c: text/html

text:
Şu hepdede BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýy boýunça diňlenişik geçirilýär. Türkmenistan tarapyndan bu diňlenişige ençeme ministrlikleriň we döwlet edaralarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşýandygy habar berilýär. Resmi maglumata görä, Türkmenistanyň resmi toparynyň Ženewa edýän bu sapary 28-nji aprele çenli dowam etdiriler.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde geçirilýän şeýle diňlenişikleriň maksady näme? Şeýle maslahatlar Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýyna nähili täsir ýetirýär?
Azatlyk Radiosy şeýle maslahatlara gatnaşýan guramalaryň biri bolan Türkmenistanyň daşynda hereket edýän “Türkmenistanyň demokratik graždan bileleşigi” atly hökümete degişli bolmadyk guramanyň ýolbaşçysy Wýaçeslaw Mämedow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýy barada döwürleýin hasabatyň diňlenýändigi barada habar berilýär. BMG-niň bu diňlenişikleri barada maglumat berseňiz. Şeýle maslahatlar näme maksat bilen geçirilýär?
Wýaçeslaw Mämedow: Bu çäre dünýä ýurtlarynda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada yzygiderli maglumat berlip durmagyny göz öňünde tutýar. BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşi şeýle diňlenişikleri geçirmek arkaly ýurtlaryň adam hukuklaryny berjaý etmek boýunça amala aşyrýan resmi çärelerine syn edýär. Şeýle diňlenişikler, adatça, 3-4 ýyldan bir gezek geçirilýär. Tükmenistan boýunça soňky diňlenişik 2008-nji ýylda geçirlipdi. Şonda BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde Türkmenistan boýunça ilkinji resmi hasabat diňlenipdi.
Azatlyk Radiosy: Bu maslahata diňe resmi wekiller gatnaşdyrylýarmy ýa-da hökümete degişli bolmadyk guramalaryň agzalary-da goýberilýärmi?
Wýaçeslaw Mämedow: Şeýle maslahatlara, esasan, Geňeşiň agzalary we ýurtlaryň resmi wekilleri gatnaşdyrylýar. Hökümete degişli bolmadyk guramalaryň agzalary, halkara guramalaryň agalary hem gatnaşyp bilýärler, emma olara hasabatyň mazmuny boýunça diskussiýalara gatnaşmak hukugy berilmeýär olar göni sorag hem berip bilmeýärler.
Azatlyk Radiosy : Onda jemgyýetçilik guramalary şeýle maslahatlarda öz tekliplerini nädip öňe sürýärler? Olaryň problemalary gozgamagy üçin nähili mümkinçilikler bar?
Wýaçeslaw Mämedow: Munuň üçin ýörite çäreler geçirilýär. BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde resmi maslahatlaryň geçirilmeginden ozal bu geňeşiň agzalary, adatça, jemgyýetçilik guramalary bilen duşuşýarlar we problemalar boýunça garaşsyz garaýyşlar bilen tanyşýarlar. Türkmenistandaky ýagdaý boýunça türkmen aktiwistleri bilen şeýle duşuşyk mart aýynyň aýagynda Ženewada geçirildi.
Azatlyk Radiosy: Hökümete degişli bolmadyk türkmen guramalary şu sapar nähili problemalary gozgadylar?
Wýaçeslaw Mämedow: Ýyllar boýy dowam edýän problemalaryň ençemesi gozgaldy. Ilkinji nobatda aýallaryň hak-hukuklarynyň depelenmegi, tussag astyndaky adamlaryň gorkuzylmagy we gynalmagy, kanuny goraýjylaryň eden-etdilikleri, hereket azatlygynyň çäklendirilmegi, din azatlygyna basyş edilmegi, goşa raýatlyga eýe bolan 50 müňe golaý adamyň kynçylyklara sezewar edilmegi bilen bagly problemalar gozgaldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen resmileri halkara jemgyýetçiligi bilen adam hukuklary meselesini ozalky ýyllara garanda has köp maslahat edip başladylar. Bu ýurtda ynsan hukuklarynyň berjaý edilişine iş ýüzünde nähili täsir ýetirdi?
Wýaçeslaw Mämedow: Gynansak-da, şeýle maslahatlaryň köpelmegi Türkmenistanda adam hukuklarynyň gowulanmagyna getirmedi. Türkmen resmileri ýurtda ähli azatlyklary kepillendirýän kanunlaryň bardygyny ýatlatmak bilen çäklenýärler. Emma resmi derejede edilýän beýannamalar hakyky ýagdaýdan tapawutlanýar. Şeýlelikde Türkmenistanda adam hukuklary meselesinde öňegidişlik ýok diýmäge esas bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sowet Soýuzy dargansoň, 1993-nji ýylyň noýabrynda sowet rublynyň deregine Türkmenistan öz milli manadyny girizdi. Başda iki türkmen manadyna bir amerikan dollaryny alyp bolan bolsa, soňra türkmen manady ur-tut hümmetsizlenip, 2007-nji ýylda gara bazarda bir dollar 24 müň manada ýetdi. Şonda dollaryň resmi kursy bäş müň manada barabardy.
2008-nji ýylyň 1-njy maýyndan başlap ýurtda dollaryň kursunyň unifikasiyasy, ýagny ýeke-täk bir kursa getirilmegi bilen bagly reforma geçirilip, onuň netijesinde Türkmenistanyň alyş-çalyş punktlarynda bir dollary 14,200 manada satyn alyp bolar ýaly edildi. 2009-njy ýylda bolsa manadyň denominasiýasy geçirilip, her bäş müň manat täze puluň bir manadyna getirildi. Şu çaka çenli hem Türkmenistanda dollaryň kursy emeli ýagdaýda 2,85 manadyň derejesinde saklanýar.
Gurbanguly Berdimuhamedow 2007-nji ýylda ýurduň prezidenti wezipesine saýlanaly bäri dollaryň unifikasiýasy we manadyň denominasiýasy ýurduň maliýe ulgamynda, şol sanda bank sistemasynda geçirilen iň uly özgerişler hasaplanylýar.
Ýurduň tekstil we oba hojalyk pudaklaryna hökümet tarapyndan dotasiýa edilýän ýeňillikli kreditleriň berilmegi dowam edýär. Reformalaryň durgunlygy
1990-njy ýyllaryň ahyrynda Türkmenistanyň Merkezi bankynda ýokary derejeli wezipäni eýelän ykdysatçy Annadurdy Hajyýew Türkmenistanyň bank sistemasyndaky reformalaryň häzir durgunlyga sezewar bolandygyny aýdýar. Bilermeniň pikiriçe, Türkmenistanyň bank sistemasy baradaky kanunlaryň köpusi 1993-nji ýylda kabul edilen kanunlardyr.
“Elbetde, şol kanunlara üýtgetmeler hem goşmaçalar girizildi. Emma täze kanunlaryň taýýarlanýandygy baradaky gürrüňlere garamazdan, olaryň hatda proýektleri hem köpçülige ýetirilmedi” diýip, A.Hajyýew aýdýar.
Ýewropada (ÝÖDB) ösüş we dikeldiş bankynyň Türkmenistanyň maliýe ulgamy barada beren maglumatlarynda
bu pudakdaky reformalaryň örän haýal geçirilýändigi, ýurtda hökümet tarapyndan dolandyrylýan banklaryň agdyklyk edýändigi aýdylýar.
Kommersiýa banklarynyň dollara artan islegi ýurtdaky dollaryň kursuny ýokarlandyrmaz ýaly ýurduň Merkezi banky yzygiderli walýuta interwensiýasyny amala aşyryp, gaty berk syýasaty ýöredýar diýlip, ÝÖDB-niň 2009-njy ýyl boýunça beren maglumatynda bellenýär.
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew şeýle syýasatyň henize çenli dowam edip gelýändigini nygtap, bu maksatlar üçin Türkmenistanyň nebitiniň we gazynyň söwdasyndan gelýän walýutanyň ulanylýandygyny belleýär.
ÝÖDB-niň hasabatynda Türkmenistanyň banklarynda hasabat bermegiň halkara ölçegleri girizilensoň, banklaryň berýän hasabatlarynyň hiliniň ýokarlanandygy aýdylýar. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kommersiýa banklara girizilen halkara bank operasiýalaryna gadagançylygynyň ýatyrylandygy habar berilýär. Netijede häzir kommersiýa banklary halkara SWIFT sitemasy boýunça operasiýalary geçirmek mümkinçiligine eýe boldular. Daýhan banky
Bank ulgamynda uzak wagtlap işlän ykdysatçy A.Hajyýew häzir Türkmenistanyň banklarynyň beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende köp meselede yza galýanlyklaryny öňe sürýär. Ýagny, onuň sözlerine görä, halka hödür edýlän karz-kreditleri bermekligiň şertleri şeýle kreditleriň maksadyna gapma-garşy gelýär.
“Mysal üçin, Türkmenistanyň Daýhan bankynda ilata mikrokarzlary bermek usuly ýola goýlupdyr. Mikrokarzlaryň esasy maksady hiç bir girew goýmazdan kiçi telekeçilik bilen meşgullanýan adamlary az möçberdäki serişdeler bilen üpjün etmekden ybarat bolýar” diýip, A.Hajyýew aýdýar.
Emma, A.Hajyyewiň bellemegine görä, Daýhan bankynyň internet sahypasynda
daýhan hojalyklaryna, kärendeçilere, hususy kärhanalara, telekeçilere berilýän karzlaryň we ilata iki müň manatdan ýokary möçberde berilýän karzlaryň üpjünçiligine girew üpjünçiliginiň kabul edilýändigi ýazylýar.
Şeýle-de, ykdysatçynyň aýtmagyna görä, Daýhan bankynyň internet sahypasynda iki müň manatdan az möçberdäki serişdeleriň girew üpjünçiligine, girdeji çeşmesine degişli resminamalar bilen tassyklanylan iki sany raýatyň kepil geçmeginde kabul edilip bilinjekdigi aýdylýar.
Şonuň üçin bilermen ýurduň bank ulgamyna degişli halkara ölçeglere gabat gelýän kanunlaryň gysga wagtda kabul edilmeginiň zerurdygyny aýdyp, ýurduň kanunlary bank pudagynyň ösmegini kepillendirmese, Türkmenistanda öz bölümlerini açmak isleýän iri halkara banklarynyň sanynyň az boljakdygyny nygtady.
ÝÖDB-niň beren maglumatlarynda 2008-nji ýylda Türkmenistanda 11 bankyň işländigi, olardan diňe ikisiniň daşary ýurtlara degişlidigi aýdylýar.


text:
9-njy noýabrda “Ýyldyz” myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda “Kerwen” atly forumyň açylyş dabarasy boldy. Bu çäre Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýardam bermeginde Koreýa Respublikasynyň ýurdumyzdaky ilçihanasy tarapyndan guraldy.
Koreýa Respublikasy tarapyndan Merkezi Aziýa ýurtlary bilen hyzmatdaşlyk etmegiň çäklerinde guralýan şu gezekki çäre Türkmenistanda giňden bellenilýän Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyna gabatlanyp geçirilýär.
Çäräniň açylyş dabarasynda Koreýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Jong Te-in gutlag sözi bilen çykyş etdi. Ol öz çykyşynda bu çäräniň türkmen we koreý halklarynyň abadanlygyna we gülläp ösmegine niýetlenen maksatlaryny amala aşyrmak üçin nobatdaky gezek itergi berip, täze mümkinçilikleri döretjegine ynam bildirdi.
“Kerweniň” Aşgabatda we Türkmenbaşy şäherinde geçiriljek dört günlük maksatnamasy wakalara örän baýdyr.
Şol gün, günüň ikinji ýarymynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklar institutynda koreýaly myhmanlar ylmy okuw geçirdiler. Onuň gidişinde professorlar, syýasatşynaslar we ykdysadyýetçiler jemgyýetçilik diplomatiýasyna, milli medeniýetiň hem-de medeni gatnaşyklaryň ösdürilmegine, “Ýewraziýa başlangyçlaryny” amala aşyrmagyň çäklerinde ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ugurlaryna bagyşlanan işleri bilen çykyş etdiler. Türkmenistanyň hemişelik we oňyn bitaraplygynyň halkara ähmiýetine aýratyn üns berildi, onuň şanly 20 ýyllygy bilen baglanyşykly dürli çäreler diňe bir Türkmenistanda däl-de, dünýäniň köp döwletlerinde, şol sanda Koreýa Respublikasynda hem geçirilýär.
10-njy noýabrda Balkan welaýatynda bilelikdäki senagat ugurly taslamalary durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýan iri koreý kompaniýalarynyň wekilleri Türkmenbaşy şäherinde täze halkara deňiz portuna we nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyna baryp görmegi, şeýle hem polietilen hem-de polipropilen önümçiligi boýunça Gyýanly şäherçesindäki häzirkizaman gazhimiýa toplumynyň gurluşygynyň barşy bilen tanyşmagy göz öňünde tutýarlar.
11-nji noýabrda wekiliýetiň agzalary “Awaza” Milli syýahatçylyk zolagynda öz işine başlaýan Türkmenistanyň VII halkara maýa goýum maslahatynyň işine gatnaşarlar. Maslahatyň çäklerinde koreý işewürleri türkmen kärdeşleri bilen işewürlik duşuşyklaryny geçirmegi meýilleşdirýärler.


text:
Ispaniýanyň «Barselona» toparynyň we Argentinanyň milli ýygyndysynyň 28 ýaşly hüjümçisi Lionel Messi 2015-nji ýylda dünýäniň iň gowy futbolçysy diýlip yglan edildi. Ol bu ada duşenbe güni Sýurih (Şweýsariýa) şäherinde geçirilen dabarada mynasyp boldy.
Ýeri gelende aýtsak, Messi bu hormatly ada 5 gezek mynasyp bolan ýeketäk futbolçydyr. Mundan öň ol 2009, 2010, 2011, 2012-nji ýyllarda ýylyň futbolçysyna berilýän «Altyn pökgä» mynasyp bolupdy.
Bu gezek iň gowularyň üçlügine Messiden başga-da onuň topardaşy braziliýaly Neýmar we Madridiň «Real» toparynyň portugaliýaly hüjümçisi Kriştiany Ronadu saýlandy. Ses berlişikde Messi sesleriň 41,33, Ronaldu 27,76, Neýmar 7,86 göterimini gazandy.
Ýylyň futbolçysynyň 2015-nji ýylda örän üstünlikli çykyş edendigini aýratyn nygtamak gerek. Geçen ýyl milli ýygyndynyň we «Barselonanyň» düzüminde jemi 42 gezek ýaşyl meýdana çykan hüjümçi 53 gezek tapawutlanmagy başardy. Şol sanda ol «Barselonanyň» düzüminde 34 duşuşyk geçirip, 49, milli ýygyndyda 8 duşuşyk geçirip, 4 gezek tapawutlandy. Messi 2015-nji ýylda topary bilen Ispaniýanyň çempionlygyny we Kubogyny, Ýewropanyň Çempionlar ligasynyň Kubogy we Naýbaşy Kubogy gazandy hem-de klublaryň arasyndaky dünýä çempionatynda çempion boldy.
«Altyn pökgi» FIFA bilen « France Football» neşiriniň bilelikdäki baýragydyr. Ses berlişige FIFA agza döwletleriň baş tälimçileri, kapitanlary we sport žurnalistleri gatnaşýar.
Bu gezekki ses berlişige 167 sany baş tälimçi, milli ýygyndylardan 161 sany kapitan we dürli ýurtlardan 171 sany žurnalist gatnaşdy.
Ýylyň futbolçysyny saýlamak üçin Türkmenistanyň futbol ýygyndysynyň baş tälimçisi Amangylyç Koçumow, kapitan Ahmet Ataýew we TDH-nyň sport žurnalisti, sport žurnalistleriniň Halkara Federasiýasynyň agzasy Aleksandr Werşinin dagylar ýurdumyz boýunça öz seslerini berdiler. Olaryň ählisi hem Lionel Messiniň ýylyň futbolçysy bolmagy üçin öz seslerini berdiler. Amangylyç Koçumow Lionel Messä, Luis Suarese we Arýen Robbene ses berse, Ahmet Ataýew Messä, Ronaldo we Neýmara ses berdi. A.Werşininiň ses beren üçlügi bolsa şu futbolçylardan ybarat: Messi, Neýmar, Suares.
Duşenbe güni beýleki baýraklaryň gowşurylyş dabarasy hem boldy.
Ýylyň iň gowy futbolçy zenany — Karli Lloýd («Hýuston», ABŞ).
Onuň bäsdeşleri: Seliýu Saşiç, («Frankfurt», Germaniýa), Aýu Miýamu ("Okaýama", Ýaponiýa).
K.Lloýd 2015-nji ýylda ABŞ-nyň milli ýygyndysy bilen birlikde zenanlaryň arasynda dünýäniňö çempiony boldy. Ol S.Saşiç bilen birlikde bu çempionatda 6 gezek tapawutlandy, şolaryň üçüsini bolsa final duşuşygynda Ýaponiýanyň zenanlar ýygyndysynyň derwezesinden geçirdi. Lloýd milli ýygyndy bilen 211 gezek ýaşyl meýdana çykyp, olarda 79 gezek tapawutlandy. Ol 2001-nji ýyldan bäri ýylyň iň gowy zenan futbolçysy diýlip yglan edilen 8-nji futbolçydyr.
Erkek futbolynyň iň gowy tälimçisi — Luis Enrike («Barselona»)
Onuň esasy bäsdeşleri «Bawariýanyň» baş tälimçisi Hosep Gwardiola bilen Çiliniň ýygyndysynyň baş tälimçisi Horhe Sampaoli boldy. Ses berijileriň 31, 08 göterimi Enrikä, 22,97 göterimi Gwardiola, 9,47 göterimi Sampaolä ses berdiler.
Enrike tälimçilik karýerasynda ilkinji gezek ýylyň iň gowy tälimçisi bolup gördi.
45 ýaşly tälimçi 2015-nji ýylda «Barselona» bilen Ispaniýanyň çempiony boldy, ýurduň Kubogyny gazandy, Ýewropanyň Çempionlar ligasynyň Kubogyna we Naýbaşy Kubogyna mynasyp boldy. Ýaňy ýakynda bolsa Kluplaryň arasyndaky dünýä birinjiliginiň çempiony boldy. 2010-njy ýyldan bäri berilýän bu baýraga öňki ýyllarda Žoze Mourinýu ("Inter", Italiýa/"Real", Ispaniýa), 2011 - Gwardiola ("Barselona"), 2012 - Wisente Del Boske (Ispaniýanyň ýygyndysy), 2013 - Ýupp Haýnkes ("Bawariýa"), 2014 - Ýoahim Lew (Germaniýanyň ýygyndysy) dagylar mynasyp boldy.
Zenan futbolynyň iň gowy tälimçisi — Jil Ellis (ABŞ-nyň ýygyndysy).
Onuň bäsdeşleri: Marka Sempson (Angliýanyň ýygyndysy), Norio Sasaki (Ýaponiýanyň ýygyndysy)
ABŞ-nyň zenanlar ýygyndysy 2015-nji ýylda Jil Ellisiň ýolbaşçylgyynda dünýä çempiony boldy. Olar final duşuşygynda Ýaponiýanyň ýygyndysyny 5:2 hasabynda ýeňdiler. J.Ellis ABŞ-nyň zenanlar ýygyndysyna 2014-nji ýyldan bäri tälim berip gelýär. 2010 we 2013-nji ýyllarda Silwi Naýd (Germaniýanyň ýygyndysy), 2011-nji ýylda Sasaki, 2012-nji ýylda Pia Sundhage (ABŞ-nyň ýygyndysy), 2014-nji ýylda Ralfu Kellermannu ("Wolfsburg", Germaniýa) zenan futbolynyň iň gowy tälimçisi diýlip yglan edilipdi.
Ýylyň iň owadan pökgüsi (baýrak Ferens Puşkaşyň hormatyna) — Wendell Lira («Goýaneziýa», Braziliýa).
Bäsdeşleri: Messi («Barselona») we Alessandro Florensi («Roma»)
2015-nji ýylyň martynda Braziliýanyň çempionatynyň dördünji dwiziýonynyň «Goýaneziýa» toparynyň futbolçysy Liranyň Goýas ştatynyň çempionatynda «Atletiko Goiýaniensiýe» toparynyň derwezesinden üstaşyr geçiren pökgüsi ýylyň iň owadan geçirilen pökgüsi diýlip ygaln edildi. Bu pökginiň dünýä ýyldyzlarynyň geçiren pökgülerini hem yzda galdyrmagy bolsa, hakykatdan-da, täsinlikdir.
FIFA-nyň Fair Play baýragy — 2015-nji ýyl üçin niýetlenen baýrak klublar we guramalar tarapyndan goldaw kömegi hökmünde berildi.
2015-nji ýylyň nusgalyk ýygyndysy:
Derwezewan – Manuel Noýer ("Bawariýa", Germaniýa),
goragçylar – Dani Alwes ("Barselona", Braziliýa), Týago Silwa (PSŽ, Braziliýa), Serhio Ramos ("Real", Ispaniýa) we Marselo ("Real", Ispaniýa);
ýarym goragçylar – Andres Inesta ("Barselona", Ispaniýa), Luka Modriç ("Real", Horwatiýa), Pol Pogba ("Ýuwentus", Fransiýa),
hüjümçiler – Neýmar ("Barselona", Braziliýa), Lionel Messi ("Barselona", Argentina) we Kriştianu Ronaldu ("Real", Portugaliýa).


text:
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýanyň hökümet dolandyryjylary, "Ýerewan entek hem Ýewropa Bileleşigi bilen wajyp ylalaşyklara gelmegi umyt edýär" diýdi.
Sişenbe güni Sarkisýan Ermenistanyň Orsýetiň, Belarusyň we Gazagystanyň Gümrük bileleşigine goşuljakdygyny mälim edipdi.
Sarkisýanyň eden bu çykyşyndan soň, Ýewropa Bileleşigi “Bu karar Ermenistanyň noýabr aýynda Ýewropa bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmagynda päsgelçilik döredip biler” diýip, duýduryş beripdi.
Ermenistanyň prezident apparatynyň başlygy Wigen Sarkisýan çarşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda “Ýerewan Ýewropa bileleşigi bilen erkin söwda zonasyna girmegini özüniň Gümrük bileleşigine agzalygy bilen utgaşdyrmaga synanyşýar” diýdi.
Şeýle-de, Wigen Sarkisýan “Eger-de bu durmuşa geçmese, onda Ermenistan Brýussel bilen syýasy gepleşikleri geçirmäge dowam eder” diýdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň bosgunlar boýunça ýokary komissarynyň edarasynyň regional wekili Saber Azam hem-de bu edaranyň Türkmenistandaky wekili Milagros Leýnes bilen Aşgabatda gepleşik geçirdi.
TDH gullugynyň maglumatyna görä, Saber Azam Türkmenistana iş sapary bilen barypdyr.
Duşuşygyň dowamynda BMG-niň bosgunlar boýunça edarasy bilen Türkmenistanyň arasynda uzak möhletli hyzmatdaşlyk, hususanda ynsanperwer ugry boýunça meseleler maslahat edildi.
Şol bir wagtyň özünde synçylar Türkmenistana ömürlik ýaşamaga gelýän daşary ýurtly raýatlaryň ýurt içinde degişli dokumentleri almaklary üçin dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny aýdýarlar.


text:
ÝHHG-niň üç gün dowam edýän Forumyna Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň direktory Oguljemal Ýazlyýewa hem gatnaşýar. “Gün tertibindäki meseleler: söz we metbugat azatlygy, migrantlara garşy çydamsyzlyk we adam söwdasy, esasanam çaga söwdasy meselesi” diýip, ol Asatanadan telefon arkaly mälim etdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň (RFE/RL) Türkmen gullugynyň direktory Oguljemal Ýazlyýewa
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň direktory Oguljemal Ýazlyýewanyň sözlerine görä, Foruma ÝHHG-ä agza döwletleriň we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň, şeýle-de halkara guramalaryň wekilleri gatnaşýarlar. Duşuşyga Türkmenistanyň diplomatlary hem bardy.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Forumynyň anna günindäki maslahatynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň iki sany ýüzlenmesi hödürlendi. Birinji ýüzlenme RFE/RL-niň umumy kompaniýa boýunça ýüzlenmesi. Onda postsowet ýurtlarynda söz we metbugat azatlygynyň öwerlik däldigi barada gürrüň edilýär.
Ikinjisi, ÝHHG-niň wekillerine Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň adyndan berlen ýüzlenme. Ol ýüzlenmede Türkmenistanda söz we metbugat azatlygyna ýol berilmeýändigi barada aýdylýar, gullugyň žurnalistlerine we habarçylaryna ýurduň häkimiýetleri tarapyndan dürli usullar arkaly päsgelçilikleriň döredilýändigi aýan edilýär.
“Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň şu meseläni Türkmenistanyň resmileri bilen maslahatlaşyp, pozitiw netijeleri gazanmagy, şeýle-de ÝHHG-den Azatlyk Radiosynyň Aşgabatda öz býurosyny açmak meselesine-de täsirini ýetirmegi soraldy” diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň direktory Oguljemal Ýazlyýewa aýtdy.ÝHHG çagyryş edýär
ÝHHG-niň 2010-njy ýyldaky ýolbaşçylygyny alyp barýan Gazagystanyň ýörite ilçisi Madina Jarbussynowa syn ediji Konferensiýada adam hukuklaryna degişli meseleleriň maslahat edilmegi “ÝHHG regionynda adam hukuklarynyň heniz hem depelenýändigini görkezýär, bu meseleleriň dürli ugurlarynyň maslahat edilmegi ýagdaýa syn etmäge we anyk mehanizmleriň ýola goýulmagyna ýardam eder” diýdi.
ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç konferensiýada, Astana, 26-njy noýabr.
ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç hem ÝHHG-niň agza döwletlerine, häzirki hakyky ýagdaýlary göz öňünde tutup, metbugat azatlygyna ygrarly bolup galýandyklaryny ýene-de bir gezek tassyklamaklary üçin Sammitden peýdalanmaklaryna çagyryş etdi. Ol degişli döwletlerde söz we pikir azatlygynyň ýola goýulmagy üçin Internetiň halka elýeterli bolmagynyň ähmiýetini hem nygtady.
“Biz bu maksadymyza ýeterden juda daşda. ÝHHG-niň çägindäki ençeme hökümetler täze ýa-da öňden gelýän mediany ulanýanlaryň tankydy, satiriki, jedelli we adamlary oýandyrýan garaýyşlary beýan etmek hukuklaryny ellerinden alyp, metbugat azatlygyna zeper ýetirýärler” diýip, ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç aýtdy.
Soňra ÝHHG-niň wekili Dunýa Miýatowiç şeýle diýdi: “Görnüşe görä, ÝHHG agza ençeme ýurtlardaky syýasatçylar şol bir çäklendirmeleri diňe bir Internete ýa-da öňden gelýän media çeşmelerine girizmek bilen oňmaýarlar, olar hatda gözegçilik etmek tebigy taýdan mümkin bolmaýan çärelere garşy hem ýörite çäklendiriji kanunlary kabul edýärler”.
Dunýa Miýatowiç media materiallarynyň ýa-da Internet ulanyşygynyň jenaýata degişli bolmazlygy üçin degişli döwletleriň görýän kanuny çäreleriniň demokratiki prinsiplere gabat gelýän talaba laýyk çärelerden öte geçmeli däldigini hem belledi. “Gowy habardar edilen adamlar gowy kararlary kabul edýärler. Bu bolsa demokratiýalaryň möhüm binýadydyr” diýip, ol aýtdy. Gazagystana berilýän baha
Häzir Bolgariýada ýaşaýan graždan aktiwisti Annadurdy Hajyýew hem Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Astanadaky sammitine gatnaşmak maksady bilen Gazagystanyň ilçihanasyna arza beripdi. Emma, Hajyýewiň aýtmagyna görä, oňa wizanyň giç berlendigi sebapli ol sammite gidip bilmändir: “Wizany maňa giç berdiler. Şol sebäpli uçara bilet alyp bilmän, Astana uçup bilmedim”.
Gazagystanyň hökümetiniň ÝHHG-ä ýolbaşçylyk eden döwründe ýurdy demokratiýanyň ösen, adam hukuklary goralýan we söz azatlygy bar döwlet hökmunde görkezmäge çalşandygyny, emma ýurtdaky adam hukuklary we söz azatlygy bilen bagly ýagdaýyň ýaramazlaşýandygyny ýerli adam hukuklaryny goraýjylar aýdýarlar.
Türkmen aktiwisti Annadurdy Hajyýew hem esasan soňky bir ýylyň dowamynda Gazagystanda başgaça pikir ýöredýänlere we döwlete degişli bolmadyk dürli guramalaryň wekillerine basyşyň güýjändigini aýdýar. “Şonuň üçin Günbataryň syýasaty owrenijileri Gazagystanyň mysalynda Gündogaryň hiç bir döwletiniň beýle halkara guramalara ýolbaşçylyk edip bilmejekdigine düşündiler”.
Astanadaky Gumilýew adyndaky “Ýewraziýa Uniwersitetiniň” dosenti Saparbaý Žubaýew, umuman, başga pikirde: “ÝHHG-niň başlygy hökmünde beýleki ýewropa döwletleriniň edip bilmedik işlerini Gazagystan bir ýylda etdi. Meselem, Gresiýa, Portugaliýa ýaly döwletler hem bu gurama ýolbaşçy boldular. Emma olaryň bu ugurda eden işi Gazagystanyňky ýaly netijeli bolmady. Gazagystan Kawkazdaky we Gyrgyzystandaky uruş-dawalaryň köşeşmegine öz täsirini ýetirdi”.
Gazagystandaky “Ýewraziýa Uniwersitetiniň” dosenti Saparbaý Žubaýew Gazagystandaky adam hukuklary meselesini Ýewropanyň 25 sany demokratik döwletleri bilen deňeşdirip bolmajakdygyny, emma Merkezi Aziýanyň beýleki döwletleri, GDA dowletleri bilen deňeşdireniňde, Gazagystanyň has öňe gidendigini öňe sürýär.
Bilermenler we adam hukuklaryny goraýjy guramalar soňky döwürde GDA ýurtlarynda söz we metbugat azatlygyna basyşlaryň güýjändigini, adam hukuklarynyň gödek bozulýandygyny, terrorçylyk hüjümleriniň sanynyň artandygyny, şonuň üçinem bu meseleleriň abraýly halkara guramalaryň üns merkezinde durýandygyny aýdýarlar.


text:
BMG -niň Liwan boýunça ýörite tribunalynyň prokurory Daniel Belmar Liwanyň öňki premýer-ministri Rafik Haririniň 2005-nji ýylda öldürilmegi boýunça aýyplaw hatyny gowşurdy.
Suda çakylyk hatyny ugratmak, günäkärleri tussag astyna almak barada karar kabul edilmeli dokumentiň mazmuny äşgär edilmeýär.
Synçylar dokumentde “Hizbullah” radikal şaýy toparynyň agzalary barada gürrüň gidýän bolmagynyň mümkindigini çaklaýarlar.
Toparyň lideri Hasan Nasrulla ýakynda eden çykyşynda Gaagadaky tribunaly “ABŞ-nyň we Ysraýlyň elinde hereket edýän ýarag” diýip atlandyrdy.
Geçen hepde “Hizbullahyň” agzalary BMG-niň geçirýän derňewlerine protest hökmünde Liwanyň hökümetiniň düzüminden çykypdy.


text:
Geçen aýyň ahyrynda Gurbanguly Berdimuhamedow Iordaniýa eden ilkinji sapary bilen türkmen gatnaşyklarynyň arap ugruny ösdürmegiň ýollaryny anyk görkezdi. Bu hereketler ýurdy ýedi gulpuň aşagynda saklamagy gowy gören Nyýazowyň syýasatyndan göz-görtele tapawutlanýar.
Berdimuhamedow araplar bilen gatnaşyklary dürli ugurlar boýunça aktiwleşdirmäge çalyşýar. Iki ýarym ýylyň içinde bu işiň esasy ugurlary göze ilip başlady. Türkmenistanyň gatnaşyklaryny pugtalandyrýan arap ýurtlary aram hem ABŞ bilen ýakyn, ysnyşykly gatnaşykdaky ýurtlar. Olar Iordaniýa, Müsür, Birleşen Arap Emirlikleri, Saud Arabystany.
Umumylyk
Bu sanawda ýene bir umumylyk bar. Agzalan ýurtlar Ysraýyl bilen aktiw gatnaşyk saklaýarlar. Iordaniýanyň we Müsüriň Ysraýyl bilen ilçiler derejesinde diplomatiki gatnaşyklary bar. Birleşen Arap Emirlikleri we Saud Arabystany Ysraýyl tarapy bilen resmi däl derejede kontakt saklaýar.
Eger Türkmenistan Siriýa bilen öz gatnaşyklaryny ösdürsedi, onda ýaňky aýdylany tötänlik atlandyrsa bolardy. Ýok, Türkmenistanyň Siriýa bilen kontakty ýok diýerlik. Belki Siriýanyň Ysraýyl hem ABŞ bilen yzygiderli dartgynly gatnaşyklary üçin şeýledir?
Ýiti ýagdaýlardan daşda duruş
Synçylaryň pikiriçe, Türkmenistan radikal, ýiti ýagdaýlardan daşda durmaga çalyşýar. Munuň hem özüne ýeterlik sebäpleri bar. Birinjiden, ep-esli wagt mundan öň emele gelen güýçleriň mynasibetini türkmen ýolbaşçylary döwmäge, dargatmaga ýykgyn edýär. Mälim bolşy ýaly Türkmenistan yzygiderli bir merkeziň - Moskwanyň gözegçiliginde bolup geldi. Berdimuhamedow täze çig mal bazarlarynyň gözleginde böküş etdi. Şeýdip, Eýran peýda boldy, onuň yzyndan Hytaý ugry.
Türkmenistanyň çig maly bilen ilkinji gezek Orsýetden sowa ýollar arkaly özüne nebit-gazy alternatiw ugurlar bilen getirmek isleýän Ýewropa gyzyklandy. Sözüň şu manysynda Aşgabadyň özüne esas edinen köpugurlylyk, diwersifikasiýa prosessi arap dünýäsini hem oňa çekýär. Bu bolsa türkmen çig mal bazary ugrundaky ýaryşda deňagramlylyk üçin gerek. Bu bazarda şular ýaly her bir ynamdar hyzmatdaş türkmen tarapyna beýleki hyzmatdaşlaryna täsir eder ýaly goşmaça gural berýär. Beýleki hyzmatdaşlarynyň dil açmagyna getirýär, olaryň öňki hötjetligini, gedemligini peseldýär.
Orsýet tarapynyň şunuň ýaly durnuksyz gylyklary öňki ylalaşyklaryň bozulmagyna birnäçe gezek sebäp bolup, ondan Türkmenistan hakyky zyýan çekdi.
“Içerki syýasat daşarkydan yzda”
Synçylaryň pikiriçe, türkmen prezidentiniň daşarky ugry ösdürmek boýunça alyp barýan häzirki işleriniň depgini ýurduň içerki durmuşyndan has aktiw hem öňde. Içerki durmuşda-da käbir özgerişleriň bardygyny belleýän analitikler, eger ýurduň içinde reformalar daşarky ugur ýaly aktiw hem güýçli depgin bilen alnyp barylsa, Türkmenistan uly utuş gazanardy diýen pikirde.
Şeýle edilse, diňe bir döwlet däl, graždanlar hem özgerişiň hakyky özgerişler şemalyny açyk duýardy. Muňa bolsa, Nyýazowyň gulçulygyndan soň türkmen halky wadalarda ýa-da geljekde däl-de, şu gün, hut häzir mynasyp.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Ukrainanyň täze saýlanan prezidenti Wiktor Ýanukowiçi Moskwa resmi sapara çagyrdy.
Şu gün Orsýetiň prezident administrasiýasynyň metbugat gullugy bu barada ýörite resmi beýanat ýaýratdy.
Düýn, ýekşenbe güni Ukrainanyň Merkezi saýlaw komissiýasy ýakynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Wiktor Ýanukowiçiň öz garşydaşy Ýuliýa Timoşenkodan üstün çykandygyny resmi ýagdaýda tassyklady.
Öz gezeginde Ýuliýa Timoşenko saýlawlarda galplyklara ýol berlendigini öňe sürüp, bu mesele boýunça suda ýüz tutjakdygyny aýtdy.


text:
Çarşenbe güni Serbiýanyň prezidenti Boris Tadiç öz wezipesinden çekilýändigini yglan etdi. Munuň özi ýurtda möhletinden öň prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmegine ýol açýar.
Mundan öň Serbiýanyň parlamentine we ýerli geňeşlerine 6-njy maýda saýlaw geçirmeklik planlaşdyrylýardy. Ýöne indi bu saýlawlar bilen birlikde prezidentlik üçinem ses berişligiň geçirilmegi mümkin diýlip garaşylýar.
Boris Tadiç geljekki saýlawlarda özüniň gaýtadan prezidentlige dalaş etjekdigini-de mälim etdi. Onuň häzirki prezidentlik möhleti şu ýylyň ahyrynda tamamlanmalydy.
Näme üçin çekildi?
Synçylar Boris Tadiçiň wezipesinden möhletinden öň çekilmegini onuň öz Demokratik partiýasynyň geljekki parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanmak mümkinçiligini artdyrmak maksady bilen äden ädimi hökmünde häsiýetlendirýärler.
Boris Tadiçiň wezipesinden çekilmegi bilen, indi onuň wezipesini wagtlaýynça parlamentiň häzirki spikeri Slawika Dukiç Dejanowiç ýerine ýetirer. Ol hem ýakyn günlerde geljekki prezidentlik saýlawlarynyň anyk geçiriljek gününi yglan etmeli.
Serbiýanyň prezidentligine her bir raýat bäş ýyl möhlet bilen maksimum iki gezek saýlanyp bilinýär. Boris Tadiç bu wezipede iki möhlete golaý oturdy. Ýöne onuň ilkinji gezek 2004-nji ýylda Çernogoriýa bilen Serbiýanyň soýuzdaşlygy döwründe saýlanandygyna görä, onuň indi üçülenji gezek prezident saýlanmaga-da hukugy bar diýlip hasaplanylýar.
Şol 2004-nji ýylda-da Demokratik partiýanyň şol wagtky lideri, premýer-ministri Zoran Jinjiçiň janyna kast edilip öldürilmeginiň yzy bilen, Boris Tadiç Demokratik partiýanyň liderligine saýlanypdy.
Demokratik partiýanyň abraýy peselýär
Serbiýada ilat arasynda geçirilen soňky pikir soraýyşlyklar Serbiýanyň milletçi oppozision Progressiw partiýasynyň Demokrtik partiýadan hem birneme köp goldawdan peýdalanýandygyny görkezdi. Bu oppozision partiýanyň lideri Tomislaw Nikoliç geljekki prezidentlik saýlawlarynda Boris Tadiç bilen bäsleşer diýlip garaşylýar.
Soňky wagtlar Serbiýanyň köp ýaşaýjylary ýurduň ykdysady we sosial kynçylyklarynda Boris Tadiçiň hökümetini aýyplap gelýärler.
Hepdäniň çarşenbe güni eden çykyşynda Boris Tadiç öz syýasatynyň Ýewropanyň integrasiýa ýoluna eýerjekdigini aýdyp, geljekki saýlawlarda ses berijileriň Serbiýanyň haýsy ýol bilen gitmelidigini kesgitlemeli boljakdyklaryny nygtady.


text:
Bagdadyň günortasynda sünnileriň köpçülikleýin ýaşaýan territoriýasynda ýaragly adamlar tarapyndan iki şaýy maşgalasyna hüjüm edildi. Şol hüjümde 16 adam öldi.
Bu waka Latifiýah şäherinde gijäniň ýaryndan bir salym ozal bolup geçdi. Yragyň resmileriniň aýtmagyna görä, ýaragly adamlar ilki bilen iki jaýa ot açypdyr. Soňundan hem olaryň ählisini partladypdyr.
Şol hüjümde alty çaga, bäş aýal we bäş erkek heläk boldy. Şeýle-de, dokuz adam hem ýaralandy. Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Bu hüjümleriň netijesinde, Yragyň sünni azlygy bilen şaýy köplüginiň arasyndaky mezhepara dartgynlygyň has-da möwjemeginden alada edilýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň şu hepdäniň başynda çykaran raportynda bellenmegine görä, Yrakdaky ýowuzlyklarda soňky bäş aýyň dowamynda 4 müňden gowrak adam ölüpdir. Şolaryň 800-den gowragy geçen aýyň dowamynda heläk bolupdy.


text:
ABŞ-nyň Wekiller öýi Eýrana garşy onlarça ýyllyk sanksiýa kanunyny täzelemek, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň goldawçylaryna garşy täze sanksiýa girizmek baradaky iki partiýaly kanun taslamasyny tassyk etdi.
Bu kanun taslamasy 419-1 ses bilen, Tährana garşy ykdysady basyş etmäge, Siriýanyň hökümetiniň goldawçylaryny jezalandyrmaga Kapitol belentliginde giň goldaw barydygyny görkezip,derrew geçirildi.
Bu taslama daşary gatnaşyklar komitetiniň respublikan başlygy Ed Roýsyň, komitetiň baş demokraty, wekil Eliot Engeliň howandarlygynda taýýarlandy.
Eýran sanksiýalaryny giňeltmek akty, Tähran geçen ýylyň ýadro ylalaşygynyň şertlerini ýerine ýetirmedik ýagdaýynda, Birleşen Ştatlaryň Eýrana temmi bermegine ygtyýar berýär.
Siriýa sanksiýalary Assadyň Orsýet, Eýran ýaly esasy goldawçylaryny nyşana alýar.


text:
Aşgabatda mundan birnäçe aý ozal açylyp, ulanyşa berlen täze aeroport çöküp başlady diýip, Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleri maglumat berýärler.
Birnäçe çeşmä salgylanyp berilýän maglumata görä, Oguzhan adyndaky aeroportyň çökmegi netijesinde, binanyň aýnalary çat açyp we aragatnaşyk ulgamlary sandan çykyp başlapdyr.
Wakanyň bolan ýerinde häzir, aeroporty guran Türkiýäniň “Polimeks” kärhanasynyň hünärmenleriniň zähmet çekýändikleri aýdylýar. 1,200 gektara golaý meýdanda ýerleşip, 100-e golaý hem desgany öz içine alýan aeroportyň anyk haýsy binasynda näsazlygyň ýüze çykandygyny aýdyňlaşdyrmak başartmady.
“Polimeksiň” Aşgabatdaky edarasynyň bir işgäri, özüniň atlandyrylmasyzlyk şerti bilen, aeroportyň binalarynyň birinde näsazlygyň ýüze çykandygyny we ol ýerde bejeriş işleriniň alnyp barylýandygyny tassyklady. Emma ol meseläniň anyk haýsy binada ýüz berendigini we onuň häsiýeti dogrusynda nähilidir bir maglumat bermekden saklandy. Şol bir wagtda, gurluşyk firmasynyň işgäri aeroporta işgärleriň we ýörite tehnikanyň ýollanandygyny mälim edip, gurluşykçylaryň toparyna Emre Bakal atly türk hünärmeniniň ýolbaşçylyk edýändigini sözüne goşdy.
Bu aralykda, “Polimeksiň” Stambuldaky baş edarasynyň işgäri ýüze çykan bu ýagdaý barada habarynyň ýokdugyny belläp, munuň ygtybarly maglumatdygyna ynanmaýandygyny aýtdy.
“Bu mümkin däl” diýip, “Polimeksiň” Türkiýedäki wekili gysgaça jogap berdi.
Bu aralykda, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanyň hökümetindäki çeşmeleriniň biri sişenbe we çarşenbe günleriniň dowamynda "Polimeks" kärhanasynyň wekilleriniň birnäçe gezek prezidentiň administrasiýasyna barandyklaryny aýtdy.
Aeroportyň ýerleşýän sebitiniň ýagdaýyny gowy bilýän geologlaryň sözlerine görä, bu raýonda elmydama-da çylşyrymly gidrogeologiki şertler bolupdyr. Ol ýerden geçen asyryň 60-njy ýyllaryndan başlap, kadaly iş şertleri üçin, dowamly grunt suwlary hem çykarylyp gelinipdir.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleri aeroportyň tutuş binalar toplumynda we uçuş-gonuş liniýasynda hem dowamly gözegçilik işleriniň geçirilendigini aýtdylar.
Asly türkmenistanly geolaglaryň biri Azatlyk Radiosy bilen atlandyrylmasyzlyk şerti bilen söhbetdeşliginde, onsuz hem ‘esli pul çykarylyp” gurlan, aeroportdaky näsazlyklaryň aradan aýrylmagy üçin köp mukdarda maliýe serişdesiniň gerek bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
“Bu aeroport onsuz hem 2 milliard dollardan hem ýokary pula guruldy. Eger-de hakykatdan hem näsazlyk ýüze çykan bolsa, muny aradan aýyrmak üçin, ýene köp mukdarda çykdajylaryň gerek bolmagy mümkin. Eger-de bir bina çöken bolsa, munuň öňüni alyp bolmaýar. Ýagdaýlaryň hasam ýaramazlaşmagynyň öňüni almak üçin, dowamly bejeriş işlerine-de amal etmeli bolar” diýip, Türkmenistandan çykyp gaýdan geologlaryň biri gürrüň berdi.
Ýatladyp geçsek, 2,2 millarda durýan we guşuň keşbinde gurlan bu aeroport “Aziada-2017” oýunlaryna gabatlanyp açylypdy.
Ýylda 17 million ýolagça hyzmat etmäge niýetlenen aeroport ýolagçy terminalynyň üçeginde şekillendirilen iň uly haly göli ornamenti bilen Ginnesiň rekordlar kitabyna hem girizilipdi.
Galyberse-de, häzir bu aeroport çäkli ýagdaýynda işlemegini dowam etdirýär.


text:
2018-nji ýyldaky Dünýä çempionatynyň we 2019-njy ýylda geçiriljek Aziýa çempionatynyň Aziýanyň Futbol konfederasiýasy boýunça nobatdaky saýlama duşuşyklary geçirildi. Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň dynç alan tapgyrynda ildeşlerimiziň topardaşlary gyzykly duşuşyklary geçirdiler. Günüň dowamynda geçirilen iki duşuşykda derwezelere jemi 3 pökgi girdi.
Günüň ilkinji duşuşygynda geçen tapgyrda Eýranyň milli ýygyndysyndan uly hasap bilen utulan guamly futbolçylar geçen gezek ildeşlerimiz bilen duşuşan Omanyň milli ýygyndysyny kabul etdi. Saýlama tapgyryň duşuşyklarynda öz meýdanynda ýekeje gezek hem ýeňilmedik Guamyň milli ýygyndysy bu gezek gezek güýçli garşydaşlaryndan asgyn gelmedi, ýöne olaryň özlerine-de hasaby açmak başartmady. Şeýlelikde, 0:0 hasabynda tamamlanan duşuşykda emin jemi dört sany sary kart görkezdi.
Toparyň iň güýçli ýygyndysy hasaplanylýan goňşularymyz — Eýranyň milli ýygyndysy bolsa şu gün gadymy hindi topragynda myhmançylykda çykyş etdiler. Garaşylşy ýaly, bu duşuşyk myhmanlaryň artykmaçlygy bilen geçdi. Toparçanyň iň netijeli hüjümçisi, eýranly türkmen Serdar Azmun 29-njy minutda Eýranyň milli ýygyndysyny öňe çykardy. Duşuşygyň ikinji ýarymyna hem güýçli hüjüm bilen başlan myhmanlar ilkinji 5 minudyň dowamynda ýer eýeleriniň derwezesine ýene-de iki pökgini geçirdiler. Duşuşyk şu hasap bilen hem jemlendi.
Dünýä we Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyry: "D" toparça, 8-nji sentýabrdaky duşuşyklaryň netijesi:
Guam 0 - 0 Oman
Duýduryş alan futbolçylar: 35' Ahmed Al Mahajri (Oman), 42' Brandon McDonald (Guam), 52' Abdul Aziz Al Muqbali (Oman) 75' Jonathan Romero (Guam)
Hindistan 0-3 Eýran
Gollar: Serdar Azmun 29', Andranik Teymourian 47', Mehdi Taremi 49'
Duýduryş alan futbolçylar: 24' Pronay Halder (Hindistan), 42' Omid Zarandini Ebrahimi (Eýran), 90' Morteza Pouraliganji (Eýran).
Şeýlelikde, toparçada indi Eýranyň, Omanyň we Guamyň 7 utugy bar. Ildeşlerimiz bolsa 1 utuk toplap, dördünji ýerde barýarlar. Hindistanyň milli ýygyndysynyň entek utugy ýok. Bu bolsa ildelerimize entek hem Aziýa çempionatynyň nobatdaky saýlama tapgyryna çykmaga mümkinçilik berýär. Galyberse, tapgyrda Guam bilen Omanyň utuk ýitirmegi hem türkmen futbolçy üçin bähbitlidir. Oktýabr aýynda Aşgabatda boljak iki duuşykda ýeňiş gazanyp bilen ýagdaýynda ildeşlerimize üçünji orna çykmaga mümkinçilik bar. Bu bolsa ildeşlerimiziň nobatdaky tapgyrlara çykmagyny has anyklaşdyrýar.


text:
26-njy awgustda Türkmenistanyň prezidentiniň Bolgariýa Respublikasyna ilkinji resmi sapary başlandy.
Bu saparyň öň ýanynda Gurbanguly Berdimuhamedow Bolgariýada boljak ýokary derejeli duşuşyklaryň hem ikitaraplaýyn hem-de Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklar üçin aýratyn ähmiýete eýe boljagyny aýdypdy.
Sofiýada boljak türkmen-bolgar gepleşiklerinden nämä garaşylýar?
26-njy awgustda Sofiýada geçiriljek türkmen-bolgar gepleşikleriniň soňky döwürde aktiwleşen döwletara dialogyň ýene bir görkezijisi bolup durýanlygyny Turkmen Döwlet Habarlar gullugy öz maglumatynda belleýär.
Ykdysady gatnaşyklar
Maglumata görä, geçen ýyllaryň dowamynda Türkmenistan bilen Bolgariýa döwletara, hökümetara we edaralar derejesinde ýedi sany dokumente gol çekdi. Hususan-da geçen ýylyň dekabr aýynda, Bolgariýanyň prezidenti Georgiý Pyrwanowyň Aşgabada resmi saparynyň dowamynda, taraplar Energiýa meseleleri boýunça hyzmatdaşlyk ugrundan birek-birege düşünişmek memorandumyna we Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyga gol çekipdi.
Häzirki wagtda Türkmenistan Bolgariýa ýangyç energetika pudagynyň we oba hojalygynyň önümlerini eksport edýär, öz nobatynda Bolgariýadan himiýa senagat önümlerini, gurallary we mehanizmleri, derman hem hojalyk harytlaryny satyn alýar.
Türkmenistanyň ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň maglumatyna görä, Türkmenistanda Bolgariýanyň maýa goýumlarynyň gatnaşmagynda dokuz sany kärhana hasaba alnan. Olar esasan halk hojalygyna degişli obýektleriň gurluşygyna, söwda we konsultasiýa bermek boýunça barlag işlerine, şeýle-de iri we maýda söwda degişli ugurlarda iş alyp barýarlar.
Türkmenistanda Bolgariýanyň kompaniýalarynyň gatnaşmagynda amala aşyrylýan umumy bahasy 7 million dollardan gowrak 20 proýekt hasaba alnan.
Türkmenistanyň prezidentiniň Bolgariýa saparynyň öňüsyrasynda, 25-nji awgustda, Sofiýada hökümetara gepleşikler hem geçirildi. TDH gullugynyň maglumatyna görä, söwda ykdysady gatnaşyklar gepleşikleriň üns merkezinde boldy. Energetika pudagy we himiýa senagaty boýunça aragatnaşygy güýçlendirmek temasy hem taraplar arasynda gyzyklanma döretdi.
Azyk senagaty, syýahatçylyk, saglygy saklaýyş ýaly sosial meseleler we bilim, ylym hem medeniýet ugrundan gumanitar hyzmatdaşlyk temalary hem maslahat edildi.
26-njy awgustda Sofiýada ýokary derejede geçiriljek gepleşiklerde garaljak temalar barada resmi maglumat berilmedi. Emma golaýdaky çykyşlarynyň birinde G. Berdimuhamedow, Bolgariýada boljak duşuşyklaryň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň taryhynda täze möhüm sahypa açjagyny we ýurduň Ýewropa Bileleşigi bilen dialogynyň çägindäki hyzmatdaşlygyň ösüşine itergi berjegini aýdypdy.
Nabukko faktory
Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygynda Nabukko proýektiniň geljegi esasy orun eýeleýän mesele bolup durýanlygyny synçylar belleýärler we Türkmenistanyň Bolgariýa bilen Ýewropa Bileleşiginiň çägindäki gatnaşyklary barada aýdylanda, esasan Nabukko proýektiniň göz öňünde tutulýanlygyny aýdýarlar. 2007-nji ýylyň başynda Ýewropa Bileleşigine agza bolan Bolgariýa Bileleşigiň halkara energiýa proýektlerini goldaýan ýurtlaryň biri.
Energiýa meseleler boýunça bilermen Rumyniýanyň Ylymlar akademiýasyndan Dan Susio, Bolgariýanyň Nabukko proýektini goldaýan hem bolsa, onuň bu ugurdan diňe Ýewropa Bileleşiginiň syýasatynyň çäginde hereket edip, özbaşdak ädim ätmeýänligini belledi.
Ekspert Sofiýada boljak ýokary derejeli häzirki gepleşikleriň Nabukko proýektine itergi berjegine özüniň şübhe bildirýänligini aýtdy. “Olaryň Nabukko proýekti boýunça öňegidişlik gazanjagyna şübheli garaýaryn. Sebäbi Bolgariýada ýakynda saýlawlar geçip, täze hökümet bellenildi. Ýurduň täze hökümetinde bolsa, Nabukko boýunça möhüm diskussiýalarda partner bolmak üçin taýýarlyklara ýeterlik wagt bolmandy” diýip, Dan Sucio aýtdy.
Türkmenistan bilen Bolgariýa Respublikasynyň diplomatik gatnaşyklarynyň düýbi 1992-nji ýylda tutulypdy. Emma ýurtlaryň diňe 2009-nji ýylda özara ilçi alşanlygyny “Gündogar” Internet saýty belledi. Maglumata görä, Bolgariýanyň adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Plamen Grozdanow şu ýylyň 30-njy martynda Türkmenistanda akkreditasiýa berildi, öz nobatynda Turkmenistanyň ilçisi Halnazar Agahanow Bolgariýada 10-njy iýulda akkreditasiýa aldy.
Adam hukuklary
Türkmenistanyň döwlet baştutanynyň Bolgariýa edýän resmi sapary ynsan hukuklaryny goraýjylaryň hem üns merkezine düşdi. “Türkmen Helsinki Fondy” we “Bolgariýanyň Helsinki Komiteti” tarapyndan 26-njy awgustda ýaýradylan beýannamada Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň bozulmagynyň dowam edýänligine aladalanma bildirilýär.
“THF” başlygy Täjigül Begmedowa şeýle diýdi: “Biz pursatdan peýdalanyp, türkmen prezidentine öz aladalarymyzy mälim etmekçi bolýarys. Ynsan hukuklaryny goraýjylar türkmen häkimiýetleri jemgyýetiň azatlaşýanlygyny yglan edýän hem bolsalar, olar iş ýüzünde hiç hili pozitiw ädim ätmeýärler”.
Täjigul Begmedowanyň sözlerine görä, ynsan hukuklaryny goraýjy guramalar Bolgariýanyň häkimiýetlerine hem ýüzlenip, olary Türkmenistanyň prezidentiniň Bolgariýa sapary geçýän günlerde ynsan hukuklary meselesini gozgamaga we bu ugurdaky öz adimlerini kopçülige mälim etmäge çaşyrdylar.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda 20-nji awgustda ýerli geňeşlere geçirilen saýlawlaryň jemleri jemlendi. Bu maslahatda Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy O.Nyýazlyýew ýörite hasabat bilen çykyş etdi.
Onuň maglumatyna görä, bu gezek şäherlerde, etrap merkezlerinde, şäherçelerde we geňeşliklerde geçirilen ýerli geňeş saýlawlary üçin tutuş ýurt boýunça 1 müň 779 sany saýlaw uçastogy döredilipdir.
O.Nyýazlyýew ýerli geňeşlere deputatlyk ugrunda dalaş eden 12 müň 309 kandidatdan 6 müň 99-synyň resmi ýagdaýda deputat saýlanandygyny mälim etdi.
Resmi maglumatda ýerli geňeşlere geçirilen bu saýlawlara ses berijileriň örän aktiw gatnaşandyklary we tutuş ýurt boýunça gatnaşygyň 89.91 prosent bolandygy aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Merkezi aňtaw gullugy – CIA häzirki wagt “Yslam döwletiniň” Siriýadaky we Yrakdaky söweşijileriniň sanynyň 20 müň bilen 31 müň 500 aralygyndadygyna ynanýandygyny habar berýär.
Birleşen Ştatlaryň Merkezi aňtaw gullugynyň metbugat wekili Raýan Trapani özüniň 11-nji sentýabrda beren maglumatynda bu täze sanlaryň jeminiň agzalaryň köpelendigini şöhlelendirýändigini, muny bolsa iýun aýyndan bäri söweş meýdanynda gazanylan üstünlikler, Halyfatyň yglan edilmegi bilen bagly azgalýan topara işe çekilen adamlaryň güýçlenendigi bilen düşündirýär.
Mundan ozal “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň sany 10 müň çemesi diýlip çaklanylýardy. Bu täze sanlar amerikan aňtaw gullugynyň maý aýy bilen awgust aýy aralygyndaky derňewlerine esaslanýar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama 10-njy sentýabrda halka ýüzlenip eden çykyşynda “Yslam döwletini” ýok etmäge wada beripdi.


text:
Eýran Türkiýäniň öz territoriýasynda howa hüjümlerine garşy radaryň ornaşdyrylmagyna razylyk bermegini tankyt etdi.
NATO agzasy Türkiýe Ýewropanyň daşyndan, şol sanda Eýrandan NATO ýurtlaryna abanýan howpuň öňüni almak üçin, geçen hepde öz territoriýasynda radaryň ornaşdyrylmagy babatda ylalaşypdy.
ABŞ-nyň enjamlaşdyrylmagynda guruljak radar stansiýasynyň şu ýylyň ahyryna çenli işläp başlajakdygy habar berilýär.
Bu mesele bilen bagly ýurduň milli telewideniýesinde eden çykyşynda Eýranyň goranmak ministri Ahmad Wahidi “öz ýurduňyň milli bähbidine garşy gelýän islendik agressiýa özleriniň çydam etmejekdiklerini” aýtdy.


text:
Her ýylyň fewralynda Aşgabatda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda halkara futbol ýaryşy geçirilýär. Bu halkara futbol ýaryşy ýurduň ozalky daşary işler ministri Boris Şyhmyradowyň inisiatiwasy bilen döredilipdi.
Ýaryşyň düýp maksady Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň doglan güni bolan 19-njy fewral gününi has-da dabaralandyrmakdan ybaratdy. Futbol ýaryşynyň finaly hut 19-njy fewralda geçirilip, şol gün ol has-da aýratyn dabara eýe bolýardy. Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen, Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda halkara futbol ýaryşy indi 19-njy fewraldan soň bat aldyrylýar.
Ilkinji gezek 1995-nji ýylda geçirilen bu ýaryşa daşary ýurtlardan abraýly futbol klublary çagyrylypdy. Halkara derejesinde geçirilýän ýaryşlarda türkmen futbol janköýerleri stadionlary höwes bilen doldurýardylar.
1997-nji ýylda «Köpetdag» stadionynyň rekonstruksiýa edilip, täzeden ulanylmaga berilmegi bilen, janköýerleriň arasynda bu ýaryşa bolan höwes has-da artdy. Täze stadion, daşary ýurt futbol klublary türkmen janköýerlerini gaty begendirýärdi.
Bu halkara ýaryşynyň ýyl geldigiçe abraýy artyp başlady. Sebäbi ol döwürde paýtagtyň «Köpetdag» hem-de «Nisa» komandalary güýçli düzümde çykyş edýärdiler we halkara ýaryşyna gelýän daşary ýurt komandalary bilen deň derejede oýnap, olardan üstün çykmagy başarýardylar.
Boris Şyhmyradowyň wezipesinden gitmegi bilen Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda halkara futbol ýaryşynyň-da abraýy pese gaçdy. Özem bu ýaryş ýyl geçdigiçe pes derejä ýetdi. Ýaryşa daşary ýurduň iň bir gowşak komandalary gelip başlady. Abraýly hasaplanýan komandalaram bu ýaryşa özüniň ikinji düzümini ýollaýardylar. Abraýy gaçan ýaryşa tomaşaçylar hem barmasyny goýdular. Ýöne ýaryşy gurnaýjylar boş stadiony doldurmagyň derrew aňsat usulyny oýlap tapdylar. Olaryň görkezmeleri bilen futbol ýaryşlaryna talyplar, okuwçylar, bilim ulgamynyň işgärleri zorluk bilen sürlüp başlandy.
Oýun babatda pes derejä düşen bu ýaryşda soňabaka şeýle bir prinsip döräp başlady. Prezidentiň kubogy hökman Türkmenistanda galmaly! Şu prinsip hem her gezekki ýaryşda biabraýçylygyň üstünden getirip başlady. Ýaryşa gözegçilik edýän sudýalar daşary ýurtly komandanyň utulmagy üçin ýerli komandanyň peýdasyna eminlik edýärler. Meýdançada göz-görtele edenini edýän emine daşary ýurduň futbolçylary nägileligini bildirip, galmagal edýän pursatlaryna her ýylda gabat gelinýär.
Şu gezegem gaýtalandy
Ine, şu gezekki Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky XVI halkara futbol ýaryşynda-da şeýle waka gaýtalandy. Ahal welaýatynyň Abadan şäherindäki «Ahal» stadionynda Türkmenistanyň kubogynyň eýesi «Altyn asyr» komandasy bilen Türkiýäniň klublarynyň ýygyndy topary duşuşdy. Turuwbaşdan oýnuň depginini öz ellerine alan türkler ilki bolup hasaby açdylar. Emma «Altyn asyr» komandasynyň oýunçylary uzaga çekdirmän, türkiýeli garşydaşlarynyň derwezesinden iki pökgini geçirmegi başardylar.
Türkiýäniň klublarynyň ýygyndy toparynyň tälimçileri bu geçirilen pökgülere hem-de meýdançadaky sudýanyň eminligine dergazap bolup, nägileliklerini bildirdiler. Öz nägileliklerine üns berilmänsoň, tälimçiler ätiýaçlyk oturgyjyndaky ähli oýunçylaryny alyp, meýdançany terk edip gitdiler.
Oýnuň birinji ýarymy tamamlanyp, arakesmeden soň, meýdançany terk eden türkiýeliler ýene-de yzlaryna gaýdyp geldiler. Ýöne barybir, oýnuň soňy «Altyn asyr» komandasynyň peýdasyna tamamlandy.
Türk gardaşlar meýdança gaýdyp gelmek bilen beýik hereket edendiklerini aýdýarlar. Ýöne futbol ýaryşyny gurnaýjylar üstünlik gazanmak üçin pes hereket edendiklerine düşündilermikä? Bu sowala jogap bermek hemmeler üçin kyn. Ýöne islendik ýaryşlarda halal ýeňiji bolmak üçin ilki bilen türkmen futbolunyň ösmegine ýardam edilmelidigini welin futbol janköýerleri nagt aýdýarlar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy


text: Orsyýetde çap edilýän “Vzglýad” atly internet gazetinde, Interfaks habar gullugyna salgylanyp, Turkmenistan bilen “Gazprom” kompaniýasynyň arasynda gazyň bahasy bilen bagly gepleşikleriň, geljekki hepdä planlaşdyrylýandygy habar berilýär. Ýagny öňümizdäki hepdede, Gazpromuň delegasiýasynyň türkmen gazynyň bahasyny kesgitlemek maksady bilen Türkmenistana barýandygyny, Orsyýetiň wise primýeri Igor Seçiniň aýdandygy habar berilýär. Şeýle hem Seçin, Orsyýetiň territoriýasyndan türkmen gazynyň geçirilmegi meselesi boýunça, ýakynda Gazpromuň ýolbaşçysy Alekseý Milleriň, “Türkmengaz” döwlet konserni bilen gepleşik geçirendigini ýatladypdyr.


text:
Çilide bolan güýçli ýer titremeden 2 million töweregi adam ejir çekdi.
Žurnalistleriň öňünde çykyş eden Çiliniň prezidenti Mişel Baçelet halky köşeşmäge çagyrdy.
“Men hemmeleri rahatlanmaga çagyrýaryn. Ýer titrme - bu tebigy hadysa. Biz adamlary rahatlanmaga hem çydamlylyga çagyrýarys. Halas ediş işleriniň eýýäm başlanandygyna sizi ynandyrýaryn” diýip, Baçelet aýtdy.
Resmi maglumatlara görä, 300 gowrak adam heläk bolupdyr.
Bir ýarym million töwregi jaý, köpri, ýollar weýran boldy. Paýtagt Santýago, uly şäher Konsepsion, şeýle-de ýurduň beýleki merkezi etraplary uly zyýan çekdi.
Betbagtçylygyň doly möçberi heniz anyklanmady. Eýýäm ABŞ-dan, Ýewrobileleşikden kömek bermek barada teklipler edildi. Ýöne Çiliniň prezidenti häzirlikçe öz güýçleriniň ýeterlikdigini aýtdy.
Güýji 8,8 balla deň ýer titreme şenbe güni boldy. Onuň episentri Ýuwaş okeanda, Çiliniň kenaryndan 100 kilomatr daşlykda. Şondan soň 6,5 bala çenli sarsgynlar ençeme gezek gaýtalandy.
Çilidäki ýer titremäniň okeanda döreden tolkunlary Ýaponiýanyň kenarlaryna-da ýetdi. Belentligi 90 santimetrlik tolkunlar hasaba alyndy.
Jebir çekenler hem weýrançylyklar barysynda maglumat ýok. Kenar ýakasyndan 70 müň gowrak adam göçürildi. Has uly tolkunlaryň gelmek howpy saklanýar.
Kamçatkanyň günorta-gündogarynda 80 santimetrlik tolkunlar hasaba alyndy.
Ýaponiýada hem Uzak Gündogarda deňiz tupanynyň alamatlary ýok. Awstraliýada hem Gawaý adalarynda suwuň derejesi ýokarlandy.


text:
2013-nji ýylyň başlaryna Türkiýe-de halkara nahar bäsleşiginiň ýarym finalyna ýer eýeçiligini etdi. Bäsleşige 60 ýurtdan 2 müň aşpez gatnaşdy. Halkara derejesinde geçirlen bäsleşige gatnaşan aşpezleriň diňe 1-i zenandy. Aşpezler bäsleşikde el hünärlerini görkezdi, kimisi balyk bişirdi, kimisi bolsa towuk ondan başgada etleriň we gök önümleriň hemme görnüşlerinden dürli tagamlar taýarladylar. Şowhunly bäsleşige gatnaşan aşpezler pursatdan peýdalanyp öz ýurtlarynyň milli tagamlaryny görkezmäge mümkinçilik tapdy. Halkara derejesinde geçirlen bäsleşik türk aşhanasynyň tanyşdyrylmagy üçin hem uly pursatdyny bellemek mümkin.
18 февраля 2013
Hakykatdanam nahar bişirmekde erkek adamlaryň eli süýji diýenleri çyn bolmaly sebäbi şu uly bäsleşikde 1-ja zenanyň gatnaşmagy hem aýan edýär. gowy halladym.
19 февраля 2013
Türkmenistandan gatnaşan barmy???
19 февраля 2013
Öňem ajygyp näme etjegimi bilmän otyryn bu naharlary görüp okomakdan beter hasam ajykdymmeniňem şu zatlardan iýesim gelýär ýöne........


text:
Birleşen Ştatlar Ysraýylyň Günbatar kenardaky gurluşyklarynyň moratoriýasyny uzaltdyrmak ugrunda Ysraýyl bilen alyp barýan gepleşiklerini bes edýändigini yglan etdi.
Waşingtonyň bu beýanaty Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky göni ýaraşyk gepleşiklerini gümürtik ýagdaýa saldy.
20 aýlap dowam eden arakesmeden soň, şu ýylyň sentýabrynda Waşingtonda täzeden ýola goýlan göni gepleşiklere prezident Barak Obamanyň özi ýolbaşçylyk edipdi. Ýöne Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenarynda jaý gurluşygyna girizen moratoriýasy tamamlanansoň, bu gepleşikler togtady.
Düýn, 7-nji dekabrda, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmentiniň sözçüsi Filip Krowleý jaý gurluşygynyň täzeden doňdurylmagy üçin ençeme aýlap edilen diplomatik tagallalaryň başa barmandygyny aýtdy.
“Biz birnäçe wagtlap moratoriýa we onuň möhletiniň uzaldylmagy taraplaryň arasynda togtan dialogy doly manyda öňe gidermek üçin iň gowy mehanizm bolar diýip, pikir edipdik. Ýöne häzirki wagt biz ýagdaýy öňe ilerletmek üçin bu gutarnykly bir esas däl diýen netijä geldik” diýip, Krowleý belledi.
«Birleşen Ştatlara urlan zarba»
Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbasyň kömekçisi Ýasser Abed Rabbo okkupirlenen ýerlerdäki gurluşygy doňdurmak barada alnyp barylýan tagallalaryň bes edilmegini Birleşen Ştatlara Ysraýyl tarapyndan urlan zarba diýip atlandyrdy.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahuwyň hökümeti tarapyndan ýaýradylan beýannamada: “Ysraýyl palestinalylar bilen bir taryhy ýaraşyk ylalaşygyna gelmek ugrundaky tagallalaryny dowam etdirmek niýetinde berk dur. Palestinalylaryň Ysraýylyň milli we howpsuzlyk bähbitlerini gorap, özbaşdaklyga gowuşmaklarynyň mümkindigine Ysraýyl ynanýar” diýilýär.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmentiniň sözçüsi Filip Krowleý Waşingtonyň Orta Gündogaryň parahatçylyk prosesini herekete getirmek üçin täze ýollary agtarmagy dowam etdirjekdigini bildirdi.
Ol, hususan-da: “Biz taraplar bilen düýpli meseleler barada ýene gürleşeris. Olaryň arasynda birek-birege ynam döretmegiň ýollaryny agtaryp, göni gepleşiklere getirmek üçin edýän tagallalarymyzy dowam etdireris” diýdi.
Ýaraşyk ugrunda tagalla ediler
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmentiniň sözçüsiniň aýtmagyna görä, Ysraýyl we Palestina tarapyndan gepleşik geçirýän wekilleriň geljek hepde Waşingtona gelip, ýaraşyk prosesini diri saklamak barada amerikan administrasiýasy bilen gürleşmegine garaşylýar.
2-nji sentýabrda Waşingtonda geçen gepleşiklerde Mahmud Abbas bilen Benýamin Netanýahu bir ýylyň içinde esasy meseleler hakda ylalaşmaga synanyşjakdyklaryny aýdypdylar. Bu geljekki Palestina döwletiniň serhetleri, palestinaly bosgunlaryň ykbaly, Ierusalim şäheriniň statusy ýaly meseleleri öz içine alýar.
Ýöne 26-njy sentýabrda Ysraýyl Iordan derýasynyň günbatar kenarynda jaý gurluşyklaryna başlansoň, palestinalylar gepleşiklerden çekildiler. Olar Ysraýyl geljekki Palestina döwletine gerekli ýerlerde jaý gurup ýörkä, gepleşik geçirmejekdiklerini aýdýarlar.
Netanýahu hem palestinalylar Ysraýyly ýewreý döwleti diýip ykarar etse, jaý gurluşygyny doňdurmagy teklip etdi.


text:
Müsür sudy bikanun diýlip yglan edilen «Musulman doganlygynyň» lideri Muhammad Badini we bu toparyň ýene 13 uly agzasyny, baş-başdaklyga we zorluga meçew bermekde günälii tapyp, ölüme höküm etdi.
Sudýa bu hökümi 11-nji aprelde, telewideniýede görkezilen sud sessiýasynda yglan etdi.
Şeýle-de sud ABŞ-Müsür raýaty Muhammad Soltany ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi, ol bu topary goldamakda we ýalňyş habarlary geçirmekde günäli tapyldy.
Bu adamlar 2013-nji ýylda yslamçy prezident Muhammad Morsi agdarylandan soň tutulan müňlerçe adam bilen tutulypdy.


text:
Anna güni Ýemeniň paýtagty Sanada Juma namazyndan soň, hökümetiň onlarça müň tarapdarlary we garşydaşlary köçelere çykdylar.
Prezident Ali Abdullah Salehiň 32-i ýyllyk häkimiýetine garşy çykýanlar paýtagtyň Sana uniwersitetiniň daşynda ýygnandylar. Ýygnanan adamlaryň hatary iki kilometre çenli uzalýar.
Beýleki bir tarapdan, prezident Salehiň onlarça müň tarapdarlary paýtagtyň Tahrir meýdançasynda ýygnandylar. Olar ellerinde 68 ýaşly prezident Salehiň suratly plakatlaryny saklaýarlar.
Penşenbe güni prezident Saleh ýurduň Konstitusiýasyna üýtgetmeleri girizmäge söz berdi. Emma oppozisiýa bu teklibi ret edip, bu ädimiň “gaty giç ädilendigini” aýtdy.


text:
Londondaky Olimpiýa bäsleşiklerinde altyn medal alan sportsmenler millionlap pul ýa täze maşynlar ýaly dürli goşmaça baýraklara eýe bolarlar. Diňe altyn däl, eýse kümüş we bürünç medallary gazanan atletler hem şeýle baýraklar bilen sylaglanarlar.
Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmak üçin höwesjeňlik statusy şert diýlen düzgün 1992-nji ýylda ýatyrylaly bäri, sportsmenlere hökümetden, milli Olimpiýa komitetinden we agzalýan komitet bilen hyzmatdaşlyk edýän hususy fondlardan nagt pul baýraklaryny almaga rugsat berilýär.
Şol karara laýyklykda, Gürjüstanyň atleti Londondan öýüne getiren altyn medaly üçin 1,2 million dollar gazanyp biler. Tajigistanyň altyn medally ýeňijilerine gymmat baha maşynlar wada berildi. Şeýle-de käbir ýurtlar medal bilen dolanan sportsmenlerine kwartira bererler.
Pul baýraklarynyň möçberi hem ýurtdan-ýurda üýtgeýär. Meselem, bir ýurtda sylag hökmünde beriljek pul sportsmeniň formasynyň bahasyndan biraz köp bolsa, beýleki bir ýurtda sportsmeniň aýlygyndan birnäçe esse köp nagt pul baýrak berler.
Azerbaýjan altyn medal bilen dolanan sportsmenleriň hersine 510,000 dollar, Gazagystan bolsa 250,000 dollar baýrak bermegi wada berdi.
Bu baýraklar diňe ýerli normalar boýunça däl, eýsem Günbataryň baýyrak ýurtlary bilen deňeşdirilende hem köp. Mysal üçin, Birleşen Ştatlarda altyn medal gazananlara 25 müň, kümşe 15 müň we bürünç medalyna eýe bolan atletlere 10 müň dollar berler.
Orsýetiň hökümeti birinji orny gazanan sportsmenlere 125 müň dollar berer. Emma Çelýabinsk welaýatynyň ýerli hökümeti öýüne altyn medal bilen dolanan atleti 1 million dollar bilen sylaglajakdygyny aýtdy. Sankt-Peterburgyň resmileri bolsa Londonda altyn medal gazanan sportsmenlerine 33 müň dollar bermegi wada edýärler.
Eýranyň hökümeti medal gazanan sportsmenlere 85 müň dollara barabar bolan altyn teňňe teklip edýär. Mundan başga-da Eýran medal bilen dolanan ähli atletlerine ömrüniň ahyryna çenli doly aýlyk beriljekdigini aýdýar. Eýranyň käbir resmileri we edaralary medally dolanan atletlere maşyn, kwartira we goşmaça altyn teňňe hem teklip edýärler.
Merkezi Aziýa
Merkezi Aziýanyň iň garyp ýurtlary hem bu babatda yzda galmaýar. Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon altyn medal alan her bir täjigistanly atlete hökümet tarapyndan 63 müň dollaryň beriljekdigini aýdýar.
Mundan başga-da Duşenbe şäheriniň häkimi altyn medal üçin bir otagly kwartira, we kümüş hem bürünç medal alanlara-da pul baýragyny teklip edýär.
Täjigistanyň iň uly banky “Orionbank” Emomali Rahmonyň garyndaşyna degişli bolup, birinji orny eýelän atletlere gymmatbaha maşyn berjekdigine wada berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de Täjigistanyň “Yslam galkynyş” oppozison partiýasy medal gazananlaryň ählisine Duşenbe şäherinde bahasy 30-80 müň dollar aralygynda bolan kwartiralary teklip edýär.
Gyrgyzystanyň atletleri altyn medal üçin 20 müň dollar gazanyp bilerler. Bişkek medal gazanan gyrgyz sportsmenleriniň ählisine ömrüniň ahyryna çenli 500 dollar möçberinde stipendiýa berjekdigini mälim etdi.
Türkmenistan Sowet Soýuzy dargaly bäri öňki sowet döwletleriniň arasynda Olimpiýa medalyny gazanmadyk ýeke-täk ýurt bolup, ol şu wagta çenli 2012-nji ýylyň Olimpiýa oýunlarynyň ýeňijilerine beriljek baýraklaryň möçberini yglan etmedi.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko ýurduň atletleri 25 medal gazanyp, “olaryň bäşisi altyn medal bolar” diýip umyt edýär. Ol altyn medal getiren sportsmenlere 150 müň dollar beriljekdigini aýtdy.
2008-nji ýylda altyn medal bilen dolanan sportsmenlerine Minsk şäherinde kwartiralar sowgat edilipdi. Emma 2012-nji ýyl üçin beýle wadalar berilmedi.
Olimpiýa ýaryşlaryny geçirýän Britaniýanyň oýunçylarynyň girdejisi onçakly bir köp däl. Munuň sebäbi hem, belki, Britaniýanyň hiç hili goşmaça baýrak hödürlemeýänligindendir. Ýöne altyn medal gazanan britaniýaly ýeňijiler öz suratlarynyň poçta markalarynda ulanylmagyna rugsat berseler, onda 15 müň dollar gazanyp bilerler.


text:
Žurnalistikanyň we zenanlaryň hukuklarynyň goralmagy boýunça işleýän guramanyň Yrakdaky direktory Stambul şäheriniň esasy aeroportunda düşnüksiz ýagdaýda öli tapyldy. Bu barada gürrüňi edilýän gurama 19-njy oktýabrda habar berdi.
Žaklin Sattonyň (Jacqueline Sutton) dostlary we kärdeşleri onuň ölüminiň derhal derňelmegine çagyrdylar. Mundan sanlyja aý öň gürrüňi edilýän guramanyň öňki direktory hem bomba hüjüminde öldürilipdi.
“Parahatçylyk we uruş boýunça maglumatlar institutynyň” aýtmagyna görä, Sutton Londondan Türkiýäniň üsti bilen Yragyň Irbil şäherindäki bazasyna barmak üçin uçansoň, 17-nji oktýabrda Türkiýäniň Stambul şäherinde öli tapylypdyr.
Şeýle-de bu topar Sattonyň ölümi bilen ilteşikli “hakykaty açmaga” heniz hem synanyşýandygyny habar berdi. Türkiýäniň metbugat serişdeleri onuň hajathanada dardan asylan halda tapylandygyny habar berdiler.
“Gapynyň tutawajyndan özüni asdy”
Türkiýäniň döwlet eýeçiligindäki “Anadolu Agency” atly habar serişdesi Sattonyň Yraga uçýan uçara gijä galyp, uçmaly wagtyny geçirensoň, aeroportyň hajathanasynda öz janyna kast edendigini aýdýar. Şeýle-de bu habar serişdesi hiç bir çeşmä salgylanman, onuň Yraga uçmak üçin täze bilet almaga pulunyň bolmandygy sebäpli aklyndan azaşandygyny ýazýar.
Türkiýäniň “Dogan” atly hususy eýeçilikdäki habar serişdesi hem hiç bir çeşmä salgylanmazdan, Sattonyň öz köwşüniň bagjyklary bilen hajathananyň gapysynyň tutawajyndan özüni asandygyny aýtdy. Onuň jesedi orsýetli üç syýahatçy tarapyndan tapyldy diýlip, “Dogan” habar serişdesiniň maglumatynda bellenilýär.
Sattonyň dostlary we kärdeşleri Türkiýäniň metbugat serişdelerinde çap edilen maglumatlary şübhe astyna alýarlar.
“Biziň hiç birimiz onuň öz janyna kast edip biljekdigine ynanmaýarys” diýip, Sutton bilen “Parahatçylyk we azatlyk boýunça zenanlaryň halkara ligasynda” bilelikde işleşen Wanessa Farr aýdýar.
“Bu hakykatdan hem manysyz”
Farr ýakynda Sattonyň öz žurnalistika guramasynyň “Yslam döwleti” atly toparyň aýallara garşy gönükdirýän ýowuz ýigrenjine garşy göreşmegi üçin 1 million amerikan dollary möçberinde grant almagyna ýardam berendigini aýtdy.
“Onuň işi gaty kyndy we ol zenanlaryň hukuklaryny batyrgaýlyk bilen gorkusyz goraýan şahsdy. Emma şol bir wagtda ol güýçli we bagtly adamdy, öz işini çendenaşa gowy görýär we köp adamlar tarapyndan gowy görülýän adamdy” diýip, Farr belleýär.
Yragyň parlamentiniň spikeri Salim al-Juburi “Türkiýäniň häkimiýetlerini wakanyň nähili ýagdaýda bolanlygynyň üstüni açmaga çagyrdy” diýip, onuň edarasy habar berdi.
Söz azatlygy boýunça işleýän bu toparyň ”Makala -19” atly maglumatynda topar özüniň Sattonyň ölümi bilen bagly habardan “sarsandygyny we çuňňur gynanç bildirýändigini” ýazdy hem-de onuň ölüminiň sebäpleriniň “doly we garaşsyz derňelmegine” çagyrdy.
“Parahatçylyk we uruş boýunça maglumatlar institutynyň” ýerine ýetiriji direktory Antony Borden Satton, guramanyň adatça edişi ýaly, oňa täze bilet üçin pul ugratjakdygyny bilýän bolmaly diýdi.
“Ol ýerde pul bilen ilteşikli hiç bir meseläniň ýokdugy aç-açan mälimdir. Bu hakykatdan hem manysyz. Biz biletleri hemişe çalyşýarys” diýip, Borden nygtady.
Türkiýäniň Atatürk adyndaky aeroportunyň howpsuzlyk resmileri bu barada maglumat almak synanyşyklarymyza jogap bermediler. Häzire çenli Türkiýäniň hökümeti bilen hem bu meselede habarlaşyp, goşmaça maglumatlary alyp bolmady.


text:
Hoz bişende…
Allamyrat Akmyradow,
ösümlik baýlyklaryny öwreniji.
Güljemal Gurbanmämmedowa,
Köpetdag döwlet goraghanasynyň ylmy bölüminiň
Köpler grek hozunyň watany (onuň adyndan çen tutup) Gresiýadyr öýdýärler. Hakykatda welin, onuň watany Merkezi we Kiçi Aziýa bolup, oňa “grek hozy” diýen adyň dakylmagyna Russiýa Gresiýadan getirilmegi sebäp bolupdyr. Grekler Gresiýadan Italiýa getiren bu ösümliginiň daragtyny we miwelerini “eýran hozy”, “pars hozy”, “eýran-pars hozy”, “patyşa hozy” diýip atlandyrypdyr. Bu tötänden däl. Eýranyň (Persiýa) paýtagtynda ilkinji miweçilik mekdebiniň düýbüni tutan Kiriň patyşalyk eden döwründe hoz ýurduň ösümlikler dünýäsinde görnükli orun eýeläpdir.
Daragtyň latynça ady — “Juglans regia” (“Juglans” — “Ýupiteriň hozy” diýmegi aňladýan “Lovisglan” ýa-da “Vovis glans” sözleriniň gysgaça aýdylyşy, “regia” — “patyşa” diýmegi aňladýan “regus” sözünden). Bu atlar b.e. 23-79-njy ýyllarynda ýaşap geçen meşhur grek alymy we akyldary Uly Pliniýiň “Tebigy taryh” diýen işinde, Gippokradyň, Dioskoridiň, Siseronyň, Wirgiliniň we beýleki gadymy grek we rim ylymdarlarynyň eserlerinde hem duş gelýär.
Eger hozuň Merkezi we Kiçi Aziýada ýabany görnüşde has ir peýda bolandygyny, dünýäniň başga ýerlerinde, şol sanda Gresiýada-da onuň ilkinji gezek emeli ekilip ýetişdirlendigini göz öňünde tutsaň, bu daragty “Aziýa hozy” diýip atlandyraýmaly. Şu nukdaýnazardan hoz biziň diýarymyzyň hem aborigenidir (gadymky ýerli ýaşaýjy).
Gadymy hem uzak ýaşaýan, ýokary derejeli dermanlyk we azyklyk häsiýetli hozuň dünýäde takmynan 20 (käbir maglumatlara görä 40-a çenli), GDA ýurtlarynda 3, Türkmenistanda 1 ýabany görnüşi gabat gelýär.
Hoz (Juglans regia) — hozlar maşgalasynyň adybir urugynyň boýy 20-25 metre çenli ýetýän bir ýa-da köp sütün emele getirýän wekili. Sütüniniň gabarasy 150-250 sm barabar. Ýapragy uly (uzynlygy 20-40(55) sm. Gülleri aýry jynsly, ownuk. Miweleri — ýalan şänik, ya-da “hoz”.
Daragt adatça aprel-maý aýlarynda gülleýär. Miwesi sentýabr-oktýabr aýlarynda ýetişýär.
Hoz biziň ýurdumyzda deňiz derejesinden 900-1500 metr belentlikde ösýär. Tohumyndan we töňňeden çykýan ösüntgilerden kemala gelýär. Amatly şertlerde aýry-aýry agaçlar 300-400 ýyla çenli ýaşaýar.
Diýarymyzda Günorta-günbatar Köpetdagda: Aýyrdepede, Porderede, Hozlyda; Merkezi Köpetdagda: Amaratda, Hozlydagda, Ypaýgalada, Garaýalçyda, Galyňhozda, Kiçi Nyýazymda, Degirmenlide, Müsünewde; Köýtendagda duşýar.
Hoz ýurdumyzdaky seýrek ösümlikleriň biridir. Dermanlyk maksatlary üçin tebigy gory ýeterlik. Merkezi Köpetdagyň Garaýalçy jülgesinde 8 gektar, Galyňhoz deresinde 1 gektar ýeri hoz tokaýlygy tutýar. Biziň hasaplamalarymyza görä (2007-nji ýyl), häzirki wagtda bu derelerde 235 sany hoz agajy bitýär. Olaryň 80-si miwe berýär.
Dermanlyk maksatlary üçin hozuň ýapragy, bişmedik miweleri we miweýany çig mal bolup hyzmat edýär. Ýapraklaryny maý aýynyň ahyryndan iýun aýynyň birinji ýarymyna çenli aralykda ýygnamaly. Ýaprajyklary esasy sapakdan ýolup almaly. Olary täzeligine peýdalanmaly.Agajyň ýapragynda 2250-4500 mg % çenli mukdarda C, P, B1 witaminleri, 0,33 mg % karotin, 0,01-0,03 % efir ýaglary, 3-5 % eý maddalary, kwersetin giperozid we kemiferol flawonidler, hinonlar, fenol-karbon turşulyklar, reňk beriji ýuglon saklanýar. Hozuň ýapragynda C witamini saklanýar.
Miweýanynyň gök gabygy askorbin turşusyna 3000 mg % çenli, karotine we eý maddalaryna (25 000 mg %) baýdyr. Olar tebigy witamin konsentratlaryny almak üçin oňaýly çig maldyr.
Hozuň maňzy — örän gymmatly önüm, düzüminde 75 %-e çenli ýag, 20 % töweregi beloklar, 7-16 % uglewodlar, 30-50 mg % C witamini, 0,3 mg % B1 witamini, karotin we E, P witaminleri, şeýle hem demriň we kobaltyň duzlary bar.
Hozuň dermanlyk häsiýetleri gadymy hekimlere-wraçlara mälim bolupdyr. Bukrat hekim (Gippokrat) onuň gök miweýanyny soguljany ýok ediji serişde hasaplapdyr. Gadymyýetde bu önüm has güýçli awular bilen zäherlenilende güýçli täsir edýän serişde hasap edilipdir. Rim goşunynyň polk ýolbaşçysy Pompeý hozuň zäherleriň garşysyna ulanylyşy baradaky maglumatlary Matridantyň köşgündäki papirusdan tapypdyr.
Abu Aly ibn Sinanyň pikirine görä, hozuň injir we porsykert goşulyp taýýarlanan garyndysy ähli zäherlere garşy derman bolýar. Ol özüniň ”Şypanama” (“Žawdiýa”) diýen işinde hozuň maňzynyň porsykert bilen garyndysyny ýylan çakanda ulanmagy maslahat berýär. Hozuň ýapragy we miweýany diş etini berkidýär we ganamasyny duruzýar. Miweýanynyň şiresini goýy halyna geçýänçä gaýnatmaly. Ibn Sina hoz ýapragyndan sykylyp alnan şiräni ýyladyp gulakdan iriň gelmede haýyrlanmagy maslahat berýär. Onuň pikiriçe, hozuň ýagy etiň çüýremegine (gangrena), sowuklama we ittirsege garşy nepli, gabygy aýbaşyda köp ganyň akmagynyň öňüni alýar, maňzy soguljany bedenden daşary çykarmaga ýardam edýär. Meşhur tebip hoz sepbigi (kamed) bilen aşgazan, nerw, böwrek kesellerini, köriçegäni (şepgi ýa-da ýapgy-plastyr görnüşinde ulanmak arkaly) bejeripdir.
Meşhur hekim we alym Seýit Ysmaýyl Gürgenli (Jürjany) özüniň belli “Horezm şahyň genji-hazynasy” diýen nusgawy işinde arassalanan hoz maňzyny zäherlenme zerarly bedene zyýan ýetende iýmit görnüşinde ulanmagy maslahat berýär, diftteriýany bejermekde peýdalydygyny aýdýar.
Muhammet Hüseýiniň “Melhemler hazynasy” (1777) atly nusgawy eserinde: ”Hoz bedeni ýumşadýar, aşgazanda iýmitiň siňdirilmegine ýardam edýär, beýnini, ýüregi we bagry berkidýär, duýgulary ýitileşdirýär, üzüm we injir bilen iýilende, garrylary kuwwatlandyrýar. Hozuň maňzy bäş günläp iýlende, togalak we ýasy soguljanlar gyrylýar” diýlip, bellenilýär. Hozuň oňurgada we göbek töwereginde agyry dörände haýyrlydygy tekrarlanýar.
Hozuň gök miweýanyndan taýýarlanylan toşaba arybaly ýa-da üzüm toşaby goşulyp peýdalanylanda, diş etiniň gan akmasy bes edilýär.Halk lukmançylygynda hoz agajy dürli maksatlar bilen peýdalanylýar. Il arasynda: “Hozuň yrýa zady ýok” diýilmegi hem tötänden däl. Onuň ýapraklaryndan taýýarlanylan jöwher maddalaryň alyş-çalşyna itergi berýär, soguljanlary ýok edýär, içgeçmede, süýji diabetinde peýdaly. Anginada (basyk) we gingiwitde agzy çaýkamak maslahat berilýär. Ýapragynyň peti hem jöwheri aterosklerozda, çagalaryň diatezinde, sowuklamada, guragyryda peýdaly.
Hozuň miweýanyndan we ýapraklaryndan taýýarlanan şire gijilewükli demrewi ýok edýär. Öň miweýanynyň peti ötüşen weneriki keselleriň bejergisinde peýdalanylypdyr. Ter ýapragy ýaralara we çybana (furunkul) ýapylýar. Mäjumlanan ter ýapraklaryny mesgä garyp, kellagyryda we gözüň sowuklamasynda maňlaýa, gözlere, şeýle hem ýaralara we çybana ýapmak maslahat berilýär .
Türkmen halk lukmançylygynda bişmedik hoz we onuň dermanlyk şiresi gyzylödegiň geçmez keselinde haýyrlanylýar (Baharly we Köýtendag etraplarynyň daglyk obalarynda).
Mundan başga-da, hozuň içindäki perdejikleri we mäjumlanan maňzyny süýt bilen garyp, aýratyn içgi taýýarlaýarlar. Hozuň hoşboý ysy bark urýan gyzylymtyl şypaly içgi ýürek-damar we aşgazan-içege kesellerine örän nepli hasap edilýär. Hozuň gök miwelerinden taýýarlanan şerbet we melhem gany arassalamak, bedeni dikeltmek üçin, bagyr, galkan görnüşli mäziň kesellerinde, wena gan damarlarynyň warikoz giňelmesinde peýdaly.
Bişmedik hoz soguljanlaryň (askarit we solitera) garşysyna peýdalanylýar. Şahalarynyň we köküniň gabygyndan taýýarlanan jöwher we pet agyz boşlugynyň, damagyň we bokurdagyň sowuklama kesellerinde, diş gowşanda , diş eti zaýalananda, şeýle hem, iç sürüji we aşgazana haýyrly serişde hökmünde ulanylýar.
Daglyk obalaryň ýaşaýjylary hozuň içindäki perdejiklerden taýýarlanan peti we şerbeti zobda haýyrlanýarlar. Aşgazan-içege ulgamynyň sökelliklerinde hozuň maňzyny mäjumlap, kişmiş bilen bilelikde peýdalanýarlar. Akargülüň tohumyny we hoz maňzyny mäjumlap, bilagyryda ýapýarlar.
Hoz gipertoniýada oňat serişde hasaplanylýar. Maňzy süýjikeselde peýdaly.
Daragtyň miwesiniň ýagy irki wagtdan bäri iç gatamada, böwrekde daş emele gelende, bedende mugthor gurçuklar bolanda, bagyr, peşew, jyns agzalarynyň, öýkeniň kesellerinde peýdalanylyp gelinýär, gulagagyryda gulaklara damdyrylýar, ýanyklara we bitmesi kyn ýaralara çalynýar. Hozuň ýagy içege gasynlarynyň işini güýçlendirýär. Munuň özi ony gartaşan hem-de semizlikden ejir çekýän adamlaryň iýmitinde ulanmaga mümkinçilik berýär.
Fitoterapiýada hozuň ýapragyndan taýýarlanan jöwher limfa mäzleriniň, diş etiniň sowuklamasynda, gastroenteritde peýdalanylýar. Hozuň ýapragy örgünli, iriňli dömme ýaly çaga kesellerini we iglemäni bejermek üçin ulanylýar. Ýapragynyň jöwheri aşgazan-içege, deri, süýji diabeti kesellerinde nepli. Anginada (basyk) we gingiwitde agyz çaýkamak, deriniň inçekeselinde, skrofulýozda wanna kabul etmek maslahat berilýär.
Hozuň gök miweýanyndan alnan “ýuglon” dermany ylmy lukmançylykda inçekeseliň, demrewiň, paradontozyň bejergisinde (maz, suwuklyk görnüşinde) çalmak, ýapgy etmek, agyz çaýkamak usullary arkaly ulanylýar. Ýapragyndan alnan “karion” dermany deri inçekeselini bejermekde peýdalanmak üçin hödürlenildi. 0,1 % spirt we 0,05-0,1 % ýag ergini görnüşinde haýyrlanylanda kokklary we kömelekli florany doly ýok edýär (esasan stafilokokk kömelekleri we gram položitel taýajyklary duýgur). Ter ýapragynyň ekstraktlary, edil “ýuglon” ýaly bakteriýa garşy häsiýetli. Hozuň süýdüniň ýetişýän döwründe ýaşajyk gök miwelerinden witaminli konsentratlar taýýarlanylýar. Hozuň mürepbesi bişirilende, onuň düzüminde witaminleriň 90 %-e çenlisiniň saklanmagy üpjün edilýän gaýnatma usuly işlenilip düzüldi. Adaty hozuň bişmedik miwelerinden taýýarlanylýan C witamininiň konsentraty, hoz ýapragynyň ysyny ýatladýan gowşagrak hoşboý ysly, gara-goňrumtyk reňkli suwuklykdyr. Onuň düzüminde akorbin turşusyndan başga-da, 1-3 % tanin, 2-3 % demriň we kalsiniň fosfor turşusyny saklaýar.
Keselden soň kuwwatlandyryjy we iýmit siňdirişi gowlandyryjy nygmat hökmünde hozuň maňzynyň deňi-taýy ýok. Onuň täze ýagy konýunktiwitde we ortagulagyň sowuklamasynda peýdalanylýar. Miwesiniň peti gipertoniýada içilýär. Ýapragy atylan çaý süýjikeselde peýdaly.
Hozuň maňzy kulinariýada, halk hojalygynyň beýleki pudaklarynda ulanylýar. Agajynyň miweýanlary, gabygy, ýapraklary deri eýlenende, mata, ýüň, haly, saç boýalanda, surat-bezeg işlerinde peýdalanylýar. Magtymguly Pyragynyň:
“Hozuň daş gabygy, gülälek suwy,
Garyp saça çalsaň, gara reň bolar.”
diýen goşgy setirleri türkmen halkynyň hozy öz durmuşynda irki wagtdan bäri haýyrlanyp gelendigine güwä geçýär.
Dermanlyk taýýarlanylyşy hem ulanylyşy:
Hozuň 1 nahar çemçe (15g) guradylan ownuk ýapragyny 1 bulgur (200 ml) suwa atyp, 30-40 minut saklamaly, hasada süzmeli. Jöwheri her gün 4 gezek 1 nahar çemçeden içmeli.
Agajyň 3-5 nahar çemçe (45-75 g) gury owradylan ýapragyny ýarym litr (500 ml) suwa atyp, içi syrçaly gapda haýal ýanýan otda gaýnatmaly. Hasadan geçirip, deri kesellerinde, iriňli ýaralarda ýapgy ýa-da çalgy görnüşinde haýyrlanmaly.
Hozuň 1-2 çaý çemçe (5-10 g) ýapragyny 1 bulgur (200 ml) gaýnag suwa demlemeli. Sowadyp, hasada süzmeli. Içgeçmede, aterosklerozda her gün 3-4 gezek ýarym bulgurdan (100 ml) kabul etmeli.
1 nahar çemçe (15 g.) owradylan ýapragy 1 bulgur (200 ml) gaýnag suwa demlemeli. Jöwheri süzmeli. Sowandan soň çagalara her gün 3 sapar nahardan öň 1-2 çaý çemçeden (5-10 g) içirmeli.
Ösümligiň 1 nahar çemçe owradylan gury ýapraklaryny ýarym bulgur (100 ml) günebakar ýagy bilen garmaly. Agzy ykjam ýapylýan aýna gapda bir hepde saklamaly. Arasynda bulap durmaly. Soňra ony suw wannasynda üç sagatlap gaýnatmaly. Iki gezek hasada süzmeli. Ýene 30 minut gaýnatmaly. Soňra 15 g ary mumyny goşmaly we tä sowaýança garyşdyryp durmaly. Derman ýaralara we çybanlara ýygy-ýygydan ýapylýar.
Hozuň 1 kg ter ýa-da guradylan ýapraklaryny 10 litr suwa atyp, agzy mäkäm ýapylýan gapda pessaý otda 30 minut gaýnatmaly. Taýyar bolan pet bilen iriňli dömme çişlerine ýolugan çagalaryň, mäzleriň limfatik kesellerine uçran syrkawlaryň endamyny ýuwmaly.
Gök hozlary ýygnap, üweýjiden geçirmeli. Deň möçberde arybalyny goşup, agzy ykjam ýapylýan aýna gapda garaňky ýerde 37 günläp goýmaly. Bu dermany günüň dowamynda 4 gezek nahardan öň 1 çaý çemçeden (5 g) içmeli. Bejeriş möhleti — 4 aý.
Üwelen hozlary zeýtun ýagy bilen goşup, agzy berk ýapylýan gapda 40 gün gün düşýän ýerde saklamaly. Taýýar bolan emligi süzmeli. Her gün irden we agşam wena gan damarlarynyň çişen ýerlerine tä syrkaw doly gutulýança çalmaly.
Информационного Центра здравоохранения Туркменистана
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk


text:
Şu gün Birleşen Arap Emirlikleriniň paýtagty Abu-Dabide Türkmenistanyň inwestisiýa meselelerine bagyşlanylan ýörite halkara forumy öz işine başlaýar.
Bu forumyň çäklerinde Türkmenistanda öndürilen önümleriň sergisiniň hem gurnaljakdygy habar berilýär.
Maglumata görä, Türkmenistandaky inwestisiýa meselelerine bagyşlanylyp daşary ýurtda geçirilýän bu ilkinji forumyň barşynda türkmen delegasiýasynyň wekilleri özleriniň daşary ýurtly partnýorlaryny Türkmenistanyň senagatda we ykdysadyýetde gazananlary hem-de ýurtdaky inwestisiýa perspektiwalary bilen tanyşdararlar.
“Türkmenistan Altyn asyr” internet saýty daşary ýurt kompaniýalarynyň wekillerinden 270-den gowragynyň bu foruma gatnaşmaga isleg bildirendiklerini habar berýär.


text:
Şenbe güni Owganystanyň durnuksyz Wardak welaýatynyň ýüzlerçe ýaşaýjysy bu welaýatda ABŞ-nyň ýörite güýçleriniň operasiýa alyp barmagyna protest bildirip, paýtagt Kabulda demonstrasiýa geçirdiler.
Owganystanyň polisiýasy parlamentiň binasynyň öňünde gurnalan bu demonstrasiýa gatnaşanlaryň sanynyň 200 bilen 500-iň aralygynda bolandygyny mälim etdi.
Maglumata görä, protestçiler anti-amerikan şygarlaryny gygyryşyp, ABŞ-nyň ýörite güýçleriniň Wardak welaýatyndan çykmagyny hem-de olaryň tussaglykdaky dokuz sany ýerli raýaty azat etmeklerini talap edipdirler.
Birleşen Ştatlaryň resmileri ýakynda bu Wardak welaýatynda ýitirim bolan 9 adamdan diňe dördüsini amerikan güýçleriniň tussag edendiklerini aýdýarlar.
Geçen aý prezident Hamid Karzaý hem bu amerikan güýçleriniň Wardak welaýatyndan gyssagly çykmalydyklary barada görkezme beripdi.


text:
Demirgazyk Koreýa Birleşen Ştatlara we onuň Ýuwaş okeandaky hem-de Günorta Koreýadaky bazalaryna zarba urmak üçin özüniň raketa birikmelerini taýýarlyk derejesine getirendigini aýdýar.
Ýurduň döwlet mediasy lider Kim Jong Unyň Amerikanyň bombalaýjy uçarlarynyň Koreýa ýarym adasynyň howa giňişliginde edýän gizlin uçuşlaryna jogap edip, bu barda penşenbe güni giçlik bir permana gol çekendigini bildirdi.
"[Kim Jong Un] Koreýanyň halk armiýasynyň strategik raketalar baradaky tehniki taýýarlyklar planyna ahyrsoňy gol çekdi. Ol Birleşen Ştatlaryň özüne, onuň Ýuwaş okeandaky, şol sanda Gawaýdaky we Guamdaky, şeýle hem Günorta Koreýadaky harby bazalaryna islendik wagtda ot açmaga taýyn bolmaklyk hakda buýruk berdi" diýip, ýurduň telekanaly habar berdi.
"Hasaplaşyk wagty"
Aýdylyşyna görä, Kim: "Amerikan imperialistleri bilen hasaplaşmagyň wagty gelip ýetdi" diýipdir.
Günorta Koreýada ýerleşýän habar gullugy "Ýonhap", ady agzalmadyk bir harby çeşmä salgylanyp, Demirgazyk Koreýanyň raketa bazalarynda, aýratyn-da onuň orta we uzak aralyga niýetlenen raletalarynyň saklanýan ýerlerinde "golaýda" goşmaça esger we harby ulaglaryň hereketiniň bolandygyny bildirdi.
Günorta Koreýanyň Goranmak ministrliginiň sözçüsi Kimi Min-seok öz ýurdunyň, şeýle hem Birleşen Ştatlaryň bu şübheli ýerleri synlaýandyny aýtdy: "Günorta Koreýanyň we Birleşen Ştatlaryň aňtaw işgärleri Demirgazyk Koreýanyň Skat, Rodong we Musudan ýaly gysga, orta we uzak aralyga niýetlenen raketalar boýunça taýýarlygyny gözden sypdyrman synlaýarlar".
ABŞ her ähtimallyga taýýar
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Çak Heýgel penşenbe güni ýadro ýaragyny göteriji iki sany B-2 kysymly bombalaýjynyň Günorta Koreýa bilen geçirilýän harby türgenleşiklere goşulmagynyň adaty işiň bir bölegidigini belledi.
Heýgel şeýle hem Demirgazyk Koreýanyň prowokatiw edim-gylymlarynyň we onuň ritorikasynyň Koreýa ýarym adasynda howpy güýçlendirengini, şol zerarly-da Birleşen Ştatlaryň Phenýan tarapyndan bolmagy mümkin her bir ähtimallyga taýýarlyklydygny aýtdy.
"Biz Demirgazyk tarapyndan bolýan bu prowokasiýalara çynlakaý diýip garap, olara jogap berjekdigimizi mälim etmeli" diýip, Heýgel aýtdy.
Demirgazyk Koreýanyň öten ýyl geçiren üçünji ýadro synagy sebäpli täze sanksiýalar girizileli bäri ýarym adada dartgynlylyk artýar. Çarşenbe güni Phenýan "her bir salymda uruş turmagy mümkin" diýdi.
Ol ondan ozal hem Birleşen Ştatlara we Günorta Koreýa ýadro zarbasyny urmak bilen haýbat atyp, 1953-nji ýylda Koreýa urşunyň soňlanmagyna getiren atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşygy ýatyrandygyny aýdypdy.
Demirgazyk Koreýa ýadroly raketalar bilen Birleşen Ştatlara zarba urarlyk derejeden entek ençeme ýyl bärdedir diýip çak edilýär.


text:
Ýakynda Şwesiýada hereket edýän "Gün" neşirýaty çeper eserler üçin täze edebi konkursyň şertlerini yglan etdi. Ýazyjy Hudaýberdi Hally şol meseleler bilen gyzyklanyp, "Gün" neşirýatyny esaslandyryjy hem ýazyjy Ak-Muhammet Welsapar bilen gürrüňdeş boldy.
H. Hally: Ak-Muhammet, gürrüňi "Gün" neşirýatynyň nobatdaky yglan eden edebi konkursynyň şertlerinden başlasak gowy bolardy.
A. Welsapar: Elbetde. Biz bu ýylam, indi dördünji gezek, "Dogduk topragyň howandary" atly edebi konkursy yglan etdik. Bu edebi konkurs Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanýar.
H. Hally: Näme üçin siz bäsleşikde ýaş çäklendirmesini goýýaňyz? Ol konkurs ähli ýaşdakylar üçin açyk bolsa bolmaýarmy?
A. Welsapar: Elbetde, olam bolman durmazdy. Ýöne biziň maksadymyz ýaşlary orta çykarmak, ýaş ýazyjy-şahyrlara goldaw bermek, şolary ösüşe, kämillige höweslendirmek.
H. Hally: Bu maksat gowy. Ýaşlara ýardam berip bolsa, oňat zat. Sebäbi iň güýçli jandar bolan düýä-de "haýt!" diýmek medet berermiş. Ýöne, Ak-Muhammet, konkursyň yglan edilýän ýeri oňa gatnaşyjylardan gaty uzakda dälmi?
A. Welsapar: Eger kilometrläp ölçeseň onda ara uzak. Ýöne häzirki wagtda uzak diýen düşünjäň özem şertli zat. Sebäbi kompýuter, internet eýýamy uzagy ýakyn edýär. Bu konkursa gatnaşjak ýaşlar öz eserlerini elektron görnüşde "Gün" neşirýatynyň email adresine iberseler, ol dünýäniň islendik nokadyndan bize göz açyp-ýumasy salymdan gelip gowuşýar!
H. Hally: Ol aýdýanyň-a dogry. Biziň konkursa gatnaşýan döwürlerimizde, mundan çärýek asyr ozal, konkursa maşynkada arassa göçürilen iki nusgadaky golýazmany ibermelidi. Möhleti-de poçtanyň möhürinde goýlan sene bilen kesgitlener diýilýärdi.
A. Welsapar: Indi onuň ýaly däl. Edebi konkursa tekstler elektron görnüşde ýollanýar.
H. Hally: Şu konkursyň jemlerini sentýabr aýynyň aýagynda jemlemekden maksat näme?
A. Welsapar: Biz Türkmenistanyň garaşsyzlygyny bellemek isledik. Sebäbi garaşsyzlyk aslynda halkyňky. Halk oňa begenmeli, halk garaşsyzlygyň hözirini görmeli. Häzirlikçe halk ony doly duýup, görüp bilenok. Ýöne iru-giç Türkmenistanda-da ýagdaý düzeler, ýurt demokratik döwlet gurluşyna geçer.
H. Hally: Ak-Muhammet, biz "Gün" neşirýatynyň yglan eden konkursy baradaky gürrüňimizi dowam etdirýäris. Konkursyň jemlenýän wagtynyň Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna gabatlanmagy ýeňijiler üçin, "toýdan topukça" diýen gowy maksada eýerýän bolarly?
A. Welsapar: Elbetde, bu hut şeýle. Bular ýaly döredijilik konkurslary näçe köp bolsa, şonça gowy. Beýleki ýurtlarda şeýle. Zehinli adamlar diňe döwletiň berjek baýragyna garaşyp otursalar bolmaz. Dürli jemgyýetçilik birleşmeler-de, hususy adamlar-da dürli baýraklary döredip bilmeli. Orsýetde-de şeýle, beýleki ýurtlarda-da. Eger-de biz Şwesiýany alyp görsek, onda bary-ýogy 9 million ilatly bu ýurtda ýüzlerçe edebi baýraklar bar. Şolaryň köpüsi-de hususy adamlaryň döreden baýraklary. Türkmenistanda-da milli ylmy, edebiýaty, sungaty we beýleki ugurlary ösdürmek üçin öz halal gazanjyndan baýrak goýup, ýurduň ösmegine öz goşandyny goşjak adamlaryň bardygyna men ynanýaryn. Şolar ýaly ýagşy niýetli adamlaryň ýagşy işleri etmäge, özünden soň ýagşy at, görelde goýmaga mümkinçiligi hem haky bolmaly!
H. Hally: Ýene konkursyň şertlerine dolanyp gelsek, ýeňijilere baýraklar nähili gowşurylar?
Ýeňijilere pul baýragyndan daşgary diplom ýa başga bir nyşan gowşurylarmy?
A. Welsapar: Bu sorag ýerlikli. Ozalky bäsleşiklerde biz diňe pul baýraklaryny goýupdyk. Bu ýyl biz ýeňijilere "Gün" neşirýatynyň diplomlaryny-da gowşurmakçy.
H. Hally: Indi şu konkursdan maksat, onda seçilen gowy eserler türkmen halkynyň medeni durmuşyna azda-kände täsir edip biler diýen umydyňyz barmy?
A. Welsapar: Elbetde, bar. Şol umyt bolmasa, biz edebi bäsleşikleri geçirmezdik. Baýrak alan eserler "Gün" neşirýatynyň saýtynda çap edilýär, netijede ol eserler giň okyjylar köpçüligine elýeterli bolýar. Onsoň şowly eserleriň ýaş ýazyjylara öz täsirni ýetirmegi tebigy zat.
Edebi bäsleşikleri gurnamakdan biziň ýene bir maksadymyz – Türkmenistanda garaşsyzlyk döwründe diktaturanyň diýdimzorluk bilen ýok eden halypaçylyk hereketini gaýtadan janlandyrmak. Sebäbi edil ylymda-bilimde, sungatyň beýleki ugurlarynda bolşy ýaly, edebiýatda-da öňden gelýän halypaçylyk hereketiniň köküne palta uruldy. Bu-da türkmen edebiýatynyň täze nesilleriniň ösüp ýetişmegine, kämilleşmegine zelel berýär. Hemme ugurda bolşy ýaly, edebiýatda-da öňden gelýän tejribe nesilden nesle geçirilmeli. Ol tejribäni, elbetde, gowy kitaplary okabam, özüňden öňküleň goýan edebi mirasyny ürç edip öwrenibem gazanyp bolar. Ýöne şonda-da kitaplar zehinli halypalaryň ornuny doly tutup bilmezmikä öýdýärin. Edebiýatda, sungatda, saz äleminde, ylymda, garaz, ähli ugurda-da, hakyky ýagşy niýetli halypaçylyk hereketi örän zerur zat.
H. Hally: Şeýle baýraklary döwlet döredip bilmezmi?
A. Welsapar: Döwlet döredip biler. Ýöne zehinli adamlar diňe döwletiň berjek baýragyna garaşyp oturmaly däl. Edebi baýraklar näçe köp bolsa, şonça gowy. Sebäbi zehin hemişe özüne üns berilmegine, bellenmegine mätäç. Hak söz, dogry pikir hökman höweslendirilmeli!
H. Hally: Şu aýdan gowy niýetleriň hasyl bolsun! Konkursa gatnaşjak ýaşlara üstünlik arzuw edýäris. Indi söhbetimiziň ahyrynda konkursa gatnaşjaklar üçin, "Gün" neşirýatynyň adresini ýene bir gezek ýatlatsaň gowy bolardy.
A. Welsapar: "Gün" neşirýatynyň Edebi bäsleşigine 18-35 ýaş aralygyndaky ýazyjylar öz proza hem poeziýa eserlerini ýollap bilerler. Biziň elektron adresimiz: gunesh.redaktor@gmail.com. "Gün" neşirýaty bu edebi bäsleşige gatnaşjak ýaşlara üstünlik arzuw edýär!


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň Ural şäheriniň sudy ýakynda ýerli žurnalist Lukpan Ahmedýarowyň janyna kast etmek synanyşygynda güman edilip, iki adamyň tussag astyna alnandygyny habar berdi. Sud bu tussag astyna alnanlaryň 20 ýaşlaryndaky ýaş oglanlardygyny aýdýar.
Şeýle hem, bu işe dahylly başga-da adamlaryň bar bolmagynyň mümkindiginiň çaklanylýandygy we bu ugurda derňew işleriniň alnyp barylýandygy habar berilýär.
Ýakynda, 19-njy aprelde Gazagystanyň Ural şäherinde näbelli adamlar žurnalist Lukpan Ahmedýarowa hüjüm edip, ony ençeme ýerinden pyçaklanlarynda, ol diri galdy. Žurnalistiň özi bu hüjümi özüniň professional işi bilen baglanyşykly hasaplaýar.


text:
Moskwada geçirilen polisiýa reýdleri netijesinde müňlerçe zähmet migranty tussag edildi.
Tussag edilen migrantlar gelen ýerlerine iberilýänçä 1-nji awgustda açylan deportasiýa lagerinde saklanar.
Orsýetiň Migrantlar federasiýasynyň prezidenti Muhammad Madjumdera migrantlar üçin lagerleriň peýda bolmagy diňe bu ýurtda bikanun bolup ýörenleri gorkuzmaz, eýsem dokumenti düzüw bolmadyk beýleki adamlary hem dowla salar diýýär.
Politolog Enwer Kisriýew bolsa, bu lager uzak saklanmaz, migrantlar şonsuz hem örän gorkuzylan diýip pikir edýär.
Dört ýyl mundan öň Özbegistandan gelen Gaýrat Saburow heniz özüniň migrantlaryň lageri barada eşitmändigini, polisiýada bolandygyny we munuň beýle bir gorkunç däldigini gürrüň berdi.


text:
Adam hukuklary baradaky Halkara guramasy (FIDH) we Adam hukuklary baradaky «Türkmen inisiatiwasy» topary golaýda Aşgabat şäheriniň häkimi Myratnyýaz Abylowyň adyna açyk hat çap etdi.
Ol hatda Aşgabat şäherinde, hususan-da Çoganly we Şor posýoloklarynda, Çehow köçesiniň ugrunda emläginden mahrum bolan adamlara, ýykylan jaýyna derek degişli jaý ýa-da ýeterlik kompensasiýa berilmegi barada mesele gozgalýar.
Azatlyk radiosy bu hatyň awtorlarynyň biri, «Türkmen inisiatiwasy» guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Farid, siz şu ýyl Aşgabadyň etegindäki Çoganly, Şor posýoloklarynda, Aşgabadyň Çehow köçesiniň ugrunda jemi 30 müňe golaý hususy jaýyň ýykylandygyny, netijede 100 müň çemesi adamyň jaýsyz galandygyny aýdyp, Aşgabadyň häkimine açyk hat çap edipsiňiz. Bu haty nämä esaslanyp çap etdiňiz? Ýagny Size jaýsyz galan adamlar ýüz tutdumy ýa bu ýerde başga bir esas barmy?
Farid Tuhbatullin: Biziň guramamyz Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça monitoring, gözegçilik alyp barýar, şeýle-de biz daşary ýurtlaryň iri hukuk goraýjy toparlary bilen bilelikde işleşýäris. Onsoň biz Aşgabatda we onuň eteginde adamlaryň ýaşaýyş jaýlarynyň ýykylyşy baradaky meseläni derňedik, şol bir wagtyň özünde jaýy ýykylyp, degişli ýa-da ýeterlik kompensasiýa alyp bilmedik adamlar hem bize ýüz tutdular. Olaryň arasynda hiç hili kompensasiýa alyp bilmedikleri hem bar we umuman kompensasiýa az, ýeterlik bolmadyk ýagdaýda berilýär. Şeýlelikde bizde bu temany halkara derejesinde gozgamaly diýen pikir-ideýa döredi. Onsoň häzir biz, eger hiç hili jogap bolmasa, has giň kompaniýa ýaýbaňlandyrmak isleýäris, ýagny bu biziň häzir diňe birinji hatymyz bolup durýar.
Azatlyk radiosy: Siziň açyk hatyňyza Aşgabadyň şäher häkimi tarapyndan haýsydyr bir reaksiýa bildirildimi?
Fardid Tuhbatullin: Häzire çenli biz Aşgabadyň häkimiýetlerinden hiç hili jogap almadyk. Belki-de bu baýramçylyklar bilen baglydyr, belki-de olar jogap bermezligi karar edendirler. Bize öz tejribämizden belli bolşuna görä, hökümet ýa-da ýerli häkimiýetler prinsipde munuň ýaly hatlara jogap bermezligi saýlap alýar.
Azatlyk radiosy: Siz 100 müň çemesi adamyň jaýsyz galandygyny aýdýarsyňyz. Siziňçe, şeýle ýagdaýda türkmen raýatlarynyň nähilidir bir real gorag mehanizmi barmy? Ýagny kagyz ýüzündäki kanunlar, halkara kanunlarynyň berjaý edilmegi baradaky umumy sözlerden başga, bu ýerde nähilidir netije gazanmak mümkinçiligini görýärsiňizmi ýa-da bu mesele boýunça geljekde näme etmekçi bolýarsyňyz?
Farid Tuhbatullin: Gynansak-da, aşgabatlylar we şäher eteginiň ýaşaýjylary häkimiýetleriň şunuň ýaly eden-etdiligine indi köp ýyl bäri çydap gelýär. Olaryň jaýlary islendik wagt alnyp ýa-da ýykylyp bilinýär. Bu eýýäm praktika öwrülen zat, häzir bolsa, 2017-nji ýylda ýapyk binalarda geçiriljek Aziýa oýunlary sebäpli häkimiýetler barha köp jaý ýykýarlar.
Ýykylýan binalaryň içinde diňe ýaşaýyş jaýlary däl, hususy dükanlar hem bar. Käbir adamlar, elbetde, olar az, sudlara ýüzlenip, öz haklaryny gorajak bolýarlar. häzir birnäçe iş sudlarda, bu olaryň birinji instansiýasy, emma meniň pikirimçe, olaryň bu sudlardan hiç bir gazanjak zady ýok. Sebäbi sudlar türkmen raýatlaryny gorap, häkimiýetleri ýazgaryp bilmez, bu olaryň çygryndaky iş däl.
Bu ýerde BMG-niň adam hukuklary komitetine ýüz tutmak çykalgasy bar, biz öz mümkinçiliklerimizi ulanyp, adamlara bu ugurda maslahat-geňeş bermäge çalyşýarys. Ýagny olaryň hukuklaryny BMG-niň mehanizmleri arkaly gorap bolar öýdýäris. Emma bu uzak, býurokratiki prosedura we köpler muňa razy bolmaýar. Ýöne prinsipde şeýle mehanizm bar.


text:
Kämahal ýer yranma bolýar, ýöne onuň bilkastlaýyn döredilendigi baradaky teoriýa ynanýan bolsaňyz, onda, adatça, bu işde ABŞ-nyň gizlin harby ýaraglarynyň rolunyň bardygyny çak etse bolar.
12-nji ýanwarda Gaitide bolan ýer yranmasyna Amerikan harbylarynyň sebäp bolandygy baradaky ideýanyň öňe sürülmegi geň galdyranok, ýöne näme üçin dünýä möçberinde oňa üns berilýändigi sorag bolup durýar.
18-nji ýanwarda Wenesuelanyň “Vive” TV telekanalynyň internet saýtynda Orsýetiň demirgazyk flotunyň hasabatyna salgylanyp, bir maglumat berlipdir. Şonda ABŞ-nyň harby deňiz güýçleriniň ýarag synagynyň Gaitidäki heläkçilige sebäp bolandygy öňe sürülýär.
Telekanalyň internet saýtynda şonuň ýaly-da 9-njy ýanwarda Demirgazyk Kaliforniýanyň golaýyndaky Eureka şäherçesinde bolan ýer yranmasyna-da Birleşen Ştatlaryň harby-deňiz güýçleriniň sebäp bolandygy habar berlipdir. Şol ýer yranmasynda adam pidasy bolmady. Ýene şol ady agzalan raportda, hamana, ýaragyň ösdürlip, geljekde Eýrana garşy ediljek hüjüm üçin synalandygy öňe sürüldi.
Şondan biraz soňra Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawes telewideniýede çykyş edip, şol raporty gaýtalady. Çawesiň bu çykyşyna Orsýetiň «Russia Today» (Orsýet şu gün) atly telekanalynda analiz berildi: «Wenesuelanyň lideri Ugo Çawes Birleşen Ştatlary ýene bir gezek Hudaý bilen oýun edýänlikde aýyplady, ýöne bu gezek Gaitidäki weýrançylykly ýer yranmasynyň arkasynda ABŞ-nyň bardygyny çaklaýandygyny öňe sürdi. Ispaniýanyň “ABC” gazeti Çawese salgylanyp, ABŞ-nyň harby-deňiz güýçleriniň Gaiti adasyndaky güýçli ýer titremä sebäp bolan haýsydyr bir ýaragy ulanandygyny ýazdy. Bu gezek onuň diňe türgenleşik maksadynyň bolandygyny, ahyrky maksadynyň bolsa Eýrany ýok etmekdigini aýtdy” diýip, Russia Today maglumat berdi.
Bu telekanal Gaiti barada habar berende, Amerika garşy dürli temalary, şol sanda krizisden peýdalanyp, Waşingtonyň Gaitini basyp almaga synanyşýandygy dogrudaky pikiri-de öňe sürýär.
Eýranyň mediasynda hasam güýçlendirilýär
Beýle garaýyş Eýranyň mediasynda hasam güýçlendirilýär. Eýranyň Press TV telekanaly 23-nji ýanwarda beren bir habarynda ABŞ-nyň günorta güýçleriniň komandiri we Gatitidäki halas ediş toparyna ýolbaşçylyk eden general-leýtenant Ken Keeniň ýer titreme bolan wagty Gaitide ýörendigini öňe sürdi.
Bu habardan netije çykaryp, Press TV Birleşen Ştatlaryň haýsydyr bir täze super ýaragynyň synagynyň Gaitä ýetirip biljek agyr hem gorkunç zyýanyny ýerinde barlamak maksady bilen bu generalyň wakadan öň ol ýere iberilendigini öňe sürdi hem-de bu habary Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň habar beriş serişdeleriniň, şol sanda “Fox News” we RT telekanllarynyň alyp göterendigini mälim etdi. Ýöne “Fox News” Çawesi tankytlaýan gepleşik berdi.
Ýöne hakykatyň hatyrasyna, bilkastlaýynlyk teoriýasynyň tarapdarlary ýer titremesini döretmek üçin tektonik, ýerasty ýarag ulanylýar diýen temany öňe sürmegi halaýarlar diýip, Russia Today aýtdy.
Olar muňa mysal hökmünde diňe 2002-nji ýylda Gürjüstanda bolan ýer yranmasynda Orsýetiň aýyplanmagyny mysal edip görkezýärler: «Tektonik, ýagny ýerasty ýaragyň bardygy asla subut edilmedik, bilkastlaýynlyk teoriýasyny öňe sürýänler şeýle ýaragyň bardygyny güman edýärler. Mysal üçin, Gürjüstanyň ýaşyllar partiýasy Orsýeti 2002-nji ýylda bu ýurduň territoriýasynda bolan yer titremä sebäpkärlikde aýyplapdy» diýip, Russia Today tassyklady.
Ýöne Wenesuela, Orsýet we Eýranyň arasyndaky giňeýän gatnaşyklary has hem berkitmek üçin öňe sürülýän şeýle ideýalaryň gowy teoriýa öwrülmegine kim ýol berer?


text:
Patyşalar, serdarlar, hanlar, ýolbaşçylar… Olar dirikäler hiç bir zatdan çekinmeýärler. Sebäbi dirilikde olaryň daşynyň goragy bar. Olaryň daşynyň galasy bar.
Patyşalary, hanlary, serdarlary, ýolbaşçylary gorap duran eli ýaragly adamlaryň goragyndan geçip, hiç kim hökmürowanlaryň galasyna, ýanyna girip bilmeýär. Olar şuňa hem arkaýyn bolýarlar.
«Patyşalar, hanlar, serdarlar, ýolbaşçylar… dirikä hiç bir zatdan çekinmeýärler» diýsegem diýdik welin, bir ünji dirikä-de olaryň böwrüne sanjy bolup durýar. Olaryň köpüsi ölümlerinden soňky günleriniň nähili boljagynyň aladasy bilen ýaşaýarlar.
Ölümden soň başlanýar
«Ýogalan adam üçin ölümden soň hem gün bolarmy. Ýogaldygy — onuň gutardygydyr-da» diýip, pikir etjekleriň-de bolmagy mümkin.
Patyşalar, hanlar üçin hakyky kynçylyk hut ölenden soň başlanýar. (Halky horlaýanlaryň gürrüňi edilýär). Dirilikde olardan ar alyp bilmedik halk olardan ýogalansoň ar alýar. Taryhy maglumatlar näçe dörülse-de, çen bilen käbir çaklamalar ýazylýan-da bolsa, hiç kim hiç bir zalym patyşanyň mazarynyň niredeligini aýdyp bilmez. Sebäbi zalym patyşalar, hanlar jaýlanandan soň olaryň nirede jaýlananlygy bilinmez ýaly, olaryň yzy ýok edilýär. Olaryň jaýlanan ýerleri halkdan gizlin saklanýar.
Taryhy kitaplarda ýazylyşyna görä, mongol hany Çingiz hanyň jaýlanyş dabarasyna gatnaşanlaryň barysy öldürilýär. Ýene bir çingizçi han Mengunyň jaýlanyşyna şaýat bolanlaryň 20 müňüsi öldürilipdir. Sebäbi halk olaryň nirede jaýlananyny bilmeli däl. Eger halk olaryň nirede jaýlananyny bilse, jaýlanan ýerinden gazyp alyp, onuň işini görjegine zalym hanlaryň özlerem, onuň ýakyn garyndaşlary hem düşünipdir. Şonuň üçin hanlaryň, patyşalaryň jesedini bukmak gara görgi bolupdyr. Olary daglaryň gowaklarynda, hiç kimiň baryp bilmejek uçutlarynyň gizlin ýerlerinde bukupdyrlar.
Müsür piramidalarynyň müsür patyşalarynyň jesetleriniň bukulan ýeriligini taryhdan biz bilýäris.
Sowet ýyllarynda...
Sowet hökümetiniň gurlan ýyllarynda kolhoz başlyklary hem-de oba şurasynyň ýolbaşçylary köp adamlary tutuşmakda, ýanamakda sowet hökümetine goltgy beripdirler. Şol başlyklar, oba şurasynyň ýolbaşçylary ýogalanda, jaýlanansoň, halk olary gijelerine mazaryny gazyp, jaýlanan ýerinden ýokaryk çykaryp goýar ekenler. «Halky horlany üçin ony ýer kabul edenok» diýen habary ýaýradar ekenler. Ýaşuly adamlaryň gürrüň bermeklerine görä, käbir başlyklaryň iki-üç sapar gaýtadan jaýlanandan soň hem daşyna çykarylyp goýlan gezekleri bolupdyr.
Arap basybalyjylary özleriniň jesedinden ýerli halkyň ar aljagyna düşünipdirler. Şonuň üçin olar öz ýogalýan ýolbaşçylarynyň mazarlarynyň daşyna gümmez galdyryp, ol ýerini keramatly ýer hökmünde halky ynandyrypdyrlar. Türkmenistanyň territoriýasynda keramatly ýer hökmünde çokunylýan mazar gümmezleriniň haýsy biriniň ýazgysyny okasaň, olaryň araplardygyny bilip bolýar.
Türkmenler mazarynyň daşyna gümmez gurmaýarlar hem-de olar hiç wagt adama çokunmaýarlar. Türkmenler mazarlaryň çalt ýitip gidenini gowy görýärler. Adama çokunmagy musulman dini hem gadagan edýär. Ýöne asyrlaryň geçmegi bilen, derdine em tapmadyk halk medisinasynyň hem ýok wagtynda her bir zatdan haraý islemek bilen, köne gümmezlere çokunmagy, aýlanmagy däp edinipdir. Bu däpleri şu günlerde hem köp adam berjaý edýär.
Häzir...
Türkmenlerde mazarynyň üstüne gümmez galdyrdan ilkinji adam Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowdyr. Saparmyrat Nyýazow özüniň ýogalandan soň ýatjak bu ýerini ölmezinden has öň gümmez bilen bezäp goýdy.
Nyýazow özüniň pygamberdigi, öz jaýlanýan ýeriniň hem soňy bilen türkmen halky üçin Käbe bolmalydygy hakda gazetlere ençeme makalalar ýazdyryp, halky ynandyrandyryn öýden-de bolsa, halk onuň aramgähine çokunmaga-da barmaýar, onuň ýatan ýerini Käbe öýi hem hasaplamaýar.
Aslynda Saparmyrat Nyýazow örän köp adamlary öýsüz goýdy, günäsiz adamlary türmä basdy, ençemesini ýurtdan kowdurdy. Nyýazowyň yzyny dowam edýän hökümediň goldawy bilen häzir onuň jaýlanan ýeri esgerler bilen pugta goralýar, golaýyna aňsatlyk bilen adam eltilmeýär.
Halkyna kast edýän “patyşalaryň” soňy ine, şeýle bolýar.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.