar. Eger şu Kodeksiň 26-njy maddasyna laýyklykda deslapky çözgüt ýatyrylan ýa-da üýtgedilen bolmasa, ol kabul edilen gününden başlap üç ýylyň dowamynda hereket edýär.
Deslapky çözgütden diňe arzasy boýunça şeýle çözgüt kabul edilen şahsyň peýdalanmaga haky bardyr.
26-njy madda. Deslapky çözgüdiň üýtgedilmegi ýa-da ýatyrylmagy
1. Deslapky çözgüdi kabul eden gümrük edarasy, ony üýtgetmäge ýa-da ýatyrmaga haklydyr.
2. Deslapky çözgüt şu halatlarda üýtgedilýär:
1) Bütindünýä gümrük guramasy tarapyndan Türkmenistanda ulanylmagy hökmany bolan çözgütler kabul edilende;
2) eger Türkmenistanyň harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemegiň meselelerine degişli kanunçylygynda ýa-da Türkmenistanyň halkara şertnamasynda harytlaryň gelip çykan ýurduny kesgitlemegiň başga talaplary we şertleri bellenilýän bolsa;
3) Daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy ýa-da Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynyň deslapky çözgüdi kabul etmek babatdaky düzgünleri üýtgedilende;
4) deslapky çözgüt kabul edilen mahalynda goýberilen ýalňyşlar ýüze çykarylanda.
Deslapky çözgüdiň üýtgedilmegi üýtgetmek hakyndaky çözgüt kabul edilen gününden başlap güýje girýär.
Deslapky çözgüdi üýtgetmek hakyndaky çözgüt deslapky çözgüt berlen şahsa üç gün möhletde iberilýär.
3. Eger deslapky çözgüt arza beriji tarapyndan berlen galp resminamalar we nädogry maglumatlar esasynda kabul edilen bolsa, deslapky çözgüt ýatyrylýar. Deslapky çözgüdiň ýatyrylmagy, şeýle çözgüdi ýatyrmak hakynda çözgüt kabul edilen gününden güýje girýär.
Deslapky çözgüdiň ýatyrylmagy hakyndaky çözgüt üç günüň dowamynda ýazmaça görnüşde deslapky çözgüt berlen şahsa iberilýär.
II BÖLÜM. GÜMRÜK AMALLARY
1-nji kiçi bölüm. GÜMRÜK TAÝDAN RESMILEŞDIRMEK
7-nji bap. GÜMRÜK TAÝDAN RESMILEŞDIRMÄGE
DEGIŞLI ESASY DÜZGÜNLER
27-nji madda. Şu babyň ulanylyş çygry
Şu babyň düzgünleri Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçýän harytlar we ulag serişdeleri babatda amala aşyrylýan ähli gümrük operasiýalaryna degişli bolup durýar.
28-nji madda. Gümrük taýdan resmileşdirmegiň geçiriliş tertibi
1. Gümrük taýdan resmileşdirmek şu Kodeksde we Türkmenistanyň şoňa laýyklykda kabul edilýän kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen tertipde geçirilýär.
2. Gümrük taýdan resmileşdirmegi geçirmegiň tertibi we tilsimatlary Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän harytlaryň görnüşlerine, olaryň şeýle geçirilmegi üçin ulanylýan ulagyň görnüşine, harytlary we ulag serişdelerini geçirýän şahslaryň derejelerine görä bellenilýär.
3. Gümrük operasiýalary harytlaryň gelip çykan, ugradylýan we barýan ýurduna garamazdan deň ulanylýar.
29-njy madda. Gümrük taýdan resmileşdirmegiň başlanmagy we tamamlanmagy
1. Gümrük taýdan resmileşdirmek şu halatlarda başlanýar:
1) harytlar getirilen mahalynda – gümrük edarasyna gümrük deklarasiýasy ýa-da şu Kodeksiň 40-njy maddasyna laýyklykda Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçýän harytlar babatda resminamalar berlen, şu Kodeksde göz öňünde tutulan halatlarda bolsa – şahsyň gümrük taýdan resmileşdirmegi amala aşyrmak maksadyny tassyklap dilden mälim eden ýa-da başga hereketleri eden pursatynda;
2) harytlar alnyp gidilen mahalynda – gümrük edarasyna gümrük deklarasiýasy berlen, şu Kodeksde göz öňünde tutulan halatlarda bolsa – şahsyň gümrük taýdan resmileşdirmegi amala aşyrmak maksadyny tassyklap dilden mälim eden ýa-da başga hereketleri eden pursatynda.
2. Gümrük taýdan resmileşdirmek, harytlaryň gümrük düzgünine ýerleşdirilmegi we eger şeýle gümrük düzgüni kesgitli möhletiň dowamynda hereket edýän bolsa, ol düzgüniň hereketiniň tamamlanmagy, şeýle hem gümrük töleglerini hasaplamak we töledip almak üçin, şu Kodekse laýyklykda zerur bolan gümrük operasiýalarynyň geçirilmegi bilen tamamlanýar.
Döwlet gözegçiliginiň weterinariýa, fitosanitariýa we beýleki görnüşlerine degişli harytlar babatda gümrük taýdan resmileşdirmek diňe şeýle gözegçiligi amala aşyrýan degişli ygtyýarly döwlet edaralary bilen ylalaşylandan soň tamamlanylyp bilner.
30-njy madda. Gümrük taýdan resmileşdirmegiň geçirilýän ýeri we wagty
1. Gümrük taýdan resmileşdirmek gümrük edaralarynyň ýerleşýän ýerlerinde olaryň iş wagtynda geçirilýär.
2. Deklarantyň ýa-da başga dahylly şahsyň delillendirilen ýüz tutmasy boýunça gümrük taýdan resmileşdirmek geçirilen mahalyndaky aýratyn gümrük operasiýalary gümrük işi babatdaky ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan bellenilen tertibe laýyklykda gümrük edaralarynyň ýerleşýän ýerlerinden daşarda we iş wagtyndan başga wagtda geçirilip bilner.
31-nji madda. Gümrük taýdan resmileşdirmek üçin zerur bolan resminamalar we maglumatlar
1. Gümrük taýdan resmileşdirmek geçirilen mahalynda, şu Kodeksde kesgitlenilen şahslar, gümrük taýdan resmileşdirmek üçin zerur bolan resminamalary we maglumatlary gümrük edaralaryna bermäge borçludyrlar.
2. Gümrük taýdan resmileşdirmek geçirilen mahalynda gümrük edaralary diňe berilmegi şu Kodekse laýyklykda göz öň&


text:
Prezident Erdogan Kahramanmaraşa iş saparyny gurady
Prezident R. T. Erdogan Kahramanmaraşa iş saparyny gurady
Prezident Erdogan iş saparynyň çäginde käbir binalaryň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Prezident Erdogan açylyş dabarasynda halka ýüzlenip eden çykyşynda “Ýerine ýetiriş we kanun çykaryş ulgamynyň çäkleri kesgitlenilýärkä her bir adamyň öz işine gönükmegi üçin mümkinçilik döredýäris” diýdi.
Prezident Erdogan “Prezident ýurdy dolandyrar. Mejlis kanun çykarar, kaziýet hukugyň gyşarnyksyz ýerine ýetirilmegine gözegçilik eder. Bu ulgamda hiçbir güýjüň beýleki güýji biynjalyk edip bilmez we şol sebäpli hem ozalky Türkiýedäki ýaly ýygy-ýygydan gowgalar, çekeleşikler başdan geçirilmez” diýdi.


text:
Gawaý adalary
Gawaý adalary: Okeaniýanyň dg-da ýerleşmek bilen 100-çe ownuk adalardan ybaratdyr. Bu adalar Ýewropalylar tarapyndan ilkinji gezek 1555 ý. Açylypdy. Ýöne ol ikinji 1778 ýylda Ýewropalylara ýene-de mälim bolýar. Birinji gezek bu ýere ispanlar barýar we soň ýadyndan çykarýar. Ikinji gezek Jeýms – Kuk tarapyndan açylýar. XVIII asyryň 70-nji ýyllaryndan başlap Gawaý adalary özleşdirilip başlanýar. 1778 ý ol ýerde 300 müň çemesi adam bar eken. Soň ol ýerde adam sany gitdigiçe koloniýa syýasaty netijesinde azalýar. Häzirki wagtda ýerli ilatyň wekilleri metiňler bilen birlikde ilatyň 10% düzýärler. Her bir ilatyň öz metiňleri bar. Sebäbi ýerli ilatyň göçüp gelen ilaty bilen gatyşmagynda emele gelen ilat metiň hasaplanýar.


text:
Muhsin Muhammadiýew: "Altyn asyr" bilen
duşuşykda janköýerlerimizden goldawa garaşýarys"
Täjigistanyň "Istiklol" futbol toparynyň baş tälimçisi Muhsin Muhammadiýew 16-njy maýda Gissaryň merkezi stadionynda "Altyn asyr" bilen boljak duşuşykda janköýerleri topary goldamaga çagyrdy.
Muhsin Muhammadiýew, "Istiklolyň" baş tälimçisi:
— Men "Altyn asyr" bilen ikinji tapgyrda Türkmenistanda geçirilen duşuşykda hem ähli zady Duşenbedäki duşuşygyň kesgitlejekdigini aýdypdym. Ýene şu sözi gaýtalaýaryn. Biz "Altyn asyr" bilen boljak duşuşyga örän jogapkärli taýýarlandyk. Toparçadan çykmagymyz üçin ýekeje ädim galdy, ýöne ol örän möhüm ädim. Biz toparçadan çykmak üçin ähli güýjümizi gaýgyrmarys.
Iň esasy zat, ähli futbolçylarymyz bu duşuşyga uly höwes hem joşgun bilen garaşýarlar. "Altyn asyr" — biziň üçin kyn garşydaş. Olar biziň toparymyzy gowy tanaýarlar, bizem olaryň oýnuna belet. Iki topar hem diňe ýeňiş üçin göreşer. Men ähli janköýerlerimizi topary goldamaga çagyrýaryn. Ertir biziň üçin kyn oýun bolar. Olaryň goldawy bolsa bize goşmaça güýç berer.
Nikola Stoşiç, "Istiklolyň" derwezewany:
— "Altyn asyr" gowy topar. Bize garşydaşyň böwedini böwsüp, toparçadan çykmaga mümkinçilik dörär diýip pikir edýärin. Goý, öňde duran wezipe ertir biziň peýdamyza çözülsin. Balkanabatda duşuşygyň iň soňky minutlarynda käbir ýalňyşlyklary goýberdik, ertir bolsa ýalňyşmak bolmaýar.
Çeşme: turkmenportal.com


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Ýeňşe ýetiren hyjuw
Bedew üstde tolkun atýan gara saçlar
Gara saçlar tolkun atar mar kibi
Şamyrat aga
ertirligini edinip, egnine ýektaý donuny atdy. Ol daşary çykyp, öýleriniň
gündogar gapdalynda ýerleşýän kiçiräk kümä girdi. Törde diwardan asylgy at
esbaplaryny eline alyp, at ýatagyna
tarap ädimläp ugrany hem şoldy welin, gulpaklaryny tasadyp Senemjik onuň
gapdalyndan atlylyp çykdy.
— Ata menem
şu gün aýlawa äkidäý-dä. Men täze
doglanja taýçanajygy göresim gelýär. Oňa ot beresim gelýär— diýdi. Şamyrat aga
agtygynyň jedirdäp saýraýan diline guwanyp, onuň başyny sypady. Ata mähri
bilen:
— Bolýa
gyzym, häzir sen mekdebiňe git. Maňa bäşlik bahalar sowgat getir, onsoň men
seni öýleden soň taýçanak görmäge äkiderin.
— Çynyňmy
ata? Men hökman bu gün bäş sany bäş alaryn — diýip ýylgyrdy. Şonda Senemjigiň
akja guzy dişleri ýalpyldap gitdi. Ol begenjinden bökjenekläp öýlerine girip
gitdi.
Senem
okuwdan gelen dessine el sumkasyny öýde goýup, gök çaý süzüp oturan atasynyň
ýanyna geldi. Ol bu günki alan bäşliklerini ýeke-ýekeden gündeligini açyp
atasyna görkezdi. Ýaşuly uly guwanç bilen agtygyna beren sözünde tapyljakdygyny
aýtdy. Şamyrat aga agtygy bilen gürleşip, günortan naharyny edindiler. Öýleden soň ol Senemiň elinden
tutup, ony aýlawa alyp gitdi. Atlary öz maýdalyna gezelenç
etdirip ýören Şamyrat aganyň şägirdi Sanjar, halypa seýisgäre uzakdan gözi
düşenden atynyň böwrüne depsiläp olara garşy çapyp gaýtdy.
— Salawmaleýkim
Şamyrat aga! Atlary aýdyşyňyz ýaly edip aýaklaryny ýazdyrdym. Indi öýlänki
çapuw türgenleşigine taýýar diýsegem boljak — diýip, ýaş ýetginjek Sanjar ýaşula höwes bilen
hasabat berdi. Köpi gören Şamyrat aga ýiti
nazary bilen atlara göz aýlady. Eýesine gözi düşen atlar hamala oňa gulak asýan
kibi hokranyşyp, gamyş gulaklaryny keýertdiler. «Atlar mazaly dynçlaryny alypdyrlar. Indi
oglanlary çagyryp öýleki türgenleşige başlabermeli» diýen karara geldi. Şol wagt
Sanjar gara gözlerini tegeläp, eljagazyny kölegeledip dikanlap garap duran
naşyja gyzjaga seredip çalaja ýygyrdy.
— Senem,
jigim sen näme taýçanajyk münmäge geldiňmi?
— Hawa, sen
ony maňa görkezjekmi? Atam maňa ullakan gyz bolansoň, seniň münüp oturan atyň
ýaly bedew münersiň diýýär.
— Hä,
şeýlemi. Asyl sen çapyksuwar bolasym gelýär diýsene?
— Hawa —
diýip, Senem çyna berimsiz edip jogap berdi.
Şamyrat aga
bilen Sanjar Senemiň gürrüňlerine myssa ýylgyrdylar. Senemiň
bolsa çaga bolsa-da hakykatdanam çynydy.
Şondan bäri
birnäçe ýyl geçdi. Senem indi 9–nji synpda okaýar. Onuň indi tazap duran
gulpagy ýokdy. Sagrysynda owsun atýan iki örüm gara saçlary bar. Çagalykdan bedew münmek höwesi gursagynda barha örk aldy. Bir günem
ol «Galkynyş» at üstündäki milli
oýunlar toparyna geldi. Ony ilkinji bolup garşylan hem halypa tälimçi Pygy
Baýramduryýew boldy. Senem üçin at münmek geň zat däldi. Ol atasynyň yzyna
düşüp aýlawa gelen gününden bäri kä wagtlar ýeke özi gelip at münmäni öwrendi. Oňa Sanjar ýakyndan
kömek-goldaw berdi. Olar şonda birek-birege has hem öwrenişdiler.
Senemiň atda ykjam oturyşyna, jylawa berk erk edişine Pygy Baýramduryýewiň
syny oturdy. Senem tiz wagtda at üstünde oýunlary hem ýerine ýetirip başlady. Olar
kähalatda aýlawa hem gelip, türgenleşik geçdiler. Şonda ol bu ýerde Sanjary hem
görýärdi. Sanjar Seneme gözi düşenden onuň ýanyna ylgap geldi:
— Senem
salam! Tüweleme, at münmäni gowy öwrenipsiň, seniň sirkde
türgenleşik
geçýäniňi eşitdim, begendim. Şamyrat aga bolan bolsa saňa guwanardy.
Senemiň
gözüne ýaş aýlandy. Ol ala gözlerini tegeläp
mawy asmana seretdi.
— Atam bizi
görüp durandyr Sanjar! Onuň ruhy häzir hem şatlanýandyr. Senem onuň şägirdi,
kesbini, ýoluny ýitireňok. Onuň bütin ömrüne zähmet, söýgi, mähir siňdiren
bedewlerine seredýärsiň. Sen bilýäň-ä, ol atlary jany-teni bilen gowy görerdi.
Ýadyňdamy bir gezek Gara gaýçak çalarak ýaramanda nähili biynjalyk boldy.
Gijäniň ýarynda gidip mal lukmanyny alyp geldi, senem gije turuzyp, şoňa
seretdiripdi. Sen atamyň yhlasyny, höwesini hormatlaýaň. Sag bol, Taňry
ýalkasyn! Ýogsa-da talyp bolupsyň
diýip, eşitdim. Men seni gutlaýan!
— Sag bol, Senem! Nesip bolsa ik-üç ýyldan
senem talyp bolarsyň — diýeninde Sanjaryň sesi birhili sandyrap gitdi. Sandyramazça hem
däldi. Indi onuň garşysynda birwagtky çepiksije Senem däl-de, uzyn örüm gara saçlaryny tolkun atdyryp duran peri
sypat näzenin durdy. Bu ýagdaýy duýan Senem birhili uýaljyrady, aljyrady. Onuň
ýaňaklary gyzardy, ilkinji gezek gyzlyk dünýäsinde täsin tolgunmalar bolup
geçdi. Olar sözsüz sözleşdiler, soňam syrly garaýyşlar bilen hoşlaşdylar. Şol
günden beýläk Sanjar her gün Senem
dagynyň toparynyň gelmegine sabyrsyzlyk bilen
garaşdy. Ýöne olar geler ýerde gelmediler. Bu günem bir bahana bilen Sanjar
Senemleriň öýüne bardy. Ol gapydan ätläninden Şarmyrat aganyň
at esbap goýýan külbesine gözi düşdi. Şol pursat halypasy göz öňünde
janlandy. Egnine ýek taý donuny atyp, ýylgyryp, özüne garşy agras ädimläp gelýän ýaly duýuldy. Sanjar «Öýde kim bar» diýen äheň bilen çala
ardynjyrady. Gapynyň tutusy iki tarapa syryldy. Senemiň aý kibi ýüzleri
ýalpyldap gitdi. Iki ýaş juwan bir-birlerine garap, dymyp galdylar. Bir pursat
Sanjar näme üçin şu ýere gelendigini unutdy. Serinde dagynyk pikirler bahana
araýardy. «Allajanlarym, näme diýsemkäm?» diýip, alasarmyk duýgulara
basmarlanyp durka, Senem onuň serini dumanladyp duran pikirlerden halas etdi.
— Wiý,
Sanjar bolup durşuň näteňet? Gel gir öýe, ejem bilen salamlaş!
— Salam Senem,
öňümizdäki şenbe güni aýlawda üç, iki ýaşar atlaryň bäsleşigi bolýar. Men şoňa
seni çagyryp geldim. Çeper daýza bilenem salamlaşaýyn — diýip, öýe girdi. Ol
Çeper ejä hormat bilen salam berdi.
— Älik salam
ogul, tüweleme goç ýigit bolupsyň. Atalary barka, kiçiräk oglankaň görenim.
Ondan bäri birnäçe ýyl geçipdir. Tüweleme, henizem gaýyn atamyň kesbini dowam
etdirip ýörmüň. Eliň-gözüň dert görmesin. Kesbiňden kemal tap ogul — diýip, Çeper
eje hamsykdy. Sanjar bilen Senem ýerli-ýerden göwünlik berip, Çeper ejäni
köşeşdirdiler. Olar bir salym öten-geçeni ýatlap gümür-ýamyr etdiler. Sanjar
Çeper eje bilen Senemi şenbe güni geçjek baýramçylyk ýaryşyna çagyrdy. Senem şol gün öz toparlarynyň
hem aýlawda çykyşlarynyň bardygyny, şol ýerde görüşjekdiklerini aýdanynda Sanjaryň depesi
Göge ýetdi. Ýigidiň aşyk gözleri Senemiň ala gözlerine bakyp, sabyrsyzlyk bilen
garaşjakdygyny duýdurdy. Ol mähirli sabollaşyp çykyp gitdi.
Bu gün
paýtagtyň gündogarynda ýerleşýän aýlawyň mähellesiniň şowhunyndan gep-üýn alşar ýaly däldi. Gün naýza
boýy ýokary galanda eýýäm çapyksuwarlar lybaslaryny geýip, ýaryşa gatnaşýan atlaryň
töwereklerinde gyr-gyr aýlanýardylar. Seýisgärler olara ýoluň orta gürpüne
çenli atyň başyny çekip gitmelidigini, pellehana aýlawyna öwrülende atyň
jylawyny doly goýbermleidigini, atlara gamçy çalmaly däldigini öwran-öwran
nygtaýardylar. Olaryň arasynda Sanjar hem bardy. Eýýäm birinji çapyşykda Sanjar
öz Gara gaýçagy bilen gatnaşýardy. Ýöne
ol birhili biynjalykdy, ýygy-ýygydan Aýlawyň demirgazyk burçuna seredýärdi. Şol
tarapdan Senem öz topary bilen
gelmelidi. At çapyşyk başlandy.
Märekäniň şüweleňi has hem artdy. Her kim öz janköýerlik edýän atynyň
adyny tutup gygyrýardy. Sanjaryň jylawyny tutan atlarynyň birnäçesi ýeňiji
boldy. Ýaryş tamamlandy, baýrak gowşurylyşyk
dabarasy başlandy. Märekäniň çetinde bu pursaty synlap duran Senem Sanjara
buýsançly nazaryny dikýärdi. Ýigit bu garaýşy duýan ýaly şol tarapa ýalt edip seretdi. Onuň
gözleri özüne bakyp owadan ýylgyrýan Seneme düşdi.
Az wagtdan uly şowhun turuzyp atly jigitler, çapyp barýan atyň üstünde
dört-bäş sanysy Piramida bolup, käsi bolsa atyň aşagyndan geçip, süýnüp barýan
bedewiň üstüne ylgap münüp, garaz oýun baryny görkezip, märekäniň kalbyny
joşdurdylar. Ruhy göterilen märeke, olara öz minnetdarlyklaryny bildirip,
joşgunly el çarpdylar. Ine-de, iki örüm saçlaryny tolkun atdyryp dal bedewiň üstündäki
gözelleriň görkezme çykyşlary başlandy. Görsene nähili gözellik! Inçe bil
bedewler üstünde, galam gaş, gara göz, mar kibi towlanýan iki örüm saçly
türkmen gözelleri! Gözelllik içre gözellik ýaraşar eken. Bu ne ajaýyplyk. Atlar
her gezek Sanjaryň deňinden öwrüm edenlerinde aşyklar bir-biri bilen
didarlaşýardylar. Olaryň gözlerinde
bolsa söýgi ody uçganaklaýardy.


text:
27 Kasım 2015 Cuma
Baýramaly Etrabynda Et-Süýt Toplumy Gurulýar
Baýramaly etrabynyň “Täze durmuş” daýhan birleşiginiň çäklerinde häzirki zaman maldarçylyk toplumynyň gurluşygyna başlanyldy. Onuň taslama kuwwatlylygy ýylda 50 tonna süýdi we 60 tonna sygyr etini öndürmäge niýetlenendir. 100 gektar meýdany eýeleýän bu desgany Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy bolan “Ak hünji” hususy kärhanasy gurýar.
Bu ýerde sygyrlaryň 200-ne we göleleriň 110-na niýetlenen, mallara gezim etmäge ýeri bolan ýataklaryň iksi, dolandyryş-durmuş binasy, gorag jaýy, her biri 100 kub metr sygýan ýangyn garşy uly göwrümli gaplaryň ikisi we iki sany agyz suwy üçin niýetlenen uly göwrümli gaplaryň ikisi we beýleki desgalar gurular.
Toplumyň çäkleriniň ýedi ýarym müň inedördül metr meýdanyna asfalt örtüler, on müň inedördül metre golaý meýdany gök baglyga büreler. Gözbaşyny Garagum derýasyndan alyp gaýdýan suw suwaryş akabasy arkaly suw batlandyryjy başnýa gelip gowşar.
Iýmleri mehanizimleşdirilen usulda paýlaýan we galyndylary aýyrýan birinji mal ýatagy gurnamaga taýýar diýlen ýaly. Beýleki desgalarda bolşy ýaly, bu desganyň hem ýerli howa şertleri we bina gurluşygynyň ata-baba däp-dessury göz öňnde tutulyp düzülen şahsy taslama boýunça düýbi tutulýar. Mallara fermanyň işgärleri tarapyndan ýokary mehanizimleşdirilen usulda ideg ediler. Demir karkasdan taýýarlanan binanyň diwarlary kerpiçden galdyrylýar we armirlenýär. Binanyň üçegi sendiç-panel bilen örtüldi, özi hem, şu ýylda “Ak hünji” HK önümçiligi ýola goýlan önümden. Kerpiçler bolsa ýerli kärhanalarda öndürilýän berk kerpiçlerdir. Demir konstruksiýalar demir sozulmalardan satyn alnyp, telekeçileriň öz güýçleri bIlen ýerine ýetirildi.
Häzirki wagtda gurluşyk işlerinde gerek bolan kerpiç örüjiler, kebşirleýjiler, gurnaýjylar, mehanizatorlar we işçi güýçleri ýeterlikdir.
Toplumyň özi bölünip berilen ýeriň diňe 5 gektar meýdanyny tutýar, galan 95 gektar meýdan bolsa iýmlik binýady üpjün eder. Bu ýekeje giden ekin meýdany bolman, ol köp gektarlara bölünen ýerler bolup, ynsanyň gujurly elleri bilen bejerilen ýerlerdir. Onuň bir bölegi edil eliň aýasy ýaly tekizlenip, oňa ýorunja ekilendir. Beýleki bölegine bolsa mekgejöwen ekilip, onuň eýýäm birinji hasyly ýygnaldy. Bölünip berilen ýerlerde işler telekeçiler tarapyndan şu ýylyň başynda ýaýbaňlandyryldy. Gysga wagtyň içinde ot-iýmlik binýadyň düýbi berk tutuldy. Onuň gerek bolan mukdaryny artdyrmak bolsa toplumyň gurluşyk işleriniň tamamlaýjy tapgyryna gadam basmagy bilen bagly bolar. Baýramaly etrabynda gurulýan maldarçylyk toplumy Mary welaýatynyň etraplarynda telekeçiler tarapyndan gurulýan şular ýaly onlarça desgalaryň biridir. Olary arasynda hem et-süýt, hem guşçulyk fermalary bardyr. Şol Baýramaly etrabynda geçen ýyl ýylda 8 million ýumurtga we 1000 tona guş etini öndürýän guşçulyk toplumy ulanmaga berildi. Bu desga ýerli hususy kärhanasynyň hünärmenleri tarapyndan ýerine ýetirildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Paýtagtymyzda Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günleriniň ýapylyş dabarasy boldy. Magtymguly adyndaky milli sazly drama teatrynda geçirilen iki ýurduň sungat ussatlarynyň bilelikdäki konserti dabaranyň jemleýji çäresi boldy.
Dostlugyň we döredijiligiň baýramçylygyna öwrülen bu giň gerimli medeni çäre türkmen-eýran gatnaşyklaryny has-da ösdürmäge hyzmat etdi.
Şu waka mynasybetli Aşgabada goňşy ýurduň medeniýet ulgamynyň wekilleriniň uly wekiliýeti geldi, munuň özi kärdeşleriň arasynda göni gatnaşyklary ýola goýmaga, tejribe alyşmaga hem-de ynsanperwer hyzmatdaşlygyny giňeltmäge ýardam etdi.
Eýran medeniýetiniň günleriniň çäginde geçirilen çäreler aşgabatlylary we paýtagtymyzyň myhmanlaryny dostlukly halkyň sungatynyň köpdürlüligi, onuň özboluşly däpleri, degişli ulgamda gazananlary bilen tanyşdyrdy. Sazandalaryň, döredijilik toparynyň, çagalar toparynyň çykyşlary, eýran kinolarynyň görkezilmegi, amaly-haşam sungaty sergisiniň, döredijilik duşuşyklarynyň guralmagy EYR-niň taryhy we şu güni barada düşünjämizi ep-esli artdyrdy.
Döwlet şekillendiriş sungaty muzeýinde geçirilen çäräniň çäklerinde guralan sergi goňşy ýurduň amaly-haşam sungatynyň we halk senetleriniň gadymy köklerini, özboluşlylygyny we yzygiderliligini şöhlelendirdi.
Bu ýerde demirden, agaçdan, gönden, daşdan ýasalan bezeg önümlerini, zergärçilik şaý-seplerini, gap-gaçlary—guşlaryň we haýwanlaryň şekilleri, edebi eserlerden gahrymanlaryň şekilleri bilen bezelen dürli güldanlary, küýzeleri, mejimeleri synladylar.
Şeýle hem milli lybaslar, meşhur eýran matalary, halyçalar, çeper bezelen agaç gapyrjaklary, berçinler görkezildi. Syrçaly hem-de toýundan ýasalan, dürli görnüşdäki we owadan güller salnan serwizlerden, pöwrize daşlaryndan ýasalan önümler ünsüňi özüne çekýär.
Mata böleklerinden döredilen suratlar sergä gelenlerde aýratyn gyzyklanma döretdi. Eýranly ussatlaryň işlerinde Eýranyň tebigaty, binagärligi, meşhur ýerleri hem-de dünýä gözellikleri, dürli öwüşginli portretler we durmuş pursatlary öz beýanyny tapdy. Kalligrafiýa pannolary gözelligi boýunça haýran galdyrdy, olaryň ýüzünde dürdäne setirler, şol sanda beýik türkmen şahyry Magtymguly Pyragynyň goşgularyndan ybarat bolan setirler bezedi.
Fotosuratlaryň sergisi türkmenistanlylary Eýranyň syýahatçylyk ulgamynyň mümkinçilikleri bilen tanyşdyrdy. Ýörite diwarlyk bu ýurduň kitap önümlerine bagyşlandy.
Bu serginiň aýratynlygy ähli gymmatlyklaryň häzirki döwre degişlidiginden ybarat bolup, olar nesilden-nesle geçirilip gelinýän senediň syrlary esasynda döredilmeginde jemlenýär. Galyberse-de, tälimçilik okuwlary gyzykly bolup, olaryň dowamynda sergä gelenler önümiň üstünde işlemegiň barşyna syn etdiler, isleg bildirenler bolsa bu işe gatnaşmak mümkinçiligine eýe boldular.
Eýranly sazandalaryň we çagalar tans toparynyň çykyşlary hem-de bu ýerde ýaýbaňlandyrylan tagamlaryň sergisi baýramçylygyň şowhunyny has-da artdyrdy, bu ýere gelenlere bolsa milli tagamlar hödür edildi.
Bu ýagdaý şu gün Döwlet gurjak teatrynda hem äşgär duýuldy. Onuň sahnasynda goňşy ýurtdan gelen çagalar toparynyň hem-de paýtagtymyzyň ýaş artistleriniň çykyşlary guraldy. Bu arkalaşyk biziň halklarymyzyň arasyndaky ajaýyp gatnaşyklaryň geljeginiň girewi bolup durýar.
Bu gün eýranly wekiliýet üçin Döwlet sirkine baryp görmek çäresi guraldy. Bu ýerde olary türkmen atlylary we sahna ussatlary joşgunly çykyşlary bilen garşyladylar.
Magtymguly adyndaky milli sazly drama teatrynda guralan Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günleriniň ýapylyş dabarasy paýtagtymyzyň döredijilik işgärleriniň, jemgyýetçiliginiň, habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirildi.
Soňra bolan baýramçylyk konsertiniň maksatnamasyna eýranly we türkmenistanly artistleriň dürli öwüşginli çykyşlary girdi. Olaryň ýerine ýetirmeginde halk we häzirkizaman aýdymlary hem-de sazlary, folklor we tans çykyşlary ýaýbaňlandy. Çykyşlaryň her biri parahatçylygyň we dostlugyň bähbidine birleşmek pikirini, öçmejek umumadamzat gymmatlyklarynyň dabaralanmagyny alamatlandyrdy.


text:
15 Ocak 2017 Pazar
Birža Täzelikleri
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 20-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Beýik Britaniýadan we Şweýsariýadan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awiokerosini, awtobenzini we gidroarassalanan dizel ýangyjyny satyn aldylar. Bulardan başga-da Russiýadan, Hytaýdan, Türkiýeden, Owganystandan gelen işewürlere daşary ýurt walýutasyna azyklyk bugdaý, nah ýüplük, pagta-süýümi, pagta galyndylary ýerlenldi. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 42 million 514 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýanyň işewür toparlarynyň wekilleri jemi 1 million 290 müň manatlygagolaý bolan nah ýüplügi satyn aldylar.
Içerki bazarda ýurdumyzyň telekeçileri 1 million manatlyk azyklyk bugdaý, nebit bitumyny satyn aldylar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türk metbugatynyň gysgaça mazmuny
Gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlary hakyndaky habarlar gündelik gazetlerde giň beýan tapýar
“Star” gazeti “Ýyldyrym Ýewropa jerime çeker” söz başyly habarynda Premýer ministr Binali Ýyldyrym resmi sapar bilen Türkiýä gelen Makedoniýanyň Premýer ministri Zoran Zaew bilen bolan duşuşygyndan soň beýanat berendigini ýazýar.
Beýanatynda Zeýtun şahajygy operasiýasy barada durup geçen Premýer ministr Ýyldyrym “ Eger Türkiýe bu ýerlere eýe çykmasa, hem bosgun krizisi , hem-de terror tolkuny sebäpli Ýewropa munyň jerimesini çekmeli bolar. Emma gynansakda ÝB bu hakykaty ýeterlik derejede görüp bilmeýär” diýdi.
“Haber Türk” gazeti “Wise-premýer Çawuşogly; ABŞ-nyň tutumy gatnaşyklaryň bökdelmegine sebäp bolup biler” söz başyly habarynda Wise-premýer Hakan Çawuşogly TRT-ä gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlary hakynda beýanat berendigini aýan edýär.
Wise-premýer Hakan Çawuşogly ABŞ-nyň Goranmak ministrligi Pentagonyň 2019-njy ýyldaky bujetinde Siriýa demokratik güýçleri adyny ulanýan terror guramasy PÝD/PKK-a tälim ber-üpjün et taslamasy üçin 300, gurama gurdurlan serhet howpsyzlyk güýji üçin hem 250 million dollaryň bölünip berilmegi barada “ABŞ-nyň bu tutumy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň bökdelmegine sebäp bolup biler” diýdi.
“Ýeni Şafak” gazeti “Tillersonyň saparynyň öňüsyrasynda Çawuşoglundan möhüm ýüzlenme” söz başyly habarynda Daşary işler ministri Mewlüt Çawuşoglynyň ABŞ-nyň Döwlet sekretary Reks Tilleronyň Ankara gurajak saparynyň öňüsyrasynda möhüm beýanat berendigini ýazýar.
ABŞ-nyň beren sözüni ýerine ýetirmeýändigini ýatladan Daşary işler ministri Çawuşogly “Ýa düzeler ýada gatnaşyklar dolulygyna bökdeler” diýdi.
“Watan” gazeti “Ýene-de bir ýurt Türkiýeden dik uçar satyn alar” söz başyly habarynda Filippiniň Goranmak ministri Delfin Lorenzanyň umumy maksatly dik uçar satyn almak üçin Türkiýe, Koreýa, Russiýa we Hytaý bilen şertnama baglaşmak barada pikir edýändikleri hakyndaky sözlerine ýer berýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri öz günbatar balkan ýurtlaryndaky kärdeşlerini amala aşyrylýan reformalaryň depginini dowam etdirmäge çagyrdy, ýöne regiondaky alty ýurduň haýsydyr biriniň 28 agza döwletden ybarat ÝB-a ýakyn gelejekde goşuljakdygy ýa-da goşulmajakdygy barada hiç zat aýtmadylar.
17-nji maýda Bolgariýanyň paýtagty Sofiýada geçirilýän sammit Ýewropa Bileleşiginiň liderleri bilen günbatar balkan ýurtlarynyň arasynda soňky 15 ýylyň dowamynda geçirilýän şuňa meňzeş ilkinji duşuşykdyr.
Bu duşuşyk Serbiýanyň, Bosniýanyň, Çernogoriýanyň, Kosowanyň, Makedoniýanyň we Albaniýanyň Ýewropa Bileleşigine effektiw agzalygy baradaky meselä däl-de, olaryň bileleşige has berk integrasiýasy dogrusyndaky tagallalara gönükdirilendir.


text:
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiýosy (RFE/RL) internet ulanyjylaryň şahsy gizlinligine we internete gözegçiliksiz girmäge we öz isleglerine görä ulanamaga hak-hukuklarynyň bardygyna ynanýar. Biz diňleýijilerimize internet habaralaryny päsgelçiliksiz ýagdaýda ýetirmek üçin iki görnüşdäki maglumaty özümize alýarys: RFE/RL-de çap bolýan makalalary e-mail arkaly ýetirmek üçin e-mail adreslerini soraýarys, şeýle hem sahypamyzyň ulanylyşy barada umumy statistiki maglumaty ulanýarys.
E-mail Adresler
RFE/RL-yň internet neşirlerine abuna bolmak isleýänler öz islegleri boýunça meýletin ýagdaýda e-mail adreslerini bize ýazýarlar. RFE/RL şeýle maksat üçin ýazylan e-mail adresleri üçünji tarapa hiç hili ýagdaýda mälim etmeýär. Şeýle hem abunalaryň sanawy internet neşirlerini ýaýratmak maksadyndan başga hiç zat üçin ulanylmaýar. Abunaçylar islendik wagt islendik neşirýatlara web sahypamyzda we neşirleriň özünde gorkezilen usulda abuna bolmakdan ýüzöwrüp bilerler. Eger abunaçylykdan ýüzöwurmek islän wagtlary kýnçylyk çýkan ýagdaýynda, biziň işgärimiz bilen neşirlerde görkezilen e-mail adres arkaly ýa-da biziň Internet Bölumimiz (hat@azatradio.org) e-mail adresi arkaly habarlaşyp bilerler.
Statistiki Maglumat
Beýleki websaýtlaryň neşirýatçylarynyň aglabasy bilen bir hatarda ulanyjylar RFE/RL-yň web sahypasyna girenlerindäki maglumatlary RFE/RL özünde jemleýär. Şeýle edilmeginiň maksady bolsa web sahypa girenleriň umumy sanyny, haýsy ýurtlardan girilýändigini, we haýsy sahypalara has kop gyzyklanma görkezilýändigini bilmekdir. Şeýle maglumat toplamak RFE/RL-e siziň, ýagny sahypany ulanyjylaryň, kimdigi barada maglumaty bermeýär, dine belli bir nomerli kompýuteriň RFE/RL-yň web serwerine girendigi barada habar almak bilen çäklenýär. Şeýle maglumatlardan düzülýän raportlary almak üçin saytyň haýsy sahypalaryna girilendigi barada maglumat berýän standart web brauzeryň ‘cookie’ atly häsiýeti ulanylýar. Şol ‘cookie’ atlandyrylýan funkisýa web sahypa her gezek girilen wagtyndaky sessiýada öz-özünden başlanýar we saytdan çykylan wagty öz-özunden bozulýar. Şeýle maglumatlar arkaly düzülen raportlar diňe RFE/RL –yň öz içinde we web sahypanyň işleýişini ulanyjylaryň talaplaryna laýyk işlemsesini üpjün etmek üçin ulanylýar. Sorag we komentariýalaryňyzy (hat@azatradio.org) adresine ýazyň.


text:
"Ýok!" diýmäni başar!
Öz pikiriňi gazapsyz we ynamly goramagyň düzgünleri: Ilki bilen özüň näme işleýänligiňi bil we öz pikiriňi açyk aýt.
Ýatda sakla! Eger-de sen näme işleýänligiňi anyk bilmeseň, saňa täsir etmek aňsat bolar.
- Diňe "Ýok" diýip boýun gaçyr!
- Boýun gaçyr we git: "Men islämok. Men öýe gitmeli".
- Boýun gaçyr we deregine başga bir zat teklip et: "Meň pikirimçe bu gowy pikir däl. Gel gowusy......"
- Boýun gaçyr we minnetdarlyk bildir: "Ýok, sag bol".
- "Lenç edilen plastinka" usuly - boýun gaçyrýanlygyňy gaýta-gaýta aýdyber: "Ýok", "Sagbol, ýok", "Men islämok diýdim ahyry".
- Boýun gaçyr we gürrüňi başga tema geçir: "Ýok! Gowusy meň sana aýtjak zadymy diňlesene".
- Öz garaýşyňy, gürrüňdeşiň haýyşyna ýa-da talabyna jogabyňy sypaýyçylyk bilen beýan et. Mysal üçin: "Ýok, sag bol. Men islämok.....".
- Goldaw üçin beýlekilere ýüzlen: "Muny etmeseň gowy bolar. Şeýle dälmi oglanlar?".
- Gürrüňdeşiň duýgularyny nazarda tut we sarpa goý, minnetdarlyk bildirmegi unutma: "Teklibiň üçin sag bol, ýöne...."
- Öz garaýşyňy düşündir, öz islegiňi ýa-da duýgyňy delillendir. Mysal üçin: " Besdir! Ýene-de bir gaýtalasaň onda....."


text:
Türkmen samboçylarynyň Aziýanyň çempionatyndaky üstünlikli çykyşy
Mongoliýanyň paýtagty Ulan-Bator şäherinde geçirilýän sambo boýunça Aziýa çempionatynda milli ýygyndy toparymyz 11 medal, şol sanda bäş altyn, 2 kümüş we 4 bürünç medal gazandy. Çempionata ýurdumyzdan 13 türgen gatnaşýar.
Söweş sambosy boýunça türgenlerimiz bäş altyn medaly gazanyp, aýratyn tapawutlandylar. Ýokary agram derejesinde (100 kilogramdan ýokary) çykyş eden Babajan Iwadullaýew ýokary baýraga eýe bolup, Aziýanyň häzirki çempiony derejesini tassyklady. Geçen ýyl bu türgen Daşkentde geçirilen ýaryşda 100 kilograma çenli agram derejesinde birinji orny eýeläpdi.
Çary Annagurbanow (100 kilograma çenli), Jawlanbek Madaminow (82 kilograma çenli), Rustam Penjiýew (74 kilograma çenli) we Kerimberdi Döwletow (62 kilograma çenli) bu görnüşde ýeňijiler boldular.
Abdylla Babaýew (68 kilograma çenli) we Ruslan Ýusupow (57 kilograma çenli) çykyş edip, kümüş medala eýe boldular.
Söweşjeň sambo boýunça Arslan Ymamow (90 kilogram), Gurbanmuhammet Jollaýew (50 kilogram) üçünji derejeli hormat münberine çykdylar.
Sport sambosy boýunça zenanlaryň arasynda Gülnar Haýytbaýewa (68 kilogram) we Zyba Orunowa (64 kilogram) bürünç medal gazandylar.
Aziýanyň çempionatynyň çäklerinde Türkmenistanyň ýygyndy topary umumy medal hasabynda ikinji netijäni görkezdi.
Çeşme: turkmenistan.gov.tm


text:
Owgan paýtagty Kabulda we gündogar welaýat Nangarharda bolan aýry-aýry hadyslarda azyndan iki adam öldi, on adam ýaralandy diýip, resmiler 2-nji dekabrda habar berdiler.
Jelalabatdaky Tele-radio stansiýanyň golaýynda bolan üç tapgyr partlamada owgan howpsuzlyk güýçleriniň iki agzasy öldürildi, altysy ýaralandy diýip, Nangarhar welaýatynyň gubernatorynyň sözçüsi Attaullah Khugyani aýtdy.
Ilkinji partlama rikşa berkidilen magnit bombasy sebäp boldy. Beýleki iki partlamanyň sebäpleri heniz aýdyň däl.
Adynyň aýdylmazlygyny soran polisiýa ofiseri partlamalaryň biriniň howpsuzlyk güýçlerini nyşana alyp, bir polis ofiserini öldürendigini, üçüsini ýaralandygyny aýtdy.
Kabulda owgan goşunyna esgerlige çagyrýan ýazgynyň golaýynda partlan magnit bombasy dört sany asuda adamy ýaralady.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani ABŞ 2015-nji ýylda baglaşylan ýadro ylalaşygyndan çyksa, muňa ökünjekdigini, sebäbi öz ýurdunyň prezident Donald Trampyň bu düýpli ylalaşyk barada geljek islendik kararyna garşy durmak üçin planlarynyň taýýardygyny aýtdy.
"Biziň Tramp tarapyndan ýadro ylalaşygy babatda gelinjek islendik karara garşy durmak üçin planlarymyz bar” diýip, Rohani 6-njy maýda Eýranyň demirgazyk-günbatarynda sözlän sözünde aýtdy we onuň sözleri döwlet telewideniýsei arkaly köpçülige ýetirildi.
"Eger-de Amerika ýadro ylalaşygyny terk etse, siz bahym görersiňiz, munuň yzy taryhy ökünje ýazar” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Emma Rohani, eger-de ABŞ bu ylalaşygy terk etse, Eýranyň nähili reaksiýa bildirjegini anyklaşdyrmady.
Ýöne ol Trampyň geljek kararyna garaşmak bilen, hususan-da Eýranyň Atom energiýasy guramasyna, “zerur bolan buýruklary” berendigini aýtdy.
Tramp, eger-de ýewropaly ýaranlary onuň “elhenç kemçilikkerini” 12-nji maýa çenli düzetmeseler, ABŞ-nyň Eýran bilen baglaşylan ýadro ylalaşygyndan çykjakdygyny aýdyp, haýbat atdy.


text:
Habarlar 4 may 2018
Ykdysadyýet
Iýun aýynda TNGIZT-de aýratyn üýtgeşik sypatly polipropilen plýonka çykarylyp başlanar
Täze enjam zawodyň hünärmenlerine TNGIZT-de öndürilen polipropilenden alynýan önümleriň görnüşini artdyrmaga mümkinçilik berer. Ýylda ýerli çig maldan dürli görnüşli we dürli zatlara niýetlenen, şol sanda azyk önümlerini we senagat harytlaryny gaplamaga niýetlenen pleýonkanyň 20 müň tonnadan gowragy taýýarlanylar.
Ykdysadyýet
Türkmenabatly himiýaçylar kükürt kislotasynyň eksportyny ardyrýarlar
Kärhana Merkezi Aziýa sebitinde ýokary hilli kükürt kislotasyny öndürýän iň iri önümçilikdir. 2016-njy ýylyň 7-nji iýulynda döwlet baştutanynyň gatnaşmagynda ýylda 500 tonna kükürt kislotasyny ömdürmek boýunça senagat toplumyny işe girizmäge badalga berildi. Ýokary tehnologiýaly önümçilik gije-gündiziň dowamynda işledilip, 1 müň tonnadan gowrak kükürt kislotasy çykarylýar.
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Myradowa söz berdi. Wise-premýer 2018-nji ýylyň ýanwar — aprel aýlary üçin makroykdysady görkezijiler barada hasabat berdi. Wise-premýeriň habar berşi ýaly, hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda milli ykdysadyýetimiziň okgunly ösüşini üpjün etmek boýunça toplumlaýyn çäreleriň geçirilmegi netijesinde, ähli pudaklarda oňat netijeler gazanyldy.
Jemgyýet
Harby däpleriň mirasdüşerleri: türkmen topragyndaky asudalyk ygtybarly goralýar
Türkmen halkynyň harby däpleriniň mirasdüşerleri, Watanymyzyň merdana goragçylary özlerini nobatdaky gezek watandaşlarymyzyň asuda durmuşynyň goragynda duran kuwwatly, mizemez we jebis güýç hökmünde görkezdiler.
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany
Halykdurdy Annadurdyýewiç Gurbanowy Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygy wezipesine belläp, ony Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygynyň orunbasary wezipesinden boşatmaly.
Resmi habar
Resmi habar
*** Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Sülgün Geldimyradowna Babaýewa Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipesine bellenildi.
Medeniýet
Türkmenistanyň Seuldaky diplomatik wekilhanasy ýurdumyzyň taryhy-medeni mirasyna bagyşlanan tanyşdyrylyş geçirdi
Ýurdumyzyň Seuldaky diplomatik wekilhanasynyň gurnan wideo-tanyşdyrylyşy Koreýanyň ylmy jemgyýetçiliginiň wekillerini türkmen halkynyň baý taryhy-medeni we ruhy mirasy, pederlerimiziň dünýä siwilizasiýasynyň ösüşine goşant ägirt uly goşandynyň özboluşly subutnamalary bilen tanyşdyrdy.


text:
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi 2017-nji ýylyň 16-njy oktýabrynda sagat 15.00-da Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy mynasybetli gurnalan “Garaşsyzlyk bilen galkynýar Watan”
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi 2017-nji ýylyň 16-njy oktýabrynda sagat 15.00-da Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy mynasybetli gurnalan “Garaşsyzlyk bilen galkynýar Watan” atly serginiň açylyş dabarasyna gatnaşmak we sergini synlamak isleýänleriň hemmesini myhmançylyga çagyrýar.
Garaşsyzlyk bilen galkynýar Watan
- Garaşsyzlyga guwanmak, Watany, halky söýmek bagtdyr.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow
Garaşsyzlyk mukaddes düşünjedir. Ol özünde ägirt uly many-mazmuny jemlemek bilen, eziz Watanymyzyň şöhratly geçmişine, şu gününe we geljegine akyl ýetirmäge mümkinçilik berýär.
26 ýyl mundan ozal halkymyz döwlet Garaşsyzlygyna eýe boldy. 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda kabul edilen “Türkmenistanyň Garaşsyzlygy we döwlet gurluşynyň esaslary hakynda” Türkmenistanyň konstitusion Kanuny halkymyzyň garaşsyzlyga bolan erk-isleginiň hukuk binýadyny emele getirdi.
Agzybir türkmen halky Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlyk baýramyna uly zähmet sowgatlary bilen barýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurdumyz özüniň saýlap alan döredijilik, ynsanperwerlik we giň möçberli özgertmeler ýoly bilen ynamly gadam urýar.
Garaşsyz watanymyzda geçýän her ýylyň öz ýatdan çykmajak aýratynlygy bolýar. Üstümizdäki ýylyň Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilmegi, sentýabr aýynda paýtagtymyzda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçirlip, onda türkmen türgenleri uly üstünlige eýe bolmagy 2017-nji ýyly beýleki ýyllardan tapwutlandyran esasy aýratynlyklaryň biridir. Bu oýunlaryň geçirilýän günleri halkymyzyň baý medeniýetini, ruhy we maddy mirasyny ýene bir gezek dünýä tanatmak, wagyz etmek üçin hem ajaýyp pursat boldy. V Aziýa oýunlaryna gatnaşmaga we tomaşa etmäge gelen daşary ýurtly türgenleri, janköýerleri we myhmanlary halkymyzyň köpdürli gymmatlyklary bilen ýakyndan tanyşdyrmak maksady bilen Olimpiýa şäherçesindäki Jemgyýetçilik medeniýet merkezinde türkmen halkynyň baý medeniýetine, ruhy we maddy mirasyna bagyşlanan ýörite sergi gurnaldy. Bu sergide Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň gaznalarynda goralyp saklanylýan gymmatlyklara uly orun berildi.
Bu gün mähriban diýarymyzda uly toý. Türkmen halkynyň garaşsyz döwlet barada köp asyrlaryň dowamynda eden arzuwynyň hasyl bolanyna 26 ýyl doldy. Şu mynasybetli Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň ähli ýerinde baýramçylyk dabaralary giňden ýaýbaňlandyrylýar. Bu şanly sene mynasybetli Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde hem “Garaşsyzlyk bilen galkynýar Watan” atly baýramçylyk sergisi gurnaldy. Onda aýry-aýry pudaklarda garaşsyzlyk ýyllarynda gazanylan üstünlikler, ýetilen sepgitler barada gürrüň berilýär. Sergi muzeýiň gaznalarynda goralyp saklanylýan eksponatlaryň esasynda taýýarlanyldy. Sergide hormatly Prezidentimiziň pähim-paýhasdan doly kitaplary, ussat nakgaşlaryň eserleri, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüni wasp edýän ajaýyp zergärçilik, sungat eserleri, çeper elli halyçylarymyzyň döreden şekilli ajaýyp halylary we beýleki muzeý gymmatlyklary orun aldy.


text:
Irna habarlar gullugynyň beren habaryna görä,Palestinanyň daşary işler ministri Riaz Al-Maleki Sionist režimi bilen gaýtadan barlyşyk gepleşiklere girişmek Palestinanyň üýtgemez usuly esasynda onuň bitaraplygyna baglydyr we Palestina dolanşygyndan utuk almak niýeti bilen bolmaly däldir diýdi.
Riaz Al-Maleki şeýle-de golaý geljekde täze ideýany öz içine alýan Palestinanyň täze taslamasy bütindünýä köpçüligine yglan ediljekdir diýip sözüne goşdy.
mundan öňürti Palestina dolanşygynyň başlygy Mahmut Abbas Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky barlyşyk gepleşikleri ileri äkitmek niýeti bilen Amerikanyň prezidenti Donald Trumpyň häzirki asryň söwdasy atlandyrlan täze taslamasy Palestinalylaryň ýüzüne urlan şarpyk hemde 1993-nji ýylda gol çekilen Oslo ylalaşygynyň bozulmagy hökümindedir diýip nygtapdy.


text:
Gülüstan welaýatynda ekinçilik çygmallarynyň bolelinligi sebäpli, olary dolanyşyga göýbermek üçin dürli senagat zawod, fabrik we kärhanalary gurulypdyr. 1996-njy ýylda 400 sany senagat desgalary önüm dolanşyklarynda iş dolandyrypdyrlar.»»»
Görkezilýän dannalary göz öňüne tutanyňda bu welaýatda senagat özgerişleriň ugurunda göýberilýän maýa goýumlary, köplenç ekeran önümlerine dahylly we baglanşykly senagat ösdürişlerini döretmäge niýetlenipdir. Welaýatda bu ugurdaky dolanşyklarda işleýän senadat kärhanalaryň iň ähmiýetlisi aşakdakylardan ybarat bolýar.
1. 31 sany dolanşykda duran bugdaý ununy öndürýän degirmen kärhanalary we birnäçe hem gurluşykda duran.
2. 30 toplum pagta arassalaýjy kärhanalary; bütin Eýran boýunça pagta arassalaýjy kärhanalaryň ýarysyny öz içine alýar.
3. 10 toplumdan köp makaron(unaş) önümleri dolanşykda we birnäçesi hem gurluşykda duran.
4. DSP önümini öndürýän 3 toplumdan ybarat kärhana; bütin Eýran boýunça iň uly önüm toplumy hökmünde hasaba alynýar.
5. 3 toplum ýag çykaryjy we ýag arassalaýjy (Alyabadyň “Hawerdeşt”) firmasy welaýat we Eýran boýunça iň uly ýag çykaryjy toplumlardan biri hasaplanýar.
Welaýatyň ähli şäheristanlarynda dürli senagatlar ornaşypdyr. Şolardan 80 göterim senagat toplumlary Gürgen bilen Kümmetkowus şäheristanlarynda ýerleşipdir.
Gürgen şäheristanynda welaýat boýunça senagat toplumlaryň ýarysy dolanşykda durup senagat lisenziýasynyň 53 göterimini özüne jemlemek bilen welaýatyň ýokary derejede senagat ýerligini döredýär.
a).Fabrik senagatlary (tehnika boýunça):Welaýatyň oba hojalyk oazislerinde senagatyn dürli pudaklarynda aktiw fabrikler dolanşykda dur. Şolardan 500 toplum oba hojalyk fabriklerinde 5000 sany işçi iş dolandyrýarlar.
b).El senagaty: Bu welaýatda tehstil senagatynyň çyg maly hökmünde pagta bilen ýüň önümleriniň mukdarynyň kändigi sebäpli, olary el senagatda peýdalanýarlar.
1. Akgala senagat şäherçesi 56 gektar meýdany bilen Akgala şäheriniň 3 kilometrlik günortasynda (Gürgen şäheriniň ýolunyň gyrasynda.) ýerleşýär. Onuň bütin gurluşyklary ýagny köçeleri, suw setleri, tok we kanalizatsiýa hem-de, kanalizatsiýasynyň suw arassalaýjy enjamlary, birnäçe sany suw brow we üç sany nebit boçkasy şeýle hem edara bölümleri, ýangyn öçürüji we ammarlar ýaly enjamlar gurulup tamamlanypdyr. Häzir onda on toplum senagat bölümleri, makaron önümleri, galyplaýyş desgalar, plasmas önümleri we beýleki birnäçe gerekli önümler iş dolanşygynda alynyp barylýar.
2. Bendergez senagat şäherçesi 60 gektar meýdany bilen şäheriň günorta- gündogary çäklerinde ýerleşýär. Onuň düýp gurluşyklarynyň köpüsi gurulup birnäçe senagat toplumy bolsa, gurluşykda alynyp barylýar.
3. Kümmetkowus senagat şäherçesi 100 gektar meýdany bilen Kümmet şäheristanynyň 6 kilometr demirgazygynda ýerleşýar. Onuň gurluşygynyň ýarysyndan köpisi gurulupdyr.
4. Marawadepe senagat şäherçesi 90 gektar meýdany bilen Kelala şäheri bilen Marawadepe şäheriniň aralygynda ýerleşýär. Bu şäherçäniň 5% göterimi gurulup , galany bolsa, gurluşykda gidipdur.
Ýokardaky ýatlanan senagat şäherçeleriniň üstesine täzeden dört sany şäherçäniň meýilnamasy alynyp barylýar. Olar Kümmetkowus şäheriniň deri senagat şäherçesi, Gürgeniň senagat şäherçesi, Bendertürkmeniň senagat şäherçesi we Alyabat senagat şäherçesi ýaly gurluşyklardan ybarat bolýar.
Gülüstan welaýatynda oba hjalyk senagatynda hem şäherlerdäki ýaly bir hatarda kärhanaçylyk senagaty, fabrik we el senagaty ýaly pudaklar dolanşykda dur. Bu senagat dolanşyklaryny umuman iki topara bölmek bolýar. Bir topary fabrik senagatlary (tehnika boýunça), ikinjisi bolsa, el senagatlary görnüşde aýratynlaşdyryp bolar.
Türkmenler içeri maşgala gerekli hajatlaryny öz elleri bilen ýasap bilipdirler. Ýöne welin tehniki taýdan häzirki döwüriň senagat önümlerinden tapawutly bolupdyr .”[ ] 29 ... Dowamy ...


text:
Penşenbe güni ABŞ-da nebitiň çykarylyşynyň rekord derejä çenli artandygy baradaky habardan soňra, onuň etalon kysymlarynyň bahalary aşaklamagyny dowam edýär, diýip Interfaks Dow Jones-a salgylanyp habar berýär.
FactSet-iň maglumatlaryna görä, çarşenbe güni söwdalaryň netijeleri boýunça WTI-niň bahasy şu ýylda ilkinji gezek iň aşak derejä düşdi.
«Brent» söwda belgili nebitiň bahalary 0,29 göterim aşaklap, 65,32 dollara deň boldy. Öňküsi gündäki söwdalarda olaryň bahalary 2,02 göterim pese düşüp, dollara deň boldy. Bu görkeziji 22-nji dekabrdan bäri iň pes netijedir.
«WTI» söwda belgili nebitiň bahalary penşenbe güni 0,42 göterim aşaklap, 61,53 dollara deň boldy. geçenki söwdanyň netijesinde onuň bahasy 2,52 göterim pese düşüp, 61,79 dollara deň boldy. Bu bolsa 8-nji ýanwardan bäri iň aşak görkezijidir.
Citigroup-da çaklamaklaryna görä, ABŞ-da nebit önümçiligi tomsuň ahyryna çenli günde 11 mln barrelden geçip biler. Ýagny bu ýagdaý hökümetiň bu möçbere noýabr aýynda çykar diýen çaklamalaryndan has öň bolup biler.
«ABŞ-da nebitiň çykarylyşy 2018-nji ýylyň tutuş dowamynda täze rekord derejelere çykmagyny dowam eder» diýip bankyň bilermenleri belleýär.
ABŞ-nyň Energetika ministrliginiň Energetika ulgamynda maglumatlar müdirliginiň täzelikde neşir edilen bahalandyrmasyna görä, şu ýylda ABŞ-da nebitiň çykarylyşy ortaça günde 10,59 mln barrele, 2019-njy ýylda – 11,18 mln b/g deň bolar. Görkezijileriň ikisi hem geçenkiler bilen deňeşdirilende 3,1 göterim artykdyr.
ABŞ-da nebit ätiýaçlyklary 2-nji fewralda tamamlanan hepdede 1,9 mln barrel artyp, 420,25 mln barrele deň boldy, diýip çarşenbe güni ABŞ-nyň Energetika ministrliginde habar berildi.
Geçen hepdäniň netijeleri boýunça ABŞ-da nebitiň çykarylyşy 3 göterim artyp, günde 10,251 mln barrele deň boldy. Bu görkeziji hepdelik rekord görkezijidir.


text:
Türkmen zenany! Ol her bir dowürde-de haýsy bir iş bolsa-da, erkek kişiler bilen deň hatarda durupdyr. Olaryň watansöýüjiligi, asyllylygy, edep-ekramlylygy, edalylygy, merdi-merdanalygy asyrlardan-asyrlara geçip, nesillere görelde mekdebi bolup hyzmat edip gelýär.
Biz taryhymyza göz aýlanymyzda, türkmen gelin-gyzlarynyň döwleti dolandyrmakda, ony gorap saklamakda il bähbitli işleri edendiklerini bilýäris, olara guwanýarys, buýsanýarys.
Ata-babalarymyz daýaw, pälwansypat adamlara hemişe «pälwan» lakamyny beripdirler. Gadymy Köýtendag topragy hem pälwanlaryň köp ýeri hasaplanypdyr. 01 ýerde uly göreşler geçirilipdir. 01 göreşleriň geçiriljekdigi barada toý-märekelerde öňünden habar berler eken.
Ynha, günleriň bir güni uly toý tutulyp, onda pälwanlaryň göreşjekdigi habar berilýär. Bu toýa uzak illerden köp pälwanlar gelýär, olaryň içinde emiriň baş pälwany hem bar eken. Ýaryş başlanýar. Baş pälwan orta çykanda, onuň garşysyna çykjak pälwan tapylmandyr. Ýaryşyň emini: «Baş pälwana baş baýragy bermelimi, oňa garşy çykjak palwan ýokmy?» diýip, jar çekipdir. «Baş pälwana göreşmän, baş baýragy alyp gitmek aýyp bolar. Goý, ol meni ýykyp, baş baýragy alyp gitsin» diýip, märekäniň arasyndan çykan zenan sesine hemmeler üşerilişipdir. 01 zenan maşgala agyr işleri ýerine ýetirmekde güýjüni görkezip, pälwan adyny alyp ýören Aýdan eken. Bu teklibe gahary gelen baş pälwan: «Haçan görlen zat aýal bilen tutluşmak, otur ýeriňde!» diýip azgyrylypdyr. Aýdan bolsa: «Gaýratyň bolsa, çyk orta, al baýragyňy!» diýipdir. Göreş başlanýar, şol wagt ýerden ýokary tozan göterilýär. Bir seretseler, baş pälwan ortada çalam-çaş bolup ýatyrmyş...
Şu rowaýatdan görnüşine görä, Aýdan pälwan ýaly gujurly, gaýratly köýtendagly zenan pälwanlar Abadyň, Hajaryň, Aýbalyň meşhurlygy il içine ýaýrapdyr.
Törümiziň bezegi, kalbymyzyň guwanjy bolan owadan gelin-gyzlarymyz bu günki gün gözbaşyny asyrlardan alyp gaýdýan göreşde güýjüni synaýarlar. Biziň toý-baýramlarymyzyň hiç biri milli göreşsiz geçenok. öz güýjüni, kuwwatyny görkezip, garşydaşyndan üstün çykan pälwana halat-serpaýlar ýapylýar, hormat-sylag edilýär.
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli göreşiň nusgalyk we erkin görnüşlerini ösdürmäge, ony kämilleşdirmäge uly üns berilýär. Türkmenistanyň milli göreş boýunça erkekler we zenanlar ýygyndy toparlary häzirki wagtda sebit we dünýä ýaryşlarynda üstünlikli çykyş edip, döwletimiziň sport abraýyny ýokary göterip, ýaşyl Tugumyzy belentde parladýarlar. Olardan Gülbadam Babamuratowa, Nasiba Surkiýewa, Gülnar Haýytbaýewa ýaly zenanlarymyz ýaryşlarda ýeňiş gazanyp, altyn medallara mynasyp boldular.
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Bedenterbiýäniň we sportuň saglykdygyna, saglygyň bolsa ruhubelentlikdigine, bu ikisiniň bolsa sazlaşyp, dostluk ýollaryna alyp barýandygyna düşünýän parahatçylyk söýüji halkymyz gözel paýtagtymyz Aşgabatda geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna uly taýýarlykly geldi.
Ýaryşlaryň ilkinji günlerinden meşhur pälwan gyzlarymyz Gülnar Haýytbaýewa, Nasiba Surkiýewa. Zuhra Madraimowa, Laçyn Badaglyýewa dagy ýurdumyzyň milli ýygyndysyny altyn medallar bilen baýlaşdyrdylar. Harby gullukçy Zuhra Madraimowa ýaryşyň soňky günleri hem altyn medala mynasyp boldy. Ýaşyl Tugumyzy eline alyp, tomaşaçylaryň öňünden ylgap geçende, onuň gözündäki begenç gözýaşlary hemmeleri tolgundyrdy. 01 tomaşaçylar bilen bir hatarda oturan mähriban käbesiniň ýanyna baryp, onuň bilen begenjini paýlaşdy. Onuň ellerinden sypady. Gyzynyň birden bir ýerini agyrtmagyndan howatyrlanyp oturan enäniň şol wagtky tolgunmasy Zuhranyň ýeňşi bilen utgaşyp gitdi. Ýüz-gözleri gülüp duran ussat pälwan birsalymlyk argynlygyny unutdy.
— Her bir türgen ýaryşda ýeňmegi arzuw edýär. Garşydaşyňdan üstün çykmak üçin irginsiz türgenleşmeli. Men çagalygymdan oglanlar bilen oýnamagy gowy görerdim, şolaryň hereketlerini gaýtalardym. Oglanlar derrew biri-birini ýykmak bilen bolýarlar Belki, şu zatlar maňa-da täsir edendir. Men milli göreş bilen meşgullanyp başladym. Ýokary okuw mekdebinde-de özüme Nasiba Surkiýewany halypa tutundym. 01 maňa göreş tutmagyň inçe syrlaryny öwretdi. Men, ilki bilen, tilsimleriň zerurdygyna göz ýetirdim. Ynha, badak atyp ýykmaly göreş bar, guşakdan tutup ýykmaly göreş bar. Şu tilsimlere ussatlyk bilen erk edip bilseň, şonda garşydaşyňy ýeňip bilýän. Türgen üçin ähli ýaryşlar esasy bolup durýar. Şonuň üçinem biz hemişe taýýarlykly durmaly. Her bir gazanylýan ýeňiş ussatlyga tarap täze basgançak hasaplanýar.
Gürrüňdeşlige «Aşgabat 2017» oýunlarynda altyn medallaryň eýesi, milli göreş boýunça dünýäniň bäş gezek çempiony Gülnar Haýytbaýewa-da goşulýar:
— Biziň maşgalamyza obadaşlarymyz «Pälwanlar maşgalasy» diýýärler. Sebäbi üç erkek doganym toý-märekelerde göreşe çykardylar. Olara: «Bular her egninde bir adam göteräýmeli» diýşip guwanardylar. Meniňem şolara meňzäsim, çeýe we güýçli bolasym geldi. Bu barada doganlarymyň ýanynda agzanymda, olar meni goldadylar. Ilkinji tälim beren Batyr Hojagulyýew boldy. Men doganlarymyň we halypamyň ynamlaryny ödäp bilendigim üçin, özümi bagtly saýýaryn. Zuhranyň belleýşi ýaly, sport irginsiz zähmeti talap edýär. Bizde ussatlygyňy kämilleşdirmek üçin ähli mümkinçilikler bar. Şonuň üçin zenan pälwan bolmak gyzykly hem özüne çekiji.
Nusgalyk we erkin göreş boýunça türkmeniň milli oýunlarynyň ussady, dünýäniň ençeme gezek çempiony, halkara sport ussady Nasiba Surkiýewanyň aladasy özüne ýetik. Ol orta çykjak zenanlara ulanylmaly tilsimleri we usullary barada maslahat berýär. Sebäbi ol diňe bir garşydaşy bilen bäsleşmeli ussat däl-de, eýsem, Türkmenistanyň zenanlar ýygyndy toparynyň baş tälimçisi.
Zenan pälwanlaryň hatary Jahan Muhammedowa, Maksuda Egenberdiýewa, Zarina Abdyrahmanowa, Rano Uzakowa, Jahan Durdyýewa, Dinara Hallyýewa ýaly ussat pälwanlar bilen uzaýar. Üstünlikler hemraňyz bolsun, pälwan zenanlar!
Ogulbaýram TAGANOWA, žurnalist.
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
TurkmensNews- Musulman däpleriniň içinde her güni nurdan doly bolan we 1 aý dowam edýän aýyň ady Oraza aýydyr.
Türkmeniň Ata-Babalaryndan gelýän bu mukaddes aý, agzybirligiň, dogan garyndaşlyk gatnaşyklarynyň berkeýän, parahatçylygyň we asudalygyň nyşany hasaplanýar.
Ýene-de dünýäniň hiç bir halkynda bolmadyk däpleriň biri, bu çagalaryň her bir öýe aýlanyp bu aýyň gelendigi barada şatlykly habar bermegidir, adamlaryň bolsa olara sowgatlar bilen garşylamagydyr.
Oraza aýynda her bir musulman tämiz we arassa bolmaga hem-de agyz beklemägi niýet edinýär. Alymlar agyz beklemekde zyýan ýok emma peýda bardygy barada nygtaýarlar.
Agyz beklemek we medisina
Lukmanlar, agyz beklemek, merkezi nerw ulgamynyň, iýmit siňdiriş ulgamynyň fiziologiki dynç almasyna, hem-de metobolizimiň kadalaşmasyna sebäp bolýandygyny ýazýarlar. Oraza aýynda aç bolmaklyk nerw öýjiklerini has hem güýçli işledýär, netijede adamyň beýnisi has tiz pikirlenmäge, maglumat kabul etmäge ukybynyň artýandygyny hem belleýärler.
Agyz beklemek we saglyk barada biz Siz üçin örän giňişleýin makala ýazypdyk.
Iýmitlenme
Agyz bekleýän adam gün batanyndan – gün doganyna çenli aralykda az-azdan iýmitlenýär. Takyk wagtlar şu taýdan alyp bilersiňiz.
Bir gije gündiziň dowamynda adamyň iki gezek iýmetlenmesiniň netijesinde artyk iýmitlenme ýa-da aç galma ýaly ýagdaýlar bolmaýar. Agyz beklenýän döwri adam, lukmanlaryň talap edýän koloriýa kadalarynyň üçden iki bölegini kabul edýär. Bu bolsa saglyk taýdan hem zyýany ýok diýip hasaplanylýar.
Agyz beklemäniň käbir şertleri
Kada boýunça, eger Oraza aýynda adam, ýaramadyk bolsa ýa-da ýolda saparda bolan bolsa onuň agyz beklemesi şert däldir. Gutylandan soň ýa-da sapardan geleninden soň geçiren günleriniň öwezini dolýar. Egerde keseli gtulmaýan dowamly kesel bolsa onda ol adam sadaka ýa-da agyz açar etmeklik gerekdigi barada aýdylýar.
short link: https://turkmensnews.com/?p=19448
Tags :mukaddes aýyOraza
Habarlar
© All Right Reserved by Turkmens News


text:
TurkmensNews- 1941-nji ýylyň awgusty… Ýanýoldaşlaryny urşa ugradan alty gelin olar ýygnanşyk nokadyndan bellenilen ýere obalaryndan altmyş kilometr uzaklykdaky Raýewka stansiýanyň üstünden geçip gitjek diýen habar eşidýärler.
Gelinler söwerlerine taýýarlan tagamlaryny araba ýükleýärler, ýöne kolhozda oragyň gyzgalaňly döwri bolansoň olara at bermeýärler. Başlyk olara diňe stansiýa päsgelçiliksiz geçer ýaly hat berýär. Onsoň gelinler arabany egni bilen çekip, ýanýoldaşlaryna duşup, olary naharlamak umydy bilen ýola düşýärler.
۶۰ kilometrlik ýol tutuş güniňi alýar, galyberse-de olaryň biri Münewweriň emdirýän bäbegem ýanynda, Reýhan bolsa doga keýtik. Wagt çalt geçer ýaly olar uruşdan öňki döwürdäki durmuşlaryndan gyzykly wakalary ýatlaýarlar.
Serwer ýaňadan öýlenen gaýny Zaýnullanyň ýarym put süle un berip, adamsy ikisini öýünden kowanyny gürrüň berýär. Emma obadaşlary ýaş çatynjalaryň arkasyny tutansoň, kolhoz başlygy sowet hökümetiniň adyndan Zaýnullany emläginiň üçden birini ogluna bermäge mejbur edýär.
Reýhanyň bagtyna tötänlik sebäp bolýar. Gyz agşam öý işlerine güýmenip ýörkä, azaşyp gelen pälwansypat Güňlebaý olara gonak bolýar. Reýhanyň bişiren tagamyna hem myhmansöýerligine göwni ýeten ýigit tizara oňa söz aýdýar…
Bu oýunda ýeňiş joşgunlygy ýok, diňe uruş döwrüniň obasynyň adaty günleri beýan edilýär. Şonda-da gelinleriň biriniň adamsynyň uruşdsan gaýdyp gelmändigi belli bolanda, näme üçindir, tomaşaçylaryň gözüne ýaş aýlanýar. Onsoň altmyş kilometr ýola arabany öz egninde çeken alty gelin hakyky Gahrymanlara öwrülýär, olaryň öňünde dyza çökesiň gelýär.
Bu waka ýazyjynyň oýlap tapan zady däl, ol hakykatdan-da Sterlibaş başgyr obasynda bolan waka. Zaki Zaýnullin öz eserinde olaryň adyny ebedileşdiripdir. Ýüregiňi elendirýän bu waka häzirki wagtda Russiýanyň we GDA ýurtlarynyň esasy teatrlarynda sahnalaşdyryldy.
Türkmenistanyň Alp Arslan adyndaky drama teatrynda “Alty gelin” oýnuny ýaş režissýor Arslan Berdiýew kakasy– Türkmenistanyň at gazanan artisti Handurdy Berdiýew bilen bilelikde goýdy. Ýaşlyga mahsus täzeçillik bilen nusgawy garaýyşlaryň sazlaşykly utgaşygy gowy netije-de berdi: alty başgyr gelniniň dartgynly ykbaly tomaşaçylarda ýatdan çykmajak täsir galdyrdy. Oýunda uruş ýyllaryndaky ýagdaý, başgyrlaryň milli özboluşlylygy, olaryň däp-dessurlary ynandyryjy beýan edilipdir.
Baş keşpleri ýerine ýetiren Türkmenistanyň at gazanan artistleri Gerek Hojamämmedowa, Sülgün Täşliýewa we Göwher Muhammetgulyýewa, aktrisalar Ogulsenem Durdyýewa, Gülaýym Annameňliýewa, Tyllagözel Hydyrowa dagy gahrymanlarynyň içki dünýäsini ussatlarça açyp görkezýärler. Olaryň gahrymanlary üýtgeşikden gelen sada,– Alp Arslan adyndaky milli drama teatrynyň döredijilik işgärleriniň täze işi-de aslynda türkana bolsalaram, şol bir wagtyň özünde gaýduwsyz erki-gaýraty we özünden ileri tutýan söýgüsi bilen Beýiklige ýeten zenanlaryň hatyrasyna bagyşlanypdyr.
Habarlar
© All Right Reserved by Turkmens News


text: Golliwuda degişli bolmadyk kiçeňräk kompaniýalaryň önümlerine gowşurylýan “Garaşsyz Ruh” baýraklarynda (Independent Spirit Awards) “Çyk, daşary” kinosy iň gowy film diýlip saýlandy. Filmiň režissýory Jordan Pil iň gowy režissýor baýragyny eýeledi. Iň gowy aktýor we aktrisa baýraklary Timoti Şalame (“Meni adyň bilen çagyr”) bilen Fransis MakDormanda (“Ebbing-Missuriniň çäklerindäki üç billbord”) berildi. Sem Rokwell (“Ebbing-Missuriniň çäklerindäki üç billbord”) bilenem Ellison Jenni (“Men, Tonýa”) ikinji plandaky aktýor we aktrisa diýlen ugurlarda tapawutlandy. “Ajaýyp zenan” kinosy iň gowy halkara film diýlip ylgan edildi. Golliwuda garaşly bolmadyk kinolaryň arasynda geçirilýän bu dabara 33-nji gezek guraldy.


text:
ABŞ-nyň Senaty federal hökümetiň maliýeleşdirilmegine degişli wagtlaýyn çäreler boýunça ses berişligi 22-nji ýanwara çenli yza tesdirdi. Ak Tamyň we Kongressiň maliýe kanun boýunça ylalaşyga gelip bilmändigi sebäpli 20-nji ýanwarda hökümet öz işini ýatyrdy.
Bu ýagdaý bilen baglylykda ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy Amerikan merkeziniň ýapylýandygyny yglan etdi.
“ABŞ-da hökümetiň býujet serişdeleriniň kabul edilmeginde ýüze çykan böwşeňlik sebäpli Aşgabat şäherinde ýerleşýän Amerikan merkezi goşmaça habar berilýänçä ýapyk bolar” diýlip, ilçihananyň ýaýradan resmi maglumatynda aýdylýar.
Resmi maglumatda “Biz Size täzelikleri Ilçihananyň internet sahypasynyň (tm.usembassy.gov), sosial metbugat hasaplarynyň we Amerikan merkeziniň elektron poçtasy boýunça haty arkaly bilen habar bereris. Gyssagly meseleler ýüze çykan ýagdaýynda, bize irc-ashgabat@state.gov salgymyz arkaly ýuz tutmagyňyzy haýyş edýäris” diýlip habar berilýär.
ABŞ-nyň Kongressiniň ýokarky öýüniň býujet boýunça kanunyň taslamasyny kabul edip bilmändigi sebäpli ýurduň döwlet edaralarynyň ençemesi öz işini togtatdy.