text:
20 ýyl mundan ozal dünýäniň iň kuwwatly ýurtlarynyň biri hasaplanan SSSR dargap, Türkmenistan ýaly ýurtlar gandöküşiksiz, syýasy garaşsyzlygyna eýe boldular. Orsýetiň ”Profi-forex” internet saýty “SSSR-iň dargamagy haýsy ýurtlara amatly boldy?” diýen mesele boýunça ýörite hasabat ýaýratdy. Şol hasabatda SSSR-iň dargamagy ykdysady taýdan amatly bolan ýurtlaryň dörtlügine Türkmenistan hem girýär. Ykdysady görkezjileriň ýökary bolmagy halkyň hal-ýagdaýynyň hem gowulanmagyny aňladyp bilermi?
Orsýetde ýerleşýän “Master Forex” akademiýasynyň bilermenleriniň taýýarlan hasabatynda bellenmegine görä, garaşsyzlyk ýyllarynda adam başyna düşýän jemi öndürilýän önümi ýokarlandyrmak boýunça 4 ýurt – nebite we gaza baý Azerbaýjan, Türkmenistan, Gazagystan hem-de demokratik ösüşe daýanyp, ykdysady ösüşi gazanyp bilen Estoniýa öňe saýlanypdyrlar.
Demografik ösüşi, ýagny ilatyň sany boýunça hem Türkmenistan öz goňşusy Özbegistan, Täjigistan, Azerbaýjan bilen bir hatarda öňdebaryjy dörtlüge girýär.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew SSSR dargandan soň, Türkmenistanyň syýasy garaşsyzlyk bilen bir hatarda ykdysady garaşsyzlygyna hem eýe bolandygyny aýmaga hemme esaslaryň bardygyny nygtaýar. Onuň aýtmagyna görä, 1990-njy ýyl bilen deňeşdirilende halkyň hal-ýagdaýy hem gowulanypdyr.
Emma Bugaýew 1990-njy ýyllar bilen deňeşdirilende Türkmenistanda ilata ýokary bilimiň, medisina hyzmatlarynyň elýeterli bolmak meselesiniň pese gaçandygyny aradan aýyrmaýar. Sowet döwründe orta mekdepleri tamamlaýan ýaşlaryň 35-40%-de ýokary okuw jaýlaryna girmek mümkinçiligi bolan bolsa, häzir ýaşlaryň diňe 5-6%-i şeýle mümkinçilige eýe.
Şol bir wagtda-da “Profi-forex” internet saýtynda çap edilen hasabatda demokratiýanyň ösüşi bilen bagly hemme kriteriýalara laýyk gelýän ýurtlaryň hataryna Türkmenistan goşulmady.
Pragada ýerleşýän Karlow Uniwersitetiniň professory, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Slawomir Horak Merkezi Aziýa regionynda, şol sanda Türkmenistanda-da, ykdysady ösüş boýunça berilýän sanlara garamazdan, ilatyň ykdysady we sosial ýagdaýynyň 20 ýyl mundan öňki şertler bilen deňeşdirilende ýaramazlaşandygyny belleýär. Ol muňa şol ýurtlarda ilatyň garyp we baý gatlagynyň arasyndaky sosial aratapawudyň artmagynyň sebäp bolandygyny aýdýar.
Şu ýylyň iýul aýynda Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankynyň (EBRD) öz işleşýän regiony boýunça çap eden hasabatynda geçiş ykdysadyýetli jemi 29 ýurdy öz içine alýan region boýunça iň uly ösüşe şu ýyl Türkmenistandan we Mongoliýadan garaşylýar. Hasabatda Türkmenistanyň umumy içerki önümçilik derejesi şu ýyl 10% öser diýlip, çak edilýär.
Emma Moskwa Döwlet uniwersitetiniň Aziýa we Afrika institutynyň Merkezi Aziýa hem Kawkaz bölüminiň başlygy, professor Leonid Fridman 2010-njy ýylda Türkmenistanda adam başyna düşýän jemi öndürilen önümiň möçberiniň 7,600 dollara barabar bolandygyny aýdyp, deňeşdirmek üçin Liwiýadaky ýagdaýy mysal hökmünde getirýär. Ol Liwiýada jemi öndürilýän önümiň adam başyna düşýän möçberiniň 16 müň dollara golaýdygyny, bu sanyň Türkmenistandakydan takmynan iki esse ýokarydygyny belleýär.
Şol bir wagtda-da, halkara guramalaryň berýän maglumatlaryna görä, Liwiýada ilatyň üçden bir bölegi garyplygyň kesgitlenen çaginden aşakda ýaşaýar. 2004-nji ýyl boýunça berlen maglumatlarda Türkmenistanda hem ilatyň 30%-niň garyplygyň kesgitlenen çaginden aşakda bolandygy aýdylýar. Emma bu ugurdaky häzirki görkezijiler barada maglumatlar elýeterli däl.
Fridman sowet giňişligine giren beýleki ýurtlara garanda, Türkmenistanda tebigy baýlygyň köp bolmagynyň ilatyň hal ýagdaýyny gowulandyrmak ugrunda has aýgytly hereket etmäge mümkinçilik döredýändigini aýdýar. Emma ol munuň üçin häkimiýet başyndakylaryň syýasy erk-isleginiň zerurdygyny aýdýar we muňa olaryň hem gowy düşünýändiklerini belleýär.
Professor Fridman türkmen halky garaşsyzlygyň hözürini doly görer ýaly, ýurtda reformalara başlamagyň zerurdygyny nygtaýar. Ol, ilatyň ýagdaýyna ykdysady ösüş täsir etse-de, ýurduň baýlyklaryndan ýerlikli peýdalanylmasa, Liwiýadaky ýagdaýyň Merkezi Aziýa ýurtlarynda, şol sanda Türkmenistanda hem ýüze çykmajagynа hiç kim kepil geçip bilmez diýen pikirde.


c: text/html

text:
Eýran heläkçilikli Ýakyn Gündogar agyr dem alyş sindromy - MERS bilen kesellän iki adamy hasaba aldy.
Eýranyň metbugaty ýurduň Saglyk ministrliginiň resmisi Mohammad Mahdi Gouýa salgylanyp, yslam respublikasynyň gündogaryndaky Kerman welaýatynda iki gyz doganda “MERS” keseline sebäp bolýan wirusyň kesgitlenendigini habar berýär.
Maglumatlarda gyz doganlaryň biriniň saglyk ýagdaýynyň agyrdygy aýdylýar.
Eýranyň saglyk ministrliginiň resmisi Gouýa gyzlaryň maşgalasynda ýene-de iki adamda gürrüňi edilýän wirusyň bolmagynyň ähtimaldygyny belledi. Olara bu wirusyň Saud Arabystanyna haj zyýaratyny edenlerden ýokuşandygyna ynanylýar.
Tutuş dünýäde MERS wirusy hasaba alnandan bäri, bu wirus bilen kesellänleriň aglabasy Saud Arabystanynda hasaba alyndy. Takmynan 600 adam bu kesel bilen keselläp, olaryň 175 sanysy öldi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmеnistanda uly-uly gurluşyklar edilýär, ol gurluşyklarda daşary ýurtlardan gеlеn işçilеriň hеm zähmеt çеkýändigi aýdylýar. Şol bir wagtda, ýurt içindäki işsiz adamlaryň eklеnç üçin günlükçilik bilеn mеşgul bolmaga mejbur galýandygy hem habar berilýär.
Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, günlükçileriň belli bir işi, gazanjy ýok. Şonuň üçin hem il içinde "günlükçiniň güni kyn" diýen gürrüň ýerlikli bolup galýar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Osman Hallyýewiň Lebapdaky günlükçilеriň kynçylyklary baradaky maglumatyny diňlemek üçin aşaky düwmä basyň.


text:
ABŞ-nyň Senaty goranyş boýunça täze kanun taslamasyny tassyk etdi.
662 milliard dollarlyk täze proýekt Birleşen Ştatlaryň Pakistana berýän kömeginiň bir böleginiň togtadylmagy, Eýranyň Merkezi bankyny nyşana alýan sanksiýalar ýaly çäreleri hem öz içine alýar.
Bu kanun taslamasy çarşenbe güni Wekiller öýünde hem sese goýlupdy we ol indi gol çekmegi üçin prezident Barak Obama geçirilýär.
Täze kanun taslamasynyň käbir bölekleri, Tähranyň ýadro programmasy sebäpli, Eýranyň Merkezi banky bilen işleşýän daşary ýurt maliýe guramalaryna garşy amerikan sanksiýalarynyň giriziljegini aýdyp, Birleşen Ştatlaryň Eýrana basyşyny güýçlendirýär.
Täze kanun taslamasynda Pakistana berilmeli 700 million dollar kömegi togtatmak ýaly çäreler hem bar.
Eger Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Kongrese pakistan resmileriniň goňşy Owganystandaky amerikan esgerlerine wehim salýan elde ýasalan partlaýjylar howpuna garşy durýandygy barada maglumat berse, bu kömek togtadylmaz.


text:
14-nji iýunda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ABŞ-nyň hökümet delegasiýasynyň hatarynda Türkmenistan bilen ABŞ-nyň arasyndaky syýasy geňeşmelere we bilelikdäki biznes forumyna gatnaşmak üçin Aşgabada gelen ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça kömekçisi Robert Bleýki we ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Demokratiýa, adam hukuklary we zähmet meseleleri boýunça kömekçisi Maýkl Pozneri kabul etdi.
Duşuşyga ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň işleri wagtlaýyn ynanylan wekili hanym Silwiýa Rid Karran hem gatnaşdy. Bu barada Türkmenistanyň döwlet mediasy habar berýär.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow we ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýokary wezipeli wekilleri iki ýurtlaryň döwlet ösüşiniň ileri tutýan ugurlaryny nazara almak bilen, ýola goýulýan türkmen-amerikan hyzmatdaşlygynyň häzirki ýagdaýy we geljegi barada pikir alyşdylar.
Türkmen prezidenti bilen ýokary wezipeli myhmanlar özara peýdaly döwletara gatnaşyklar esasynda soňky ýyllarda toplanan oňyn tejribelere ýokary baha bermek bilen, taraplaryň deňlik we birek-birege hormat goýmak esasynda ýola goýulýan gatnaşyklary mundan beýläk-de gyşarnyksyz ösdürmäge taýýardyklaryny tassyk etdiler.
Iki döwletiň arasynda geçirlýän syýasy geňeşmeler köp babatda gatnaşyklaryň ösdürilmegine gürrüňsiz ýardam berjekdigini duşuşyga gatnaşyjylar bellediler.
Ilkinji gezek geçirilýän ikitaraplaýyn geňeşmeler Türkmenistan bilen ABŞ-nyň arasyndaky gatnaşyklaryň möhüm ugruny, şeýle-de owgan meselesini, söwda, ykdysady, energetika, gumanitar hyzmatdaşlygy hem-de ählumumy howpsuzlygy üpjün etmek ulgamyny öz içine alýar.
Robert Bleýk we Maýkl Pozner Türkmenistanyň parahatsöýüjilikli daşary syýasatyna, şol sanda goňşy Owganystanda durnuklylygy pugtalandyrmaga gönükdirilen möhüm halkara başlangyçlaryna ýokary baha berdiler we bu ugurda türkmen tarapynyň soňky ýyllarda degerli tagalla edýändigini aýtdylar
Delegasiýanyň agzalary ABŞ-nyň hökümet hem-de işewür toparlarynyň özara bähbidi hem-de hyzmatdaşlygy üçin ägirt uly mümkinçilikleri nazara almak bilen, ähli pudaklar boýunça türkmen hyzmatdaşlary bilen netijeli gatnaşyklary ýola goýmaga çalyşýandyklaryny tassykladylar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Eýranyň baş ruhany lideri Aýatolla Ali Hameneýi anna güni eden çykyşynda diňe güýçli döwlet dünýäniň iri döwletleri tarapyndan ezilmegiň öňüni alyp biler diýip, ykdysady garaşsyzlyga çagyryş etdi.
Nowruz baýramy mynasybetli Eýranyň demirgazyk-gündogaryndaky Maşat şäherinde eden çykyşynda Hameneýi “Dünýädäki gorkuzyp alyjylar gowşak milleti şantaž ederler, ony kemsiderler, oňa hüjüm ederler we ony aýagy bilen depelärler” diýdi.
Eýran özüniň ýadro programmasy sebäpli girizilen halkara sanksiýalaryndan ejir çekýär. Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro programmasynyň harby maksatlydygyndan güman edýärler. Eýran bolsa muny ret edip gelýär.
Eýran halkara sanksiýalarynyň ýeňilleşdirilmegi dogrusynda öz ýadro programmasyny soňa goýmak hakynda 24-nji noýabrda dünýäniň iri alty döwleti bilen başlangyç ylalaşyga gol goýupdy.


text:
Nýu-Ýork şäheriniň Çelsi diýen ýerinde, häkimiýetleriň partlaýjy hökmünde häsiýetlendiren enjamynyň ýarylmagy netijesinde 29 adam ýaralandy, olaryň biriniň ýagdaýynyň agyrdygy aýdylýar.
Manhattanda, Günbatar 23-nji köçede, 17-nji sentýabr güni giçlik partlama bolan ýere Federal derňew býurosynyň, ABŞ-nyň içeri howpsuzlyk resmileri we Nýu-Ýork şäheriniň polisiýasynyň ofiserleri geldi.
Nýu-Ýork şäheriniň häkimi Bill de Blasio ýaraly bolanlaryň sany baradaky maglumaty tassyk etdi we partlamanyň bilkastdan edilen işdigini görkezýän subutnamalaryň bardygyny habar berdi.
Emma ol häzirki pursatda bu işiň terror baglanyşygy barada subutnamanyň ýokdugyny hem sözüne goşdy.
Bu partlamanyň bolan ýerinden bir blok daşlykda şübheli bir enjam tapyldy we derňew üçin alnyp gidildi diýip, polisiýa aýtdy.
De Blasio Çelsi partlamasynyň 17-nji sentýabrda Deňizýaka parkda, Nýu-Jerside partlan turbabombasy bilen ilteşiginiň görünmeýändigini aýtdy.
Ol bomba partlanda müňlerçe adam, ABŞ-nyň deňizçi gury ýer goşunlarynyň we harby-deňiz esgerleriniň haýryna, bäş kilometr aralyga ylgap, sahawatlylyk ýaryşyna gatnaşýardylar.
Birleşen Ştatlaryň başga bir ýerinde, demirgazykdaky Minnesota ştatynda bolsa, Söwda merkezinde pyçaklanan sekiz adam agyr bolmadyk pyçak ýarasy bilen hassahana ýerleşdirildi.
Merhemetli Kloud şäherinde 17-nji sentýabrda bolan waka pyçakly hüjümçiniň iş başyndaky polisiýa ofiseri tarapyndan atylyp öldürilmegi bilen soňlandy.
Hususy howpsuzlyk firmasynyň eşigini geýen we pyçak bilen ýaraglanan adam hüjüm mahalynda allanyň adyny dile getirdi diýip, şäher polisiýasynyň başlygyBlair Anderson aýtdy.
Şeýle-de ol hüjümçi,pyçak salmazdan öň, azyndan bir adamdan onuň musulmandygyny ýa däldigini sorapdyr diýip, Anderson sözüniň üstüne goşdy.
Emma ol bu hüjümleri terrorçylyk akty diýip häsiýetlendirmekden saklandy we entek pyçaklamalaryň motiwi bilinmeýär diýdi.


text:
Gyrgyzystanyň premýer-ministri Almazbek Atambaýew Bişkek şäheriniň häkimi Isa Ömürkulowa käýinç yglan etdi. Muňa Ak Jar ilatly punktunyň ýaşaýjylarynyň proteste çykmagy sebäp boldy diýlip, habar berilýär.
Ak Jaryň ýaşaýjylary özlerine iň zerur bolan ýaşaýyş şertleriniň döredilmegini talap edip, ýollaryň birini petikläp protest geçirdiler.
Gyrgyzystanyň premýer-ministri iki günüň dowamynda bu meselä garap, ýaşaýjylaryň talabyny berjaý etmäge görkezme berdi.
Paýtagtyň etegindäki Ak-Jar ilatly punktunyň ýaşaýjylary ýaşaýan ýerlerinde özleriniň kanuny esasda hasaba alynmaklaryny hem-de infrastruktura ýagdaýlarynyň gowulandyrylmagyny häkimiýetlerden talap etdiler.
Suw, elektrik togy we kanalizasiýa sistemasy bilen üpjün edilmedik bu ilatly punktda köp adamlar resmi taýdan registrasiýa edilmedik ýagdaýda birnäçe ýyl bäri ýaşap gelýärler.
Bu protestlerden soň häkimiýetler Ak Jary Bişkek şäherine goşup, raýatlaryň ýaşaýyş şertleri bilen bagly kynçylyklaryny çözmegi wada berdiler.


text:
Anna güni Britaniýanyň sudy “Al-Kaýda” topary bilen hyzmatdaşlykly ýagdaýda bu ýurtda terror hüjümini planlaşdyranlykda aýyplanylýan 11 adamy dürli möhletleýin türme tussaglygyna höküm etdi.
Bu musulman radikallarynyň hemmesem Britaniýanyň raýatlary. Bu ekstremistik toparyň lideri diýlip hasaplanylýan Irfan Nasire sud ömürlik türme tussaglygyny berdi.
Toparyň agzalaryndan biri Irfan Halide 18 ýyl, beýleki bir agzasy Aşik Alä 15 ýyl türme tussaglygy berildi. Galan sekiz adama has az möhletleýin tussaglyk berildi.
Britaniýanyň prokuratura resmileri azyndan sekiz sany partlamany planlaşdyranlykda aýyplanýan bu 11 adamdan 6-synyň Pakistana gidip, terrorçylyk boýunça ýörite tälim alyp gelendiklerini aýdýarlar.


text:
24-27-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky Hökümet wekiliýetiniň Birleşen Milletler Guramasynyň 70-nji sessiýasyna gatnaşmak üçin Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna iş sapary bolar.
Nýu-Ýork şäherinde BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýubileý sessiýasynyň çäklerinde 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin durnukly ösüş boýunça meselelere bagyşlanylan Sammit geçiriler. Oňa Türkmen Lideri gatnaşar. Garaşylyşy ýaly döwlet Baştutany öz çykyşynda Bitarap Türkmenistanyň netijeli halkara hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmäge, ählumumy parahatçylygyň, howpsuzlygyň we ösüşiň üpjün edilmegine gönükdirilen netijeli başlangyçlary öňe sürer.
Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidentiniň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary we birnäçe daşary ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen ikitaraplaýyn duşuşyklary meýilleşdirildi.


text:
Gözegçi topar 27-nji sentýabrda Siriýanyň gündogaryndaky YD-a we beýleki yslamçy toparlara howadan zarba urlandygyny aýdýar. Bu zarbalar Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky güýçler tarapyndan urlandyr öýdülýär.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy Rakka welaýatynda azyndan 31 partlamanyň eşidilendigini, ol ýerde YD-nyň ofisleriniň urlandygyny aýtdy we pidalaryň hem bardygyny habar berdi.
Koalisiýa Siriýanyň gündogaryndaky Minbej şäherindäki YD nyşanalaryna hem ilkinji zarbalaryny urdy.
Şeýle-de uruş uçarlary Al-Hammad töweregine, Homs welaýatyndaky gadymy şäher Palmyranyň gündogaryna hem ilkinji gezek zarba urdy.
Geçen aý YD tarapyndan basylyp alnan howa bazasynyň ýerleşýän ýeri bolan Tabka şäherine hem zarba uruldy.


text:
Yragyň Kürt awtonom regionynyň metbugat sözçüsi Irbil şäherindäki baş hökümet binasynyň golaýynda janyndan geçen hüjümçiniň bombaly ulagy partladandygyny habar berýär.
Metbugat sözçüsi Hamza Hamediň sözlerine görä, partlamada welaýatyň baş hökümet binasyna tarap gidýän esasy barlag-gözegçilik nokady nyşana alnypdyr.
Hamzanyň maglumatynda hüjümiň netijesinde adam ýitgileriniň bolandygy aýdylyp, emma olaryň sany barada henize çenli takyk maglumat berilmeýär. Ýerli metbugat serişdelerinde wakada azyndan dört adamyň ölendigi habar berilýär.
Irbil şäheri front liniýasynyň golaýynda ýerleşýär. Geçen tomusda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Irbiliň 30 kilometrine çenli aralaşypdylar, emma olar Birleşen Ştatlaryň howa zarbalarynyň ýardam bermegi esasynda peşmerga söweşijileri tarapyndan yza serpikdirilipdi.


text:
Şu gün Nýu-Ýorkuň sudunda öý tussaglygynda saklanýan Halkara pul gaznasynyň ozalky başlygy Dominike Straus-Kanyň tussaglyk şertini ýeňilleşdirmek baradaky arzasyna garalýar.
«The New York Times» gazeti Dominik Straus-Kana Nýu-Ýork şäherindäki bir myhmanhananyň aýal işgärini zorlamakda bildirilýän ozalky aýyplamalaryň ýatyrylmagynyň mümkindigini ýazýar.
Prokuratura resmileriniň sözlerine salgylanyp gazetiň ýazmagyna görä, jynsy taýdan zorlandy diýilýän bu aýalyň öz hereketlerinde şübheli alamatlaryň bardygyna görä, onuň sözlerini esas hökmünde ulanyp-ulanmazlyk meselesi uly sorag astynda durýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama şu gün dokuz günlük Aziýa saparyny tamamlap, Ýaponiýadan Waşingtona dolandy. Ol bu dokuz günüň dowamynda Hindistana, Indoneziýa we Günorta Koreýa hem sapar etdi.
Obama sapar wagtynda halkara derejesinde geçirilen möhüm ykdysady sammitleriň ikisine gatnaşdy we köp ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen duşuşdy. Ýöne ol Seulda, 20-ler toparynyň sammiti wagtynda Günorta Koreýa bilen baglaşaryn öýden azat söwda şertnamasyny baglaşyp bilmedi. Muňa derek, sammite gatnaşan 20 ýurduň liderleri ykdysady krizisiň çuňlaşmagynyň öňüni almaga gaty az täsir ýetirjek gowuşgynsyzja bir şertnama gol çekdiler.
Şularalykda Obama Tokionyň golaýyndaky Ýokohamada geçen Aziýa Ýuwaş okean Ykdysady hyzmatdaşlyk ýygnagyna gatnaşdy we has giň söwda hyzmatdaşlygy barada şertnama baglaşmak teklibi bilen Aziýa – Ýuwaş okean ýurtlarynyň beýleki sekiz lideri bilen duşuşdy. Bu teklip edilýän şertnama Trans Ýuwaş okean hyzmatdaşlygy diýlip atlandyrylýar.
Hytaý ýok
Emma bu topar ýolbaşçylaryň arasynda Hytaýyň, dünýäniň ikinji uly ykdysadyýetiniň we iň uly eksportçysynyň lideri bolmady. Pekin söwda reformasy meselesini alternatiw forumlarda, diňe Aziýa ykdysadyýetleriniň gatnaşygynda, Amerikasyz maslahatlaşmagy ileri tutýar.
Synçylar Hytaýyň Trans Ýuwaş okean hyzmatdaşlygy gepleşiklerine goşulmak islemeýändigini, sebäbi Birleşen Ştatlaryň muny Pekine ýuanyň hümmeti, söwda deňargamsyzlygy we beýleki meseleler boýunça basyş etmekde ulanyp biljekdigini aýdýarlar.
Bir zaman düşnüksiz azat söwda plany bolan Trans Owaş okean hyzmatdaşlygyna indi Ak Tam Aziýa-Ýuwaş okean regional ykdysady integrasiýasy üçin iň netijeli geçiş ýoly hökmünde baha berýär. Obama bu inisiatiwany geljek ýyl, Hawaýide geçiriljek Aziýa Ýuwaş okean ykdysady hyzmatdaşlyk sammitinde hem öňe sürer öýdýülýär. Häzirlikçe Trans Owaş okean hyzmatdaşlygyna diňe dört ýurt – Bruneý, Çili, Singapur we Nýu Zelandiýa gol çekdi. Beýleki bäş ýurt – Birleşen Ştatlar, Awstraliýa, Malaýziýa, Peru we Wýetnam häzir bu topara goşulmak barada gepleşik alyp barýar.
Ýaponiýa-da islegsiz
Aziýa Ýuwaş okean ykdysady hyzmatdaşlyk sammitiniň geçen ýurdy bolan Ýaponiýanyň içinde Trans Ýuwaş okean hyzmatdaşlygyna goşulmak meselesine garşy çykylýar. Bu ideýanyň tankytçylary azat söwdanyň ýurduň ýokary derejede goralan we az netijeli oba hojalygyna agyr zyýan ýetirmeginden gorkýarlar.
Ýaponiýanyň premýer-ministri Naota Kan bu ýygnaga Obama bilen synçy hökmünde gatnaşdy. Kan ýygnakda Ýaponiýanyň öz ykdysadyýetini açmagy ýüregine düwendigini, ýöne özlerine ozaly bilen bu proses barada maglumat toplamagyň gerekdigini aýtdy.
START
Şeýle-de Obama şu gün Strategiki ýaraglary çäklendirmek boýunça täze şertnama hakda gepleşmek üçin rus prezidenti Dmitriý Medwedew bilen duşuşdy. Bu şertnama aprelde gol çekilen hem bolsa, ol heniz Birleşen Ştatlaryň Senaty tarapyndan tassyklananok.
Obama Ýaponiýada Medwedew bilen duşuşandan soň žurnalistlere şeýle diýdi: “Bu şertnama bize NATO-Orsýet geňeşini gaýtadan başlamaga hem konsultasiýa alyşmaga ýol açýar, netijede biz dartgynlylygy azaldyp, Ýewropa giňişliginde dürli howpsuzlyk meseleleri babatda hyzmatdaşlygy artdyryp bileris”.
Täze şertnamanyň tarapdarlary bu ylalaşykdaky iň möhüm element täze gözegçilik düzgüniniň döredilmegi diýýärler.


text:
Britaniýaly belli aýdymçy Emi Waýnhausyň jaýlanyş merasymy geçirildi.
Sişenbe güni Londonda geçirilen merasyma diňe Waýnhausyň maşgala agzalary we ýakyn dostlary gatnaşdylar.
27 ýaşly Waýnhaus şenbe güni özüniň Londondaky öýünde öli tapylypdy.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, onuň ölüminiň sebäbi häzirlikçe belli däl. Muny anyklamak üçin goşmaça derňewler geçirilýär.
Waýnhaus neşe we içgi problemalaryna uçrapdy.
Ol özüniň “Back To Black” albomy üçin bäş “Gremmi” baýragyny gazanypdy.
Waýnhaus öz döwrüniň iň duýguly we zehinli britan zenan aýdymçysy hökmünde häsiýetlendirilýärdi.


text:
Duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Günorta Sudanyň öz garaşsyzlyk meselesi boýunça geçiren referendumyny gutlap çykyş etdi.
Bu regionyň saýlaw komissiýasynyň düýnki resmi maglumatyna görä, 9-njy ýanwardan 15-nji ýanwar aralygynda geçirilen referendumda Günorta Sudanyň ses berijileriniň 99 prosente golaýy regionyň garaşsyzlygyny goldap ses beripdir.
Şeýle referendumyň geçirilmegi 2005-nji ýylda ýurduň içerki graždanlyk urşunyň öňüni almak maksady bilen Sudanyň günorta we demirgazyk regionlarynyň arasynda baglaşylan parahatçylyk baradaky ylalaşygynda göz öňünde tutulypdy.
Sudanyň prezidenti Omar Hassan al-Başir ýurduň günorta regionynyň özbaşdaklygy boýunça geçirilen referendumy we onuň netijelerini kabul edýändigini aýdyp çykyş etdi.


text:
Karry söweşi
RIM IMPERYASY BILEN PARFIÝA IMPERÝASYNYŇ ARASYNDA B.ÖŇ 53 ÝYLDA BOLUP GEÇÝAR.
PARFIÝA GOŞUNYNA SUREN ÝOLBAŞÇYLYK EDEN RIM GOŞUNLARYNA BELLI SERKERDE MARK KRASS ÝOLBAŞÇYLYK EDIPDIR. MARK KRASS RIMIŇ GÜNDOGARDAKY ÖŇKI ÝERLERINI GAÝTARYP ALMAK ISLÄPDIR. RIM GOŞYNY 40 MÜŇDEN GOWRAK BOLYPDYR. PARFIÝA GÜÝÇLI IMPERIÝA BOLUPDYR ONUŇ DÜZÜMINE HAZIRKI AZERBEÝJAN, TÜRKMENISTAN, OWGANYSTAN, EÝRAN, YRAK, PÄKISTAN GIRIPDIR. PARFIÝALYLAR 11 MÜŇ BOLUPDYR. BU SÖWEŞ KARRY ŞÄHERINIŇ ÝANYNDA BOLUPDYR HÄZIRKI YRAGYŇ TERITORIÝASYNDA ÝERLEŞÝÄR. PARFIÝANYŇ ŞASY ORAT BOLUPDYR PARFIÝANYŇ ESASY GOŞYNY ATLY, PYÝADA HEM-DE OKÝAÝ ATYJYLARDAN DURYPDYR. RIM GOŞYNYNYŇ ESASYNY HAKYNA TUTMA GOŞUN DÜZÜPDIR. PARFIÝALYLAR JANYNY ORTA GOÝUP ÖZ WATANY ÜÇIN SÖWEŞIPDIRLER. SÜRENIŇ GOŞYNY BAŞABAŞ SÖWEŞE GIRMEN YZA ÇEKILIP ÇEKLIP SÖWEŞIPDIR BU ULY SÖWEŞDE MARK KRAS ÖLÜPDIR RIM GOŞYNY MASGARAÇYLYKLY ÝEŇILIP YZA GAÇYPDYR.


text:
Eýran dünýäniň alty uly döwleti bilen öz ýadro programmasy baradaky gepleşikleri dowam etdirmäge açykdygyny aýdýar.
Prezident Mahmut Ahmedinejad «eger beýleki tarap adalata, kanuna we hormat-sylaga berlen bolsa, geljekki gepleşiklerde oňyn netijeleri gazanyp boljagyna umyt baglap biler» diýdi.
Ahmedinejad bu sözleri şol dünýä döwletleri Stambulda geçirilen iki günlük gepleşikleriň netijesinden lapykeçlik bildirenlerinden soň aýtdy.
Anna hem şenbe günleri Stambulda Eýran bilen BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik bäş agzasynyň we Germaniýanyň arasynda geçirilen gepleşikler netijesiz soňlandy.


text:
ABŞ-nyň ýüwrügi Nik Symmonds geçen ýylyň tomsunda Moskwada geçirilen atletika boýunça dünýä çempionatynda medal gazandy we şol bir wagtda-da öz syýasy hereketi bilen meşhur boldy. Sportçy Orsýetiň “geý propagandasyny” gadagan edýän kanunyny köpçülikleýin ýazgardy. Symmonds kanun bilen razylaşmaýandygyny, sebäbi “geýleriň, lesbileriň we transgenderleriň” adaty jynsly adamlar bilen deň hukukly adamlardygyny Orsýetiň habar agentligine açyk mälim etdi.
Simmons şu günler Soçide geçýän gyşky Olimpiýa oýýunlaryna gatnaşýan öz kärdeşlerine syn edýändigini aýdýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy Nik Symmonds bilen syýasatyň we sportuň arasyndaky arabaglanyşyk barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz gomoseksuallaryň hak-hukuklary bilen bagly meselede iň tanymal amerikan sportçularynyň biri. Siz syýasy meseleler bilen haçan gyzyklanyp başladyňyz?
Nik Symmonds: Meniň enem-atam meni mydama öz pikirimi aýtmaga we ýeri gelende sorag bermäge ündeýärdi. Men sportçy bolanymda, esasan öz işimi etmek bilen meşgullandym we tiz ylgamak, ýeňiş gazanmak bilen boldum. Emma men has giň gerimli we has köp zatlary edip bilerdim diýen pikirler hem mydama aňymdady. Men syýasy taýdan aktiw bolmaga çalyşmadym, emma geýleriň nikalaşmagy ABŞ-da örän uly meselä öwrülende, hökümetiň başga raýatlara berilýän hukugy geýlere bermekden ýüz öwürmegi mende gahar-gazap döredipdi we men bu barada öz pikirimi beýän edipdim.
Azatlyk Radiosy: 2013-nji ýylyň awgust aýynda Moskwada bolan atletika boýunça dünýä çempionatynyň öňüsyrasynda siz bu çärä gatnaşanyňyzda öz garaýyşlaryňyzy mälim etmekden saklanmak niýetiňiziň bardygyny aýdypdyňyz. Emma siz, 800 metrlik distansiýada üstünlikli çykyş edip kümüş medal gazananyňyzdan soň, öz pikiriňizi üýtgetdiňiz? Näme üçin?
Nik Symmonds: Men Orsýetde gomoseksuallar jemgyýetiniň käbir wekilleri bilen duşuşdym. Olaryň käbirleri häzirki wagtda özlerine hatda sowet döwründen hem has erbet garalýandygyny aýtdylar. Muny eşitmek gaty geňdi. Men bu ýerde çykyş etmegiň möhümdigine düşündim. Şeýlelikde men öz işimi bitirip, boýnuma kümüş medaly dakynanymdan soň, men bu medaly Orsýetiň gomoseksuallar jemgyýetine gowşurdym. Bu hereket özüne uly ünsi çekdi.
Men täsiriň hut şeýle uly boljagyna garaşmandym. Meniň Orsýetde ýurduň kabul eden akyla sygmajak kanunlaryna garşy açyk çykyş eden birinji sportçy bolan bolmagym mümkin.
Azatlyk Radiosy: Trenerleriňiz sizi syýasy çykyşlardan saklanmaga synanyşdylarmy?
Nik Symmonds: Meniň trenerlerim meni çäklendirmeýärler we [çäklendirmek] düzgünini ýöretmeýärler. Olar diňe biziň bilelikde näçe köp zähmet çekendigimizi we çäräniň näderejede möhümdigini ýatladýarlar. Olar ABŞ-nyň sportçularynyň tutuş toparyny bar ünsüni işe gönükdirmäge we sport çäresine uly hormat bilen çemeleşmäge ündeýärler. Men çäkden geçmezlige synanyşyp, öz pikirimi beýan edipdim. Men hiç bir düzgüni bozmadym, diýip pikir edýärin, şol bir wagtda-da gürrüňi edilýän kanunyň näderejede çylşyrymly ýazylandygyny biziň ählimiz bilýäris, şeýlelikde türmä basylmak üçin nämäniň sebäp bolup biljegini hem hiç kim tanyk bilmeýärdi.
Azatlyk Radiosy: Siz gyşky Olimpiýa oýunlaryndan syýasy nukdaýnazardan nämä garaşýarsyňyz?
Nik Symmonds: gyşky Olimpiýa oýunlary babatynda aýdylanda, men snowbord, slalom we beýleki sport görnüşlerinde çykyş edýän sportçularyň nähili häsiýetli adamlardygyna ünsi çekesim gelýär. Olar erkin dem alyp, adrenalini gowy görýän adamlardyr. Men olaryň, Orsýetiň kanunyny bozmajak bolup, çäklendirmeleriň gysajyna düşýändigini görýärin. Men munuň syýasy bir sahnadygyny görýärin we şeýle ýagdaýda sportçularyň bar ünsüni öz işine, ýagny medal gazanmak maksadyna doly gönükdirip bilmejegine göz ýetirýärin.
Emma olar öz pikirini mälim etmek isleseler, men olaryň muny özboluşly usulda etmegine garaşýaryn. Meniň pikirimçe, olar birleşip, umumy bir topar hökmünde hereket edip bilerdiler, şeýlelikde olaryň sesi has batly ýaňlanardy. Bu älemgoşaryň reňkleri çekilen baýdajyklary dakynmak ýa-da öz dyrnaklaryňy dürli reňke boýamak ýaly kiçijik bir zat hem bolup bilerdi. Olaryň tapan usulyna syn etmek örän gyzykly bolardy diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Siz ”Prisnip 6” diýlip atlandyrylýan kampaniýanyň agzasy, bu hereket Olimpiadanyň altynjy maddasynyň berjaý edilmegini we Halkara olimpiýa komitetiniň diskriminasiýanyň hiç bir görnüşine ýol bermezligini talap edýär. Halkara olimpiýa komiteti bolsa Orsýetiň geý propagandasyna garşy kanunyna berk durmaýanlygy üçin tankyt edildi. Siz sportçy hökmünde Halkara olimpiýa komitetiniň pozisiýasyndan nägilemi?
Nik Symmonds: Halkara olimpiýa komitetiniň öňünde agyr wezipe dur. Ol gyşky Olimpiýa oýunlaryny Soçide geçirmek kararyna Orsýetde azgalýan kanun kabul edilmezinden has öň gelipdi. Şu sebäpden ol iki daşyň arasynda galýar. Ol Soçiniň gyşky Olimpiadanyň gidişinde sportçularyň özlerini alyp barşyna nähili jogap berjegine syn etmeli diýip pikir edýärin. Men Halkara olimpiýa komitetiniň hökümetleriň öz kanunlaryny üýtgetmegi üçin basyş etmäge ygtyýarlydygyny ýa-da däldigini bilmeýärin. Emma, bilşime görä, olar Olimpiada gatnaşýan ähli sportçulara, tomaşaçylara we olimpiýa çärelerine gatnaşýan her bir adama deň gözden garalmagyna kepil geçmeli.
Azatlyk Radiosy: Siz 2008-nji ýylda Pekinde we 2012-nji ýylda Londonda bolan tomusky Olimpiýa oýunlarynda çykyş etdiňiz, indi bolsa 2016-njy ýylda Rio de Žaneýroda boljak Olimpiada taýýarlyk görýärsiňiz. Siz öz syýasy garaýyşlaryňyzy mälim etmek üçin indiki Olimpiýa oýunlaryndan peýdalanmakçymy?
Nik Symmonds: Syýasat mydama sporta goşulmaga çalyşýar, aýratynam halkara sportuna. Olimpiýa oýunlarynda syýasy mesele ýüze çyksa, men hem şol oýunlarda sport bäsdeşligine gatnaşsam, Orsýetde edişim ýaly, myhman alýan tarapa hormat goýmaga hem-de öz ýurduma, ABŞ-a, medal gazanmak üçin öz işimi gowy berjaý etmäge synanyşaryn. Emma öz işimi bitiren badyma, adaty bir syýahatçy hömünde men ähli täsirleri we mümkinçilikleri gowulyga tarap özgerişi gazanmak üçin ulanmaga çalşaryn.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow Eýranda Maşat şäherinde ýüz beren uçar heläkçiligi sebäpli Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejata gynanç notasyny gönderipdir.
Türkmen Döwlet Habarlar gullugynyň maglumatyna görä, türkmen prezidenti öz hatynda bu tragediýanyň pidasy bolan adamlaryň maşgala agzalaryna we hossarlaryna çuňňur gynanç bildirýändigini mälim edipdir.
Ýatladyp geçsek, bu awia heläkçilik geçen hepde, 24-nji iýulda Tähran şäherinden uçup gaýdan «Il-62» kysymly ýolagçy uçary garaşylmadyk ýagdaýda ýüz beren tehniki näsazlyk sebäpli, Maşat şäheriniň aeroportynda gyssagly gonuş amala aşyrmaga mejbur bolupdy. Wakada uçaryň uçuş zolagyndan çykyp, daşky haýaty süsmegi zerarly, 153 ýolagçydan 16-sy heläk boldy we ençeme adam ýaralandy.


text:
Pakistanyň senaty çagalaryň jynsy zorlugyny, çaga gaçakçylygyny we pornografiýany jenaýatlaşdyrýan kanun taslamasyny ilkinji gezek kabul etdi.
Jenaýat kodeksine girizilýän düzediş prezident gol çekeninden soň güýje girer.
Bu kanun esasynda jynsy hüjümler üçin ýedi ýyla çenli türme tussaglygynyň beriljekdigi aýdylýar. Mundan ozal diňe adam zorlanmagy bikanun iş hasaplanýardy.
Ozal kanunda agzalmadyk çaga pornografiýasy üçin hem indi ýedi ýyla çenli türme tussaglygy bilen 7000 dollar jerime salnar.
Awgust aýynda Pakistanda, Panjap welaýatyndaky Hussaýn Hanwala obasyndan ýüzlerçe pornografiýa wideosynyň ýaýradylmagy bilen, uly pedofil galmagaly turdy. Şonda 20 çemesi adam tussag edildi.
Emma ol mahal diňe adam zorlamak we beçebazlyk bikanundy.
Şeýle-de täze kanun düzedişi Pakistanyň içinde çaga gaçakçylygyny jenaýat hasaplaýar. Ozal çagalaryň diňe ýurtdan bikanun çykarylandygy üçin jeza berilýärdi.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Kremliň daşary we içeri syýasat boýunça departamentiniň ýolbaşçylaryny wezipeden boşatdy.
23-nji martda gol goýlandygy görkezilýän kararda, Putiniň prezident edarasynyň içeri syýasat boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Oleg Morozowy we Kremliň her günki alyp barýan işlerine jogapkär edaradaky halkara hyzmatdaşlygy boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Sergeý Bolhowitini wezipesinden boşadandygy bellenilýär.
Putin Morozowyň deregine onuň öňki orunbasary Tatýana Woronowanyň wezipä bellenendigini mälim etdi.
Bu baradaky karar, 27-nji fewralda oppozision syýasatçy Boris Nemtsowyň öldürilmeginiň yzýany, Russiýanyň häkimiýetdäki ýokary gatlagynyň arasynda bar diýilýän duşmançylykly toparlarda dartgynlylyklaryň bolandygy baradaky gep-gürrüňler artan mahaly mälim edildi.


text:
Prezident G. Berdimuhamedowyň 14-nji sentýabrda geçiren hökümet maslahatynda Aşgabatda dünýäniň iň ýokary magaryf standartlaryndaky täze, iňlis dilli uniwersiteti döretmek pikirini öňe sürdi. Bu bolsa, hem ýurt içinde, hem ýurt daşynda dürli pikirleri döretdi.
Synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, Türkmenistandaky çylşyrymly meseleleriň bir topary ýurduň magaryf sistemasynda emele gelen ýagdaý bilen bagly.
Prezidentiň teklibine laýyklykda, täze uniwersitetde sapaklar diňe iňlis dilinde berlip, dürli ugurlar boýunça iň ýokary taýýarlykly kadrlar ýetişdirilmeli. Ýene bir täzelik, täze uniwersitet tölegli bolar we onda bakalawr, magistr derejelerindäki hünärmenleri ýetişdirmek planlaşdyrylýar.
Optimistler bu uniwersitetiň ýurduň magaryf sistemasy we kadrlar meselesi üçin öwrülişik pursaty bolup biljegini aýdýarlar, emma pessimistler oňa biraz şübheli seredýärler.
Azatlyk Radiosy bu täze tutum barada pikir alyşmak üçin Orsýetden pedagogiki ylymlaryň kandidaty Serdar Ataýewi, Çehiýa Respublikasyndan žurnalist Näz Nazary, şeýle-de Azatlyk Radiosyndan öňki magaryf işgäri Jahan Döwletowany “Tegelek stol” söhbetdeşligine çagyrdy.
Şu mesele boýunça geçirilen “Tegelek Stol” gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Täjigistanyň hökümet resmileri bu ýurduň Owganystan bilen serhet ýakasynda ýüz beren çaknyşykda azyndan 20 töweregi yslamçy ýaragly söweşijiniň öldürilendigini mälim etdiler.
Resmileriň tassyklamaklaryna görä, bir serhetçiniň hem ölümine getiren bu çaknyşyk şu hepdäniň çarşenbe gününden penşenbe gününe geçilýän gije ýüz beripdir.
Täjigistanyň Döwlet serhet gullugynyň metbugat sekretary polkownik Huşnud Rahmatullaýew ýurduň serhedinden geçmäge synanyşan bu ýaragly söweşijileriň Owganystandaky hökümete garşy hereket edýän yslamçy ýaragly söweşijilerdigini aýtdy.


text:
Fewral aýynyň 17-sinde Türkmenistanda hokkeý boýunça prezidentiň kubogyny almak ugrunda geçirilen ilkinji halkara ýaryş jemlendi. Bu ýaryşda Türkmenistanyň “Oguzhan” komandasy ikinji orny eýeledi.
Hokkeýiň Türkmenistanda sportuň täze bir görnüşidigine garamazdan, türkmen komandasynyň bu üstünlikli çykyşy ”Türkmen inisiatiwasy” toparynyň websaýtynda çap edilen maglumatda sorag astyna alynýar.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, agzalýan toparyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýakynda siziň websaýtyňyzda Türkmenistanda geçirilen halkara hokkeý ýaryşyna gatnaşan türkmen komandasynyň düzüminde belarus oýunçylarynyň bolmagy mümkin diýen çaklama orta atyldy. Eýse, beýle pikir etmäge näme esas bar? Näme sebäpden bu siziň ünsüňizi çekdi?
Farid Tuhbatullin: Aslynda biz ýaşlary kämilleşdirýän temalara, esasan hem sporta we medeniýete uly üns berýäris. Soňky döwürlerde biz sport barada köpräk we jikme-jik maglumat bermäge çalyşýarys.
Bu ýaryş başlanda bize türkmen komandasynyň uly bir böleginiň Belarusdan wagtlaýynça çagyrylan sportsmenlerden ybaratdygy baradaky maglumat gelip gowuşdy.
Pikirmçe, bu beýleki sportsmenlerden birneme ökde bolmak üçin edildi, sebäbi hokkeý Türkmenistan üçin sportuň biraz ekzotiki görnüşi. Biz bu maglumaty beýleki çeşmelerden barlap başlanymyzda, bu informasiýa tassyklandy, ýagny otuza golaý belarus oýunçylarynyň türkmen komandalarynyň ikisinde oýnaýanlygy belli boldy.
Belki, şonuň üçindir türkmen habar serişdeleri hiç haçan hem komandanyň düzümi, onuň oýunçylarynyň atlary ýa-da kimiň gol geçirenligi barada hiç hili maglumat bermeýärler, sebäbi olaryň arasynda tapawutlanýan türkmen oýunçylary ýok bolsa gerek.
Azatlyk Radiosy: Ondan başga-da siziň websaýtyňyzdaky makalada bu oýunçylaryň hiç hili kontrakta gol çekmän, gizlin ýol bilen oýnaýandyklary aýdylýar. Eýse, beýle derejedäki ýaryşlarda başga ýurtlaryň wekilleriniň bir ýurduň komandasy üçin çykyş etmegi ýalňyşlyk bolup bilermi?
Farid Tuhbatulin: Hawa, munuň şol komandalaryň eýesi bolan edaralaryň ýokary wezipeli işgärleriniň inisiatiwasy bilen edilen iş bolmagy mümkin. Olar hem öz gezeginde prezidentiň öňünde milli hokkeýi, milli sporty ösdürýänliklerini görkezmeli.
Emma, komandalardaky oýunçylaryň hemmesiniň milli oýunçylar däldigi mälim bolsa, olar örän oňaýsyz ýagdaýa düşerler. Biziň maksadymyz hem diňe halkara jemgyýetçiligini däl, eýsem ilki bilen türkmen prezidentini [bu ýagdaýdan] habarly etmekden ybaratdy.
Beýle zatlar türkmen sportuny bezänok, bu gaýtam onuň gowşakdygyny, diňe daşary ýurtlularyň kömegi bilen kämilleşip biljekdigini aňladýar. Biz muňa garşy däl, gaýtam daşary ýurtly sportsmenleriň çagyrylmagyny goldaýarys, emma sportsmenlerem, trenerlerem resmi derejede kanuny ýollar bilen çagyrylyp getirilmeli.
Köp ýyllaryň dowamynda türkmen sporty [uly sportdan] çetleşdirilipdi, ýagny halkara ýaryşlarynda tejribe gazanmaga mümkinçiligi ýokdy. Şonuň üçin eger häzirki wagtda resmiler ýurtda sporty ösdürmek isleýän bolsalar onda [türkmen sportsmenlerini türgenleşdirmäge] daşary ýut ekspertleriniň gatnaşmagy diýseň wajyp.


text:
“Biziň goňşularymyzda” atly gepleşigimiziň bu sanynda Gyrgyzystandaky soňky wakalar barada gürrüň ederis.
Gepleşigimiziň dowamynda türkmen-garagalpak medeni gatnaşyklaryna syny, Özbegistandaky türkmen mekdeplerinde okaýan okuwçylaryň okuw kitaplary bilen üpjün edilişi baradaky maglumatlary diňläp bilersiňiz.
Gepleşige gyrgyzystanly analitikler hem-de Özbegistandaky türkmen mekdepleriniň biriniň kitaphanasynyň işgäri gatnaşýar.
Gepleşigi Bişkekdäki studiýadan Maýsa Baba gyzy alyp barýar.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
25-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen paýtagtyna gelen Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy Mihail Mýasnikowiçi kabul etdi.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de myhman ozal gazanylan ylalaşyklar bilen baglanyşykly ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm ugurlary we hyzmatdaşlygyň uzakmöhletleýin geljegi boýunça pikir alyşdylar. Şunuň bilen baglylykda, söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de ösdürmek, işewürlik düzümleriniň ugurlary boýunça netijeli gatnaşyklary ösdürmek üçin uly kuwwatyň bardygy bellenildi.
Türkmenistanyň we Belarus Respublikasynyň önümleriniň sergi ýarmarkalaryny geçirmek tejribesi hem özüniň peýdalydygyny görkezdi, olarda iki ýurtda öndürilen harytlaryň giň toplumy görkezilýär.
Örän iri bilelikdäki taslamanyň — Lebap welaýatynyň kaliý duzlarynyň örän baý gorlary ýerleşýän Köýtendag etrabynda kaliý dökünleriniň önümçiligi boýunça Garlyk dag-magdan baýlaşdyryjy kombinatynyň gurluşygynyň alnyp barlyşy baradaky gürrüň söhbetdeşligiň esasy meselesi boldy. Şunuň bilen baglylykda, Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy üstüne alan borçnamalaryna ygrarly bolan belarus hyzmatdaşlarynyň özara bähbitli döwletara hyzmatdaşlygynyň ajaýyp nyşany bolan bu örän möhüm senagat desgasynda işleri ýokary hilli ýerine ýetirmek üçin ähli tagallalary etjekdiklerini nygtady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we myhman bilim, ylym hem-de medeniýet ugurlary boýunça ýola goýlan ikitaraplaýyn netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek baradaky pikiri aýtdylar, muňa bar bolan hyzmatdaşlyk etmegiň degişli şertnama-hukuk binýady amatly şertleri döredýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň halkara başlangyçlaryny hemişe goldaýandygy üçin Belarus Respublikasyna minnetdarlygyny beýan edip, belarusly hyzmatdaşlarymyzy dekabr aýynda Aşgabatda geçiriljek dabaraly baýramçylyk çärelerine gatnaşmaga ýene bir gezek çagyrdy.
Milletiň Lideri we myhman döwletara gatnaşyklaryny ösdürmekde özara saparlaryň yzygiderli amala aşyrylmagynyň hem-de dürli derejelerde wekiliýetleri alyşmagyň oňyn ähmiýetini nygtap, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň aýrylmaz bölegi hökmünde parlamentara gatnaşyklary ösdürmek, şol sanda kanun çykaryjylyk işinde özara peýdaly tejribäni alyşmagyň möhümdigini bellediler.
Duşuşyga Belarus Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Oleg Tabanýukow gatnaşdy.
...Şol gün Türkmenistanyň Mejlisinde hem Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy Mihail Mýasnikowiçiň ýolbaşçylygyndaky belarus wekiliýeti bilen duşuşyk geçirildi. Ikitaraplaýyn parlamentara gatnaşyklaryny mundan beýläk-de işjeňleşdirmek, türkmen-belarus hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary we geljegi gyzyklanma bildirilen pikir alyşmalaryň esasy meselesi boldy.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatar etraplarynda suw joşmasyndan ejir çeken ýaşaýjylaryň aglabasy hereketsizlikde hem adam ykbalyna parhsyzlykda häkimiýetleri aýyplaýarlar.
Öýüni sile aldyran adamlar wagtlaýyn gaçybatalgalardaky agyr şertlerden şikaýat edýärler. Bu tebigy hadysa, anyklanan maglumata görä, iki ýarym million gowrak adamyň durmuşyna täsir ýetiripdir.
Ýerli ýaşaýjylaryň biri şeýle diýýär: “Men Jabbadan. Biz hemme zadymyzy ýitirdik. Hiç bir zadymyzy halas edip bilmedik. Bizde aýakgabam, geýim-gejimem ýok. Çagalar ýalaňaç. Çagajyklarymyz açlyga çydaman aglanda, bu adamlar: “Raspisaniýe boýunça naharlarys”-diýýärler. Biz köp zat islämizok.”
Suw joşmasynda pida bolanlaryň sany eýýäm 1,100 adama ýetdi. Ölenleriň sanynyň has köp bolmagynyň mümkindigini halas edijiler aýdýarlar. Çünki barmasy kyn obalardan heniz habar ýok.
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun tebigy betbagtçylygyň zyýanlaryny aradan aýrymak üçin Pakistana 10 million dollar berjekdigini aýtdy. Şeýleräk möçberde ABŞ hem kömek bermekçi.


text:
ABŞ-nyň içeri işler sekretary Ken Salazar
Nebitiň Meksika aýlagyna dökülmesi we Birleşen Ştatlaryň kenarlaryna akmasy bir aýdan gowrak dowam edýär. Waşington indi nebit kompaniýasynyň bu işdäki jogapkärçiligi babatda sabryny ýitirip ugrandygyny aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň içeri işler sekretary Ken Salazar duşanbe güni eger nebit kompaniýasy nebit akymyny togtatmak üçin ýeterlik tagalla etmese, Federal hökümetiň BP-ni bir gyra itip, bu işleriň ählisine kontrollygy göni öz eline aljagyny aýtdy.
Bu duýduryş Luziananyň günorta kenarlaryndaky ýeňiljek batgalyklara we ýabany haýwanlaryň gaçybatalgalaryna agyr nebit akymynyň gelmeginiň dowam etmegi hem aýlagyň kenarlaryndaky ilatyň durmuş-ýaşaýşyna howp salmagy netijesinde edildi.
Salazar şenbe güni hökümetiň BP-den nägileligini beýan edip, žurnalitstlere şeýle diýdi: «Men gaharly we BP-niň nebit ýatagyndan nebit akmasyny durzup, hapalanyşyň ýaýramagynyň öňüni alyp bilmeýşinden lapykeç bolýaryn. Biz indi 33 gün bäri şu işiň içinde we möhlet yzyna möhlet geçýär.»
BP-niň diňe bir nebit akmasyny durzup bilmezligi däl, eýsem onuň arassalaýyş üçin ulanan käbir usullary hem hökümetiň berk tankydyna sezewar boldy. Birleşen Ştatlaryň Tebigaty goramak gullugynyň başlygy Liza Jakson duşenbe güni BP-ä himiki dargadyjyny ulanmagy 50%-e çenli azaltmagy tabşyrandygyny aýtdy. Ol Tebigaty goramak gullugynyň alymlaryna derhal alternatiw himiki maddalary gözläp tapmagy buýrandygyny hem sözüniň üstüne goşdy. Synag
20-nji aprelde Meksika aýlagynda BP tarapyndan kireýine alnan nebit burawynyň partlamasy köp mukdarda nebit akmasyna sebäp bolmakdan başga-da, 11 işçiniň ömür tanapyny kesdi. Şondan bäri, BP-niň nebit akymyny duruzmak üçin edýän işlerine garamazdan, aýlaga tonnalap nebit akdy. Bu mesele barada birnäçe gezek Kongres diňlenişigi boldy we buraw partlamsy zerarly dörän tebigy betbagtçylyk Barak Obamanyň prezidentligi üçin uly synaga öwrüldi.
Luziananyň respublikaçy gubernatory Bobbi Jindal BP-ni we Federal hökümeti haýal deprenmekde we bu krizise garşy bilelikde, birleşdirilen tagalla arkaly göreşip bilmezlikde gaýta-gaýta tankyt etdi.
Dünýäniň iň uly nebit kampaniýalarynyň biri bolan BP özüniň nebit akymyny duruzmak üçin elinden gelen bar zady edýändigini aýdýar. Ýöne gury ýerdäki nebit akymlaryny duruzmakda köp tejribesi bolan kampaniýa deňiz astyndaky nebit akymyny duruzmagyň gaty kyn tehniki synagdygyny hem boýun alýar.
Nebit akymyny duruzmakda üstünlik gazanyp boljagyna bildirilýän şübheler ilat arasynda bu betbagtçylygy hiç kim togtadyp bilmez diýen gorkyny artdyrýar. Emma Waşington indi BP-ni çetleşdirip, bu işi öz eline almagynyň ahmaldygyny duýdurýar. Ekspertler munuň hyýalbentlik bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Awtoritar döwletler öz ýurdunda media we graždan jemgyýetçiligine garşy ulanýan syýasatyny başga ýurtlara hem eksport edip, demokratiýany gorky astynda saklamak maksadyna eýerýärler. Bu ýagdaýa içgin syn etmegiň wagty geldi diýip, Demokratiýa ugrundaky milli fonduň Demokratik barlaglar boýunça halkara forumynyň ýerine ýetiriji müdiri Kristofer Walker (Christopher Walker) aýdýar. AÝ/AR Kristofer Walker bilen söhbetdeş bolup, onuň “demokratiýany bökdeýän doktrina” diýip atlandyran pikirleri bilen gyzyklandy.
AÝ/AR: Kristofer, siz “The Washington Post” gazetinde äşgär eden nukdaýnazaryňyzda ençeme awtoritar ýurduň ýaş demokratik ýurtlary ýa-da demokratik bolmak isleýän ýurtlary bu ösüşden saklamak üçin öz daşary syýasatyny ulanýandygyny aýtdyňyz. Siz “demokratiýany bökdeýän doktrina” diýip atlandyran bu pikiriňize Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegini mysal edip aldyňyz we Orsýetiň goňşy Ukrainada häkimiýet başyna öz awtoritar sistemasyna howp salyp biljek başarjaň hökümetiň gelmeginiň öňüni almak isländigini aýtdyňyz. Siz bu ugurdan öz garaýyşlaryňyzy jikme-jik düşündiräýseňiz?
Kristofer Walker:
Meniň pikirimçe, awtoritar görnüşleriň, şol sanda Orsýetiň aýratynlyklarynyň biri olaryň öz içinde ulanýan standartlaryny serhetleriniň daşynda hem ulanmaklarydyr. Bu ýurtlaryň ählisinde graždan jemgyýetçiligi, garaşsyz metbugat we syýasy partiýalar üçin mümkinçilikler örän çäkli bolýar we olar hut şu ugry özleriniň daşary syýasatynda hem ulanýarlar.
Orsýetiň mysalynda aýtsak, Krymyň anneksiýasy Krymyň mediasynyň häzir edil Orsýetiň standartlaryna doly geçendigini görkezdi. Gysgaça aýdylanda, Orsýetiň repressiw düzgünleri häzirki wagtda Krymyň mediasynda, syýasatynda we graždan jemgyýetçiliginde doly ornaşdyryldy. Şeýle-de Ukrainanyň gündogarynda häzir dowam edýän we Orsýetiň prowokasiýasy hökmünde garalýan ýagdaýlar ýurdy örän durnuksyzlaşdyrýar. Bu ugurdan ukrainalylaryň köpüsi korrupsiýanyň azalmagyny we hökümetiň has jogapkärçilikli bolmagyny isleýän hem bolsa, Orsýet tarapyndan bidüzgünçiliklere meçew berilýän ýurduň örän möhüm böleginde krizis dowam edýärkä, bu maksatlara ýetmek örän kyn.
AÝ/AR: Siz öz çykyşyňyzda Ukrainanyň regionda Orsýetiň repressiw daşary syýasy çäreleriniň nyşanasyna alnan ýeke-täk ýurt däldigini aýtdyňyz we Gürjüstany hem Moldowany mysal hökmünde agzadyňyz. Orsýet regionda demokratik gymmatlyklara eýerýän ýurtlar babatynda nähili hereket edýär?
Kristofer Walker:
Reformalary geçirmäge synanyşan ýurtlarda, görşümiz ýaly, Orsýet örän ynamsyz partnýordyr. Biz muny Orsýet Gürjüstana goşun salanda-da, Gürjüstana we regionyň beýleki ýurtlaryna garşy dürli ykdysady sanksiýalary we böwetleri ulananda-da gördük. Bu usul soňky 20 ýylyň dowamynda Baltika döwletleri babatynda-da ol ýa beýleki ugurlardan ulanyldy.
Şeýlelikde bu ýurtlaryň hökümetleriniň öz-özüni dolandyryşyny jogapkärçilik we demokratik taýdan gowulandyrmak ukybyny çäklendirmäge dürli synanyşyklaryň edilendigini görmek mümkin.
AÝ/AR: Geliň, Orsýetden başga ýurtlaryň - siz Eýrany, Hytaýy we Saud Arabystanyny hem agzadyňyz - demokratiýanyň ýaýbaňlanmagynyň öňüni almak üçin ulanýan usullaryna syn edeliň. Siz “bökdemek usullarynyň” üç ugruny, ýagny halkara institutlary, awtoritar döwletlere howp döredip biljek ýaş demokratiýalary we demokratik ösüşe islegli ýa-da üstünlikli ýurtlary bökdemek we awtoritar ideýalary eksport etmek ýaly ugurlary kesgitlediňiz.
Kristofer Walker:
Eger regional ýa halkara guramalaryna syn etseňiz, siz ýaňky agzan döwletleriňiziň, ýagny Hytaýyň, Orsýetiň, Saud Arabystanynyň, Eýranyň we Latyn Amerikasynyň Wenesuela ýaly döwletleriniň hökümetleriniň hakyky maksadynyň Sowuk uruş tamamlanandan soňky esasy maksadynyň demokratik standartlary öňe sürýän guramalaryň ähmiýetini peseltmekden we olara päsgel bermekden ybaratdygyny görüp bilersiňiz.
Ýewropa babatynda aýdylanda, bu Ýewropa Geňeşi we Ýewropa Geňeşiniň Parlament Assambleýasy ýaly guramalary, şeýle-de ÝHHG-ni öz içine alyp biler.
Şol bir wagtyň özünde-de, meniň pikirimçe, bu ýagdaýa mahsus esasy mesele režimleriň agzalan giňişliklerde awtoritar kadalary ornaşdyrmaga gönükdirilen alternatiw guramalary döretmegi bilen baglydyr.
Biz Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasynyň özgerişine syn edýäris we Ýewraziýa Gümrük Bileleşiginiň ösýändigini görýäris. Bu guramalaryň, eger-de olaryň agzalýan režimler tarapyndan döredilendigini unutmasaň, onda olaryň göz öňünde tutulan maksatlara doly gabat gelýändigini aýdyp bolmaýar. Emma welin, şol bir wagtyň özünde-de olaryň ykrar edilen demokratik normalara garşy çykýan kadalary ornaşdyrmak ugrunda tagalla edýändigini belläp bolýar. Bu bolsa demokratik talaplary kesgitlemek boýunça edilen işlere häzirki wagtda şübhe bildirilmegine sebäp boldy we tutuşlygyna alanyňda, demokratiýa üçin belli bir derejede problemalary döretdi.
AÝ/AR: Bu režimler ideýalaryň wajypdygyny gowy bilýärler we öz döwlet mediasyny, şeýle-de barha ýaýbaňlanýan sosial mediany ýurduň içinde we daşynda öz pikirlerini ornaşdyrmak üçin ulanýarlar diýdiňiz. Bu tagallalar, siziň pikiriňize görä, näderejede netijeli?
Kristofer Walker:
Elbetde, bu tagallalar şol režimleriň çakdanaşa köp serişdeleri sarp edýän ugurlarynyň biridir. Netijede, eger biz döwlet mediasynyň içerki ýagdaýyna syn etsek, ýurtlaryň ählisinde döwlet habar serişdeleri bar we olar ýerli jemgyýetlerde uly rol oýnaýarlar. Munuň gyzykly tarapy, ýurduň serhetleriniň çäginde aýlanýan pikirlere gözegçilik edýän bu režimler agzalýan ideýalaryň serhetleriň daşynda ýaýbaňlanmagyna hem deň derejede gatnaşýarlar. Emma bu köplenç düýpden liberal bolmadyk tärler arkaly amala aşyrylýar.
Şeýlelikde, eger biz Orsýet barada aýtsak, “Russia Today”, ”Şu günki Orsýet” telewizion kanaly we munuň bilen bagly beýleki guramalaryň we media serişdeleriniň Orsýet döwleti tarapyndan ýöredilýän ideýalary daşary ýurtlarda wagyz etmek üçin döredilendigini görýäris. Bu ugurdan soňky ýyllarda hakykatdanam ägirt uly tagallalar edildi. Olar muňa gönüden-göni çemeleşdiler, bu tagallalara uly möçberdäki serişdeler sarp edildi. Elbetde, bu Orsýetiň öz serhetleriniň daşyndaky auditoriýa täsir ýetirmek boýunça edýän tagallalarydyr.
Bu diňe bir iňlis dilli ýurtlar däl-de, eýse diskussiýa edilýän pikir bäsdeşligi ugrunda üns berilýän beýleki regionlara-da degişli. Orsýetiň yzygiderli görnüşde alyp barýan arap we ispan dillerindäki proýektleri bar, Hytaýyň CCTV media kompaniýasy dürli regionlara niýetlenen dürli proýektleri amala aşyrýar.
CCTV sub-Sahara Afrikada öz proýektlerini tutuş kontitente ýaýbaňlandymak boýunça hakyky tagallalary amala aşyrýar. Bu demokratik gymmatlyklary ýaýratmaga gönükdirilen beýleki habar serişdeleriniň çäklendirilýän we azaldylýan wagty bolup geçýär. Bu ýagdaý iňňän repressiw we liberal bolmadyk ýurtlaryň hökümetleriniň öz mediasy arkaly islendik meseleleri nädip ýoýýandygy baradaky soraglary orta çykarýar.
AÝ/AR: Biziň häzir gürrüňini edýän meselämize degişili nähili çykalgalary tappyp bolar? Demokratik ýurtlar Orsýetiň, Eýranyň we beýleki ýurtlaryň repressiw hereketlerine garşy nähili reaksiýa görkezip bilerler?
Kristofer Walker:
Käbir ugurlardan seredilende, biz häzir örän agyr döwri başdan geçirýäris. Sebäbi demokratiýalaryň özleri-de agyr problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Emma bu ýagdaý demokratik ýurtlary öz gymmatlyklary we talaplary barada açyk gürrüň etmekden saklamaly däl. Men demokratiýalaryň öz kemçiliklerini boýun almaklary nädogry hereket diýip pikir etmeýärin. Demokratik sistemalarda hem kemçilikler bar. Emma bellemeli zat, demokratiýanyň sesi soňky ýyllarda gowşady. Bu bolsa iň bärkisi demokratiýa ýurtlarynyň bütin dünýäde adam hukuklary boýunça standartlaryň berjaý edilmeginiň zerurdygy barada has ynamly we aç-açan seslenmeklerine talabyň bardygyny aňladýar.


text:
Ukrainanyň prokurorlary Orsýet tarapyndan eýelenen Krym ýarymadasynda çakyr kärhanasynyň müdirine garşy jenaýat işini gozgamaga taýýarlanýarlar. Ady belli “Massandra” çakyr kärhanasynyň müdiri Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin we Italiýanyň öňki premýer-ministri Silwio Berluskoni üçin ýaşy 240 ýyllyk çakyrly çüýşäni açmakda aýyplanýar.
Putin we Berluskoni geçen dynç günlerini Krymda geçirdiler we gadymy harabalyklara syýahat edip, ýarymadanyň çakyr öndürýän “Massandra” kärhanasyna bardylar. Orsýetiň Krym ýarymadasyny 2014-nji ýylda anneksiýa edip, öz düzümine goşmaynyň yzýany döwlet eýeçiligine alnan “Massandrada” örän seýrek, ýaşy 200-den geçýän çakyrlar we şeraplar saklanýar.
Orsýetiň telewideniýesi Berluskoniniň ýaşy 1775-nji ýyla degişli Jerez de la Frontera çakyrly çüýşä seredip, kärhananyň müdiri Ýanina Pawlenkodan ony dadyp görmegi soransoň çüýşäniň açylandygyny görkezdi.
Krymyň anneksiýa edilmeginden ozal “Massandra” kärhanasynda agzalan çakyryň bäş çüýşesi bardy. Onuň ýene iki çüýşesi Sotheby’s auksionynda 1990-njy we 2001-nji ýyllarda satylypdy. Bir çüýşäniň bahasy 100-150 müň amerikan dollaryna barabar.


text:
Dartgynly Sinai ýarymadasynda müsürli bir esger atylyp öldürildi. Müsüriň resmileri çagyryş boýunça harby gullugy geçýän 22 ýaşly esgeriň Şeýh Zuwaýid şäherinde öldürilendigini mälim etdiler.
Häzir sebitde aşa dinçi söweşijilere garşy harby kampaniýa alnyp barylýar.
Bu aralykda şenbe güni internetde bir wideo ýazgy peýda bolup, onda söweşijileriň harbylara hüjüm edýän pursatlary görkezilýär. Soňky birnäçe günde Sinaidaky operasiýalarda ençeme esger we polisiýa işgäri öldürildi.
Müsürde 3-nji iýulda harbylar yslamçy prezident Muhammad Morsini häkimiýetden çetleşdirenden soň, söweşijileriň hüjümleri ýaýbaňlandy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Azerbajanyň resmileri Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugynyň Bakuwdaky býurosynyň edara jaýyna reýd edip, işgärleri soraga çekensoň, Azerbaýjandaky adam hukuklarynyň ýagdaýy barada öz aladalarynyň has-da güýçlenýändigini mälim etdi.
Döwlet departamentiniň metbugat sözçüsi Jeff Rathke 29-njy dekabrda Waşingtonda geçiren metbugat ýygnagynda Azerbaýjandaky “bu hereketler, şol bir wagtyň özünde derňewler döwründe işgärleriň aklawçylar bilen duşuşmagyna rugsat berilmezligi alada döredýän sebäpleriň ýene biridir” diýdi.
Şeýle-de, Rathke Birleşen Ştatlar Bakuwy “adam hukuklaryny we azatlygyň esaslaryny goramak dogrusynda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndaky we beýleki halkara borçnamalaryny berjaý etmäge” çagyrýar diýdi.
Şol bir wagtyň özünde Rathke Bakuwda edilen reýdden bäş gün öň, Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri azeri prezidenti Ylham Aliýew bilen geçiren telefon arkaly gepleşigi döwründe Waşingtonyň Azerbaýjandaky adam hukuklarynyň ýagdaýy barada aladalanma bildirýändigi dogrusynda belläp geçdi diýdi.


text:
Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugy Belarusda 19-njy dekabrdaky prezidentlik saýlawlaryndan soňra, Minskide geçirilen protestlere gatnaşan ýüzlerçe adamyň we oppozisiýa wekilleriniň tussag edilmegine ünsi çekmek üçin “Raýdaşlyk sesleri” atly ýörite proýekte başlady.
Bu saýlawlarda “Ýewropanyň iň soňky diktatory” diýlip atlandyrylýan Aleksandr Lukaşenkonyň dördünji möhlete prezident saýlanmagy ýurduň oppozisiýasynda we günbatar synçylarynda uly ýazgarma döretdi.
Prezidentlik saýlawlaryndan soňra başlanan parahat protest ýurduň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan gazaply basylyp ýatyryldy. Howpsuzlyk güýçleri protestçileriň, şol sanda prezidentlik saýlawlaryna gatnaşan dalaşgärleriň üstüne topulyp, olary ýenjip we tussag edip başladylar.
“Raýdaşlyk sesleri” atly proýekt Minskidäki protestlerde tussag edilen oppozisiýa wekilleriniň atlaryny okamak üçin, belli halkara we Belarus syýasatçylarynyň onlarçasyny, şeýle-de sungat işgärlerini bir tagallanyň daşyna jemledi.
Birleşen Ştatlaryň öňki prezidenti Jorj Buş entegem KGB-niň türmesinde saklanýan, prezidentlige dalaş eden adamlaryň atlaryny okady: "Belarusyň prezidenligine dalaşgärler: Ales Mihalewiç, Uladzimer Neklýaýew, Wital Rymaşowski, Andreý Sannikau, Mikalaý Stakewiç”.
Prezidentlige dalaşgärlik eden bu bäş adama köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamakda aýyplama bildirilýär. Şol sebäpli olara on bäş ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmegi hem mümkin.
Minskide entegem türmede saklanýanlaryň atlary Täze ýyl agşamy we Täze ýyl güni Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugy tarapyndan efirde okaldy.
“Raýdaşlyk sesleri” batlanýar
Polşanyň Daşary işler ministri Radoslaw Sikorski, Çehiýanyň ozalky prezidenti Watslaw Gawel, Sowet döwrüniň dissidenti Andreý Saharowyň aýaly, aktrisa Ýelena Bonner dagy hem “Raýdaşlyk sesleri” proýektine goşuldylar.
Belarusyň häkimiýet başyndakylar zoňtarlyklaryny dowam edýärler. Bu meselede Lukaşenkonyň 30-njy dekabrdaky çykyşynda “ýurdy agdar-düňder” etmäge synanyşan “bir topar dönükler” diýen sözlerine salgylanyp bolar. Şeýle-de ol käbir tussaglara garşy berk hökümleriň çykarylmagynyň mümkindigini ýaňzydypdy.
Öňki prezident saýlawlarynda dalaşgär we Lukaşonkonyň garşydaşy bolan Aleksandr Kazulin 2006-njy ýylda bäş ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. 2008-nji ýylda Ýewropa Bileleşginiň basyşy netijesinde onuň günäsi geçildi.
Şaýatlaryň aýtmagyna görä, Belarusyň howpsuzlyk güýçleriniň, ýagny KGB gullugynyň wekilleri 19-njy dekabrdaky geçirilen prezidentlik saýlawlaryna syn beren garaşsyz žurnalistleriň hem öýlerini döküpdirler we iş ýerlerinde agtaryş geçiripdirler.
ÝHHG-niň metbugat azatlygy meseleleri boýunça wekili Dunýa Miýatowiç saýlawlardan soňra žurnalistlere garşy hüjümleri we tussag etmeleri ýazgaryp, bu wakalary “kabul ederliksiz” diýip atlandyrdy.


text:
Geçen şenbe güni, 11-nji iýulda Türkmenistanda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine girmek isleýän ýaşlardan resminamalar kabul edilip başlandy.
Şu ýyl ýigitleriň we gyzlaryň 15 müňden gowragy bu okuw mekdepleriniň birinji ýyl talyplary bolar. Geçen ýyl bilen deňeşdirilende, talyp orunlarynyň sany 896 adama artdyryldy. Bu orunlar ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesinde täze hünärleriň sekizisiniň açylmagy, täze orta hünär okuw mekdepleriniň ikisiniň döredilmeginiň hasabyna emele geldi.
Täze okuw ýylynda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde açylmagy meýilleşdirilýän täze hünärleriň atlary hem Türkmenistanyň ykdysady ösüş babatda döwrebap nusgany seçip alandygyny görkezýär. Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda “Ykdysady kibernetika” hünäri, Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda “Gämi gurluşygy we umman tehnikasy” hem-de “Radioelektron ulgamlary we toplumlary” hünärleri, Türkmenistanyň döwlet energetika institutynda “Elektrik we ýylylyk öndürmegiň tehnologiýasy” hünäri, Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda “Aýnanyň we sitallaryň himiki tehnologiýasy” hünäri, Halkara nebit we gaz uniwersitetinde “Gazylyp alynýan peýdaly magdan känlerini özleşdirmek” hünäri peýda bolar.
Mundan başgada Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň harby lukmançylyk fakultetinde “Arassaçylyk we keselleriň ýaramagyna garşy göreşmek işi “hünäri”, Türkmen milli konserwatoriýasynda “Opera sungaty” hünäri açylar.
Umuman, şu ýyl ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine 7 müň 128 adamy kabul etmek meýilleşdirilýär, ol geçen ýyldakydan 267 adam köpdür.
Ýurdumyzyň bilim ulgamyny ösdürmegiň beýleki bir möhüm ugry orta hünär bilimi bilen baglydyr. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň we Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň garamagynda orta hünär okuw mekdeplerini döretmek baradaky çözgüdi kabul etdi. Bu okuw mekdepleri täze okuw ýylyndan işläp başlar. Politehniki orta hünär okuw mekdebine 6 hünär boýunça 150 alam, Neşirýat-çaphana orta hünär okuw mekdebine 3 hünär boýunça 45 adam kabul etmek göz öňünde tutulýar.
Şeýlelikde, şu ýyl ýurdumyzyň orta hünär okuw mekdeplerine 8 müň 342 adam kabul etmek meýilleşdirilýär. Bu bolsa geçen ýyldakydan 629 adam köpdür. Mundan başga-da, okuwçylaryň 30 müňüsi başlangyç hünär okuw mekdepleriniň 77-sinde bilim alar.
Daşary ýurtlaryň esasy hünär okuw mekdepleriniň binýadynda ýokary hünärli türkmen hünärmenlerini taýýarlamagyň tejribesi hem bilim ulgamynda halkara hyzmatdaşlygynyň kuwwatyndan netijeli peýdalanylýandygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Şu ýyl ýurdumyzyň ýokary we orta hünär mekdepleri bilen birlikde, 14-nji iýuldan türkmen ýaşlaryny Belarus Respublikasynyň hem-de Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine kabul etmek işi hem başlandy. Gürrüň Lebap welaýatyndaky Garlyk dag-magdan toplumy we Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde gurulýan “Garabogazkarbamid” zawody, şeýle hem birnäçe pudaklaýyn kärhanalar üçin ýokary hünärli türkmen hünärmenlerini taýýarlamak barada barýar.
Belarus döwlet tehnologiki hem-de Belarus milli tehniki uniwersitetleriniň ýaşlarymyza hödürleýän hünärleriniň arasynda organiki däl maddalaryň, serişdeleriň we enjamlaryň tehnologiýasy, himiýa önümçiliginiň we gurluşyk serişdeleri kärhanalarynyň maşynlary we apparatlary, gazylyp alynýan peýdaly magdan känini işläp taýýarlamak (ýerasty), dag maşynlary we enjamlary, önümçiligi we tehnologik prosesleri awtomatlaşdyrmak, elektroenergetiki ulgamlar we torlar, metrologiýa, standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak hünärleri bar.
Resminamalar Türkmenabat şäherindäki S.Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda kabul edilýär, şol ýerde Lebap we Mary welaýatlarynda ýaşaýan ýaşlar üçin giriş synaglary geçiriler.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň Türkmenabat şäherindäki tehniki orta hünär okuw mekdebinde Belarus Respublikasynyň Soligorsk döwlet dag-himiýa orta hünär okuw mekdebine girmäge isleg bildirýän türkmen ýaşlaryndan resminamalar kabul edilýär hem-de şu ýerde giriş synaglary geçiriler. Bu orta hünär okuw mekdebiniň berýän hünärleriniň arasynda gazylyp alynýan peýdaly magdan känini işläp taýýarlamak (ýerasty), dag maşynlary we enjamlary, gazylyp alynýan peýdaly magdanlary baýlaşdyrmak we gaýtadan işlemek hünärleri bar.
Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň Türkmenbaşy şäherinde ýerleşýän ulaglar fakultetiniň suw ulagy bölüminde Balkan, Mary we Lebap welaýatlarynda ýaşaýan ýaşlardan Kazanyň milli barlag tehnologiýa uniwersitetine iki hünär – organiki däl maddalaryň himiki tehnologiýasy, himiýa önümçiliginiň maşynlary we apparatlary hünärleri boýunça resminamalar kabul edilýär.
Şu çäreleriň çäklerinde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde Rumyniýanyň ýokary okuw mekdeplerine türkmen ýaşlaryny seçip almak işi amala aşyryldy. Şol ýokary okuw mekdepleri hünärleriň ýigrimä golaýyny – senagat we raýat gurluşygy, binagärlik, saglygy bejeriş işi, sport lukmançylygy, gimnastika, logistika, ykdysadyýet, hereketi dolandyşyr ulgamy we nawigasiýa, ýol hojalygy we demir ýol ulagy gurluşygy, halkara suw hukugy, gallany saklamagyň we gaýtadan işlemegiň tehnologiýasy, galla, konditer, unaş önümlerini we azyk goşundylaryny öndürmegiň tehnologiýasy we beýleki hünärleri hödürleýär.
Ýokary okuw mekdeplerine, şeýle hem mugallymçylyk, lukmançylyk, medeniýet we maliýe-ykdysady ugurlar boýunça orta hünär okuw mekdeplerine resminamalar Aşgabat şäherinde hem-de welaýat merkezlerinde 27-nji iýula çenli kabul ediler, giriş synaglary 30-njy iýuldan 22-nji awgusta çenli geçiriler. Hojalyk hasaplaşygyndaky orta hünär okuw mekdeplerine resminamalar 19-njy awgusta çenli kabul ediler, giriş synaglary bolsa 21-nji awgustdan 26-njy awgusta çenli geçiriler.


text:
Aşgabatda Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň 19-njy maslahatyny geçirmäge taýýarlyk görülýär.
Bu barada Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni, 14-nji oktýabrda geçirilen mejlisinde habar berildi.
Prezident Berdimuhamedow Aşgabadyň «Mekan» köşgünde geçiriljek maslahata görülýän taýýarlyk baradaky hasabaty diňläp, Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň işiniň birleşdiriji ähmiýetini belledi diýip, döwlet telewideniýesi aýtdy.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow «dünýäniň dürli künjeklerinde kowçum bolup ýaşaýan türkmenler bilen ynsanperwer, medeni gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmagyň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridigini» belledi.
Emma muňa garamazdan, dünýäniň dürli ýerlerinde, şol sanda goňşy Eýranda we Owganystanda kowçum bolup ýaşaýan türkmenler Türkmenistana barmak üçin wiza almakda uly kynçylyk çekýändiklerini aýdýarlar.
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sany daşary ýurtlardaky etniki türkmenleriň taryhy watanlaryna baryp dynç alyp bilmek mümkinçiliklerine we bu ugurda çözülmegine umyt baglanýan meselelere bagyşlandy.


text:
Türkmenistan Halkara zähmet guramasynyň çaga zähmetiniň iň erbet görnüşlerini gadagan etmek we aradan aýyrmak hakynda Konwensiýasyny makullan ýurtlaryň biridir. Türkmenistanyň Zähmet kodeksine görä, 16 ýaşyna ýeten ýetginjekler zähmet şertnamasy esasynda işe alynmaly.
Türkmenistanda ene-atalaryň arasynda çagalaryň we ýetginjekleriň, olaryň saglygyna we ösüşine täsir etmeýän, hem-de bilim almagyna päsgel bermeýän işleri ýerine ýetirmekleri adatça oňaýly hasaplanylýar. Şeýle işleriň görnüşine çagalaryň mekdepden soňra ýa-da mekdep kanikullary döwründe öý ýa-da maşgala işleri boýunça ene-atalaryna kömegi degişlidir.
Türkmenistanyň Gökdepe etrabyndan özüni Gülnabat diýip tanyşdyran 32 ýaşly işçi zenan hem şeýle pikirdäki eneleriň biri. Halkara Çagalar güni mynasybetli Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda ol çagany terbiýelemekde zähmetiň uly ähmiýetiniň bardygyny aýtdy.
Gülnabat: Meniň pikirimçe, çagalara zähmet gerek. Sebäbi olar şol zähmet bilen terbiýe almalymyka diýýän. Sebäbi hemme çaga özüniň düşünjesi, bilimi boýunça däl-de, esasy zähmet bilenem özüne terbiýe almalymyka diýýän. Oňa-da, ynha, ýer diýýäler, mal-gara ýa potrat diýýär, şoň ýalak öz ýa hojalyk işiň ýa tikin-çatyn, öý süpürmek girýär; tikin-çatyn öwrenmek gyz maşgala hökman gerek. Şo zatlary olara çagalykdan ene-ata öwretmeli. Ol zähmete uýgunlaşdyrma-da bolýar, çaga terbiýe-de bolýar ol. Onsoňam öýde mal-gara diýýär, hojalyk işleri bolýar; ýer diýýäň, ekin diýýäň, öz hojalygyňda, onam çagalara öwretmeli. Nähili seredilýär, nähileki edilýär? Ugrukdyrmaly-da şoňa çagalary. Görkezmeli. Kiçijiklikden öwretmeseňem, ulalansoň kynrak bolýar. Şol işleri etdirmegi men çaga zähmeti hasaplamok. Okuw okamagam gerek, bilim almagam gerek. Hasam beter bilim hökmany zat, okuwam. Onuň daşyndan zähmedem öwrenmeli, daşgary.
Azatlyk Radiosy: Gazanç etmek üçin bazarlarda çagalaryň ýük daşap, ýa-da meýdanlarda uzyn günüň dowamynda mal bakyp ýörenlerini görmek bolýar. Siziň pikiriňizçe bu mejburlykmy ýa-da terbiýäň bir görnüşimi?
Gülnabat: Aý, bolýar. Okuwa-da gidip bilmeýän çagalar bolýar, okap bilmeýänlerem bar arasynda. Hawa, araba-zat sürüp nemedýänler bar. Görünýä olaram. Mal bakýanam bar. Özüniňkini bakýanam bar. Şeýle, iliňkini alyp bakyp berýänem bar. 14-15 ýaşyndaky çagalar gidip barýar, mal-gara seredýänler bar. Bir maşgala bar, hiç hili okuwa gitmän, doglandan hiç dokumentsiz, okamaýany bar-da, bir hojalyk.
Azatlyk Radiosy: Çagalaryň okuwa gitmän zähmete çekilmegine nähili garaýaňyz, bu ýagdaý nämeden gelip çykýar?
Gülnabat: Ene-ata-da dogumly, çagalaram dogumly. Bilemok, nämeden okamaýalar? Diňe işe ugrukýalar, gara işe ugrukdyrýarlar. Birki sanysy-ha durmuşa çykany bar, öýleneni bar eýýäm. Ýöne bilim almadyk, durmuş gurup zat edenler bar-da.
Azatlyk Radiosy: Şolaryň onda güzeran ýagdaýy nähili?
Gülnabat: Aý, aramlyrak, ýagşy. Diňe gara zähmet bilen aramlyrak ýaşaýarlar-da.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürde Türkmenistanda bedenterbiýä we sporta uly üns berlip başlanandygy duýulýar. Bu ugurda döwlet derejesinde hem gürrüňler edilýär. Oba çagalaryny sporta çekmek meselesi nähili?
Gülnabat: Çagalar obalarda sport bilen meşgul bolýalar; futbol oýny bilen, woleýbol oýny bilen, sambo göreşi bilen. Mekdeplerde, ýörite stadionlarda, ýörite gurnalan stadionlar bar, şolarda geçirilýär. Ýörite çagalar üçin sport oýunlary gurnalýar. Ýaryşlaram geçirilýär, sport ýaryşlary.
Azatlyk Radiosy: Sportuň görnüşlerinde çagalaryň orta çykyp bilýänleri barmy?
Gülnabat: Bar. Erkin göreşde bar, halkara nemesiniň 1-nji ýer, 2-nji ýer alyp göreşýänler bar. Erkin göreşde ýurt içinde-de bar. Özbegistana-zada gidip, 2-nji ýer alyp gelýänleri bar.
Azatlyk Radiosy: Kanikul wagtlary oba çagalary nähili dynç alýarlar?
Gülnabat: Lagerler bar, şolara ugrukdyrýalar, iberýäler. Gökderede. Şo taýyk ugradýalar köpüsi.
Azatlyk Radiosy: Her maşgalaň güýji ýetýämi çagasyny lagere ibermäge?
Gülnabat: Ýok, güýji ýetmeýä. Gurply maşgalalaň çagalary gidýä.
Azatlyk Radiosy: Gurby çatmaýan maşgalalaryň çagalary näme bilen meşgul bolýarlar?
Gülnabat: Olar zähmet çekýär öýlerinde. Mal-gara seredýäler, öý işleri bilen meşgul bolýalar.
Azatlyk Radiosy: Çagalaryň zähmetiniň maşgala býujetine kömegi göze ilýärmi?
Gülnabat: Hawa, göze ilýär, çagalaň peýdasy kän. Köp kömek berýä olar.


text:
Ýamanlyk etmez
Ýakyn dostlary Türkmenistan SSR-niň Halk Komissarlar Sowetiniň başlygy Atabaýewe:
-Gaýgysyz, Türkmenistanyň Kommunistik (bolşewikler) partiýasynyň Merkezi Komitetiniň sekretary Halmyrat Sähetmyradow saňa töhmet-myjabat ýöňkäp, Moskwa arza ýazýar. Sen ondan habardar bol, ol saňa ýamanlyk edýär -diýipdir. Gaýgysyz Atabaýew:
-Bu mümkin däl. Sähetmyradow ýaly adamlar özüne ýagşylyk edene ýamanlyk edýär. Men entek Sähetmyradowa ýagşylyk edemok, ol maňa ýamanlyk etmez -diýip, parahat jogap beripdir.
49 kilogram akyl
Podpolkownik Seýitmyrat Öwezbaýew 1-nji jahan urşunda Russiýanyň söweşjeň ordenleriniň 3-si bilen sylaglanan ofiser. 1917-nji ýylyň dekabrynda Orta Aziýada halk hereketi Türküstan Sowet awtonom respublikasyny ýykýar. Öwezbaýew onuň ornuna döredilen Kokand Respublikasynyň Harby ministri bolýar.
1924-nji ýylda Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasy döredilenden soňra Respublikanyň ilkinji ýolbaşçylary Gaýgysyz Atabaýewiň, Nedirbaý Aýtakowyň tagallasy bilen, ol täze dörän milli döwletiň berkarar bolmagy üçin amal edilýän işlere işjeň gatnaşýar. Oňa döwlet derejesindäki jogapkär wezipeleri ynanýarlar. Bir gezek Öwezbaýewe duşmançylyk edýänler Halk Komissarlar Sowetiniň başlygy Gaýgysyz Atabaýewe:
-Öwezbaýew ak patyşanyň uly çinli ofiseri. Ol Orta Aziýada Sowet hökümetini ýykyp, oňa derek musulman döwletini döretjek bolanlaryň biri. Sen oňa beýle uly wezipeleri ynanma! Biz Öwezbaýew sebäpli saňa gep gelerinden gorkýarys -diýipdirler. Öwezbaýew göwresi çepiksi, hor adam eken. Gaýgysyz Atabaýew:
-Seýitmyradyň agramy bolup bilse, elli kilogram. Şol elliniň kyrk dokuz kilosy akyl, bir kilogramy onuň et-ganynyň agramy. Siz ýüz kilo agramly birini tapyň. Agramynyň ondan biri, on kilosy akyl bolsa-da Seýitmyrady işden aýryp, siziň tapan adamyňyzy onuň ýerine işe alaýyn -diýipdir.
Repressiýa üçin doglan
5-6 ýazyjynyň Ýazyjylar birleşiginiň howlusynda degşip-gülüşip duran wagty Ýylgaý Durdyýew howla girdi. Onuň salamyny ilkinji bolup Beki Seýtäkow aldy. Soňra-da:
-Özüň-ä belent ýigitsiň, näme eser ýazýaň inim? -diýip sorady. Ýylgaý halypa ýazyjy bilen elleşip durşuna:
-“Nedirbaý Aýtakow” atly romanymy tamamladym -diýip, göwnihoş jogap berdi. Beki aga jübüsinden elýaglygy çykaryp, ýok gözýaşy “süprüp”, ýalandan aglamjyrap:
-Nedirbaý, Nedirbaý, Türkmenistan döredilende ýurtdaky iň uly wezipede on üç ýyl işläp, il-güne ak ýürekden hyzmat etdiň, Ganojak Staliniň ýowuz repressiýasynyň pidasy bolduň. Seni Huruşýow aklady. Indem Ýylgaý sen hakda roman ýazan bolsa, täzeden repressiýa düşüpsiň. Wah, Nedirbaý, Nedirbaý, repressiýa üçin doglan ekeniň -diýip, “aglamagyny” dowam etdi.
P.S. Ýylgaý Durdyýewiň “Nedirbaý Aýtakow” romany gowşak eserdi. S.Nyýazow 3-nji repressiýany amal edip, Aýtakowyň ýadygärligini ýykdyrdy. Adyny kärhanalardan, köçelerden aýyrdy. Häzir Rahym Esenow taryhy ýoýup, ol hakda roman ýazýar.Bu 4-nji repressiýa. Beki aganyň agysy çyn eken:
- Wah, Nedirbaý, Nedirbaý, repressiýa üçin doglan ekeniň…
Toplap, taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Bu kreditiň “Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýolunyň” Türkmenistana degişli böleginde elektrik, aragatnaşyk, telekommunikasiýa sistemalarynyň gurluşygyna niýetlenip berlendigi aýdylýar. Bu proýekt Türkmenistany Gazagystanyň üsti bilen Orsýet we Hytaý bilen, Eýranyň üsti bilen bolsa Pars aýlagyndaky ýurtlar bilen baglanyşdyrar.
Bu proýektiň Türkmenistana degişli demir ýol böleginiň gurluşygynyň Yslam ösüş bankyndan we eýranly “Pars energy” kompaniýasyndan alnan kredit serişdeleri bilen maliýeleşdirilýändigi habar berilýär.
2011-nji ýylyň fewral aýynda Aziýa ösüş bankynyň wise-prezidenti Şiaýo Žaonyň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa iş sapary bilen Türkmenistanda boldy. Bu saparyň barşynda bankyň delegasiýasy “Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoluň” gurluşygynyň gidişi bilen tanyşdy.
Aziýa ösüş bankynyň proýektler boýunça wekili Şakeel Khanyň metbugat beýanatynda bellemegine görä
, bu demir ýol marşruty bilen regionda nebit, oba-hojalyk we tekstil önümleri ýaly harytlary daşap, söwda-satygyň ösmegine itergi berip bolar.
Bu proýekt Merkezi Aziýanyň harytlaryny Pars aýlagynyň portlaryna ýetirmek üçin häzir ulanylýan transport ýoluny 600 kilometre çenli gysgaldyp biler diýlip, Aziýa ösüş bankynyň metbugat beýanatynda aýdylýar.
“Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoluň” Türkmenistanyň territoriýasyndan geçýän “Gyzylgaýa-Bereket-Etrek” böleginiň ugrunda Bereket hem Serhetýaka atly täze demirýol stansiýalarynyň gurlup başlanandygy barada hem habar berilýär. Proýektiň bähbidi
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew “Demirgazyk-Günorta demir ýolunyň” Türkmenistanyň ykdysadyýeti üçin örän bähbitli boljakdygyny aýdyp, onuň goşmaça iş ýerlerini hem döredip biljekdigini nygtady. Ýurtda korrupsiýanyň gülläp ösendigini belläp, ýazyjy hökümet tarapyndan bu proýektiň gurluşygy üçin berilýän serişdeleriň ýerlikli sarp edilmegine gözegçilik etmegiň möhümdigini tekrarlady.
Türkmenistanyň maliýe ulgamynda uzak wagtlap işlän, häzir Bolgariýada ýaşaýan türkmen ykdysatçysy Annadurdy Hajyýew şeýle proýektleri amala aşyrmaga Türkmenistanyň öz serişdeleriniň ýeterlikdigini aýdyp, yurda kredit, karz almak zerurlygynyň ýokdugyny öňe sürýär.
Şeýle hem ykdysatçy döwlet býujetinden sarp edilýän serişdeleriň myhmanhanalaryň gurluşygyna däl-de, “Demirgazyk-Günorta demir ýoly” ýaly ýurduň ykdysadyýetine bähbitli proýektlere, infrastrukturanyň döwrebaplaşdyrylmagyna sarp edilmelidigini nygtaýar.
Ykdysatçy Hajyýew Aziýa ösüş bankyndan alnan kreditiň gowy tarapyny bolsa, şeýle halkara maliýe guramalaryň, adatça, aç-açanlygy talap edýänliginde görýandigini aýdýar.
“Elbetde, sarp edilen serişdeleriň jikme-jik hasabatyny türkmen häkimiýetleriniň özleri talap etmeli. Ýöne Türkmenistanyň ýagdaýynda beýleki bir tarapyň hasabat berilmegi, aç-açanlygy talap etmegi hem gowy zat” diýip, ykdysatçy Hajyýew aýdýar.
Aziýa hem Ýuwaş okeany sebtinde garyplygyň derejesini peseltmek ugrunda hereket edýän Aziýa ösüş bankynyň düýbi 1966-njy ýylda tutuldy. Türkmenistan bu bankyň agzalygyna 2000-nji ýylda kabul edildi. Ol 67 agza ýurduň içinde paýdarlyk derejesi boýunça 34-nji orunda durýar.
Bankyň 125 million dollarlyk kredit boýunça Türkmenistanda amala aşyrylýan proýektiniň 2012-nji ýylyň sentýabrynda tamamlanmalydygy barada Aziýa ösüş bankynyň beýanatynda bellenýär.


text:
Owganystanyň resmileri Kabulda janyndan geçeniň hökümetiň awtobusuna eden hüjüminde azyndan 10 adam ýaralanandygyny habar berýärler.
Bu bombaly hüjüm 4-nji maýda Owganystanyň prokuratura edarasynyň işgärlerini işe alyp barýan awtobusda ýüze çykdy.
Hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.
Owgan Içeri işler ministrliginiň metbugat wekiliniň orunbasary Najeeb Danişiň aýtmagyna görä, deslapky maglumatlar ýaralananlaryň ählisiniň parahat ilatdan ýaşaýjylardygyny görkezýär.
Bu hüjüm Owgan hökümetiniň delegasiýasy bilen “Talyban” hereketiniň wekilleriniň arasynda Kataryň paýtagty Dohada geçirlen gepleşiklerden bir gün soň boldy.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Ýurdumyzyň çempionatynda “Şir” toparynyň hokkeýçileri öňde barýarlar
Hokkeý boýunça ýetginjekleriň arasyndaky ýurdumyzyň çempionatyna 5 topar - "Galkan", "Şir", "Nesil", "Bürgüt" we "Alp Arslan" gatnaşýar.
"Galkan" bilen "Bürgüdiň" arasyndaky duşuşyk gyzykly hem dartgynly ýagdaýda geçdi. Ýurdumyzyň häzirki çempiony "Galkanyň" ýetginjekler düzümi bu ýaryşda ýeňiş gazanmaga baş dalaşgär hasap edilýär. "Galkanyň" ýaryşyň başynda iki gezek ynamly ýeňiş gazanmagy hem muňa güwä geçýär. Ýöne "Bürgüt" öňdebryjynyň ýeňişli ýoluny bökdemegiň hötdesinden geldi. Rustam Kerimowdan tälim alýan "Bürgüdiň" ýaşajyk hokkeýçileri bu ýeňil bolmadyk duşuşykda 5:4 hasabynda ýeňiş gazanmagy başardylar.
Oýun deňeçer ýagdaýda gitdi. Duşuşygyň esasy wagtynyň ahyrynda oýnuň gidişi düýpgöter üýtgedi. Şonda "Bürgüt" hasaby deňlemegi başardy. Duşuşygyň esasy wagty 4:4 hasabynda tamamlandy. Ýaryşyň düzgünnamasyna laýyklykda, ýeňiji oýundan soňky bullitler (oýunçynyň derwezeçi bilen başa-baş bäsleşigi) arkaly kesgitlenildi. Bu garşy durmakda Ilnar Dowletşin aýgytly goly derwezä geçirmegi başardy.
Netijede, P.Barkowskiý bilen A.Wahowskiden tälim alýan "Galkanyň" hokkeýçileri bu şowsuzlykdan soňra, 7 utuk bilen ikinji orny eýeleýär. Birinji orunda bolsa 9 utuk toplan "Şir", üçünji orunda 3 utuk bilen "Oguzhan", dördünji ýerde 2 utugyň eýesi "Bürgüt" barýar. "Alp Arslan" topary häzirlikçe ahyrky orunda.
29-njy martda Sportuň gyşky görnüşleri sport toplumynyň buzly meýdançasynda 5-nji tapgyryň oýunlary oýnalyp, çempionatyň birinji aýlawy tamamlanar. Bu tapgyrda "Şir" bilen "Galkanyň" duşuşygy sport muşdaklarynyň üns merkezinde bolar. Bu duşuşykda ýeňiş gazanan topar ýaryş tertipnamasynyň başyny çekip, altyn medala baş dalaşgär bolar.
Habarlar #Hokkeý
- Soňky habarlar
Türkmen hokkeýçileri gyşky Aziada taýýarlanýarlar03 Ýanwar, 2017 (10:24)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzda geçirilýän ýaryşlaryň sany artdy17 Noýabr, 2016 (00:29)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzyň çempionatynda “Şir” toparynyň hokkeýçileri öňde barýarlar27 Mart, 2016 (05:01)
- Soňky habarlar
Boks we hokkeý boýunça bäsleşikler17 Ýanwar, 2016 (23:41)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasyebtli hokkeý ýaryşy10 Maý, 2015 (23:06)
- Soňky habarlar
“Galkanyň” nobatdaky ýeňişi15 Fewral, 2015 (23:00)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň hokkeý boýunça çempionaty badalga aldy20 Ýanwar, 2015 (23:21)
- Soňky habarlar
Halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda31 Oktýabr, 2014 (19:16)
- Soňky habarlar
“Galkan” hokkeý boýunça IIM-niň Kubogynyň eýesi01 Iýun, 2014 (20:28)
- Soňky habarlar
Sportuň baýdagy astynda09 Aprel, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Öňe! “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” diýen şygar bilen täze belentliklere tarap!31 Mart, 2014 (22:17)
- Soňky habarlar
Türkmen toparlary ýaryşyň baş baýragy ugrunda çykyş ederler16 Fewral, 2014 (22:35)
- Soňky habarlar
Ýarym finalçylar belli boldy14 Fewral, 2014 (22:36)
- Soňky habarlar
Türkmen toparlarynyň üçüsi hem ýarym finala çykdy12 Fewral, 2014 (22:37)
- Soňky habarlar
Türkmen “şirleri” möhletinden öň ýarym finala çykdy11 Fewral, 2014 (22:40)
- Soňky habarlar
Türkmen hokkeýçileri ýeňlişsiz gelýär10 Fewral, 2014 (22:41)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrunda ýaryş badalga aldy09 Fewral, 2014 (22:41)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça halkara ýaryşyny garşylap04 Fewral, 2014 (22:43)
- Soňky habarlar
“Galkan” topary –hokkeý boýunça Türkmenistanyň ilkinji çempiony19 Ýanwar, 2014 (22:44)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň çempionaty: tamamlanmagynyň öňüsyrasynda15 Ýanwar, 2014 (22:45)


text:
Bolsa-da, täze çykan e-book readerler, ýagny e-kitap okaýjy abzallar kagyz kitaplaryň ýoguna ýanyp ugrady! Bu pikir soňky ýyllarda gaty köp eşidilýär.
Eger şeýle diýsek, size nähili täsir ederkä: eýsem-de bolsa, elektron kitaplary okamak endiginiň özüniň hem geljegi sorag astynda.
“New Ýork Magazine” žurnalynyň ýazmagyna görä, ýakyn geljekde adamlar kitaby köplenç mobil telefonlaryndan okarlar. Bu garaýyş Amerikanyň neşirýat birleşigi bilen bilelikde “Kitap senagatyny öwreniş” toparynyň geçiren barlagynyň netijesi.
Dogrydanam, soňky ýyllarda millionlarça e-kitap okaýjy abzallar satylypdyr we satylmagyny dowam edýär. Emma adamlar indi satylýan elektron kitaplary olardan däl-de, eýse öz mobil telefonlarynyň ekranyndan, smartfonlaryndan okamaga ýykgyn edýärler.
Aslynda şeýle barlagy geçirmeklik aňsat bolmandyr. Çünki e-kitap satýanlaryň hut özleri iň esasy e-kitap readerleri, ýagny e-kitap okaýjyny öndürjileriň biridir. Meselem, “Amazon.com”-uň Kindle atly abzalynyň dünýäde iň ýörgünli e-kitap okaýjy hasaplanýandygyny özüňizem bilýänsiňiz.
Ýagny, kim öz süzmesiniň turşudygyny äşgär etjek maglumatyň özgäniň eline düşmegini islär?!
“Uly balyk kiçi balygy ýuwudýar”
Bu täzeçilligiň sebäbi nämekä? Ýadyňyza düşýän bolsa, ozal iPod bardy (ol häzirem bar), emma indi adamlar iPhone, iPad enjamlarynyň ýörgünli bolup, ýaýbaňlanmagy bilen näme edýärlerkä? Dogrusyny aýtsak, adamlar indi aýratyn abzaldan aýdym-saz diňlemäge-de o diýen göwünjeň däl. Onsoň, aýdym diňlemek üçin indi jübüsinde ýörite enjam göterip ýörenem ýok diýen ýaly. Gepiň keltesi, aýdylyşy ýaly, “Uly balyk kiçi balygy ýuwudýar”. Ýagny, köptaraply aýratynlygy bolan abzal adaty, diňe bir işi ýerine ýetirýän abzaly durmuşdan gysyp çykarýar. Ýaňky deňeşdirmäni biz şony düşündirmek üçin getirdik.
Kitap okamaga gezek gelende-de ýagdaý edil şonuň ýaly, ýagny smartfon telefonlary e-kitap okaýjy abzaly, ol özünden has ullakanam bolsa, aşgazanyna atyp, siňdirip, ýok edip barýar.
Özüňiz baha berip, netijä geliň. “Barnes & Noble” firmasy özüniň “Nook” atly e-kitap okaýjylary öndürýän bölümini, onuň girdejileri ýüzden 35 göterim azalany zerarly we geljegi o diýen gowy bolmansoň, özbaşdak, aýratyn firma öwürýär. Başgaça aýdylanda, onyň özüniň umumy görkezijilerine oňaýsyz täsir ýetirmegini islemeýär.
Bazarlaryň ýagdaýlaryny barlaýan bitarap “Forrester Research” guramasynyň öňe sürýän maglumatyna görä, 2017-nji ýylda jemi 7 million e-kitap reader, ýagny e-kitap okaýjy abzal satylar. (Deňeşdirmek üçin mysala ýüzlensek, onda ýylyň diňe bir çärýeginde ondan 6 esse köp iPhone satylýar).
E-kitap readerleriň ünsden düşmegi hut olary öndürýänleriň öz alyp barýan syýasatlarynyň netijesi bolar. Sebäbi, alyp görseň, “Amazon.com” hem smartfon bazaryna girýär.
Ýagdaýyň iň oňaýsyz tarapy bolsa, kitap bazarynda bolup geçýän şeýle üýtgeşmeleriň kitap okamaklygyň geljegine ýaramaz täsir etjekdigidir. Eger telefonda kitap okaýan bolsaňyz, onda gowy bilýänsiňiz, ýagny bu ýagdaý “Uruş we parahatçylyk” ýaly ullakan göwrümli romanlary okamaklyk üçin hiç amatly däl. Telefonuň ekrany gaty kiçi bolany üçin amatly däl. Bu ýagdaý bolsa köplenç okalyşy gaty kynlaşdyrýar we gözi ýadadýar. Şeýle-de dürli programmalar siziň ünsüňizi okamaklykdan sowup, özüne çekýär. Facebook, Twitter barada aýdyp oturmagyňam geregi ýok...


text:
Şwesiýanyň parlamenti 25-nji maýda NATO-nyň bitarapskandinaw ýurdundamümkin bolan uruş halatlary üçin tälim maşklaryny geçirmäge has kän ygtyýarlyk bermegi sese goýdy.
Ses berişlikde goýlan sorag 291 deputat tarapyndan goldaw tapdy, 21 deputat bolsa oňa garşy boldy.
Şwesiýa NATOnyň daşyndaky ýurt, emma soňky wagtlar Orsýet bilen aradaky dartgynlyklar güýçlenensoň, ýaranlyga golaýrak geldi we Daniýa, Norwegiýa, Islandiýa ýaly NATO agzalary bilen hyzmatdaşlygy köpeldip, Owganystandaky operasiýalara gatnaşdy.
"Bu ýagdaý biziň NATO bilen gatnaşygymyzy ýa-da howpsuzlyk syýasatymyzy üýtgetmez, biz ýaranlyklara goşulmazlyk ýagdaýynda galarys» diýip, Şwesiýanyň goranmak ministri Piter Hultkwist aýtdy.
«Eger-de biziň özümiz çagyrmasak, şwed topragyna NATO esgeri aýak basmaz» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Şwesiýanyň NATO golaýlamagy eýýäm Moskwanyň gaharyny getirdi. Daşary işler ministri Sergeý Lawrow aprelde «Dagens Niheter» gazetine, eger Şwesiýa NATO goşulsa, Orsýetiň hem zerur çäreleri görjekdigini aýtdy.


text:
20-nji asyr türkmen edebiýatynyň ikinji ýarymyna öz güýçli täsirini ýetiren G.Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Büzmeýin obasynda, mugallymyň maşgalasynda dünýä inýär. Dürli sebäplere görä olaryň maşgalsy dürli ýerlerde bolup, ahyrda Aşgabat şäherinde ýerleşýär.
Aşgabat şäherinde orta mekdebi tamamlan Gurbannazar Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine girýär. Ol uniwersiteti gutarandan soň, Çagalar neşiri bolan "Mydam taýýar" gazetiniň we "Pioner" žurnalynyň birleşen redaksiýasynda edebi işgär bolup işleýär. Goşun gullugynda bolýar. Soňra bäş ýyl çemesi “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa bölüminiň müdiri bolýar. Ýene şonçarak wagt, ýagny ömrüniň galan böleginde hem Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi maslahatçy bolup işleýär. Şahyryň bar durmuş ýoly şundan ybarat, örän gysga hem sada.
Gurbannazaryň ilkinji goşgulary 15 ýaşyndaka metbugatda çap edilip başlanýar. Ýöne özi student ýyllaryndan edebiýat bilen çynlakaý gyzyklanyp başlandygyny aýdýar. Hut şol ýyllardanam ol edebi tankydyň nazaryna ildi hem beýlekilerden düýpgöter başgaça ýazýandygy bilen tapawutlandy. Ol türkmen edebiýatyna täze poeziýany, täze pikir ýörediş usullaryny getirde. Şeýle-de bolsa, şahyr diri wagtynda onuň bary-ýogy üç sany kiçijik kitaby çykdy. Olardan hem biri Moskwada, rus dilinde çap edilipdi.Söýüň meni – siziň sadyk guluňyz, soňra menden size galar şeýle paý…
Şahyrdan örän baý hem gymmatly miras galdy. Şahyr 1975-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda pajygaly ýagdaýda aradan çykandan soňra “Serpaý” atly saldamly goşgular kitaby çapdan çykdy. Ondan hem dolurak ýygyndy “Serdarym” boldy.
1995-nji ýylda bolsa Gurbannazar Ezizowyň “Saýlanan eserler” ady bilen iki tomlugy neşir edildi. Bu ýygyndy şahyryň eserleriniň dolurak, iň bolmanda esasy bölegini özünde jemleýär. Kitaby çapa taýýarlan hem redaktirlän Ahmet Gurbannepesow giňişleýin sözbaşy ýazypdyr. Kitabyň ahyrynda bolsa şahyr barada onuň dostlarynyň birnäçesiniň ýatlamalary ýerleşdirilipdir. Ýöne şahyryň drama eseri, terjimeleri, edebi ýaňsylamalary hem hatlary, beýleki garalamalary entek kitap bolup çykanok.
Gurbannazar Ezizow aradan çykandan soň oňa dostlary, ýoldaşlary birnäçe eserlerini bagyşladylar. Şahyr barada köp hem dürli ýatlamalar ýazyldy. Türkmenistanyň halk ýazyjysy Annaberdi Agabaýew bolsa “Ezizowyň emri bilen” diýen ýatlama hem şahyrana kitabyny ýazdy. Geçen asyrda türkmen edebiýatynda iň köp ýatlanan şahyr Gurbannazar Ezizow boldy. Sebäbi ol edebiýata örän täze pikirleri getirdi hem öz döwrüdeşlerine ýiti täsir edip bildi.
Onuň poeziýasynyň çuňlugyny hem gözelligini birbada hem uly nesil, hem ýaş nesil ykrar etdi. Şonuň üçin ol gowy şahyr hökmünde doly ykrar edildi. Şol ykrar edilemgiň netijesi hökmünde şahyryň eserleriniň dolurak görnüşleriniň yzly-yzyna çap edilmegini, oňa Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň berilmegini hem onuň hatyrasynyň ýyl-ýyldan artmagyny mysal getirip bolar.
Gurbannazar Ezizow Gara Seýitliýew baradaky “Şahyr” atly ýatlamasynda bir akyldaryň sözüni getirip, “şahyryň iki ömri bolýar, onuň biri dirikä, ikinji ömri ol ölensoň başlanýar” diýen pikiri aýdypdy. Gurbannazar Ezizowyň uzak hem beýik ömri indi başlandy.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani aýallara garşy guralýan kislota hüjümlerini «adamkärçilige sygmaýan iş» atlandyrdy we kanun goraýjylaryň günäkärleri tapmagyny buýurdy.
Oktýabryň ortalaryndan bäri merkezi şäher Yspyhanda sekiz töweregi aýalyň depesinden kislota guýuldy. Ol aýallara yslam egin-baş düzgünlerini bozandygy üçin hüjüm edilendir öýdülýär.
Rohani 25-nji oktýabrda Eýranyň Içeri işler, Adalat ministrliklerini we ýaşyryn gulluklaryny bu işe jogapkär adamlary derrew tapmaga hem-de jogapkärçilige çekmäge çagyrdy.
Içeri işler ministrligi ozal bu iş bilen ilteşikli dört erkegiň tussag edilendigini aýdypdy.
Bu hüjümler 22-nji oktýabrda ýüzlerçe adamyň Yspyhanda proteste çykmagyna sebäp boldy. Tähranda hem uly protest guraldy.
Ýurduň wise-prezidenti hassahanadaky kislota pidalarynyň käbiriniň halyny soramaga bardy.


text:
Dünýä çempionaty — 2018-iň Aziýadaky saýlama duşuşyklary sebäpli ara düşen böwşeňlikden soň, Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynyň oýunlary başlandy.
Türkmenistanyň futbol federasiýasynda habar berlişi ýaly, Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama böleginde çykyş edýänligi sebäpli milli çempionatyň 22-nji tapgyrynyň duşuşyklary 28—30-njy awgustdan 28-nji noýabra geçirildi.
23-nji tapgyr şu gün paýtagtda “Aşgabat” bilen “Daşogzuň” arasyndaky duşuşyk bilen başlandy. Şu möwsümde bu iki topar öz aralarynda iki duşuşyk geçirdiler. Olaryň ikisinde hem aşgabatlylar 3:0 hasabynda ýeňiş gazandylar. 8-nji aprelde geçen ilkinji duşuşykda ýeňiji topardan 2 pökgi geçiren milli ýygyndynyň hüjümçisi Berdi Şamyradow tapawutlandy. Ol şu günki duşuşygyň hem esasy gahrymanlarynyň birine öwrüldi. Eýýäm 7-nji minuta çenli Berdi daşoguzlylary derwezesine iki pökgi geçirdi. Soňra, 22-nji minutda myhmanlar Hamza Alamowyň dürs ýerine ýetiren urgusyndan bir jogap pökgüsini geçirdiler. Arakesmeden soň bolsa, B.Şamyradow hasaby gutarnykly 3:1-a ýetirdi. Indi B.Şamyradowyň geçiren pökgüleriniň sany 13-e ýetdi we ol bu görkeziji boýunça iň netijeli hüjümçileriň arasynda G.Abylow (“Hazyna”) bilen 5-nji orny paýlaşýar.
Bu ýeňişden soň 37 utuk toplan “Aşgabat” Türkmenbaşynyň “Şagadamyny” 5-nji orna süýşürdi. “Şagadam” şu tapgyrdaky duşuşygyny 9-njy sentýabrda Aşgabatda “Hazyna” garşy geçirer. Şeýle hem şol gün 23-nji tapgyryň “Merw” — “Ahal”, HTTU — “Altyn asyr” we “Balkan” — “Energetik” duşuşyklary geçiriler.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Aşgabat" – "Daşoguz" – 3:1 (2:1)
8-nji sentýabr. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 150 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Berdi Şamyradow 4, 7, 61 – Hamza Alamow 22.
Duýduryş alanlar: Meýlis Seýidow 29, Yhlas Aýmämmedow 59, Resul Saparbaýew 65, Muzafar Saburow 76 (hemmesi – "Daşoguz").
Emin: Ruslan Ereşow.
Duşuşygyň inspektory: Çaryýar Ataýew.
9-njy sentýabra çenli toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp pökgi geçirenler:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 20 (2 – 11 metrlik urgudan).
Süleýman Muhadow ("Altyn asyr") – 18 pökgi.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 16.
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 14 (6).


text:
Türkmenistan erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň mejbury zähmete, ten söwdasyna çekilmeginiň çeşme-ýurtlarynyň biri bolup durýar diýip, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň dünýäde adam söwdasy baradaky ýyllyk hasabatynda (2014-nji ýyl) aýdylýar.
Hasabatyň awtorlary dünýäniň ýurtlaryny bu meselede üç topara bölýärler: olaryň birinjisi adam söwdasyna garşy maksimal göreş alyp barýan ýurtlar, ikinjisi bu ugurdaky talaplary minimal derejede amala aşyrýan ýurtlar, üçünji topara adam söwdasy babatda heniz agyr ýagdaýda galýan ýurtlar girýär.
«Türkmenistanly erkekler we aýallar daşary ýurtlara iş gözläp gidenlerinde, mejbury zähmete sezewar edilýärler. Türkmen aýallary we gyzlary daşary ýurtlarda ten söwdasyny etmäge mejbur bolýarlar. Oba ýerleriniň ýaşaýjylary we aýallar adam söwdasynyň pidalary bolmak töwekgelligine iň golaý toparlar hasaplanýar, ýöne halkara guramalary erkek pidalaryň hem sanynyň köpelýändigini aýdýarlar» diýip, hasabatda bellenilýär.
Ekspertleriň hasaplamalaryna görä, her ýylda türkmenleriň bir topary adam söwdasynyň pidasyna öwrülýär, olaryň aglaba köplügi bolsa zähmet ezişiniň pidasy bolýar. Türkmenistanly pidalaryň iň ýygjam barýan ýeri Türkiýe bolup, olaryň ikinji köp gatnaýan ýurdy Orsýetdir. Soň olar Birleşen Arap Emirliklerine, azrak mukdarda Eýrana, Gazagystana, Pakistana, Kipre, Angliýa, Şwesiýa, Birleşen Ştatlara hem gatnaýarlar.
Bir halkara guramasynyň hasaplamalaryna görä, her aýda Türkmenistana adam söwdasynyň pidasy bolan raýatlaryň 10-dan 15-e çenlisi gaýtarylyp eltilýär diýip, hasabatda aýdylýar.
«Türkmen raýatlary ýurt içinde hem mejbury zähmet çekmeli bolýarlar. Pagta ýygymyna gatnaşmak, ozalkylary ýaly, döwlet sektorynyň işgärleri üçin hökmany bolup durýar. Berilýän habarlara görä, Daşoguz, Lebap welaýatlarynyň kärhana eýeleri işgärlerini pagta ýygymyna ibermäge borçly edildiler» diýip, hasabatda aýdylýar.
Şeýle-de hasabatda Türkmenistanyň adam söwdasynyň pidalaryna ýardam etmändigi, 2013-nji ýylda adam söwdasynyň pidasy bolan 33 raýatyň döwlete degişli bolmadyk çeşmelerden kömek alandygy habar berilýär. Halkara guramalary bolsa Türkmenistandan 61 pida kömek edendiklerini aýdýarlar. Deňeşdirmek üçin aýdylsa, hasabatyň awtorlary 2012-nji ýylda bu ýurtdan 232 pida kömek berlendigini belleýärler.
Şeýle-de hasabatda ýurduna deportasiýa edilen türkmenistanlylaryň bäş ýyllap ýurtdan çykmasyz edilýändigi habar berilýär.


text:
Eýranyň ýokary ruhany lideri Ayatollah Ali Hameneýiniň aýtmagyna görä, arap döwletlerinde ýüze çykan protestler “yslamyň oýanmagy” bolup durýar.
Şeýle-de Ayatollah Ali Hameneýi bu protestleriň Eýrandaky 1979-njy ýyldaky rewolýusiýa çalymdaşdygyny aýtdy.
Hameneýi anna güni Eýranyň telewideniýesinde çykyş edip, häzirki protestleri arap dünýäsindäki “Yslamyň azatlyk hereketi” diýip atlandyrdy.
Şeýle-de ol Müsüriň we Tunisiň ilatyna öz dinleri ugrunda göreşmäge çagyryş etdi.
Mundan başga-da Hameneýi prezident Hosni Mubaregi Ysraýylyň we Birleşen Ştatlaryň “hyzmatçysy” diýip atlandyrdy.
Şeýle-de ol Ysraýyly göz öňünde tutup, Müsüriň harbylaryna “Sionist duşmana” üns bermäge çagyryş etdi.