text:
Müsüriň prezidenti Muhammad Morsiniň iki sany ýokary derejeli harby ýolbaşçyny işden boşatmagy öň bolmadyk bir waka boldy. Londonda ýerleşýän “Çatam Haus” analiz merkeziniň agzasy Maha Azzam Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu waka we onuň berip biljek netijelerine syn etdi. Söhbetdeşligi Abubakar Siddik geçirdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Müsüriň prezidenti Muhammad Morsiniň ýokary derejeli iki harby ýolbaşçyny, ýagny feldmarşal Muhammad Huseýn Tantawini we Ýaragly güýçleriň ştabynyň başlygy Sami Annany wezipeden çetleşdirmek kararyna siz nähili garaýarsyňyz?
Maha Azzam: Men muňa Müsüriň syýasatynda harbylaryň roluna garşy düýpli hereket hökmünde garaýaryn. Bu hereket Morsiniň Ýaragly güýçleriň baş geňeşiniň iki esasy agzasyna garşy öz güýjüni ulanýanlygyny görkezýär. Bu geňeş öňki prezident Hosni Mubaragyň häkimiýet başyndan çetleşdirilmeginden soňky geçiş döwründe örän möhüm rol oýnapdy. Bu köpleriň çak edişinden has tiz amala aşyryldy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Ýurduň syýasatynda güýçli rol oýnan harbylar Morsiniň kararyny kabul ederler öýdýärsiňizmi?
Maha Azzam: Harbylaryň, olaryň syýasy garaýyşlary nukdaý nazaryndan sredilende, umumy bir topary emele getirmeýänligini hasaba almaly. Wezipeden çetleşdirmek boýunça karara ýokary derejeli harbylar tarapyndan gelnen bolmagynyň hem mümkindigini, general Tantawiniň we Ýaragly güýçleriň baş geňeşiniň halk içindäki abraýynyň peselmeginiň harbylara erbet täsir ýetirýänligini duýýan adamlaryň bardygyny hem nazara almaly. Şonuň üçin, bu iki resminiň wezipeden çetleşdirilmeginiň Müsüriň harby we syýasy sahnasynda köpler tarapyndan makullanmagy hem mümkin.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Ýurduň syýasy partiýalary, şol sanda dünýewi we liberal partiýalar harby resmileriň wezipelerinden çetleşdirilmegini nähili kabul etdiler?
Maha Azzam: Bu olarda, belli bir derejede, gapma-garşy pikir döredýär. Syýasy we dünýewi güýçler Tantawiniň we häkimiýet başyndaky harby geňeşiň yza çekilmegini, Müsüriň bolsa raýat jemgyýetine öwrülmegini isleýärler. Şonuň üçin olar Tantawiniň çetleşdirilmegini esasan makullaýarlar. Emma başga tarapdan, Morsiniň öz hakimiýetini güýçlendirmäge çalyşmagy we onuň jemgyýetdäki meşhurlygynyň artmagy olary aladalandyrýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Müsürdäki syýasy krizisiň bir tarapy prezident Morsiniň we ýurduň Baş sudýasnyň arasyndaky dartgynly gatnaşyklar bilen bagly. Indi şol gatnaşyklar uýtgärmi?
Maha Azzam: Prezident Morsiniň reformalar bilen bagly indiki hereketi sud häkimiýetine degişli bolmaly. Emma bu uly ussatlyk bilen edilmeli. Ol sud sistemasyna bir gurama hökmünde kölege salmaýanlygyna göz ýetirmeli. Emma sud sistemasynda syýasatda uly rol oýnan adamalar köp. Bu ýagdaý aslyýetinde üýtgemeli bolar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Söhbetdeşligimizden gelip çykyşyna görä, Müsüriň ýagdaýy syýasy nukdaý nazardan kesgitsiz görünýär. Siz ýakyn wagtda ýagdaýyň nahili özgermegine garaşýarsyňyz?
Maha Azzam: Meniň pikirimçe, kesgitsizlik bar, emma ol esasan demokratiýalaşdyryş prosesiniň bir bölegi bolup durýar. 12-nji awgustda bolan waka prezidentiň tutanýerli bolmaga çalyşýanlygyny görkezdi. Onuň näderejede ylalaşyga gelip biljegini we parlamenti dikeltmekde näderejede üstünlikli bolup biljegini göreris. Bu onuň häkimiýeti üçin synag bolar, emma bu Müsürde demokratiýa prosesini hem pugtalandyrar.


c: text/html

text:
Hytaýda şu hepdäniň başynda magdançylyk käninde bolan partlamanyň netijesinde dereksiz ýiten 33 magdançynyň ählisiniň öli tapylandygyny döwlet mediasy habar berdi.
“Ksinhua täzelikler agentliginiň 2-nji noýabrda habar bermegine görä, Çongking şäheriniň golaýyndaky “Jinşangou” hususy kände heläk bolan magdançylaryň jesetleri çykarylypdyr.
31-nji oktýabrda bolan partlamada iki işgär aman galypdy.
Partlamanyň sebäpleri anyklanmady, emma adatça şeýle partlamalara ýeriň aşagynda ýygnanýan gazlaryň ot almagy sebäp bolýar.
Hytaýyň häkimiýetleri wakany derňemegi we regiondaky beýleki kiçi känleri ýapmagy tabşyrdylar.
Hytaýyň dag-magdançylyk känleri dünýä derejesinde iň howply hasaplanylýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mämişi-gök gapma-garşylygyň soňy: Ukrainadaky saýlawlar täze syýasy ýagdaýy döredip biler.
26-njy oktýabrda Ukrainada saýlawlar geçiriler. Saýlawlarda Ýewropa ösüş liniýasyny saýlap alan täze barlyşyk emele geljege meňzeýär. Häzirki wagtda Ukrainanyň ors milletli raýatlary-da Putiniň golastyndaky Orsýete ynamsyz garaýarlar.
26-njy oktýabrda Ukrainanyň raýatlary ýurtdaky syýasy gapma-garşylygyň, şeýle-de ýurduň ýewropaçy günbatar regionynyň we orsýetçi gündogar regionynyň arasyndaky agzalylygyň soňuna çykmak maksady bilen saýlaw uçastoklaryna bararlar.
Mämişi-gök bölünişigiň tamamlanmagy gündogar Ukrainada möwç alýan separatistik konfliktiň netijesi bolup durýar. Kiýewiň Mohyla akademiýasynyň professory Andreas Umland şeýle diýýär: “Bu bölünişik, esasan, uruş sebäpli azaldy, şeýle-de muňa ors dilli köp ukrainleriň we mundan bir ýyl öň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin barada gowy pikirde bolan adamlaryň urşuň hakykatdanam Orsýetiň dolandyrmagynda we goldanmagynda alnyp barylýandygyna göz ýetirmekleri boldy. Häzirki wagtda hatda köp etniki rus raýatlary-da doly manyda Ukrainanyň watançylaryna öwrülýärler”.
"Howpsuzlyk jebisleşdirýär"
Saýlawlarda öňe çykan partiýalar däl-de, Ýewropa bilen integrasiýany goldaýan we Moskwanyň niýetlerine seresaplylyk bilen garaýan berk syýasy blog öňe saýlandy.
Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugynyň baş redaktory Nataliýa Çurikowa “Köp ýylyň dowamynda Ukrainada dil problemasy köp gozgalýardy we bu mesele hyýanatçylykly ulanylýardy” diýip belleýär. Onuň sözlerine görä, “Ukrainleri has berk jebisleşdirýän zat howpsuzlykdyr”. “Meniň pikirimçe, howpsuzlyk meselesi häzirki wagtda birinji ýerde durýar” diýip, Çurikowa belledi.
Şol bir wagtda-da ýurtdaky separatistik konflikt zerarly orsýetçi Donetsk we Lugansk regionlarynyň ses berijileriniň köpüsi saýlawlara gatnaşyp bilmez. Mart aýynda Orsýet tarapyndan basylyp alnan Krym ýarymadasynyň ýaşaýjylary hem ses berişlige gatnaşyp bilmezler.
Emma Ukrainanyň Kiýewiň gözegçiligindäki böleklerinde, ses berijileriň, şol sanda ors dilinde gepleýänleriň we ors milletlileriň arasynda ozara ylalaşyk emele gelýär.
Ses berişligiň netijeleri
Sentýabr aýynda oppozision syýasatçy Alekseý Nawalnynyň ýolbaşçylygyndaky “Korrupsiýa garşy” fonduň Ukrainanyň ors dillileriň köpçülik bolup ýaşaýan Odessa we Harkow regionlarynda geçiren ses berişligine görä, ses berijileriň 34%-i “Ukrainanyň geljeginiň Ýewropa bilen bagly bolmagyny isleýärler” we diňe 17%-i Orsýet bilen has ýakyn gatnaşyklaryň tarapynda durup çykyş edýär.
Bu regionyň ilatynyň 87%-i ol Ukrainanyň düzüminde galmaly diýip hasap edýän bolsa, diňe 3%-i bu regionyň Orsýete goşulmalydygyny aýdypdyr.
Ilatyň 56%-i Putine negatiw garaýyşdadygyny, 58%-i geçen ýylyň dowamynda özleriniň Orsýete gatnaşygynyň ýaramazlaşandygyny belläpdir. Meseläniň iň möhüm tarapy-da pikir soralyşyga gatnaşanlaryň 75%-i 26-njy oktýabrda boljak saýlawlara gatnaşmakçydygyny mälim edipdir.
Şol bir wagtda-da Ukrainada Ýewropany nazarlaýan ösüşiň tarapdarlarynyň barlyşygynyň döremegine garamazdan, ýurduň syýasy sistemasy ösmedik we bölünen ýagdaýda galýar.


text:
Türkmenistanyň gazet-žurnallarynda tankydy ýa-da problemalaýyn mesele goýujy materillar, okyjylaryň hatlary, arza-şikaýatlary çap edilmeýär. Hakykatyň hatyrasyna aýtsak, bu ugurda diňe hukuk goraýjy edaralaryň neşiri hasaplanýan “Adalat” gazetiniň redaksiýasynyň azda-kände iş alyp barýandygyny bellemek gerek.
“Adalat” gazetiniň redaksiýasyna gowşan hatlar häkimliklere, prokuratura organlaryna, polisiýa we şuňa meňzeş döwlet edaralaryna iberilip, olardan alnan jogaplara “Hatlara göz aýlap” diýen hemişelik rubrikada gysgaça syn berilýär. Hakykatyna seretseň, bu rubrikanyň ady “Jogaplara göz aýlap” bolmaly. Sebäbi onda hatlaryň özüne däl-de, olara alnan jogaplara syn berilýär.
Gazetiň žurnalistleri okyjylaryň hatlaryny derňemeýärler. Diňe alnan jogaplary çap etmek bilen çäklenýärler. Şonuň üçin-de gazetde çap edilen jogaplaryň ters netije berýän wagtlary bolýar. Mysal üçin, balkanly Jeren Gurbannazarowa diýen bir gelin öz ýolbaşçysynyň gulluk borjuna girmeýän işi üstüne ýükleýänliginden arz edip, redaksiýa ýüzlenipdir. Redaksiýa onuň hatyny Balkan welaýat prokuraturasyna derňewe iberýär hem-de jogap alýar. Jogapda şikaýatçynyň mamladygy, emma etrap prokuraturasy oňa kanun bozmalaryny düzetmek tabşyrygyny berensoňam, arzaçynyň ýolbaşçysynyň öz etmişini ýene-de gaýtalandygy nygtalýar.
Şonuň üçin-de kanun bozulmalaryny gyssagly düzetmek hem-de şol ýolbaşçyny düzgün-nyzam jogapkärçiligine çekmek barada onuň ýokarsynda durýan müdirlige teklipnama berýär.
Göräýmäge, adalat dabaralanjak ýaly, ýöne, gynansak-da, kanunlary bozýan ýolbaşçy welaýat prokuraturasynyň haty gazetde çap edilenden soňra, hatyň awtoryny, ýagny arz edeni işden çykarýar. Şeýlelikde redaksiýanyň çykyşy ters netije berýär. Redaksiýa bolsa şunuň bilen öz işini “tamamladym” edýär.
“Adalat” gazetiniň ýerlere derňewe iberýän hatlary arza-şikaýatlary ýerinde çözülmedik ownuk-uşak haýyşlardan ybarat. Olar esasan goňşularyň arasyndaky ýer dawasy, işe ýerleşmek, mellek, kärende ýerini alyp bermek, pasport almak, ýaşaýan ýeriňe ýazylmak we ş.m. arzalardyr.
Şeýle meseleleriň ýerinde çözülmeýändigine garamazdan, gazetiň “Ynsan mertebesi ähli zatdan ileri tutulýan döwletimizde, raýatlaryň ykbalyna sähelçe-de biparh garalmaýar” diýip ýazmagy geň galdyrýar.
Elbetde, gazet bu sözleriň deregine ýerlerde raýatlaryň iň ýönekeýje hukuklarynyň-da bozulýan, olara hormat goýulmaýan faktlaryny, býurokartizmi tankytlasa, olaryň aradan aýrylmagy ugrunda tutanýerli göreşse, çykyşlary täsirli hem netijeli bolardy. Şonda “Adalat” hakykatdanam öz adyna mynasyp bolup, onuň “dünýewi, demokratik, hukuk döwletimizde her bir raýatyň hak-hukuklary kanun esasynda goralýar” diýen tekrarlamasy-da durmuş hakykatyna laýyk gelerdi.
Häzirlikçe welin, türkmen gazet-žurnallary, şol sanda hukuk goraýjy edaralaryň neşiri bolan “Adalat” hem graždanlaryň bähbitleriniň, hukuklarynyň we azatlyklarynyň goragynda durmaýar. Öz çykyşlarynyň netijeliliginiň, täsirliliginiň aladasyny etmeýär.
Olar hökümetiň propaganda serişdesi bolup galýarlar.
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Hytaýyň Tianjin şäherinde klimatyň özgermegi boýunça BMG-niň nobatdaky maslahaty açyldy.
Alty gün dowam etjek bu maslahat şu ýylyň noýabrynda Meksikada geçjek klimat boýunça Sammitiň öňisyrasyndaky soňky duşuşykdyr.
Tianjinde geçýän maslahatyň esasy maksady Meksikada geçjek Sammitde serediljek ylalaşyklaryň mazmunyny tassyklamak bolup durýar.
Tebigaty goraýjy «Grinpis» hereketiniň wekilleriniň aýtmagyna görä, soňky döwür dünýäde negatiw netijeli klimat özgermeleri bolup geçýär. Muňa mysal edip, olar Orsýetde dörän ýangynlary we Pakistandaky suw almalary görkezýärler.


text:
Täjigistanyň günortasyndaky Kulob şäherinde ýurduň oppozision “Täjigistanyň Yslamyň täzeden döreýiş” (TYTDP) partiýasynyň başlygy Muhiddin Kabirä garşy amala aşyrylan hüjüm bilen ilteşikli iki adam bäş gün türme tussaglygyna höküm edildi.
Kulob şäheriniň polisiýa resmileriniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, 12-nji iýunda tussag edilen iki adamyň biri “Täjigistanyň Yslamyň täzeden döreýiş” partiýasynyň agzasydyr.
10-njy iýunda Kabiri Kulob şäherine sapar eden mahaly, oňa ýumurtgalar we pomidorlar zyňylypdy. Bu wakada şübhelenilip, ýedi adam tussag edilipdi.
Aprel aýynda gürrüňi edilýän partiýanyň başlygynyň orunbasary Saidumar Husaini, onuň ogly we gürrüňi edilýän partiýanyň ýokary geňeşiniň agzasy ýurduň Daglyk-Badahşan welaýatynda nämälim adamlaryň topary tarapyndan urlup-ýenjilipdi.
“Täjigistanyň Yslamyň täzeden döreýiş” partiýasy öňki Sowet Soýuzynyň düzümindäki Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda resmi taýdan hasaba alnan we parlamentiň düzümine girýän ýeke täk yslamçy topardyr.


text:
Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Hosseýn-Amir Abollahian Eýranyň Ýemen bilen umumy howpsuzlyk bähbitleri bar diýdi we Tähranyň beýleki regional oýunçylaryna bu bähbitlere wehim salmaga ýol bermejegini aýtdy.
Resminiň 2-nji maýda aýdan sözleri "Tasnim" habar gullugy tarapyndan ýaýradyldy we onda beýleki ýurtlara umumy bähbitlere harby çäreler bilen wehim salmaga ýol bermezlik diýlende Saud Arabystanynyň hem beýleki arap ýurtlarynyň Ýemende alyp barýan bir aýlyk harby kampaniýasy nazara alynýar.
Şu aralykda halkara jemgyýetçiligi Ýemende barha çuňlaşýandygy aýdylýan ynsanperwerçilik krizisine üns berip başlady. Ol ýerde 1250 çemesi adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda Türkmenistanyň hökümeti prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşygyň bolandygyny yglan etdi we oppozisiýany aýyplady. Bir aýa golaý wagtyň dowamynda ençeme adam tussag edildi, wakany gurnamakda aýyplanan onlarça adama iş kesldi. Şondan 13 ýylyň geçmegi bilen köpüsiniň ykbaly nämälim galýar. Türkmenistanyň türmelerinde dereksiz ýiten adamlaryň ykbalyny belli etmegi talap edip çykyş edýän “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasy ýitirim bolanlaryň sanawynyň wagt geçdigiçe artýandygyny aýdýar.
Kampaniýanyň guramaçylarynyň biri Moskwada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Memorial” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarew sanawa täze atlaryň goşulýandygyny, emma käbir atlaryň öçürilýändigini hem Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmen türmelerinde dereksiz ýiten adamlaryň sanawy barha artýar. Bu sanawa kimler girýär?
Witaliý Ponomarew: Oňa 100-e golaý adam girýär. Bu sanawda 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalary bilen bagly tussag edilenler, göni aýyplananlaryň we gytaklaýyn aýyplamalar esasynda tussag edilenleriň atlary hem bar. Başga aýyplamalaryň esasynda tussag edilensoň, ykbaly nämälim bolup galýan adamlar hem bar. Sanawa öňki ýokary derejeli resmiler we Türkmenistana dolanyp baransoň, uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilen syýasy emigrant Gulgeldi Annanyýazow hem girýär.
Sanawda ady görkezilen adamlaryň köpüsi Nyýazowyň häkimiýet başynda bolan döwründe türmä düşüpdi, emma häzirki prezidentiň häkimiýeti astynda türmä düşenler hem bar. Elbetde, dereksiz ýitenleriň sany biziň sanawymyzda görkezenlerimiz bilen çäklenmeýär, biziň deslapky maglumatlarymyza görä, olar has köp. Biz öz sanawymyzy ýagdaýlaryň üýtgemegine görä, täzeläp durýarys.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň türmelerinde dereksiz ýiten diýlip görkezilen tussaglardan siziň sanawyňyzdan haýsy-da bolsa bir sebäbe görä ady öçürilenler barmy?
Witaliý Ponomarew: Biraz mundan öň türkmen häkimiýetleri günbatar diplomatlaryna 50 adamdan ybarat sanawy gowşurypdyr we türkmen hökümetiniň halkara tankytlaryny hasaba alýandygyny mälim edipdir. Bu sanaw biz üçin elýeterli bolmasa-da, günbatar resmileri bilen gepleşemizde türkmen häkimiýetleriniň beren sanawyndan iki adamynyň adynyň biziň sanawymyzda hem bardygy belli boldy. Olar 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalaryna diňe gytaklaýyn gatnaşandygy aýdylan adamlardy. Türkmen häkimiýetleri bu adamlaryň azat edilendigini aýdypdyr.
Azatlyk Radiosy: Käbir maglumatlarda 2002-nji ýylyň noýabr wakalary bilen baglanyşykly tussag edilenlerden ençemesiniň tussaglykda ölendigi aýdylýar. Käbir atlar hem agzalýar. Siz bu meselede takyk bir maglumat berip bilermisiňiz?
Witaliý Ponomarew: Türmede ölenler barada aýdylanda, türkmen häkimiýetleri munuň daşyndan doly sowlup geçýärler. Emma bizde aýratyn sanawda görkezilen tussaglaryň onlarçasynyň suduň karary çykandan soň ölendigi barada resmi bolmadyk maglumatlar bar. Käbirleri gysga wagtyň içinde, beýlekileri birnäçe ýyldan soň aradan çykypdyrlar. Ölenleriň jesetleri başda garyndaşlaryna berilmeýärdi, hatda olaryň ölendigi habar hem berilmeýärdi. Häzirki wagtda käbir halatlarda tussaglaryň garyndaşlaryna ölenleriň jesetlerini almak başardýar. Emma jaýlaýyş çäresi ýörite gulluklaryň örän berk gözegçiliginde geçirilýär, merhumlary gyssagly jaýlamak tabşyrylýar.
Azatlyk Radiosy: Ölenleriň atlaryny agzap bilermisiňiz?
Witaliý Ponomarew: Käbir tussaglar babatynda dürli çeşmeler birmeňzeş maglumat berýärler, beýlekiler barada gapma-garşylyklar ýüze çykýar. Käbir halatlarda ölendigi aýdylýan adamyň diridigi belli bolýar. Şonuň üçin biz öz iş sanawlarymyzy çap etmekden saklanýarys. Biz türkmen häkimiýetleri bu maglumaty resmi taýdan yglan etmeli we myş-myşlaryň ýaýramagyna sebäp bolýan näbelliligiň soňuna çykmaly diýip pikir edýäris.


text:
24-nji iýunda rus studentleri özlerine has köp özbaşdaklygyň berilmegini talap etdip, rus parlamentiniň binasynyň öňünde demonstrasiýa geçirdiler.
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň berýän maglumatynda studentleriň ýaşlara has köp erkinlik berýän kanunlaryň kabul edilmegini talap edendikleri aýdylýar.
Bu çäräni geçiren rus studentleriniň ellerinde “Graždan jemgyýetiniň esasyny studentleriň özbaşdak bolmagy düzýär” diýen şygarly plakatlaryň bolandygy habar berilýär.
Bu çärä gatnaşanlar özleriniň Ýewropadaky studentler ýaly erkin bolmak isleýändiklerini Azatlyk Radiosynyň habarçyna aýtdylar.


text:
Awstraliýa Malaziýanyň ýitirim bolan uçaryny Hindi okeanynyň giňişliginde gözlemegi öz üstüne aldy. Premýer-ministr Taby Abbott Awstraliýa Malaziýanyň haýyş edýän territoriýalarynda öz gözegçiligini giňeldýär diýdi.
Malaziýanyň howaýollaryna degişli uçar 239 adam bilen 8-nji martda ýitirim bolupdy.
Häzirki wagt derňewçiler deliller uçaryň esasy signalizasiýa enjamlary bilkastlaýyn öçürilen soň, howa gämisiniň ugrunyň ýörite sowdurylandygyny görkezýär diýýärler. Şeýle-de, olar uçaryň radar gözegçilik enjamyndan ýitirim bolandan soň hem ýedi sagat uçandygyny aýdýarlar.
Derňewçileriň sözlerine görä, uçaryň kabinasyndan gelen soňky sözler howa gämisiniň signalizasiýa enjamlary öçürilenden soň eşidilipdir.
Dünýäniň ýigrimi alty ýurdundan ýitirim bolan uçary iki territoriýada gözlemeklik soraldy. Bu territoriýalar demirgazykda Taýlanddan başlap Gazagystana we Türkmenistana, günortada Hindi okeanyndan başlap Awstraliýa çenli aralygy öz içine alýar.


text:
Anna güni “Roýter” habar agentligi iki sany uly amerikan nebit kompaniýasynyň Türkmenistandan Hindistana çekilmegi göz öňünde tutulýan TOPH gaz proýektine uly gyzyklanma bildirendiklerini habar berdi.
Öz maglumatynda “Roýter” habar agentligi Birleşen Ştatlaryň Ýewroaziýa energiýa meseleleri boýunça ýörite wekiliniň baş maslahatçysy Daniel Steýniň sözlerine salgylanýar.
Bu maglumata görä, Daniel Steýn “Biz TOPH proýektine belli bir derejede amerikan kompaniýalarynyň-da gatnaşmaklaryny isleýäris” diýip belläpdir.
Ýöne Daniel Steýniň bu proýekte gatnaşmak isleýän kompaniýalaryň anyk haýsy kompaniýalardygyny aýtmakdan saklanandygy habar berilýär.
Türkmen gazyny Owganystana, Pakistana hem-de Hindistana ýetirmekligi göz öňünde tutýan bu TOPH proýekti boýunça anyk ylalaşyga dört ýurt şu ýylyň 31-nji iýulyna çenli gol çekmekligi planlaşdyrýar.


text:
Tomus döwrüniň yssy howasy adamlary deňiz ýakasynda, derýalaryň, kölleriň kenarlarynda dynç almaga höweslendirýär. Deňziň sergin howasy, suwuň ýakymly täsiri adamlary özüne maýyl edýär. Şeýle ýagdaýlarda adamlar käwagt ätiýajy elden berip, gynansak-da, gark bolmalara uçraýarlar.
Gark bolma – suwuň dem alyş ýollaryna düşmeginiň ýa-da sowuk suwda ýüregiň reflektor togtamasy zerarly adamyň öýkeninde gaz alyş-çalşygynyň peselip, dem almasynyň kesilmeginiň netijesinde döreýän ölümiň öňüsyrasyndaky ýa-da ölüme getirýän ýagdaýdyr.
Gark bolma ýagdaýy, beden ulgamlarynda bozulma häsiýetiniň döreýşine baglylykda birnäçe görnüşde ýüze çykyp biler:
- hakyky ("aspirasion" ýa-da "öl" diýip hem atlandyrylýar);
- hakyky däl ("asfikstiki, gury, spastiki" diýip hem atlandyrylýar);
- reflektor ("sinkopal" diýip hem atlandyrylýar);
- başga sebäplere görä döreýän gark bolmalar.
Hakyky gark bolma
Adamyň öýkenine köp mukdarda suwuklygyň aralaşan ýagdaýynda hakyky gark bolma ýüze çykýar. Bu adatça soňky demine çenli halas bolmaga dyrjaşan adamlarda duş gelýär. Hakyky gark bolmanyň 3 kliniki tapgyry bolýar:
- Başlangyç tapgyry. Heläkçilige uçran adam huşunda bolup, suwuň aşagyna gaýtadan gidende demini saklamaga çalyşýar. Halas edilýänler öz düşen ýagdaýlaryna dürli garaýar: käbirleri örän sustupes görünse, käbirleriniň hereketi göçgünliräk bolýar. Olaryň derileri gögümtil bolýar. Olar ýygy-ýygydan we uludan dem alýarlar, üsgürýärler. Olaryň ilkibada ýüregi çalt urup, gan basyşy ýokarlanan bolsa-da, kem-kemden ýürek urgulary haýallap, gan basyşy peselýär. Suwuň köp mukdarda ýuwdulmagynyň netijesinde garynlarynyň ýokarky bölegi uly bolýar. Şeýle ýagdaýlarda gaýtarmalaryň ýüze çykmagy ahmal. Gark bolmanyň ýiti kliniki alamatlary çalt aýrylyp, adamyň hereketleri kadalaşsa-da, ol birnäçe günläp ysgynsyz bolýar, kellesi agyrýar, üsgürýär.
- Ölüm halyndaky tapgyry. Suwa gark bolan adam huşuny ýitirýär, ýöne damar urmasy duýulýar, ol dem alýar. Ýürek ýygrylmalary gowşak bolup, çalaja eşidilýär. Şeýle adamyň damar urmasy boýnundaky uky ýa-da budundaky uly but damarlaryndan duýulýar. Onuň derisi gögümtil we sowuk bolýar. Agzyndan we burnundan gülgüne reňkli köpürjikler peýda bolýar.
- Kliniki ölüm tapgyry. Suwa gark bolanyň keşbi ölüm halyndaky tapgyrdaky ýaly bolýar. Ýöne onuň damar urmasy bolmaýar, ol dem almaýar. Onuň göreçleri ulalyp, ýagtylygyň täsirini duýmaýar. Şeýle tapgyrda berilýän ilkinji kömek köplenç peýda bermeýär.
Gury gark bolma
Gury gark bolmalarda adamyň ses yşy gysylansoň, suw onuň öýkenine aralaşmaýar. Şeýle gark bolma uçranlaryň köpüsinde merkezi nerw ulgamynyň zeperlenmeleriniň ýüze çykanlygy, alkogol içgileriň täsiri astynda bolandygy, suwdaky adamyň ýüzüne suwuň urlandygy ýa-da uly tolkunyň zarbyna sezewar bolandygy anyklanylýar. Olar ölüm halynda bolup, damar urmalary kynlyk bilen saýgarylýar. Olaryň dem alyş ýollarynyň arassadygyna garamazdan, kynlyk bilen dem alýarlar. Olaryň gan aýlanyşygy bozulyp, kliniki ölüme duçar bolýarlar. Gury gark bolmalardaky kliniki ölüm 4-6 minut dowam edýär. Şeýle gark bolmalarda berilýän ilkinji kömeklerde çeýneme myşsalaryň we bokurdagyň gysylmalaryny gowşatmak kyn bolýar.
Reflektor gark bolma
Gark bolmagyň bu görnüşinde ýüregiň we dem alşyň reflektor togtamasy ýüze çykyp, adam suwuň aşagyna gidýär. Şeýle gark bolma dem alyş ýollaryna hatda ujypsyz mukdardaky suwuň düşmeginde-de döräp bilýär. Reflektor gark bolmalarda kliniki ölüm ýagdaýy bada-bat ýüze çykyp, adamyň dem almasy kesilýär, damar urmasy duýulmaýar, onuň göreji ýagtylygyň täsirini duýmaýar. Onuň derisi solgun bolýar.
Вaşga sebäplere görä gark bolma
Gark bolmanyň bu görnüşi gan aýlanyşyň we dem almanyň kesilmegi (ýürek myşsasynyň infarkty , tutgaýlar we ş.m) zerarly ýüze çykýar. Şeýle ýagdaýlarda adam kliniki ölüm halynda bolansoň, suw onuň öýkenine bökdençsiz aralaşýar.
Gark bolma nähili döreýär?
Derýalarda ýa-da köllerde gark bolnanda, suwuň öýkenden gan damarlaryna düşmeginiň netijesinde adamyň gany suwuklandyrylan ýagdaýa eýe bolýar. Adamyň ganynyň suw bilen garyşmagy netijesinde bolsa onuň bedeninde ganyň mukdary ep-esli artýar. Ýürek birdenkä köpelen ganyň mukdaryny eýgerip bilmänsoň, togtaýar.
Deňizlerde we şor suwly suw howdanlarynda bolsa, tersine, gark bolanyň gany goýalýar.
Gark bolmalar adatça şeýle bolup geçýär: suwda ýüzüp bilmeýän adam suwuň aşagyna düşende janhowluna uludan dem alýar. Munuň netijesinde onuň bedenine suwuň köp mukdary düşüp, ol huşuny ýitirýär. Adam suwuň aşagynda bolup, dem almasy dowam edýändigi zerarly onuň öýkeni kem-kemden suwdan dolýar. Şeýle pursatda bedeniň myşsalary dartylýar. Biraz salymdan bolsa onuň ýüregi togtaýar. Ýürek togtandan birnäçe minut geçenden soň adamyň beýni öýjüklerinde dikeldip bolmaýan özgerişlikler amala aşýar. Adamyň halas bolmagy üçin onuň bedeni kislorodyň köp mukdaryna mätäç bolýar. Kislorodyň ýetmezçilik eden ýagdaýynda gark bolan adam ölýär.
Sowuk suwda gark bolanlaryň, aýratyn hem çagalaryň beýnisiniň doly ýa-da bölekleýin dikeldilmesi gark bolnandan 10-15 soň hem bolup bilýär (!).
Gark bolma haýsy sebäplere görä bolýar?
Gark bolmalar dürli sebäplere görä bolup geçýär. Gark bolmalaryň aglaba bölegi adamlaryň seresaplylyk çärelerini (suwuň çuň ýerlerine aralaşmazlyk, serhoş ýagdaýda suwa düşmezlik, gaýly howada suwa düşmezlik we ş.m) inkär etmekleriniň netijesinde bolýar. Gark bolmalarda gorkynyň orny uludyr, sebäbi gark bolup barýan adam gorkusyna elini-aýagyny tagaşyksyz galgadyp, : "Kömek ediň, gark bolýaryn!" diýip gygyrýar-da, öýkenindäki howany daşyna çykaryp, suwuň aşagyna gidýär. Ýöne şeýle ýagdaýa uçran adam üçin uludan dem alyp, öýkeninde mümkin boldugyndan köp howany saklamagyň has wajypdygyny unutmaň!
Suwuň aşagynda ýüzmegi halaýanlar gark bolmalara has-da köp sezewar bolýandyrlar.
Gark bolanlary halas etmek
Gark bolan adamy ilkinji 3-6 minudyň dowamynda halas edip bolýandyr. Emma sowuk suwda gark bolma ýagdaýlarynda bu möhlet 20-30 minuda çenli uzap bilýär. Lukmançylygyň taryhynda gark bolan adamy ol suwda 20-30 minut bolandan soň halas edilen ýagdaýlary hem bar.
Gark bolan adamy halas etmek üçin onuň yzyndan ýüzüp barmalydyr. Gark bolýan adamy arkasyna öwrüp, ony tizden-tiz kenara çykarmaly. Gark bolýan adam janhowluna ony halas etjek bolýanyň boýnundan aslyşyp, ony hem suwuň aşagyna çekip bilýändigini unutmaly däldir. Eger şeýle ýagdaý ýüze çykaýsa, hiç aljyraman, uludan dem alyp, suwa çümäýmelidir. Şonda gark boup barýan ilişmäge zat tapman, elini goýberer.
Gark bolan adam kenara çykarylandan soň oňa tizden-tiz ilkinji kömegi bermeli. Munuň üçin gark bolanyň damar urmasyny barlap, gark bolmanyň görnüşini anyklamaly.
Hakyky gark bolmalarda adamyň derisi gögümtil bolýar. Adamy halas etmek üçin, onuň öýkenindäki suwy daşyna çykarmaly. Munuň üçin gark bolany epilen dyzyňyzyň üstünde ýatyryň-da, onuň arkasyna kakyň. Soňra, eger damar urmasy ýiten bolsa, derrew ýüregiň göni däl owkalamasyna başlaň.
Gury ýa-da reflektor gark bolmalarda bada-bat reanimason çärelerini geçirip başlamaly.
Eger adam suwdan wagtynda çykarylyp, ol heniz huşundan gitmedik bolsa-da, tiz lukmançylyk kömegini çagyrmaly, sebäbi hemme zadyň oňatdygyna garamazdan, soňra gaýraüzülmeleriň döremegi ahmal.
Üns beriň! Gark bolma uçran her bir adamyny özüni oňat duýýandygyna garamazdan hökman lukmana görkezmelidir! Sebäbi öýken çişmesiniň ýa-da haýsydyr başga bir gaýraüzülmäniň döremek howpy ýokary bolýar. Gark bolmadan bir hepde geçenden soň gaýraüzülme ýagdaýlary döremese, adamyň saglygy howp astynda däl diýip aýtmak bolar.
Unutmaň! Gark bolýan adamyň öz-özüni halas edip bilýändir. Esasy zat aljyraman, kenara ýetmäge dyrjaşmaly. Eger ýadan bolsaňyz, arkaňyza ýatyp, bedeniňizi gowşadyň-da, demiňizi dürsäň. Eger suw girdabyna (suwuň towuna) düşen bolsaňyz, suwa çümüň, sebäbi suwuň aşagynda şeýle girdaplardan sypmak has aňsat bolýar. Eger üstüňize ullakan tolkunyň gelýänini görseňiz, onuň zarbyndan gutulmak üçin suwa çümüň.
Gark bolmalarda berilýän ilkinji kömek
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Pensiýa çykylandan soňky ýyllar — adamyň ömrüniň iň soňky ýyllary, adamlaryň gowşan hem-de çöken ýyllary bolup durýar. Bütin ömrüne işläp, pensiýa çykýan adamlar ömürleriniň soňky ýyllary bolan — pensionerlik ýyllaryny rahat ýaşap geçirmek isleýärler. Emma beýle bagt hemme garrylara ýetdirmeýär.
Pensionerlik ýyllarynda daşyňy hossarlardan dolduryp, rahat ýaşamagy adamlar ýaşlyk ýyllarynda gazanmaly. Ýöne adamlardaky gylyk-häsiýetler, ýaşlykdaky ýalňyşlyklar garrylyk çagynda hem olaryň betbagtçylygy bolup alnyndan çykýar.
Käbir adamlar çaga öndürip-ösdürmegiň kynçylygyndan gaçyp, ýekeje çagaly bolansoň, başga perzentleriniň dünýä inmegini islemeýärler. Ýeke perzentler bolsa käte saý-sebäp bilen ýogalýar, kä halatda ene-atany taşlap, göçüp gidýär, käte hem sergezdançylyga, ýa-da neşekeşlige sataşyp, «nadan ogul atasyna seretmez» diýleni bolýar. Kä halatda bolsa garrylar özleriniň garasöýmez hem gedem häsiýetleri üçin öz ogul-gyzlaryndan, agtyklaryndan aýry ýaşaýarlar.
Garaz, pensiýa ýaşyna — garrylyk döwrüne ýetensoň, adamlaryň durmuşdaky her hili nogsanlyklaryň netijesinde ýeke ýaşamaly bolýanlary köp. Keselçilikdir durmuş harajatlarynyň ýetmezçiligi bilen bagly betbagtçylyklardan başga-da ýeke ýaşaýan adamlaryň ýagysy köp bolýar.
Ýeke ýaşaýan pensionerleriň esasy ýagylary ogrular bilen neşekeşler, arakhorlar. Hiç bir ýerde işlemeýändikleri üçin neşekeşlerdir arakhorlar, ogrular pensionerleri hut möjegiň goýun sürüsini aňtap gezişi ýaly yzarlaýarlar.
Neşekeşler
Hut ýaňy-ýakynda Aşgabat şäherinde ýalňyz ýaşaýan bir pensioner aýal özüniň neşekeş goňşusy tarapyndan öldürildi. Pensioneriň hem işleýändigini, hem pensiýa alýandygyny bilen neşekeş ony çemine salmak üçin ýörite yzarlap gezipdir. Gyşyň gysga günleriniň birinde, garaňky gatlyşan çagy işden gelýän pensioneriň öňünde durup, podýezdiň girelgesinde neşekeş ony pyçaklapdyr. Aşgabat şäheriniň köp gatly jaýlarynyň podýezdlerinde hiç wagt çyra ýanmaýar. Eger-de podýezdlere saý-sebäp bilen kimdir biri çyra goýaýanda-da, ony ogrular, neşekeşler, arakhorlar ogurlaýarlar.
Ýekeje aýlygy ýa-da pensiýany almak üçin adam janyna kast etmek neşekeş üçin hiç zat.
Ýene bir neşekeş ýalňyz ýaşaýan pensioner garyndaşynyň gyzyl dişlerini almak üçin ony bogup öldürmäge synanyşýar. Ýöne pensioneriň çirkin gykylygyna goňşular üýşüp, ony goramaga gelýärler we pensioneriň içinden ýapylan gapysyny döwüp açyp, ony neşekeşden halas edýärler. Pensioner neşekeşiň elinden ölmekden halas bolsa-da, şol pajygaly wakadan dert alyp galýar. Ol insult keseline sataşýar. Şondan aýňalman hem ýogalýar.
Biriniň milleti rus, biriniň milleti türkmen bolan iki neşekeş dost Aşgabat şäheriniň on birinji mikroraýonynda ýalňyz ýaşaýan rus aýalyny ölüm halynda ýenjip, onuň pensiýasyny alyp gaçýarlar.
Pensionerleri talaýanlar, elbetde, kanun goraýjy edaralaryň işgärlerinden jezalaryny alýarlar, türmelere gidýärler. Ýöne bäş-on, ýa-da ýüz neşekeşe jeza bereniň bilen, pensionerleriň neşekeşler tarapyndan yzarlanmasy bes edilmeýär. Pensionerleriň neşekeşler sebäpli jebir çekişleri bilen bagly wakalar häli-şindi eşidilip durulýar.
«Garrylar öýi»
Türkmen durmuşynda «Garrylar öýi» diýen düşünje ýok. Garrysy her hili oýunlar turzanda-da türkmenler garrysyny «Garrylar öýüne» atmaýar. Türkmenler hernäçe gylyksyz garry bolsa-da, ýalňyz ýaşaýan çagy ondan habar tutup durýarlar. Ýöne, şeýle ýagdaýda-da ýalňyzlyk ýalňyzlyk bolýar, «aňtawçylar» pensioneriň ahmal wagtyny peýläp bilýärler.
«Garrylar öýi» bolaýanda-da türkmenleriň garrylary «Garrylar öýüne» gidip ýaşamagy halamaýarlar. Olar «aňtawçylaryň» elinden ölmelem bolsa, öz öýlerinde ýaşanlaryny gowy görýärler.
Garrylaryň köpüsi özleriniň ýoknasyz gylyklary sebäpli, diňe pullaryny, janlaryny däl, eýsem öýlerinem ellerinden gidirýärler. Öz öýlerine öz çagalaryny, agtyklaryny, gelinlerini propiska etmek islemän, ýalňyz ýaşaýan pensionerler bar. Olar «Ömrümiň iň soňky güni jaýymy gowy görýän agtygymyň adyna geçirerin» diýen pikir bilen ýaşaýarlar. Ýöne ajal olardan jaýyny haçan agtygynyň adyna geçirjegini sorap durmaýar. Ajal duýdansyz gelýär. Ajala duýdansyz sataşýan pensionerleriň jaýy birden eýesiz galýar. Pensioner ölensoň, hökümet ondan galan jaýy hiç bir ogluň-da, hiç bir agtygyň-da adyna geçirmeýär. Pensioneriň öýi öz ýaşaýan ýerindäki häkimlige galýar. Häkimlik bolsa pensionerlerden galýan jaýlary hezil edip satýar.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Edebiýat boýunça Nobel baýragyny gowşurýan Şwesiýanyň akademiýasy 27 ýyllap dymmakdan soň Eýranyň britaniýaly ýazyjy Salman Ruşdi babatyndaky fatwasyny, ýagny dini gadagançylygyny ýazgardy.
24-nji martda Swesiýanyň akademiýasy öz websaýtynda ilkinji gezek Rüşdi babatyndaky fatwany we onuň ölümi üçin wada berilen pul baýragyny “halkara kanunlarynyň gödek depelenmegi” diýip atlandyrdy.
Maglumatda fatwanyň Eýranyň Günbatar bilen geçen ýylda baglaşan ýadro ylalaşygynyň esasynda gatnaşyklaryň “kadalaşmagyna hiç bir taýdan gabat gelmeýändigi” bellendi.
Akademiýanyň ýolbaşçysy Tomas Riad Eýranyň ýadro ylalaşygy we Eýranyň 40 çemesi döwlet habar serişdesinde Ruşdiniň ölümi üçin wada berilen pul baýragynyň ýakynda 600 müň dollara çenli artdyrylmagy bilen baglylykda meselä gaýtadan seredilendigini belledi.
Eýranyň öňki ruhany lideri Aýatolla Ruhollah Homeini Salman Ruşdiniň “Şeýtan aýatlary” atly kitaby üçin 1989-njy ýylda ony dine şek ýetirmekde aýyplap, ölüme höküm edipdi. Bu ýagdaý Ruşdini gizlenmäge mejbur edipdi.


text:
12-nji iýulda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan bäri Eýran uly syýasy krizis bilen ýüzbe-ýüz boldy. Ýöne wagtyň geçmegi bilen bu krizisiň tebigaty hem üýtgeýäne meňzeýär.
Krizisiň başky döwründäki garşy durmalar ýurduň reformaçylarynyň konserwatiw häkimiýetleri saýlawçylaryň seslerini Mahmud Ahmedinejadyň haýryna galplaşdyranlykda aýyplamaklary bilen alamatlandy. Ýöne birneme wagtyň geçmegi bilen bu dawalar häkimiýet başyndaky prezident Ahmedinejadyň topary bilen käbir beýleki güýçli konserwatiw toparlaryň arasynda täsir ugrundaky çekeleşiklere öwrüldi. Bu çekeleşikler bolsa, prezidentliginiň ikinji möhletinde Mahmud Ahmedinejadyň nä derejede özüni ynamly duýjakdygy baradaky sowallary döretdi.
Ahmedinejadyň ynamy
Kagyz ýüzünde Ahmedinejadyň pozisiýasy ynamly görünmeýär. Ony goldaýjy konserwatiw güýçler Parlamentde azlyk edýär. Parlamentdäki agdyklyk ediji «tradisionalistler» ýa-da «pragmatikler» diýlip atlandyrylýan konserwatiw deputatlar bolsa, Ahmedinejadyň garşydaşlary hasaplanylýarlar. Parlamentde azlykda bolan reformaçylar we garaşsyz deputatlar bolsa, Ahmedinejadyň pozisiýasyny has-da gowşadýarlar.
Mahmud Ahmedinejadyň Parlamentdäki goldawynyň gowşak bolup görünýändigine garamazdan, onuň syýasy sahnadaky hereketi welin, muňa garşy gelýän ýaly görünýär. Saýlawlardan soňky ýüze çykan krizislerde onuň hökümeti reformaçylaryň ýörişlerini dargatmakda we olara garşy gazaply çäreleri ulanmakda eglişiksiz bolup çykdy. Ahmedinejadyň hökümetiniň beýle tutanýerli hereketi diňe bir reformaçylar üçin däl, eýse häkimiýet strukturalaryndaky käbir täsirli konserwatorlar üçinem garaşylmadyk bir ýagdaý boldy.
Saýlawlarda konserwatiw güýçlerden Ahmedinejad bilen bäsleşen ýeke-täk kandidat, Rewolýusion gwardiýanyň ozalky ýolbaşçysy Mohsen Rezaýynyň ýakyn kömekçisiniň oglunyň demonstrasiýa wagtynda atylyp öldürilmegi bolsa, konserwator güýçler tarapyndan aýratyn duýgy bilen kabul edildi.
Konserwatorlaryň arasyndaky dartgynlyk
Reformaçylaryň çykyşlarynyň basylyp ýatyrylandygyna garamazdan, hökümetiň öz içinde prezident Ahmedinejad bilen pragmatik konserwatiw syýasatçylaryň arasyndaky dartgynlylygyň kem-kem güýçlenýändigini görmek bolýar.
Kanadanyň Toronto uniwersitetinden syýasy analitik, Eýran meselesi boýunça bilermen Aly Reza Haghighi hökümetiň syýasaty barada pragmatik garaýyşdaky we syýasy sistemanyň gelejegi barada pikir edýän konserwatorlar häzirki wagtda jenap Ahmedinejadyň esasy garşydaşlary bolup durýarlar diýip belleýär.
Onuň aýtmagyna görä, konserwatorlaryň bu topary özlerine gezek gelende, uzak möhletleýin planlar boýunça hereket edýärler. “Olaryň gelejek baradaky bu planlarynda bolsa, jenap Ahmedinejada hiç hili orun ýok. Hut şoňa görä-de, olar eýýämden geljekki parlament hem-de prezidentlik saýlawlaryny planlaşdyryp, öz agzalaryny möhüm syýasy orunlarda oturtmagyň aladasyny edýärler”.
Adaty bolmadyk haýbat
Pragmatik konserwator syýasatçylar bilen Ahmedinejadyň arasyndaky dawalaryň äheňi hem soňky wagtlar adaty bolmadyk derejede haýbatly görünýär. Mysal üçin, Eýranyň Ruhanylar Geňeşiniň ýakyn ýarany hasaplanylýan Yslam Assosiasiýasynyň Bileleşiginiň başlygy Habibollah Asgar Owlady ýakynda prezident Ahmedinejada ýörite açyk hat ýazyp, ony Yslam rewolýusiýasynyň bähbitleri üçin hereket etmeklige çagyrypdyr.
Şol hatyň bir ýerinde, hususan-da, şeýle diýilýär: «Eger siz oýlanşyksyz hereket edip, Yslam rewolýusiýasynyň gymmatlyklaryna dogruçyl eýerýän adamlar bilen ýeterlik maslahatlaşman, nähilidir bir ýalňyşlyklara ýol berseňiz hem-de ýurisprudensiýanyň talaplaryna göwnejaý eýermeýän syýasat alyp barsaňyz, ol halkyň size bolan ynamyny weýran eder… we munuň tutuş sistema hem düzedip bolmajak zyýan ýetirmegi mümkin».
Hatyň awtory, konserwator syýasatçy Habibollah Asgar Owlady mundan aýratynlykda eden çykyşlarynyň birinde bolsa, ýurduň ozalky reformaçy prezidenti Haşemi Rafsanjanynyň saýlawlardan soňky günlerde krizisi köşeşdirmek ugrunda görkezen tagallalary barada öwgüli sözleri aýtdy we jenap Rafsanjanynyň halk köpçüliginiň hormatyna doly mynasypdygyny nygtady.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasy prezident Obamanyň ABŞ-nyň Guantanamo türmesini ýapmak meselesi boýunça iş alyp barjak ýörite bir wekil bellemekligi göz öňünde tutýandygyny mälim etdi.
Ak Tamyň metbugat sekretary Jeý Karneý şeýle wekiliň bellenen halatynda, onuň Guantanamo türmesindäki tussaglardan haýsylarynyň öz ýurtlaryna ýa-da üçünji bir ýurda ugradylyp bilinjekdigi baradaky mesele boýunça-da iş alyp barjakdygyny aýtdy.
Şu hepdäniň başynda eden çykyşynda prezident Barak Obama Guantanamo türmesini ýapmak barada ozalky beren wadasyny amala aşyrmak boýunça täzeden tagalla ediljekdigini nygtady.
Häzirki wagt Kubanyň Guantamano Beý adasyndaky bu amerikan türmesinde 166 tussag saklanýar. Olardan aglabasyna indi köp ýyllardan bäri anyk bir jenaýat aýyplamasy-da bildirilmedik. Soňky günler bu tussaglardan 100-e golaýy protest görnüşinde açlyk çekmeklerini dowam etdirýärler.


text:
Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda her okuw ýylynyň ahyrynda talyplaryň we mugallymlaryň, şeýle hem bu ýokary okuw mekdebiniň Ýaş alymlar geňeşiniň amala aşyrýan ylmy işleriniň jemini jemlemek adata öwrüldi — diýip, “Türkmenistan: Altyn asyr” elektron neşiri habar berýär.
Nobatdaky ylmy teklipleriň hatarynda, olaryň tanyşdyrylyşy Türkmenistanda bellenilýän ylymlar gününde – 12-nji iýunda geçiriler. Onda durmuş tehnikasynyň ýagdaýynyň aralyk gözegçiligi, temperaturasy ýa-da jaýlardaky çyglylygyň derejesi we inženerçilik torunyň işlemegi göz öňünde tutulýar. Aragatnaşyk moduly maglumatlary kabul edýär we maglumatlary mikrobarlagça berýär. Ol bolsa iberijiniň telefon belgisini barlaýar, ondan soňra bolsa SMS-tabşyryklary ýerine ýetirýär.
Beýleki bir täzeçillik başlangyjy robot tehnikasyna degişlidir.Bu ýokary okuw mekdebiniň ýaş alymlary tarapyndan robotlar işlenilip taýýarlandy. Zatlary reňki boýunça saýlamak, duşuşyk, ýokary okuw mekdebine ilkinji sapar gelýänleri garşylamak, salamlaşmak we ekskursiýa işlerini etmek onuň wezipesine girýär. Şeýle hem hereket etmek, päsgelçilikleri aýlanyp geçmek we beýleki buýruklary ýerine ýetirmek tabşyrylandyr.
TDUweAI Ýaş alymlar geňeşi eýýäm täsin taslamalaryň onlarçasyny teklip etdiler. Olaryň birnäçesine döwlet we halkara derejesinde ýokary bahalar berildi. Bu ýerde iki ýyl bäri gurnamada, gurluşykda we häzirki zaman ulag we aragatnaşyk ulgamynda ulanylýan elektron we programmalaýyn önümleriň önümçilik işini öwrenmäge kömek edýän mikrobarlaglary programmalaşdyrmak bilen bagly işler alnyp barylýar.
Häzirki günde TDUweAI Ýaş alymlar geňeşiniň ylmy işläp taýýarlamalarynyň dördüsi Türkmenistanyň Döwlet intellektual eýeçiligi tarapyndan patentleşdirildi.


text:
Demirgazyk Weziristandan gowşan habarlarda howadan urlan iki raktanyň 7 adamy öldürendigi aýdylýar. Bu hadysa Pakistanyň demirgazyk-günbatarsynda, owgan serhentin golaý ýerde bolupdyr.
Pakistanyň aňtaw gulluklarynyň resmileri raketa zarbalarynyň Demirgazyk Weziristanyň tire sebitinde bir jaýy nyşana alandygyny we güman edilýän jeňçileriň edisiniň öldürilendigini aýtdy. Bu zarbalar Birleşen Ştatlaryň adamsyz uçaryndan urlandyr öýdülýär.
Assoşeýted presiň pakistan aňtaw gullugynyň maglumatlary esasyndaky hasaplamalaryna görä, şu aýda Birleşen Ştatlar demirgazyk-günbatar Pakistana şeýle zarbalaryň 19-syny urdy we 90 çemesi adamy öldürdi.


text:
Üç aýdan gowrak wagt bäri dowam edip gelýän çilimiň ýiti gytçylygy, çilimiň gün günden gymmatlamagyna sebäp bolýar.
Häzirki wagtda lebap welaýatynyň merkezi bolan türkmenabat şäherinde çilimiň bir gutusynyň bahasy 50-60 manatdan satylýar. Bu hem çilim üçin kesgitlenen durnukly baha diýmek kyn. Çilim azaldygyça onuň bahasy hem şoňa görä gymmatlaýar. Häzirki wagtda çilim çeker ýaly bolmady, men bir guty çilim alsam çagalarymyň rysgyny kemeldenim ýaly görýän diýip 45 ýaşlaryndaky türkmenabatly Pirguly aýdýar.
Pirgulynyň aýtmagyna görä ol eýýäm 20 ýyl gowrak wagt bäri çilim çekip gelýär. Pirguly ýaly köp adam üçin bu hili bahadan çilim çekmeklik el ýeter däl we käte ýarym bu çilimi sanlaýyn alýarlar.
Çilimiň sanlaýyn görnüşinden satylan bahasy häzirki wagtda üç manada barabar boldy. Daşary ýurtlaryndan çilim getirmeklik häzirki wagtda diňe hökümetiň garamagyndaky söwda edaralaryna ygtyýar berildi, şu ýyldan başlap onuň satuwy hem diňe hökümete degişli dükanlarda satylmaly edildi.
Emma häzirki wagtda hökümete degişli dükanlaryň hiç birinde satuwda duran çilim ýok. Çilimiň gytçylygy barada resmi mediada hem hiç hili maglumat berilmeýär. Gowuşýan habarlara görä resmi taýdan ýurda çilim getirmeklik häzirki wagtda togtadylypdyr.
Emma bu hili maglumaty tassykladyp ýa inkär etdirmek başartmady. Bu satylýan çilim hökümet dükanlaryna degişli bolmadyk hususy dükanlarda, ýa bolmasa hususy öýlerde gizlinlik bilen satylýar. Ýagny çilim üpjünçiligindäki nogsanlyklar çilimiň gara bazarynyň emele gelmegine sebäp boldy.
"Şu çilimi häzirä satar ýalam däl, üstüň diňe barlag üstüne barlag. Tutulaýsaň jerimesem ýokary" diýip, türkmenabatly 35 ýaşlaryndaky söwdagär Alty aýdýar.
Altynyň aýtmagyna görä çilimi olara belli adamlar getirip berýär. Ondada arzan alanlarynda her gutudan 10 manat girdeji görmese satmaýandygyny aýdyp şeýle diýýär.
Häzirki wagtda çilim satyp tutulsaň 25000 manat jerimesi bar. Şonuň üçin çilim söwdasy gorky bilen satylýar.diýip ol aýdýar. Çilimiň gytalmagy ilat arasynda gara temmäkiniň ýagny 'mahorka' söwdasynyň hem möwjemegine getirdi. Häzirki wagtda gara temmäkiniň bir gijiräk stakany bir manatdan satylýar.
Mahorkanyň ekimi we satuwy eýýäm ençeme wagtdan bäri bikanun diýilýär. Kähalatlarda hukuk goraýjy edaralaryň gara temmäkini ekýänlere garşy iş hem alyp barýandyklaryny aýdýarlar.
Gara temmäki tapmadyk adamlar bolsa çilimiň öwezini doldurmak üçin gara çaý hem çekýändikleri hakda maglumatlar gowuşýar.
Şol bir wagtyň özünde nikotina bolan baglylykdan goýdurýan dürli sakgyç görnüşindäki ýa bolmasa spreý görnüşindäki dermanlary şäheriň dermanhanalarynda satylmaýar.
Temmäki önümleriniň dükanlaryň tekçelerinden ýitirim bolmagynyň sebäpleri dogrusynda Türkmenabadyň degişli resmilerinden hiç düşündiriş almak başartmady.


text:
Eýranyň we dünýäniň täsirli alty ýurdunyň diplomatlary 13-nji iýulda Wenada soňky tapgyrdaky gepleşiklerini dowam etdirip, Tähranyň ýadro programmasyny çäklendirmek we Eýrana garşy sanksiýalary gowşatmak meselesini maslahat edýärler.
Diplomatlar günüň aýagyna çenli ylalaşyga gelmegi planlaşdyrýandygyny aýtdylar.
Gepleşikleriň häzirki tapgyry Iki hepdeden köp uzaga çekensoň Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif soňky wagt möhletiniň 13-nji iýuldan soň uzaldylmajagyny aýtdy.
Taraplaryň ählisi ylalaşyga ýakynlaşandyklaryny aýtdylar, emma kepil geçip bilmeýändigini duýdurdylar.


text:
Geljekde ýurduň howa giňişliginiň bozulmagynyň öňüni almak maksady bilen Türkiýe Orsýetiň harby resmileri bilen duşuşygy teklip etdi.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Tanju Bilgijiň 7-nji oktýabrda bildirmegine görä, Ankara duşuşygy Orsýetiň harby resmilerine türk howa giňişligine rugsatsyz girmekleriniň sebäplerini düşündirmekleri üçin mümkinçilik bermek maksady bilen teklip edipdir. Şeýle hem bu işiň gaýtalanmazlygy üçin näme çäreleriň göz öňünde tutulýandygy aýdyňlaşdyrylmaly.
Bilgiç hepdäniň soňunda ors uçarlarynyň türk howa serhedini iki gezek bozanlygy barada gürleşmek üçin 6-njy oktýabrda Orsýetiň Türkiýedäki ilçisi Andreý Karlowyň üçünji gezek [daşary işler ministrligine] çagyrylandygyny aýtdy.
"Türkiýä hüjüm etmek NATO-a hüjüm etmekdir"
Biligiç ors mediasynyň Türkiýe Siriýadaky işleri Moskwa bilen koordinirlemek üçin "iş toparyny" döretmegi teklip etdi diýýan habaryny inkär etdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu 7-nji oktýabrda telewideniýede eden çykyşynda özüniň Siriýa konfliktiniň Orsýet bilen NATO-nyň arasynda krizis döretmegini islemeýandigini nygtady.
Dawutoglunyň bellemegine görä, Orsýetiň Siriýada uran 57 howa zarbasynyň diňe ikisinde "Yslam döwleti" toparynyň jeňçileri nyşana alnypdyr. Beýleki zarbalarda nyşana alnanlar Siriýanyň demirgazyk-günbatarynda prezident Başar al-Assadyň güýçlerine garşy söweşýän aram oppozision toparlar bolupdyr.
Türkiýäniň häkimiýet başyndaky AK partiýasynyň sözçüsi Ömer Çelik 7-nji oktýabrda Orsýetiň geljekde howa giňişligini bozmagyna Ankara "howp" diýip garar diýdi.
Bu aralykda Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Siriýanyň serhedinde ors uçarlarynyň türk howa giňişligini bozmagyna öz ýurdunyň "çydap bilmejekdigini" aýdyp, "Türkiýä hüjüm etmek NATO-a hüjüm etmekdir" diýip, duýduryş berdi.
“Orsýet Türkiýe ýaly bir dostuny ýitirse, onda...”
Erdogan 6-njy oktýabrda Brýusselde geçen metbugat ýygnagynda ors harby uçarlarynyň Siriýada alyp barýan howa kampaniýalarynda Türkiýäniň howa serhedini bozmagy barada hem durup geçdi.
Erdogan "Orsýet ençeme mesele boýunça hyzmatdaşlyk edip gelýän Türkiýe ýaly bir dostuny ýitirse, onda ol köp zady ýitirer, ol muny bilmelidir" diýdi.
Türkiýäniň prezidenti Tähran bilen Moskwany Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň "döwlet terroryny" saklap galmak barada iş alyp barýanlykda aýyplady.
Hepdäniň soňunda, Orsýetiň söweş uçarlary türk howa giňişligini iki gezek bozanyndan soň, Türkiýe Orsýetiň Ankaradaky ilçisini iki gezek düşündiriş bermäge çagyrdy.
Orsýet 3-nji oktýabrda bolan waka ýaramaz howa zerarly boldy, ol sanlyja sekunda çekdi diýýär. 4-nji oktýabrda türk howa serhedi ikinji gezek bozuldy diýilýäni hem özüniň häzir derňeýändigini aýdýar.
NATO-nyň Baş sekretary Ýens Stoltenberg 6-njy oktýabrda Orsýetiň Türkiýäniň howa giňişligini bozmagy "tötänden bolan hadysa" meňzänok diýdi.
Stoltenberg "Tötänden bolýan hadysalar howply ýagdaýlary döredip bilýär" diýip, bu meselede NATO-nyň pozisiýasyny bildirdi.
Orsýet 30-njy sentýabrda Siriýada başlan howa kampaniýasynda özüniň "Yslam döwleti" toparyny we beýleki yslamçylary nyşana alýandygyny aýdýar.
NATO bilen ýaran döwletler bolsa Orsýet öz hüjümlerini prezident Assada garşy beýleki toparlara gönükdirýär diýip alada bildirýärler.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Belarusda internetdäki oppozisiýa toparlarynyň ýolbaşçylarynyň tussag edilmegi boýunça özüniň aladasyny bildirdi.
ÝHHG-nyň Media azatlygy boýunça edarasynyň wekili Dunýa Miýatowiç sişenbe güni beýanat ýaýradyp, onda Belarusda tussag edilmeleriň üsti “dissident sesleriň sem edilýändigini we internetdäki erkin pikirlere böwediň goýulýandygyny” belledi.
Geçen hepde Minskde howpsuzlyk güýçleri internetdäki ençeme oppozision toparlarynyň wekillerini tussag edipdi. Berilýän maglumata görä, tussag edilenleriň öýlerinde gözleg işleri geçirilipdir we olaryň käbir kompýuterleri konfiskasiýa edilipdir.
Tussag edilenleriň ikisi, Pawel Ýeutsikhiýeu we Andreý Tkaçýou “kiçi huligançylykda” aýyplanyp, degişlilikde ýedi we bäş gün türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Duşenbe güni Orsýetiň oppozisiýa wekilleri we beýleki görnükli adamlary Kremliň alyp barýan syýasatynyň tankytçysy Boris Nemsowyň tussag edilmegini ýazgardylar.
Orsýetiň ozalky premýer-ministriniň orunbasary we häzir oppozisiýa liderlik edýän Boris Nemsow Täze ýyl agşamy Moskwanyň merkezinde resmi taýdan rugsat berilmedik ýerde demonstrasiýa geçirenlikde aýyplanyp, 15 gün tussaglyga höküm edilipdi.
"Olar özleriniň gorkýandyklaryny, howatyrlanýandyklaryny, ýalançydyklaryny we satlykdyklaryny görkezdiler” diýip, Boris Nemsow Täze ýyl agşamy geçirlen demonstrasiýada Orsýetiň hökümeti barada aýtdy.
Bu wakada jemi 68 adamyň tussag edilendigi habar berilýär.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew Orsýetiň Gyrgyzystanda gidroelektrostansiýalaryny gurmagy ylalaşan iki proýekti mundan beýläk maliýeleşdirmäge ukyply bolmajagyny aýtdy.
Atambaýewiň 24-nji dekabrda eden çykyşy nebitiň bahasynyň peselmeginiň we günbatar sanksiýalarynyň netijesinde Orsýetiň ykdysady kuwwatynyň peselmegini nygtady.
Orsýetiň maliýe kynçylyklary onuň ýakyn ýaranlaryny we goňşularyny maýa goýumlar üçin Hytaýa we hususy inwestorlara ýüzlenmäge mejbur etdi.
Atambaýew Gyrgyzystanyň Naryn derýasynda bahasy 3.2 milliard dollarlyk iki proýektiň durmuşa geçirmek üçin täze partnýor gözleýändigini aýtdy.
“Orsýetiň ykdysadyýeti ösmeýär we nebitiň bahasynyň ugury hem negatiw” diýip Atambaýew metbugat-konferensiýasynda aýtdy we bu meseläni hepdäniň başynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen Moskwada geçiren gepleşiklerinde maslahat edendigini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň Bilim ministrliginiň resmisi ýurduň ýokary okuw jaýlarynda «çakdanaşa günbatarlaşdyrylan» dersleriň okadylmagyna ýol berilmejekdigini aýdyp çykyş etdi.
Eýranyň «Arman» atly gazetine beren interwýusynda Bilim ministrliginiň ýokary derejeli resmisi Abolfazl Hassani bu çäklendiriji çäreleriň çäklerinde kanunçylyk, aýal-gyzlar meselesi, adam hukuklary, döwlet dolandyryşy, syýasat, sosiologiýa, filosofiýa we psihologiýa ýaly ençeme dersleriň täzeden gözden geçiriljekdigini mälim etdi.
Ol bu gözden geçirilişiň esasy maksadynyň bu gürrüňi edilýän dersleri Yslam taglymatlaryna laýyk getirmekden ybarat boljakdygyny aýtdy.


text:
Owganystanda NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky Halkara güýçleri tussag edilen adamlary ýurduň käbir türmelerine ugratmagyny togtatdy.
BMG-niň entek çap bolmadyk hasabatynda owgan türmelerinde tussaglaryň gynamalara sezewar edilýändigi bellenilýär.
BBС gullugynyň aýtmagyna görä, BMG-niň Owganystandaky missiýasynyň taýýarlan hasabatynda türme işgärleriniň tussaglary ýençýändikleri, käbir ýagdaýda elektrik togy bilen gynaýandyklary, şeýle-de jynsy zorluk bilen gorkuzýandyklary aýdylýar.
Halkara güýçleriniň metbugat wekili Karsten Jeýkobson şeýle çykyş etdi: “Biz ätiýaçdan tussaglary käbir türmelere ugratmagy togtatdyk. Biz BMG-niň hasabatynyň ýakyn wagtyň içinde çykjakdygyny bilýäris. Biz bu hasabata serederis. Biz tussaglary tabşyrmak boýunça çäreleriň ählisini togtatmadyk. Diňe käbir tussaghanalara ugratmagy duruzdyk”.
BMG-niň hasabatynyň ýakyn günlerde köpçülige ýetirilmegine garaşylýar.


text:
Şu ýyl tomus futbol boýunça Ýewropa çempionatyny geçirmek üçin zerur bolan obýektleriň 90%-niň taýýardygyny Polşa häkimiýetleri habar berdi.
Hususan-da ýurduň paýtagty Warşawada 83 obýektiň 75-siniň gurluşygy ýa durkuny üýtgetmek işleri tamamlandy ýa-da tamamlanyp barýar. Olar stadionlar, myhmanhanalar we ýol infrastrukturasydyr.
Polşanyň daşary işler ministri Radoslaw Sikorskiý çarşenbe güni Kiýewe ugraýar. Ol şol ýerde ukrain kärdeşi Konstantin Grişenko bilen Ukrainada çempionata görülýän taýýarlygyň gidişini maslahat eder.
Şu gezekki Ýewropa çempionaty Polşada we Ukrainada geçiriler.


text:
Täjigistanyň hökümeti Maşgala kodeksine girizilmeli üýtgetmeler hem goşmaça kadalar barasyndaky kanun taslamasyny kabul etdi. Bu çäkde Täjigistanda täze gelin boljaklaryň medisina barlagyndan geçmegi hökmany ýagdaýa getirildi.
Täjigistanyň hökümeti 27-nji noýabrda Maşgala kodeksine üýtgetmeler bilen goşmaçalaryň girizilmegi barasyndaky kanun taslamasyny mejlise hödürledi.
Mejlisiň kanun taslamasyny kabul etmegi bilen ýurtda resmi nikanyň öň ýanyndan medisina barlagyndan geçilmegi hökmany diýilýär. Hökümet şeýle çäreleriň HIW, ýagny SPID ýaly ýokanç keselleriň çalt ýaýramagynyň öňüniň almakda möhüm rol oýnaýandygyny belläpdir.
Täjigistan respublikasynyň prezidentiniň metbugat gullugynyň habar bermegine görä, hökümet ýygnagy ýurduň baştutany Emomali Rahmonyň ýolbaşçylygynda geçirilipdir.
Döwlet programmasy
Ýygnakda Täjigistan respublikasynyň hökümetiniň Meliorasiýa we irrigasiýa gullugynyň başlygynyň 2011-nji ýyldan 2015-nji ýyla çenli aralygy öz içine alýan we kenar ýakalaryny pugtalandyrmak baradaky döwlet programmasynyň hasabaty diňlenipdir. Onuň bellemegine görä, Täjigistanyň ýeriniň ýüzden 93 bölegini daglyk emele getirýändir. Ýurduň umumy uzynlygy 30 müň km baryp ýetýän 1250 derýasy bar we olaryň aglabasynyň kenar ýakalary opurylmak howpy astynda. Her ýyl bahar hem tomus aýlarynda düşýän ygal, gar süýşmegi hem buzlaryň eremegi zerarly gaty uly ýitgi çekdirýän siller emele gelýär.
Onuň aýtmagyna görä, sil howpunyň öňüni almak üçin kenar ýakalarda 1386 km uzynlykdaky gorag berkitmeleri bilen suwuň badyny alýan 710 sany sowgutlar ýasalan. Şeýle çäreler sebäpli ummasyz çykdajylar edilýär. Ýöne sile garşy görülýän çäreler her ýyl tebigy päsgelçilikler sebäpli zyýan çekip, gaýtadan dikeldilmeli bolýar. Şol bir wagtyň özünde hem Penj, Wahş we Zarafşan derýalarynyň boýlarynda her ýyl 70-e golaý opurylyşygyň bolýandygyna aýratyn üns çekilipdir.
Kenar ýakalaryň berkidilmegi barasyndaky Täjigistanyň döwlet programmasy üçin 2011-nji we 2015-nji ýyllaryň arasynda 275 million 700 müň somon serişde goýberilmegi göz öňünde tutulýar. Ýöne bu ugurda diňe 2011-nji hem 2014-nji ýyllar bilen şu ýylyň 6 aýynyň dowamynda derýalaryň boýunda 82,5 km uzynlykdaky berkitmeleriň gurulmagy we oňarylmagy ýaly köpsanly işler üçin 210 million somondan köp çykdajy edilmeli bolupdyr.
Kanun taslamasy
Döwlet baştutany Emomali Rahmon jogapkärlere sil ýaly beýleki tebigy heläkçiliklere garşy esasy planlaryň gaýtadan işlenip taýýarlanmagy barasynda jikme-jik tabşyryklar berdi.
Hökümet ýygnagynda, Täjigistanyň prezidentiniň hemaýatkärliginde ýokary hünär öwreniş okuw jaýlaryna 2016-njy we 2020-nji okuw döwürleri üçin studentleriň kabul ediliş plany hem tassyklanypdyr. Şonuň ýaly-da ýygnakda 2016-njy we 2017-nji ýyllary öz içine alýan Täjigistan Respublikasynyň raýatlarynyň iş üpjünçiligi boýunça döwlet programmasy hem kabul edilipdir. Ol döwlet programmasynyň çäginde Täjigistan respublikasynda 2016-njy we 2017-nji ýyllaryň dowamynda 302 müň 300 iş orny täzeden dikeldiler ýa-da dörediler.
Ýygnakda şol bir wagtyň özünde Täjigistanyň ýokary mejlisiniň "Iş kepilligi" kanun taslamasyna garalypdyr we tassyklanypdyr. Ýokary mejlisiň aşaky ganaty tarapyndan, ýurtda öz güýjüni saklaýan kanunlara üýtgetmeleriň hem goşmaçalaryň girizilmegi taslamalary hödürlendi. Olaryň arasynda Täjigistan respublikasynyň baş kanuny, "Täjigistan respublikasynyň ýokary mejlisiniň kanuny", "Döwlet gullukçylygy barasyndaky kanun", "Maliýe kireýi (lising)", "Halkyň saglygyny saklaýyş" we maşgala kodeksi ýaly kanunlar bardyr.
Hökümet ýygnagynda şeýle-de 2016-njy we 2020-nji ýyllary öz içine alýan Täjigistan respublikasynyň öri meýdanlar baradaky döwlet programmasy, 2016-njy we 2020-nji ýyllary öz içine alýan gymmatly metallaryň öwrenilmegi we känleriň kesgitlenmegi baradaky döwlet programmasy we Wahdat şäheriniň, Murgap etrabynyň hem Huroson etrabynyň 2016-2020-nji ýyllarda sosial-ykdysady galkynyş programmasy kabul edildi.


text:
Soňky döwürde Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynda elektrik togunyň ýygy-ýygydan kesilip durýandygy habar berilýär. 50 müň çemesi ilatly bu etrapda soňky 15 günüň dowamynda elektrik togy aýry-aýrylykda üç gezek kesildi. Toguň kesiljekdigi barada öňünden duýduryş berilmändigi sebäpli, bu ýagdaýyň ilatyň durmuşynda käbir bökdençlikleri döredendigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýew elektrik togunyň ýygy-ýygydan kesilmegi we onuň ilata ýetirýän täsirleri barada maglumat taýýarlady.


text:
Ýemeniň harbylary «Al-Kaýda» diýlip güman edilýän ýaragly adamlaryň port şäher bolan Adende milliard dollarlyk gaz kärhanasyny goraýan bäş esgeri atyp öldürendiklerini aýdýarlar.
Bu hüjüm ýekşenbe güni irden bolupdyr, jeňçiler Balhaf gaz terminalynyň daşyndaky barlag nokadyndan içerik sümüp, ilki sakçyny, soň bolsa ýük konteýnerinde ýatan dört esgeri atyp öldüripdirler.
Ýemen hökümeti geçen hepde Balhaf terminalynyň «Al-Kaýda» jeňçileri tarapyndan hüjüm edilmekçi bolýan iki energiýa kärhanasynyň biridigini aýdypdy.


text:
Pakistanyň tire-taýpalar regionynda ýurduň uruş uçarlary we Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlary tarapyndan amala aşyrylan hüjümlerde azyndan 50 adam öldürildi.
Pakistanyň harby uçarlary 16-njy iýulda Demirgazyk Waziristanyň Şawal jülgesindäki nyşana alan ýerlerine hüjüm etdiler. Bu territoriýa Pakistanyň Owganystan bilen serhedinde ýerleşýär.
Pakistanyň harby resmileri gürrüňi gidýän jülgedäki söweşijileriň buky ýerlerine amala aşyrylan hüjümlerde söweşiji diýlip güman edilýän takmynan 35 adamyň öldürilendigini öňe sürdüler.
Şeýle-de, harbylar hüjümler döwründe “Pakistanyň Talyban” hereketiniň agzalarynyň, şol sanda etniki özbek, çeçen we arap söweşijileriň Şawal jülgesinde bolandygyny bellediler.
16-njy iýulda irden Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň Demirgazyk Waziristanyň Zoý Saidgal sebitindäki söweşijileriň birikmesini nyşana almagy netijesinde hem azyndan 15 adam öldürildi.


text:
"Facebook" sosial ulgamyny esaslandyran Mark Zukerburg we onuň aýaly Prisilla Çan indiki on ýylyň dowamynda dünýäde keselleri bejermek üçin barlaglara üç milliard dollar möçberde pul ýatyrmagy wada berdiler.
Mark Zukerburg we onuň aýaly Prisilla Çan şeýle beýannama bilen 21-nji sentýabrda San Fransiskoda çykyş etdiler.
Geçen ýylda Zukerburg we Çan “adamzadyň mümkinçiliklerini we deňligi öňe sürmek” üçin "Facebook' emläginden gelýän girdejilerinden 45 milliard dollary sarp etmegi wada beripdi.
Olar bu barada gyzy Maksyň dünýä inmeginiň yzýany yglan edipdi.
Maýa goýumlaryň 600 million dollardan ybarat birinji bölegi San Fransiskoda bio-ylymlar merkeziniň döredilmegi üçin sarp ediler.


text:
Türkmenistanda suwuň ulanylyşyny, sarp edilişini düzgünleşdirmek boýunça kanun akty kabul edildi diýip, türkmen hökümeti habar berýär.
Türkmenistanyň resmi metbugatynda berilýän maglumata görä, bu kanun akty 18-nji oktýabrda türkmen parlamentiniň ýygnagynda tassyklandy.
Şeýle-de, maglumatda Merkezi Aziýa sebitinde suwuň ulanylyşyny, sarp edilişini düzgünleşdirmek iň möhüm meseleleriň biri bolup durýar diýilýär.
Gazagystan, Özbegistan, Eýran we Owganystan bilen serhetleşýän Türkmenistan häzirki wagt serhetaşa akýan dört derýanyň suw resurslaryndan peýdalanýar. Olar Amyderýa, Tejen, Etrek we Murgap derýalarydyr.


text:
Türkmenistanda resmi taýdan “Saglyk we bagtyýarlyk” hepdeligi başlandy. Bu hepdelik prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan “Bagtyýarlyk döwri” diýlip yglan edilen syýasatyň çäginde geçirilýär.
Häkimiýetler Gurbanguly Berdimuhamedowyň geçen fewral aýynda prezidentlik wezipesiniň ikinji möhletine sesleriň 97 prosent töweregini gazanyp saýlanandygyny aýdýarlar.
“Saglyk we bagtyýarlyk” hepdeliginiň çäginde “Bagtyýarlygyň ruhlandyryjy döwri” we “Bagtyýarlykdan ylham alan döwrüň kuwwaty” ady bilen sahnalaşdyrylan spektakllar geçirilýär.
Berdimuhamedow döwlet işgärleriniň öz saglyklaryny gowulandyrmak üçin bedenterbiýe bilen has köp meşgul bolmalydyklaryny aýdyp, bu barada görkezme berdi.
Bu hepdelik adat boýunça Aşgabadyň etegindäki 8 kilometrlik “Saglyk ýoluna” ýüzlerçe adamyň ýörişi bilen tamamlanar.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň paýtagty Kabulda ýüzlerçe protestçi ýurduň gündogar serhet ýakasyna Pakistan tarapyndan raketa oklarynyň atylmagyna protest bildirip, demonstrasiýa geçirdi.
Protestçiler Kabulyň iň bir uly söwda bazarlarynyň birinde Pakistany ýazgaryjy şygarlary gygyryşyp, ýöriş geçirdiler.
Owganystanyň resmileri hem Pakistan tarapyndan bu ýurduň Kunar welaýatyna atylýan raketalaryň käte parahat ilatyň ýaşaýan ýerlerini nyşana alýandygyny aýdyp, muňa alada bildirip gelýärler.
Ýakynda Owganystanyň we Pakistanyň prezidentleri Saud Arabystanynda geçiren gepleşiklerinde bu hüjümler bilen bagly meseleleri derňemek üçin özara komissiýa döretmekligi ylalaşdylar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin dünýä futbol guramasynyň başlygy, FIFA ýolbaşçylygy üçin, Nobel baýragyna mynasyp diýdi.
"Meniň pikirimçe, jenap Blatter ýaly adamlar, beýleki esasy halkara sport federasiýalarynyň ýa-da Olimpiýa oýunlarynyň ýolbaşçylary ýörite ykrar edilmegine mynasyp» diýip, Putin Şweýsar mediasy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Onuň sözlerine görä, eger biri Nobel baýragyna mynasyp bolsa, onda şol adamlar bolup durýar.
Blatter, dünýä futbol guramasyndaky korrupsiýa derňewi bilen baglylykda, 2-nji iýunda FIFA-nyň başlyklygyndan çekilýändigini yglan etdi.


text:
Müsüriň Saglyk ministrliginiň maglumatyna görä, ýurtda gadagan edilen “Musulman doganlygy” guramasynyň tarapdarlarynyň geçiren protestlerinde polisiýanyň güýç ulanmagynyň netijesinde azyndan 17 adam öldürilipdir.
Heläkçilikli wakalaryň anna güni Kairde, Aleksandriýada, Ismailiýada, Faýoumda we Minýada bolandygy barada habar berilýär.
Saglyk ministrligi 50-den gowrak adamyň ýaralanandygyny, Içeri işler ministrligi bolsa “Musulman doganlygy” guramasynyň 122 tarapdarynyň tussag edilendigini habar berdi. “Musulman doganlygynyň” ýolbaşçylygyndaky bileleşik heläk bolanlaryň sanynyň 19 adamdygyny aýdýar.
2013-nji ýylyň iýul aýynda yslamçylar tarapyndan goldanýan prezident Muhammad Morsiniň harbylar tarapyndan häkimiýet başyndan çetleşdirilmeginden soň ýurtda bolan çaknyşyklarda ýüzlerçe adam wepat bolupdy, müňlerçe adam ýaralanypdy. Geçen aýda “Musulman doganlygy” terrorçy gurama, diýilip yglan edilen soň ýurtda protestler has güýçlendi. Häkimiýetler şu aýda täze konstitusiýa boýunça ses berişlik geçirmäge taýýarlanýarlar.


text:
Orsýetiň häkimiýetleri sowet lideri Leonid Brežnewiň heýkelini onuň 30 ýyl ömrüni geçiren Moskwadaky jaýynyň öňünde gaýtadan dikmek baradaky planyň durmuşa geçirilmegini goldadylar.
Orsýetiň Döwlet Dumasynyň deputatlarynyň görkezmesi esasynda, bu inisiatiwa Moskwanyň häkimliginiň ýanyndaky komitet tarapyndan tassyklandy. Brežnewiň heýkeliniň Moskwada gaýtadan goýulmagyny goldaýanlar ýadygärligiň şu aýda dikeldilmegine garaşýardylar.
Ýöne häzirki wagtda hökümet başyndaky ”Bütewi Orsýet” partiýasynyň deputaty we bu proýektiň amala aşyrylmagynda möhüm rol oýnaýan Aleksandr Hinşteýn “Twitter” sosial ulgamy arkaly ýaýradan maglumatynda, heýkeliň Brežnewiň 107-nji doglan gününe gabatlanyp, dekabr aýyna ýetişdiriljekdigini aýtdy.
Duşenbe güni Hinşteýn Brežnewiň heýkelini taýýarlamak işiniň heýkeltaraş Aleksandr Rukawişnikowa tabşyrylandygyny aýtdy. Rukawişnikow mundan ozal Brežnewiň original heýkelini ýasan heýkeltaraşyň agtygydyr.
Brežnewiň şol heýkeli bir wagtlar Moskwanyň Kutuzowskiý prospektinde durýardy. Brežnewiň heýkelini Sowet Soýuzy dargandan dokuz ýyl soň aýrypdylar. Brežnew Kutuzowskiý prospektindäki jaýynda 1952-nji ýyldan başlap, tä aradan çykýança, ýagny 1982-nji ýylyň noýabr aýyna çenli ýaşady. Ol 76 ýaşynda ýogaldy.
Tankytçylaryň garaýyşlary
Ýöne tankytçylar, Brežnewiň 18 ýyl häkimýet başynda bolan döwrüni syýasy repressiýalar we ykdysady durgunlylyk döwri diýip atlandyryp, onuň ýadygärligini dikerlik hormata mynasyp däldigini aýdýarlar. “Memorial” hem-de adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar bu inisiatiwanyň durmuşa geçirilmegine aýratyn garşylyk görkezýärler.
Moskwa-Helsinki toparynyň ýolbaşçysy we weteranlaryň hukuklaryny goraýan aktiwist Lýudmila Alekseýewna bu barada Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Biziň ýolbaşçylarymyz sowet döwrüni küýseýärler we olar şeýle duýgulary küýseýän ýaşaýjylaryň isleglerine-de meçew berýärler. Meniň pikirimçe, liderleriň we adamlaryň geçmişe seretmekleri iň soňky edilmeli zatdyr. Men ýaşuly bolsam-da, ýaşlygymy Brežnewiň döwründe geçiren bolsam-da, şol döwürleri küýsämok. Men şowsuz sowet tejribämizden gutulanymyza begenýärin.”
Şeýle-de orsýetlileriň köpüsi Brežnewiň Orsýeti durnuklylyk bilen üpjün edendigine we 1970-nji ýyllarda Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Moskwanyň gatnaşyklaryny gowulaşdyrandygyna ynanyp, olaryň oňa alkyş aýdýandygyna garamazdan, Brežnew sansyz köp anekdotlaryň gülküsi bolup galýar.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow Brežnewiň zamanasyny ýurt üçin “uly goşant” diýip atlandyrdy.
Garaşsyz “Lewada merkeziniň” geçen aý geçiren derňewleriniň netijesine görä, orsýetlileriň 56%-i Brežnewi XX asyryň beýik lideri hökmünde görýärler. Onuň yzyndaky orunlary bolsa Wladimir Lenin we Iosif Stalin eýeleýärler.


text:
Gowy geýnen, orta ýaşlaryndaky Jemaýl Hasanowiçiň ýüzünde-gözünde aýgytlylyk görünýär. Ol Bosniýa-Hersogowinanyň paýtagty Saraýewodan Podrawanýä tarap uzaýan ýoluň gyrasynda krowat goýup, düşek ýazynypdyr. Golaýynda goýlan ýazgy onuň açlyk yglan edendigini jar edýär.
"Şu ýer meniň oglum Žewad Hasanowiçiň ölen ýeri" diýip, ol aýdýar. "Men bu ýerden olar maňa onuň süňklerini gapyrjaga salyp getirýänçäler gitmerin."
Žewad Hasanowiç bu töwerekde 1990-njy ýyllaryň ortasynda, Bosniýanyň gandöküşikli urşy mahalynda öldürildi. Jemaýl Hasanowiç on ýyl mundan öň öz oglunyň galyndylaryny tapmak we jaýlamak umydy bilen Ýiten adamlaryň institutynda işlemäge başlady.
Bu insitituň derňewçisi, onuň oglunyň we 1993-1995-nji ýyllar aralygynda şu töwereklerde öldürilen beýleki birnäçe adamyň jesetleriniň ýerleşýän ýerleri baradaky habarlary yzlan Sadik Selimowiç Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Balkan gullugyna özüniň Hasanowiç bilen bile işländigini gürrüň berdi.
"Men şu gün süňk tapdym. Bu hatda öz oglumyňky bolmasa-da, meni begendirdi. Meniň süňk tapmagym olaryň tapylyp biljegini subut edýär" diýip, Jemaýl Hasanowiç aýdýar.
"Biz dört ýerde gazuw-agtaryş işlerini geçirýäris, emma işimiz üstünlikli däl" diýip, Selimowiç aýdýar. "Biz barlaglarymyzy dowam etdirýäris, emma biziň maglumatymyz köplenç nädogry ýa-da doly däl bolup çykýar."
Emma Hasanowiç kanagatlanmaýar.
"Men lapykeç" diýip, ol aýdýar. "Men şu gün [9-njy sentýabr] bir süňk tapdym. Ýöne bu meniň oglumyň süňkleriniň biri bolmasa-da, meni begendirdi. Men ol süňki tapanyma begendim. Meniň tapan süňküm olaryň tapylyp bilinjegini subut edýär. Men bir inspektor däl, emma men bu işi öz oglum üçin etdim."
Hasanowiç öz tapyndysy barada Selimowiçe habar berdi we ol onuň ýanyna haýdady.
"Men bu ýere çagyrylanym üçin geldim. Men onuň maşgalasyna garşy däl. Men olaryň tarapynda" diýip, ol aýdýar.
Selimowiç Hasanowiçiň adam jesediniň galyndylaryny tapandygyny tassyk etdi we prokuroryň edarasyna haty ýazyp, bu töwerekde gözleg-agtaryş işlerini geçirmäge rugsat berilmegini sorady.
Hasanowiç şeýle rugsat berlen halatynda-da öz protestini dowam etdirer. Soň ol DNA barlaglary öz oglunyň süňkleriniň tapylandygyny tassyk edýänçä garaşar.
"Men kimdir başga biriniň süňküni islämok" diýip, ol aýdýar. "Men öz oglumyň ýerine başga birini jaýlamak islämok."
Hasaplamalara görä, 1992-95-nji ýyllaryň urşunda öldürilen bosniýalylaryň on müňden gowragynyň galyndylary tapylmaýar.
-- Sadik Salimowiç, Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Balkan gullugy


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça ýygyndy topary GDA Merkezi Aziýa döwletleriniň arasynda üçünji ornuny saklap galdy. Bu barada şu gün FIFA-nyň Sýurihdäki (Şweýsariýa) ştab-kwartirasynda täzelenen reýting-sahypasynda habar berilýär.
Oňa laýyklykda türkmen futbolçylary 172 ball bilen dünýäniň 209 toparynyň arasynda 149-njy orny eýeleýär. Şunlukda ýygyndy toparymyz Gyrgyz Respublikasynyň (160 ball bilen 155-nji orunda) we Täjigistanyň (155 ball bilen 158-nji orunda) ýygyndylardan öňde ýerleşýär. Özbegistanyň (453 ball) we Gazagystanyň (184 ball) ýygyndylary degişlilikde 76-njy we 145-nji ýerleri eýeleýär.
Türkmen futbolçylary Aziýa yklymynda hem öňki orunda — 46 toparyň 23-nji ýerde galdylar. Türkmen futbolçylarynyň şu günki garşydaşy bolan Omanyň ýygyndysy bir basgançak aşak düşdi, indi bu topar 329 ball bilen dünýä reýtinginde 100-nji orny eýeleýär.
Aziýanyň iň gowy topary Eýranyň ýygyndysy 716 ball bilen 40-njy orunda ýerleşdi. Reýtingde dünýäniň wise-çempiony we Amerikanyň Kubogynyň kümüş medalynyň eýesi argentinalylar öňde barýar (1442 ball). Ikinji orun belgiýalylara (1269 ball) üçünji orunda bolsa dünýä çempionlary nemes futbolçylaryna (1248 ball) degişli bolup durýar.


text:
Gomer
Gomer
Gomeriň hakykatdan-da ýaşap geçen şahs bolandygy barada biziň döwrümize anyk maglumat gelip ýetmändir. Şonda-da onuň gadymy döwürde ýazylan birnäçe terjimehaly bar. Olardan Gerodotyň, Plutarhyň, Pawsaniniň we beýleki taryhçylaryň ýazanlary biziň zamanymyza çenli saklanyp galypdyr, ýöne olar hem köplenç rowaýata çalym edýär.
Gadymyýetde Gomer miladydan öňki XII (Troýa urşy döwri) ― VII asyrlar aralykda ýaşapdyr diýlip hasaplanypdyr. Alymlaryň soňky döwürde geçiren dürli seljermeleri «Gomer miladydan öňki VIII asyrda ýaşan bolmaly» diýip çaklamaga esas berýär.
Şol döwürde ýedi şäher ― Smirna, Hios, Kolofon, Salamin, Rodos, Argos we Afiny Gomeriň dogduk mekany diýen hormatly ady götermek ugrunda öz arasynda bäsdeşlik edipdir. Gerodot bilen Pawsaniniň ýazmagyna görä, Gomer Ios adasynda dünýäden ötüpdir.
Has irki döwürlerde Gomeri kör hasap edipdirler. Emma bu maglumat şübheli hasaplanýar. Şu ýerde adamzadyň ýene-de bir geň aýratynlygy barada aýdyp geçmäge esas bar, ýagny antik döwürde dana, akyldar, şahyr adamlar, köplenç, kör edilip şekillendiriler eken.
«Gomer» sözüniň manysyny käbir alym «gul», käsi «kör», käbiri-de «şahyr» diýip terjime edýär. Ýöne ioniýa şiwesinde «Omirus» görnüşde aýdylýan bu sözüň adaty adam ady hökmünde ulanylan bolmagy-da ähtimal. Gadymy grekleriň özleri-de ýazyjynyň adyny birinji bogna, ýagny, «o» harpyna bat berip ulansalar-da, biziň döwrümizde bu at bütin dünýäde latyn dilinde bolşy ýaly, ikinji bogna bat berlip aýdylýan «Gome:r» görnüşinde bellidir.
Eposlaryň döreýşi babatda edebiýat dünýäsinde birnäçe asyr bäri jedel dowam edýär. Nemes alymy Fridrih Wolfuň pikirine görä, bular ýaly uly eserleriň heniz ýazuwyň oýlanyp tapylmadyk döwründe ýüze çykmagy mümkin däl. Olar dürli döwürlerde dürli şahyrlar tarapyndan döredilip, dilden-dile geçip, Pisistrat döwründe, ýagny miladydan öňki VII asyrda bitewi eser görnüşde jemlenilip ýazylyp alnan aýry-aýry eserlerden ybarat bolmaly. Bu alymyň tarapdarlaryna «analitikler» (grekçe «analysis» ― parçalara bölmek) diýilýär. Olaryň garşydaşlary, «unitariler» (latynça «unitas» ― bitewülik) bolsa, eposlaryň diňe ýeke-täk ýazarynyň bolandygyny subut etmek üçin, eserleriň bir bitewüligine, beýan ediş aýratynlygyna salgylanýar. Unitarileriň arasynda Gýote, Foss, Şiller, Gegel, Puşkin, Žukowskiý, Gnediç we beýleki beýik ýazyjy-şahyrlar we alymlar bar.
«Iliada» we «Odisseýa» epiki poemalar gekzametr şygyr usulynda ýazylan we her biri ýigrimi dört aýdymdan (bölümden) ybarat eserdir.
«Iliadada» Troýanyň gabawynyň, Troýa urşunyň iň soňky, onunjy ýylynda bolup geçen wakalar barada gürrüň berilýär. Şondan öň bolup geçen wakalar, ýagny Parisiň Ýelenany alyp gaçmagy, grekleriň Agamemnonyň baştutanlygynda Troýa goşun çekip gelmegi, şäheriň basylyp alynmagy, eposda ady geçýän Agamemnon, Menelaý, Ahilles, Aýaks, Odisseý, Idomeneý, Diomed, Nestor ýaly serdarlar, Troýanyň hökümdary Priam, onuň ogullary Gektor we Paris eserde okyja eýýäm belli wakalar we tanyş şahslar edilip görkezilýär.
Eposyň başy gadymy greklerde Ylham ylahysy hasaplanan Muza mynajat etmek we Ahillesiň gazaby beýan edilýän sözler bilen başlanyp, Gektoryň jaýlanmagy bilen tamamlanýar. Bu ikarada ýyldyrym tizliginde birentek dartgynly waka bolup geçýär, Gomer olaryň ählisini ýokary çeperçilik we taýsyz ussatlyk bilen beýan edýär.
XIX asyryň ortalaryna çenli Troýa baradaky ähli maglumatlar rowaýat hasaplanýardy. Emma arheolog Genrih Şlimanyň Türkiýede, Gyssarlyk atly baýyrlykda geçiren gazuw-agtaryş işleriniň netijesinde bu gadymy şäheriň haraba galyndylary tapyldy. Gomeriň «Iliadasyny» karta hökmünde peýdalanmagy Şlimanyň tagallalarynyň rowaç almagyna köp ýardam edipdir.
«Odisseýa» epiki poemasynda bolsa «Iliadanyň» esasy gahrymanlarynyň biri, Itakanyň hökümdary, mekirligi, ugurtapyjylygy we gaýduwsyzlygy bilen özüni tanadan Odisseýiň Troýa urşundan soň watanyna dolanyp barýarka başyndan geçirýän wakalary hem-de onuň Itakada garaşýan aýaly Penelopanyň gören hupbatlary suratlandyrylýar. Eseriň esasy wakalary Odisseýiň öz adyndan gürrüň berilýar. «Odisseýa» eposy-da gekzametr ölçegi bilen ýazylan.
Tanymal rus kinorežissýory A. Mihalkow ― Konçalowskiniň 1997-nji ýylda surata düşüren çeper telewizion filmi örän köp adama «Odisseýanyň» özüne çekiji wakalary bilen tanyşmaga mümkinçilik berdi. «Iliada» eposy esasynda bolsa «Troýa» atly belli film surata düşürildi we dünýäniň ähli künjeklerinde ýaşlaryň söýgüsini gazandy. Gomeriň beýik eserleri bu gün bütin dünýäde dürli derejeli mekdepleriň okuw meýilnamalaryna goşuldy, ýöne okuwçylaryň we talyplaryň köpüsi 15700 setirden ybarat «Iliadany» we ondan sähelçe gysga «Odisseýany» okamaga ýaltanyp, agzalan filmleri görüp oňaýýar. Ýöne «Eşiden deň bolmaz gören göz bilen» diýlişi ýaly, olar bu ajaýyp eserleri okanlara miýesser bolan ýatdan çykmajak lezzetden özleriniň mahrum bolýandygyny bilmeýän bolsalar gerek. Bu poemalardan başga Gomer birnäçe gimniň we «Margit» poemasynyň hem ýazary hasaplanýardy. Emma alymlaryň köpüsi bu eserler has soň döräpdir diýen takyk netijä gelenden soň, bu mesele öz çözgüdini tapdy.
Gomeriň täsirini tutuş dünýä edebiýatynyň taryhynda görmek bolýar. Wergiliý öz «Eneida» poemasyny döredende, Gomeriň eserlerinden ugur alypdyr. Dante Aligýeri «Ylahy komediýasynda» Gomeri dowzahyň birinji aýlawynda, ýagny hristianlyk heniz ýaýylmanka ýaşan oňat adamlaryň arasynda görkezipdir. Mundan başga-da Owidiý, Katull, Gorasiý, Lýudowiko Ariosto, Torkwato Tasso, Milton, Lessing, Gýote, Şiller, Žukowskiý, Puşkin, Lew Tolstoý, «Uliss» romanyny ýazan Jeýms Joýs we ençeme beýleki ýazyjylaryň eserlerinde Gomeriň täsiri has äşgär duýulýar. Gýote hatda «Iliadanyň» wakalar ýordumyndan peýdalanyp, «Ahillaida» atly eposy ýazmak küýünde hem bolupdyr.
Awtor: Maksat Bäşimow.
«Dünýä edebiýaty» žurnalyndan.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Haýsy sportçylar ilkibaşda polo köýneklerini geýip başladylar?
Polo köýnekleri ilkinji gezek tennisçileriň arasynda – has takygy, uly tuwalga ýaryşlarynyň on gezeklik ýeňijisi fransuz Rene Lakostada 1926-njy ýylda peýda boldular. Bir ýyl geçenden soň Lakost öz köýnekleriniň öňünde krokodiliň suratyny ýerleşdirýär, tennis karýerasyny gutarandan soň şol nyşany ulanyp özüniň Lacoste geýim brendini esaslandyrýar. Emma täze köýnekleri diňe tennisçiler däl-de, başga sportçylar, aýratyn hem polo oýunçylary geýip başladylar. Edil şeýle at bilen täze geýim umumy sözlükde kem-kemden galypdyr.


text:
Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we Derman senagaty ministrligi paýtagt Aşgabatda we ýurduň ähli welaýatlarynda “Tiz kömek” merkezlerini proýektirlemek we gurmak boýunça tender yglan etdi. Tenderiň şertlerine görä, saglygy saklaýyş merkezleri häzirki zaman tehnologiýalary bilen abzallaşdyrylyp, Aşgabatdaky merkez 200, welaýatlarda guruljak merkezler bolsa 150 orunlyk bolmaly.
Türkmenistanda “Tiz kömek” merkezlerine, umuman aýdylanda tutuş medisina hyzmaty ulgamyna, ýurduň ozalky baştutany Saparmyrat Nyýazow döwründe berk zaba urlupdy. Bu barada aşgabatly publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şeýle gürrüň berdi: “[Nyýazow] on müň töweregi medisina işgärini işden boşatdy. Olaryň arasynda wraçlar, orta hünärli lukmanlar, şepagat uýalary hem bardy. Şeýle-de ýurtda tiz kömek hyzmatyna berilýän öňki üns bütinleý pese düşdi. Etrap ýerlerinde öňki köne ulagalar, ýene gaýry – öz wagtynda çalşyrylmady”.
Bugaýewiň pikirine görä, Türkmenistanda medisina kadrlaryny taýýarlamaklyga hem uly urgy edildi. Oňa mysal hökmünde medisina ugrundan okuwa girjekler, öňünden hökman medisina pudagynda iki ýyl iş tejribesini geçmeli edilendigini, şeýle-de Nyýazow tarapyndan Medisina ylymlar akademiýasynyň ýapylandygyny görkezdi.
Ýurduň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dört ýyl mundan ozal häkimiýet başyna geçende, beýleki reformalar bilen birlikde, ýurduň saglyk pudagyny özgertjekdigini wada berdi.
Soňky ýyllarda Aşgabatda, welaýatlarda, etrap merkezlerinde dünýä ülňülerine laýyk gelýän keselhanalar, saglyk öýleri, keseli anyklaýyş merkezleri, “Ene mähri” hassahanalary gurlup, ulanylmaga berilýär. Ýakyn günlerde Göz kesellerini bejeriş halkara merkeziniň we Şikesleri bejeriş halkara merkeziniň açylyş dabarasy hem geçiriler.
Raýatlaryň arzy
Muňa garamazdan, ýurduň raýatlaryndan Azatlyk Radiosyna gelip gowuşýan maglumatlarda Türkmenistanda medisina ulgamynyň ýagdaýynyň juda gözgynydygy aýdylýar. Maglumatlara görä, ilatyň aglaba bölegi ýurtda edilýän medisina hyzmatlarynyň hilinden, lukmanlaryň hünär ussatlygyndan, tölegleriň bahasyndan we keselhanalardaky şertlerden nägile.
Ýurduň içinde, has hem oba ýerlerinde işsizlik we eli ýukalyk zerarly adamlaryň köpüsiniň tölegli saglyk hyzmatlaryny almaga gurby çatmaýar. Oba ýerlerindäki keselhanalaryň köpüsinde syrkawa ilkinji zerur kömegi bermek şertleriniň hem ýeterlik däldigi aýdylýar. Iň esasy bolsa, işine ussat medisina işgärleri ýetmezçilik edýär diýip, Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen söhbetdeş bolan raýatlar aýdýarlar.
Türkmenistdanda 10 ýyl çemesi işländen soň, ýurtdaky iň soňky programmasyny hem ýapmaga mejbur bolandygyny aýdýan “Serhetsiz lukmanlar” guramasy geçen ýyl türkmen saglygy saklaýyş sistemasy barada hasabat çap edipdi. Hasabatyň awtorlary Türkmenistanyň saglyk sistemasyndaky halkara standartlaryň esasan kagyz ýüzündedigini, ozalky saglyk ministri Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri ýurt açylyşan ýaly bolsa-da, hakyky özgerişligiň bolup geçmändigini aýdýarlar.
“Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň ýazmagyna görä, Türkmenistanda inçekesel, AIDS we jynsy gatnaşyk arkaly ýaýraýan ýokanç keseller baradaky maglumat hem gizlin saklanýar.
Emma resmi Aşgabat bu hasabaty prowokasiýa diýip atlandyrdy. Daşary işler ministrliginiň beýanatynda aýdylmagyna görä, Türkmenistanda ilata saglyk hyzmatyny etmegiň deňsiz we gowy ýola goýlan sistemasy bolup, ol sistema garaşsyzlyk ýyllarynda özüniň elýeterliligini we netijeligini iş ýüzünde subut edipdir.


text:
Aşgabat, 21-nji aprelde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa Bruneý-Darussalam Döwletiniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Haji Mahadi bin Maididen ynanç hatyny kabul etdi.
Türkmen döwletiniň Baştutanynyň adyndan milli Parlamentiň ýolbaşçysy myhmany ýokary diplomatik wezipä bellenilmegi bilen gutlap, Türkmenistanyň we Bruneý-Darussalam Döwletiniň arasyndaky dostluk gatnaşyklaryny we hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak işinde üstünlik arzuw etdi.
Öz nobatynda, jenap Haji Mahadi Maidi mähirli arzuwlar üçin hoşallyk bildirip, onuň Bruneý-Darussalam Döwletiniň Türkmenistandaky ilkinji ilçisi wezipesine bellenilmeginiň iki ýurduň hyzmatdaşlygynyň ösmegine itergi berjekdigine ynam bildirdi.
Duşuşygyň barşynda diplomata Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň esasy ugurlary barada gürrüň berildi. Şol syýasatda bolsa dünýäniň ähli ýurtlary we iri halkara guramalary bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmäge möhüm orun berilýär. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan, türkmenistanlylaryň abadançylygyny we ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilen giň möçberli durmuş-ykdysady özgertmeleri amala aşyrmaga aýratyn üns berildi.
Diplomat, şeýle hem türkmen parlamentiniň düzümi we köpugurly işi bilen tanyşdyryldy.
Bruneýiň doly ygtyýarly wekili ýurdumyzda amala aşyrylýan özgertmelere uly gyzyklanma bildirip, olaryň depginine we netijelerine haýran galýandygyny aýtdy, şeýle hem Türkmenistanyň dünýä syýasatynda möhüm orun eýeleýändigini, türkmen döwletiniň halkara abraýynyň barha artýandygyny belledi. Döwletimiz bu abraýa milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän parahatçylyk we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylmagy netijesinde eýe boldy.
Jenap Haji Mahadi Maidi Türkmenistan bilen Bruneý-Darussalam Döwletiniň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmegiň gelejegi barada aýdyp, öz ýurdunyň Türkmenistan bilen giň möçberli gatnaşyklary ösdürmäge gyzyklanma bildirýändigini nygtady. Döwletara gatnaşyklaryny, hususan-da, iki halkyň dostluk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga we özara düşünişmegine ýardam edýän bilim we medeniýet ulgamyndaky hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň zerurdygy bellenildi.
***
Şol gün Bruneý-Darussalam Döwletiniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Haji Mahadi Maidi Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde kabul edildi.


text:
Amerikanyň “Mastercard” we Şweýsariýanyň “PostFinance” banklarynyň töleg sistemaly websaýtlaryna düýn hakerleriň eden güýçli hüjümleri sebäpli, olaryň işi wagtlaýynça togtady.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “WikiLeaks” internet saýtyny esaslandyryjy Julian Assanjyň tarapdarlary öz üstlerine aldylar.
Bu wakanyň öňýany “Mastercard” we başga-da ençeme bank sistemalary “WikiLeaks” uçin ugradylan pullary kabul etmekden ýüz öwrüpdiler. Şweýsariýanyň “PostFinance” banky bolsa, Julian Assanjyň bank hasabyny doňdurypdy.
Üç gün mundan ozal awstraliýaly Julian Assanj Şwesiýanyň haýyşy bilen Londonda tussag edildi.


text:
Yragyň premýer-ministri Haidar al-Abadi Bagdadyň Ýaşyl zonasyndaky ýagdaý kontrol astynda diýýär. Ýagny protetçileriň zabt eden we ele geçiren zonasy «howpsuzlyk güýçleriniň gözegçiligi astynda».
Abadi 30-njy aprel güni giçlik demonstrasiýaçylary parahat protest bildirmäge hem-de «döwlet edaralarynyň emlägini zaýalamazlyga» çagyrýan beýanat çap etdi.
1-nji maý güni irden protestçileriň köpüsi parlament binasyny terk etmäge başlady, emma çadyr gurup, binanyň golaýynda galmaga taýýarlyk görýänler hem bar.
Şaýy ruhanysy Muktada al-Sadryň ýüzlerçe goldawçysy 30-njy aprel güni irden Ýaşyl zona zabt etdi, olaryň bir bölegi parlament binasyny we golaýdaky hökümet edaralarynyň jaýlaryny eýeledi.
Howpsuzlyk güýçleri göz ýaşardyjy gaz ulandylar, duýduryş oklaryny atdylar, emma agressiw demonstrantlaryň Ýaşyl zona, parlament we hökümet edaralarynyň ýerleşen ýerine tarap süýşmesiniň öňüni alyp bilmediler.
Bu zabt ediş kanun çykaryjylar hökümeti reforma etmegi sese goýmakdan ýüz öwrenlerinden soň bolup geçdi. Käbir telewideniýe habarlarynda protestçileriň parlament binasyndaky mebelleri döwýän purtasy görkezildi.
Beýlekiler bolsa, yrak baýdagyny galgadyp, «parahatçylykly, parahatçylykly» diýip gygyrşýardylar.
Yragyň brigada generaly Saad Mann, ýaragly güýçleriň sözçüsi, «Yragyň howpsuzlyk güýçleri Bagdatda adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi» diýdi.
Parlament binasynyň basylyp alynmagy görlüp-eşidilmedik howp-hatar çägidi, ýogsam bolmanda Ýaşyl zona köplenç, ABŞ güýçleri Yragyň diktatory Saddam Hüseýini agdaraly bäri, ýylyň dürli wagtlarynda, minomýot okuna hem tutulypdy.
Yragyň howpsuzlyk güýçleri ilçihanalary, hökümet binalaryny we şol töwerekdäki beýleki wajyp desgalary goramaga iberildi. Howpsuzlyk güýçleri protestçileriň parlament binasyna girmeginiň öňüni almaga synanyşmadylar.
Goşunlar, has köp protestçiniň gelmeginiň öňüni almak üçin, şäher merkezine gelýän ýollary petiklediler.
Sadr Najafdan eden telewizion ýüzlenmesinde jemgyýetçilik durmuşyndan iki aýlap çekilýändigini, özüniň «korrupsiýanyň ýörişini togtatmak üçin uly halk gozgalaňyna we esasy rewolýusiýa garaşýandygyny» aýtdy.
Ýerli telewideniýe Abadiniň, howpsuz bir ýere gaçandygy barada çykan habarlary ýalana çykarmak üçin, howpsuzlyk goragçylar bilen zonanyň içinde gezişini görkezdi.
BMG bu protestler barada «çuňňur aladasyny» bildirdi. BMG-niň Yrakdaky kömek missiýasy hem Ýaşyl zonada ýerleşýär.
ÝB-niň daşary syýasat başlygy Federika Mogherini protestleri tankytlap, olaryň eýýämden dartgynly ýagdaýy has-da ýitileşderimek töwekgelligine baş goşýandyklaryny aýtdy.
Sadryň goldawçylary birnäçe hepde bäri Abadiniň hökümetine wada beren reformalaryny durmuşa geçirmek barada basyş görkezýärler. Emma muňa garamazdan, käbir parlament partiýalary Abadiniň käbir resmileri çalşyrmak tagallalaryna garşy durýarlar.
Birnäçe ilçihana, şol sanda Amerikan ilçihanasy Ýaşyl zonada ýerleşýär. Emma ABŞ resmisi Bagdatdaky binanyň ewakuasiýa edilmeýändigini aýtdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Amnesty International guramasynyň 2009-njy ýyla syn berip ýaýradan hasabatynda gynamalaryň, adalatsyzlygyň tutha-tutluklaryň, jynsparazlygyň we beýleki eden-etdilikleriň dünýäniň Amerikadan Aziýa çenli ähli künjeklerinde bolup geçenligi aýdylýar.
Adam hukuklarynyň depelenmegi bilen bagly wakalar 2009-njy ýylda dünýäniň 159 ýurdunda hasaba alyndy diýip, Amnesty International guramasynyň ýyllyk hasabatynda aýdylýar.
Hasabata görä, ynsan hukuklaryna hormat goýmazlygy sebäpli uzak wagtlap tankyt edilip gelnen Orsýetde 2009-njy ýylda örän ujypsyz öňegidişlikler boldy. Munuň ýurduň ýokary derejeli ýolbaşçylaryň beren wadalaryna gabat gelmeýänligini Amnesty International guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Andrea Huber belledi.
Amnesty International guramasynyň wekiliniň bellemegine görä, Demirgazyk Kawkazdaky ýagdaý iň uly aladany döredýär. “Adamlaryň ýitirim edilmegi, öldürilmegi, tötänden tussag edilmegi ýaly wakalar dowam edýär. Adamlar ýaragly toparlar we kanuny goraýjylar tarapyndan edilýän zorluklaryň pidasyna öwrülýärler. Jenaýatçylar jogapkärçilige çekilmeýärler”.
Hasabatda Orsýete berlen bahalarda geçen ýylda ýurtda hökümetiň adyna tankyt bilen çykyş edenleriň galp aýyplamalar bilen saklanmagynyň we tussag edilmeginiň hem hasaba alnanlygy aýdylýar.
Merkezi Aziýa, Kawkaz we beýlekiler
Andrea Huber adalatsyzlyklaryň Kawkazda-da, Merkezi Aziýada-da bolanlygyny belledi.
Amnesty International guramasynyň wekiliniň sözlerine görä, geçen ýylda, meselem, Gazagystanda gynamalar we rehimsizlik praktikasy höküm sürdi. “Şeýle eden-etdiliklere adamlar esasan tussag edilen wagtynda we tussaglygyň ilkinji günleri sezewar edilýärler. Adamlaryň tussaglygy bilen bagly bikanunçylyklara sebäpkärleri jogapkärçilige çekmäge mümkinçilik ýok”.
2009-njy ýylda dünýäde ynsan hukuklaryna garşy edilen gödek hereketler öňki Sowet Soýuzynyň döwletleri bilen çäklenmedi. Geçen ýylyň iýunynda Eýranda prezidentlik saýlawlarynyň yz ýany dörän syýasy garşylyk rehimsizlik bilen basylyp ýatyrylypdy. Ýurtda pikir we söz azatlyklarynyň öň görlüp-eşidilmedik derejede çäklendirilip, mobil telefonlaryň hem internet serişdeleriniň petiklenenligi hasabatda bellenilýär.
Pakistanda aýallaryň ar-namys sebäpden öldürilmegi, Serbiýada bolsa syganlaryň kemsidilmegi ýaly wakalar hem ýüze çykdy.
Käbir öňegidişlikler
Emma 2009-njy ýylda dünýäde adam hukuklaryna degişli käbir öňegidişlikleriň-de bolanlygy Amnesty International guramasynyň hasabatynda aýdylýar.
Hasabatda öz ýurdunda eden jenaýatçylygy üçin jogapkärçilige çekilmedik adamlary ýurduň daşynda halkara kanunlar esasynda suda çekmek boýunça kanunyň halkara derejesinde kabul edilmegi öňegidişlik atlandyrylýar.
Amnesty International guramasynyň ýyllyk hasabatynda berilýän teklipleriň arasynda häzirki wagtda täze prezidentlik möhletine girişýän Sudanyň prezidenti Omar Al Beşiri adamzada garşy eden jenaýatlary sebäpli Halkara jenaýat suduna çekmek teklibi öňe sürülýär. Şundan ugur alsaň, onda döwlet baştutany wezipesinde oturan kişi ilkinji gezek özüne garşy Halkara derejesinde bildirilen hukuk aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Amnesty International guramasy Orsýete, Hytaýa we ABŞ-a Halkara Jenaýat suduna goşulmak çagyryşy bilen ýüzlendi.


text:
Şweýsariýa Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafä degişli bolmagy mümkin bank hasaplaryny doňdurýar. Bu barada penşenbe güni Şweýsariýanyň DIM-i habar berdi.
Kaddafi döwlet telewideniýesine beren interwýusynda ýurtdaky bidüzgünçilikleriň jogapkärçiligini Usame bin Ladeniň üstüne atdy.
“Halkyň göreşi bes edip, özlerini çaknyşyklara itekleýänlerden çagalaryny goramagyna bil baglaýaryn. Biziň watanymyz - müňlerçe şehitleriň topragydyr. Biziň halkymyz italýanlar bilen göreşipdi. Biziň watanymyz – tireleriň atasydyr.
Haýyş edýärin, meniň lapymy keç etmäň” diýip, Kaddafi aýtdy.
Ondan öň “Al-Kaýda” topary ähli musulmanlary Muammar Kaddafiniň garşysyna geçirilýän köpçülikleýin çykyşlary goldamaga çagyrypdy.
Liwiýada gozgalaňçylar ýurtda ikinji we üçünji şäherler bolan Bengazä we Misrata kontrollyk edýärler.


text:
11-nji aprelde Orsýetiň hem Polşanyň prezidentleri Smolenskde duşuşyp, geçen ýylyň 10-njy aprelinde bolan uçar heläkçiliginiň pidalaryny ýatladylar.
Şeýle hem iki ýurduň prezidentleri heläkçiligiň ýüze çykan ýerinde goýlan ýadygärlikde ýazylan ýazgy barada ylalaşdylar.
Bu wakada heläk bolanlaryň ýakynlary tarapyndan dikeldilen ýadygärlikde polýak dilinde: “Katyn tokaýyndaky genosidiň 70 ýyllygyna gatnaşmak islän ýakynlarymyzyň hatyrasyna bagyşlaýarys” diýlip ýazylypdy.
Rus häkimiýetleri bu ýazgyny aýyransoň, bu mesele bilen bagly dawa turupdy.
Geçen ýylyň 10-njy aprelinde bolan uçar heläkçiliginde Polşanyň prezidenti Leh Kaçinski bilen bilelikde ýurduň ýokary derejeli resmilerini öz içine alýan 96 adam heläk bolupdy.
Ýurduň ybadathanalarynda heläkçiligiň pidalarynyň hatyrasyna dürli çäreler geçirildi.


text:
Orsýetiň Goranmak resmisiniň sözlerine görä, Moskwa Damask bilen harby hyzmatdaşlygyny togtatmaz. Bu Günbatar döwletleriniň, prezident Başar al-Assadyň režime garşy gozgalaňçylara garşy zorluklary artýan wagtynda, Orsýetiň Siriýa ýarag satmagyny togtatmagyna çagyryş edýän pursadynda aýdyldy.
Orsýetiň Goranmak ministriniň orunbasary Anatoliý Antonowyň sözlerine görä, Moskwa Damaska ýarag satmak baradaky şertnamalaryna hormat goýýar.
Adam hukuklary boýunça halkara “Human Rights Watch” guramasy Siriýanyň güýçlerini ýurduň Liwan we Türkiýe bilen serhetleriniň golaýyna minalary ýerleşdirenlikde aýyplady. Şol ýollary Siriýadaky uruşlardan gaçýan bosgunlar ulanýarlar.
“Human Rights Watch” guramasy siriýaly güýçleriň ulanýan minalarynyň öňki Sowet Soýuzynyň we Orsýetiň önümidigine ynanýar.
BMG-niň Bosgunlar baradaky ýokary derejeli edarasynyň maglumatyna görä, bir ýyl mundan öň Siriýada oppozisiýanyň protestleri başlany bäri 230 müň çemesi siriýaly öýüni terk edipdir.


text:
«Human Rights Watch» Jennifer Lopeziň eger men bu Merkezi Aziýa ýurdunda adam hukuklarynyň bozulýandygyny bilen bolsam, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow üçin aýdym aýtmazdym diýen beýanatyny gutlady.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber Lopeziň aýdym aýdyşyny öwdi, ýöne bu ýurt barada bilmek üçin köp wagtyň gerek däldigini, şol sanda Gugla göze aýlamagyň ýeterlik boljakdygyny belledi.
Lopez şenbe güni agşam Türkmenistanda türkmen lideriniň doglan gününe bagyşlanan dabarada aýdym aýtdy.
Onuň wekili biraz soň, eger amerikan ýyldyzy Türkmenistanda adam hukuklary problemasynyň bardygyny bilen bolsa, bu dabara gatnaşmakdan ýüz öwrerdi diýdi.
Lopeze bu konsertde çykyş edeni üçin 1.5 million amerikan dollarynyň tölenendigi aýdylýar.


text:
Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şerif Hytaýyň hökümet baştutany Li Kekiang bilen duşuşyk geçirdi.
Iki ýurduň liderleri özara dostlukly gatnaşyklary tassykladylar we ykdysady gatnaşyklar üçin mümkinçilikler, poliomielit keseliniň öňüni almak we gün energiýasyndan peýdalanmak boýunça ylalaşyklara gol çekmegi maslahatlaşdylar.
Nawaz Şerif ikitaraplaýyn gepleşikleriň dowamyndaky çykyşynda ýurtlaryň arasyndaky dostluk derejesini makullady. Şerif “biziň dostlugymyz Gimalaý daglaryndan has beýikdir, dünýäniň iň uly deňizlerinden çuňňurdyr we baldan süýjüdir” diýdi.
Li Kekiang Şerifiň hoş sözlerine minnetdarlyk bildirdi. Ol, Şerif maý aýynda bolan saýlawlarda ýeňiş gazanandan soň, Pakistana sapar eden ilkinji daşary ýurt lideridir.
Ýaranlyk
Nawaz Şerif häzir Hytaýa özüniň ilkinji saparyny edýär.
Pakistan bilen Hytaý diplomatiýa we harby taýdan ýakyn ýaranlykdaky ýurtlar diýlip hasaplanylýar.
Hytaý iki ýurduň arasyndaky Garagorum ýolunyň gurluşygyna gatnaşýar. Bu proýekte iki ýurdy baglaşdyrýan ykdysady koridoryň bir bölegi hökmünde garalýar.
Şu ýylyň başynda Hytaý Pakistanyň Arap deňzindäki Gwadar portundaky işlere gözegçiligi öz üstüne aldy.
Ykdysadyýetiň dikeldişi
Polat önümçiligi arkaly baýan Şerifiň Pakistanyň gowşak ykdysadyýetini dikeltmäge itergi berjegine garaşylýar. Onuň öňünde elektrik togunyň ýetmezçiligi, milli puluň hümmetsizlenmegi, ýurduň bergisiniň köpelmegi we daşary ýurt maýa goýumlarynyň mukdarynyň azalmagy ýaly agyr meseleler dur.
Şerif Hytaý bilen ykdysady gatnaşyklary pugtalandyrmak we Hytaýyň üstünlikli ykdysady modelini öz ýurdunda ulanmak ýaly maksatlara eýerýär.
Pakistanyň lideri penşenbe güni Pekiniň metrosyna baryp gördi. Ol şeýle obýektiň Pakistanda-da gurulmalydygyny we bu ugurdan Hytaýyň ýolbaşçysy hem metro gurluşygynda işleýän kompaniýalar bilen gepleşmekçidigini aýtdy.
Şeýle-de, Şerif dynç günleri Hytaýyň Şanhaý we Guangjou şäherleriniň iri ykdysady obýektlerine baryp görmekçi.
Iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň möçberi 12 milliard dollar möçberinde kesgitlenýär. Yslamabat we Pekin ýakyn ýyllarda söwda gatnaşyklarynyň derejesini 15 milliard dollara ýetirmegi planlaşdyrýarlar.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň hökümeti anna güni Homs prowinsiýasynda 92 adamyň ölümine getiren hüjüme hökümet güýçleriniň dahylly däldigini aýdyp, beýanat etdi.
Siriýanyň daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Jihad al-Makdissi ýekşenbe güni Damaskda eden çykyşynda anna günki we şenbe günki hüjümleriň terrorçy toparlar tarapyndan amala aşyrylandygyny öňe sürdi.
Ol bu wakalary düýpli derňemek üçin Siriýanyň hökümetiniň harbylardan we deputatlardan ybarat ýörite komissiýa düzýändigini aýtdy.
Harbylaryň hüjümi dowam edýär
Homs prowinsiýasynyň Houla şäherinde bolan bu wakanyň halkara jemgyýetçiligi tarapyndan berk ýazgyrylandygyna garamazdan, Siriýanyň harby güýçleri ýurduň dürli künjeklerinde oppozisiýanyň hökümete garşy çykyş edýän ýerlerini oka tutmaklaryny dowam etdirdiler.
Ýekşenbe güni irden Siriýanyň Yrak bilen serhetleşýän raýonlarynda hökümet güýçleriniň oppozision söweşijiler bilen çaknyşmaklarynyň yzýany, Yragyň harby güýçleri serhet ýakadaky howpsuzlyk çärelerini has-da güýçlendirdiler.
Anna we şenbe günleri Homs prowinsiýasyndaky Houla şäherinde parahat ýaşaýjylara garşy edilen hüjümleriň yzýany BMG-niň gözegçileri bu şähere girjek bolanlarynda, olaryň öňüne hökümet güýçleri böwet boldy.
32 çaga pida boldy
Birleşen Milletler Guramasynyň Siriýadaky gözegçiler toparynyň başlygy general Robert Mud birneme giçlik gözegçileriň bu şähere girendiklerini we ol ýerde hakykatadanam 92 adamyň öldürilendigine göz ýetirendiklerini aýtdy.
Synçylaryň maglumatyna salgylanyp, Robert Mudyň aýtmagyna görä, bu öldürilenlerden 32-si çagalar.
BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Kofi Annan bu soňky bolan uly ýitgili waka bilen baglanyşykly ýagdaýlary ara alyp maslahatlaşmak üçin duşenbe güni Siriýa barmaklygy planlaşdyrýar.