text:
Aşgabadyň “10 ýyl abadançylyk” we Atatürk köçeleriniň çatrygynda gurlan täze “Medeniýet” şäherçesine Türkmen döwlet medeniýet institutynyň, Türkmenistanyň milli konserwatoriýasynyň ýanyndaky ýörite sazçylyk mekdep-internatynyň binalary, umumy ýaşaýyş jaýlary, çagalar bagy, orta mekdebiň jaýy, köp gatly, ýokary amatlykly ýaşaýyş jaý kompleksi, sport zaly we durmuş hyzmaty obýektleri girýär. Täze şaherçe, döwlet telewideniýesinde prezidente alkyşy eşitdirilen döredijilik işgäriniň sözlerinden çen tutulsa, çeper döredijilige bir itergi bolmaly.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geleli bäri döredijilik işgärlerinden nägile, ol ilhalar eserleriň, söýlüp okalýan kitaplaryň, garaşylýan tele-readio gepleşikleriniň, gazet-žurnallaryň bolmagyny talap edýär. Bu talap, bir tarapdan, türkmen edebiýatynyň we sungatynyň, habar serişdeleriniň garaşsyzlyk ýyllarynda çuň krizise düşmegi bilen bagly bolsa, ikinji tarapdan, ýurtda amala aşyrylýar diýilýän beýik özgerişleriň döwlet baştutanynyň isleýşi ýaly beýan edilmezligi bilen bagly görünýär.
Prezident özüniň döredijilik işgärleri bilen bolan duşuşyklarynda öz diýýän döwrebap eserleriniň döredilmegi üçin ähli şertiň bardygyny nygtaýar. Şol bir wagtda-da Türkmenistanda ilatyň ýurtdaky habar gahatçylygyndan çykalga edinen çanak antennalaryny aýyrmak meselesi gün tertibinden aýrylman dur. Bu antennalar ilatyň ýerli habar serişdelerinden mazaly daşlaşandygynyň anyk subutnamasy hasaplanýar.
Türkmen režiminiň tankytçylary soňky 20 ýylyň ýalançylar üçin garaşsyzlyk, hakykatçylar üçin gadaganlyk ýyllary bolandygyny aýdýarlar. 70 ýaşy dolanda Azatlyk Radiosyna interwiýuw beren ýazyjy Tirkiş Jumageldi öz eserleriniň Türkmenistanda 1993-nji ýyldan bäri çap edilmeýändigini aýtdy. Golaýda onuň bir romany Orsýetde çykýan “Družba narodow” žurnalynda okyjylara ýetirildi. Türkmen diliniň düşündişli sözlügi bolsa, 20 ýyl mundan ozal taýýarlanandygyna garamazdan, henizem okyjylara ýetenok. Bu ýagdaý öz ene dillerini öwrenmek isleýän türkmen ýaşlaryny baryp 1960-njy ýyllarda çap edilen düşündirişli sözlügi
Internetde goýmaga mejbur edipdir.
Atlarynyň aýdylmazlyk şerti bilen Azatlyk Radiosyna pikirlerini aýdýan ýerli synçylar Türkmenistanda dogruçyl, ilhalar eserleriň döremezligi ýa ile ýetirilmezligi maddy mesele, ykdysady kynçylyklar bilen bagly däl-de, syýasy çäklilik bilen bagly diýýärler. Olaryň pikiriçe, bu ýagdaý ýurduň medeni ösüşine, ruhy abadançylygyna agyr zarba urmak bilen, türkmen halkyny sebitdäki goňşularynyň arasynda pikir-düşünje taýdan yzagalak bir hala salýar.
Sowet ýyllarynda Türkmenistanyň neşirýat bazasy beýle güýçli däldi, gazet-žurnallar bir reňkde, käte gijigip çap edilerdi. Kitap neşir etmek meselesinde bolsa, Türkmenistanyň öz çaphanalary ejiz bolansoň, sowet soýuzynyň beýleki şäherlerindäki neşirýatlar bilen hyzmatdaşlyk edilerdi. Graşsyzlygyň başky ýyllarynda çap edilip başlan köp reňkli “Diýar” žurnalynyň köp sahypalary ilki Özbegistandaky, soň Türkiýedäki kuwwatly çaphanalarda taýýarlanypdy. Indi türkmen gazet-žurnallaryny we kitaplaryny ýurt içinde köp reňkli, gowy kagyzda çap etmek mümkinçiligi bar.
Indi üýtgärmi?
Emma muňa garamazdan, döwlet ýolbaşçysynyň hem gaýta-gaýta tassyklaýşy ýaly, ne gözlenip, garaşylyp okalýan original makala ýa kitap, ne-de tomaşaçylaryň göwnünden turýan gowy gepleşikler bar. Indi bu ýagdaý täze “Medeniýet” şäherçesiniň açylmagy bilen üýtgärmi?
Has anygy, türkmen döredijilik işgärleri indi sowet döwrüniň “Şükür bagşy”, “Aýgytly ädim”, “Gelin” filmleri ýaly kinolary, “Jan” ýaly spektakllary, Kerim Gurbannepesowyň, Gurbannazar Ezizowyň goşgulary ýaly goşgulary, Nurmyrat Saryhanowyň “Kitap” hekaýasy ýaly hekaýalary döredip bilerlermi?
Bişkekli edebiýat tankytçysy Abubulla Pazylow Aşgabatda döredijilik işgärleriniň iş, durmuş şertlerini gowulaşdyrýan jaýlaryň gurulmagyny gowy täzelik hasaplaýar. Ýöne ol gowy şertleriň döredilmeginiň döredijilige hemişe itergi bermeýändigini aýdýar.
Pazylowyň pikiriçe, beýik eseri döredýän adamyň öz ykbaly, onda-da ýeňil boldmadyk ykbaly bolmaly. Ol adam jemgyýetde bolýan zatlary, halka, aýratyn alnan ýurda ýa millete degişli wakalary özüne kabul edip bilmeli, öz ýüreginden geçirmeli. Gyrgyz tankytçysy döredijilik adamynyň öz döwrüniň wakalaryny, bütin dartgynlylygy, gerimi bilen üstünden geçirip, geljek zamana galdyryp bilmegi gerek diýýär.
“Magtymgulynyň, garagalpak Berdagyň, biziň Togtagulymyzyň, beýleki meşhur klassyklarymyzyň nähili şertlerde döredenini siziň özüňizem bilýärsiňiz” diýip, Pazylow Azatlyk Radiosyna aýtdy. Onuň pikiriçe, çäkli syýasy matlaplar, dar pikir esasynda döredilýän şertler garaşylýan netijäni bermeýär.
Daşkent döwlet uniwersitetiniň öňki professory Bahtiýar Isabekow hem gyrgyz edebiýatçysynyň pikiri bilen ylalaşýar.
“Beýik eserleriň döredilmegi hemişe maddy şertlere bagly bolmaýar, beýik eserler kynçylykda hem döredilýär” diýip, Isabekow Azatlyk Radiosyna aýtdy. Ol Özbegistanda döwletiň alyp barýan syýasatyna dogry gelmeýän eserleriň çykarylmaýandygyny aýdýar we, sowet döwründe senzuradan geçmedik eserler ýaly, olaryň soň çap ediljekdigini, häzir awtoritar syýasat ýöredýän ýurtlarda hem şeýle eserleriň bar bolmagynyň ahmaldygyny ýaňzydýar.
Adynyň aýdylmazlygyny soran 64 ýaşly türkmen ýazyjysy Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Türkmenistanda häzir beýik eserleri döretmek barada gürrüň barmaýandygyny, eýsem ynandyryjy propaganda önümlerini öndürmek şertiniň dörediljek bolunýandygyny aýtdy.
Prezident Berdimuhamedowyň ilhalar, okalýan eserler baradaky talaby Aşgabatda “Dünýä edebiýaty” žurnalynyň döredilmegine sebäp boldy. Azatlyk Radiosyna gowuşýan maglumatlardan çen tutulsa, bu žurnalda halka hödürlenýän terjimeler il içinde höwes bilen okalýar.


c: text/html

text:
1-nji iýunda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň 89 sany ýewropa syýasatçysyna, ýagny Kremliň tankytçylaryna garşy wiza gadagançylygyny girizmegi bilen bagly Ýewropa Bileleşiginiň tankydyny ret etdi we ony “manysyz zat” diýip atlandyrdy.
Sergeý Lawrow 1-nji iýunda Moskwada Italiýanyň daşary işler ministri Paolo Gentiloni bilen geçiren bilelikdäki metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda şeýle diýdi: “Meniň düşünişime görä, bizi Orsýet Federasiýasyna girmegi gadagan edilen şahslaryň sanawyny eden-etdilikli, hiç bir esas bolmazdan düzmekde aýyplaýarlar, şol bir wagtda-da ÝB tarapyndan ähli kadalaryň berjaý edilendigi, ýagny sanawa girizilen her bir orsýetliniň muňa mynasyp bolandygy aýdylýar. Bu logikanyň manysyzdygyny düşündirmegiň özi hem oňaýsyz. Sebäbi bu halkara kadalaryny öz syýasy islegleriň esasynda ýoýmak synanyşygydyr”.
Lawrow gara sanawyň Krymyň anneksiýa edilmegi we gündogar Ukrainada orsýetçi separatistleriň goldanmagy bilen baglylykda Kremli tankyt edýän ýewropalylara garşy syýasy ar alyş diýlen çaklamalardan ýüz öwürdi.
Ýewropa Bileleşiginiň çäresi
Ol ÝB-niň sanksiýalaryny, şol sanda 151 sany orsýetliniň hem orsýetçi ukrainlaryň hasaplaryny doňdurmak we olaryň syýahat etmegine gadagançylyk girizmek ýaly çärelerini syýasat bilen baglanyşdyrdy.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Federika Mogherini 30-njy maýda eden çykyşynda Kremliň gara sanawyny “dolulygyna eden-etdilikli we adalatsyz” diýip atlandyrdy.
Mogheriniň metbugat wekili Maýa Koçiýançiç 1-nji iýunda Brýusselde eden çykyşynda “89 adamyň adyny öz içine alýan sanaw Orsýetiň häkimiýetleri tarapyndan ýaýradyldy. Bu karara gelinmeginiň kriterileriniň kanuny esaslary barada bizde ýeterlik maglumat ýok, emma biz dynç günlerinde açyk aýdypdyk, biz bu çäräni, aýratynam düşündirişiň we aýdyňlygyň bolmazlygynda eden-etdilikli we adalatsyz, diýip hasap edýäris. Raýatlaryna [bu kararyň] täsiri ýeten agza döwletler bilen biz ýakyn aragatnaşykda” diýip, Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Federika Mogheriniň metbugat wekili aýtdy.
Munuň öňüsyrasynda Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Alekseý Meşkow Kremliň Ýewropa Bileleşigine agza 17 ýurtdan 89 syýasatça garşy girizilen Orsýete barmak gadagançylygynyň syýasy maksada görä däldigini aýtdy.
2014-nji ýylyň mart aýynda Orsýetiň Krym ýarymadasyny basyp almagy we gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistlere goldaw bermegi bilen baglanyşykly Moskwa bilen Günbataryň arasyndaky gatnaşyklar dartgynlaşdy. Netijede Ýewropa Bileleşigi orsýetlileriň we orsýetçi ukrainlaryň 151 sanysyna garşy sanksiýa girizdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eýran we dünýäniň iň täsirli alty ýurdy Tähranyň ýadro programmasy boýunça gelnen wagtlaýyn ylalaşygy 20-nji ýanwarda durmuşa geçirmek barada ylalaşdylar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katerine Aşton taraplaryň indi BMG-niň ýadro meselelerine syn edýän Atom energiýasy boýunça halkara agentligine ýüz tutup, ylalaşygyň durmuşa geçirilmegini tassyklamagy sorandygyny aýtdy.
Ýewropa Bileleşigi we Eýranyň resmileri 9-njy we 10-njy ýanwarda Ženewada duşuşyk geçirdiler we 2013-nji ýylyň noýabr aýynda baglaşylan wagtlaýyn ýadro ylalaşygynyň durmuşa geçirilmegi boýunça galan detallary maslahat etdiler. Ylalaşykda Tähran ýadro meselesi boýunça işleriniň aglaba bölegini çäklendirmäge, günbatar bolsa Eýran babatyndaky sanksiýalaryny gowşatmaga razy boldular.


text:
ABŞ-niň raketa garşy enjamy, Gürjüstanda geçirilmeli harby-deňiz türgenleşiginde Gara deňziň Batumi portuna ýerleşdirildi.
Bu türgenleşik Batuminiň kenaryna gözegçilik edýan harbylar bilen bilelikde şu hepdäniň Çarşenbe we Penşenbe günleri geçiriler diýlip garaşylýar.
Geçen ýyl rus-gürjü konflikti ýze çykanyndan soňra, Günbatar Gürjüstany goldaýandygyny mälim etmek üçin şeýle çäreleri geçirýär diýlip maglumat berilýär.
Halkara jemgyýetçiliginiň garşy bolmagyna garamazdan, Orsýet Günorta Osetiýanyň hem Abhaziýanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi.
Düýn Orsýetiň prezidentiniň Günorta Osetiýa eden saparyny, Gürjü resmileri prowakasiýa diýip häsiýetlendirdiler.


text:
Günorta-günbatar Pakistanda söweşijiler bir polisiýa akademiýasyna hüjüm edip bir gijede akademiýanyň 59 sany talybyny öldürip ýüzden gowragyny hem ýaralapdyrlar, diýip Pakistan resmileri aýdýar.
Bulujystan welaýatynyň ýokary derejeli saglyk wekilleriniň aýtmagyna görä, welaýatyň paýtagty Kwetanyň eteginde ýerleşýän akademiýa edilen hüjümde, welaýat hassahansyna getirlenlerden 58 sany ýaş türgen ölüpdir we onlarçasy hem ýaralanypdyr.
Resmileriň bellemegine görä, iň uly ýitgi söweşijiler haçan-da akademiýanyň binalar toplumynyň sakçylaryna ýaragly hüjüm edip soňra özerini partladanlarynda bolupdyr.
Pakistanly häkimiýetler bu wakany ilki "Talybandan" görenem bolsa, soňlugy bilen “Yslam döwleti” atly söweşijiler topary hüjümi özleriniň amala aşyrandygyny öňe sürdüler.
Gelip gowuşan habarlara görä, Kwettanyň eteginde ýerleşýän merkeziň umumy ýaşaýyş jaýyna, üç ýa-da alty bolup ýaragly hüjüm edilipdir. Bu ýerde esasan ýaş türgenler bolýan ekeni. Pajygaly waka ýurduň Goşunynyň we Serhet gullugynyň terrorçylyga garşy garşy-hüjüme geçmegine ýol açdy.
Bulujystan welaýatynyň içeri işler mininstri Sarfaraz Bugti, “Hudaý saklady” diýip akademiýadaky ýediýüz ýaş türgenden iki ýüz sanysyň dessine halas edilendigini aýtdy. Ministr howpsuzlyk güýçleriniň hüjümçileriň birini hatardan çykarandygyny beýleki ikisiniň bolsa özlerini partladanlarynda ölendigini aýtdy.
Bugti öz sözünde, uzak sagatlap dowam eden garşy-hüjüm operasiýalarynyň daňdan sagat 4 töwereklerinde soňlanandygyny, ýöne “arassalaýyş” çäreleriniň henizem dowam edýändigini belledi.
Wakadan birnäçe sagat geçen soň "Yslam döwleti" atly topar hüjümi özleriniň amala aşyrandygyny aýtdy.
25-nji oktýabrda “Yslam döwleti” toparynyň habar agentligi “öz söweşijileriniň” hüjümi amala aşyrandygyny habar berdi.
Ýöne ilki Bulujystanyň ýarymharby serhet birikmeleriniň başlygy general-maýor Şir Afgan, hüjümçileriň “Leşgeri Jeňňi” atly söweşiji toparyň şahasy bolan “Al-Alimi” toparyna degişlidigini aýtdy. Öz gezeginde “Leşgeri Jeňňiler” hem Pakistan "Talybany" bilen ilteşikli hasaplanýar.
Şir Afgan: “Olar Owganystanda hereket edýän toparlar bilen gatnaşykda ekeni”, diýdi.
Agzalýan Polisiýa akademiýasyna ozal iki gezek, 2006-njy we 2008-nji ýyllarda hüjüm edilipdi.


text:
Owganystanyň prezident edarasynyň metbugat wekili Şahusain Mürtezewiniň aýtmagyna görä, ýurduň ýaragly güýçleri 30-a golaý terrorçy topar bilen ýüzbe- ýüz söweşipdir. “Jeňçiler Owganystanyň dürli regionynda hereket edýärler. Talybandan başga-da, onlarça terrorçy toparlar, Yslam Döwleti atly toparam herekete başlady, jeňçiler demirgazyk Owganystanda-da barha güýçlenýärler. Terrorçylyga garşy göreş boýunça owgan güýçleri harby çäre geçirýärler, şuňa garamazdan ýurduň howpsuzlyk şertleri ýaramazlygyna galýar, gyş aýlarynda jeňçilere garşy göreş netije berer diýen umyt bar” diýip, Mürtezewi belledi.
Kabulda 21-nji noýabrda şygalaryň bir metjidinde amala aşyrylan janyndan geçen hüjümçiniň jogapkärçiligini YD öz üstüne aldy. Bu hüjümde 30 töweregi adam heläk boldy, 70-e golaý ynsan ýaralandy. Ölen we ýaralananlaryň arasynda aýal we çagalaram bar we hüjüme duçar bolanlaryň hemmesi asuda ilatdy.
Owganystanyň Haç we Owkap Ministrniň orunbasary Daýulhak Abydynyň aýdyşyça, bir ýylyň dowamynda Owganystanda şyga bilen sünnileriň arasynda agzalalyk döretmek islenýänler şygalaryň dini ybadathanalaryna yzygiderli hüjüm edilýärler. “Bu ýagdaý bizi gaty biynjalyk edýär, ybadat edilýän jaýlarda terror hüjümleriň öňüni almak üçin, Owganystanyň howpsuzlygy goraýjy güýçleri alada etmelidir” diýip, Abydy aýtdy.
Demirgazyk Owganystanda hem YD güýçleri ýerleşipdir Mazar-e-Şerif şäherinde jeňçiler şygalaryň matam ýörişine arada hüjüm edende, 14 adam öldi. Owganystanyň milli mejlisiniň ýokary palatasynyň agzasy Senatyr Muhammad Asyf Syddykynyň aýdyşyna görä, YD jeňçileriniň Owganystanda ýaramaz planlary bar. “Olar Owganystanyň halkyny bir-birine duşman etmek isleýär, şeýdibem Owganystanda öz maksadyny ýola goýmagy göz öňünde tutýar. Onuň üçin Owganystanyň halky hüşgär bolmalydyr, ýogsa şyga-sünni dawasy ýüze çykyp biler” diýip, Senatyr aýdýar.
Owganystanda YD militanlarynyň köpelýändigine Orsiýet hem howatyrlanma bildirýär, şonuň üçin Orsiýetiň talyban bilen hyzmatdaşlyk edýändigi orta çykdy.
Owganystanly harby bilermen Muhammad Tahir Ýargal “Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Orsiýet öz bähbidini Owganystandan gözleýär” diýdi. YD Owganystanda daşary güýçleriň kömegi bilen ýaýraýar, ýerli ýaraglylar olara tabyn bolýar. Bu toparyň jeňçileriniň Owganystana toplanmagy adaty ýagdaý däldir, bu mesele YD toparynyň demirgazyk Owganystanda baş götermegi Merkezi Aziýa ýurtlary üçin hasam howply” diýip, Ýargal bildirdi.
Soňky günlerde demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk görlüp-eşidilmedik derejede ýaramazlaşdy. Türkmen-Owgan serhediniň golaýynda jeňçiler hereket edýärler. Olaryň arasynda merkezi aziýaly militanlaryňam bardygy mälim edilýär.
Syýasy synçy Jawid Köhistanynyň aýtmagyna görä, Badagşandan başlap, Farýaba çenli daşary ýurtly jeňçiler ýerleşipdir. “Jeňçileriň aglabasy Özbegistanyň yslam hereketiniň agzasydyr. Owgan güýçleri daşary ýurtly jeňçileriň oňüni almagy başarmady. Seripul welaýatynda merkezi aziýaly jeňçileriň harby bazasy bar. Olar söweş hereketlerine ýolbaşçylyk edýär. Demirgazyk Owganystanda täze oýun başlandy” diýip, Köhistany nygtaýar.
Demirgazyk Owganystanyň üç welaýaty Türkmenistan bilen serhetleşýär. Türkmenistan bilen serhetleşýän Farýap welaýatynda howpsuzlyk şertleri hasam ýaramaz. Farýap-Jöwüzjan şaýoluny jeňçiler yzygiderli kesýär.
Türkmenistandan iberilýän elektrik geçiriji desgasyna jeňçiler zyýan ýetirýärler. Türkmenistandan Owganystanyň Andhoý etrabyna çenli demirýol gurluşygyna başlamaga taýýarlyk görýär, şonuň üçin jeňçilere garşy harby operasiýanyň başladylandygyny Farýap welaýatynyň Häkimi Seýid Enwer habar berdi. Andhoý-Meýmene şaýolunyň jeňçilerden arassalanandygyny häkim mälim etdi.


text:
Noýabr aýy bu düzlükdäki şemally şäherede bolmak üçin onçakly amatly wagt hem däl. Howanyň temperaturasy -20 gradus bolan bu şäherde baýyrlardan we tokaýlardan öwüsýän güýçli şemalyň sowugy içiňden geçip barýar.
Gürrüňi gidýän bu şäher Gazagystanyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýär. Ol ýerde Sowet Soýuzy döwründe syýasy tussaglar üçin niýetlenen, il içinde “Gulag” diýlip atlandyrylýan zähmet lageri ýerleşýärdi.
Lager bireýýäm ýitirim bolup, şu wagt onuň ýerinde “Şahtýor” şäher stadiony ýerleşýär. Ýöne “Ekibastuz” muzeýiniň ýolbaşçysy Dariga Tokaýewanyň aýtmagyna görä, türme özüniň elhenç şertleri bilen adamlaryň hakydasynda gara tegmil bolup galypdyr.
"Ýagdaý nähili? Ol ýerde esgerler üçin niýetlenen, ýyladyjy desgalary bolmadyk jaýlar bardy. Ol ýer gaty sowukdy. Adamlar bu ýere tussag edilen wagtlaryndaky egin-eşikleri bilen getirilýärdi. Şeýle sowuk bolany sebäpli, adamlar bärde siňek ýaly gyrylýardy" diýip, Tokaýewa gürrüň berýär.
“Ekibastuz” türmesinden ors we gazak intelluktuallaryndan, şeýle-de çeçenlerden, belaruslardan, ukrainlardan, pribaltikalylardan, nemeslerden we ýaponlardan ybarat bolan on muňlerçe sowet tussagy geçdi. Lageriň iň meşhur tussaglarynyň biri – rus ýazyjysy Aleksandr Solženitsyndyr. Ol antisowet propoganda etmekde aýyplanyp, sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilenden soň, 1950-53-nji ýyllar aralygyny şol türmede geçiripdi.
Solženitsynyň “Ekibastuzda” saklanan wagty rowaýata öwrülen durmuşy barada "Iwan Denisowiçiň ömrüniň bir güni" atly eseri mundan 50 ýyl öň, noýabr aýynda "Nowyý Mir" ("Täze dünýä") atly sowet edebi žurnalynda çap edilipdi. Onuň ýyl dönüminde dünýäniň käbir ýerlerinde Sowet “Gulagynyň” we “Ekibastuz” lageriniň zalym taryhyna gyzyklanma döredi. Ol ýerdäki tussaglar, howanyň sandyradýan temperaturasy minus 40 gradusdan aşaklaýança, kerpiç örmäge we agyr zähmet çekmäge mejbur edilipdirler.
Ýöne ýarym asyr geçenden soň “Ekibastuzyň” ilatynyň köp bölegi öz şäherleriniň Sowet tussaghanasynyň territoriýasy bolan geçmişi barada az ýatlaýarlar. Häzirki wagtda şäher özüniň baý kömür gorlary, şeýle-de kömür we termal desgalarynyň bir topary bilen meşhur.
Ýerli ýaşaýjylaryň biri Ýerkant Sultan. Geplände onuň sesi gyşky howanyň uwwuldysyndan ýaňa zordan eşidilýär. Ýöne türme barada soralanda, ol yerli gazaklaryň arasynda ýygy-ýygydan eşidilyän bir sözleri gaýtalap, şeýle diýýär: "Elbetde, biz lager barada bilýäris. Olar ol ýerde gazaklara zulum etdiler, olara ezýet berdiler”.
Hatda lageriň iň meşhur tussagy, ýagny Solženitsyn hem, aglaba gazaklaryň nukdaýnazaryndan garanyňda, çuňňur bölüji şahsyýetdir. Solženitsyn 1990-njy ýylda Gazagystanyň demirgazyk territoriýalarynyň, hakykatda, Orsýetiň bölekleri bolmalydygyny nygtap çap eden makalasyndan soň, ýerli halkyň bir bölegi Solženitsynyň dissident hökmünde öz abraýyny ýitirendigni aýdýar.
Solženitsynyň "Orsýeti gaýtadan gurmak" atly makalasy ýerli gazaklary gazaplandyrdy we ýurduň demirgazyk territoriýalarynda tasdan etniki dartgynlylygyň ýüze çykmagyna sebäp bolupdy.
Sowuga garşy tüýli papak hem-de possun geýen "Ekibastuzyň" ýaşulusy Jumageldi Kasenow Solženitsyny “dönük” diýip atlandyrýar. Ol Solženitsyna bolan gaharynyň entek hem ýatmandygyny aýdýar: "Men ol barada bilýärin. Ol tussaglyk möhletini “Ekibastuzda” geçiren ors ýazyjysy. Onuň soňky makalalary gazaklara garşydy we biz ondan ýüz öwürdük".
Her halda "Iwan Denisowiç" bilen Solženitsyn entäk hem şäheriň taryhynyň aýrylmaz bir bölegi diýlip hasaplanýar. Ýerli muzeýiň içinde ýazyjynyň suratlary hem-de sitatalary bar. Muzeýiň ýolbaşçysy Nadežda Storožuk muzeýiň arhiwinde goýmak üçin köp sanly kitap ugradan ýazyjynyň dul aýaly Natalýa bilen hat alyşýandygyny hem aýtdy.
Belli bir döwürde Solženitsynyň özüniň hem "Ekibastuz" sebitlerine dolanmagy barada umytlar bardy. Ýöne Storožuk ol ölmänkä bu ýerlere gaýtadan gelmändigini aýdýar. Solženitsyn 2008-nji ýylda aradan çykdy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 7-nji dekabrda geçirilen mejlisinde habar berlişi ýaly, ýylyň 11 aýynda ýurdumyzda jemi 18 müň 50 orunlyk umumybilim berýän orta mekdepleriň 33-siniň hem-de 2 müň 890 orunlyk çagalar baglarynyň 17-siniň binalary ulanmaga berildi.
Türkmen okuwçylary ýylyň başyndan bäri halkara bäsleşiklerinde 45 altyn, 50 kümüş, 37 bürünç — jemi 132 medala mynasyp boldular. Halkara ders bäsleşiklerine, şol sanda halkara açyk Internet bäsleşiklerine gatnaşan talyplar 20 altyn, 47 kümüş, 47 bürünç — jemi 114 medala mynasyp boldular.
Şeýle hem 5-6-njy noýabrda GFR-de geçirilen 5-nji türkmen-german forumynyň netijeleri barada habar berildi. Onda saglygy goraýyş hyzmatlarynyň, şol sanda çaga leýkemiýasyny bejermekde hil kepilliklerini gazanmak, süýjili diabetiň öňüni almak, lukmanlaryň hünär kämilligini ýokarlandyrmak meseleleri ara alyp maslahatlaşyldy. Türkmen wekilleri sanitar awiasiýasy gullugynyň işi bilen hem tanyşdy.
Ýanwar-noýabr aýlarynda sportuň dürli görnüşleri boýunça milli derejedäki ýaryşlaryň 176-sy geçirildi hem-de köpçülikleýin sport çäreleriniň 82-si guraldy.


text:
-
Türkmenistan özüni künjege gabady
Geçen hepde Türkmenistan Nebit-gaz ministrliginiň işini togtatdy. Aşgabat bu ädimi ýurduň energiýa pudagynyň işini gowulandyrmak üçin ädendigini aýdýar. Bu kararyň nähili netijeleriniň boljagyny bolsa wagt görkezer. Emma bu karar energiýa pudagy bilen bagly ýurtda ädilen beýleki ençeme ädimleriň yzýanyna gabat geldi. Meselem, soňky döwürlerde nebit-gaz pudagynda kadrlary köpçülikleýin işden boşatmak, degişlilikdäki käbir kärhanalaryň işini azaltmak ýa ýatyrmak ýaly mysallary getirse bolar. Şeýle-de, bu ýagdaýlar ýurduň ykdysadyýetiniň barha ýaramazlaşýan we Türkmenistanyň öz energiýa eksportyny köp ugurly etmek boýunça alyp baran tagallalarynyň şowsuz bolan pursatlaryna gabat gelýär.


text:
Erkek adamyň ujydy gönelme (ereksiýa) ýagdaýynda käbir sebäpleriň täsiri bilen görnüşini we ölçeglerini üýtgedip gyşaryp bilýändir. Ujydyň aşak, ýokaryk ýa-da gapdala gyşarmagy erkek adama jyns gatnaşygyny doly amala aşyrmagy kynlaşdyrýar we psihologiki dartgynlylygy ýüze çykarýar.
Ujydyň adaty görnüşini üýtgetme alamaty bilen diňe 3 sany kesel häsiýetlendirilip, olar üçin ujydyň belokly bardasynyň şikeslendirilmegi mahsusdyr.
1 −peşew çykaryş ýolyň daşky deşigi; 2 −ujydyň kellejigi; 3 −uýanjyk; 4 −kellejigiň aýlawjygy; 5 −ujydyň pürçigi; 6 −prepusial mäzler; 7 −kellejigiň boýny; 8 −ujydyň bedeni; 9 −deri; 10 −ujydyň köki; 11 −öýjükli beden; 12 −gowakly bedenler.
1. Ujydyň dogabitdi gyşarmagy
Agzanyň dogabitdi gyşarmagy hemişe onuň gönelme häsiýetine täsir edip,belokly bardanyň gowşaklygy we şol esasynda hem ujydyň gowakly bedenjikleriniň görnüşiniň üýtgemegi bilen häsiýetlendirilýär.
2. Çäkli gatama (fibroz)
Ujydyň belokly bardasynyň ýerli gatamagy seýrek duş gelýän kesel bolup, adatça ujydyň döwülmegi (gönelme wagty belokly bardanyň ýyrtylmagy) ýa-da gowakly bedenjiklere dowamly sanjymlaryň edilmegi netijesinde ýüze çykyp bilýändir.
3. Peýronyň keseli
Bu kesel ilkinji gezek 1743-nji ýylda fransuz şasynyň lukmany Francois de la Peýronie tarapyndan häsiýetlendirildi. Peýroniň keseliniň döremeginiň sebäbi höküminde ujydyň belokly bardasynyň şikeslenmeleri we şol netijesinde ganyň ýygnanmalary bellenilýär. Şikeslenmeler netijesinde belokly bardanyň ýerli immun üýtgemeleri döräp, bu bardanyň çeýeliginiň bozulmagyna we ujydyň görnüşiniň üýtgemegine getirýän gaty ýasmajyklar (blýaşki) emele gelýär.
Peýroniň keseli esasan 40-60 ýaşly erkek adamlarda duş gelýän bolsa hem, käwagtlar ondan ýaş adamlarda hem ýüze çykyp bilýär.
Keseliň alamatlary
Ujydyň gyşarmagy bilen häsiýetlendirilýän keseller üçin aşakdaky alamatlar häsiýetlidir:
► Ujydyň gönelme ýagdaýynda gyşarmaklygy;
► Jynsy gatnaşykda döreýän agyrylar;
► Ujydyň gysgalmagy;
► Ujytda gaty görnüşli düwünleriň we ýasmajyklaryň döremegi;
► Jynsy gatnaşygy geçirme kynçylygy.
Keseliň anyklanylşy
Anyklaýyş çäreleri gözden geçiriş barlaglardan başlanýar. Lukman ilki bilen jyns agzasynyň uzynlygyny ölçäp, ýörite bioteziometr abzaly bilen jyns agzasynyň duýujylygyny barlaýar. Ultrases barlagynda näsagyň ujydynyň gurluş aýratynlyklary anyklanylýar. Şondan soň, ujydyň gönelmegini döretmek üçin oňa ýörite derman serişdesi göýberilýär we gyşarma burçunyň derejesi kesgitlenýär.
Bejerme usullary
Häzirki wagtda ujydyň gyşarma ýagdaýlarynyň eke-täk bejeriş usuly höküminde hirurgiki bejerginiň dürli görnüşleri ulanylýar.
Peýroniň keseliniň hirurgiki bejergisini geçirmek üçin aşakdaky şertler berjaý edilmelidir:
→ Keseliň dowamlylygy 1 ýyldan az bolmaly däl;
→ Gaýnaglama hadysalarynyň bejerilmegi ýa-da olaryň gowşama döwrüni gazanma;
→ Jynsy gatnaşyklary geçirme kynçylyklarynyň döremegi.
Bejeriş usulynyň görnüşi ujydyň görnüşiniň üýtgeme derejesine we şol esasynda gysgalma häsiýetine, gönelme ukybyna baglylykda saýlanylýar.
Gönelme ukybyny kadalaşdyrmak maksady bilen adatça Nesbitiň operasiýasy geçirilýär. Nesbitiň usuly ilki bilen doga gyşarmalarda ulanylan bolsa hem, soňlar Peýroniň keselinde hem ulanylyp, häzirki wagtda hem öz meşhurlylygyny ýitirenok. Usulyň esasyny belokly bardanyň böleginiň aýrylmagy düzüp, ujydyň uzynlygynyň biraz (1-2 sm.) gysgalmagy onuň ýetmezçiligi bolup durýar.
Eger nasag üçin ujydyň ujypsyz gysgalmagy wajyp mesele bolsa, onda korporoplastika ulanylýar. Bu usulyň esasyny ujytdaky gaty ýasmajygyň kesilip aýrylmagy we onuň ýeriniň gan damarlaryna baý bedeniň wena damarlarynyň bir bölegi bilen doldurylmagy düzýändir. Adatça onuň üçin uly derasty wenanyň bölegi ulanylyp, bu belokly bardanyň çalşylan böleginiň gan bilen gowy üpjün edilmegini amala aşyrmaga kömek berýär.
Eger ujydyň görnüşiniň üýtgemegi onuň gönelme ukybynyň ýetmezçiligi bilen utgaşan halatlarynda ortaça gatylykdaky plastiki protezler ulanylýar. Ujydyň gysgalmagy babatda aladalanýan näsaglar üçin gowakly bedenlere protezi oturtma, baglaýjylary kesme we gowakly bedenleri ekstender abzaly bilen çekme ýaly utgaşykly operatiw bejergini geçirýärler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Owganystanda prezidentlige dalaşgär Abdylla Abdylla öz bäsdeşi Aşraf Ghani bilen gepleşikleriň bütewi milli hökümeti düzmek meselesinde netije bermändigini aýtdy. Dalaşgärler 14-nji iýunda bolan prezidentlik saýlawlaryndaky ýeňişiň üstünde dawa edýärler.
Abdyllanyň saýlaw toparynyň metbugat- wekili Fazel Rahman Orya 8-nji sentýabrda bolan duşuşygyň netijeleriniň “düýpden negatiw” bolandygyny AÝ/AR aýtdy.
Dalaşgärleriň bu duşuşygy ýurduň saýlaw resmileriniň Owganystanyň dawaly prezidentlik saýlawlaryna degişli 8 million sesiň barlanyp, gaýtadan sanalmak prosesiniň doly tamamlanandygy barada 4-nji sentýabrda yglan edensoň geçirildi.
Saýlaw komissiýasynyň gutarnykly netijeleri şu hepdede yglan etmegine garaşylýar.
ABŞ-nyň araçylygynda Abdylla we Ghani sesleri barlamak prosesiniň netijelerini kabul edip, milli bütewilik hökümetini düzmegi wada berdiler.


text:
2015-nji ýylda Russiýa ýurduň goranmak pudagynyň çykdajylary üçin döwlet býujetinden 3,3 trillion rubl, ýagny takmynan 80 milliard amerikan dollary möçberinde pul aýyrýar. Bu barada Russiýanyň Döwlet Dumasynyň goranmak komitetiniň başlygy habar berýär. Bu rus parlamentiniň aşaky öýüdir.
16-njy oktýabrda Russiýanyň “Interfax” habar gullugyna beren maglumatynda Wladimir Komoýedow öňümizdäki ýyl ýurduň goranmak pudagy üçin ediljek çykdajylar şu ýylkydan takmynan 20 milliard amerikan dollary möçberinde köp bolar diýdi. Ýöne ol 2016-2017-nji ýyllarda bu çykdajylaryň uly bolmadyk möçberde kemeldilmeginiň göz öňünde tutulýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Şeýle-de, Komoýedow 2015-nji ýylda goranmak pudagy üçin ediljek çykdajylaryň Russiýanyň Umumy içerki önüminiň (GDP) 4,2%-ne barabardygyny belledi.
7-nji oktýabrda maliýe ministri Anton Siluanow Russiýanyň Ukrainadaky hereketleri sebäpli Moskwa garşy girizilen sanksiýalary nazara alanymyzda ýurduň goranmak pudagy üçin ediljek çykdajylaryň planynyň “has realistik” bolmagy zerurdyr diýdi.


text:
Täjigistanyň howpsuzlyk güýçleri we polisiýasy tarapyndan soňky iki günde üç gozgalaňçynyň öldürilendigi we başga-da üçüsiniň tussag edilendigi habar berilýär.
Ýurduň içeri işler ministriniň aýtmagyna görä, anna güni Raşt jülgesindäki operasiýa netijesinde bir söweşiji öldürildi we başga-da 3-si tussag edildi.
Sentýabr aýynda Raşt jülgesinde ýurduň harby kerwenine edilen hüjümden soň regionda durnuksyz ýagdaý emele gelipdi.
Mundan başga-da ýurduň demirgazygyndaky Soghd regionynda iki söweşiji tussag ediljek bolanda garşylyk görkezendigi üçin öldürildi.
Täjik resmileriniň aýtmagyna görä, öldürlenleriň biri Özbegistanyň yslam herekerini zenan agzasy.


text:
Şu gün Aşgabatda Serhet gullugynyň binasynda ÝHHG-niň Merkezi Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugyna 167 müň ýewrolyk heläkçilik howpy bolmadyk harby abzallary we enjamlary sowgat berdi.
“Bu abzallaryň we enjamlaryň Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň ýurduň serhedini goramakda bikanun serhet bozulmalaryň, ýa-da goňşy döwletlerdäki durnuksyz ýagdaý sebäpli dörejek howp-hatarlaryň öňüni almakdaky mümkinçiliklerini ýokarlandyrmaga we kuwwatyny artdyrmaga ýardam etjekdigine ynanýarys” — diýip, ilçi, ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň baştutany Iwe Petrow aýtdy.
Bu taslama, şeýle hem Owganystan bilen serhetdäki Ymamnazar serhet geçelgesinde türkmen serhetçileri üçin dowamly iki türgenleşik okuwlaryny hem öz içine alýar.


text:
Ýaz paslynda paýtagtyň il içinde GORONO diýip atlandyrylýan Baş bilim müdirliginiň ýollama berýän işçi toparynyň işi has köpelýär. Bu ýerde öz çagalaryny çagalar bagyna terbiýelemäge bermekçi bolýan aşgabatlylaryň nobatlary hem döreýär. Emma bu ýere gelenleriň ählisi öz maksatlaryna ýetip bilmeýärler.
Paýtagtyň çagalar baglarynyň hemmesi diýen ýaly doly. Şäheriň çagalar baglaryndaky toparlarda,dogrusy, köplenç bolmalysyndan köp çaga terbiýelenýär. Şol sebäpden öz körpelerini çagalar baglaryna terbiýelemäge berip bilmän kösenýän adamlar az däl. Çagalar baglarynda ýeterlik ýer ýok diýip, olaryň çagalaryny almaýarlar.
Bakjalar doly
Mysal üçin, Aşgabadyň 12-nji çagalar bagynyň toparlarynyň köpüsinde terbiýelenýän çagalaryň sany 30-dan geçýär. Ýogsa, toparlarda terbiýelenýän çagalaryň sanynyň 25-den geçmeli däldigini bu çagalar bagynyň terbiýeçileri hem boýun alýarlar.
Paýtagtyň beýleki çagalar baglarynda hem ýagdaý o diýen tapawutly däl. Şäheriň 53-nji, 55-nji we 93-nji çagalar baglarynda hem ýagdaý 12-nji çagalar bagyndaky ýaly. Bu çagalar baglary hem doly. Bu çagalar baglaryndaky toparlarda hem terbiýelenýänleriň sany 35-e ýetýär.
Bu ýagdaý ylaýtada işleýän ene-atalar üçin kynçylyklary döredýär. “Men we aýalym işe gidýäris. Çagany öýümizden uzagrakda ýaşaýan ejemlere äkidip, [soňra] işe gitmeli bolýarys” diýip, Parahat-2 mikroraýonynyň ýaşaýjysy Arslan gürrüň berýär.
Çagalar baglarynyň aşa dolulygyndan olarda terbiýelenýän çagalar hem ejir çekýärler. Paýtagtyň 12-nji çagalar bagynda toparlaryň otaglarynda stol-stullar ýetmeýär. Çagalar gezekli-gezegine oturyp naharlanmaly bolýarlar. Çagalara ýatar ýaly krowatlaram ýetmezçilik edýär. Çagalaryň hatda bir krowatda iki-ikiden ýatmaly bolýanlaram az däl. Ýa-da iki krowaty bir-birine degişdirip goýup, üç çaga ýatyrylýar.
Bilime-de täsiri bar..
Çagalaryň terbiýeçileriniň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, çagalaryň köplügi sebäpli çagalar çagalar bagynda bilim hem alyp bilmeýärler. Çagalar bilen sapak geçer ýaly mümkinçiligiň ýokdugyny terbiýeçiler aýdýarlar. “Toparlarda 35-40 çaga bar. Olaryň her haýsysy bilen sapak geçer ýaly wagt hem ýok. Hatda stolam ýetenok” diýip, 12-nji çagalar bagynyň terbiýeçisi Arzygül aýdýar.
Türkmenistanda çagalar baglary hökümetiň hasabynda bolup, olarda çagalary terbiýelemek üçin her aýda resmi suratda 8 manat tölemeli. Elýeterli bolan soňky resmi statistika maglumatlara görä, 2012-nji ýylda ýurt boýunça 871 sany mekdebe çenli çagalar edaralary bolup, olarda 190 müň çaga terbiýelenipdir.


text:
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndan soň Birleşen Ştatlaryň Federal Derňew Býurosy (FBI) terrorizme garşy göreşde köp ýeňişler gazanandygyny tekrarlaýar. Her gezek terrorizmde şübhelenýän ýerli ýaşaýjy tussag edilende, ilata nobatdaky aýylganç terrorçylyk aktynyň öňüniň alnandygy habar berilýär.
Ýöne müňlerçe sud dokumentlerini gözden geçirenden soň, derňewçi žurnalist Trewor Aronson başga netijelere gelipdir - eger Federal Derňew Býurosy olara gerekli serişdedir enjamlary bermedik bolsa, onda tussag edilen adamlaryň köpüsi hiç haçan öz etmekçi bolan jenaýatlaryny etmezdiler.
Aronson öz “Terror zawody” atly täze kitabynda Federal Derňew Býurosynyň alyp barýan “terrora garşy göreşi” barada jedelli meseleleri gozgaýar. Ol Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň ýurtdaky terroristik dildüwşükleriň köpüsini maliýeleşdirendigini we bu işde başga hiç bir ýurduň ýa guramanyň olaryň öňüne geçip bilmejekdigini belleýär. Azatlyk Radiosy Aronson bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz öz derňewiňizi Federal Derňew Býurosy terroristik aktlary goldaýarmy ýa-da dolandyrýarmy diýen soraglar bilen başlapsyňyz? Siz nämeleriň üstüni açdyňyz?
Trewor Aronson
: Federal Derňew Býurosy öz atlandyryşy ýaly “Ýalňyz terrorçy möjekleri” aňtaýar. Ol ýalňyzlar öz ýaşaýan jaýynda gizlin durmuş alyp barýarlar we "Al-Kaýda" bilen belli bir derejede gatnaşyk saklaýarlar, ýöne ol gatnaşygy saklamak üçin olarda hiç hili ýörite esaslaryň hem bolmazlygy mümkin.
Trewor Aronson
Netijede Federal Derňew Býurosy şeýle adamlary gözläp tapýar we aralaryna öz agentlerini goýberýär. Soňra, ýörite agentleriň gatnaşmagynda gurnalýan dildüwşükler esasynda, ýaňkylar terrorçylyk aktlaryna çekilýärler we soňra-da tussag edilýärler.
Meniň pikirimçe, şu ýagdaýlarda biz Nýu-Ýork Times meýdançasynda bomba ýarjak bolan Faisal Şahsad ýaly, Nýu-Ýorkuň metro ulgamyny partlatjak bolan Najibulla Zazi ýaly hakyky howply terroristleri görkezip bileris.
Ýöne olar ýalylaryň 150-den gowragy ýörite agentleri ulanmak arkaly geçirilen operasiýalarda tutulanlardyr we olarda hiç haçan terrorçylykly çäräni amala aşyrmaga serişde-de, käbir halatda bolsa hatda maksatdyr ideýa-da ýokdy.
Hut Federal Derňew Býurosynyň özi ol adamlary ähli zerur zatlar: bomba, ulag we terrorçylyk aktyny amala aşyrmak üçin başga-da näme gerek bolsa, ählisi bilen üpjün etdi. Ol aýyplanýanlaryň özleriniň hiç haçan beýle çäräni gurnamaga mümkinçiligi bolmazdy.
Dürli delillere görä, köp halatlarda ol adamlaryň terrorizm bilen hiç hili baglanyşygy-da ýokdy. Şunlukda ol adamlaryň gerekli serişdeleri alyp, nähilidir bir terrorçylyk akty amala aşyrandygyna ynanmak gaty kyn.
Azatlyk Radiosy: Federal Derňew Býurosy öz ýörite agentlerini ulanyp, operasiýalary nädip gurnaýar?
Aronson
: Federal Derňew Býurosynyň gizlin agenti özüni "Al-Kaýdanyň" ýa başga bir terrorçy toparyň agzasy hökmünde görkezip: “Bilýäňizmi, etjek işiňiz üçin mende size gerek bolan ähli zat bar. Men sizi partlaýjylar, ulaglar we beýleki ähli gerek zatlaryňyz bilen üpjün edip biljek” diýýär.
Haçan-da olar işe başlanlarynda, bilelikde bomba edinip, ony ulaga ýerleşdirip, ol ulagy barmaly ýerine sürüp eltensoňlar we mobil telefon arkaly partlaýjyny herekete getirip, müňlerçe adamy öldürmekçi bolanlarynda, tussag edilýärler. Şeýlelikde, gizlin agentleriň gatnaşýan ýörite operasiýalaryna hökümet hem gatnaşýar we soňundan hem köp adamlary tussag edilýärler.
Azatlyk Radiosy: Siz gizlin agentli operasiýalaryň özeni terrorçylyga ýykgyn edýänleri tapýan we Federal Derňew Býurosyna habar berýän informatorlar diýip ýazýarsyňyz. Olar kimler we bu işde olar näme gazanýarlar?
Aronsan
: Federal Derňew Býurosynyň örän köp, 15 müňden gowrak informatory bar. We olara gowuja tölenýär, 100 müň, käbir halatlarda 400 müň dollar tölenýär.
Kaliforniýadaky wakadaky ýaly terror etmek, nähilidir bir zorluk etmek isleýän we serişde tapmaýan adamlary gözläp tapmaklary üçin agentlere Býuro pul töleýär, olaryň işi şeýle adamlary tapyp, ýörite operasiýalarda ulanmakdan ybarat.
Maglumat beriji ulanylýan adamdan hem has köpräk jenaýatçydyr. Beýle operasiýalarda Federal Derňew Býurosy kämahal neşe satýanlary-da maglumat toplaýjy edip ulanýarlar.
Býuro, Seattl wakasyndaky ýaly, hatda adam öldürmekde aýyplanýanlary we doly ýalňyzlykda ýaşaýan adamlary-da ulanýar. Beýle köp pul gazanyp bilýändikleri üçin olar terroristleri tapmakda kämilleşýärler.
Şonuň üçin olar metjide girip, terroristik akt etmäge gyzyklanma bildirýänleri gözleýärler. Olar bu edýän işleri üçin kän pul geljegini bilýärler. Şeýlelikde köplenç halatlarda olar jemgyýetden üzňe, maliýe nukdaýnazardan, pulsuz, käbir ýagdaýda akyl taýdan näsag adamlary gözläp tapýarlar. Şol tapylan adamlar aňsatlyk bilen tora düşýärler.
Azatlyk Radiosy: Ähli babatda maglumatçylara pul töläp, musulmanlaryň yzyna düşüp ýöremeklik Federal Derňew Býurosynyň Nýu-Ýorkdaky polisiýa müdirliginiň işimi?
Aronson:
Göräýmäge baglanyşykly däl halatynda-da, bu işleriň arasynda umumylyklar köp. Nýu-Ýork polisiýa müdirligi taksi ulaglaryndaky gorag aýnasyndan peýdalanýan maglumatçylary musulman jemagatlarynyň içinden basyş etmek üçin ulanýar.
Federal Derňew Býurosy-da şuňa meňzeş zatlary edýär. Ýöne olar basyş etmek üçin ýaňky aýnalaryň deregine immigrasiýany ulanýar. 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndan soň musulman jemgyýetinden maglumatçy hökmünde ulanylan adamlar mejbur edilip işledilýär.
Federal Derňew Býurosynyň wekilleri ýanlaryna gelip, ol adamlara: “Eger sen biziň bilen işleşmeseň, ýurtdan deport edilersiň” ýogsa-da “Biz seniň maşgalaň Siriýadan, ýa-da Liwandan bu taýyk gelmek isleýändigini bilýäris, eger biz bilen işleşmeseň, olar gelip bilmezler” diýýärler.
Redaktoryň belligi: The Associated Press agentligi Nýu Ýork polisiýa müdirliginiň programmasy barada şeýle ýazýar: Polisiýa öz aňtaw bölümini döreden mahaly taksi komissiýasyna ähli pakistanly taksi sürüjiler barada raport ýazmagy talap etdi. Polisiýa şeýdip, galp ýollar bilen taksi sürmäge dokument alanlary gözledi. Sebäbi şeýle adamlary ulanmak üçin basyş edip bolýar. Bu maglumaty şol işler edilende oňa gatnaşan öňki resmiler berdiler”.
Azatlyk Radiosy: “Prowokasiýa” meselesi sudda nähili rol oýnaýar? Federal Derňew Býurosynyň terrorizm babatynda edýän işleri barada mesele gozgan žurnalist diňe sizmi?
Aronson:
Ähli ýagdaýlarda, prowokasiýa meselesi öňdäki we merkezdäki meseledir. Şu wagta çenli sudlar wakalaryň prowokasiýadygy bilen razylaşmak islemeýär.11 sany günä bildirilýän adam bardy we olar suda tabşyrylypdy.
Prowokasiýa barada jedeller köp bolsa-da, üstünlik gazanyp bolmady. Şol bir wagtyň özünde-de habar serişdeleri tarapyndan bu wakalaryň tankytlanýandygyny görýärsiňiz.
Mysal üçin, haçan-da Birleşen Ştatlar şeýle wakalaryň bolýandygyny ykrar edende, “dildüwşük” amala aşan bolsa, şonda nähili erbet boljakdygy barada aýdýarlar. Ýöne günä bildirilýän adamlaryň ýeke özleriniň hiç haçan beýle jenaýaty edip bilmejekdigi baradaky fakty bolsa ýaşyrýarlar. [Bu işe] köp wagt sarp edildi we ahyrsoňy biz habar serişdeleriniň ýaňky ýaly wakalary çynlakaý tankyt edilýändigini görüp ugradyk.
Azatlyk Radiosy: Siziň kitabyňyzyň çykanyna birnäçe hepde boldy. Göni ýa-da gytaklaýyn ýagdaýda Federal Derňew Býurosy kitaba reaksiýa bildirdimi?
Kitaba ýeke-täk resmi jogap - Federal Derňew Býurosynyň ozalky işgäri Ali Soufanyň ýazanlary boldy. Meniň kitabym barada The “Wall Street Journalda” syn ýazypdyr. Ali Soufanyň Meniň kitabyma beren jogaby Federal Derňew Býurosynyň jogabydyr. Onda hakykatdan-da howply terroristleriň bardygy we ýörite agentli operasiýalar arkaly olaryň köçelerden ýygnalýandygy aýdylýar.
Bu ýerde problema - Ali Soufanyň öz synynda. Federal Derňew Býurosynyň meniň bilen gürrüňdeş bolan beýleki işgärleri: Faizal Şahzady - ol Time meýdançasyny partlatmagyň bäri ýanyna barypdy ýa-da Najibulla Zazi - ol metro sistemasyny partlatjak bolupdy – bu adamlary hakyky terroristler hökmünde mysal getirýärler we ýörite agent ulanyp durmuşa geçirýän gizlin operasiýalarynyň örän möhümdigini tekrarlaýarlar.
Olaryň jedelli synynyň esasy problemasy - agzalan adamlaryň hiç biriniň hakykatda ýörite operasiýalar arkaly tutulmandygyndadyr. Şu güne çenli biz hakyky howply terroristi, ýagny bir ýeri ýarjak bolýan, munuň üçin ýaragy, beýleki gerekli zatlary üpjün bolan we oňa ýörite operasiýanyň päsegl beren terroristini tapyp bilmedik.
Redaktoryň belligi: Azatlyk Radiosy Birleşen Ştatlaryň Adalat departamentiniň Milli howpsuzlyk bölüminiň wekili Dean Boýddanyň bu baradaky pikirni sorady. Ol Aronsonyň kitabyny okamandygyny, ýöne şu aşakdaky pikiri beýan edýändigini aýtdy:
Ilki bilen agentleri ulanyp geçirilýän ýörite gizlin operasiýalar hukuk goraýjylar tarapyndan ýüzýyllyklaryň dowamynda ulanylyp gelinýär.
Ol opersiýalar ähli görnüşli jenaýatlar: çaga pornografiýasy,korrupsiýa, buýrup adam öldürmeklik, narkotik jisimleriniň söwdasy ýaly jenaýatlarda-da ulanylyp gelinýär.
Ikinjiden, bellemekçi zadym: agentleri ulanyp, ýörite operasiýalary amala aşyrmaklyk howply terroristleri tutmakda hukuk goraýjylaryň ulanýan usullarynyň diňe biri.
Terrora garşy göreşde köplenç halatda ol usuldan peýdalanylanok. Beýle usuly ulanmaklyk ähli meselede hakyky faktlar esasynda durmuşa geçirilýär we derňewleriň esasynda takyklanýar.
Ýörite operasiýalar gerekli ýerinde, howply şahsyýetlerden jemgyýeti goramak üçin ulanylýar.
Üçünjiden, beýle operasiýalary gurnamak üçin olaryň kanuny jogapkärçilige görä geçirilmegi we ýokary derejeli resmileriň tassyklamagy zerur.
Üstesine, Birleşen Ştatlaryň kanunlary [adamlary] prowokasiýadan goraýar. Kanun esasynda, eger belli bir jenaýaty etmek niýeti ýok bolan adam [bu işe iteklense], onda oňa prowokasiýa edilen adam diýse bolar.
Ýöne ýörite operasiýalar hakyky terrorizme garşy ulanylýan hereketlerdir. Hökümet prowokasiýanyň bolmazlygy üçin iş alyp barýar.
Dördünjiden, sud diňlenişikleriniň we günä bildirişleriň birgiden ýazgylary bar. Federal sud we hukuk goraýjylar ýörite operasiýalary terrorizme garşy ulanmagy goldaýarlar.
Şonuň üçin prowokasiýa diýlip atlandyrylýan zat öz-özüňi goramak diýip hem atlandyrylyp bilner. Sebäbi 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndan soň terrorizm bilen baglanyşykly şahslary goramak ýatyryldy.
Iň soňunda aýtjak zadym, haýsydyr bir şahs nähilidir bir zorluk ýa terroristik akty amala aşyrjak bolsa, hukuk goraýjy organlar jemgyýetiň goragy üçin zerur hereketlere başlamaly bolarlar.
Bu ugurda hiç hili hereket etmän oturmak dogry zat däl, sebäbi bu belli bir adamlara özbaşdak ýa-da kimdir biriniň kömegi bilen zorluk etmäge ýol açan ýaly ýagdaý bolar.


text:
Daşkentdäki bazarlaryň administrasiýasy we Daşkendiň ýaşaýjylary şäherde açylan “Halka hyzmat” ýarmarkalarynyň paýtagtda azyk önümleriniň gymmatlamagynyň öňüni alandygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Daşkendiň ýaşaýjylarynyň sözlerine görä, adatça täze ýyl baýramyndan öň bahasy ýokarlanýan etiň, tüwiniň, mäşiň, ýumurtganyň, saryýagyň, şekeriň, unuň, gök önümleriň we miweleriň bahalary bu ýyl üýtgemändir.
Özbegistanyň resmi metbugaty bu ýagdaýy yzygiderli şöhlelendirýär. Metbugat muny üpjün eden zadyň ýurduň prezidentiniň bu hakdaky permanydygyny, hut şoňa görä paýtagtyň 12 sany daýhan bazarynda “Halka hyzmat” söwda ýarmarkalarynyň gurnalandygyny ýazýar.
Özbegistanyň habar agentliginiň 27-nji dekabrda ýaýradan maglumatyna görä, "Toşbazartaýýarlowsöwda" edarasy tarapyndan gurnalan “Halka hyzmat” kärhanasynyň kömegi bilen şäheriň 60 nokadynda ýarmarkalar açylypdyr. Olaryň hemmesinde-de plastik petekler bilen söwda edilýär.
Resmi agentligiň habaryna görä, paýtagtyň bazarlarynda açylan bu ýarmarkalarda söwdanyň üznüksiz dowam etmegi üçin respublikanyň dürli welaýatlaryndan esasan et, tüwi we beýleki azyk önümleri getirilýär.
Daşkent şäheriniň Sergeli etrapyndaky daýhan bazarynyň özüni tanyşdyrmak islemedik işgäriniň sözlerine görä, “Halka hyzmat” ýarmarkalaryndaky önümleriň welaýatlardan getiriliş tertibi üýtgemändir: “Gije lomaý bazarda daýhanlaryň özünden önümler arzan bahadan satyn alynýar. Adatça, daýhanlardan alnan bahanyň üstüne 10% goşulyp, öz ýarmarkalarymyzda satylýar. Şonuň üçin 6 sany ştat açyldy. Ştatdaky satyjylar harydy arzan bahadan satýarlar”.
Harytlar geçginli
“Awiasazlar” daýhan bazaryndan alnan maglumata görä, söwda ýarmarkalary ir sagat 8-den agşam sagat 19-a çenli işleýär. Bahalar arzan. Ýarmarkada dürli gök önümler satylýar. Etiň bir kilosynyň bahasy 12 müň sum (7 dollar töweregi) diýlip bellendi. Şol bahadan hem satylýar.
Daýhan bazarlarynyň administrasiýasyndan alnan maglumata görä, “Halka hyzmat” ýarmarkalarynyň ýerli ilat üçin iň oňaýly tarapy – plastik petekler bilen söwda etmek mümkinçiliginiň bolmagydyr. Sergeli daýhan bazarynyň işgäri: “Şonuň üçin biziň harytlarymyz öýläne ýetman, alnyp gutarýar. Häzir bazarymyzy giňeltmegiň üstünde işleýäris” diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Şeýle ýarmarkalary gurnan “Toşbazartaýýarlowsöwda” edarasyndan alnan maglumata görä, bu ýarmarkalaryň möhleti çäklendirilmedik.
Şu günlerde täze ýyl baýramy üçin Çorsu bazarynda söwda eden we “Halka hyzmat” ýarmarkasynyň hyzmatyndan peýdalanan daşkentli Şöwket Badalow söwda ýarmarkasyndaky bahalar barada şeýle diýdi: “Öz bazarlarymyzda edil ýumurtga ýaly soganyň bahasy 1000 sum (ýarym dollar) bolsa, ýarmarkada ondan uluragy 950 sum. Düýn men öz bazarlarymyzdaky etiň bahasyny-da soradym. Gara malyň etiniň kilosyny 16 müň sum (8 dollar töweregi) diýdiler. “Halka hyzmat” ýarmarkasynda bir kilo etiň bahasy 11 müň sum” (5,5 dollar töweregi).
Daşkentli ýene-de bir ýaşaýjy şäheriň bazarlarynda täze ýylyň öň ýanynda söwda ýarmarkalarynda satylmaýan harytlaryň bahalarynyň ýokarlanandygyny aýtdy. Bular, adatça, täze ýyl saçagyny bezeýän daşary ýurtlardan getirilýän tropik miweler we gyş paslynda Özbegistanda bolmaýan käbir miweler.
Özbegistanyň resmi habarlarynda aýdylmagyna görä, şu ýylyň mart aýynda başlanan “Halka hyzmat” söwda ýarmarkalarynda noýabr aýynyň ahyryna çenli jemi 15 milliard sumluk (6 million dollara golaý) azyk önümleri satylypdyr. Geljekde arzan bahadan satylýan önümleriň söwdasyny giňeltmek planlaşdyrylýar.


text:
«Bir sagat 18 minut» diýlip atlandyrylýan bu spektakl geçen ýylyň ahyrynda türmede arada çykan orsýetli adwokat Sergeý Magnitskiniň gündeligindäki ýazgylar esasynda döredilen spektakl. S.Magnitski geçen ýylyň oktýabrynda derňew izolýatorynda aradan çykypdy. Ol bu izolýatorda özüniň sud prosesine garaşyp bir ýyla golaý oturdy.
«Teatr Dok» atly teatryň resmileri tomaşyçylar tarapyndan ähli biletleri diýen ýaly satyn alnan we iki aý dowam eden bu spektaklyň diňe ýakynda tamamlanandygyny mälim etdiler.
Bu sahnalaşdyrylan spektakl häkimiýetleriň gurnamaly sudunyň ornuna gurnalan jemgyýetçilik sudy ýaly bir zat boldy. S.Magnitskiniň ölümi bilen bagly resmi diňlenişikler bolsa heniz öňde.
Realistik žandra goýlan bu dramada S.Magnitskiniň ömrüniň soňky günlerinde onuň gündeliginde beýan edilen sudýalardyr doktorlar sahnada peýda bolýarlar we özleriniň jogapkärçilikleri barada dawa edýärler. Tomaşaçylar we diskussiýalar
«Bir sagat 18 minut» atly bu spektaklyň režissýory Mihail Ugarow bu drama şeýle şowly bolar diýip garaşmandygyny aýdýar. Ol her gezek spektaklyň tamamlanmagynyň yzy bilen diskussiýalaryň bolýandygyny gürrüň berýär.
“Tomaşaçylar zalda galyp, biziň nähili ýurtda ýaşaýandygymyz, bu ýagdaýda näme etmelidigimiz ýaly meseleler barada gürrüň edýärler. Ýöne iň esasy zat, bu bolan wakanyň bizde muňa garşy durup biläýjek jemgyýetçilik pozisiýasynyň ýoklugy sebäpli ýüze çykanlygydyr” diýip spektaklyň režissýory M.Ugarow aýdýar.
“Biziň sahnalaşdyran spektaklymyz, goý, ol kiçijik bolsa-da, bu wakalar baradaky bir jemgyýetçilik pikiri bolup durýar. Bu spektakldan häkimiýetleriňem, prokuraturanyňam, sudlaryňam habary bar” diýip, M.Ugarow belleýär.
Bu gürrüňi edilýän spektakla Orsýetiň gazetlerinde we žurnallarynda-da synlar berildi. Spektakla hatda türmeleriň üstünden gözegçilik boýunça Jemgyýetçilik Komissiýasynyň başlygy Waleriý Borşew hem tomaşa etdi.
Spektaklyň režissýory M.Ugarow Orsýetiň häkimiýetleriniň bu spektakly dymyp garşy almaklarynyň olaryň öz bähbitlerinedigini aýdýar. Ol bu spektakla garşy ediljek islendik bir hereketiň olaryň haýryna we abraýyna bolmajakdynyny belleýär. «Sosial proýekt»
Spektaklyň görkezilen agşamlary her gezek tomaşaçylar we aktýorlar teatryň zalynda galyp, ondaky wakalar we ideýalar barada özara pikir alyşdylar. Diskussiýa gatnaşyjylar muny «sosial proýekt» diýip atlandyrdylar.
Şol diskussiýalara gatnaşan moskwaly tomaşaçylardan biri spektakla syýasy drama däl-de, adam durmuşynyň dramasy, ýagny, adamlaryň birek-birekden üzňeleşmekleriniň dramasy hökmünde garaýandygyny aýtdy.
Aslynda Orsýetde dokumental spektakllar adaty bir zat däl. Hakykatynda, «Bir sagat 18 minut» atly bu spektakl soňky ýyllar Moskwada görkezilen ikinji dokumental spektakldyr.
«Sentýabr dok» ady bilen görkezilen ozalky birinji dokumental spektakl hem hut şol «Teatr Dok» teatry tarapyndan goýlupdy. Ol 2004-nji ýylda Beslandaky mekdepde amala aşyrylan gyrgynçylygyň yzy bilen internetde peýda bolan hatlaryň esasynda döredilipdi. Sergeý Magnitski
Sergeý Magntitski jaýlanýar, 20-nji noýabr, 2009-njy ýyl.
Ikinji dokumental spektakla sebäp bolan 37 ýaşly adwokat S.Magnitski öz ölüminden öň tussaghanada ýazan ýüzlerçe hatlarynda özüne bildirilýän aýyplamalaryň ýerliksizdigini tekrarlapdy. Oňa salgyt galplyklarynda jenaýat aýyplamasy bildirilipdi.
Ol öz hatlarynda bu bildirilen aýyplamanyň Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň iki sany ofiseriniň jenaýatçylyklary barada beren şaýatlyk görkezmeleri üçin ar alma hökmünde özüne garşy gurnalan çäredigini öňe sürüpdi.
Maglumata görä, öz ömrüniň soňky güni S.Magnitski çakdanaşa güýçli garyn agyrysyndan ejir çekýändiginden şikaýat edipdir. Emma oňa tussaghanada medisina kömegi berilmän, ol eli gandally halda 1 sagat 18 minutlap tä ölýänçä idegsiz galdyrylypdyr.


text:
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew oppozisiýanyň üç sany deputatynyň işi boýunça sud prosesine özüniň täsir edip bilmejekdigini aýtdy.
Jalalabad şäherinde, oppozision “Ata-Žurt” partiýasynyň tarapdarlarynyň öňünde eden bu baradaky çykyşynda prezident Atambaýew bu partiýanyň liderleri Kamçybek Taşiýewe, Sadyr Japarowa we Talant Mamytowa bildirilýän aýyplamalar boýunça diňe suduň karar çykarmalydygyny nygtady.
Gyrgyzystanyň oppozision “Ata-Žurt” partiýasynyň bu üç lideri geçen ýylyň oktýabrynda köpçülikleýin bulagaýçylyk döretmek we häkimiýeti güýç bilen basyp almak synanyşyklarynda aýyplanyp tussag edildiler. Olaryň işi boýunça suduň hökümine şu hepdäniň anna güni garaşylýar.


text:
Şu hepdäniň başynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Owganystanyň Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşiniň başlygy Salahuddin Rabbani bilen duşuşdy.
Türkmenistan bu duşuşyk mahalynda garalan meseleler barada jikme-jik maglumat bermeýär. Emma muňa garamazdan, Owganystanyň Parahatçylyk geňeşiniň agzasy türkmen tarapynyň Owganystanda parahatçylygyň ornaşdyrylmagy, hatda owgan-talyban gepleşikleriniň geçirilmegi üçin ýardam bermegi teklip edendigini aýtdy.
Azatlyk Radiosy Owganystanyň Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşiniň agzasy Habybulla Faýzi bilen bu duşuşyk barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Saparyň dowamynda näme hakda gürrüň edildi?
Faýzi: Parahtaçylyk boýunça ýokary geňeşiň agzalary bir ýere sapar etse, ylalaşyk barada gürrüň edýärler. Türkmen resmileri bilen geçirilen duşuşyklarda hem owganara gepleşikler barada gürrüň edildi hemem Türkmenistan bilen Owganystanyň arasynda gatnaşyklary ösdürmek meselesi hem ara alnyp maslahatlaşyldy. Owgan wekilleri Türkmenistanyň hökümetinden Owganystanda asudalygyň ornaşmagy boýunça ýardam etmegi sorady.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňize görä, Türkmenistan Owganystanda parahatçylygyň ornaşmagy boýunça nähili kömek edip biler?
Faýzi: Türkmenistan geçen üç onýyllygyň dowamynda Owganystan bilen dostlukly gatnaşykda boldy. Owganystanyň üstüne kyn ýagdaýlar düşende, Türkmenistan owgan halkyny goldady we kömek etdi. Ýurtda parahatçylyk üçin bize näçe işleri ýerine ýetirmek zerur? Birinjiden, “Talyban” hereketi bilen ylalaşyk üçin gepleşik geçirmek gerek. Onuň üçin bir bitarap ýurtda gepleşik geçirilmeli. Türkmenistan hem musulman ýurdudyr. Olam edil Katar, Birleşen Arap Emirlikleri hemem Saud Arabystany ýaly owganara gepleşikleriň geçirilmegine mümkinçilik döredip biler we “Talyp” wekillerine-de jaý berip biler. Ýagny, ylalaşyk üçin gepleşikleriň geçirilmegine, olaryň azat-erkin gatnaşmagyna Türkmenistan pursat döreder, diýen tama bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan Owganystanyň ýaragly garşydaşlarynyň ýurduň hökümeti bilen ylalaşyga gelmegi üçin nähili täsir edip biler öýdýärsiňiz?
Faýzi: Türkmenistan “Talyp” režimi döwründe hem olar bilen gowy gatnaşyk saklady. Şonuň üçin Türkmenistan “Talybany” owgan hökümeti bilen ylalaşyk boýunça gepleşik geçirmäge razy edip biler diýip aç-açan aýtsa bolar.
Azatlyk Radiosy: Käbir maglumatlara görä, “Talyban” hereketiniň Türkmenistanda syýasy wekilhanasynyň açylmagyna mümkinçilik döretmäge türkmen resmileri razylyk bildiripdirler. Bu näderejede hakykat?
Faýzi: Biz Türkmenistandan, beýleki yslam ülkelerinden Owganystanda parahatçylyk boýunça kömek etmegi sorap gelýäris. Döwlet öz garşydaşlary bilen ylalaşyk üçin gepleşikleriň geçirilmegine ýardam etmegi haýyş edýär. “Talybanyň” Türkmenistanda syýasy wekilhanasy bolsun ýa bolmasyn, olaryň wekilleriniň Türkmenistanda owgan resmileri we Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşiň agzalary bilen ylalaşyk üçin gepleşik geçirmegi möhümdir. Owgan resmileri “Talyban” hereketiniň wekilleri bilen Türkmenistanda gönüden-göni duşuşyp gepleşik geçirse, onuň netije berjekdigine biz ynanýarys.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan şeýle söz berdimi?
Faýzi: Türkmenistan bu ugurda hyzmatdaşlyk etmäge söz berdi. Owganystanda durnuklylygyň ornaşmagy boýunça Türkmenistan kömek edýär. Türkmenistanyň Owganystan barada gowy niýeti bar.
Azatlyk Radiosy: Käbir synçylar Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşiň daşary ýurtlara edýän şeýle saparlarynyň netije bermeýändigini aýdýarlar, owgan hökümetiniň garşydaşlary bilen ylalaşyk üçin edýän tagallalaryňyzyň başa barmaýandygyny öňe sürýärler. Siz şeýle pikirler bilen ylalaşýarsyňyzmy?
Faýzi: Meniň pikirimçe, ynamsyzlyk bilen iş bitmez. Parahatçylyk boýunça ýokary geňeş ýurtda asudalygy ornaşdyrmak üçin ýadawsyz tagalla etdi we edýär. Üstünlikleri-de gazandy. Owganystanyň Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşine halkara jemgyýetçiligi hemaýat edýär. Goňşy ýurtlar hem goldaýar. Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşiň tagallasy bilen “Talybanyň” tussaglary erkinlige goýberildi.
Katar döwletinde “Talybanyň” syýasy wekilhanasynyň döredilmegi boýunça Ýokary geňeş uly rol oýnady. Arada Birleşen Arap Emirliginde hem “Talybanyň” ýolbaşçylary bilen Parahatçylyk boýunça ýokary geňeşiň wekilleri duşuşdylar. Bu ýurduň asudalygy üçin edilmeli işlerdi. Ýöne Owganystanda parahatçylygy bir günde ornaşdyrmak mümkin däl. Onuň üçin wagt gerek. Elbetde, ýakyn gelejekde Owganystanda asudalyk boýunça gowy gürrüňleri hem eşidersiňiz.


text:
Täze barlagyň netijesine görä, dünýäde hiç bir döwlet gender deňligini gazanyp bilmändir, emma olaryň köpüsi aradaky boşlugy doldurmakda az-kem öňegidişlik gazanypdyr.
Dünýä ykdysady forumy özüniň "Global gender boşlugy" atly ýyllyk hasabatynda soňky alty ýylyň dowamynda saglyk saklaýyş we bilim pudagynda erkekler bilen zenanlaryň arasyndaky deňsizligi azaltmakda uly ösüşiň gazanylandygyny mälim etdi.
Emma hasabat syýasy karar almaga ygtyýarlyk berýän wezipeleri eýelemekde zenanlaryň entegem kösençlik çekýändigini görkezdi.
Umuman aýdylanda, 2006-2012-nji ýyllar aralygynda barlanan ýurtlaryň 88 prosenti bu ugurda ösüş gazanypdyr, emma olaryň 12 prosentinde boşluk has hem ulalýar.
Hasabatda aýdylmagyna görä, ortaça alnanda, saglyk netijeleri boýunça boşlugyň 96 prosentden gowragy, bilim almakdaky boşlugyň bolsa 93 prosenti ýapylypdyr.
Muňa garamazdan, ykdysadyýetde orun almak boýunça boşlugyň 60 prosenti, syýasy mümkinçiliklerdäki boşlugyň bolsa diňe 20 prosenti doldurylypdyr.
Hasabat dünýä ilatynyň 90 prosentini jemleýän 135 ýurdy öz içine alýar.
Bu hasabat belli bir kompaniýalaryň geňeşlerindaki orunlaryň 40 prosentini zenanlara bermek barada Ýewropa Komissiýasynyň teklibi şowsuzlyga uçrandan birnäçe sagat soň ýaýradyldy.
Hasabat gender boşlugyny ýapmakda Skandinaw ýurtlarynyň öňde barýandygyny görkezdi.
Gazagystan özüniň geçen ýylky ornundan 18 basgançak ýokaryk çykyp, 31-nji orny eýeledi. Muňa bellenen aýlyk haklary boýunça gender boşlugynyň azaldylmagy we parlament bilen ministrliklerdäki wezipe orunlarynda zenanlaryň sanynynyň artdyrylmagy sebäp bolupdyr.
Moldowa alty orun ýitirip, 45-nji boldy. Bu ýurtda ykdysadyýete gatnaşyk we bu ugurdaky mümkinçilikler boýunça yzagaýdyşlyk bolupdyr.
Horwatiýa bir basgançak ýokaryk galyp, 49-njy orny eýeledi. Bu ýurduň ministrliklerindäki wezipelerde aýal maşgalalaryň sany az-kem ýokarlanypdyr.
Serbiýa 50-nji orun bilen Indeksde ilkinji gezek görkezildi.
Gyrgyzystan 10 orun ýitirip, 54-nji ýer aldy. Muňa esasan hem ykdysadyýete gatnaşyk we bu ugurdaky mümkinçilikler, şeýle hem saglyk bilen bilim pudagyndaky degişli görkezijiler boýunça yzagaýdyşlyklar sebäp bolupdyr.
Orsýet Gyrgyzystandan yza galyp, ýurtdaky ykydadyýete gatnaşyk we syýasy mümkinçlikler boýunça gender deňsizliginiň ýokarlanmagy sebäpli bir basgançak aşak gaýdyp, 59-njy orna düşdi.
Makedoniýa sekiz orun ýitirip, 61-nji boldy. Bu ýurtda ministrlik wezipelerinde zenanlaryň sanynyň ýokarlanmagy bellenen aýlyk haklary we çaklama gazanç deňligi boýunça peselişiň üstüni belli bir derejede örtüpdir.
Ukraina syýasy mümkinçilikler boýunça iň soňky 20 ýurduň arasynda ýerleşdirilen hem bolsa, ol umumy görkezijide 64-nji orny eýeledi.
Gürjüstan 85-nji orny aldy. Bu ýurtda ykdysadyýete gatnaşyk, saglyk we syýasy mümkinçilikler boýunça ösüş gazanylan hem bolsa, bilim almakdaky gender deňligi boýunça berlen baha peselipdir.
Ermenistan sekiz orun aşak gaýdyp, çaklama gazanç boýunça deňagramlylygyň juda peselmegi sebäpli 92-nji orunda ýerleşdirildi.
Täjigistan 96-njy orny eýelän hem bolsa, umumy bal boýunça öňküden az-kem ýokary galdy.
Azerbaýjan sekiz orun taýyp, 99-njy orna düşdi. Bu ýurtda orta bilimdäki gender deňligi boýunça yzagaýdyşlyk bar diýilýär.
Iň soňky orunlaryň birinde Eýran görkezilýär, ol çaklama gazanç boýunça deňagramlylygyň ýaramazlaşmagy sebäpli 127-nji orny eýeledi.
Pakistan bir orun ýitirip, 134-nji boldy. Bu ýurtda bellenen aýlyk haklary boýunça deňsizlik ýokarlanypdyr.


text:
Ýazyjynyň terjimehalyndan:
Okyjylar tarapyndan gyzgyn garşylanan "Ak maýanyň ýoluny" soňra Naryman Jumaýew tutuşlygyna "Jeýhun" romanyna girizýär. Kitap rus dilinde-de çap edildi.
1925-nji ýylyň 17-nji iýunynda Lebap welaýatynyň Dänew etrabynyň (häzirki Garaşsyzlyk) Boýnuzyn obasynda doglan. 7-8 ýaşlarynda ýakyn hossarlaryndan jyda düşüp, Halaçdaky çagalar öýünde terbiýelenýär. Mekdebi tamamlap, Kerkidäki peduçilişşä okuwa girýär. Bu okuw jaýyny Beýik Watançylyk urşynyň başlanmagynyň öň ýanynda tamamlaýar. 1941-nji ýyldan 1943-nji ýylyň ýanwaryna çenli Halajyň Gyzylaýak obasyndaky mekdepde mugallymçylyk edýär.
1943-nji ýyldan başlap, Beýik Watançylyk urşuna eli ýaragly gatnaşýar. Uruşdan ýeňişli dolanyp gelip, ýene-de Gyzylaýak obasynda — "Täze ýol" kolhozyndaky mekdepde işleýär. 1950-nji ýylda Türkmen döwlet uniwersitetini çaltlandyrylan (ekstrennyý) görnüşde okap tamamlaýar. Şondan soň Türkmendöwlet neşirýatynda redaktor, uly redaktor wezipelerinde zähmet çekýär.
1959-njy ýylda edebiýat baradaky düşünjelerini has-da giňeltmek maksady bilen Moskwadaky ýokary edebiýat kursuna girýär. Ony gutaryp gelenden soň, Aşgabat telewideniýesinde redaktor, "Sowet edebiýaty" (häzirki "Garagum") žurnalynda tankyt bölüminiň müdiri bolup işleýär.
Naryman Jumaýewiň ady agzalanda köpleriň aňyna ilki bilen onuň "Ýuwaş gelin" powestiniň düşmegi tebigydyr. Sebäbi bu eser esasynda döredilen ajaýyp film onlarça ýyl bäri ekranlardan düşmän gelýär. Şeýle hem bu powest rus, ukrain, belorus, latyş, gazak, täjik, iňlis, nemes, ispan, polýak we dünýäniň beýleki dillerine terjime edildi. Filologiýa ylymlarynyň doktory, professor Jora Allakow "Ýuwaş gelniň" üstünligini "Türkmen zenanlarynyň özboluşly, belent adamkärçilikli gylyk-häsiýetleri bilen tanyş bolmak islegi bu powestiň başga dillere geçirilmegine sebäp boldy" diýip teswirleýär.
Ýöne ýazyjynyň ähli döredijiligini şu poweste baglap goýmak, oňa bijebaşy etjek bolmak dogry däldir. Hakykatyň hatyrasyna edebi tankydyň "Ýuwaş gelni" öwgüli, haýran galmak bilen garşylamandygyny, tersine Saýlaw Myradow ýaly belli tankytçylaryň onuň köpsanly kemçiliklerini açyp görkezendigini, adybir filmiň ssenariýasynyň eserden esli tapawutlanyp, has şowly çykandygyny aýtmak gerek. Onsoňam ussat kyssaçynyň galamyndan kämil çeper eserleriň başga-da onlarçasynyň çykandygyny unutmak bolmaz."Ak maýanyň ýoly"
Eýsem, "Ak maýanyň ýoly" powesti okyjylaryň öz wagtynda şüwlümli okan eserleriniň biri dälmi näme? Jora Allakowyň şaýatlyk etmegine görä, Aman Kekilow Lebapdaky mugallymçylyk institutynda kafedra müdiri bolup işleýärkä "Sowet edebiýaty" žurnalynda çap edilen bu powesti okap çykmagy kärdeşlerine maslahat beripdir. Şonda meşhur alym, şahyr eseriň wakalarynyň juda dartgynlydygyny, özüne çekijidigini, gyzyklydygyny, okap gutarýançaň elden düşürip bolmaýandygyny nygtapdyr.
Okyjylar tarapyndan gyzgyn garşylanan "Ak maýanyň ýoluny" soňra awtor tutuşlygyna "Jeýhun" romanyna girizýär. Muny tankytçylar romanyň çeperçiligine zeper ýetirýän tär hasaplapdylar.
Naryman Jumaýew Beýik Watançylyk urşuna gatnaşyp, urşuň nägehanlygyny gözi bilen görýär, kynçylyklaryny, hupbatlaryny öz gerdeninde çekýär. Şonuň üçün-de ýazyjy uruş temasyna tutanýerli çemeleşip, "Ýeňiş hekaýaty" (1964), "Uruş ody" (1965) kitaplaryny çap etdirýär, "Aýdogdy Tahyrow" (1979) romanyny döredýär. Bu temadan döreden eserlerinde-de ýazyjynyň öz ýüzüniň, öz döredijilik tärleriniň aýyl-saýyl görünýändigini synçylar belleýärler.
Onuň çagalar üçin ýazan "Syrly gala" powestiniň ulular tarapyndanam gyzyklanyp okalandygy bellidir. "Kyýas" (1960), "Pagtabent" (1971), "Ussatlyk mekdebi" ýaly powestlerinde hem ýazyjy "Ýuwaş gelindäki" ýaly ýaşlaryň durmuşyny, iş aladalaryny, olaryň ahlak sypatlaryny suratlandyrýar.
Kyssaçy hekaýa žanryna-da uly üns beripdir. Şonda ol Anton Çehowdan görelde alypdyr. Onuň ilkinji hekaýalary studentlik ýyllarynda ýazylýar. Ýazyjynyň "Tämiz ýürek" (1952), "Agtaran tapar" (1953), "Mertlik" (1955) we beýleki nowellalary olar hakyndaky synlarda bellenilişi ýaly, awtoryň durmuşa synçylygyny, durmuşyň köp taraplaryny suratlandyrmaga ýykgyn edýändigini alamatlandyrdy.
Ýeri gelende aýtsak, Naryman Jumaýewiň çeper eserler döretmek höwesini çeper terjimeçilik işi oýarýar. Ol L.Tolstoýyň 14, M.Gorkiniň 16, A.Çehowyň 3 tomluk eserlerini terjime etmäge, redaktirlemäge işjeň gatnaşýar. Hususan-da M.Gorkiniň eserleriniň 3-nji tomuny ol ökdelik bilen türkmen diline geçirýär.Tirkelen ady - ýazyjy
Naryman Jumaýew döwlet sylaglary, hormatly atlar bilen läliksiredilen ýazyjy däl. Onuň adyna ýazyjy isminden başga tirkelen at hem ýok. Onuň "Ak maýanyň ýoly" (1957), "Pagtabent"(1967), "Ussatlyk mekdebi" (1977) powestleri iň gowy çeper eserlere yglan edilen konkurslarda ýörite baýraklara mynasyp bolupdy. (Şol konkurslaryň ýapyk geçirilýändigi üçin awtoryň adynyň öňünden belli bolmaýandygam ýazyjynyň haýryna bolandyr diýip çaklaýaryn.Ýene bir täsin zat: baýraklaryň her biriniň arasynyň göni 10 ýyla deňligi — A.B.) "Ýuwaş gelin" powesti bolsa 1963-nji ýylyň iň gowy proza eseri hökmünde "Družba narodow" žurnalynyň ýyllyk baýragy bilen bellenipdi.
Elbetde, Naryman Jumaýew Türkmenistanyň halk ýazyjysy diýen ada dirikä-de, häzirem mynasyp. "Ylham" seýilgähinde onuň heýkeliniň goýulmagy türkmen edebiýatyny ösdürmäge goşan goşandynyň ykrar edilmegi bolardy. Arman, resmiler onuň doglan gününiň 85 ýyllygynyň yz ýany uly dabara bilen açylan seýilgähde oňa orun bermegi zerur hasaplamadylar.
Ýazyjynyň "Uruş ody", "Syrly gala", "Ýuwaş gelin", "Ak maýanyň ýoly", "Pagtabent", "Jeýhun", "Welaýat" ýaly kitaplary Aşgabatda we Moskwada rus dilinde neşir edildi.
Meniň diplom ýolbaşçym, hormatly mugallymymyz Jora Allakowyň berýän maglumatlaryna görä, Naryman Jumaýew ömrüniň ahyrky ýyllarynda taryhy temany işlemeklige ymykly girişipdir. Onuň şahsy arhiwinde entek doly tamamlanmadyk iki sany göwrümli romany bar. Olaryň biri "Parfiýa" atlandyrylypdyr. Ýazyjy onuň "Çarhypelek" atly birinji kitabyny ýazyp gutarypdyr. Romanyň ikinji kitabynyň bolsa jikme-jik planyny düzmäge ýetişipdir. Bu eserden bölekler "Garagum" žurnalynda çap edildi.
Kyssaçynyň beýleki bir tamamlanmadyk romany "Ýeňliş" diýlip atlandyrylýar. Bu eser 17 bapdan hem epilogdan ybarat bolmaly eken. J.Allakowyň habar bermegine görä, ýazyjy seljuklar döwrüne bagyşlanan bu romanyň her babynyň süňňüni belläpdir. Arman, biwagt gelen ajal oňa bu niýet-maksadyny amala aşyrmaga, eseri ýazyp gutarmaga mümkinçilik bermändir. Ýazyjy 59 ýaşynda aradan çykýar.
Şahyr Bahargül Kerimowa Naryman aganyň: "Jesedimi Ýazyjylar birleşmesiniň jaýynyň içinden geçiriň. Şonda meniň ähli ýazyjy kärdeşlerim bilen baky hoşlaşdygym bolar" diýip wesýet edendigini, onuň bu haýyşynyň ýerine ýetirilip, soňky ýoluna şol ýerden ugradylandygyny tolgunmak bilen ýatlaýar.
Ussat kyssaçy Naryman Jumaýew hakynda ýazylan makalalardan, esselerden alnan setirler:"Türkmen edebiýatynyň uly ýazyjylarynyň biri Naryman Jumaýewiň döredijilik şahsyýeti-de öwrenilmäge mynasypdyr. Onda ýaşlara, ýaş ýazyjylara nusga bolar ýaly pursatlar az däl... Naryman Jumaýew biçak medeniýetli, mylakatly, az gürläp, köp diňlemegi halaýan adamdy. Emma edebiýat we sungat meseleleri hakda söz açylanda weli, oturyp bilmeýärdi. Özem onuň her mesele, her problema barada öz garaýşy, çuň delillendirilen ýörelgesi bardy. Onuň gep-sözünden edebi gözýetiminiň juda giňligi, durmuş tejribesiniň baýlygy duýlup durdy."Jora Allakow, "Edebiýat we sungat" 22.05.2009 ý."N.Jumaýew özüniň köpsanly hekaýalary, publisistik makalalary, powestleri, romanlary bilen okyjylaryň çuňňur söýgüsine mynasyp bolan ýazyjydyr... Döwrüň iň bir möhüm meselelerini aýny wagtynda duýup, gozgap we olaryň hakyky realistik çözgütlerini orta atyp, N.Jumaýew zamana bilen aýakdaş gidip bilýändigini subut etdi. N.Jumaýewiň döredijiligini başga bir ýazyjynyň döredijiligi bilen garyşdyrjak gümanyň ýok."Türkmen edebiýatynyň taryhy, Aşgabat, "Ylym", 1982-nji ýyl, 6-njy tom, 1-nji kitap, 265 sah.Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory.


text:
Penşenbe güni Çeçenistanda geçirilen harby operasiýalarda 12 sany ýaragly söweşijiniň öldürilendigi barada maglumat alyndy.
Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrow bu öldürilenleriň arasynda köp wagtdan bäri aňtalyp ýörlen söweşjeň liderlerden ikisiniň, ýagny doganlar Muslim we Huseýin Gakaýewleriň-de bardygyny aýtdy.
2010-njy ýylda prezident Kadyrowyň dogduk obasy bolan Sentroý obasyna ýaragly söweşijileriň eden hüjüminden soň, Ramzan Kadyrow doganlar Gakaýewleriň ele salynmagyna ýardam etjek maglumat üçin 10 million rubl pul sylagynyň beriljekdigini yglan edipdi.


text:
Düýn (01.07.2015) “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy, şeýle-de Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni mynasybetli Aşgabat şäherindäki “Milli söwda merkezi” döwlet kärhanasynda “Iň göreldeli saglygy goraýyş işgäri” atly bäsleşigiň jemleýji tapgyry geçirildi.
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň bilelikde guramagynda geçirilen bu bäsleşige Türkmenistanyň ähli künjeginden, şeýle-de Aşgabat şäherinden öz hünärine ezber lukmanlaryň 10-sy gatnaşdy. Lukmanlar üç şert boýunça özara bäsleşdiler. Bäsleşigiň ilkinji şertinde saglygy goraýyş işgärleri özleri bilen tanyşdyryp, raýatlaryň saglygyny goramakda, ynsan ömrüniň dowamlylygyny ýokarlandyrmakda alyp barýan işleri dogrusynda gürrüň berdiler.
Şeýle-de lukmanlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabyndan berlen soraglara jogap bermekde bäsleşdiler. Ahyrky şertde saglygy goraýyş işgärleriniň kärine ussatlygy boýunça berlen dürli soraglara jogap bermekleri ýeňijini kesgitlemäge mümkinçilik döretdi.
Çekeleşikli geçen bu bäsleşikde eminleriň beren bahalaryna görä “Iň göreldeli saglygy goraýyş işgäri” diýen ada Mary welaýatynyň Mary şäheriniň 3-nji saglyk öýüniň maşgala lukmany Ogulşirin Seýidowa mynasyp boldy.
Bäsleşigiň ýeňijisine Türkmenistanyň Kärdeşler Arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň diplomy hem-de Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň gymmat bahaly sowgady gowşuryldy. Bäsleşigiň ahyrynda Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň saglygy goraýyş ulgamynda alyp barýan işlerini wasp edýän “Arkadag” aýdymynyň dowamynda görkezilen wideorolik çäräniň ähmiýetini has-da artdyrdy.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani Waşingtonyň Owganystandan amerikan harbylaryny çykarmak işini haýallatmak baradaky kararyny makullady.
Ghani 7-nji iýulda eden beýannamasynda “ABŞ-nyň esasan hem terrorizme garşy söweşde berk we ynamdar partnýor hökmündäki möhüm roluny” nygtady.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama öz prezidentlik möhletiniň gutarmagyndan soň indiki ýylda Owganystanda ABŞ-nyň 8400 harbysyny saklanjakdygyny 6-nji iýulda yglan etdi.
Obama amerikan harbylarynyň Owganystandaky sanyny 2016-njy ýylyň aýagyna çenli häzirki 9800-den 5500 çenli azaltmagy planlaşdyrypdy.
Emma Obama Owganystanda howpsuzlyk ýagdaýynyň “howply” bolmagynda galýandygyny we “Talybany” wehim salýandygyny belledi.
Şeýle-de Obama Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň henizem talaba laýyk güýçli däldigini aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Owganystandaky konflikti soňlamagyň ýeke-täk ýolunyň Kabuldaky hökümetiň we “Talybanyň” arasynda syýasy gepleşik geçirmekdigini belledi.


text:
20-nji dekabrda Gyzyletrekde, ady dakylan mekdepde meşhur türkmen dilçisi, onlarça sözlügiň we okuw kitabynyň awtory bolan Maşşan Hamzaýewiň 100 ýaş toýy bellenilýär.
Türkmen dil biliminiň gözbaşynda duran iň görnükli dilçileriň biri hasaplanýan Maşşan Hamzaýew 1953-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli, ýagny 1965-nji ýyla çenli Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynda işleýär.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Maşşan aganyň 75 ýaş toýunyň sowet ýyllarynda döwlet derejesinde bellenilendigini, emma indi garaşsyz Türkmenistanda diňe mekdep derejesinde bellenilýändigini habar berdi.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen meşhur dilçiniň ylmy mirasy barada geçirilen söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Anna güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin general Waleriý Gerasimowy ýurduň harby güýçleriniň baş ştabynyň başlygy wezipesine belledi.
Munuň öňýany baş ştabyň ozalky başlygy Nikolaý Makarow prezidentiň permany bilen wezipesinden boşadylypdy. Emma onuň wezipeden boşadylmagynyň sebäpleri barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.
Anna güni prezident Putin Goranmak ministrliginiň düzümindäki başga-da birnäçe ýokary derejeli resmini wezipesinden boşatdy.
Goranmak ministrliginiň düzümindäki korrupsiýa bilen baglanyşykly ýakynda Putin goranmak ministri Anatoliý Serdýukowy-da wezipesinden boşadyp, onuň ornuna Sergeý Şoýguwy belläpdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň täze saýlanan Döwlet sekretary Jon Kerri Günbatar Ýewropa we Ýakyn Gündogar ýurtlaryna edýän saparynyň çäginde, duşenbe güni Londona bardy.
Kerriniň Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron we daşary işler ministri William Heýg bilen hem gepleşikleri geçirmegine garaşylýar. Gepleşikleriň dowamynda ABŞ-ÝB gatnaşyklary, Siriýa, Eýran we Demirgazyk Koreýa meselelerine hem serediljekdigi aýdylýar.
Londondan soň Kerri Berlina barar.
Rime etjek saparynyň dowamynda Kerri Siriýanyň oppozisiýasyny goldaýjy ýurtlaryň maslahatyna-da gatnaşar.
Bu maslahatda graždanlyk urşunyň weýrançylygyny başdan geçirýän Siriýadaky syýasy geçiş prosesi bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşylar diýlip garaşylýar.


text:
ABŞ-nyň statistiki maglumatlaryna görä, Hytaýdan we Hindistandan Amerika gelýän migrantlaryň sany Birleşen Ştatlara gelýän iň kän millet toparlary bolan meksikanlaryň sanyndan hem aňry geçdi.
ABŞ-nyň Ilat ýazuwy býurosynyň statistiki maglumatlary 2013-nji ýylda Birleşen Ştatlara kanuny we bikanun esasda 1.2 million adamyň gelendigini, 147 müň adamyň Hytaýdan, 129 müň adamyň Hindistandan, 125 müň çemesi adamyň bolsa Meksikadan gelendigini görkezýär.
Hytaýdan we Hindistandan gelýänleriň köpüsi iş ýa-da okuw wizalary bilen gelýär, Meksikadan gelýänleriň köpüsinde beýle dokument bolmaýar.


text:
Ýakynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Gündogar Ýewropada hem-de Kawkazda ýerleşýän käbir ýurtlara sapar edip, şol ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen dürli meseleler, şol sanda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada pikir alyşdy.
Azatlyk Radiosynyň Waşingtondaky habarçysy Hezer Maher Klintonyň bu sapary barada adam hukuklary boýunça ýokary derejeli amerikan diplomaty Maýk Pozner bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň Döwlet Sekretary Hillary Klintonyň ýakynda Gündogar Ýewropa we Kawkaza eden saparyna Döwlet departamentiniň özünde nähili baha berilýär?
Maýk Pozner: Meniň pikirimçe, umuman aýdylanda, bu sapar gaty gowy garşylandy. Bu sapar Klintonyň Döwlet sekretary hökmünde şol regionda ýerleşýän esasy ýurtlara baryp, özara bähbitli hem-de alada döredýän meseleler, şeýle-de gatnaşyklary ösdürmek barada pikir alyşmagy, graždan jemgýyetçiligi bilen duşuşmagy üçin gowy pursat boldy.
Meniň pikirimçe, Klinton bu saparyndan garaşylýan maksatlara ýetdi. Onuň bu sapary we geçiren duşuşyklary özara bähbitli meseleler barada gepleşikler geçirmäge hem-de gatnaşyklary artdyrmaga esas bolup hyzmat etdi.
Şol bir wagtyň özünde-de regionda adam hukuklary, graždan jemgýyetçiligi we demokratiýa boýunça talaplarymyzyň kadaly gatnaşyklaryň çäginde öňe sürülmeginiň dowam etdiriljekdigi hem mälim edildi.
Azatlyk Radiosy: Klintonyň sapara baran regionyndaky mundan bäş ýyl ozalky ýagdaý häzirkisinden has gowy ýalydy. Sebäbi ençeme ýurtlarda amala aşyrylan rewolýusiýalar şol ýurtlaryň käbirlerinde reformalaryň amala aşyrylmagyna sebäp bolupdy. Emma şu günki gün regionda käbir yzagaýdyşlyklaryň bardygyna göz ýetirmek mümkin. Siz şu nukdaýnazardan regiondaky ýagdaýlara nähili baha berýärsiňiz?
Maýk Pozner: Men ýurtlara baha bermekden saklanmak isleýärin. Emma, umuman aýdylanda, reňkli rewolýusiýalardan uly zatlara garaşylypdy. Olardan käbirleri garaşylan netijäni bermedi. Emma meniň bu mesele hakda aýtjak zadym: demokratiýany ornaşdyrmak prosesi belli bir möhlet ýa-da saýlawlar arkaly kesgitlenýän zat däl.
Uzak möhletli bolup biläýjek demokratiýalaryň döremegi oňa esas bolup hyzmat etjek bloklaryň döredilmegine baglydyr. Biziň häzirki döwürde şaýat bolýan zadymyz, belki-de, demokratiýany we institutlary döretmek işiniň wagt talap edýänligine göz ýetirilip başlanmagydyr.
Demokratiýany ýola goýmak üçin yzygiderli tagalla etmeklik zerurdyr. Döwlet sekretarynyň Krakowda eden çykyşynda hem aýdyşy ýaly, bu işi amala aşyrmak üçin ýylyň 365 gününde iş alyp barmak gerek.
Saýlawlar geçirileni bilen ýurtda güýçli sýyasy partiýalar, hakyky manyda garaşsyz media, ilatyň uly bir böleginiň internete elýeterliligi we zenanlaryň ýurdy dolandyryjy organlaryň bir bölegi bolmagy üçin zerur şertler bolmasa, şol ýurtlartyň käbirlerindäki ýaly ýagdaýlar ýüze çykýar.
Häzirki döwürde ähli güýçler, şol sanda biz birneme yza çekilip, demokratiýa esas bolup biläýjek şol bloklary iş ýüzinde nähili döredip bolar we uzak möhletli bolup biläýjek elementleri gurmak üçin nämeler etmeli diýlen mesele barada pikirlenýäris.
Azatlyk Radiosy: Hillary Klinton Azerbaýjana baryp gaýdandan soň, graždan aktiwistleri onuň Bakuwa saparynyň dowamynda metbugat azatlygy we graždan jemgýyetçiligi hakda o diýen berk çykyş etmänliginden şikaýat etdiler. Adnan Hajizade we Emin Milli ýaly blogerleriň türmede saklanmagy we Klintonyň Bakuwa eden saparynyň yzýany bilen beýleki žurnalist Aynulla Fatullaýewiň türme tussaglygynyň möhletiniň uzaldylmagy şol şikaýatlaryň dogrudygyny tassyklanokmy?
Maýk Pozner: Men Klintonyň Fatullaýew we türmede saklanýan blogerler bilen bagly meseläni galdyranlygyny bilýärin.
Döwlet sekretary adam hukuklarynyň ýagdaýy barada ýolbaşçylar bilen geçiren duşuşyklarynda hem-de halk köpçüliginiň öňünde eden çykyşlarynda alada bildirdi.
Men Hanym Klintonyň ýanynda däldim. Şonuň üçin bu soragy Klinton bilen Bakuwa baran adamlara bermek has ýerlikli bolardy.


text:
Çarşenbe güni pakistanly täsirli dini ruhanylardan biri Muhammad Tahir-ul-Kadri Yslamabatda hökümete garşy gurnalan demonstrasiýada eden çykyşynda parlament saýlawlarynyň geçirilişinde reformalaryň bolmalydygyny, emma saýlawlaryň yza süýşürilmeli däldigini nygtady.
Pakistandaky parlament saýlawlary, kanuna laýyklykda, şu ýylyň 17-nji maýyna çenli geçirilmeli.
Dini ruhany Muhammad Tahir-ul-Kadri paýtagt Yslamabatda yzygiderli üç günläp gurnalan demonstrasiýanyň üçülenji güni Twitter arkaly ýaýradan maglumatynda Pakistandaky parlament saýlawlarynyň ýakyn 90 günüň içinde gurnalmalydygyny nygtapdyr.
Çarşenbe güni protestçileriň öňünde eden çykyşynda ol Pakistanyň ýakyn taryhynda ilkinji graždan administrasiýasy hökmünde ýurdy dolandyrýan häzirki hökümetiň ýurduň ilatynyň ýaşaýşyny gowulandyrmak ugrunda zerur reformalary durmuşa geçirmän, öz wagtyny ýele sowrandygyny aýtdy.
“Siziň ygtyýaryňyzda doly 5 ýyl wagt boldy. Indi siz möhletiňizi tamamladyňyz. Siziň ýasama mandatyňyz tamamlandy, emma siz hiç bir iş bitirmediňiz. Indi siz ýasama saýlawlar arkaly ýene häkimiýet başyna kezzap adamlary getirmek isleýärsiňiz. Siz parlamenti ýene öz kontrollygyňyza almaga häzirlenýärsiňiz. Hut şu sebäpdenem bütin millet köçä çykdy” diýip, ruhany Muhammad Tahir-ul-Kadri nygtady.
“Parlamentde ogrular bar”
Şeýle hem, Muhammad Tahir-ul-Kadri öz çykyşynda parlamentiň içinde “ogrularyň” bardygyny aýdyp, olary ýurduň puluny Pakistanyň daşyna galp ýollar arkaly çykarmakda aýyplady.
Ol demonstrasiýa ýygnanan öz yzyna eýerijilere “Siziň arzuwyňyz ýakynlaşýar” diýmek bilen, olary öz talaplaryny tutanýerlilik bilen dowam etdirmeklige çagyrdy.
Ol pakistanly ozalky kriket ýyldyzy we belli oppozision syýasatçysy Imran Khany-da özleriniň bu protestine goşulmaga çagyrdy.
Şu hepdäniň başynda Pakistanyň “Adalat ugrundaky hereket” partiýasynyň lideri Imran Khan hem prezident Asif Ali Zardarini wezipeden çekilmäge hem-de parlament saýlawlarynyň anyk möhletini bellemäge çagyrypdy.
Täsirli dini ruhany Muhammad Tahir-ul-Kadri ençeme ýyllap Kanadada ýaşanyndan soň, ýakynda Pakistana dolanypdy. Ol özüne Pakistanyň harby toparlarynyň arka berýändigi barada aýdylan garaýyşlary ret etdi.
Habar agentlikleri onuň hökümete garşy media kampaniýasy üçin sarp edýän uly möçberdäki çykdajylaryny öz kisesinden toläp biljekdigini ýa bilmejekdigini sorag astynda goýupdylar.


text:
Ukrain harbylary öz güýçleriniň gündogardaky Donetsk şäheriniň aeroportuna, iki tarapyň arasynda sekiz gün ozal baglaşylan ýaraşyga garamazdan, orsýetçi separatistler tarapyndan edilen hüjümi yzyna serpikdirendigini aýdýar.
Şäher häkimiýetleri 13-nji sentýabrda aeroport töwereginden top sesleriniň eşidilendigini habar berdiler.
Donetsk şäheri separatistleriň kontrollugynda, aeroport bolsa hökümet güýçleriniň kontrollugynda ýerleşýär.
Separatistler we hökümet güýçleri bir-birini 5-nji sentýabrda baglaşylan ýaraşygy gaýta-gaýta bozmakda aýyplaýarlar.


text:
Medeniýet
Häzirki wagtda 2012–2016-njy ýyllarda Medeniýet ministrliginiň esasy işi Türkmenistanyň medeniýetini ösdürmek, medeniýet pudagynyň amatly şertlerini sazlamak, milletiň arasynda şahslary ruhy we medeni taýdan durmuşa geçirmek bolup durýar.
Döwletiň medeniýet babatdaky syýasatyny durmuşa geçirmek, ilkinji nobatda, dürli çäreleri halkara derejesinde geçirmekden ybaratdyr.
Şeýle-de, medeniýet pudagynda geçirilen ajaýyp çäreleriň hataryna Hytaý Halk Respublikasy, Germaniýa Federatiw Respubliksy, Koreýa Respublikasy, Ukraina, Belarus, Azerbaýjan Respublikasy bilen diplomatik gatnaşyklaryň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilen çäreleri hem belläp geçmelidiris.
Geçen ýyl Türkmenistanda EYR-yň, Belarusyň, Tatarystanyň, Türkiýäniň Medeniýet günleri geçirildi. Şeýle-de, Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň Awstriýanyň paýtagty Wenada, Russiýa Federasiýasynyň Astrahan şäherinde ýokary derejede geçirilendigini belläp geçmelidiris. Mundan başga-da, Özbegistanda Türkmen kinolarynyň günleri hem geçirildi. Şeýle-de, 2015-nji ýylda Mary şäheriniň Türki dünýäsiniň paýtagty diýlip yglan edilmegini hem-de “Gadymy Merw — dünýä medeniýetiniň merkezi” atly halkara maslahatyň geçirilmegini hem belläp geçmelidiris. Türkiýede geçirilen çäreler Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň çykyşy we Türkmenistanyň Prezidentiniň Türkiýe Respublikasyna bolan resmi saparyny belläp geçmelidiris.
Medeniýet hyzmatlarynyň hilini giňeltmek we ösdürmek üçin, ilaty kämilleşdirmek, döredijilik toparlarynyň repertuaryny täzelemek, muzeý we kitaphana gaznalaryny, medeniýet ulgamlarynyň işlerini sazlamak ugrunda yzygiderli işler alnyp barylýar. Şu günki günde ýurtda 11 sany döwlet teatry, 31 sany döwlet muzeýi, şeýle-de welaýatlarda 667 oba medeniýet we döredijilik öýleri hereket edýär. Olaryň işinde täze görnüşler we usullar ornaşdyrylýar.
Hususan-da, bu ulgamlaryň işiniň has-da täsirliligi, olaryň işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmak, esasan hem sebit derejesindäki wajyplygy üçin guramaçylyk-usulyýet kömegini bermekde ýörite topar döredildi. Şol topar welaýatlarda, medeni işlerini seljerilýän esasy ýerlerde iş saparlaryny alyp barýarlar, şol ulgamlaryň işgärleri bilen seminarlary guraýarlar, maslahat kömeklerini berýärler.


text:
Ýaponiýadan gowuşýan habarlarda ýer yranmasyndan we sunamiden zeper ýeten Fukuşima atom elektrik stansiýasynda roadiasiýanyň derejesiniň has ýokary galandygy we şu sebäpli ol ýerdäki işçileriň başga çere geçirilendigi aýdylýar.
Roýters habarlar gullugy Tokionyň Elektrik togy kompaniýasyna, AES-iň operatoryna salgylanyp, 2-nji reaktoryň binasynda radiasiýanyň kadaly derejeden 10 million esse köp toplanandygyny aýdýar.
Häkimiýetler bolsa, atom elektrik stansiýasynyň golaýyndaky deňizde radioaktiw ýoduň derejesiniň häzir normadan 1850 esse köpelendigini aýdýarlar.
BMG-niň Ýadro gözegçiligi gullugynyň başlygy Ýukiýa Amano ýapon AES-iniň krizisiniň entek soňlanardan gaty irdigini aýtdy.


text:
Anna güni Orsýetiň Döwlet Dumasy birinji okaýyşlykda kämillik ýaşyna ýetmedik çagalaryň arasynda gomoseksualizmiň wagyz edilmegini gadagan ediji kanunyň taslamasyny kabul etdi.
Bu kanunyň taslamasyny 388 deputat goldady we diňe bir deputat oňa garşy ses berdi. Bu täze kanun geýleriň we lesbianlaryň jemgyýetçilik ýerlerinde öz garaýyşlaryny açyk wagyz etmeklerini we parad geçirmeklerini gadagan edýär.
Bu düzgüniň bozulan halatynda, kanun aýry-aýry şahsyýetlere 5 müň rubla çenli, guramalara bolsa 500 müň rubla çenli jerime salynmagyny göz öňünde tutýar. Bu kanunyň taslamasy indi Orsýetiň parlamentiniň ýokarky palatasy we prezident tarapyndan tassyklanylmaly.
Birleşen Ştatlar Orsýetiň bu kanunynyň geýleriň, lesbianlaryň, biseksuallaryň we transseksuallaryň hukuklaryny çäklendirýändigini aýdyp, muny tankyt etdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhmedow täze kitabyny tamamlady we türkmenistanly aýallaryň 120 ýyl ozal hem tigir ýaryşyna gatnaşandyklaryny aýtdy.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow golaýda gysga wagtlyk dynç alyşda bolanda täze kitabyny tatamlapdyr we bu kitap eýýäm çapdan çykypdyr.
Perzident Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly kitabynyň 5-nji tomuny ýazyp gutarandygyny aýtdy.
Ol hökümet başlygynyň orunbasarlarynyň we beýleki ýolbaşçylaryň ýurtda täze okuw ýylynyň başlanmagy bilen bagly geçirilýän dabaralara gatnaşyp, okuw jaýlaryna özüniň täze tamamlan kitabyny sowgat bermeklerini tabşyrdy.
Şeýle-de Berdimuhamedow güýz paslynyň ilkinji güni köp sanly türkmenistanlynyň ekologiýa taýdan arassa ulag bolan welosipedli ýörişe gatnaşjakdygyna ünsi çekdi.
Ol welosipedçileriň ilkinji jemgyýetiniň Aşgabatda 1894-nji ýylyň 5-nji aprelinde, 120 ýyla golaý ozal döredilendigini aýtdy. Prezidentiň tassyklamagyna görä, bu jemgyýet döredileninden bir ýyl soň welosipedçileriň ilkinji ýaryşynyň hem geçirilendigini, şondan hem Türkmenistanda welosided ýaryşlarynyn başynyň başlanandygyny habar berdi.
Berdimuhamedow: «Şol geçirilen ýaryşda ähli wedosipedçileriň ýarysynyň zenanlar bolandygyny hem men şu taýda buýsanç bilen belläsim gelýär» diýdi.
Türkmen prezidenti bu fakty Türkmenistanda adamlaryň welosiped sporty, tigir sürmek bilen köp wagtdan bäri meşgullanýandyklaryna delil hökmünde ýatlady.
Mälim bolşy ýaly, G.Berdimuhamedow ýurtda welosipedçiligi täzeden ornaşdyrmagyň we ösdürmegiň inisiatory bolup çykyş edýär.
Emma käbir tankytçylar, hususan-da ýerli synçylar Türkmenistanyň howa şertleriniň tigir sürmek üçin, bu ugurda ýaryş geçirmek üçin o diýen ýaramly däldigini aýdýarlar.
Şeýle-de ýurduň ýollarynda tigir sürmegiň howpludygyny, adamlaryň köpüsiniň bu sporta gurbunyň çatmaýandygyny, sportda mejbur etmegiň bolmaly däldigini aýdaýanlar bar.
Galyberse, türkmen jemgyýetinde aýal-gyzlaryň welosiped sürmeginiň halk köpçüligi tarapyndan beýle bir oňlanylmaýandygyny aýdyp, golaýda Azatlyk Radiosynda çykyş edenler hem boldy.


text:
Çarşenbe güni Bagdatda bolan bomba partlamalarynda azyndan 21 adam öldi we onlarçasy ýaralandy. Partlamalaryň aglabasy şaýy musulmanlarynyň ýaşaýan territoriýasynda ýüze çykdy.
Yragyň polisiýa resmileriniň berýän maglumatyna görä, hüjümleriň biri Sadria etrapçasynyň merkezinde bolupdyr. Bazarda bolan bu partlamada söwda edýän bäş adam öldi we başga-da ençemesi ýaralandy.
Bomba hüjümleriniň beýlekileri Şaab, Tobçi, Karrada, Azamiýah we Amil etrapçalarynda amala aşyryldy.
Şu ýylyň aprel aýynda Yragyň demirgazygyndaky sünnileriň protest geçirýän lagerine gazaply howpsuzlyk reýdleri geçirileni bäri, ýurtda ýowuzlyklar barha möwjeýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň maglumatyna görä, şondan bäri Yrakda 5 müň 500-den gowrak adam heläk bolupdyr.


text:
Resmiler pakistan goşunynyň demirgazyk-günbatar owgan serhedine golaý ýerlerde bir hepdeläp edilen howa we gury ýer hüjümlerinde 80 jeňçini öldürendigini aýdýar.
Harby resmiler 22-nji martda Haýber tire etrabynda bolan çaknyşyklarda azyndan 7 esgeriň heläk bolandygyny hem aýtdylar.
Goşunyň metbugat wekili Asim Bajwa öz twitter hasabynda Haýberde terrorçylaryň öz bazalaryndan bosdurylandygyny, olaryň serhede gaçýandaklaryny ýazdy.
Ol şu wagta çenli 80 terrorçynyň öldürilendigini, 100 çemesiniň bolsa ýaraly bolandygyny aýtdy. Bu sanlar garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanylmaýar.


text:
Sişenbe güni giçlik BMG-niň Baş Assambleýasy halkara ýarag söwdasyny kadalaşdyrmaklyga gönükdirilen ilkinji ylalaşygyň taslamasyny oňlap ses berdi.
Bu baradaky dokumenti Birleşen Milletler Guramasyna agza 193 ýurtdan 154-si goldap ses berdi we ol sesleriň köplügi bilen kabul edildi.
Ýarag söwdasyny kadalaşdyrmak baradaky bu ilkinji halkara dokumentine diňe Eýran, Demirgazyk Koreýa we Siriýa garşy ses berdi. Ses bermekden saklanan galan 23 ýurduň arasynda Orsýet hem bar.
Halkara derejesinde ýarag söwdasyny kadalaşdyryjy şeýle şertnamanyň taýýarlanmagy üçin dünýäniň dürli ýurtlarynyň hökümetleri we ekspertleri on ýyldan gowrak wagtyň dowamynda iş alyp bardylar.
Onuň maksady ýaraglaryň terrorçylaryň, bikanun söweşijileriň we jenaýatçy toparlaryň eline düşmeginiň öňüni almakdan ybarat.


text:
Birleşen Ştatlar eýranly resmileriň sekizisine garşy täze sanksiýalary girizdi. Bu sanksiýalar Eýranyň 2009-njy ýylda bolan dawaly saýlawlaryndan soňky hukuk bozulmalary üçin girizilýär.
Täze sanksiýalar amerikanlaryň Yslamçy Rewolýusiýa goragy korpusynyň komandiri Mohammad Ali Jafari, häzirki aňtaw ministri Mostafa Mohammad Najjar dagy bilen biznes etmegini gadagan edýär.
Birleşen Ştatlaryň Hazyna departamentiniň çap eden beýanatynda bu resmileriň saýlawlaryň netijeleri baradaky köpçülikleýin demonstrasiýalar mahalynda protestçilere garşy ulanylan we olaryň käbiriniň ölümine sebäp bolan aşa zorluk üçin jogapkärdigi aýdylýar.


text:
Çarşenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Aşgabada sapara baran Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça kömekçisi Robert Bleýk bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikde taraplar türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň möhüm ugurlary barada pikir alyşdylar.
Mundan daşary, gepleşikde Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz proýekti, şeýle hem “Demirgazyk-Günorta” halkara transport koridory we Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demirýol liniýasy bilen baglanyşykly möhüm proýektler-de üns merkezinde boldy.
Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Robert Bleýkiň duşuşygyna ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçisi Robert Pattersonyň hem gatnaşandygy habar berilýär.


text:
Yrak resmileri Bagdatdaky katolik ybadathanasyna zabt edilende azyndan 52 adamyň öldürilendigini aýdýarlar.
Ol ybadathanada jeňçiler 120 hristiany zamun alypdylar. Howpsuzlyk güýçleri şol adamlary boşatmak üçin operasiýa geçirdiler.
Jeňçiler ybadathana barmazdan öň, ilki aksiýa çalşylýan ýere hüjüm etdiler.
Yragyň içeri işler ministriniň orunbasary, general Huseýin Ali Kamal bu hüjümde 52 adamyň öldürilendigini, 62 adamyň bolsa ýaralanandygyny aýtdy.
Öldürilenleriň arasynda bir ruhany we 10 polisiýa işgäri hem bar. Ýaralananlaryň köpüsi aýallar.
Pop Benedikt bu hüjümi ýazgaryp çykyş etdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Beýik Britaniýa we Kanada ýadro programmasy sebäpli Eýranyň garşysyna täze sanksiýalary girizdiler.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň aýtmagyna görä, girizilen bu çäreler Eýrana, onuň girdeji çeşmelerine we alyp barýan bikanun işlerine görkezilýän gysyşyň ep-esli derejede artdyrylmagy hasaplanýar.
Prezident Barak Obama Eýranyň nebit we tebigy gaz senagatyna garşy gönükdirilen sanksiýalary giňeltmek barada permana gol çekdi. Tährana gelýän girdejiniň 70 prosenti nebit-gazdan gelýär.
Waşington şeýle hem baýlyklary doňdurylmaly edilen adamlaryň we kompaniýalaryň sanawyna ýene 11 ady goşdy.
Klintonyň aýtmagyna görä, Eýranyň nebit-himiýa senagatynyň nyşana alynmagyna sebäp bolan zat Tähranyň nebit arassalamakda bu sektordan peýdalanmagy artdyranlygy. Klinton bu barada şeýle diýdi:
—Prezident Barak Obama bir permana gol çekdi. Munda ilkinji gezek Eýranyň nebit-himiýa senagaty ýörite nyşana alynýar. Eksportdan gelýän girdejiniň, sanksiýa girizilen işler üçin gerekli importa gidýän çykdajylaryň möhüm çeşmesi şu.
“Pul ýuwýan sektor”
Birleşen Ştatlaryň maliýe ministri Timoti Geitner hem Waşingtonyň Eýranyň maliýe sektroyna ilkinji nobatda pul ýuwýan sektor diýip, alada bilen garaýandygyny bildirdi.
Geitneriň aýtmagyna görä, Eýran bilen söwda işlerini alyp barýan kompaniýalaryň, banklaryň özleriniň bu işleriniň töwekgelçiliklidigi barada berk oýlanmagy gerek:
—Siz, dünýäniň niresinde hem bolsa, maliýe guramasy bolsaňyz, Eýranyň Merkezi banky, onuň ýurduň içinde ýa daşynda işleýän başga bir banky bilen transaksiýa işlerini alyp barýan bolsaňyz, onda onuň bikanun işlerine – ýadro ýaraglaryny edinmek ugrundaky synanyşyklaryna, terrorizmi goldamagyna, sanksiýalardan sypmak üçin degişli maliýe guramalaryny aldawa salmagyna goşant goşýan bolmagyňyz mümkin.
Birleşen Ştatlar Eýranyň bank ulgamy bilen gatnaşygy tutuşlaýyn kesenok. Bu işiň nebitiň bahasynyň ýokarlanmagyna getirip, ýaňy ýola düşüp gelýän ykdysadyýete zyýan ýetirerinden gorkulýar. Ýöne, Geitneriň aýtmagyna görä, Eýranyň Merkezi bankynyň welin, nyşana alynmagy mümkin.
Täze sanksiýalara sebäp bolan zat Halkara atom energiýasy gullugynyň 8-nji noýabrda çykaran täze hasabaty. Bu hasabatda Eýranyň ýadro programmasy göni ýarag önümi bilen baglanyşdyrylýar.
Eýran bu hasabaty esassyz diýip ret edip, öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlar üçindigini gaýtalady.
Orsýet sişenbe güni täze sanksiýalary "kabul ederliksiz we bikanun" diýip tankytlady. Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň beýannamasynda sanksiýalaryň "Eýran bilen dialoga girişmek şansyna päsgel bermegi mümkin" diýilýär.
Britaniýa, Fransiýa we Kanada
Londonda bolsa britan hökümeti duşenbe güni özüniň maliýe sektorynyň Eýran banklary bilen gatnaşygyny kesýändigini bildirdi. Ýurduň maliýe ministri Jorj Osbornyň aýtmagyna görä, Eýranyň banklary bilen gatnaşygyň kesilmegi Tähranyň atom ýaraglaryny edinmek baradaky tagallalarynyň öňüni bökdär:
—Biz Beýik Britaniýanyň maliýe sistemasynyň Eýranyň bank ulgamy bilen bolan gatnşyklarynyň ählisini kesýäris. Muny etmegimiziň sebäbi Eýran banklarynyň onuň harby maksatly ýadro ýaraglary programmasynda eliniň bardygy hakdaky halkara subutnama. Biz bu işi howpsuzlygy diňe tutuş dünýäde däl, eýse Beýik Britaniýanyň milli howpsuzlygyny hem gowulandyrmak üçin edýäris.
Kanada hem Eýran bilen, şol sanda onuň Merkezi banky bilen bolýan transaksiýalary duruzjakdygyny bildirdi. Hökümet şeýle hem nebit-himiýa we nebit-gaz senagatynda ulanylýan ähli harytlaryň Eýrana eksportyny haýal etmän gadagan etjekdigini aýtdy.
Fransiýa hem Eýranyň garşysyna "ozal bolmadyk möçberde" sanksiýalara çagyryp, Eýrandan nebit satyn almagy kesmegi, onuň Merkezi bankynyň baýlyklaryny doňdurmagy teklip etdi.
Diplomatlaryň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşiginiň Eýranyň garşysyna göz öňünde tutulan täze çäreleriniň 1-nji dekabrda ministrleriň duşuşygynda belli edilmegi ähtimal.


text:
Fransiýanyň port şäheri Kalaýsyň polisiýasy 29-njy iýulda Ýewrotunel terminalynyň ýanynda maşyn uran sudanly migrantyň jesedini tapandygyny aýtdy.
2 müňden gowrak migrant, Fransiýadan Britaniýa aşmak üçin, Kanal ötügine girmäge synandy diýip, fransuz häkimiýetleri 28-nji iýulda habar berdiler.
"Bu soňky bir ýarym aýda edilen geçiş tagallasynyň iň ulusy boldy» diýip, Ýewrotuneliň sözçüsi aýtdy.
"Biziň howpsuzlyk işgärlerimiziň ählisi, 200 adama golaý, şeýle-de polisiýa kömege çagyryldy» diýip, ol aýtdy.
Ýerli resmi ötügiň girelgesinde alty migrantyň ýaralanandygyny aýtdy.
"Öten agşam bu ýere 2100 çemesi migrant girdi, olaryň 1900 sanysy derrew yzyna çykaryldy, 200 sanysy tussag edildi» diýip, ýerli resmi aýtdy.
Iýun aýynyň başyndan bäri, bu tunele girjek bolup, sekiz migrant heläk boldy. 28-nji iýuldaky geçiş synanyşygy tutuş gün ýol hereketiniň gijikmegine sebäp boldy.


text: Gündogar Ukrainada separatistleriň gözegçiligindäki Donetskde käbir ýaşaýjylar bombadan goranyş ýerasty bukularda özlerine pena tapdylar. Olar wagtlaýyn bir ýagdaý hökmünde tapan öz çykalgalaryndan indi bir ýyla golaý wagt bäri peýdalanyp gelýärler. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň “Nastoýaşeýe Wremýa” TW programmasyndan Petr Şelomowskiý 40 adama, şolardan hem ýarysy çagalara pena beren şeýle ýerzeminleriň birine baryp gördi. Olar ýerzemindäki wagtlaýyn öýünde ýeter-ýetmezçilikli şertlerde gün görýärler.


text:
Türkmenabatda tamamlanan sport gimnastikasy boýunça Türkmenistanyň çempionaty ýurdumyzyň sebitleriniň birnäçesinden we Aşgabatdan sportuň bu görnüşiniň ussatlarynyň 80-e golaýyny bir ýere jemledi. Medallar ugrundaky esasy göreş aşgabatlylaryň we ýer eýeleriniň arasynda ýaýbaňlandyryldy diýip, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi habar berýär.
Türgenler III ulular derejesinden başlap, sport ussatlarynyň toparyna çenli bäş toparda ýurdumyzyň iň güýçli gimnastikaçysy diýen ady almak ugrunda bäsleşdiler. Erkek kişiler sport gimnastikasynyň 6 ugrunda — eliňi diräp bökmek, parallel bruslarda, halkalarda maşklary ýerine ýetirmek we beýleki ugurlarda bäsleşdiler. Bu ýerde birinji ýerleriň ählisini eýelemegi başaran türkmenabatly türgenler has erjellik görkezdiler.
Şeýlelikde, Marufjan Açylow (sport ussatlar topary), Maksat Maksidow (sport ussatlygyna dalaşgär), Begenç Bäşimow (I ulular derejesi), Ramazan Hasanow (II ulular derejesi) we Süleýman Bazarow (III ulular derejesi) ýeňiji boldular. Galyberse-de, ýer eýeleri beýleki baýrakly orunlaryň ählisini diýen ýaly eýelemegi başardylar. Bu ýerde aşgabatly gimnastikaçylar diňe bir kümüş medal bilen oňmaly boldular — B.Myratjanow (I ulular derejesi).
Türkmenabatly türgenleriň üstünlik gazanmagy bu ýerde döwrebap sport binýady hereket edýändigini, şeýle hem türgenleriň halkara okuw-türgenleşik ýygnanyşyklaryna yzygiderli gatnaşýandygy bilen düşündirilýär. Ine, ýurdumyzyň çempionatynyň öňüsyrasynda hem Lebabyň erkekler ýygyndysy Almaty şäherinde (Gazagystan) okuw-türgenleşik ýygnanyşygynda boldular.
Gyz Türkmenistanyň çempionatynyň medallary ugrunda ýaryşlaryň dört görnüşinde — eliňi diräp bökmek, dürli belentlikdäki bruslarda maşklary ýerine ýetirmek we beýleki görnüşlerde bäsleşdiler. Bu ýerde aşgabatlylar birinji orunlaryň bäşden dördüsini eýelemegi başaryp, öz sport ussatlyklaryny görkezdiler. Hormat münberiniň ýokarky basgançagyna Maýsa Kulyýewa (sport ussady), Sadap Berdiýewa (sport ussatlygyna dalaşgär), Aýgül Matjiýewa (II ulular derejesi) we Lisana Sadrttinowa (III ulular derejesi) aldylar.
Ýer eýeleri diňe I ulular derejesindäki gimnastikaçylaryň toparynda ýeňiş gazanmagy başardylar. Bu ýerde Zarina Narbaýewa baş baýraga mynasyp boldy.


text:
Täjigistanyň Hojant şäherinde bolan partlamada 4 adam heläk boldy diýip, Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy habar berdi. Olardan 2 adam Içeri işler ministrliginiň gullukçysy. Hüjümi amala aşyran we ýene bir adam hem heläk boldy. 25 adam ýaralandy.
Hüjümi Guramaçylykly jenaýatçylaga garşy regional edaranyň alnynda janyndan geçen maşyn bilen amala aşyrdy. Ýeňil maşynda goýlan partlaýjy serişde edara jaýyna hem zyýan ýetirdi.
Mundan öňinçä Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon 25 sany howply jenaýatçynyň paýtagt Duşanbedäki türmeden gaçandygy sebäpli Içeri işler ministrliginiň birnäçe jogapkär wekilini işden boşadypdy.


text:
Türkmenistanda ýaşaýan etniki özbekleriň Özbegistandaky öz dogan-garyndaşlaryny görmekleri, olar bilen didarlaşmaklary üçin türkmen-özbek araçägini wiza düzgüni bolmazdan 3 günlük geçmäge resmi taýdan rugsat berilýändigi aýdylýar.
Emma Türkmenistanda ýaşaýan käbir etniki özbekler Özbegistandaky dogan-garyndaşlaryny görmäge gitmekde käbir bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny aýdýarlar.
Bu barada Lebap welaýatynda ýaşaýan ildeşimiz 53 ýaşly kärendeçi Patma Hudaýbergenowanyň habarçymyz Soltan Açylowa gürrüň berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Kipriň banklary maliýe krizisi bilen baglanyşykly iki hepdeläp ýapylanlaryndan soň, şu gün gaýtadan açyldylar.
Kipriň banklary uly möçberde daşaryk pul çykarylmagynyň öňüni almak maksady bilen 16-njy martda bank hasaplarynyň aglabasyny wagtlaýynça doňdurypdy.
Kipriň häkimiýetleriniň bu çäklendirmeleri Kipriň halkara banklaryndan karz almak planlary bilen baglanyşykly girizildi.
Şu hepdäniň duşenbe güni Kipriň häkimiýetleri belli bir şertler esasynda halkara banklaryndan 10 milliard ýewro karz almak meselesi barada bu banklar bilen ylalaşyga geldi.
Bu ylalaşyga laýyklykda, Kipriň belli bir banklaryndaky hasaplarda saklanýan 100 müň ýewrodan ýokary pul goýumlaryna uly derejede salgytlar salnar.