text:
Şu Kanun adamyň şahsy durmuşy barada maglumat çygrynda jemgyýetçilik gatnaşyklaryny düzgünleşdirýär we ony ýygnamak, işläp taýýarlamak we goramak bilen bagly işiň maksadyny, ýörelgelerini we hukuk esaslaryny kesgitleýär.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Esasy düşünjeler
Şu Kanunyň maksatlary üçin şu esasy düşünjeler peýdalanylýar:
1) biometriki maglumatlar — şahsy durmuş barada maglumat degişli bolan adamyň fiziologiki we biologiki aýratynlyklaryny häsiýetlendirýän we onuň şahsyýetini anyklamaga mümkinçilik berýän maglumatlar;
2) şahsy durmuş barada maglumat (mundan beýläk — şahsy maglumatlar) — elektron, kagyz ýa-da gaýry maddy göterijide berkidilen, bu maglumatlaryň esasynda kesgitlenen ýa-da kesgitlenýän fiziki şahsa (mundan beýläk — subýekt) degişli bolan islendik maglumatlar;
3) şahsy maglumatlar binýady — şahsy maglumatlaryň niýetlenilýän we peýdalanylýan maksatlaryna baglylykda toplanyp, tertipleşdirilen jemi;
4) şahsy maglumatlar binýadynyň operatory (mundan beýläk — operator) — şahsy maglumatlary ýygnamagy, işläp taýýarlamagy we goramagy amala aşyrýan, şeýle hem bu hereketleriň maksatlaryny we mazmunyny kesgitleýän döwlet edaralary we beýleki ýuridik ýa-da fiziki şahslar;
5) şahsy maglumatlara rugsat — şahsy maglumatlary almaga we peýdalanmaga bolan mümkinçilik;
6) şahsy maglumatlary bermek — şahsy maglumatlaryň şahslaryň kesgitli topary tarapyndan alynmagyna ýa-da oňa geçirilmegine gönükdirilen hereketler;
7) şahsy maglumatlary gabamak — şahsy maglumatlary ýygnamagy, toplamagy, olara üýtgetmeler we goşmaçalar girizmegi (mundan beýläk — anyklamak), peýdalanmagy, ýaýratmagy, atsyzlandyrmagy we ýok etmegi wagtlaýyn bes etmek boýunça hereketler;
8) şahsy maglumatlary işläp taýýarlamak — şahsy maglumatlary toplamaga, saklamaga, anyklamaga, peýdalanmaga, ýaýratmaga, atsyzlandyrmaga, gabamaga we ýok etmäge gönükdirilen hereketler;
9) şahsy maglumatlary toplamak — şahsy maglumatlary şahsy maglumatlar binýadyna girizmek ýoly bilen olaryň ulgamlaşdyrylmagy boýunça hereketler;
10) şahsy maglumatlary ýygnamak — şahsy maglumatlary almaga gönükdirilen hereketler;
11) şahsy maglumatlary ýok etmek — şahsy maglumatlary dikeldip bolmajak derejä eltýän hereketler;
12) şahsy maglumatlary atsyzlandyrmak — şahsy maglumatlaryň subýekte degişliligini kesgitläp bolmajak ýagdaýa getirýän hereketler;
13) şahsy maglumatlary goramak — şu Kanunda bellenilen maksatlar üçin amala aşyrylýan toplumlaýyn çäreler, şol sanda hukuk, guramaçylyk we tehniki çäreler;
14) şahsy maglumatlary peýdalanmak — şahsy maglumatlar bilen operatoryň we üçünji şahsyň işiniň maksatlaryny durmuşa geçirmäge gönükdirilen hereketler;
15) şahsy maglumatlary saklamak — şahsy maglumatlaryň bitewüligini, ýaşyrynlygyny we elýeterliligini üpjün etmek boýunça hereketler;
16) şahsy maglumatlary ýaýratmak — şahsy maglumatlaryň adamlaryň kesgitli sanyna geçirilmegi ýa-da şahsy maglumatlar bilen adamlaryň çäksiz sanynyň tanyşdyrylmagy, şol sanda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üsti ýa-da şahsy maglumatlara haýsydyr-bir gaýry usul bilen rugsadyň berilmegi bilen amala aşyrylýan hereketler;
17) şahsy maglumatyň ýaşyrynlygy — şahsy maglumatlary peýdalanmaga rugsat alan şahs tarapyndan ýerine ýetirilmegi üçin hökmany bolan, şeýle maglumatlary subýektiň razylygy bolmazdan üçünji tarapa bermezlik barada şahsy maglumatlaryň ýaşyrynlygyny üpjün edýän talap;
18) üçünji şahs — subýekt ýa-da operator bolup durmaýan, ýöne şahsy maglumatlary ýygnamak, işläp taýýarlamak we goramak boýunça ýagdaýlarda ýa-da hukuk gatnaşyklarynda olar bilen bagly bolan şahs.
2-nji madda. Şu Kanunyň maksady
Şahsy maglumatlar ýygnalanda, işlenip taýýarlananda we goralanda adamyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň goralmagyny, şol sanda şahsy durmuşynyň eldegrilmesizligine, şahsy we maşgala syrlaryna bolan hukugyň goralmagyny üpjün etmek şu Kanunyň maksady bolup durýar.
3-nji madda. Şu Kanunyň hereketi
1. Şu Kanun bilen operatorlar tarapyndan amala aşyrylýan şahsy maglumatlary ýygnamak, işläp taýýarlamak we goramak bilen bagly gatnaşyklar düzgünleşdirilýär.
2. Şahsy maglumatlary ýygnamagyň, işläp taýýarlamagyň we goramagyň aýratynlyklary Türkmenistanyň beýleki kanunlary we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalary bilen düzgünleşdirilip bilner.
3. Şu Kanunyň hereketi şu halatlarda döreýän gatnaşyklara degişli edilmeýär:
1) subýekt şahsy maglumatlaryny şahsy ýa-da maşgala hajatlary üçin ýygnanda, işläp taýýarlanda we goranda, eger şunda beýleki ýuridik ýa-da fiziki şahslaryň hukuklary we Türkmenistanyň kanunlarynyň talaplary bozulmaýan bolsa;
2) Türkmenistanyň arhiwleri we arhiw işi hakynda kanunçylygyna laýyklykda şahsy maglumatlary saklaýan arhiw resminamalary döredilende, saklananda, hasaba alnanda we peýdalanylanda;
3) «Döwlet syrlary hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda döwlet syrlaryna degişli edilen şahsy maglumatlar ýygnalanda, işlenip taýýarlananda we goralanda;
4) şahsy maglumatlar Türkmenistanyň kanunlary bilen bellenilen razwedka, kontrrazwedka we dessin-agtaryş işleriniň, şeýle hem goralýan şahslaryň we desgalaryň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça gorag çärelerini amala aşyrmagyň dowamynda ýygnalanda, işlenip taýýarlananda we goralanda.
4-nji madda. Şahsy maglumatlar we olary goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
1. Şahsy maglumatlar we olary goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de şahsy maglumatlary ýygnamagyň, işläp taýýarlamagyň we goramagyň tertibini kesgitleýän Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
2. Döwlet edaralary öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde şu Kanunyň esasynda we ony ýerine ýetirmek üçin şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň aýry-aýry meseleleri boýunça kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edip bilerler, şol namalar subýektiň hukuklaryny çäklendirýän kadalary özünde saklamaly däldir we Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda resmi taýdan çap edilmäge degişlidir.
5-nji madda. Şahsy maglumatlary ýygnamagyň, işläp taýýarlamagyň we goramagyň ýörelgeleri
Şahsy maglumatlary ýygnamak, işläp taýýarlamak we goramak şu ýörelgelere laýyklykda amala aşyrylýar:
1) subýektiň razylygy bolmazdan onuň şahsy maglumatlarynyň ýygnalmagyna, saklanylmagyna, peýdalanylmagyna we ýaýradylmagyna ýol bermezlik;
2) adamyň we raýatyň konstitusion hukuklaryny we azatlyklaryny berjaý etmek;
3) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlarynyň we usullarynyň kanunylygy;
4) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlarynyň olar ýygnalanda kesgitlenen maksatlara, şeýle hem operatoryň ygtyýarlyklaryna laýyk gelmegi;
5) şahsyýetiň, jemgyýetiň we döwletiň howpsuzlygynyň üpjün edilmegi;
6) ýygnalýan we işlenip taýýarlanýan şahsy maglumatlaryň möçberiniň we häsiýetiniň, olary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň usullarynyň şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlaryna laýyk gelmegi;
7) şahsy maglumatlaryň hakykylygy, ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlary üçin olaryň ýeterlikligi, şahsy maglumatlar ýygnalanda kesgitlenen maksatlar babatda gereginden artyk şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň ýol berilmesizligi;
8) rugsat çäklendirilen şahsy maglumatlaryň ýaşyrynlygy.
II BAP. ŞAHSY MAGLUMATLARY ÝYGNAMAK WE IŞLÄP TAÝÝARLAMAK
6-njy madda. Şahsy maglumatlaryň elýeterliligi
1. Şahsy maglumatlar elýeterliligi boýunça hemmelere elýeter bolan we rugsat çäklendirilen şahsy maglumatlara bölünýärler.
2. Hemmelere elýeter bolan şahsy maglumatlara subýektiň razylygy bilen rugsat erkin bolan ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ýaşyrynlygy berjaý etmegiň talaplary degişli edilmedik şahsy maglumatlar degişlidir.
Ilaty maglumat taýdan üpjün etmek maksatlary bilen şahsy maglumatlaryň hemmelere elýeter bolan çeşmeleri (şol sanda soragnamalar, telefon we salgy kitaplary, hemmelere elýeter bolan elektron maglumat serişdeleri, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri) peýdalanylýar.
Subýekt barada hemmelere elýeter bolan çeşmelerdäki maglumatlar islendik wagtda onuň talap etmegi boýunça ýa-da kazyýetiň ýa-da gaýry ygtyýarly döwlet edaralarynyň çözgüdi boýunça aýrylyp bilner.
3. Rugsat çäklendirilen şahsy maglumatlara indiwidual barabarlaýyş we şahsy telefon belgileri, ýaşaýan ýeriniň salgysy, milleti, işleýän ýeri, zähmet şertnamasynyň şertleri we subýektiň garamagy boýunça beýleki şahsy maglumatlar degişlidir, olara subýektiň özi tarapyndan ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygy bilen rugsat çäklendirilip bilner.
Şahsy maglumatlara görkezilen çäklendirmeleriň girizilmegi bir tarapdan subýektiň we beýleki tarapdan operatoryň, şeýle hem üçünji şahsyň arasyndaky degişli şertnama bilen resmileşdirilmelidir.
7-nji madda. Şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň şertleri
1. Şahsy maglumatlary ýygnamak we işläp taýýarlamak operator tarapyndan subýektiň ýazmaça razylygy we onuň bilen bilelikde hereket etmek arkaly amala aşyrylýar, muňa şu Kanunyň 9-njy maddasynda göz öňünde tutulan halatlar girmeýär.
2. Subýektiň şahsy maglumatlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga onuň ýazmaça razylygy şulary öz içine almalydyr:
1) familiýasyny, adyny, atasynyň adyny, salgysyny, onuň şahsyýetini tassyklaýan resminamanyň belgisini, görkezilen resminamanyň berlen senesini we ony beren edara barada maglumatlary;
2) subýektiň razylygyny alýan operatoryň adyny (familiýasyny, adyny, atasynyň adyny) we salgysyny;
3) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlaryny;
4) ýygnamaga we işläp taýýarlamaga subýektiň razylygyny berýän şahsy maglumatlarynyň sanawyny;
5) amala aşyrmaga subýektiň razylygy berilýän şahsy maglumatlar bilen bagly hereketleriň sanawyny, şahsy maglumatlar ýygnalanda we işlenip taýýarlananda peýdalanylýan usullaryň umumy ýazgysyny;
6) razylygyň hereket edýän möhletini, şeýle hem ony yzyna almagyň tertibini.
Subýektiň ýazmaça razylygynda saklanýan şahsy maglumatlary ýygnamak we işläp taýýarlamak üçin goşmaça razylyk talap edilmeýär.
3. Subýektiň kämillik ukyby ýok bolan halatynda onuň şahsy maglumatlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga razylygy ýazmaça görnüşde subýektiň kanuny wekili berýär.
4. Ölen (kazyýet tarapyndan ölen diýlip yglan edilen) ýa-da kazyýet tarapyndan nam-nyşansyz giden diýlip ykrar edilen subýektiň şahsy maglumatlaryny ýygnamak we işläp taýýarlamak Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
5. Şahsy maglumatlary saklaýan elektron maglumat serişdelerinde şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň aýratynlyklary şu Kanunyň düzgünlerini hasaba almak bilen maglumat we ony goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellenýär.
Elektron maglumat serişdelerini döretmek üçin fiziki şahslaryň şahsy we maşgala syrlary bolup durýan şahsy maglumatlary, şol sanda gelip çykyşyna, saglygyna, dine garaýyşlaryna, syýasy ynam-ygtykadyna degişli maglumatlary, hat-habarlarynyň, telefon gepleşikleriniň we beýleki habarlarynyň syrlaryny bermegini olardan talap etmäge ýa-da şeýle maglumatlary olaryň erkiniň garşysyna başga hili ýol bilen almaga hiç kimiň haky ýokdur.
6. Şahsy maglumatlar ýygnalanda we işlenip taýýarlananda operatorda rugsat beriji häsiýetli resminamalaryň (ygtyýarnamalar, kepilnamalar we beýlekiler) bolmagy talap edilmeýär.
7. Biometriki maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň aýratynlyklary Türkmenistanyň kanunçylygy bilen bellenýär.
Şahsy maglumatlaryň ýörite toparlaryny ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň şertleri şu Kanunyň 21-nji maddasy bilen kesgitlenýär.
8. Şahsy maglumatlary ýygnamagy, işläp taýýarlamagy we goramagy amala aşyrýan operatorlaryň işgärleri şahsy maglumatlary ýygnamaga we işläp taýýarlamaga başlamazyndan öň bu barada öz ýolbaşçylaryny habarly etmäge borçludyrlar.
9. Şahsy maglumatlary ýygnamak we işläp taýýarlamak boýunça hereketleri ýerine ýetirmek barada şertnama baglaşmaga operatoryň haky ýokdur.
8-nji madda. Şahsy maglumatlary ýygnamaga we işläp taýýarlamaga subýektiň razylygyny bermegiň (yzyna almagyň) tertibi
1. Subýekt şahsy maglumatlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga razylygy ýazmaça ýa-da elektron resminama görnüşinde ýa-da gorag hereketlerini ulanmak bilen, Türkmenistanyň kanunçylygyna garşy gelmeýän gaýry usul bilen berýär (yzyna alýar).
Subýekt şahsy maglumatlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga razylygyny yzyna almaga haklydyr.
2. Razylygyň yzyna alynmagy Türkmenistanyň kanunlaryna garşy gelýän halatlarynda ýa-da ýerine ýetirilmedik borçnama bar bolanda subýekt şahsy maglumatlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga razylygyny yzyna alyp bilmez.
3. Şu Kanun we Türkmenistanyň gaýry kanunlary bilen konstitusion gurluşyň esaslaryny, adamlaryň saglygyny we ahlaklylygyny, hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramagyň, ýurdy goramagy we döwletiň howpsuzlygyny üpjün etmegiň maksatlaryna şahsy maglumatlary hökmany bermegiň halatlary göz öňünde tutulyp bilner.
9-njy madda. Subýektiň razylygy bolmazdan şahsy maglumatlary ýygnamak we işläp taýýarlamak
Şahsy maglumatlary ýygnamak we işläp taýýarlamak şu halatlarda subýektiň razylygy bolmazdan geçirilýär:
1) hukuk goraýjy edaralaryň we kazyýetleriň, ýerine ýetiriş önümçiliginiň işi amala aşyrylanda;
2) döwlet statistiki işi amala aşyrylanda;
3) şahsy maglumatlary hökmany atsyzlandyrmak şerti bilen olar döwlet edaralary tarapyndan statistiki maksatlar üçin peýdalanylanda;
4) Türkmenistanyň tassyklan halkara şertnamalary durmuşa geçirilende;
5) subýektiň ýa-da başga adamlaryň jany, saglygy, gaýry kanuny bähbitleri, konstitusion hukuklary we azatlyklary goralanda, eger subýektiň razylygyny almak mümkin bolmasa;
6) adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň berjaý edilýän şertinde žurnalistleriň kanuny hünär işi ýa-da köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işi ýa-da ylmy, edebiýat ýa-da gaýry döredijilik işi amala aşyrylanda;
7) şahsy maglumatlar, şol sanda saýlawly döwlet wezipelerine dalaşgärleriň şahsy maglumatlary Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda çap edilende;
8) şahsy maglumatlary Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda bermek boýunça borçlar subýekt tarapyndan ýerine ýetirilmände;
9) Türkmenistanyň kanunlary bilen bellenilen gaýry halatlarda.
10-njy madda. Şahsy maglumatlara rugsat
1. Eger Türkmenistanyň kanunlarynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, şahsy maglumatlara rugsat olary ýygnamaga we işläp taýýarlamaga subýekt tarapyndan operatora berlen razylygyň şertleri bilen kesgitlenýär.
Operator tarapyndan şahsy maglumatlaryň üçünji şahsa geçirilmegi subýektiň ýazmaça razylygynyň esasynda amala aşyrylýar.
Eger operator we üçünji şahs tarapyndan şu Kanunyň talaplaryny ýerine ýetirmegi üpjün etmek boýunça borçnamalary kabul etmekden ýüz dönderilýän ýa-da olar üpjün edilip bilinmeýän bolsa, şahsy maglumatlara rugsat gadagan edilmelidir.
2. Subýektiň öz şahsy maglumatlaryna degişli rugsat barada ýüztutmasy operatora ýazmaça ýa-da elektron resminama görnüşinde ýa-da gorag hereketlerini ulanmak bilen Türkmenistanyň kanunçylygyna garşy gelmeýän gaýry usul bilen berilýär.
3. Şahsy maglumatlara degişli rugsat barada operatoryň we üçünji şahsyň arasyndaky gatnaşyklar Türkmenistanyň kanunçylygy bilen düzgünleşdirilýär.
11-nji madda. Şahsy maglumatlaryň ýaşyrynlygy
1. Rugsat çäklendirilen şahsy maglumatlara rugsat alýan operatorlar, şeýle hem üçünji şahslar subýektiň razylygy ýa-da gaýry kanuny esas bolmazdan olaryň ýaýradylmagyna ýol bermezlik barada talaplary berjaý etmek arkaly olaryň ýaşyrynlygyny üpjün edýärler.
2. Elektron maglumat serişdelerinde saklanýan şahsy maglumatlar, şeýle hem biometriki maglumatlar ýaşyryndyrlar, olary ýygnamak we işläp taýýarlamak şol maglumatlaryň ýygnalan maksatlary bilen çäklendirilýär.
Şahsy maglumatlary saklaýan elektron maglumat serişdeleri üçin ýaşyrynlygy berjaý etmek subýekt tarapyndan şol maglumatlar berlen pursadyndan hökmanydyr.
3. Gulluk zerurlygy, şeýle hem zähmet gatnaşyklary bilen bagly rugsat çäklendirilen şahsy maglumatlar özlerine mälim bolan adamlar olaryň ýaşyrynlygyny üpjün etmäge borçludyrlar.
12-nji madda. Şahsy maglumatlary toplamak we saklamak
1. Şahsy maglumatlary toplamak operator, şeýle hem üçünji şahs tarapyndan amala aşyrylýan wezipeleri ýerine ýetirmek üçin zerur we ýeterlik bolan şahsy maglumatlary ýygnamak arkaly geçirilýär.
2. Şahsy maglumatlary saklamak operator, şeýle hem üçünji şahs tarapyndan Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän şahsy maglumatlar binýadynda subýekti kesgitlemäge mümkinçilik berýän görnüşde amala aşyrylýar.
Eger Türkmenistanyň kanunlarynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, şahsy maglumatlary saklamagyň möhleti olary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlaryna ýetilen sene bilen kesgitlenýär.
13-nji madda. Şahsy maglumatlary anyklamak
Şahsy maglumatlary anyklamak subýektiň ýüztutmasy esasynda ýa-da Türkmenistanyň kanunlarynda göz öňünde tutulan gaýry halatlarda operator tarapyndan amala aşyrylýar.
14-nji madda. Şahsy maglumatlary peýdalanmak
1. Şahsy maglumatlary peýdalanmak diňe olary toplamagyň öň kesgitlenen maksatlary üçin operator we üçünji şahs tarapyndan amala aşyrylýar.
2. Şahsy maglumatlaryň maddy ýa-da ahlak taýdan zyýan ýetirmek maksatlary üçin, şunuň ýaly-da Türkmenistanyň Konstitusiýasy we kanunlary bilen kepillendirilen hukuklaryň we azatlyklaryň durmuşa geçirilmegini çäklendirmek üçin peýdalanylmagyna ýol berilmeýär.
15-nji madda. Şahsy maglumatlary ýaýratmak
1. Eger subýektiň hukuklaryny we azatlyklaryny bozmaýan, şeýle hem gaýry ýuridik we fiziki şahslaryň kanuny bähbitlerine täsir etmeýän bolsa, şahsy maglumatlaryň ýaýradylmagyna ýol berilýär.
2. Şahsy maglumatlary ýygnamagyň öň kesgitlenen maksatlarynyň çäklerinden çykylýan halatlarynda, olary ýaýratmak subýektiň razylygy bilen amala aşyrylýar.
3. Türkmenistanyň kanunlarynda göz öňünde tutulan halatlarda kanuny işiň netijesinde şahsy maglumatlaryň ýaýradylmagyna subýektiň razylygy bolmazdan hem ýol berilýär.
16-njy madda. Şahsy maglumatlary köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üsti bilen ýaýratmagyň aýratynlyklary
1. Şahsy maglumatlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri tarapyndan ýaýradylmagy «Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri şahsy maglumatlaryň hemmelere elýeter bolan çeşmeleri diýlip ykrar edilýär, şeýle çeşmelerde bolan şahsy maglumatlara rugsat erkindir we olara ýaşyrynlygy berjaý etmek boýunça talaplar degişli edilmeýär.
2. Köpçülikleýin habar beriş serişdelerini neşir edijiler döwürleýin neşirleriň abunaçylarynyň, kabel telewideniýesiniň abonentleriniň we beýlekileriň şahsy maglumatlaryny ýygnanlarynda, saklanlarynda, geçirenlerinde we olar bilen beýleki hereketleri ýerine ýetirenlerinde operatorlar bolup durýarlar we olara operatoryň şu Kanunda göz öňünde tutulan borçlary ýüklenýär.
17-nji madda. Şahsy maglumatlary serhetüsti geçirmek
1. Şahsy maglumatlaryň daşary ýurt döwletleriniň çägine geçirilmegi şahsy maglumatlaryň serhetüsti geçirilmegi bolup durýar. Şahsy maglumatlar Türkmenistanyň çäginde şahsy maglumatlar binýadynda saklanýan halatlarynda olar serhetüsti geçirilmäge degişlidirler.
2. Şu Kanuna laýyklykda daşary ýurt döwletleriniň çägine şahsy maglumatlaryň serhetüsti geçirilmegi diňe ol döwletler tarapyndan şahsy maglumatlaryň goragynyň üpjün edilen halatynda amala aşyrylýar.
3. Şahsy maglumatlaryň goragyny üpjün etmeýän daşary ýurt döwletleriniň çägine olaryň serhetüsti geçirilmegi şu halatlarda amala aşyrylyp bilner:
1) subýektiň öz şahsy maglumatlarynyň serhetüsti geçirilmegine ýazmaça razylygy bar bolanda;
2) Türkmenistanyň tassyklan halkara şertnamalarynda göz öňünde tutulanda;
3) Türkmenistanyň kanunlarynda göz öňünde tutulanda, eger ol konstitusion gurluşyň esaslaryny, adamyň we raýatyň hukuklaryny we azatlyklaryny, ilatyň saglygyny we ahlaklylygyny goramagyň, jemgyýetçilik tertibini, ýurdy goramagy we döwletiň howpsuzlygyny üpjün etmegiň maksatlaryna zerur bolsa;
4) subýektiň ýa-da başga adamlaryň jany, saglygy, gaýry kanuny bähbitleri, konstitusion hukuklary we azatlyklary goralanda, eger subýektiň razylygyny almak mümkin bolmasa.
4. Türkmenistanyň kanunçylygy bilen şahsy maglumatlaryň daşary ýurt döwletleriniň çägine serhetüsti geçirilmegi gadagan edilip ýa-da çäklendirilip bilner.
18-nji madda. Şahsy maglumatlary atsyzlandyrmak
Statistik, sosiologik, ylmy barlaglary geçirmek üçin şahsy maglumatlar ýygnalanda we işlenip taýýarlananda operator ýa-da üçünji şahs olary atsyzlandyrmaga borçludyr.
19-njy madda. Şahsy maglumatlary ýok etmek
Operator ýa-da üçünji şahs şahsy maglumatlary şu halatlarda ýok edýärler:
1) saklamak möhleti geçende;
2) subýektiň, operatoryň, şeýle hem üçünji şahsyň arasynda hukuk gatnaşyklary bes edilende;
3) kazyýetiň çözgüdi kanuny güýje girende;
4) şu Kanun we Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen bellenilen gaýry halatlarda.
20-nji madda. Şahsy maglumatlar bilen hereketler barada habar bermek
1. Subýektiň şahsy maglumatlarynyň üçünji şahsa geçirilenligi barada operator bir iş gününiň dowamynda subýekte habar berýär.
2. Şu maddanyň birinji böleginiň talaplary şu halatlara degişli edilmeýär:
1) döwlet edaralary tarapyndan Türkmenistanyň kanunlarynda göz öňünde tutulan borçlaryň ýerine ýetirilmegi, şeýle hem adwokatlyk işiniň amala aşyrylmagy;
2) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň statistik, sosiologik ýa-da ylmy maksatlar üçin amala aşyrylmagy.
21-nji madda. Şahsy maglumatlaryň ýörite toparlaryny ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň tertibi
1. Milletine, teniniň reňkine, dine garaýşyna, syýasy ynam-ygtykadyna, saglyk ýagdaýyna, pynhan durmuşyna degişli şahsy maglumatlaryň ýörite toparlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga ýol berilmeýär, muňa şu maddanyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan halatlar girmeýär.
2. Şu maddanyň birinji böleginde görkezilen şahsy maglumatlaryň ýörite toparlarynyň ýygnalmagyna we işlenip taýýarlanmagyna şu halatlarda ýol berilýär, eger:
1) subýekt ýazmaça razylygyny beren bolsa;
2) şahsy maglumatlar hemmelere elýeter bolsa;
3) şahsy maglumatlar subýektiň saglygyna degişli bolsa we olary ýygnamak we işläp taýýarlamak subýektiň ýa-da beýleki adamlaryň janyny, saglygyny we ýaşamagyň gaýry möhüm bähbitlerini goramak üçin zerur bolsa we subýektiň razylygyny almak mümkin bolmasa;
4) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda lukmançylyk syryny gorap saklamaga borçly we saglygy goraýyş edarasynyň işgäri tarapyndan amala aşyrylýan şertinde lukmançylyk maksatlary üçin geçirilýän bolsa;
5) jemgyýetçilik birleşikleriniň ýa-da dini guramalaryň agzalarynyň (gatnaşyjylarynyň) şahsy maglumatlarynyň olaryň ýazmaça razylygy bolmazdan ýaýradylmazlygy şertinde esaslandyryş resminamalarynda göz öňünde tutulan maksatlara ýetmek üçin Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda hereket edýän degişli jemgyýetçilik birleşigi ýa-da dini gurama tarapyndan amala aşyrylýan bolsa;
6) adyl kazyýetligi amala aşyrmak bilen baglylykda zerur bolanda;
7) Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda dessin-agtaryş işleri geçirilende, şeýle hem jenaýat jezalary ýerine ýetirilende amala aşyrylýan bolsa.
3. Iş kesilenlik aýby barada şahsy maglumatlary ýygnamak we işläp taýýarlamak Türkmenistanyň kanunlary bilen kesgitlenýän halatlarda we tertipde ygtyýarlyklarynyň çäklerinde döwlet edaralary tarapyndan amala aşyrylýar.
4. Eger şu maddanyň ikinji we üçünji böleklerinde göz öňünde tutulan şahsy maglumatlaryň ýörite toparlaryny ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň sebäpleri aradan aýrylan bolsa, olary ýygnamak we işläp taýýarlamak gaýragoýmazdan bes edilmelidir.
III BAP. ŞAHSY MAGLUMATLARY GORAMAK
22-nji madda. Şahsy maglumatlaryň goragynyň kepilligi
1. Her bir adamyň öz şahsy maglumatlaryny goramaga hukugy bardyr, olar bellenilen tertipde kesgitli maksatlara we subýektiň rugsat bermegi esasynda ýa-da Türkmenistanyň kanunlarynda göz öňünde tutulan gaýry esaslar bar bolanda peýdalanylmalydyr.
2. Her bir adamyň özüne degişli bolan şahsy maglumatlara rugsada we olary anyklamaga hukugy bardyr.
3. Şahsy maglumatlar goraga degişlidirler, ol döwlet tarapyndan kepillendirilýär.
4. Şahsy maglumatlaryň ýygnalmagy we işlenip taýýarlanmagy diňe olaryň goragynyň üpjün edilen halatlarynda amala aşyrylýar.
23-nji madda. Şahsy maglumatlary goramagyň maksatlary
Şahsy maglumatlary goramak toplumlaýyn çäreleri, şol sanda hukuk, guramaçylyk we tehniki çärelerini şu maksatlar üçin ulanmak arkaly amala aşyrylýar:
1) şahsy durmuşyň eldegrilmesizligine, şahsy we maşgala syrlaryna bolan hukuklaryň durmuşa geçirilmegi;
2) bitewüliginiň we abat saklanmagynyň üpjün edilmegi;
3) ýaşyrynlygynyň berjaý edilmegi;
4) rugsada bolan hukugyň durmuşa geçirilmegi;
5) bikanun ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň öňüniň alynmagy.
24-nji madda. Şahsy maglumatlary goramak boýunça operatoryň, şeýle hem üçünji şahsyň borçlary
1. Operator, şeýle hem üçünji şahs şahsy maglumatlary goramak boýunça şulary üpjün edýän zerur çäreleri görmäge borçludyr:
1) şahsy maglumatlara bikanun rugsadyň öňüni almagy;
2) eger şahsy maglumatlara bikanun rugsadyň öňi alnyp bilinmedik bolsa, şeýle bikanun rugsadyň hakyky ýagdaýlaryny öz wagtynda ýüze çykarmagy;
3) şahsy maglumatlara bikanun rugsadyň oňaýsyz netijelerini peseltmegi.
2. Operatoryň, şeýle hem üçünji şahsyň şahsy maglumatlary goramak boýunça borçlary şol maglumatlaryň ýygnalan pursadynda ýüze çykýar we olaryň ýok edilen ýa-da atsyzlandyrylan pursadyna çenli hereket edýär.
25-nji madda. Şahsy maglumatlary saklaýan elektron maglumat serişdelerini goramak
Şahsy maglumatlary saklaýan elektron maglumat serişdelerini goramagyň aýratynlyklary Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellenýär.
IV BAP. SUBÝEKTIŇ WE OPERATORYŇ HUKUKLARY WE BORÇLARY
26-njy madda. Subýektiň hukuklary we borçlary
1. Subýektiň şulara hukugy bardyr:
1) operatorda ýa-da üçünji şahsda öz şahsy maglumatlarynyň barlygyny bilmäge, şeýle hem şulary özünde saklaýan maglumaty almaga;
a) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň hakyky ýagdaýynyň, maksadynyň, çeşmeleriniň, usullarynyň tassyklanmagyny;
b) şahsy maglumatlaryň sanawyny;
ç) şahsy maglumatlary işläp taýýarlamagyň möhletlerini, şol sanda olary saklamagyň möhletlerini;
2) degişli resminamalar bilen tassyklanýan esaslar bar bolanda öz şahsy maglumatlarynyň anyklanmagyny operatordan talap etmäge;
3) öz şahsy maglumatlaryny ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň şertleriniň bozulanlygy barada maglumaty bolan halatynda operatordan, şeýle hem üçünji şahsdan olaryň gabalmagyny talap etmäge;
4) öz şahsy maglumatlary Türkmenistanyň kanunçylygy bozulyp ýygnalanda we işlenip taýýarlananda, şeýle hem şu Kanun we Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen göz öňünde tutulan gaýry halatlarda şol maglumatlaryň ýok edilmegini operatordan, şeýle hem üçünji şahsdan talap etmäge;
5) eger öz şahsy maglumatlary doly däl, könelen, hakyky däl bolsa ýa-da olary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlary üçin zerur bolmasa, şol maglumatlaryň anyklanylmagyny, gabalmagyny ýa-da ýok edilmegini operatordan, şeýle hem üçünji şahsdan talap etmäge;
6) şahsy maglumatlaryny ýygnamaga, işläp taýýarlamaga razylygyny yzyna almaga, şu Kanunyň 8-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan halatlar muňa girmeýär;
7) öz şahsy maglumatlaryny hemmelere elýeter bolan çeşmelerde ýaýratmaga operatora razylygyny bermäge (bermezlige);
8) öz hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramaga, şol sanda maddy we ahlak taýdan zyýanyň öweziniň dolunmagyna;
9) şu Kanun we Türkmenistanyň gaýry kanunlary bilen göz öňünde tutulan beýleki hukuklary amala aşyrmaga.
Şahsy maglumatlaryň bazarda harytlary, işleri, hyzmatlary herekete getirmek maksatlary üçin, şeýle hem syýasy wagyz işleriniň maksatlary üçin ýygnalmagyna we işlenip taýýarlanmagyna Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda we diňe subýektiň deslapky razylygy bolan şertinde ýol berilýär.
2. Subýekt Türkmenistanyň kanunlarynda bellenilen halatlarda özüniň şahsy maglumatlaryny bermäge borçludyr.
3. Subýektiň öz şahsy maglumatlaryna rugsada bolan hukugy şu halatlarda çäklendirilýär, eger:
1) şahsy maglumatlaryň, şol sanda kontrrazwedka, razwedka we dessin-agtaryş işleriniň netijesinde alnan maglumatlaryň ýygnalmagy we işlenip taýýarlanmagy ýurdy goramagyň, döwletiň howpsuzlygynyň we hukuk tertibini goramagyň maksatlaryna amala aşyrylýan bolsa;
2) şahsy maglumatlaryň ýygnalmagy we işlenip taýýarlanmagy subýekti jenaýat etmekde güman etmek boýunça tutup saklamagy amala aşyrýan ýa-da subýekte jenaýat işi boýunça aýyp bildiren ýa-da subýekte aýyp bildirmezden öň ätiýaçsyzlandyryş çäresini ulanan edaralar tarapyndan amala aşyrylýan bolsa, muňa eger güman edilýäni ýa-da aýyplanýany şeýle şahsy maglumatlar bilen tanyşdyrmaga ýol berýän Türkmenistanyň jenaýat iş ýörediş kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlar girmeýär;
3) şahsy maglumatlaryň berilmegi beýleki adamlaryň konstitusion hukuklaryny we azatlyklaryny bozýan bolsa.
27-nji madda. Operatoryň hukuklary we borçlary
1. Operatoryň şu Kanun we Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen bellenilen tertipde şahsy maglumatlary ýygnamaga we işläp taýýarlamaga hukugy bardyr.
2. Operator şulara borçludyr:
1) wezipelerini ýerine ýetirmek üçin zerur we ýeterlik bolan şahsy maglumatlaryň sanawyny tassyklamaga;
2) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda şahsy maglumatlary goramak üçin zerur çäreleri, şol sanda hukuk, guramaçylyk we tehniki çäreleri görmäge we berjaý etmäge;
3) subýektiň ýüztutmasy boýunça oňa degişli islendik şahsy maglumaty bir iş gününiň dowamynda subýekte bermäge;
4) şahsy maglumatlar we olary goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygyny berjaý etmäge;
5) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlaryna ýetilen, şeýle hem şu Kanun we Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen bellenilen gaýry halatlarda bu maglumatlary ýok etmek boýunça çäreleri görmäge;
6) Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlarda şahsy maglumatlary ýygnamaga we işläp taýýarlamaga subýektiň razylygynyň alnanlygy barada subutnamalary bermäge.
Subýektiň şahsy maglumatlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga onuň razylygynyň alnanlygyna subutnama bermek borjy, hemmelere elýeter bolan şahsy maglumatlar ýygnalan we işlenip taýýarlanan halatlarynda bolsa ýygnalýan we işlenip taýýarlanýan şahsy maglumatlaryň hemmelere elýeter bolan şahsy maglumatlar bolup durýanlygyny subut etmek borjy operatoryň üstüne ýüklenýär;
7) ýüztutmanyň alnan gününden bir iş gününden geçmeýän möhletiň dowamynda subýekte maglumaty bermekden ýüz dönderilen halatynda delillendirilen jogap bermäge;
8) subýektiň şahsy maglumatlarynyň barlygy barada maglumaty oňa bermäge we olar bilen tanyşmaga mümkinçilik döretmäge;
9) eger subýektiň şahsy maglumatlary doly däl, könelen, hakyky däl bolsa ýa-da olary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlary üçin zerur bolmasa, subýektiň talaby boýunça şol maglumatlary anyklamaga, gabamaga ýa-da ýok etmäge;
10) subýektiň hukugyny goramak boýunça çäreleri görmäge;
11) bir iş gününiň dowamynda:
a) degişli resminamalar esasynda hakykylygy tassyklanýan şahsy maglumatlary anyklamaga ýa-da anyklamak mümkin bolmasa, olary ýok etmäge;
b) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň şertleriniň bozulanlygy barada maglumat bolan halatynda subýekte degişli şahsy maglumatlary gabamaga;
ç) şahsy maglumatlaryň Türkmenistanyň kanunçylygy bozulyp ýygnalmagynyň we işlenip taýýarlanmagynyň hakyky ýagdaýy tassyk bolan halatynda, şeýle hem şu Kanun we Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen göz öňünde tutulan gaýry halatlarda şol maglumatlary ýok etmäge;
d) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň şertleriniň bozulanlygy tassyk bolmadyk halatynda onuň gabawyny aýyrmaga.
3. Şahsy maglumatlar subýekte tölegsiz we elýeterli görnüşde berilmelidir we olarda beýleki subýektlere degişli şahsy maglumatlar saklanmaly däldir.
4. Eger şahsy maglumatlar subýektden alynmadyk bolsa, muňa olaryň kanun esasynda alnan halatlary girmeýär, ýa-da subýektiň şahsy maglumatlary hemmelere elýeter bolsa, operator şeýle şahsy maglumatlary ýygnamaga we işläp taýýarlamaga başlamazdan öň subýekte şu maglumatlary bermäge borçludyr:
1) adyny (familiýasyny, adyny, atasynyň adyny) we salgysyny;
2) şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlaryny we olaryň hukuk esasyny;
3) şahsy maglumatlaryň çak edilýän peýdalanyjylaryny;
4) subýektiň şu Kanun bilen bellenilen hukuklaryny.
5. Şahsy maglumatlaryň hakyky dälligi ýa-da olar bilen bikanun hereketler ýüze çykarylan halatynda operator subýekt bilen bilelikde üç iş gününden köp bolmadyk möhletde ýol berlen bozulmalary aradan aýyrmaga borçludyr, olary aradan aýryp bolmasa görkezilen şahsy maglumatlar ýok edilýär, bu barada subýekt habarly edilýär.
6. Şahsy maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň maksatlaryna ýetilen halatynda operator görkezilen hereketleri gaýra goýmazdan bes etmäge we bu barada subýekti habarly etmäge borçludyr.
7. Subýekt tarapyndan onuň şahsy maglumatlaryny ýygnamaga we işläp taýýarlamaga razylygynyň yzyna alnan halatynda, operator görkezilen hereketleri bes etmäge we görkezilen yzyna almagyň gelip gowşan gününden üç iş gününden köp bolmadyk möhletde şahsy maglumatlary ýok etmäge borçludyr. Şahsy maglumatlaryň ýok edilenligi barada subýekt habarly edilýär.
V BAP. ADAMYŇ ŞAHSY DURMUŞY BARADA MAGLUMAT ÇYGRYNDA DÖWLET DÜZGÜNLEŞDIRILIŞI
28-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlylyklary
1. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:
1) adamyň şahsy durmuşy barada maglumat çygrynda döwlet syýasatynyň esasy ugurlaryny işläp taýýarlaýar;
2) adamyň şahsy durmuşy barada maglumat çygrynda ýerine ýetiriji häkimiýetiň merkezi we ýerli edaralarynyň işine ýolbaşçylygy amala aşyrýar;
3) operator tarapyndan amala aşyrylýan wezipeleriň ýerine ýetirilmegi üçin zerur we ýeterlik bolan şahsy maglumatlaryň sanawyny kesgitlemegiň tertibini tassyklaýar;
4) operator, şeýle hem üçünji şahs tarapyndan şahsy maglumatlary goramak boýunça çäreleri amala aşyrmagyň tertibini tassyklaýar;
5) Türkmenistanyň Konstitusiýasy, kanunlary we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry wezipeleri ýerine ýetirýär.
2. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti subýektleriň hukuklaryny goramak boýunça ygtyýarly edarany döretmäge, onuň hukuk ýagdaýyny we ygtyýarlyklaryny kesgitlemäge haklydyr.
29-njy madda. Döwlet edaralarynyň ygtyýarlylyklary
1. Döwlet edaralary öz ygtyýarlylyklarynyň çäklerinde:
1) adamyň şahsy durmuşy barada maglumat çygrynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny işläp taýýarlaýar we tassyklaýar;
2) şahsy maglumatlar we olary goramagyň meseleleri boýunça ýuridik we fiziki şahslaryň haýyşlaryna garaýar;
3) şahsy maglumatlar we olary goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulmagyna ýol beren şahslary Türkmenistanyň kanunlarynda bellenilen jogapkärçilige çekmek boýunça çäreleri görýär;
4) Türkmenistanyň kanunlarynda we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňünde tutulan gaýry ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
2. Işlerini amala aşyrmagyň barşynda döwlet edaralaryna mälim bolan şahsy maglumatlar babatda olaryň ýaşyrynlygy üpjün edilmelidir.
30-njy madda. Şu Kanunyň berjaý edilmegine gözegçilik etmek
Şu Kanunyň we adamyň şahsy durmuşy barada maglumat çygrynda Türkmenistanyň gaýry kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň takyk we birmeňzeş berjaý edilişine gözegçilik etmegi Türkmenistanyň Baş prokurory hem-de oňa tabyn prokurorlar amala aşyrýarlar.
VI BAP. JEMLEÝJI WE GEÇIŞ DÜZGÜNLERI
31-nji madda. Şahsy maglumatlar we olary goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulanlygy üçin jogapkärçilik
Şahsy maglumatlar we olary goramak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulmagy Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda jogapkärçilige eltýär.
32-nji madda. Şikaýat etmegiň tertibi we jedellere garamak
1. Şahsy maglumatlar ýygnalanda, işlenip taýýarlananda we goralanda subýektiň ýa-da operatoryň, şeýle hem üçünji şahsyň hereketlerine (hereketsizligine) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şikaýat edilip bilner.
2. Şahsy maglumatlar ýygnalanda, işlenip taýýarlananda we goralanda döreýän jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde garalmaga degişlidir.
33-nji madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
1. Şu Kanun 2017-nji ýylyň 1-nji iýulyndan güýje girýär.
2. Eger şahsy maglumatlary mundan beýläk işläp taýýarlamak we goramak olary ýygnamagyň maksatlaryna laýyk gelýän bolsa, şu Kanun güýje girmeginden öň Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylan şahsy maglumatlaryň ýygnalmagy we işlenip taýýarlanmagy şu Kanunyň talaplaryna laýyk gelýän diýlip ykrar edilýär.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW.
Aşgabat şäheri. 2017-nji ýylyň 20-nji marty.


c: text/html

text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzda açylýan I Türkmen-hytaý innowasiýa forumyna gatnaşyjylara gutlag bilen ýüzlendi. Onda şeýle diýilýär:
Hormatly foruma gatnaşyjylar!
Gadyrly alymlar!
Sizi «Innowasiýalar, täze tehnologiýalar we olary önümçilige ornaşdyrmagyň meseleleri» atly I Türkmen-hytaý ylmy-innowasiýa forumynyň işe başlamagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Biz innowasiýalar we tehnologik ylymlar boýunça täze bilimleri we öňdebaryjy tejribeleri özleşdirmek, şol sanda ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak babatda bilelikdäki başlangyçlary goldaýarys hem-de bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň giňeldilmegine uly gyzyklanma bildirýäris. Şoňa görä-de, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Turkmenistan bilen Hytaý Halk Respublikasynyň arasyndaky örän gin, köpugurly dostlukly gatnaşyklaryň, aýratyn-da ylmy-tehnologik ulgamlarda alnyp barylýan hyzmatdaşlygyň çuňlaşýandygynyň aýdyň nyşany bolan bu halkara ylmy-innowasiýa forumynyň ýokary derejede, aýratyn guramaçylykly, örän netijeli geçjekdigine berk ynanýaryn.
Hytaý Türkmenistanyň möhüm strategik hyzmatdaşlarynyň biri bolup durýar. Dünýäniň ösüşiniň täze şertlerini, milli bähbitleri, dostlukly ýurtlaryň durmuş-ykdysady ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryny nazara almak bilen, syýasy, ykdysady, energetika, oba hojalygy, ulag-aragatnaşyk we beýleki ugurlarda türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy okgunly ösýär hem-de bu ugurda oňyn netijeler gazanylýar. Turkmenistan bilen Hytaý ykdysady, medeni, tebigy mümkinçiliklerini iki halkyň bähbitlerine, ählumumy ösüşiň, parahatçylygyň we abadançylygyň üpjün edilmegine gönükdirmegi maksat edinýän döwletlerdir.
«Türkmenistan-Hytaý» gaz geçirijisi, «Gazagystan-Türkmenistan-Eýran» halkara demir ýoly arkaly parahatçylygy, dostlugy, durnuklylygy, hoşniýetli goňşuçylygy we bagtyýarlygy alamatlandyrýan Beýik Yüpek ýoly täzeden dikeldilýär.
Hytaý Halk Respublikasy ýokary depginler bilen ösýär, ylym hem-de ýokary tehnologiýalar ulgamynda dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň hatarynda durýar. Şunuň bilen baglylykda, medeniýet, bilim we ylym, ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak, şol sanda has öňdebaryjy tehnologiýalary we innowasion ylmy-tehniki işläp taýýarlamalary önümçilige ornaşdyrmak babatda netijeli hyzmatdaşlyk türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň möhüm ugurlarynyň birine öwrüldi.
Hormatly alymlar!
Dünýä ykdysadyýetiniň ýokary depginler bilen ösüşi innowasiýalara we tehnologiýalara daýanýan ylmyň gazananlary bilen berk baglanyşyklydyr. Häzirki döwürde Russiýa Federasiýasy, Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Hytaý Halk Respublikasy ýaly dünýäniň onlarça ýurtlarynda, şol sanda Türkmenistanda hem innowasion ösüşlere, ykdysadyýete öňdebaryjy tejribeleri we häzirki zaman tehnologiýalaryny ornaşdyrmaga aýratyn üns berilýär.
Türkmenistan ykdysadyýeti senagatlaşdyrmak, döwrebaplaşdyrmak, içerki we daşarky bazarlarda bäsleşige ukyply, köp görnüşli, ýokary hilli harytlary öndürýän täze innowasion senagat kärhanalaryny döretmek arkaly dünýä ykdysadyýetindäki ornuny yzygiderli pugtalandyrýar. Bu okgunly ösüşler, ilkinji nobatda, ylmyň we tehnikanyň öňdebaryjy gazananlarynyň, in gowy dünýä tejribeleriniň önümçilige ornaşdyrylmagy, ylmy-tehniki ösüşiň derejesi, innowasiýalaryň, takyk inženerçilik ylymlarynyň, maglumat tehnologiýalarynyň täze mümkinçilikleri bilen berk baglanyşyklydyr.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe biz ýurdumyzyň tehniki-ykdysady kuwwatyny berkitmek, ylym ulgamyny ösdürmek, halkymyzyň medeni derejesini hem-de maddy üpjünçiligini has-da ýokarlandyrmak maksady bilen, iri halkara guramalary, daşary ýurtlaryň ylmy merkezleri bilen ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar boýunça hyzmatdaşlygy yzygiderli pugtalandyrýarys.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkeziniň, Himiýa institutynyň, Gün energiýasy institutynyň, Seýsmologiýa we atmosferanyň fizikasy institutynyň, Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň, Maldarçylyk we weterinariýa institutynyň Hytaý Halk Respublikasynyň Sinszýan-Uýgur awtonom raýonynyň ylym we tehnika müdirligi, Aziýa-Yewropa forumynyň (ASEM) ylmy-tehnologiki we innowasiýa hyzmatdaşlyk merkezi, Hytaý-Ýewropa Arassa we gaýtadan dikeldilýän energiýa instituty bilen netijeli ylmy gatnaşyklaryna biz türkmen-hytaý hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmagyň ýolundaky täze möhüm ädim hökmünde uly ynam bilen garaýarys.
Munuň özi dünýäniň öňdebaryjy ylmy-tehniki gazananlaryny işjeň ulanmak esasynda Türkmenistanyň hem-de Hytaý Halk Respublikasynyň mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan yzygiderli ösmegine ýardam berýär. Garaşsyz ýurdumyzyň durmuş-ykdysady, innowasion-tehnologiýalar babatda sazlaşykly ösýän kuwwatly döwletleriň birine öwrülýändigine hem-de dünýäniň ylmy giňişligine üstünlikli goşulyşýandygyna hem aýdyň şaýatlyk edýär.
Hormatly foruma gatnaşyjylar!
Gadyrly alymlar!
Sizi Türkmenistan bilen Hytaý Halk Respublikasynyň ylmy-tehniki hyzmatdaşlygynyň yzygiderli ösýändiginiň aýdyň nyşany bolan «Innowasiýalar, täze tehnologiýalar we olary önümçilige ornaşdyrmagyň meseleleri» atly I Türkmen-hytaý ylmy-innowasiýa forumynyň öz işine başlamagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Siziň her biriňize berk jan saglyk, abadan we bagtyýar durmuş, ylmy hem-de döredijilik işleriňizde uly üstünlikleri we täze açyşlary arzuw edýärin!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýurdumyzda guralýan dürli ugurdaky sport bäsleşikleriniň sany gün-günden köpelýär. Geçirilýän ýaryşlara türgenlerimiz höwes bilen gatnaşyp, tejribelerini artdyrýarlar. Bu bolsa türgenlerimiziň halkara arenasynda geçirilýän bäsleşiklerde özlerini görkezmegine uly mümkinçilik berýär. Paýtagtymyzda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary türgenlerimiziň halkara derejesindäki taýýarlygyny aýdyňlygy bilen görkezer.
62 döwletiň gatnaşmagynda sportuň 21 görnüşi boýunça geçiriljek Aşgabat Aziadasynda çykyş etjek türkmen türgenleri häzirki wagtdan ýokary derejede taýýarlyk işlerini geçirýärler.
Ýakynda Bakuda geçirilen IV Yslam raýdaşlyk oýunlarynda ýygyndy toparymyzyň dürli öwüşgindäki medallaryň 13-sine mynasyp bolandyklary Aziada – 2017-ä oýunlaryna ykjam taýýarlyk görülýändigine şaýatlyk edýär.


text:
Meýletinçiler olimpiýa ýaryşlarynyň esasy guramaçylary, ýolgörkezijileri bolup, olarsyz oýunlary guramagy we geçirmegi gözöňüne getirmek örän kyn. Olimpiýa oýunlarynyň ählisinde meýletinçilere uly ähmiýet berilýär. Oýunlar döwri meýletinçiler iň esasy wezipeleri – ýaryşyň şowhunly we göz öňünde tutulan kadalara laýyklykda geçmegini üpjün ederler. Oýunlar meýletinçi – sazlaşdyryjy güýçler bilen maksadalaýyk guralyp, ýaryşlaryň dünýä ýalkym saçjak şuglasy olaryň hyzmaty netijesinde ýer ýüzüne ýaýrar. «Aşgabat 2017»-niň bu «Ilkinji ýyldyzlaryna» köp zatlar bagly we olar halkara oýunlarynyň esasy ýolgörkezijileridir.
«Ilkinji ýyldyzlar» maksatnamasynyň çäginde tälimçilik okuwlary geçirilip, olaryň topar ýolbaşçylary «Aşgabat 2017»-ä gatnaşjak 8000 meýletinçiniň içinden saýlandy. Meýletinçileriň aglabasy talyp ýaşlar bolup, tälimçilik okuwynda olara endikler we bilimler barada esasy maglumatlar berildi. Bu gün sportuň oýun görnüşleriniň toplumynda (MIA) geçirilen okuwyň netijesinde talyplar öwrenen zatlaryny tejribede ulanmaga sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar. Tälimçilik okuwyndan soň meýletinçileriň ählisine dürli ýagdaýlar üçin maslahatlary we gerekli maglumatlary, oýunlara has gowy taýýar bolmagy üçin ýerine ýetirilmeli ýumuşlary öz içine alýan ýörite gollanmalar berildi. Bu bolsa sentýabr aýynda oýunlara geljek ähli adamlary galkyndyrjak «Ilkinji ýyldyzlaryň» «Aşgabat 2017»-niň tejribesinde täze tapgyra gadam basjakdygyny aňladýar. Biziň meýletinçilerimiz tälimçilik okuwlarynyň dowamynda Olimpiýa şäherçesinde ýerine ýetirjek öz wezipeleri boýunça başarnyklaryny doly kämilleşdirdiler. «Siziň galkynmaly wagtyňyz» atly oýunlardan öňki meýletinçilik maksatnamasynyň hem-de geçirilen synag çäreleriň kömegi bilen olar uly tejribe gazandylar we «meýletinçi» sözüniň aňladýan manysyna has aýdyň düşündiler. Mundan başga-da, tälimçilik okuwynda Oýunlaryň agzalaryny myhmansöýerlik bilen garşylamak hem-de degişli desganyň iş toparlarynda ýerine ýetirmeli wezipeleri barada maglumat
berler.


text:
BIZIŇ BAÝRAM AGAMYZ
BIZIŇ BAÝRAM AGAMYZ
2004-nji ýylyň oktýabr aýynda ilkinji gezek türkmen radiosynyň gapysyndan ätläpdim. Çagalykda arzuw eden kärimde işe başlamak bagtynyň täsirinden çykyp bilmän, tolgunyp durşum häzirem ýadymda.
Meni radionyň edebi “Ylham” bölüminiň otagyna alyp bardylar, işgärler bilen tanyşdyrdylar. Şol wagt bölüm müdiri Ýazjemal Annaýewanyň ýanynda ýaşuly adam otyrdy. Gapydan girenimden onuň mähirli keşbi, salyhatlylygy özüne çekdi.
– Ine, bu bolsa, biziň hemmämiziň halypamyz Baýram Geldimyradow! – diýip, görkezdiler.
Adyny günde telim öwre eşidip ýörenem bolsam, onuň özüni birinji sapar görýärdim. Diňe bir biziň däl, eýsem, biziň ene-atalarymyzyň çagalyk döwründe-de halkyň söýgüsine mynasyp bolup gelen, mahmal sesli bu nurana adam bilen tanyş bolan pursadym, dogrusy, dil bilen beýan ederden has tolgundyryjydy.
Işe girip, birek-birek bilen ýakyndan tanyşlyk açanymyzdan soň, halypanyň köp häsiýetlerine belet bolup ugradym. Asyl Baýram Geldimyradow diñe bir daşky keşbi boýunça mylakatly, sypaýy bolman, eýsem, işine jogapkärli garamagy, ýokary ukyplylygy bilen tapawutlanýar ekeni. Öýi edaramyzyň golaýragynda bolansoň, işe pyýada gelip giderdi. Her günki gelýän gazetdir žurnallaram sypdyrman okap çykardy. Öwretmegi kyn görmezdi. Bir zat sorasaň, monça bolup, begenerdi, jikme-jik düşundirerdi.
“Diktor boljak bolsaň eliňden galamyň düşmesin. Berlen tekstleri öňünden seljerip, öwrenip, onsoň studiýa girmelidir” diýip, bize köp ýatladardy. Bir gezek men: “Baýram aga, hökman galam bolmaly? Ruçka ulansak bolmaýarmy?” diýip soradym. Ol: “Galam ulansaň, okaýan tekstleriňe eden bellikleriňi bozup bolýar, şonuň üçinem galam diktor üçin hemişe amatly bolýandyr” diýip jogap berdi.
Mahmal owazly diktor Baýram Geldimyradowyň ümsüm, sypaýy bolşy, şo bir wagtyň özünde-de işine örän berk ýapyşyp, kemsiz-köstsüz, gepsiz-gürrüňsiz işleýişi bize görelde alarlykdy. Ol hatda ýörän mahaly hem aýagynyñ sesini eşitmersiň. Bir-ä gapyny kakyp, salam berip girenini görersiň, birem: “Sag boluň onda, men-ä, ýöredim” diýenini eşidersiň. Studiýa giren mahaly bar ünsüni okaýan tekstine gönükdirip, ähli diňleýjini imrikdirip bilşem, onuň ussatlgyndan nyşandy.
Ýaşlygyndan türkmen radiosy bilen bagry badaşan Baýram Geldimyradow köne radio işgärleri we şol döwürlerde taýýarlanýan gepleşikler barada uçursyz köp zat bilýärdi. Biziň gyzyklanyp soraýan zatlarymyzy hezil edip gürrüň bererdi.
– Işe ýaňy başlan döwürlerimdi – diýip, bir gezek halypa geçmişi ýatlap gürrüň berdi. – O wagtlar näme, häzirki ýaly ösen tehnika barmy? Her gün irdenki konserti göni ýaýlymda berýärdik. Sazy ýazyp alyp galmak üçin hiç-hili enjam ýokdy. Sazandalaryň her gün biri gelip, göni ýaýlymda saz çalardy. Bizem her saz gutarandan soň, yzyndan sazandanyň çaljak indiki sazynyň adyny okamaly bolýarys. Bir gezegem meşhur sazanda Mylly aga Täçmyradow “Humaralany” çalyp gutaran dessine indiki sazyň adyny okamaga howlukdym-da, onam yglan etdim goýberdim. Mylly aga bir sagada çeken konsertden soň, studiýada maňa şeýle sözleri aýtdy: “Oglum, saz çalynyp gutaran badyna, indiki sazy yglan etmäge hiç gyssanmagyn. Sebäbi saz gutaranam bolsa, onuň owazy şu jaýyň içinden wagty bilen çykýan däldir. Birsalym ýaňlanyp durýandyr, diň salsaň, özüňem aňarsyñ. Türkmen dutarynyň gudraty diýerler muňa. Goý, ol gutaransoň hem biraz owazy gidýänçä ýaňlansyn dursun. Şo ýaňyň gutaranyny duýanyňdan soň okabermelidir”. Şo gezek Mylly aga hak aýdypdy. Türkmen sazlaryny göni ýaýlymda soň-soňlaram telim ýyllap halka ýetirdik. Türkmen sazlary gutarandan soňam, gulakda-da, jaýyň içinde-de ýaňlanar durardy.
Onçakly geplemsek bolmasa-da, şeýle gyzykly gürrüňleri Baýram Geldimyradowdan aram-aram eşitmek bolýardy. Radionyň jogapkärli hem hysyrdyly işinde halypadan öwrenen zatlarymyz az-küş däl. Ol mekdepdi. Görelde alarlyk şahsdy. Sözüň doly manysynda halypady.
Ömrüniñ soňky ýyllarynda-da ol gol gowşuryp oturmady. Radio hemişe onuň gapdalynda açyk durandyr. Kim haýsy sözi nähili aýdýar, üns bilen diňläp oturandyr. Eger bir sözi nädogry ulanaýsaň, ýa kiçijik säwlik goýberäýseň, bellijek eder-de, ertesi hökman özüňe aýdar. “Sen düýn sagat pylançada, pylan gepleşikde pylan zat hakda okadyň. Şonda, ynha, şu sözi şeýle aýtdyň” diýip, telefonda gepleşip durandygyna-da ençeme gezek şaýat boldum.
Garaşsyz, berkarar ýurdumyzda çeken zähmetiňe, eden azabyňa mynasyp baha berilýär. Hormatly Prezidentimiziň şa serpaýlaryna, hormatly atlaryna eýe bolan Baýram Geldimyradowa türkmen radiosynda biregne, uzak ýyllar döredijilikli çeken zähmeti üçin Türkmenistanyň halk artisti diýen belent at hem dakyldy.
2014-nji ýylda segsen bäş ýaşy arka atyp, dünýeden gaýdan halypamyza bolan sylag-hormatymyz hemişe beýikdir we bakydyr...
Bägül Kakalyýewa
Gurban93


text:
Salam hormatly lukman! Men 18 ýaşymda. Maňa lukman warikosele kesel kesgidini goýup, operasiýa etmelidigini aýtdy. Men operasiýa etdirmäge gorkýaryn, maşgalam hem göwnänok. Bu keseli dermanlaryň kömegi bilen bejerip bolmazmy?
Saýtyň okyjysy.
Salam lukman! Men Size şeýle sorag bilen ýüzlenmekçi. Ýakynda mende warikosel keselini anykladylar. Köp ýörämde erkeklik agzalarym agyrýar. Özüm hem entek öýlenmedik. Meniň eşidişime görä, warikosel önelgesizlige getirýämiş. Bu dogrumyka?
Saýtyň okyjysy.
Salam hormatly lukman! Men warikosele sebäpli operasiýa etdirdim. Operasiýadan soň berjaý etmeli düzgünler barada aýdaýsaňyz minnetdar bolardym. Ondan soň näçe wagtlap jynsy gatnaşyklary geçirmeli dälkä?
Saýtyň okyjysy.
>>
Jemgyýetde saklanyp galan pikire görä, är-aýal önelgesizliginiň esasy günäkäri höküminde aýal maşgalany belläp, erkek adamda ýüze çykyp biljek oňa sebäpkär ýagdaýlar ünsden düşürilýändir. Erkeklik önelgesizliginiň esasynda üç sany kynçylyk ýatýandyr: erkeklik jyns öýjükleriň (spermatozoidleriň) hil taýdan üýtgemegi we mukdarynyň peselmegi, olaryň tohum çykaryjy ýollarda hereketjeňliginiň we daşyna çykarylmagynyň bozulmagydyr. Şeýle kynçylyklar birnäçe sebäplere görä döräp bilse-de, köplenç ýagdaýlarda ol ýumurtgajyklardaky temperaturanyň ýokarlanmagy esasynda, tohum öýjükleriniň zeperlenmegi bilen häsiýetlendirilýän warikosele keseliniň netijesinde ýüze çykýandyr.
Warikosele näme?
Warikosele-ýumurtgajygyň we tohum tanapjygynyň damarlarynyň warikoz giňelmegidir. Bu kesel ganyň yzyna gaýtmagyna päsgelçilik döretmeli damarlaryň gapajyklarynyň (klapan) işlemezligi ýa-da ýaramaz işlemegi netijesinde döreýär. Damarlarda basyş ýokarlananda (adam dik duranda ýa-da bedene fiziki agram salnanda) gan yzyna gaýdyp, ýuwaş-ýuwaşdan wena damarynyň giňelmegine eltýär. Netijede, tohum tanapjygynyň töweregindäki damarlar giňelýär.
Bu ýagdaýyň ýüze çykmagyna, anatomiki aýratynlyklar netijesinde çep böwrek wenasynyň aorta hem-de ýokarky mezenterial (çöz) arteriýasy tarapyndan gysylmagy hem sebäp bolup bilýändir. Şol sebäpden hem, çep taraplaýyn warikosele has ýygy duş gelip, iki taraplaýyn warikosele 20% ýagdaýlarda duş gelse, sag taraplaýyn warikosele duş gelýän ýagdaýlaryň diňe 2%-i düzýändir.
Warikosele agyr keselmi?
Warikosele adam janyna howp salmaýar. Bu kesel bilen ömür boýy ýaşap bolýar. Bu keseliň getirýän erkeklik önelgesizligi we agyrylaryň döremegi ýaly gaýraüzülmeleri esasy kynçylyklar bolup durýandyr.
Warikosele nädip önelgesizlige getirýär?
Suwuklygyň gysylmaýandygy mälim zat. Şol sebäpli hem, ganyň yzyna gaýtmagy netijesinde döreýän basyş ähli ugurlara ýaýraýar. Basyşyň netijesinde damarlar ulalyp, süýnýärler. Adamyň damarlarynyň diwarlarynyň berkligine we onuň damar basyşyna baglylykda, wenalaryň ulalmagy dürli derejelere ýetip bilýär. Ýumurtgajygyň töweregindäki damar tory ulalyp gidýär we köplenç ýumurtgajyk wena damarlaryndan ybarat özeniň (gubka) içine çümen ýaly bolýar. Şeýle gan "ýassyjagy" tohum haltajygyndaky ýylylyk çalşygynyň bozulmagyna getirýär. Netijede, ýumurtgajyk sowamagyny bes edýär. Şonuň netijesinde, spermatozoidleriň işlenip çykmagy üçin zerur bolan pes temperaturanyň saklanylmaýandygy sebäpli, erkeklik öýjükleriniň kadaly emele gelme hadysasy bozulýar. Hut şu sebäpli warikosele erkeklik önelgesizliginiň esasy faktorlarynyň biri bolup durýar.
Esasy mehanizme baglylykda, warikoselede önelgesizlik birnäçe sebäplere görä döräp biler:
1. Tohum haltajygyndaky temperaturanyň bedeniň temperaturasynyň derejesine ýetmegi.
2. Böwreklerden, böwreküsti mäzlerden biologiki işjeň maddalaryň ýumurtgajyklara düşmegi.
3. Ýumurtgajygyň gan aýlanşygynyň bozulmagy.
4. Ýumurtgajygyň dokumalarynda ýygnanýan we olary şikeslendirýän erkin radikallaryň täsiri.
Bu kesel ýygy duş gelýärmi?
Warikosele iň ýygy duş gelýän keselleriň biri bolup, ol erkekleriň 10-15 %-de duş gelýändir. Önelgesizlikden ejir çekýän erkek adamlaryň 40%-de warikosele keseli anyklanylsa, ozal çagasy bolup, häzir önelgesiz erkek adamlaryň 70%-de bu kesel kesgitlenýändir.
Warikosele keseliniň ýüze çykyşy.
Bu kesel köplenç, jynsy ýetişigi döwründe başlanýar. Ol hiç bir alamatsyz hem bolup bilýär. Şonda warikosele lukmançylyk barlaglarynyň netijesinde ýüze çykarylýar.
Warikosele käwagt ýumurtgajygyň töweregindäki agyrylaryň döremegi ýaly alamat bilen biynjalyk edip biler. Agyry güýçli däl-de, dartýan, çekýän häsiýetli bolýar. Agyry damar çyrmaşygynyň diwaryna gan basyşynyň täsir etmegi netijesinde döreýär. Adam dik duranda ýa-da özüne fiziki agram salanda, damar basyşy ýokarlanyp, agyry has güýjeýär.
Warikosele keseliniň anyklanylşy we bejergisi.
Ýumurtga haltajygyň wena damarlarynyň giňelmesini barlag wagtynda lukman kesgitläp bilýändir. Wena üýtgemeleriň irki tapgyrlarynda ýumurtga haltajygyň ultrases barlagy we dopplerografiýa barlagy, keseli kesgitlemekde lukmana kömege gelip biler. Barlagdan anyk maglumatlary almak üçin, olar näsagyň dik duran we ýatan ýagdaýynda hem geçirilmelidir.
Hirurgiki operasiýalaryň görkezilen görnüşini ulanma, keseliň netijeli bejergisi bolup durýandyr. Ýöne keseliň howpsuz bolup, alamatsyz geçýändigi sebäpli, onuň uly erkek adamlarda kesgitlenmeginiň hem operatiw bejergi üçin görkezme bolup durmaýandygyny bellemelidir. Ýumurtgajyklarda agyrylaryň döremegi, ýumurtga haltajygyň daşky görnüşiniň üýtgemegi, erkeklik öýjükleriniň hil we mukdar taýdan pesligi netijesinde önelgesizligiň emele gelmegi, operatiw bejergini geçirmek üçin görkezme bolup durýandyr. Oňa garamazdan, köp hünärmenleriň pikirine görä, ýüze çykyp biljek önelgesizligiň öňüni almak üçin, çagalarda we ýetginjeklerde döreýän warikosele keselinde hirurgiki bejergini ulanma wajyp bolup durýandyr.
Häzirki amaly lukmançylykda operatiw bejerginiň 4 esasy usulyny ulanýarlar:
Operasiýanyň açyk usuly (Iwanissewiç boýunça).
Bu usulyň kömegi bilen ýumutgajyklaryň wenalary gasyk kanalynyň içki halkajygynyň derejesinden ýokarda daňylýandyr. Deri we derasty ýag gatlagy kesilenden soň, siňir we myşsa gatlaklary süýşürilip, ýumurtgajyklaryň wenalary tapylyp, daňylýandyr.
Kiçi kesikden geçirilýän Marmaryň operasiýasy.
Operasiýa ujydyň düýbünden 1 sm. aralyga süýşüp, daşky gasyk halkajygynyň proýeksiýasynda edilýän kesik arkaly geçirilýär. Deri we derasty ýag gatlagy kesilenden soň, tohum tanapjygy tapylyp, onuň wenalary daňylýandyr. Ondan soň, ýumurtgajyklardan gaýdýan gan üstleýin ýerleşýän wenalar arkaly çykarylýandyr.
Laproskopiki operasiýa.
Hirurgiýada geçirilýän täze usul bolup, ony geçirmek üçin garnyň öňki diwarynda 3 sany, diametri 5 mm. bolan deşijekler edilýändir. Birinji deşijekden hirurg wideomonitor bilen birleşdirilen kiçijik telekamerany salýar. Monitoryň kömegi bilen hirurg operasion meýdançada nämeleriň bolup geçýändigini görmäge mümkinçilik alýar. Iki sany beýleki deşijekden kiçijik gysyçlar we gaýçylar salynýar. Operasion meýdançanyň ulaldylyp görkezilýändigi sebäpli, hirurg wenany aňsatlyk bilen tapyp, ony hirurgiki sapaklar bilen ýa-da ýörite titan simlerini goýup daňýandyr. Operasiýa 20-30 min. dowam edýär.
Ýumurtgajygy öňki gan aýlanşygyndan mahrum edýän mikrohirurgiki operasiýa.
Operasiýa ýumurtgajygyň kadaly gan aýlanşygyny dikeltmäge kömek edýär. Bu ýagdaý ýumurtgajygyň wenasynyň garyn üsti wenasyna oturdylmagy arkaly gazanylyp, wena ganynyň kadaly çykarylmagyna şert döredýändir.
Operasiýadan soňky dikeldiş döwri 1 aýa golaý dowam edip, şol möhletiň içinde näsag özüne fiziki agram salmakdan, sport bilen meşgullanmakdan saklanmalydyr. Şeýle-de şonça wagt duzly, ýiti, ajy iýmiti kabul etmekden we jynsy gatnaşyklardan wagtlaýyn saklanma maslahat berilýär.
Teswirlemeler
[quote name="Yhlaa"]Salam lukman.sizden maslahat sorayaryn men 16yasymda menne nace wagyt ayagymdaky warikoz keselinin bardygyny anyk bilemok.men lukmana yùz tutdum lukman mana 3ay liceniya yazyp berdi men 2ay liceniyami etdim ayagymdaky warikoza peyda rtmedi son men 3nji ay etmedim inni operisa etdirmeli. men sport bn mesgullanyan. inni men operasiyany 1)2.3.yyldan son etdirsem bolarmy??2)ona cenli mana warikozyn zyyany bolarmy?
3haysy ayda operisya etdirsen gowy bolarka?
4)operasiydan son nace ay mana sport bn mesgullanmak bolmaz?
hayys edyan maslahat berayinnn
Salam! Gözlege "warikoz" diýip ýazyp ählii jogaplary okap bolar.
3haysy ayda operisya etdirsen gowy bolarka?
4)operasiydan son nace ay mana sport bn mesgullanmak bolmaz?
hayys edyan maslahat berayinnn
Mümkin bolsa jogabynyza garaşýan hormatly lukman!
Salam! Lukmanlarymyzyň ählisi işden boş wagtlary saýtymyz bilen hyzmatdaşlyk edýärler. Soragyňyza çalt jogap almak üçin öz maşgala lukmanyňyza ýuzlenmegiňizi maslahat berýäris. Saýtda 'gözleg" diýp ýazylan ýere ýazyp isleýan temalaryňyzy gözlap, olary tapyp okap bilersiňiz.
Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
Warikosele keseliniň özi ýumurtgajyklaryň işine täsir edip, testosteron erkeklik gormonynyň derejesini peseldip bilýändir. Bu gormonyň bolsa erkeklik jyns agzalarynyň ösmegi we kadaly işlemegi üçin täsiri ulydyr.Eger Sizde warikosele keseli jynsy kämilleşme döwründen soň dörän bolsa, ujydyň ululygyna täsir edip bilmez.Şu sorag babatda we geljekde önelgesizlik kynçylygyny aradan aýyrmak maksady bilen warikosele keseliniň bejergisini geçirmek üçin urolog lukmanyna ýüz tutmak dogry bolar.
Operasiýalaryň bahasy olaryň görnüşine, oňa taýynlyk döwri geçirilmeli barlaglaryň mukdaryna, operasiýadan soňky dikeldiş döwrüniň geçişine we ýüzlenen bejeriş edaraňyzyň derejesine baglylykda tapawutlanyp biler.Anyk jogaby bilmek üçin ýüzlenjek bejeriş edaraňyzyň hasaplaşyk bölümine ýüz tutmak ýerlikli bolar.
Bejergi usullarynyň netijeliligi, elbetde keseliň ýüze çykyş derejesine, ýüz tutan keselhanaňyzyň bejeriş düzgünleriniň aýratynlyklaryna bagly bolup durýandyr.Ýöne sanalyp geçilen usullaryň içinde netijeliligi, keseliň gaýtalanma ähtimallygynyň pesligi we kosmetiki taýdan oňaýlylygy babatda Marmaryň usuly has netijeli bolup durýandyr.
Keseliň täzeden gaýtalanma ähtimallygy operatiw bejergi usulynyň görnüşine, keseliň geçiş ýagdaýyna we derejesine baglydyr. Sagalma üstünligini gazanma ýygylygy kesgitlenende, laporoskopiki usul 85%, adaty geçirilýän operasiýalar (Iwanissewiça boýunça hem) 50%, mikrohirurgiki usul bolsa 95% görkezijini düzýändir.Ýöne netijeli mikrohirurgiki usulyň bahasynyň hem ýokarydygyny bellemelidir. Netijeli boljak bejergi usuly diňe barlaglardan soň kesgitlenip bilner.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Owadan dodaklar – birinji nobatda, sagdyn dodaklardyr. Şonuň üçin howanyň sowamagy bilen olaryň ýagdaýyna aýratyn üns bermeli bolýar. Dodaklarda ýag mäzleriniň bolmanlygy üçin olara hemişe çyglylyk ýetmeýär we şonuň üçin olaryň gurap jaýrylmalary, sowuklamalary, solmagy ýaly alamatlar ýüze çykyp başlaýar. Ýylyň sowuk wagtynda bolsa çyglylygyň ýitirilmegi ýokarlanýar, şonuň üçin hem dodaklarda islenilmeýän özgerişleriň nädip bolýandygyny bilmek möhümdir.
Dodaklarda jaýryklaryň emele gelmeginiň sebäpleri
Dodaklarda jaýryklaryň emele gelmeginiň sebäbi köplenç, ýaramaz howa şertleridir: şemal, doňaklyk, howanyň çyglylygynyň pes bolmagy. Zenan dodaklarynda jaýryklaryň emele gelmegi pomadanyň düzümindäki reňk berijileriň döredýän guraklygy bilen baglanşykly bolup biler. Şol sebäpli ýylyň sowuk wagtynda, iň gowusy, gigiýenik taýdan ýokary hilli bezeg pomadasyny çalmalydyr.
Uzak wagtlap durýan pomadalaryň düzüminde ýeterlik derejede çyglandyryjylaryň ýoklugy sebäpli, olar dodaklary guradyp bilerler. Dodaklara ýalpyldy berýän pomadalar sowuk howanyň täsirinde goýalýar hem-de dodaklary guradýar, şonuň üçin olary gyş paslynda ulanmazlyk maslahat berilýär. Guradyjy häsiýetliligi bolany üçin düzüminde spirt, gliserin, mentol, nebit önümleri, salisil turşusy, retin A, benzoil saklaýan kosmetika serişdeleri ulanmak maslahat berilmeýär.
Sebäpleriň arasyna çilim çekmekligi, sowuk we gyzgyn naharlary iýmekligi hem degişli etmek zerurdyr. Dodaklaryň gurulygy we jaýryklary diş pastasynyň düzümindäki sinnamat atly madda bilen baglanşykly bolmagy mümkindir. Düzüminde ftor bolan diş pastalary hem diňe bir dodaklaryň däl-de, eýsem agzyň töweregindäki deriniň hem çyglylygyny peseldýär.
Iýmit-siňdiriş ulgamynyň dowamly keselleri, ýokanç keseller, uçuk, kömelek ýokançlyklary dodaklardaky jaýryklaryň emele gelmegine sebäp bolup biler.
Gyşda adamlaryň köpüsi ter bakja önümlerini we miweleri iýmekligi goýýarlar. B toparyň witaminleriniň ýetmezçiligi dodagyň çeýeliginiň ýitirilmegine getirýär. Şol sebäpli hem, haçanda biz işjeň dodagymyzy hereketlendiremizde ýa-da ýylgyramyzda, gowşan dodaklar birden jaýrylýar.
Sowuk howada dodaklarymyzy ýalamak – zyýanly endik
Tüýkülik dodaga degende agzyň näzik derisinden inçejik goraýjy gatlagyny aýyrýar we şemala hem-de doňaklyga dodagy guratmaga mümkinçilik berýär.
Ýyladylan jaýdan daşary, sowuk howa çykylanda, temperaturanyň birden üýtgemegi dodagyň jaýrylmagyna getirip biler.
Ýyly öýlerimiziň howasy – ýyladyjylaryň gyzgynlygy öýüň howasynyň çyglylygyny "alýar" we dodaklaryň nemlenmesini peseldýär.
Psihologlaryň bellemegine görä, dodaklarda jaýryklaryň emele gelmeginiň ýene bir sebäbi, hemişelik emosional dartgynlylyk, özüňden nähoşallyk we gamgynlylykdyr. Bu ýaramaz emosional faktorlar dodaklaryň hamynyň azmagyny güýçlendirip bilýär.
Dodaklarda emele gelen ýaralara we jaýryklara garşy hiç bir çäre görülmese, dodaklaryň alawlamasy – heýlit keseli döräp, bejergini has hem kynlaşdyryp biler.
Dodaklardaky jaýryklaryň bejergisi
Dodaklaryň gurulygyny we jaýrylmasyny bejermek üçin derman serişdelerinden başga hem, tebigy serişdelerden taýynlanan melhemler we ýapgylar giňden we üstünlikli ulanylýandyr:
► Gijesine dodaklara käşiriň ýa-da hyýaryň suwuny, bal çalmak peýdalydyr.
► Bir çaý çemçe dorog bilen bir çemçe käşir suwundan ýasalan ýapgy ýarylan dodaklary juda gowy ýumşadýar.
► Günüň dowamynda birnäçe gezek jaýryklara ergin guş ýagyny ýa-da gaýmak ýagyny çalmaly. Gaýmak ýagy bilen sürtgüçden geçirlen almadan taýynlanan ýapgy hem dodaklardaky jaýryklary bejermäge kömek edýär.
► Düzümine kalendulanyň ýagy girýän melhemler dodaklaryň burçlaryndaky kesikleri (olara "заедa" hem diýilýär) gowy bitirýär we çişginliligi köşeşdirýär. Iki nahar çemçe kalendulanyň güllerini külke bolýança owratmaly. Oňa 40 gram adaty gaýmak mesgesini goşmaly (eger ol ýok bolsa, islendik ýagly gijeki kremi ulanmak mümkin). Soňra bolsa oňa iki nahar çemçe piwo goşmaly we gowy garyşdyrmaly. Emele gelen serişdäni dodaklaryň burçuna nahardan soň we ýatmazdan öň çalmaly.
► Düzüminde lanolin bilen zeýtun (oblepiha) ýagy saklanýan melhemler hem peýdalydyr.
► Witaminleri kabul etmek. Eger bedeniňize E witamini ýetmeýän bolsa, onda ony A witamini bilen bilelikde kabul edip başlaň (olaryň ikisi beden tarapyndan gowy özleşdirilýär). Düzüminde B toparyň witaminlerini saklaýan multiwitaminleri möwsümleýin kabul etmäge çalşyň.
► Tebigy bal. Ol antiseptik hökmünde täsir berip, ýarajyklary ýumşadýar. Gadymdan gelýän adaty dermanlardan tapawutlylykda, balyň ulanylşy boýunça hiç hilli çäklendirmeler ýok – bu tebigy süýjüligi dodaklara her bir sagatda hem çalmak mümkindir.
► Aloe şiresi. Aloe ösümliginiň täze kesilen ýapragyny birnäçe günüň dowamynda irden we agşamyna jaýryklara goýma maslahat berilýär.
► Eger öýde bir çemen bägül bar bolsa, ýene bir şypa beriji kremi taýýarlamak aňsatdyr. Bir bägüliň gül ýapraklaryny ýolmaly we olary el bilen ownuk böleklere bölmeli. Gül ýapraklaryna bir nahar çemçe mal ýagyny, meselem, doňzuň ýagyny goşmaly. Garyndyny gowy garmaly we dodaklara çalmaly.
► Az ýagly dorogyň bir çaý çemçesini almaly we oňa bir çaý çemçe ýagly gaýmak garmaly. Ýapgyny 10-15 min. goýmaly. Garyndyny pamygyň kömegi bilen aýyrmaly.
► Orta ululykly almany almaly, arassalamaly we şäniklerini aýyrmaly. Miwäni kiçi böleklere dilimlemeli we süýtde bişirmeli. Taýýarlanyşa laýyklykda, alma ýumşar – garyndyny birmeňzeş pýure bolýança garyp durmaly. Dürüşdäni otdan aýyrmaly we sowatmaly. Dodagyň üstüne galyň gat edip çalmaly we hasa ýa-da arassa mata bilen örtmeli. Bu dürüşdäni dodaklarda 30 min. saklamaly, ýyly suw bilen ýuwmaly. Soňundan islendik iýmitlendiriji kremi çalmaly.
Dodaklaryň gurulygynyň we jaýryklaryň emele gelmeginiň öňüni nädip almaly?
Gurulyga garşy ýeke-täk derman – çyglandyrmadyr. Makiýažyň aşagyndan, her gezek daşary çykmagyňyzdan öň hem-de her gezek dodaklaryňyzyň gurandygyny duýanyňyzda gigiýenik, reňksiz, nemlendiriji pomadany ulanyň. Bu pomadany erkek adamlar hem ulanyp bilýändirler.
Öňüni alyş maksady bilen ýapgy hem taýýarlamak mümkindir: 1 çaý çemçesi kakao, 1/2 çaý çemçesi bal arysynyň mumiýasyny we 1 stakan ösümlik ýagyny gaba alyp, aşagy otda ýuwaş ýanyp duran suwly gapda (wodýanaýa banýa) garyň. Günüň dowamynda 3-4 gezek dodaklara çalyň. Howanyň sowuk wagty gialuron turşylykly balzam hem siziň dodaklaryňyza ilkinji kömek bolup hyzmat edip biler, çünki olar derä çeýelik berýär, iýmitlendirýär, çyglandyrýar, şeýle hem bejeriş aýratynlyklary bilen ýarajyklary bitirmäge mümkinçilik berýär.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Jübüt gönükdirmeler
Aşakdaky maglumat keşirlenen bolup, iň soňky täzelenen wagty: 19:25, 17 ýanwar 2018. A maximum of 5,000 results are available in the cache.
Bu sahypa başga gönükdirme sahypalaryna gönükdirýän sahypalaryň sanawyny görkezýär.
Her bir hatar birinji we ikinji gönükdirmeleri, şeýle-de ikinji gönükdirmäniň maksady bolup durýan hem-de şol bir wagtyň özünde birinji gönükdirmäniň adatça barmaly ýeri bolan "hakyky" maksat edinilýän sahypany öz içine alýar.
Üsti çyzylan ýazgylar düzedilenlerdir.
Showing below up to 1 result in range #1 to #1.
(öňki 50 | indiki 50) (20 | 50 | 100 | 250 | 500) gör


text:
Mämmetweli Kemine
Türkmen halkynyň arasynda sarpasy belent tutulyp, ady dillerden düşmän gelýän iň meşhur klassyk şahyrlaryň biri Keminedir. Satiranyň taýsyz ussady Kemine garyp-pukaranyň çyn hossary, arslan ýürekli arkadagy hem şahyry hökmünde şan-şöhrata eýedir. XIX asyr türkmen edebiýatynda ýüz görmän, ýagşa-ýagşy, ýamana-ýaman diýip bilen iň demokratik şahyr Mämmetweli Keminedir.
ÖMRI
Kemine Sarahs töwereginde 1770-nji ýylda Garadöwletiň maşgalasynda eneden bolýar. Ol kämillik ýyllaryny Sarahs, Mary etraplarynda geçiripdir. Kemine Sarahsda oba mekdebinde başlangyç bilimi alýar. Soňra şol ýerde bir ahundan ýörite sapak alyp başlaýar. Emma bu hem bilesigeliji Mämmetwelini kanagatlandyrmandyr. Halk arasyndaky gürrüňe görä, ol ilki Buhara medreseleriniň birinde okaýar, soňra bilimini kämilleşdirmek maksat bilen Hywa gidýär we ol ýerde Äraly işandan sapak alypdyr. Mahlasy, Mämmetweli Kemine köp ýurtlary gören, Äraly işan ýaly döwrüniň meşhur piri bilen deň derejede sowatly bolan adam bolupdyr. Kemine obadaşy Gurbanbagt diýen gyz bilen maşgala durmuşyny gurýar. Olaryň Allaýar hem Hadaýýar atly iki ogly bolupdyr. Kemine bilen Gurbanbagt 29 ýyl ýaşaşandan soň, çagalarynyň ejesi aradan çykýar. Şahyr ýassykdaşynyň ölüm aýralygy hakynda:
Bir kem otuz ýyldyr sürüşdim döwran,
Ýar sensiz gerekmez bu pany jahan- diýip ýazypdyr.
Kemine deň-duşlary bilen oturuşmagy, saz-söhbeti söýen şahyrlaryň biri. Kemine “Yşk mülküniň şasy” Mollanepes bilen hem ýakyn aragatnaşykda bolupdyr diýlip, halk rawaýatlarynyň birinde aýdylýar. Ol ýaşlykdan wäşi, gepe çeper ýigit bolupdyr. Keminäniň ýomaklary, şorta sözleri köp temaly. Şahyryň adyna aýdylýan “Büre dermany”, “Belli bir ýerini soraň”, “Içinde özüm hem bardym”, “Kemine we ogry” ýaly onlarça şorta sözleri türkmen halkynyň ähli künjegine ýaýrap, zamanasynda örän şöhratlanypdyr. Kemine 70 ýaşap, 1840-njy ýylda aradan çykypdyr. Şahyryň nebereleriniň köpüsi häzir Baýramaly, Türkmengala etraplarynda ýaşaýarlar.
DÖREDIJILIGI
Keminäniň çuňňur many mazmunly, giň temaly döredijiligi bar. Şahyr halk köpçüliginiň üstüne garyplygyň agyr ýük bolup düşendigini “Garyplyk” atly goşgysynda şeýle aňladypdyr.
Günde müň gussam bar ýüz elim bilen,
Derdimiň baryndan beter garyplyk;
Soragy men boldum gaýgy-gam bilen,
Gelip düşer hatar-hatar garyplyk.
Kemine topragyny, il-gününi jan-dilden söýüp, onuň bagtly gelejegini arzuw eden ynsanperwer şahyr. Onuň ynsanperwerlik duýgusy, mähir-muhabbeti söýgi lirikasynda-da özüni doly äşgär edýär. Keminäniň “Gelinler”, “Zülpüň”, “Bilbile gel” goşgularynyň ynsanperwerlik ideýasy, milli ruhy, “Örtär meni”, Arzym aýdaýyn”, “Diýmänmişim hamana”, “Güllere”, “Gyzlaryň” ýaly söýgi temadan döreden onlap eserlerine mahsusdyr. Olaryň hemmesi birleşip, Kemine şahyryň gelin-gyzlara hormat goýýan, kalby päk, ynsan söýüji adam bolandygyna şek-şüwhe goýmaýar. Şahyryň eserleri doganlyk halklaryň dillerine terjime edilip, dürli ýygyndylarda ýa-da özbaşdak kitap edilip çykaryldy. Şahyryň heniz ýaşap ýören döwründe “Garşy”, “Ogulbike”, “Gola gel”, “Ogulbeg”, “Derdindim”, “Içinde”, “Ynanmaz”, “Akmeňli” ýaly goşgulary aýdyma öwrülipdir. Şahyryň golýazmalary 20-nji asyra gelip ýetmändir. Ýakup Annanurow 1940-njy ýylda Keminäniň portredini döretdi. Şahyr barada Petr Skosyýew “Siziň sadyk gulyňyz”, Gurbandurdy Gurbansähedow “Kyrk teňňe” powestlerini, Bazar Amanow “Kemine” komediýasyny döretdi.
1940-njy ýylda Keminäniň aradan çykanynyň 100 ýyllygy giňden bellenildi. 1971-nji ýylda bolsa beýik şahyryň doglan güniniň 200 ýyllyk ýubileýi beýleki döwletlerden myhmanlar çagyrylyp, halkara möçberinde bellenilip geçildi. Türkmen edebiýatynyň beýleki klassyklary bilen bir hatarda, Keminäniň ady hem ebedileşdirilýär. Garaşsyz Türkmenistan döwletiniň paýtagty Aşgabadyň merkezi köçeleriniň birine, Marynyň drama teatryna, onuň nebereleriniň Türkmengala etrabynda ýaşaýan obasyna onuň ady dakyldy.
Çeşme: Türkmen Edebiýaty, 9-njy klas, sah.42-68


text:
Döwürdeş zenanlara öý hojalygynyň keşigini çekme, hünärmenlik ösüşini gazanmak, döreýän dürli durmuşy kynçylyklary ýeňip geçme bilen birlikde zenan näzeninligini, mylakatlylygyny saklamak kyn bolsa gerek. Durmuşy kynçylyklaryň çözgüdini gözleme, barha ýokarlanýan jemgyýetçilik talaplary mylakatlylygy, zenan mähirliligini ýok edip, zenana mahsus bolmadyk yňdarmalygyň, rehimsizligiň, duýgularyň sowuklygynyň döremegine getirmäge ukyplydyr. Öz kalbyňda ýumşaklygy, hoşamaýlygy saklap, nädip mähirli bolup galyp bolýarka?
1. Eşigiňe görä garşylaýarlar
Köplenç biziň içki dünýämiz, keýpimiz, häsiýetimiz biziň daşky keşbimizi, geýinme endigimizi kesgitleýär. Zenanyň daşky keşbi, egin-eşigi onuň zenan näzikligini, asyllylygyny açyp görkezip, öz ýüz keşbiň gözel aýratynlyklaryny kesgitlemäge kömek edýän, dogry goýlan makiýaž bolsa onuň obrazynyň üstüni ýetirmäge kömek edip biler. Zenan näzeninligini görkezmäge kömek etjek dürli köýneklerdir, ýubkalar, ýaglyklardyr, şarflar dogry saýlanan şaý-seplerdir, bižuteriýalar bilen bilelikde siziň keýpiňizi, içki dünýäňizi açyp görkezmäge ukyplydyr. Esasy bellemeli düzgün – makiýažda we şaý bezegleri dakynmakda aşa öte geçmezlikdir. Modalar dünýäsiniň ussady Koko Şaneliň bellemegine görä, zenanyň biri-biri bilen utgaşýan diňe üç sany şaý-sepi birden dakynmagy dogry hasaplanýandyr.
Ýygy-ýygydan aýna seredip, özüňiziň gözel, goraga, söýgä mätäç we näzikdigiňizi gaýtalamagy unutmaň!
2. Maşgaladaky ornuňy bil!
Eger Siz işiňizde edaranyň ýolbaşçysy bolup, edermen, işewir häsiýetlilige öwrenşen bolsaňyz hem, öz hünärmenlik häsiýetiňizi maşgala ornaşdyrmajak bolup çalşyň.
Asyrlar boýy erkek adam maşgalabaşy höküminde hemme meseleleri çözme, maşgalany ekleme keşigini çekiji bolup, ol aýalyň arkadagyna öwrülipdir. Maşgalabaşyňyzy bu orundan mahrum etmäň! Siz öz iş ýeriňizde nähili edenli we dogumly bolsaňyz hem, öýde mylakatly ene we goldawa, söýgä mätäç zenansyňyz. Erkek adamyň "öňünden ylgap", oňa derek meseleleri çözmegiň, onuň elini sowadyp, maşgala meselelerinden daşlaşdyryp biler. Fiziki agramly zähmeti hem erkek adamlara tabşyrma ýerlikli bolar. Erkek adama mylaýym, ýyly sözler bilen ýüzleniň, şonda siz onuň jadylaýjy täsirini görersiňiz!
3. Dil bela...
Mylakatly zenan keşbini siziň sözleýiş äheňiňiz, sözleýişde ulanýan gödek sözleriňiz zaýalap biler. Belki-de, "Zenan agzyny açýança gözeldi" diýen jümle hem şonuň üçin dörändir. Dogrudan hem, gygyryp kethudalyk edip duran görmegeý aýal onuň ýaly bir näzenin hem görünmeýär. Öz sözleýiş äheňiňize, ulanýan sözleriňize üns beriň. Siziň mylakatlylygyňyz hemme zatda duýulmaly: garaýyşda, hereketlerde, sözleýişde.
4. Özüňizde zenan mylakatlylygyny terbiýeläň!
Hemişe öz içki duýgularyňyza üns beriň! Hemme aladalaryňyzy wagtlaýyn unudyp, dynç almaga, arzuw etmäge, hyýalyňyzda başdan geçiren mähirli pursatlaryňyzy ýadyňyza salmaga ymtylyň. Boş wagtlaryňyz hyjuw beriji söýgi eserlerini okamaga ýa-da süýji duýgulary başdan geçirýän gahrymanlardan söz açýan kinofilmlere tomaşa etmäge çalşyň. Olar siziň zenan kalbyňyzy oýandyryp, söýmäne we söýülmäne, näzenin bolmaga isleg döreder.
5. Söýgi bilen bile ýaşaň!
Söýýän zenandan gözel, näzik, mylaýym zenan görüpdiňizmi? Megerem, gören dälsiňiz. Söýme we söýülme islegi adamyny uly özgerişlere iterýär. Eger siz entek öz söýgüli ýaryňyza duşmadyk bolsaňyz, psihologlaryň maslahatyna eýerip, öý haýwanlaryny (kiçijik pişijek ýa-da güjüjek) ediniň. Goragsyz we adam söýgüsine mätäç janawerler baradaky alada sizde ýakymly duýgulary dörederler.
Näzenin we mährem bolmak ukyby hemme zenana tebigat tarapyndan berlendir. Esasy mesele – hemme durmuşy pursatlarda hem ony saklamagy başarmakdyr.
Teswirlemeler
Nӓme űҫin aỳal ỳumşak we mylaỳym bolmaly? Hawa, hiҫ adamam rehimsiz bolmasa ỳa-da hapa gűrlemese gowy bolardy. Emma makala ilatyň ỳarysy – aỳalar, bir gӧrnűşli bolmaly diỳỳӓr. Bu realistik dӓl we meň pikirimҫe dogry dӓl. Nӓme űҫin erkek adam maşgalabaşy bolup durỳar? Maşgala aỳal we erkek adamyň deň gatnaşmagynda gurulmaỳarmy. Egerde aỳalyň gymmatlygy erkek adamyňkyň yzyndan gelỳӓn bolsa, men şo wagt bar bolan mylaỳymlygym barada ỳadymdan ҫykarỳan.
Yene bir zat. Turkmen ayallarynda, gyzlarynda "ichi chajak, dashy mojek", agyzlaryny ashsalar azdarha yaly "ot" chykyar. Kellesine topby yelmap, yuzune zat chalsa hondan bari... ichi chuyruk gabyn.
Bolup biler, yone turkmen oglanlar hem "ak jorap gara shlepka bilen geyip, adidias jalbarini geyip, sachini gorshok edip gyrkyp, tesbirjik alyp eline, kellesine-de tahya" agyzny achsa "ejen-bajin" bularyn hem ichi "churuk"
Ayal mashgala islele mylakaltly bolar, islese gotekrak bolup biler; islele gotek gurlap biler...yagny jynsy stereotiplardan dash durjak bolalyn. By makalada berilen maslahatlat chyndan hem Turkmen jemgyteinde, yagny, turkmen mashgalasynda "dogry" bolup durar.
But, this is not the only and ultimate way of being. And what about "manhood" which traits make "tukmen men manly"? What is his duties and obligations? Which path they have to follow?
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şu ýylyň mart aýynda köpçülikleýin habar beriş serişdeleri Günorta Afrikan Respublikasynyň lukmanlarynyň geçiren deňi-taýy bolmadyk operasiýasy barada habar beripdiler. Lukmanlara operasiýanyň kömegi bilen, birnäçe ýyl mundan ozal nädogry we gaýtaüzülmeli sünnet edilmeden soň ujydy kesilip aýrylan oglana başga önelgelilik agzasyny oturtma başardypdy.
Üç aýdan soň näsag öz seksual durmuşynyň kadalaşandygyny begenç bilen äşgär eden bolsa, ýakyn günlerde onuň basym ata bolmaga taýynlanýandygy belli boldy.
Agzany oturtma operasiýasyna ýolbaşçylyk eden lukman Andre wann der Merwe, öz näsagynyň häzir özüni gowy duýýandygyny we onuň gelinliginiň çaga garaşýandygyny belledi. Lukmanyň sözlerine görä, operasiýadan soň näsagyň peşew çykaryş kanalynyň işjeňligi we önelgelilik ulgamy tutuşlaýyn dikeldilipdi we näsag çaga barada arzuw edýärdi. Ýöne hiç kim bu arzuwlaryň beýle çalt amala aşjakdygyny aňlamaýardy.
Häzir geljekki ene atalygy subut etme barlagyny geçmäge taýynlanýar. Lukmanlaryň pikirine görä bu barlagy geçirme zerur bolup, eger ujydy oturdylan oglanyň atalygy subut edilse, bu lukmançylykda geçirilen deňi-taýy bolmadyk operasiýanyň görnüşi bolar. Çünki bu birinji geçirilen şowly operasiýa bolup, ondan öňki geçirilen synanşyklar şowsuzlyga uçrapdy.
Ýeri gelende aýdylsa, kämillik ýaşyna ýeten afrikan oglanlarynyň arasynda sünnet etdirme has giň gerim alýar. Ýöne diňe Günorta Afrikan Respublikasynda her ýyl nädogry geçirilen sünnet edilmeden soň 250 golaý ýaş oglanlar öz önelgelilik agzalaryndan jyda düşýärler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Elektrik togy adamyň bedeninden geçeninde ony gyzdyrýar,bu onda ýanmanyň bolmagyna getrip biler.Bu ýagdaýda ejir çekende elektrik zarýadyň giren we çykan ýerinde ýara bolar.
Elektrik togy bilen şikeslenmäniň nyşanlary we alamatlary:
Duýdansyz güýçli gümpüldiniň sesi ýa-da şöhleli ýalpyldy.
Ejir çekeniň golaýynda elektir togunyň daşy soýulup ýalaňaçlanan çeşmäniň bolmagy.
Ejir çekende huşsuzluk ýagadaý.
Puls gowşak ýa-da düýpden duýulmaýar
Elektir zarýadyň giren we çykan deşikleri(ýaralar)
Elektir togy bilen şikeslenme şok we ýanmany döredip, ölüme getirip biler!
Elektir togy bilen şikeslenmede ilkinji kömek:
Eger-de ejir çeken henize çenli elektrik togy bilen gatnaşykda bolsa,onda ilkinji kömegi bermegiňizden öň SIZIŇ etmeli zatlaryňyz şu aşakdakylar:
Howplylygyň sebäbini anyklaň.Toguň hereketini kesiň(tokdürtgiçden simsapagy çykaryň ýa-da umumy ulgamdan elektrik toguny öçüriň).
Eger toguň çesmesiniň öçürilendigine gözüňiz ýetmeýän bolsa,siz elektrik togundan ejir çekeniň ýanyna hiç wagt golaýlaşmaň.
Eger-de siz togy öçürip bilmeýän bolsaňyz,şu aşakdakylary ediň:
Gury agaç taýagyny ýa-da başga elektrik toguny geçirmeýän zat,(rezin) ulanyp,ejir çekenden elektrik togunyň çesmesini aýryň.
Giriş we çykyş ýarasyny tapyň.Ýanan ýerlerine zyýansyzlandyrýlan daňyny daňyň.
Ref.iatp.edu.tm/ilkinjikomek
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Durmyş, Saglyk |


text:
2017-nji ýylyň 29-njy martynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Türkmenistanyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna 2017-nji ýylda başlyklyk etmegine bagyşlanan brifing geçirildi.
Brifing Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň, “Türkmennebit” döwlet konserniniň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan gurnaldy.
Brifingiň işine Türkmenistanda akkreditirlenen daşary ýurt žurnalistleri, milli köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri hem-de Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Halkara žurnalistika fakultetiniň mugallymlary we talyplary gatnaşdylar.
Brifinge gatnaşyjylar Türkmenistanyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna 2017-nji ýylda başlyklyk etmegi boýunça ýerine ýetirilen işler we 2017-nji ýyl üçin meýilnama bilen tanyşdylar.
Brifingde 2017-nji ýylda Türkmenistanyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna başlyklyk etmeginiň Konsepsiýasynyň esasy ugurlary barada giňişleýin maglumat berildi. Mundan başga-da gatnaşyjylar 2017-nji ýylda Türkmenistanyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna Başlyklyk etmegi döwründe döwletimizde we daşary ýurtlarda geçirilmegi meýilleşdirilýän çäreleriň Maksatnamasy we Meýilnamasy bilen tanyşdyryldy.


text:
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýew ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew gözegçilik edýän düzümlerinde, hususan-da, Energetika ministrliginde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy we olaryň işini kämilleşdirmek boýunça durmuşa geçirilýän anyk çäreler barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow Türkmenistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar baradaky döwlet toparynyň nobatdaky mejlisini geçirmäge görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarow ýurdumyzyň sarp ediş bazarlaryny azyk harytlarynyň dürli görnüşleri bilen üpjün etmek hem-de söwda ulgamyndaky hyzmatlaryň görnüşini we hilini artdyrmak, bu işi has-da kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan toplumlaýyn işler barada hasabat berdi. Şeýle hem wise-premýer Aşgabatda we welaýat merkezlerinde ilat üçin amatly şertleri üpjün etmek maksady bilen, söwda bölümleriniň işini kämilleşdirmek boýunça durmuşa geçirilýän işler barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz söwdanyň ýurduň ykdysady ösüşiniň we ilatyň abadançylygynyň esasy durmuş-ykdysady görkezijisidigini belledi. Häzirki döwürde ýurdumyzda söwda hyzmatlarynyň görnüşleri ýokarlandy, alyjylar bilen işlemegiň täze usullary ornaşdyrylýar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz içerki bazarda islegleri we teklipleri öwrenmegiň möhümdigine, dolandyryşyň netijeli hem-de çeýe ulgamyny taýýarlamak maksady bilen haryt dolanyşygyny ösdürmegiň zerurdygyna ünsi çekdi. Şeýle hem milli Liderimiz ilata durmuş hyzmatlarynyň täze görnüşlerini giňden ornaşdyrmagyň zerurdygyny belläp, söwda toplumynda maýa goýum we täzeçil işjeňligi ýokarlandyrmak hem-de kämilleşdirmek boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Aýdogdyýew gözegçilik edýän senagat ulgamynda alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew Ylymlar güni mynasybetli meýilleşdirilen çäreleriň maksatnamasy barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýew iýun aýynda geçirilmegi meýilleşdirilýän we durmuş-medeni maksatly binalaryň açylyş dabaralary mynasybetli guraljak medeni-köpçülikleýin çäreler barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow 30-31-nji maýda Aşgabat şäherinde «Energiýa serişdelerini üstaşyr geçirmek boýunça köptaraplaýyn çarçuwaly ylalaşyga tarap ýol» atly Energetika Hartiýasynyň forumyny, Halkara energetika media-forumyny hem-de Energetika Hartiýasynyň her ýyllyk okuw maksatnamasyna laýyklykda 1-2-nji iýunda guralýan okuwy geçirmäge görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Soňra Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa parlamentiň nobatdaky maslahatyna giriziljek kanunlaryň taslamalarynyň birnäçesini taýýarlamak boýunça geçirilýän işler barada habar berdi.
Ýurdumyzyň hökümetiniň nobatdaky mejlisinde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini tamamlap, hormatly Prezidentimiz oňa gatnaşyjylara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny hem-de alyp barýan işlerinde ägirt uly üstünlikler, Garaşsyz Watanymyzyň halkyna bolsa Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda bagtyýar durmuş hem-de rowaçlyk arzuw etdi.


text:
Günbatar we arap öňbaşçylygyndaky ýurtlaryň ministrleri şu Muammar Kaddafisiz Liwiýanyň geljegi barada maslahatlaşmak üçin Birleşen Arap Emirliklerinde ýene bir tapgyr duşuşyk geçirýär.
Bu duşuşyk NATO-nyň Kaddafiniň häkimiýetini we onuň güýçleriniň graždan ilata we gozgalaňçylara hüjüm etmek ukybyny gowşatmak üçin Tripolä urýan agyr bomba zarbalary bilen utgaşýar.
NATO Tripolä urýan zarbalaryny üçünji gün agşamlyk hem dowam etdirdi.
Liwiýa aragatnaşyk toparynyň Abu Dabide geçýän duşuşygyna ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton we britan hem fransuz wekilleri, Katar, Kuweýt, Iordaniýa ýaly arap ýaranlary gatnaşýar.


text:
Şu gün Siriýa Arap döwletleri ligasynyň wekilleri gelmeli. Bu ýurtda gandöküşligi ýatyrmak planyna laýyklykda, olar Arap döwletleri ligasynyň synçylaryny Siriýada ýerleşdirmäge taýýarlyk görmeli.
Arap synçylary bu ýurda şu wagta çenli çaknyşyklarda deňi-taýy bolmadyk pidalaryň yz ýany gelýär.
Siriýanyň oppozisiýasynyň milli Geňeşi soňky iki günde bolan çaknyşyklarda 200 töweregi adamyň ölendigini tassyklaýar.
Adam hukuklaryny goraýjylar diňe hepdänin ikinji güni parahat ýaşaýjylardan hem oppozisiýa wekillerinden 100-den gowrak adamyň öldürilendigini aýdýarlar.
Günbatar döwletleri ýene-de bir gezek Siriýa häkimiýetlerini ýazgaryp, Başar al-Assady häkimiýetden çekilmäge çagyrdy.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň hökümeti geçen hepde ýurduň Hama şäheriniň golaýynda tanklaryň we wertolýotlaryň ulanylyp, adamlaryň öldürilendigini inkär etdi.
Damaskda ýekşenbe güni gurnalan metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Siriýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Jihad Madkissi uly adam ýitgileriniň bolan ýerinde tanklaryň we uçarlaryň ulanylandygy baradaky maglumatlaryň bütinleý nädogrudygyny nygtady.
Ol bu gürrüňi edilýän ýerde ýaragly söweşijiler bilen bolan çaknyşyklarda hökümet güýçleriniň ulanan iň agyr ýaragynyň granatamýotlardan ybarat bolandygyny öňe sürdi.
Ýerli aktiwistler geçen hepde Tremseh obasynyň golaýynda hokumet guýçlerinin tanklary we wertolýotlary ulanyp, 150-den gowrak parahat ýaşaýjyny öldürendiklerini aýdýarlar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň ýokary derejeli resmisiniň duşenbe güni aýtmagyna görä, Mýanmanyň günbatar böleginde dowam edýän dini we etniki zorluklar zerarly 26 ýarym müňden gowrak adam öýlerini terk edipdir.
BMG-niň Mýanmada ynsanperwerlik boýunça koordinatory Aşok Nigam iýundaky zorluklar netijesinde 22 müň adamyň ýörite lagerlere gaçyp barandygyny, ýene 4 müň adamyň paýtagt Situe gämi arkaly aşandygyny aýtdy.
Gaçyp gutulanlaryň aglaba köpüsi musulmanlar. Şenbe güni “Human Right Watch” guramasy Kyaukphyu şäheriniň boşap galandygyny görkezýän sputnik suratlaryny ýaýratdy. Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän bu guramanyň aýtmagyna görä, iň agyr zarbalary Rakhine regionynyň musulmanlary başdan geçiripdir.
Mýanmanyň hökümeti geçen hepdede Rakhinede 67 adamyň ölendigini we 95 adamyň ýaralanandygyny aýtdy. “HRW” pidalaryň has köpdügini aýdýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Eýranyň ýadro baýlaşdyrmak programmasy baradaky geçiş ylalaşygynyň aýyň aýagyndaky soňky möhlete ýetişip-ýetişmejegi aýdyň däl diýdi.
Kerri bu sözleri 14-nji martda, Müsüriň Gyzyl deňiz kurort şäheri Şarm El-Şeýhde geçirilýän inwestisiýa konferensiýasy mahalynda aýtdy.
Bu sözler Şweýsariýada, Eýran bilen gepleşikleriň 15-nji martda başlanjak täze tapgyrynyň öň ýanynda aýdyldy.
Kerri men size «biziň ylalaşyga gelip biljegimizi ýa bilmejegimizi aýdyp biljek däl» diýdi.


text:
Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynyň we konsullyk edaralarynyň ýanynda döredilen saýlaw uçastoklarynda raýatlarymyzyň ýokary işjeňlik görkezendigi bellenilýär.
Saýlaw uçastoklary 12-nji fewralda dünýäniň her bir sebitiniň ýerli wagtyna laýyklykda ir bilen açyldy. Saýlawlaryň guramaçylary saýlaw wagtynda daşary ýurtlarda bolýan ýurdumyzyň raýatlarynyň özleriniň konstitusion hukuklaryny amala aşyrmaklary üçin ähli zerur şertleri döretdiler.
Synçylar ses bermegiň saýlaw uçastoklarynyň açylan ilkinji pursatlaryndan başlap işjeň häsiýete eýe bolandygyny, raýatlarymyzyň—daşary ýurtlarda ýaşaýan, işleýän hem-de okaýan ildeşlerimiziň raýatlyk jogapkärçiligini we olaryň ýokary düşünjeliligini belleýärler.


text:
Salam, hormatly lukman! Meniň agam 2 gezek infarkt geçirdi. Şondan soň ol semränok. Ol nädip semräp bilerkä? Maslahat bermegiňizi haýyş edýärin. Jogabyňyza sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn.
Minnetdarlyk bilen, saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň agaňyz kesellemezden öň artykmaç agramlymydy? Ol başky agramynyň näçe kilogramyny ýitirdi? Elbetde, iýmitde uglewodyň hem-de belogyň mukdaryny köpeldip beden agramyny artdyryp bolar. Ýöne iki gezek ýüregiň infarktyny geçiren adama semremek, ýürege düşýän agramy köpeldip, gan ýetmezçiligiňe getirip biler. Lukmanlar infarkt geçiren näsaglara agramyny kadaly ýagdaýda, semremän saklamagy maslahat berýärler. Eger Siziň agaňyzyň agramy boýuna görä kybapdaş bolsa (boýuň görkezijisi – 100, meselem, boýy 170sm – 100=70kg agramy), semreme ugrunda çäreleri alyp barma saglyk üçin (ylaýtada ýürek-damar ulgamy üçin) zyýanly bolup biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Elbetde,agaňyz ýokary kaloriýaly iýmitlenme,beden myşsalarynyň çeýeligini ýokarlandyrýan maşklar (geçirilen ýörek keseline görä saýlanan)bilen meşgullanyp beden agramynyň artmagyny gazanyp biler.Bu çärelere başlamazdan öň sizi gözegçilikde saklaýan kardiolog lukmany bilen maslahatlaşmak zerurdyr.Barlagyň görkezijileri (elektrokardiografiýa barlagy,ýörite geçirilýän synaglar)kadaly bolan halatynda beden agramynyň ýuwaş-ýuwaşdan 4-5 kg.köpelmegi agram salmalara getirip bilmeýär.Ýöne ýene bir zady belleme wajypdyr.Agaňyzyň boýuna görä pes agramlylygy nesil yzarlaýjylyk häsiýete eýe bolýan bolsa,geçirilýän çäreler az netijeli hem bolup bilerler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
24 Kasım 2016 Perşembe
Türkmenistanda Awstriýa Respublikasynyň Ilçisi Bellenildi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa Awstriýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Gerhard Saýllerden ynanç hatyny kabul etdi.
Milli parlamentiň ýolbaşçysy türkmen Lideriniň adyndan ilçini Awstriýanyň ýurdumyzdaky diplomatik wekilhanasynyň baştutany wezipesine bellenilmegi bilen gutlady hem-de iki halkyň arasyndaky däp bolan dostluk we netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny has-da pugtalandyrmak işinde üstünlikleri arzuw etdi.
Diplomat hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Awstriýa Respublikasynyň ýokary ýolbaşçylaryndan mähirli salam ýetirip, ösüş ýoly bilen ynamly öňe barýan Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan bilen döwletara gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn pugtalandyrmaga öz ýurdunyň uly gyzyklanma bildirýändigini beýan etdi.
Duşuşygyň barşynda Awstriýanyň täze ilçisi baş ileri tutulýan ugry parahatçylygyň, howpsuzlygyň hem-de ählumumy abadançylygyň bähbitlerine giň halkara hyzmatdaşlyk etmek bolup durýan milli Liderimiz tarapyndan alnyp barylýan içeri hem-de daşary syýasatyň esasy ugurlary bilen tanyşdyryldy. Muňa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe sürýän möhüm başlangyçlary, şol sanda halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek we bu strategiki ulgamda hyzmatdaşlyk etmek boýunça başlangyçlary ajaýyp subutnama bolup durýar. Mälim bolşy ýaly, bu uly möçberli bütin dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan goldanylan hem-de döwrüň özi tarapyndan talap edilen bu başlangyjyň çäklerinde ýakyn günlerde Aşgabatda Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahat geçiriler.
Türkmen-awstriýa gatnaşyklaryny ösdürmegiň geljegi barada gyzyklanma bildirilip geçirilen pikir alyşmalaryň çäklerinde ikitaraplaýyn görnüşde bolşy ýaly, köptaraplaýyn görnüşde hem, şol sanda iri halkara guramalarynyň ugry boýunça hem-de Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary bilen ýola goýlan netijeli gatnaşyklaryň çäklerinde döwletara hereketlerini işjeňleşdirmäge iki ýurduň isleg bildirýändigi bellenildi. Şol ýurtlar we guramalar bilen hyzmatdaşlyk etmek Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň ileri tutulýan ugry bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, taraplar iki dostlukly halkyň medeniýetleriniň baýlaşmagyna hyzmat edýän öz netijeliligini tassyklan türkmen-awstriýa medeni çärelerini geçimek işini dowam etmek babatda pikirlerini aýtdylar.
Kanunçylyk ulgamynda geçirilýän özgertmeler babatda parlamentara aragatnaşyklaryny ýygjamlaşdyrmagyň mümkinçilikleri ara alyp maslahatlaşmagyň aýratyn meselesine öwrüldi.
***
Şol gün Awstriýa Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Daşary işler ministrliginde kabul edildi. Şol ýerde dürli ugurlarda döwletara gatnaşyklaryny ösdürmegiň meseleleri boýunça pikir alşyldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp 8-nji sentýabrda Saud Arabystanyny we beýleki arap döwletlerini Katar bilen özara dawalaryny goýup,Eýrana garşy birleşen fronta öwrülmäge çagyrdy diýip, Ak tam aýtdy.
Tramp Saud Arabystanynyň täç geýdirilen şazadasy Muhammad bin Salman, Birleşen Arap Emirlikleriniň täç geýdirilen şazadasy, şeýh Muhammad bin Zayed al-Nahyan, Kataryň emiri, şeýhTamim bin Hamad al-Thani dagy bilen aýratynlykda telefonda gürleşdi.
Tramp olara Waşingtonyň arap hyzmatdaşlarynyň arasyndaky bir-bütewiligiň regional durnuklylygy üpjün etmekde we Eýrandan abanýan terror howpuna garşy durmakda örän wajypdygyny aýtdydiýip, Ak tam aýtdy.
Liderler “Eýranyň sebitiň durnuklylygyna abandyrýan dowamly wehimi barada maslahat etdiler” diýip, Ak tam aýtdy.