text:
Şenbe güni, 29-njy sentýabrda “Aşgabat” stadionynda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda açyk halkara ýaryşynyň jemleýji final duşuşygy geçirildi. Bu ýaryşyň final duşuşygynda Türkmenistanyň we Ukrainanyň ýetginjekler ýygyndy toparlary duşuşdylar.
Oýun 4-0 hasaby bilen türkmen futbolçylarynyň üstünligi bilen tamamlandy. 29-njy sentýabr, 2012 ý.
Duşuşyk türkmen futbolçylarynyň doly artykmaçlygynda geçip, ol 4-0 hasaby bilen türkmen futbolçylarynyň üstünligi bilen tamamlandy.
Duşuşygyň 19-njy minudynda 10-njy belgili türkmen komandasynyň oýunçysy Gurban Annaýew
hasaby açdy. Ukrainanyň derwezesinden ikinji pökgüni türkmen komandasynyň 22-nji belgili oýunçysy Ylýasberdi Berenow
geçirdi. Bu gol ýaryşyň birinji bölüminiň 24-nji minudynda geçdi.
3-nji pökgüni duşuşygyň 29-njy minudynda türkmen komandasynyň 23-nji belgili oýunçysy Mekan Aşyrow
geçirdi. Komandalar arakesmä gitmezlerinden öňýany duşuşygyň 37 minudynda 18-nji belgili türkmen komandasynyň kapitany Hoşgeldi Hojowow
4-nji goly geçirdi.
Arakesmeden soň hem oýun türkmen futbolçylarynyň artykmaçlygynda geçip hasap 4-0 bilen bu duşuşyk tamamlandy. Şeýlelikde, 18 gezek geçirilen bu ýaryşyň kubogyny 15-nji gezek türkmen futbolçylary aldylar.
Final duşuşygyndan soň bu ýaryşyň ökde futbolçylaryny hem-de ýaryşyň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy geçirildi. Ýaryşyň jemleri boýunça birinji orny Türkmenistanyň, ikinji oruny Ukrainanyň we üçünji orny Orsýetiň komandalary eýelediler.
Tomaşaçylaryň uly bölegi mekdep hem ýokary okuw jaýlarynyň okuwçylaryndan ybaratdy. 29-njy sentýabr, 2012 ý.
Ýaryşyň beýleki tapgyrlaryndan tapawutlylykda, finala müňlerçe tomaşaçy gatnaşyp, olaryň uly bir bölegi paýtagt Aşgabatda ýerleşýän mekdep hem ýokary okuw jaýlarynyň okuwçylaryndan ybaratdy.
20-nji sentýabrda başlanan bu ýaryşda Türkmenistanyň, Orsýetiň, Ukrainanyň, Belarusyň, Ermenistanyň, Gazagystanyň, Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň ýetginjekler komandalary özara bäsleşdiler.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Raýat Awiasiýasynyň Halkara Guramasynyň Açyk Açarlar Direktoriýasyna goşulmagy barada
Türkmenistanyň raýatlarynyň daşary ýurt döwletlerine gitmek we Türkmenistana gelmek baradaky hukuklarynyň döwlet tarapyndan goragyny kepillendirmek, biometriki maglumatly pasportlaryň eýeleriniň halkara gatnawlary üçin açyk bolan gözegçilik-geçiriş postlaryndaky pasport barlagyndan geçişlerini ýönekeýleşdirmek, şeýle hem şol pasportlaryň hakykylygyna güwä geçmegi üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi.
Resminama bilen, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna Raýat Awiasiýasynyň Halkara Guramasynyň Açyk Açarlar Direktoriýasyna Türkmenistanyň goşulmagy bilen bagly işleriň bellenen tertipde geçirilmegini üpjün etmek tabşyryldy.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy Raýat Awiasiýasynyň Halkara Guramasynyň Açyk Açarlar Direktoriýasy bilen özara hyzmatdaşlyk etmek boýunça Türkmenistanyň ygtyýarly döwlet edarasy hökmünde bellenildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ak şäherimiziň gözelligine gözellik goşalyň!
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň her bir obasy, şäheri günsaýyn ösýär, özgerýär we gözelleşýär. Watanymyzyň paýtagty bu gün ösüşiň şäýoluna düşüp, batly gadamlar bilen öňe barýar-baş şäherimiziň binagärlik keşbi barha gözelleşýär. Diňe geçen ýylda “Ak şäherim Aşgabat” monumenti, “Halk hakydasy” ýadygärlikler toplumy, “Brkarar” söwda-dynç alyş merkezi, Kardiologiýa ylmy-kliniki merkezli hassahana, “gaýragoýulmasyz tiz kömek” merkezi, zyýansyzlandyryjy erginleri öndürýän zawod, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezi, täze Halkara howa menziliniň ýolagçy terminaly we “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň täze edara binasy, Halkara gümrük terminaly, Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň merkezi edarasynyň we Serhet institutynyň binalarynyň toplumy, Halkara awtoterminaly, otaglarynyň ýerleşişi gowulaşdyrylan köpsanly ýaşaýyş jaýlary, suw çüwdürimleri gurlyp ulanylmaga berildi.
Häzirki wagtda ýurdumyz boýunça umumy bahasy 50 milliard amerikan dollaryndan gowrak bolan 2 müňden hem köp iri desgalaryň gurluşygy alynyp barylýar. Aşgabat şäherini ösdürmegiň 2015-2016-njy ýyllar üçin Maksatnamasynda Paýtagtymyzyň tutýan çaginiň giňelmegi, onda bina edilýän desgalaryň gurluşygynda innowasiýa tehnologiýalaryň giňden ulanylmagy, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň barha ýokarlanmagy we ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň giň gerim bilen ösmegi göz öňünde tutulan. Şol bir wagtyň özünde öňden bar binalaryň 3600-den gowragynyň durkuny täzelemek meýilleşdirilen. Şäherimiziň görküni artdyrmak üçin elektrik toguny geçiriji asma simleri hem ýer astyndan geçirmek işleri ýola goýulýar.
Aşgabat şäherini ösdürmegiň 13-nji we 14-nji tapgyrlarynyň çäklerinde gurlup ulanylmaga berlen we gurluşygy dowam etdirilýän binalar we desgalar häzirki zaman binagärlik sungatynyň talaplaryna laýyk gelmek bilen çäklenmän, eýsem olar gurlyş we ýerleşiş taýdan ulgamlaýynlygy bilen tapawutlanýarlar. Gün-günden özgerýän Aşgabadymyzda gurlan desgalaryň biri däl, eýsem birnäçesi Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi.
Häzirki wagtda gözel Paýtagtymyz parahatçylygy, howpsuzlygy we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny ösdürmek we berkitmek boýunça dünýä ýurtlarynyň we halkara guramalarynyň gatnaşmagynda maslahatlaryň geçirilýän merkezine öwrüldi.
Ýokarda aýdylanlar ak mermerli baş şäherimiziň mundan beýläkde has batly ösjekdigine we gözelleşjekdigine şaýatlyk edýär. Ýöne gynansak-da, şeýle gözellik bilen sazlaşmaýan ýagdaýlara, has takyygy binalara ýanaşdyrylyp özbaşdak gurulýan bassyrmalara we jaýjagazlara, emeli diwarlara we başgalara hem duş gelmek bolýar. Olar diňe bir binanyň gözelligini bozmak bilen çäklenmän, eýsem ýaşaýjylar üçin hem amatsyzlyklary döredýärler. Tiz kömek, ýangyn söndüriji we beyleki gayragoyulmasyz gulluklaryň ulaglarynyň bina golaý gelmegine päsgel berýärler. Şäheriň binagärçilik keşbine şikes ýetirýän


text:
Ulaga berkidilen wideo kamera bolan gyzyklanma Orsýetde giň gerim alýar. Bu enjam ulag sürüjilerine korrumpirlenen polisiýadan, şeýle hem kezzaplardan halas bolmaga ýardam berýär. Şeýle kamera arkaly surata düşürilen dürli wideo sýužetler rus dilindäki internetde hem peýda bolýar.
Bir jip maşynyna ýyldyrym ýagtysy düşen ýaly boldy.
Bir ýaşuly aýal ulag sürüp barýar. Bir KamAz başga bir ulag bilen çaknyşanda onuň sürüjisi maşynyň aýnasyndan zyňylyp ýere düşýär, ýöne oňa hiç zat bolmaýar.
Bu wideo sýüžetler orsýetli sürüjileriň ýazgy eden we internetde ýerleşdiren birgiden wideo ýazgylaryndan mysal. Mundan başga internetde ýerleşdirilen sýužetlerde endamyňy tikenekledýän ulag betbagtçylyklaryny we sürüjileriň ýumruklaşýan pursatlaryny görmek bolýar.
Haýran galdyryjy wideo önümini döretmeklige bolan gyzyklanma Orsýetde giňden ýaýrady. Awtomobil sürüjileri ulag kamerasyny Orsýetiň polisiýasyndaky korrupsiýa we kezzaplyk ýoly bilen sürüjilerden pul alýanlara garşy göreşmäge ýardam bermekde ulanýarlar.
Korrupsiýa garşy gural
Ulag kamerasy bilen surata düşürmek we ýazgy etmek orsýetli awtosürüjileriniň esasy guralyna öwrüldi.
“Gök bedrejikleriň jemgyýeti” atly awtomobil sürüjileriniň hukuklaryny goraýan toparyň aktiwisti Alekseý Dozorow ýol hereketiniň düzgünleri bilen özlerini görkezýän Orsýetiň çinowniklerine garşy göreşde meşhurlyk gazandy.
Dozorow öz awtomobiliniň birnäçe aý mundan ozal polisiýa işgärleri tarapyndan saklananda bolan wakany ýatlaýar:
“Ol meni gyzyl çyrada geçdiň diýip aýyplady. Maňa diňe ‘Men jedelleşjek däl. Geliň ulag kamerasynyň düşüren ýazgysyny synlaly’ diýmek ýeterlik boldy. Şol pursatda polisiýa işgäri ‘men ýalňyşan bolmagym mümkin’ diýdi. Ol ýazgyny görjek hem bolmady. Ol ötünç sorap gitdi”.
Dozorow $191 dollara durýan ulag kamerasyny gaty gowy görýär. Ol özüne şeýle kameranyň ikisini satyn alypdyr – birini öz awtomobiline, beýlekisini bolsa skuterine, ýagny ýeňil motosikline berkitmek üçin alypdyr.
Geçen tomusda onuň ikinji kamerasy Moskwanyň merkeziinde Sadowoýe Kolsoda bir maşyn bilen çaknyşanda bahasyny ödäpdir.
Dozorowyň gürrüňine görä, şeýle seredeňde bu çaknyşykda onuň özi günäkär ýaly bolup görnüpdir hem-de moral ýitgisi sebäpli $955 dollar tölemeli ýaly bolupdyr.
Ýöne kamerasyndaky ýazgynyň käbir pursatlary onuň özüniň günäkär däl-de, eýsem awtomobil sürüjisiniň günäkärdigini görkezipdir. Netijede oňa skuteriniň öwezi üçin $1049 dollar tölenipdir.
Ulaga berkidilýän kamera bütin dünýäde satylýar. Ol Orsýetde has meşhur hem bolsa, ony edinen sürüjileriň sany barada statistiki maglumat berilmeýär.
Kezzaplara garşy göreş
Ýol heläkçiliginde ýagdaýy anyklamakda we ýerliksiz jerimeden sypmakda hem-de kezzaplara garşy göreşde şeýle kameralar ulag sürüjilerine uly kömek bolýar.
Dozorow ýol betbagtçylyklaryny emeli döredip, pul gazanýan kezzap toparlaryň Orsýetde köpelendigini aýdýar.
Internetde «avtopodstavka.ru» atly saýt hem bar. Bu saýtda awtosürüjileriň hüşgär bolmaly birnäçe görnüşdäki ýagdaýlary barada maglumat berilýär. Bu saýtyň maglumatyna görä, kezzaplar günde $1000 dollar töweregi pul gazanýar. Şol sebäpden hem bu saýtda şeýle toparlardan goranmak üçin ulaga berkidilýän kameralary edinmeklik maslahat berilýär.
YouTube saýtynda ýerleşdirilen bir wideo sýužetde güman edilýän bir kezzap ýoldan barýan awtomobili ozup geçýärde
, öz ulagyny bilkastlaýyn togtadýar we kiçiräk çaknyşygy emele getirýär.
Güman edilýän kezzap ulagyndan çykyp gaharly gygyrýar. Ol garşydaşynyň ulagynda berkidilen kamera gözi düşen dessine polisiýa gelmänkä howlukmaç gaçyp gidýär.


text:
«United Airlines» şu hepde özüniň ýalňyşlyk bilen mugt diýen ýaly beren biletlerini güýjünde galdyrjagyny aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň howa ýollarynyň websaýtynda penşenbe güni bolan ýalňyşlyk netijesinde, bagty çüwen ýolagçylar ýurt içinde uçmak üçin diňe howpsuzlyk tölegini, ýagny 5, 10 dollar tölemeli boldular.
Howa ýollary kompaniýasy Twitterde ýaýradan beýanatynda ýalňyşlygy derňäp, biletleri güýjünde galdyrjagyny aýtdy.
Käbir biletleriň bahasy, aýdaly, gündogar kenar şäherlerinden Hawaýä çenli, kadaly ýagdaýda 1 müň dollara durýar. Kompaniýa ýalňyş bahadan näçe bilediň satylandygyny aýtmady.


text:
Wenesuelanyň prezidenti nebit eksporty bilen meşgullanýan ýurtlaryň arasyndaky OPEC guramasynyň tebigy gaz boýunça nusgasy boljak Global gaz öndürijileriň guramasyny döretmek teklibi bilen Orsýete bardy.
Bu teklip gaz sarp ediji ýurtlarda howatyrlanma döredýär.
Şeýle gorkulara näme sebäp bolup biler diýen sowala düýbi Italiýada ýerleşýän biznesde towekgelçiligiň möçberini hasaplamak bilen meşgullanýan analitiki merkeziň bilermeni Federiko Bordonaro şeýle jogap berdi: “Gaz halkasy döredilen halatynda, bu ýagdaý gazy öndüriji ýurtlaryň ygtyýarlyklarynyň artjakdygyny aňladar. Ýagny, olaryň gazyň bahasyny kesgitlemek meselesindäki pozisiýasyny has berkider. Bu bolsa, gazy sarp ediji ýurtlarda howatyrlanma döredýär”.
Soňky günlerde Global gaz öndürjileriň guramasyny döretmek teklibi bilen Wenesuelanyň prezidenti Demirgazyk Afrikanyň Libiýa hem Alžir ýaly ýurtlaryna, Siriýa, Eýrana hem Türkmenistana sapar edip, şu gün bu teklip bilen Orsýete bardy.
On üç günüň dowamynda sekiz ýurda baran Hugo Çawesiň Global gaz öndürjileriň guramasyny döretmek ideýasy bir ýurtda makullanan bolsa, beýleki ýurtda kän bir goldaw tapmady. Ýone Çawesiň şu gün sapar edýän ýurdy Orsýet bolsa, bu pikiri ozaldan öňe sürüp gelýänleriň biri.
Geçen ýyl Orsýet, Alžir, Boliwiýa, Müsür, Eýran, Katar, Libiýa, Trinidad we Tobago, Ekwatorial täze Gwineýa, Wenesuela hem Nigeriýa ýaly ýurtlaryň arasynda gaz eksporty bilen meşgullanýanlaryň forumyny döretmek babatdaky ylalaşyga gol çekildi. Emma şol ylalaşykdan soň bu meseläniň amala aşyrylmagy ugrunda hiç bir hereket edilmedi. Şeýle-de, şu wakadan soň Orsýetiň, Eýranyň hem Kataryň resmileri Tähranda duşuşyp, Global gaz öndürijileriň guramasyny döretmek hakda pikir alyşdylar.
Bu üç ýurduň bilelikde eýeleýän gaz zapaslary dünýäniň gaz ätiýaçlyklarynyň 60%-ne barabar bolup durýar. Emma bu gepleşikler hem netije bermedi. Häzirki Ugo Çawesiň sapary bolsa, bu inisiatiwany gollaýan ýurtlaryň sanyny artdyrmak maksady bilen amala aşyrylýana meňzeýär.
Gaz nebit däl
Emma analitik Federiko Bordonaro esasy kynçylygyň OPEC-den tapawutlylykda bu täze teklip edilýän guramanyň nebitiň däl-de, gazyň söwdasy bilen meşgullanjakdygynda görýär.“Esasy mesele: fiziki sebäplere görä, gaz nebit ýaly satylmaýar. Gazy satmak üçin gaz geçirijileriň bolmagy zerur. Gazyň diňe ujypsyz bölegi suwuklandyrylyp satylýar. Şonuň üçin gazyň bazarynyň nebitiňki ýaly boljakdygyny göz öňüne getirmek gaty kyn”.
Şeýlelikde, analitigiň pikirine görä, tanker arkaly dünýäniň dürli künjeklerine satyp bolýan nebitiň bazaryndan tapawutlylykda gazyň bazary belli bir çäge daňylgy bolup durýar. Ýagny gazyň bazary gaz geçirijiler bilen baglanyşýan ýurtlar bilen çäklener. Nebitiň bahasy bilen baglanşykly ylalşmazlyklar ýüze çykanynda, bu harydy şol baha bilen ylalaşýan beýleki ýurtlara satyp bolýan bolsa, gazyň söwdasynda gazy öndüriji ýa gazy satyp bilýär ýa-da gazyň bahasy babatda ylalaşylmasa, gazy satman bilýär. Emma şeýle ýagdaýda öndüriji girdejisiz galýar.
Orsýet gazynyň esasy alyjysy Ýewropa Bileleşigi hasaplanylýar. Olary birikdirýän gaz geçirijiler hem bar. Türkmenistanyň esasy gaz hyzmatdaşy aprel aýyna çenli Orsýetdi. Bäş aý mundan ozal gaz geçirijide ýüze çykan partlamadan soň, Türkmenistan Orsýete satýan gazyny kesdi. Häzir bolsa, Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky gaz geçirijiniň gurluşygy tamamlanyp barýar.
Töwekgelçilik we çykdajy
Analitik Federiko Bordonaronyň pikiriçe, gaz geçirijilere garaşly bolmaklyk öndürijä girdejini, sarp edijä bolsa harydy kepillendirip biler.“Tebigy gazyň bazarynda gaz geçirijini gurýan tarapda bu barada gol çekilen anyk şertnama bolmasa, ummasyz serişde sarp edilip gurlan şol gaz geçirijiniň soňra boş galmak towekgelçiligi bar. Orsýet bilen Türkmenistan bolsa, şeýle töwekgelçiliklere baş goşmak islemeýärler. Bu şertlerde global gaz halkasyny döretmek meselesi başa barmasa gerek.”
Şeýlelikde ýokarda aýdylanlary göz öňünde tutsak, gaz zapaslary boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýän we iň möhüm gaz geçiriji proýektlerine gatnaşmak isleýän Türkmenistanda näme sebäplere görä Ugo Çawesiň teklibiniň goldanylmandygyna düşünip bolýar. Hut şol sebäplere görä, bu teklip gaz geçirijilere Türkmenistandan hem köp garaşly Orsýetde-de köp gyzyklanma döretmezligi mümkin.


text:
Azatlyk Radiosy Türkmenistanda jaýlaryň ýokarsyndaky hemra antennalarynyň aýrylmagy we olaryň ýerine merkezleşdirilen antennalaryň oturdylmagy baradaky kararyň ýurt raýatlarynyň informasiýa almak mümkinçiligine ýetirjek täsiri barada Serhetsiz reportýorlar guramasynyň Ýewraziýa bölüminiň eksperti Ýohan Biir bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň hökümetiniň jaýlaryň ýokarsyndaky we gapdalyndaky çanak antennalary aýyrdyp, merkezleşdirilen antenna geçmek karary ýurtda adamlaryň informasiýa almak mümkinçiligine nähili täsir ýetirer?
Ýohan Biir: Bu karar ýa-da hökümetiň antennalary aýyrmak niýeti biz üçin garaşylmadyk bir zat däl, sebäbi prezidentiň çykyşlarynda hem satalit antennalarynyň şäherleriň görküni bozýandygy barada birnäçe gezek aýdylypdy.
Indi munuň güýje girizilmegi, ýagny antennalaryň aýrylmaly edilmegi bir betbagtçylyk. Sebäbi daşary ýurt telewideniýeleriniň hiç birine tomaşa edip bilmeseler, türkmen raýatlary diňe türkmen mediasy bilen oňmaly bolarlar. Ol ýerde bolsa düýpden hiç hili prýuralizm, ýagny dürlülik ýok.
Elbetde, bu syýasatyň güýç bilen durmuşa geçirilmegi bir betbagtçylyk. Emma internet elýeterliligi bolan adamlar, ol ýerdäki agyr senzura garamazdan, garaz bir informasiýa alyp bilerler. Ýöne umumy halk köpçüligi düýpden informasiýasyz galdyrylar.
Azatlyk Radiosy: Siz türkmen hökümeti çanak antennalary aýryp, informasiýa elýeterliligi meselesinde has gowy üpjünçilik ýa ýokary hilli hyzmat döredip biler öýtmeýärsiňizmi? Ýagny ol ýerde şeýle mümkinçilik görünmeýärmi?
Ýohan Biir: Eger hökümet hemra elýeterliligi we beýlekiler boýunça edilýän hyzmatyň hilini ýokarlandyrmak isleýän bolsa, onuň ozaldan bar bolan infrastrukturany ýok etmegine hiç bir zerurlyk ýok.
Elbetde, eger hökümet bu meselede hyzmatyň hilini ýokarlandyrsa, biz muny gutlarys. Emma beýle etmek üçin hökümet öňki bar bolan infrastrukturany bozmaly däl. Onsoň bu ýerdäki resmi çäreler güman we şübhe bilen utgaşýar. Geliň göreliň, emma bu beýle bir heňe gelmeýär.


text:
Bütindünýä liderlerinden, ykdysadyýetçilerinden we ösüş ekspertlerinden durýan 600-den gowrak adam duşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynda "Bagtyýarlyk haýsydyr bir ýurduň üstünlik gazanmagy üçin edil milli önümçilik ýaly ähmiýetli" diýilýän teoriýa boýunça pikir alyşdylar.
Butan patyşalygy tarapyndan gurnalan bu üç günlük maslahatdan maksat – Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Muna giň gerimli hasabat taýýarlap, dünýäde bagtyýarlygy gowulandyrmagyň ýollaryny görkezmek.
Maslahatyň ilkinji gününde çykyp geplänler, beýlekiler bilen bir hatarda, Pan Gi Mun bilen Kosta Rikanyň prezidenti Laura Çinçilla boldy. Şeýle hem Hindistandan, Ýaponiýadan, Ysraýyldan, Tailanddan, Awstraliýadan we Beýik Britaniýadan ministrler çykyş etdiler.
Maslahata 2001-nji ýylda Nobel baýragy bilen sylaglanan ykdysadyýetçi Josef Stiglitz bilen Kolumbiýa uniwersitetiniň Ýer institutynyň direktory Jeffri Saks hem gatnaşdy.
Konferensiýanyň aňyrsynda ýatan esasy pikir daşky gurşawy goramagyň, resurslardan "adalatly peýdalanmagyň" halkyň bagtyýar ýaşamagynda uly rol oýnaýandygy. Beýleki ýurtlara görelde diýip öwülýän ýurt – dünýäniň iň ýaşyl ykdysadyýeti diýlip tanalýan Kosta Rika.
Çykyş edenleriň köpüsi aşa köp sarp edijiligiň jemgyýetiň bagtyýarlygyna zyýanlydygyny bellediler. Butanyň premýer-ministri Jigmi Ý. Tinleý "paýhassyz sarp edijiligi", dünýäniň resurslarynyň "ahlaksyzlyk" bilen sarp edilmegini ýazgardy.
"Problema döredýän zat biziň peýdalylykdan birçak galan, düýbünden şowsuzlyga uçran ykdysady düzgünlerimiziň özi. Dünýäniň başyna bela bolup inen, adamzada howp salýan ykysady, ekologik, sosial we howpsuzlyk krizislerine onuň öz içinde çözgüt ýok" diýip, Butan aýtdy.
Kolumbiýa uniwersitetiniň Ýer institutynyň direktory Saks hem dünýäniň häzirki ykdysady modelini häzirki görnüşinde saklap bolmaz diýilýän garaýyşy gaýtalady.
"Biz köne ýoluň soňky çägine gelip ýetdik. Barýan ýolumyz bilen mundan aňry gidip bilmeris. Ykdysady ösüşi häzirki tehnologiýalaryň usulynda dowam etdirsek, onda diňe bir ösüşiň däl, eýsem diri galmak mümkinçiliginiň-de köküni gyrarys. Bu çişirip aýdylýan zat däl, bu iş eýýäm gidip dur" diýip, Saks aýtdy.
Saks maslahatdan peýdalanyp, dünýäniň bagtyýarlygy barada Ýer instituty tarapyndan taýýarlanan ilkinji hasabaty hödürledi. Onda görkezilmegine görä, iň bagtyýar ýaşaýan ýurtlar - Daniýa, Norwegiýa, Finlýandiýa, Niderlandlar - baý ýurtlaryň hatarynda durýarlar. Bagtyýar durmuşdan mahrum ýurtlar hem köplenç Afrikanyň günorta böleginde ýerleşýän garyp ýurtlar.
Nobel baýragyny alan ykdysadyýetçi Stiglitziň aýtmagyna görä, milli önümçilik halkyň öňat ýaşaýandygyny görkezmäge ukyply gowy ölçeg däl. Sebäbi ol ilkinji nobatda bir jemgyýeti tutuşlygyna ölçeýär. Mysal üçin, Birleşen Ştatlarda milli önümçilik onlarça ýyl bäri artyp gelse-de, aglaba amerikanlaryň aýlyk haky aşaklady.
Stiglitz Birleşen Ştatlardaky, Ýewropa Bileleşigindäki işsizlik krizisine diňe milli önümçilige zyýanly statistika diýip däl, eýse ejir-azaba, millionlarça adamyň bagtyýarlykdan mahrum bolamgyna getirýän krizis diýip garalmalydygyny belledi.


text:
Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Siňh iki günlük resmi sapar bilen Owganystana bardy. Bu saparyň dowamynda Owganystana ediljek kömek we regional howpsuzlyk meseleleri maslahat ediler.
Premýer-ministr Siňhiň bellemegine görä, owgan halky ýurdy dikeltmek ugrunda edýän tagallalarynda Hindistana bil baglap biler.
"Biz parahat, durnukly, demokratik we plýuralist Owganystany görmek isleýäris” diýip, Hindistanyň premýer-ministri çykyş etdi.
Hindistan Owganystana kömek berýän esasy döwletleriň biridir.
Owganystanda 2001-nji ýylda “Talyban” hökümetden çetleşdirilenden soň, Hindistan Owganystany dikeltmek üçin 1,3 milliard amerikan dollary töwereginde serişde goýberdi.


text:
Geçen hepde, 12-nji maýda Aşgabatdaky Sergi köşgünde “Musulman dünýäsinde bosgunlar” ady bilen geçirilen halkara konferensiýasy öz işini tamamlady. Ol Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy we BMG-niň Bosgunlaryň işleri baradaky Ýokary Komissarynyň müdirligi bilen bilelikde gurnaldy diýlip, ýerli metbugatda habar berildi.
Maglumata görä, bu maslahatyň dowamynda Bosgunlaryň we raýatlygy bolmadyk adamlaryň meseleleriniň möçberlerini we häsiýetini seljermek, olary çözmekde halkara guramalarynyň eýeleýän ornuny kesgitlemek, degişli ugurda köp taraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek, bosgunlaryň öz watanyna meýletin gaýdyp barmagy ýaly meseleler gozgalypdyr.
Azatlyk Radiosyndan Altyn Amandurdy gyzy “Musulman dünýäsinde bosgunlar” konferensiýasynyň Aşgabatda geçirilmegi bilen bagly adam hukuklary boýunça “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda ilkinji gezek “Musulman dünýäsinde bosgunlar” atly halkara konferensiýasynyň geçirilmegine nähili garaýarsyňyz?
Täjigül Begmedowa
Täjigül Begmedowa:
Örän gowy garaýaryn, sebäbi Türkmenistanyň hem, beýleki ýurtlar ýaly, şular ýaly ýygnaklara gatnaşmagy gaty gowy zat.
Azatlyk Radiosy: Garaşsyzlyk ýyllarynyň dowamynda Türkmenistanda bosgunlyk durumy bolan 16 müň adama türkmen raýatlygynyň berlendigi habar berilýär. BMG hem bu ýagdaýa gowy baha berdi. Siz Türkmenistanda bosgunlar bilen bagly ýagdaýa nähili baha berýärsiňiz?
Täjigül Begmedowa:
Hakykatdan hem 16 müň adama Türkmenistanyň raýatlygynyň berilmegi gaty gowy habar. Bu ýagadaý raýatlyk alan adamlara-da, umuman, Türkmenistanyň abraýyna-da gowy täsir etdi. Ýöne Türkmenistanda bosgunlyk durumy bolan adamlaryň köpüsiniň milleti türkmen. Olaryň aglabasy 1990-njy ýyllarda, Türkmenistan garaşsyzlygyna eýe bolansoň, Täjigistandan, Owganystandan, Eýrandan öz ata-watanyna gaýdan ildeşlerimiz. Biziň guramamyza gowuşýan maglumatlara görä, şeýdip Türkmenistana baran birnäçe adam uzak wagtlap garaşyp, raýatlygy alyp bilmän, beýleki ýurtlara gitmäge mejbur bolupdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Täjigül, bize gowşan maglumatlara görä, Türkmenistandan işe, okuwa diýip çykyp giden adamlaryň ençemesi soňra ýurda dolanmajak bolup, beýleki ýurtlarda bosgunlyk durumyny almaga synanyşypdyrlar. Siziň “Türkmen Helsinki fonduňyza” bosgunlyk statusyny almak meselesi boýunça maslahat ýardamyny bermegiňizi sorap ýüzlenenler boldumy?
Täjigül Begmedowa:
Türkmenistandan beýleki ýurtlara gidýän adamlaryň sanyny azaltmak üçin ýurduň içinde türkmen raýatlarynyň hak-hukuklary ýerine ýetirilmelidir.
Hawa, bize ýüzlenenler boldy, häzir hem bar. Biz soňky bäş ýyllykda bu mesele bilen bagly onlarça adama maslahat bilen ýardam bermäge synanyşdyk. Mysal üçin, Şwesiýada bir maşgala bosgunlyk statusyny alyp bildi, Kanadada alanlar bar, Ýewropanyň birnäçe ýurdunda bosgunlyk durumyny alan türkmenler bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda “Bosgunlaryň durumy” baradaky kanun kabul edildi. Siz şol kanuna nähili garaýarsyňyz?
Täjigül Begmedowa:
Bular ýaly kanunlar näçe köp bolsa, şonça-da gowy. Türkmenistan özüni dünýewi, demokratiýany gurmak isleýän ýurt hökmünde görkezýär. Indi bosgunlaryň hak-hukuklaryny goraýan, bosgunlara ýardam berýän hökümetden aýry gurmalar hem açylsa, gowy bolardy. Onsoň bosgunlar üçin bilim, jaý, posobiýa meseleleri bilen meşgullanýan guramalaryň gapdalynda maslahat beriji konsultasiýa merkezleri döredilse, has hem gowy bolar. Ýöne esasy mesele - Türkmenistandan beýleki ýurtlara gidýän adamlaryň sanyny azaltmak üçin ýurduň içinde türkmen raýatlarynyň hak-hukuklary ýerine ýetirilmelidir. Ýagny, öz raýatlarymyzyň beýleki ýurtlarda bosgun bolmagynyň öňüni almaly. Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň jaý edinmäge, bilimli bolmaga haklary bar. Häkimiýetler raýatlaryň hak-hukuklarynyň 100% berjaý edilmegi ugrunda has çuňňur iş alyp barmaly.


text:
Fransiýadaky maşynlara ýangyç guýýan stansiýalaryň bir ýarym müň gowragy nebiti gaýtadan işleýän kärhanalaryň köpçülikleýin iş taşlamagy netijesinde benzinsiz galdy.
Iş taşlaýjylar ýurtdaky ýangyç terminallarynyň girelgelerini hem petiklediler.
Fransiýada emele gelen ýagdaý düýn dünýä bazarynda nebitiň bahasynyň ep-esli galmagyna sebäp boldy.
Iş taşlaýanlar hökümetiň ýurtda pensiýa ýaşyny galdyrmak planlaryna protest bildirýärler.
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi köpçülikleýin protest aksiýalaryna garamazdan bu plandan ýüz öwürmejekdigini aýtdy.


text:
Gollandiýaly syýasy tankytçy hudožnikleriň bir topary, Russiýada “geý” propagandasyna garşy girizilen ýakasy gaýysly çäresini ruslaryň özleriniň kanuny usulda ýazgaryp bilmegi üçin täze bir taslamany orta atdylar.
Olaryň “Raduga” ( “Älemgoşar”) atly programmasy Orsýetde berilýän howa maglumatyny barlap, öz ulanyjylaryna haýsy ýerlerde älemgoşaryň çykjakdygyny öňünden habar berýär. Soňra ulanyjylar älemgoşary surata düşürip, sosial mediada paýlaşyp bilerler. Olar oňşuklylygyň we agzybirligiň simwoly hökmünde älemgoşary saýlap alan lezbi, geý, biseksual we transgenderler (LGBT) toparyna raýdaşlyk bildirmegiň ýekirilmäge getirip bilmejek ýoluny saýlap tutana meňzeýärler.
Bu proýekti esaslandyranlardan biri Sesilia Hendriks, Pýotr Pawlenskä salgylanyp, taslamanyň gowy tarapyny şeýle düşündirýär: “Syýasy ýagdaý bilen bagly pikir prowokasiýa edilip bilner, emma bu taslama, hiç kimiň öz halama-hulamasyny Gyzyl Meýdanda ýere çüýlemän, ony oýun-henek arkaly düşündirýär”.
“Raduga” taslamasy
Pýotr Pawlenskiý 2013-nji ýylda “Russiýanyň häzirki zaman jemgyýetine perwaýsyz garaýyşlara” garşy gurnalan syýasy protestiň guramaçysydyr.
Hendriks bu taslama “has şahyrana we howpy az” diýýär.
2013-nji ýylda Russiýa, ýetginjeklik ýaşyna ýetmediklere “adaty bolmadyk jynsy gatnaşyklary” ýaýratmagy ýa-da “adaty we adaty bolmadyk jynsy gatnaşyklaryň endigan sosial gymmatlyklary barada ýoýulan pikirleri” hödürlemegi gadagan edýän kanun kabul etdi.
“Raduga” taslamasy agzalýan kanun çykanyndan gysga wagt soňra taýýarlandy. 2014-nji ýylda Hendriks we onuň golland kärdeşi Tara Karpinskiý dagylar ikitaraplaýyn Niderlandiýa-Russiýa dostluk ýylyna bagyşlap halk sungat spektaklny döretmek üçin Sankt-Peterburga çagyryldy.
Hendriks “biziň maksadymyz kanunlary gönümel bozman, şol bir wagtyň özünde olaryň bolgusyzlygyna hem üns berip durman, Russiýada diýseň kyn bolan medeniýet merkezlerinde sungat işgärleri toparyny döretmekdi” diýdi.
Sungatçylar
Bäş sany hudožnikden ybarat topar owadan rus zenan eşiklerini geýip, her haýsysy eli gül ekilen küýzeli metronyň töwereklerinde aýlandylar.
Karpinskiý “Hemme zat birkemsiz kanunalaýykdy, ýöne bu täsin görünýär. Bir sagatdan soňra polisiýa bizi yzarlap başlady. Ýöne bizde tussag eder ýaly sebäp ýokdy. Bu aktiwistlik çäginiň içinde bir oýundy” diýýär.
Sungatçylaryň aýtmaklaryna görä, “Raduga” taslamasy hem şol bir jähtde.
“Bu gomofobiýa temasynda ilkinji gezek kamera düşürşimiz bolýar. Biz, esasan, syýasy sungat üstünde işleýäris. Eger-de dünýäniň niresinde halk we häkimiýet arasynda çekeleşikler bolýan bolsa, şol ýerler bilen gyzyklanýarys” diýip, Karpinskiý aýdýar.
Hünärmenler, özleriniň taslamasynyň netijesi hökmünde, Internetde älemgoşaryň suratlary köp görnüp başlasa, bu ugurda eden zähmetlerine degjekdigini aýdýarlar.
Hendriks “Biz hemme taslamalarymyzda tomaşaçylarymyza pikir erkinligi berýäris” diýýär we sözüni şeýle jemeýär: “Biziň ýeke-täk tankyt edilýän ýerimiz: taslamanyň geýleriň hukuklaryny goramak üçin niýetlenendigini açyk-aýdyň aýtmazlygymyz. Ýöne biz bilgeşleýin bu hakynda açyk aýdamzok. Nämedir bir zatdan gorkýanlygymyz üçin däl, eýse, nämedir bir zady jikme-jik aýtman goýmak, bize has ýakymly”.


text:
“Chevron” dünýäde nebit boýunça iş alyp barýan iň uly kompaniýalardan biridir. Ol dünýäniň beýleki ýurtlary bilen bir hatarda Merkezi Aziýada, şol sanda Gazagystanda hem iş alyp barýar.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Crude Accountability” atly gurama 19-njy maýda “Chevron” kompaniýasynyň Gazagystanyň nebit ýataklarynda alyp barýan işleriniň daşky gurşawa ýaramaz täsir ýetirýänligini belledi.
Şol hasabatda ýurtda höküm sürýän syýasy ýagdaýlar zerarly “Chevron” Türkmenistan bilen işleşmezlige çagyrylýar.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir “Crude Accountability” guramasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Mişel Kinman bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ilki bilen bu hasabaty ýaýratmagyňyzyň sebäbi barada maglumat beräýseňiz?
Mişel Kinman: Bu hasabatyň maksady “Chevron” kompaniýasynyň tutuş dünýäde alyp barýan işlerine ünsi çekmek.
Bu hasabatda diňe Gazagystan we Türkmenistan barada-da däl, “Chevron” kompaniýasynyň beýleki ýurtlarda alyp barýan işleri we onuň daşky gurşawa ýetirýän zyýany hakda hem maglumat berilýär. Bu maglumatlary jemläp çap etmek arkaly biz “Chevron” kompaniýasynyň ýolbaşçylarynyň bu meselä ünsüni çekmäge synanyşdyk.
Azatlyk Radiosy: Geçiren barlaglaryňyzda “Chevron” kompaniýasynyň Gazagystanda, Türkmenistanda we Hazar regionynda alyp barýan işleri hakda nähili ýagdaýlar ünsüňizi çekdi?
Mişel Kinman: Gazagystan bilen bagly biziň ünsümizi çeken zat Garaçaganak nebit ýataklary bilen baglydyr. Şol regionda “Chevron” kompaniýasynyň alyp barýan işleri aç-açan däl, ol işler hakda ýeterlik maglumat berilmeýär.
Şeýle-de alnyp barylýan işlerde korrupsiýanyň ornaşanlygy hem-de şol operasiýalaryň ekologiýa ýaramaz täsir ýetirýändigi aýdylýar. Elbetde, şeýle aýyplamalar diňe Gazagystanda däl, “Chevron” kompaniýasynyň beýleki ýurtlarda alyp barýan operasiýalaryna-da degişli.
Häzirki döwürde bizi alada goýýan esasy zat “Chevron” kompaniýasynyň diňe Gazagystanda alyp barýan işleri bilen hem bagly däl, eýsem esasy aladamyz “Chevron” kompaniýasynyň Türkmenistanda hem iş alyp barmaga we şol ýurtda maýa goýmaga isleg bildirmegi bilen bagly.
Azatlyk Radiosy: Siz “Chevron” kompaniýasynyň alyp barýan işleriniň Gazagystan bilen bagly böleginde kompaniýanyň operasiýalaryna korrupsiýanyň ornaşanlygyny, daş-töwerege ýaramaz täsirini ýetirýänligini we adam hukuklarynyň kemsidilmegine-de sebäp bolýanlygyny aýdýarsyňyz. Bu aýyplamalaryňyz bilen bagly takyk mysal getirip biljekmi?
Mişel Kinman: Gazagystanyň Garaçaganak nebit ýataklarynda iş alyp barýan konsorsiumyň agzalaryndan biri Italiýanyň ENI atly nebit kompaniýasydyr. Bu kompaniýanyň Garaçaganakda alyp barýan işlerine korrupsiýanyň aralaşanlygy barada Italiýanyň köpçülikleýin habar serişdelerinde ýaňy-ýakynda maglumatlar peýda boldy.
Agzalan nebit ýataklarynda iş alyp barýan diňe “Chevron” däl, emma bir konsorsium, şonda olaryň hemmesiniň paýy bar. Netijede ENI bilen bagly bu wakanyň ýüze çykmagy bizi alada goýýar.
Azatlyk Radiosy: “Chevron” kompaniýasynyň Türkmenistan bilen bagly alyp barýan işleri hakda nähili maglumatyňyz bar?
Mişel Kinman: Häzirki döwürde “Chevron” Türkmenistanda iş alyp barmaýar. Elbetde, bu kompaniýanyň Aşgabatda wekilhanasy bar, ol nebit bilen bagly Türkmenistanda geçirilýän dürli çärelere maliýe goldawyny berýär. Emma “Chevron” geçen ýyl Türkmenistanyň Ýolötendäki gaz ýataklaryna maýa goýmaga gyzyklanýanlygyny habar berdi. Olaryň ýurtda maýa goýmaga isleg bildirýänligi baradaky habar, meniň pikirimçe, Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan geçen aý tassyklandy.
“Chevron” entek Türkmenistanda işe başlamasa-da, Türkmenistanyň prezidenti bu kompaniýa bilen işleşmäge umyt edýänligini beýan etdi.
Ýene soňky döwürlerde ýüze çykan gyzykly bir waka, şu hepde “Chevron” kompaniýasynyň ABŞ-nyň Hýuston şäherinde geçirilýän ýygnagydyr. Şol ýygnakda “Chevron” kompaniýasynyň paýdarlarynyň duşuşygy bolar. Bu duşuşygyň uly bir bölegi hem “Chevron” kompaniýasynyň Direktorlar geňeşine täze agzany kabul etmek meselesine bagyşlanar. Direktorlar geňeşine kabul ediljek täze agzalardan biriniň hem öňki senator Çek Heýgudygy aýdylýar. Çek Heýgu Hazaryň nebit baýlygy bilen uzak wagtdan bäri gyzyklanyp gelýän ýolbaşçydyr. Biziň pikirimizçe, bu “Chevron” kompaniýasynyň Türkmenistanyň ýerasty baýlyklary bilen barha köp gyzyklanýanlygyny aňladýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan “Chevron” bilen hyzmatdaşlyk barada gürrüň edilende nähili meselelere üns bermeli?
Mişel Kinman: Bu gaty gyzykly sorag, sebäbi biz bu meselä beýleki nukdaýnazardan çemeleşýäris, ýagny Türkmenistan bilen işleşip başlanda “Chevron” nähili ýagdaýlara üns bermeli?
Biz bu ýurtda adam hukuklary we beýleki meseleler barada görnetin ösüşler göze ilmedik halatynda ”Chevron” kompaniýasynyň Türkmenistanda maýa goýmazlygyny gazanmaga çalyşýarys.
Türkmenistanda repressiw režimiň höküm sürýänligi hakda biz öňem “Chevron” kompaniýasyna maglumat berdik. Biz şol maglumatlarda esasanam gaz we nebitden gelýän serişdäniň Türkmenistanda döredilendigi aýdylýan “Durnuklaşdyryjy fondda” toplanylýanlygy baradaky meselä ünsi çekdik. Sebäbi biz hakykatdanam şonuň ýaly bank hasabynyň bardygyny tassyklaýan hiç hili dokumente duşmadyk.
Türkmenistanda aç-açanlygyň ýokdugyny, adam hukuklaryna ýeterlik sarpa goýulmaýanlygyny hem-de kanunuň ileri tutulmagy ýaly meselelerde kemçilikleriň bardygyny aýdyp, “Chevron” kompaniýasyny bu ýurtda maýa goýmazlyga çagyrarys.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen işleşende “Chevron” kompaniýasynyň nähili meselelere üns bermelidigini aýtdyňyz, emma “Chevron” bilen hyzmatdaşlyk edende Türkmenistan nähili meselelere üns bermeli? Sebäbi siz bu kompaniýanyň Gazagystan ýaly ýurtlarda alyp barýan işlerinde uly kemçilikleriň bardygyny aýdýarsyňyz.
Mişel Kinman: Elbetde, türkmen hökümeti hem “Chevron” bilen gelinjek islendik ylalaşykda bu kompaniýanyň Gazagystanda alyp barýan işleri zerarly daşky gurşawa ýeten zyýana hem-de adam hukuklarynyň depgilenmegi ýaly zatlara üns bermeli. Şeýle-de bu “Chevron” bilen bagly ýüze çykan ilkinji waka däldir, sebäbi bu kompaniýanyň beýleki ýurtlarda alyp barýan işleri hakda hem o diýen maglumat berlip duranok.
Bu kompaniýanyň Türkmenistanda alyp barmakçy bolýan işlerine-de Aşgabat aýratyn üns bermeli.
Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde nebit bilen bagly ABŞ-da aýylganç waka ýüze çykdy. Meselem, Meksikan aýlagynda ýerleşýän nebit ýataklarynda bolan pajygaly waka zerarly daş-töwerege we ilatyň saglygyna uly howp abanýanlygy aýdylýar. Gazagystanyň, Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň we Orsýetiň hem ýerasty baylyklarynyň uly bir bölegi Hazar deňizinde ýerleşýär, şeýle ýagdaýda bu deňze ýa onuň töwereginde ýerleşýän ýurtlara nähili howp abanýar?
Mişel Kinman: Bu barada ilki bilen göz öňünde tutulmaly zat, Meksika aýlagynda iş alyp barýan kompaniýalara üns bermekdir. Şol nebit ýataklary “British Petroleum” kompaniýasy tarapyndan dolandyrylýar, emma nebit guýularyny gazmak işi “Trans Ocean” kompaniýasyna tabşyrylan.
“Trans Ocean” öz alyp barýan işi boýunça dünýäniň iň uly kompaniýalaryndan biri we bu kompaniýa Hazar deňzinde hem iş alyp barýar. Eger ýalňyşmaýan bolsam, “Trans Ocean” kompaniýasynyň Türkmenistanda iş alyp barýan käbir şirketlere hem dahyly bar.
Ýerleşýän ýeri boýunça gürrüň edilende, elbetde, Meksika aýlagy bilen Hazar deňzi biri-birinden gaty uzakda, emma şol ýerlerde iş alyp barýan şirketlere seredenimizde, olar belli bir derejede biri-birine ýakyn kompaniýalardyr. Onsoň şol kompaniýalaryň iş alyp barýan regionynyň nirede ýerleşýänligine garamazdan, daş-töwerege zyýan ýeten halatynda olar jogapkärçilige çekilmeli.
Hazar deňzi barada gürrüň edilende, bu meseläni hasam çylşyrymlaşdyrýan problema – deňziň kanuny statusynyň anyk bolmazlygydyr. Bu hem nebit ýataklarynyň eýeçiligi barada käbir ylalaşmazlyklara sebäp bolýar.


text:
Penşenbe güni “Freedom House” (Azatlyk öýi) guramasy dünýä ýurtlaryndaky syýasy hukuklaryň we graždan azatlyklarynyň ýagdaýyna syn berip, ýyllyk hasabatyny ýaýratdy
.
Adam hukuklaryny goraýjy “Freedom House” guramasy 2010-njy ýyl boýunça taýýarlanan bu hasabatdaky görkezijileriň soňky bäş ýylyň dowamyndaky iň ýaramaz görkezijilerdigini aýdýar.
Hususan-da, bu hasabatda “Azat” diýlip baha berlen ýurtlaryň sanynyň soňky bäş ýylyň dowamynda iň pes derejä ýetendigi aýdylýar.
“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker öz barlaglarynda örän berk awtoritarizme tarap ýykgyn edýän köpsanly alamatlara şaýat bolandyklaryny aýdýar.
“Şeýle tendensiýa aýratynam ozalky Sowet Soýuzyna degişli ýurtlarda aýdyň göze ildi. Regionlar boýunça alnanda-da, bu ýurtlaryň görkezijileri iň bir ýaramazlaryň biri boldy. Biziň ýüze çykaran alamatlarymyzdan birem hut şu boldy” diýip, Wolker belleýär.Anyk görkezijiler
“Freedom House” guramasy şeýle ýyllyk hasabatlary indi 1972-nji ýyldan bäri her ýyl taýýarlap gelýär we onda dünýä ýurtlaryndaky syýasy hukuklaryň hem-de graždan azatlyklarynyň ýagdaýyna “Azat”, “Bölekleýin azat” we “Azat däl” diýen kategoriýalar boýunça baha berilýär.
Dünýäniň 194 ýurdundaky ýagdaýlara syn berlip taýýarlanan bu ýylky hasabatda “Azat” diýlip baha berlen ýurtlaryň sany geçen ýylkydan hem 2 san azalypdyr, ýagny, geçen ýyl “Azat” ýurtlaryň sany 89 bolan bolsa, bu ýyl olaryň sany 87-ä düşüpdir.
Muňa derek, “Bölekleýin azat” diýen kategoriýa degişli ýurtlaryň sany ozalky “Azat” kategoriýadaky iki ýurduň gelip goşulmagy netijesinde artypdyr. Ýagny, bu ýyl “Bölekleýin azat” diýen kategoriýadaky ýurtlaryň jemi sany 60-a deň.
“Azat” kategoriýasyndan “Bolekleýin azat” diýen kategoriýa düşen bu iki ýurt Ukraina bilen Meksikadyr. Ukraina berlen bahanyň peselmegine geçen ýylyň başynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan soň bu ýurtda metbugat azatlygynyň ýaramazlaşmagy, saýlawlarda galplyklaryň artmagy we kanun goraýjy sistemanyň has syýasylaşdyrylmagy ýaly ýagdaýlaryň sebäp bolandygy aýdylýar.
“Freedom House” guramasynyň bu gezekki ýyllyk hasabatynda “Azat däl” diýen kategoriýadaky ýurtlaryň sany edil geçen ýyldakysy ýaly 47 bolmagynda galdy.
Dünýädäki regionlar boýunça alnanda, “Freedom House” guramasy 2010-njy ýylyň dowamynda Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika regionlarynyň syýasy hukuklaryň hem-de graždan azatlyklarynyň iň bir çäklendirilýän regionlary bolandyklaryny belleýär.
Türkmenistan - “ýaramazlaryň ýaramazy”
Soňky ýyllarda bolşy ýaly, bu gezek hem Türkmenistan syýasy hukuklar we graždan azatlyklary babatda “Freedom House” guramasynyň hasabatynda “Azat däl” diýen ýurtlaryň arasynda-da “Ýaramazlaryň ýaramazy” diýen kategoriýa girizilipdir.
Bu iň ýaramaz ýurtlaryň toparyna bolsa, dünýäniň dokuz döwleti hem-de bir territoriýa girýär. Olar: Birma, Ekwatorial Gwineýa, Eritreýa, Liwiýa, Demirgazyk Koreýa, Somaliýa, Sudan, Tibet, Özbegistan we Türkmenistan.
“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker
“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker Türkmenistanyň bu ýyl hem “Ýaramazlaryň ýaramazy” diýen kategoriýada galmagynyň sebäbini ýurtda syýasy hukuklar we graždan azatlyklary babatda göze ilerlikli öňe gidişligiň ýokdugy bilen düşündirdi.
“Diňe bir ozalky Sowet ýurtlarynyň hatarynda däl, eýsem tutuş dünýä boýunça iň bir ýaramaz ýurtlaryň biri hökmünde Türkmenistanyň görkezijileri tankydy garaýyşlara ýa-da oppozisiýanyň pikirine ýa-da graždan jemgyýeti guramalaryna hiç hili ýol bermeýän ýurduň nähili ýurtdugyna aýdyň mysal bolup durýar” diýip, Wolker aýdýar.
“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolkeriň aýtmagyna görä, şu ugurdaky görkezijiler hem-de soňky döwürde ýurtda göze ilerlikli hereketiň bolmazlygy hem Türkmenistanyň iň bir pes görkezijili kategoriýada galmagyna sebäp bolupdyr. Oňyn tarapy barmy?
Kristofor Wolkeriň bu pikiri bilen düýbi Bolgariýada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy Türkmenistan Helsinki Fondunyň başlygy Täjigul Begmedowa hem ylalaşýar.
Ýöne, şeýle-de bolsa, T.Begmedowa soňky wagtlar Türkmenistanyň häkimiýetleriniň hereketlerinde käbir oňyn tendensiýalaryň hem bardygyny belleýär: «Mundan ozallar türkmen resmileri beýle kemçilikleriň ýokdugyny aýdyp, ýer depip duran bolsalar, soňky wagtlar olar kemçilikleriň düzediljekdigini aýdyp, birgiden wadalary bermeklige ýykgyn edýärler. Emma berýän wadalarynda durmaýarlar».
Beýleki tarapdan, “Freedom House” guramasynyň hasabaty ýaly ýylyň-ýylyna ýaýradylýan şuňa meňzeş hasabatlaryň göze ilerlikli netije bermeýändigini aýdýan we bu ýagdaýa tankydy garaýyş bilen garaýan synçylar hem ýok däl.
Emma “Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker şeýle hasabatlara hatda awtoritar režimleriň özleri ähmiýet bermeseler-de, bu ýurtlar bilen gepleşiklerde we gatnaşyklarda köp halkara guramalarynyňdyr daşary ýurt hökümetleriniň bu hasabatlardaky aýdylýanlary göz öňünde tutýandyklaryny aýdýar.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow telefon gürrüňdeşliginde Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowy şu ýylyň ahyrynda planlaşdyrylýan türkmen-hytaý gaz truboprowodynyň açylyş dabarasyna gatnaşmaklyga çagyrypdyr.
Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň maglumatyna görä, şeýle hem bu telefon gürrüňdeşliginde prezident Berdimuhamedow özbek prezidentini ýakyn günlerde bellenilip geçilzhek Özbegistanyň garaşsyzlygynyň 18 ýyllygy bilen-de gutlapdyr.
Maglumatda prezident Yslam Karimowyň Özbegistanyň üstünden geçýän bu türkmen-hytaý gaz truboprowodyna iki goňşy ýurduň dostlugynyň hem-de hyzmatdaşlygynyň aýdyň simwoly hökmünde baha berendigi aýdylýar. Ýöne Türkmenistanyň resmi maglumatynda prezident Berdimuhamedowyň türkmen-hytaý gaz truboprowodynyň açylyş dabarasyna gatnaşmak barada özbek prezidentine eden çakylygyny prezident Yslam Karimowyň kabul edip etmändigi barada welin hiç zat aýdylmaýar.


text:
Saud Arabystanynyň saglyk resmileri Ýakyn Gündogarda MERS dem alyş sindromyndan ýene bäş adamyň ölendigi barada habar berdiler. Häkimiýetler keseliň ýaýramagynyň sebäplerini yzarlamak üçin düýelere mikroçipleri oturtmagyň planlaşdyrylýandygyny aýtdylar.
Ýurduň Saglyk ministrliginiň 13-nji maýda tassyklamagyna görä, soňky 24 sagadyň dowamynda ýene bäş adam keselçilikden ölüpdir we kesele üçran ýene sekiz adam hasaba alnypdyr. MERS ýagny dem alyş sindromyndan jemi 147 adam ölüpdir. Saud Arabystanynda kesellänleriň sany 491 adama ýetiripdir.
Ýurduň resmileri keseliň düýelerden ýokýan bolmagynyň ähtimaldygyny aýdyp, düýelere mikroçipleri oturtmak planlary bilen bilelikde adamlary gorag serişdelerini ulanmaga çagyrdylar. MERS sindromynyň ýaýramagynyň öňüni almak ýa-da ony bejermek üçin derman ýok.
MERS 2003-nji ýylda Aziýada ýaýbaňlanan SARS ýagny agyr dem alyş sindromynyň has heläkçilikli, emma onçakly tiz ýaýramaýan bir görnüşi bolup durýar.


text:
Hazar ýaka döwletleri deňizde birugsat aw awlamak problemasyny maslahat etdiler.
8-nji noýabrda Aşgabatda regionyň bäş döwletiniň Hazar deňzinde biologiýa resurslarynyň bikanun özleşdirilmegine garşy göreş ugrundaky hyzmatdaşlyk boýunça protokolyň taslamasyny maslahat etmäge ygtyýar berilen wekilleri ilkinji mejlisini geçirdiler.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat gullugy bu maslahatda ýurtlaryň Hazar deňzinde bikanun awçylyga gary göreş boýunça hyzmatdaşlygyň kanuny binýadyny döretmek meselesinde öz garaýyşlaryny mälim edendigini habar berdi.
Ýer şarynda iň uly ýapyk suw howdany hasaplanýan Hazar deňzi haýwanat we ösümlikler dünýäsiniň baýlygy bilen tapawutlanýar. Bu ýerde haýwanlaryň we balyklaryň 1800-den gowrak görnüşi, şeýle-de ösümlikleriň 728 görnüşi hasaba alyndy. Hazar deňzi dünýä derejesinde bekre balyklaryň iň köp jemlenen ýeridir.
Hazar ýaka döwletleriniň arasynda çözülmedik esasy mesele deňziň kanuny statusynyň kesgitsizligine bagly bolmagynda galýar.


text:
Özbek sumy 1994 –njy ýylyň 1-njy iýulynda ulanşyga girizildi. Häzir sum Özbegistanyň milli walýutasy hasaplanýar.Özbegistanly ykdysadyýetçi Jahangir Şasalimowyň sözlerine görä, mundan 15 ýyl öň, sumyň ABŞ-niň dollaryna görä hümmeti 4 sum 50 tiýin diýip bellenipdi. Emma häzir bazarda 1 amerikan dollary 1800 özbek sumyna deň. “Diýmek Özbegistanyň sumy 15 ýylyň dowamynda 400 esse hümmetsizlendi.”
Şasalimowyň pikirine görä, ýurtda nädogry syýasat ýöredilendigi üçin haryt we sum gatnaşyklary sandan çykypdyr. Adamlar özleriniň Sowet döwründen galan bank hasabyndaky pullaryndan mahrum bolupdyrlar. Halk hojalygynyň ähli pudaklary - oba hojalygy bolsun, söwda, senagat bolsun - özleriniň hasabyndaky pullaryndan mahrum bolupdyrlar. “Özbegistanyň halk hojalygyna ýetirilen zyýanyň hetdi-hasaby ýok. Betbagtçylygyň ikinji tarapy şol ýetirilen
Özbegistanyň sumy 15 ýylda 400 esse hümmetsizlendi.
zyýan barasynda hiç kim hiç zat diýmeýär.”
Ykdysadyýetçiniň sözlerine görä, dünýä maliýe krizisi döwründe hem Özbegistanyň içerki haryt dolanşygy 7 % ösdi diýip maglumat beripdirler. “Ýurtda beýle ösüş bolanda, özbek sumy hümmetsizlenmezdi. 1 amerikan dollaryna görä özbek sumy 1800 däl-de 1200 düşerdi.”
Jemgyýeti öwreniji Kamron Aliyewiň pikirine gorä, her bir döwlet öz walýutasynyň durnukly bahada saklanmagyny, inflýasiýa bolmazlygyny, mümkinçiligi bolanda beýleki ýurtlarda hem ol walýutanyň arkaýyn kabul edilmegini isleýär. “Emma bu gowy niýetler mydama amala aşmaýar.”
Onuň sözlerine göra, sumyň döwlet kursy bilen gara bazar kursynyň arasyndaky tapawut 20 % den köpräk. Respublikada inflýasiýa derejesi ýokary. “Inflýasiýanyň derejsiniň ýokarda bolmagy, daşary ýurt inwestorlaryna Özbegistanyň ykdysadyýetine pul ýatyrmaga şübhe döredýär. Ýurtda ykdysadyýetiň ösmegine ýol bermeýär.”Inflýasiýanyň öňüni almak üçin näme etmeli?
Şasalimowyň pikirine görä syýasy we ykdysady sistemany üýtgetmeli. “Özbegistana Hytaýdan we beýleki ýurtlardan örän köp harytlar getirilýär. Harydy daşardan getirmän, ýurduň özünde öndürmeli. Ýurtdaky zawod fabrikleri işletmeli” diýip ykdysadyýetçi Şasalimow belleýär.“Eger-de ýagdaý şu gidişine gitse, güýze çenli dollaryň bahasynyň 2000-3000-e çenli barmak howpy bar. Häzirki günde, Özbegistanda plastik kartoçkalardan pullar berilmeýär. Adamlar banka goýan pullaryny alyp bilmän ýörler.”
Kamron Aliýewiň sözlerine görä, infliýasiýanyň öňüni almak juda kyn mesele. “Islendik döwletde inflýasiýanyň öňüni almak üçin göreş alnyp barylýar. Emma bu şol döwletiň ýa-da ykdysadyýeti dolandyrýan strukturalaryň elinden gelmeýär. Özbegistan barada aýdylanda, ol ilki bilen özüniň ýerli senagatyny ösdürmeli. Daşary yurtlardan getirilýän harytlaryň mukdaryny azaltmaly.”
Adynyň tutulmagyny islemedik Özbegistanyň milli bankynyň bir işgäri bolsa, özbek sumynyň 1994 –njy ýylda ulanyşyga girizilende, ondan garaşylan umytlaryň doly hasyl bolandygyny, sumyň döwlet ykdysadyýetiniň aýrylmaz bir bölegine öwrülendigini mälim etdi. Ol sumyň döwletiň içinde we bütin dünýäde öz ornuny tapandygyny aýdýar.


text:
Soňky ýyllarda paýtagtyň köçelerini giňeltmekde, şäher ýollaryny dünýä standartlaryna gabat geler ýaly derejä ýetirmekde köp işler edildi. Iki gapdallaýyn ýollaryň arasy güller, dürli dekoratiw agaçlar, suw çüwdürimleri bilen bezelýär.
Köçelere aýratyn üns berilýändigine seretmezden, merkezi köçeleriň dürli sebäpler bilen häli-şindi ýapylmagyndan döreýän maşyn dyknyşyklary dowam edýär. Maşynlaryň aşa dyknyşygy ir sagat 6-dan soň başlanyp, çatryklaryň dört tarapyndan berilýän maşyn signallarynyň uzyn-uzyn sesleri adamlary bimaza edýär.
Aşgabatly pensioner Pirli aga bu ýagdaýyň indi on ýyldan gowrak wagt bäri dowam edýändigini gürrüň berýär:
—Soňky üç-dört ýyldan bäri köçelerň häli-şindi ýapylmagy bilen döreýän kynçylyklardan uly-kiçi, maşynly-pyýada bezgek boldy. Ertiri-agşamy ýok, iň bir gatnawly köçeler ýapylýar. Awtoulaglar öz marşruty bilen hereket edip bilmeýärler. "Belet maşynym" diýip münen awtobusyň seni şäheriň haýsy künjünden çykarjagy belli däl — diýip, Pirli aga aýdýar.
Bir ýyldan gowrak wagt bäri rekonstruksiýa edilýän Bitarap Türkmenistan şaýolunyň abatlaýyş işlerini Garaşsyzlygyň 20 ýyllyk baýramyna çenli tamamlamak üçin, bu şaýoluň ugrunda işler güýçli depginde alnyp barylýar.
Bitarap Türkmenistan şaýoly şäheriň merkezinden, ozalky prezident köşgüniň öňünden, Atabaýew köçesinden başlanyp, günorta uzap gidýär. Atamyrat Nyýazow şaýolunyň çatrygyndan ýokarky böleginde alnyp barylýan rekonstruksiýa işleriniň tamamlanyp, köçäniň gatnawynyň açylmagyna ýaşaýjylaryň sabyrsyz garaşýan wagty, köçäniň Atamyrat Nyýazow şaýolundan aşaky bölegi hem ýapyldy.
Pirli aganyň aýtmagyna görä, Garaşsyzlygyň 20 ýyllygyna taýynlyk görmek maksady bilen geçirilýän bu çäreleriň netijesinde, ozalky Sahy Jepbarow, häzirki Garaşsyzlyk şaýolunyň, Atabaýew köçeleriniň hem, merkezden geçýän aralyklary indi bir aýa golaý wagt bäri ýapyk.
Awtoulaglaryň gatnawlary bolsa, ýeke-täk açyk köçe bolan Atamyrat Nyýazow şaýolunyň paýyna düşýär. Ir sagat altydan soň sagat dokuza çenli, öýlän 16-dan agşam sagat ýigrimä çenli işe barýan, işden gaýdýan maşynly ýaşaýjylar, köçäniň çatryklarynda birnäçe wagtlap durmaly bolýarlar.
Il arasynda “Gyzyl Haç” diýlip atlandyrylýan hassahana bilen Türkmenbaşy şaýoly aralykda bäş çatrygy öz içine alýan Atamyrat Nyýazow şaýolunyň ugrunda yzy üzülmeýän maşyn hatarlaryny swetaforlar geçirip ýetişmeýärler. Ol çatryklara ertir-agşam ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri kömege gelýärler.
Esasy köçe bolan Atamyrat Nyýazow şaýolunyň ugrundaky awtoulaglary ugrukdyrýan ýol gözegçilik gullugynyň inspektorlarynyň hereketlerini haýal görüp, kejigýän sürüjiler, ýanaşyk köçeleriň ugrunda, öz maşynlarynyň signallaryna bat berip, adamlaryň rahatlygyny bozýarlar.
Atabaýew köçesi bilen Türkmenbaşy şaýolunyň çatrygynda, “Oguzhan” köşkler toplumynyň hem-de Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň binasynyň ulanylmaga berilmegi bilen, Atabaýew köçesiniň köşkleri jemleýän böleginde awtomobil hereketi hem, ýaşaýjylaryň hereketi hem çäklendirildi.
Haýsydyr bir ýokary derejeli myhmanlaryň gelmegi bilen, bu köçe öz ýanaşyk köçeleri bilen ýapylýar. Şeýle ýokary derejeli myhmanlar bolsa paýtagta günde-günaşa diýen ýaly gelýärler.
—Aşgabat şäheri ösdi-ulaldy. Köpetdagyň eteginde ozal ýaýylyp ýatan boş meýdanlar hem, ekerançylyk meýdanlary hem häzir şäheriň iň bir ösen künjegine öwrüldi. Döwlet apparatyna degişli köşkleri, administratiw jaýlary ilatyň gündelik durmuşyna päsgel bermez ýaly, özbaşyna bir boş ýerden gurup, ol ýere özbaşyna ýol çekip, özbaşyna dikuçar gonar ýaly meýdança eden bolsalar oňat bolardy — diýip, Pirli aga öz pikirini aýan edýär.
Ýurt baştutanynyň daşary döwletlere sapary wagtynda halkara howa menziliniň ýapylmagy hem ýaşaýjylar üçin uly kynçylyklary döredýär.
—Her ýylda Garaşsyzlyk baýramçylygyna taýýarlygyň çäginde, ýollaryň ýapylmagy bilen ilatyň çekýän kynçylyklary artmasa, kemänok. Kösenýän halk baýramçylygyň lezzetini duýanok. Kime toý-baýram. Kime bolsa ýatdan çykmajak görgüçilik — diýip, Pirli aga aýdýar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
2014-njy ýylda "The Banker" ady belli Britan jurnalyň bäsdeşligi boyunça, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky Türkmenistanyň iň gowy bank edarasy adyna mynasyp boldy we "Türkmenistanyň 2014-njy ýylyň Banky" diplomyna eýe boldy.
Türkmenistanyň Döwlet Daşary Ykdysady Iş Banky şu ýokary sylaga onikinji gezek mynasyp bolan ýurduň ýeke-täk bankydyr.
Bu ýagdaý Türkmenistanyň bank bazarynda Bankyň öňde baryjy ornunyň berkligiň subutnamasydyr.
Bank bölekleýin hem-de korporatiw ugurlarda öz gatnaşygyny hemişe artdyryp, Garaşsyz Bitarap Türkemnistanyň ykdysadyýetiniň yzygiderli ösüşine ýardam edýän Türkmenistanda iň uly uniwersal maliýe instituty hökmünde bolmagyna çalyşýar


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Türkmenistana sapary Aşgabat bilen Moskwanyň arasynda iň uzaga çeken konfliktiň fonunda geçjege meňzeýär.
Dogrusy, Orsýetiň prezidentiniň Türkmenistana gelmegine öňünden aýratyn bir uly taýýarlyk, dabara alamatlary duýulmaýar, adatça, daşary ýurtlardan gelýän aýry-aýry abraýly myhmanlar aýratyn hormat bilen kabul edilýär. Ýöne Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýuşenkonyň Aşgabada saparyna ýörite taýýarlyk görülýär.
Orsýet prezidentiniň saparynyň guraksylygynyň özüne ýetesi sebäpleri bar. Taraplaryň ikisi-de yglan edilmedik uruş ýagdaýynda. Ýöne daşyndan rahat görünmäge çalyşýarlar.
Gaz turbasyndaky partlama
Bäş aý mundan öň ýagdaý diýseň dartgynlaşdy. Çaknyşyk birek-birege dil üstünden günä ýüklemek bilen çäklenmändi. Aradaky gapma-garşylyk takyk meselede döräpdi. Şu ýylyň aprel aýynyň başynda gaz turbasynda bolan partlama türkmen gazynyň Orsýete akmasyny doly togtadypdy. Birsalymda Aşgabat iş ýüzünde iň esasy gaz müşderisini ýitiripdi.
Türkmenistan üçin, göräýmäge, iň ýakymsyz pursatlar başlanypdy. Türkmenistanyň eksportynda gaz söwdasy birinji orunda durup, Aşgabat esasy girdejisinden mahrum bolupdy. Ýöne betbagçylyk, tragediýa ýüze çykmady. Däp bolup gelýän gaz monopolistiniň ýok bolmagy Aşgabatda dowul döretmedi. Gaýta, tersine, bu ýagdaý Orsýet üçin, Orsýet ýolbaşçylary üçin garaşylmadyk ýagdaý boldy.
Orsýete gaz satmazdan Türkmenistan näçe wagtlap oňup biler? Aşgabat Orsýete gaz satmagy dikeltmek üçin islendik barlyşyga gitmezmi? - diýen soraglary halkara synçylary ençeme gezek berdiler.
Görlüp oturylsa, Moskwa bilen konflikt türkmen ýolbaşçylaryny birneme ekezlendiripdir. Ol Türkmenistany gujurly, hiç bir plany ýaşyrman, gaz söwdasynyň täze ýollaryny agtarmaga iterdi. Hut Moskwa bilen konflikt täze, diýseň güýçli syýasy hem ykdysady partnýory iş ýüzünde regiona ýakynlaşdyrdy. Aşgabat şu ýylyň ahyrynda Hytaýa gaz akdyryp başlamaga taýýarlyk görýär.
Kime zerur boldy?
Regiondaky monopoliýasyny hiç kim bilen, onda-da Pekin bilen bölüşmek plany bolmadyk Moskwa Hytaýyň bu ýere gelmegine ýardam etdimi? Orsýet ýolbaşçylary Aşgabada täze güýç berip, onuň bilen gepleşikleri has-da çylşyrymlaşdyrandygyna düşünmeýärmi? Ýene bir uly sorag - syýasy hem gaz gepleşiklerini dikeltmek şu günki gün kime - Aşgabada zerurmy ýa Moskwa?
Köp synçylar emele gelen häzirki ýagdaýdan taraplaryň ikisiniň-de peýdalanyp, gatnaşyklary kadalaşdyrmak, başartsa, ony özara bähbitli gatnaşyklara öwürmek isleýändigini belleýärler. Hazar problemalaryny aradan aýyrymak, onuň hukuk durumyny, statusyny kesgitlemekde hemmeden öňde hereket edýän Türkmenistan şu meseleleriň çözgüdine Orsýeti çekmäge synanyşar.
“Nabukko” proýektiniň täsirini Orsýetiň duýjakdygy baradaky habarlar peýda bolýar. Azerbeýjan bilen aradaky dawwaly ýataklar meselesinde Orsýet Azerbeýjana täsir ýetirip, beýleki kaspiýaka döwletleri dil tapyşmaga yrsa, bu ideýanyň Türkmenistan üçin oňyn taraplary bar.
Belki-de, şu günki gün Aşgabat-Moskwa gatnaşyklarynda iň esasy zat - güýç ulanmak ýoluny aradan aýryp, özara bähbitli, parahatçylykly gatnaşyklary dikeltmegiň zerurdygyna taraplaryň düşünmegi hem belli bir karara gelmegidir. Orsýet diýseň açyk işdäsine haý diýip bilermi? Türkmen ýolbaşçylary emele gelen mümkinçilikden peýdalanyp, öz ýurduny has-da garaşsyz edip bilermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni irden Özbegistanyň serhet gullukçylary özbek-gyrgyz serhedinde Gyrgyzystanyň bir raýatyny atyp öldürdiler.
Bu waka penşenbe güni irden Gyrgyzystanyň “Aýdarken” serhet geçelgesiniň golaýynda ýüz berdi. Ýöne 37 ýaşly gyrgyz raýatynyň nähili ýagdaýda atylyp öldürilendigi heniz anyk bolman galýar.
Bu wakanyň yzy bilen şol gün atylyp öldürilen bu gyrgyz raýatynyň dogan-garyndaşlarynyň we dost-ýarlarynyň 200-e golaýy Oş-Batken transport ýoluny baglap, Gyrgyzystanyň häkimiýetlerinden bu bolan wakany düýpli derňemekligi talap etdiler.
Özbegistan tarapy häzirlikçe bu bolan waka barada resmi beýanat etmedi.


text:
Ukrainanyň Harkow şäherinde okaýan türkmen studentleriniň sany azalýar.
2016-njy ýylda Harkowyň uniwersitetlerine girmek üçin ýüz tutýan abituriýentleriň, şol sanda daşary ýurtlularyň sanynyň geçen ýylkysyndan azalandygyny Ukrainanyň habar serişdeleri habar berdiler.
Ukrainanyň ”Westi” neşiri, bu ýokary okuw jaýynyň rektory Aleksandr Çerewko salgylanyp, Harkowyň Azyk we söwda boýunça uniwersitetinde 25 ýurtdan gelen studentleriň okaýandygyny, olaryň-de, esasan, türkmenistanly, täjigistanly, azerbaýjanly ýaşlardygyny ýazýar. , http://vesti-ukr.com/harkov/150158-v-harkove-universitety-povysili-cenu-kontrakta
Uniwersitetiň daşary ýurtly studentler boýunça bölüminiň dekany Alina Borysowa soňky döwürde türkmenistanly studentleriň sanynyň azalýandygyny tassyklady. Onuň sözlerine görä, bu ýokary okuw jaýynda Türkmenistandan häzirki wagtda 100 çemesi student bilim alýar.
Alina Borysowa türkmenistanly studentleriň sanynyň azalmagyna ýaşlaryň Türkmenistandan çykmakda çekýän kynçylyklarynyň sebäp bolandygyny belledi. Onuň sözlerine görä, Türkmenistanda daşary ýurtlarda okamak isleýän türkmen ýaşlaryndan nagt pully bank hasabynyň bolmagy talap edilýär.
Harkowyň Azyk we söwda boýunça uniwersitetiniň resmisi türkmen studentleriniň arasynda ykdysadyýet, bank we biznes bilen bagly bilim ugurlarynyň has meşhurdygyny aýtdy. Şeýle-de Alina Borysowa bilimiň ors dilinde berilýändigini, birinji kursda ukrain dilinden sapaklaryň hem göz öňünde tutulandygyny gürrüň berýär.
Harkow Ukrainada daşary ýurtly studentleriň iň köp okaýan şäherleriniň biri hasaplanýar. Ukrainanyň Bilim we ylym ministrliginiň maglumatynda Harkowda 22 müňden gowrak daşary ýurtlularyň okaýandygy habar berilýär. Bu sanawda häzire çenli türkmenistanly studentleriň san taýdan birinji ýerdedigi we olaryň sanynyň 7 084 adamdygy bellenilýär.
Ukrainanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň resmi maglumatyna görä, hususan-da, 2013-2014-nji okuw ýylynyň dowamynda Ukrainada 14 müňden gowrak türkmenistanly student bilim alypdyr.


text:
Şu ýylyň başyndan bäri Owganystanda 1,325 sany parahat ýaşaýjy öldürildi. Bu barada Owganystanyň Adam hukuklary boýunça garaşsyz komissiýasy maglumat ýaýratdy.
Maglumatda asuda ýaşaýjylaryň öldürilmegine esasan Talyban pitneçileri tarapyndan amala aşyrylan hüjümleriň sebäp bolandygy aýdylýar.
1,325 adamyň 68%-niň talyplar tarapyndan öldürilendigi, 23%-niň ölümine bolsa ýaranlyk güýçleriniň we owgan harbylarynyň hereketleriniň sebäp bolandygy aýdylýar.
Hasabata görä, galan adamlaryň ölümine başga näbelli faktorlar sebäp bolupdyr.
Bu sanlar geçen ýylyň degişli döwründen 5% ýokary bolup durýar diýlip, hasabatda bellenýär.


text:
Aşgabatda 28-nji fewralda geçirilen hökümet maslahatynda 2014-nji ýylda Türkmenistanda 56,7 müň raýatyň iş bilen üpjün ediljegi aýdyldy.
Bu habar Azatlygyň websaýtynyň okyjylarynda dürli pikirleri döretdi. Elbetde, bu tebigy zat. Sebäbi Türkmenistanda ýylda 100 müň gowrak okuwçy mekdebi tamamlaýar we şolaryň uly böleginiň işsizleriň armiýasyna goşulýandygy aýdylýar.
Eýsem Türkmenistanda resmi taýdan açyk boýun alynmýan işsizlik derejesi nähili we ol nädip çözülmeli?
Azatltk radiosy bu mesele barada ýerli adamlaryň pikirleri bilen gyzyklanyp, Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Yrak resmileri 7-nji iýunda Bagdadyň esasan şaýy etraplarynda bolan parlamalarda 60-dan gowrak adamyň ölendigini aýdýarlar.
Käbir jeňçiler 8-nji iýun güni irden Ramadide Anbar uniwersitetine zabt etdiler.
Aýdylmagyna görä, olar studentlere we mugallymlara çykmaga şert döredip, howpsuzlyk güýçleri bilen atyşygy dowam etdirdiler.
Pitneçiler 5-nji iýundan bäri Anbar welaýatynyň iki esasy şäheriniň, Ramadiniň we Fallujanyň goşmaça böleklerini ele geçirdiler.
Olar bu ýere ýanwar aýyndan bäri bölekleýin kontrolluk edýärler.
Pitneçiler 5-nji iýunda Salahuddin welaýatyndaky Samarra şäherine hem girdiler we ol ýerdäki uniwersteti, iki metjidi ele geçirdiler.
Ýöne olar bu ýerden howa zarbalary sebäpli çekilmeli boldular.
Yragyň howpsuzlyk güýçleri 6-njy iýunda Mosulda hem jeňçiler bilen çaknyşdy we ol ýerde azyndan 60 adam öldi.


text:
BMG-niň azyk paýlamak bilen meşgullanýan edaralary, ABŞ-niň prezidenti Barak Obamanyň dünýäniň iň garyp ýurtlarynyň oba hojalygynyň ösmegine kömek bermek baradaky planyny gutlapdyrlar.
“Çynlakaý özgerişler barada gürrüň gidýär. Şolar amala aşyrylsa, açlyk problemasyny çözmäge ýardam eder” diýip, oba hojalygyny ösdürmek boýunça Halkara fonduň baştutany Kanaýo Nwanze aýtdy.
Barak Obama öz planyny uly sekizligiň sammitine şu gün hödürlemeli. Öz-özüni azyk bilen eklär ýaly dünýäniň iň garyp ýurtlarynyň oba hojalyk sektoryna uzak wagtlyk inwestisiýa üçin 15 milliard dollar möçberinde pul goýberiler diýlip garaşylýar.


text:
Şu hoş habar Şweýsariýa Konfederasiýasynyň Ženewa şäherinden gelip gowuşdy, şol ýerde abraýly hökümetara guramanyň 24-nji mejlisi geçirildi. Onuň işine türkmen wekiliýeti gatnaşdy.
1947-nji ýylda esaslandyrylan BMG-niň Ýewropa ykdysady komissiýasy Birleşen Milletler Guramasynyň sebit komissiýalarynyň bäşisiniň biri bolmak bilen Ýewropa we dünýäniň beýleki ýurtlarynyň arasynda ykdysady işjeňligi ösdürmegi we hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny berkitmegi ugur edinýär. BMG-niň ÝYK agza ýurtlaryň arasynda hereketleri sazlamak we pikir alyşmalary ýeňilleşdirmek maksady bilen konwensiýalary, kadalary hem-de standartlary işläp taýýarlamak üçin sebit forumy bolup hyzmat edýär. Komissiýa bu wezipäni ýerine ýetirmek bilen sarp edijilere howpsuzlyk we hil kepilliklerini üpjün edýär, daşky gurşawyň goralmagyna, söwda düzgünlerini ýönekeýleşdirmäge, şeýle hem sebitiň döwletleriniň jebisleşmegine hem-de olaryň dünýä ykdysadyýetine has doly goşulmagyna ýardam edýär.
Türkmenistanyň BMG-niň Ýewropa ykdysady komissiýasynyň Durnukly energetika boýunça komitetiniň býurosynyň wise-başlyklygyna saýlanmagy hem döwrüň ählumumy meseleleri çözmek babatda strategik başlangyçlarynyň öňe ilerledilmegi üçin täze itergi berer.


text:
Şenbe güni Siriýanyň Aleppo şäherinde oppozision ýaragly söweşijiler bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky gazaply çaknyşyklar ikilenji gün dowam etdi.
Paýtagt Damaskda hökümet güýçleriniň ýaragly söweşijilere garşy geçiren anna günki operasiýalaryndan soň, şenbe güni ýagdaýyň birneme ümsümleşendigi habar berilýär.
Bu wakalaryň fonunda anna güni BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Siriýadaky synçylaryň missiýasyny ýene bir aý uzaltmak barada karar kabul etdi.
Häzirki wagt Siriýanyň hökümet güýçleriniň ýurduň Yrak we Türkiýe bilen serhet geçelgelerindäki esasy postlary ýaragly söweşijileriň kontrollygyndan yzyna almak ugrunda söweşýändikleri habar berilýär.


text:
Pakistanyň harbylary durnuksyz demirgazyk-günbatar regionynda bolan çaknyşykda 19 söweşijiniň we dokuz esgeriň ölendigini aýtdylar.
Söweş Waziristan regionynyň Owganystan bilen serhedine ýakyn ýerde gije ýüze çykdy.
Harbylar 7-nji iýunda agşam söweşijiniň içi bombaly keltekçesini partladyp, ýedi esgeri öldürendigini aýtdy.
Partlama söweşijileriň we harbylaryň arasynda söweşleri tutaşdyrdy.
Demirgazyk Waziristan 2000-nji ýyllaryň başyndan bäri “Al-Kaýdanyň” we “Talybanyň” söweşijileriniň jemlenen ýerine öwrüldi.
Bu ýere žurnalistleriň barmagy we ölenleriň sanyny garaşsyz tassyklatmagy kyn bolýar.


text:
Şahyrlaryň ykbaly
1958-nji ýylda Nobеl baýragyna mynasyp bolup, «mеkgеjöwеn şasy» Nikita Hruşýowyň gеpindеnеm çykyp bilmän, Şwеsiýa gidip baýragy almakdan ýüz öwürmägе mеjbur bolan Boris Pastеrnak bir gеzеk Pеrеdеlkinodaky ýazyjylaryň daçasynda Alеksandr Galiçе şеýlе sözlеr bilеn ýüzlеnýär: «Bilýäňizmi nämе? Şahyrlar ýa dirikä ölýär ýa-da hiç haçan ölmеýär».
1960-njy ýylda aradan çykan Boris Pastеrnak hеm, 1977-dе Pariždäki öýündе täzе alan tеlеwizoryny işlеtjеk bolup durka «tok urup öldi» diýip Sowеtlеrin satlyk mеtbugatynda yglan edilеn Alеksandr Galiç hеm hiç haçan ölmеjеk şahyrlaryň hataryna birеýýäm girip gitdilеr.
1936-njy ýylda Sеrgеý Ýesеniniň dosty, çеkistlеr tarapyndan atylyp öldürilеn Nikolaý Klýuýew, 1938-dе Staliniň konslagеrindе wеpat bolan Osip Mandеlştam, 1941-dе Tatarystanyň Ýelabuga şähеrindе özüni asyp öldürеn Marina Swеtaýewa, 1980-dе ýogalan Wladimir Wysoskiý, 1966-da Amеrikada aradan çykan Iosif Brodskiý...bularyň hеmmеsi baky ýaşajak şahyrlaryň hatarynda doly ykrar edildi.
Aramyzdan kimsi ýaş gidеn, kimsi orta ýaşda gidеn, kimsi gartaşan ýaşda gidеn türkmеn şahyrlarynyň hiç haçan olmеjеgi, şygyrýet muştaklarynyň ýürеgindе hеm aňynda baky ýaşajagy, eýsеm, haýsy millеtiňkidеn azmyş?
Amandurdy Alamyşеw, Oraz Täçnazarow, Aman wе Şaly Kеkilowlar, Gara Sеýitliýew, Kеrim Gurbannеpеsow, Çary Aşyrow, Gurbannazar Ezizow, Halyl Kulyýew, Italmaz Nuryýew, Paýzy Orazow, Bapba Goklеnow...
Eýsеm, bularyň hеmmеsi, Boris Pastеrnagyň kеsgitlеmеsinе görä, hiç haçan ölmеjеk şahyrlar dälmi?
Ýönе hеrnäçе gynansagam, türkmеniň poeziýa älеmindе dirikä ölýän şahyrlar birdеn köpеlip gidibеrmеdimi?
...Birmahalky aýdan pikirimizе dolanyp gеlsеk – «Şahyrlyk pişе del, şahyrlyk – ykbal».
Hiç bir şahyr goşgyny öýündе çagalary üçin diwar gazеtini çykarmak niýeti bilеn ýazanok. Şahyr sеsini ilе ýetirmеk üçin, dörеdеn esеriniň ilе-günе ýetirеn täsirini bilmеk üçin, galybеrsе-dе, zеhininiň bahasyny hökümеtiň nä dеrеjеdе kеsgitlеýändigini anyklamak üçin ýazýar.
Şahyr dünýädеn ötеnsoň oňa hiç hili at hеm gеrеk däl, hiç hili baýragam. Ol öz ylhamynyň hözirini dirikä görеsi gеlýär. Olara soňky edilýän sylag-hormat märеkе dargansoň pälwana bеrilýän baýragy ýadyňa salýar.
Emma, hakdan içеn hakyky şahyrlaryň märеkеsi hiç haçan dargamaýar!
***
Obadaşlarymyň atlary
Oglan döwrümizdе kimiň adynyň nämе aňladýandygyna ýa düşünmändiris, ýa-da oňa kän bir üns bеrmändiris. Indi-indi pikir edip görsеk, birnäçе obadaşymyzyň ady diýsеň gеň ýaňlanýan ekеn.
«Bеýlе bolsa, hany, öz adyňdan başla» diýilmänkä, özümdеn başlaýaýyn. Şiraly diýen at enеm Ogulsaparyň kakasynyň adyndan galan ekеn. Bir oturylyşykda könеdеn galan dakylma atlar hakynda jеdеliň gyzan wagty, Şadurdy Çarygulyýew diýlеn bir ortagurp şahyr ýarym çyn, ýarym dеgişmе bilеn mеniň sözümi bölеrmеn boldy: «Otursan-aý, dagyň aňyrsyndan torba salnyp gеtirilеn gyzylbaş!». Otaga suw sеpilеn ýaly boldy. Maňa dikilеn soragly gözlеri diňе dеgеrli jogap bilеn köşеşdirip boljakdy. «Egеr sеniň şu aýdýanyň çyn bolaýanda-da, irdе-giçdе mеndеn bir ilhalar adam bolup ýetişеr, gеrеkli daşyň agramy ýok diýip gеtirеndirlеr, sеn tеtеlli boş pеşеni wеlin ýowşanyň düýbündе gömüp gaýdardylar!». Ol-a iki elini galdyrdy, oturanlaram el çarpdy...
Inе, indi obadaşlaryň gеzеgi gеläýdi gеrеk:
Bir obadaşymyň adyna Gеrmaguly diýilýärdi. Gеrman bolsa bir zatlar aňlasa-da boljakdy, ýönе ol kimiň guly bolupdyr – şu günеm bilеmzok.
Klasdaşym hеm ýakyn dostum – jaýy jеnnеtdеn bolsun, – Mämmеtgurbanyň kakasynyň ady Baba Popady. Baba sözünе düşünsеgеm, Popanyň nämеdigini bilmändiris.
Gеldi atly ýenе bir dostumyň-a familiýasam ýokdy! Nämüçindir, Mamyk diýilýän ejеsiniň obada eşidilmеdik adyny familiýa hökmündе götеrеnsoň, oňa Gеldi Mamyk diýerdilеr.
Uruşda diri ýitеn Anna Synjowyň uly ogluna obada Alty Lallak ady ýelmеnеnsoň, «lallagyň» nämе aňladýandygyny bilmеsеgеm, onuň düzüwli söz däldigini güman edеrdik. «Synjow» hеm üstеsinе...
Il arasynda Gadam Şarty ady bilеn ýaşap gеçеn bеndäniň Gadamy düşnükli bolsa-da, Şartysy nätanyş görülеrdi.
Dursun atly klasdaşymyň kakasyna Mämmеt Haçja diýlеnsoň, başlangyç klaslarda: «A gyz, Mämmеdi-hä Mämmеt, Haçjasy nämе?» diýip, o görgülä gün bеrmеzdik.
Jamma, Papy, Gyzylgöz, Kömürçi, Johit, Pyhy, Ballak... ýaly sеýrеk atlaryň nämе anladýandygyna çagalyk ýyllarymyz düşünjеgеm bolmandyrys.
Ýogsa-da, gеň-taň adam atlarynyň saýlawynda birinji orny eýеläp gеlеn är-aýal bardy. Aýalynyň adyna Pipijik, adamsynyň adyna Moýma diýerdilеr! Gaty çynyňy etsеň, Pipijigiň Bibi ýa-da Bibijikdеn emеlе gеlеndigini çak etsе boljak, emma ýurduň ähli alymyny bir ýerе jеmlеsеňеm, Moýmanyň nirеdеn gеlip, nämе aňladýandyny anyk düşündirip biljеgi tapylmasa gеrеk.


text:
Duşenbe güni Almatyda “Wzglýad” (“Gözýetim”) oppozision gazetiň tussag edilen baş redaktory Igor Winýawskiniň aýaly we aklawçysy metbugat konferensiýasyny geçirdi. Winýawskiý Gazagystanyň Žanaözen şäherinde geçen ýylyň dekabrynda bolan köpçülikleýin düzgün bozmalar bilen bagly saklanypdy. Protest aksiýasyna çykan nebitçiler bilen polisiýanyň arasynda bolan çyknyşyklarda 16 adam heläk bolupdy. Bu waka Sowet Soýuzy dargaly bäri Gazagystanda bolan iň uly ganly çaknyşykdyr.
Metbugat konferensiýasynda Winýawskiniň aklawçysy Sergeý Utkiniň aýtmagyna görä, žurnalisti Gazagystanda döwlet gurluşyny güýç bilen agdarmagy propaganda etmekde aýyplaýarlar. Şeýle günäniň bildirilmegine iki ýyl mundan öň Winýawskiniň maşynyndan tapylan haýsydyr bir listowka delil bolup hyzmat edýär. Şol listowkada goňşy Gyrgyzystandaky wakalar barasynda gürrüň berilýär, suratlaryň birinde Nursultan Nazarbaýewiň portretini göterip barýan adamlar şekillendirilipdir. Şol listowka gatnaşygyny Winýawskiniň özi inkär edýär.
“Betbagtçylyga düşen žurnalistler” fondunyň başlygy Ramazan Esergepow girew goýmak ýa öý tussaglygy bilen Winýawskiý üçin kesgitlenen çäräni çalşyrmaga fonduň synanyşjakdygyny aýdyp, žurnalisti Žanaözene alyp gitmekleriniň, şol ýerde ýapyk sud prosesi geçirmekleriniň mümkindigi baradaky çaklamany öňe sürdi.
Tussag astynda oturan žurnalist Igor Winýawskiniň aýaly Laniýa metbugat konferensiýada çykyş edip, 27-nji ýanwara çenli adamysy bilen duşuşygy häkimiýetleriň gadagan edendiklerini, Rahat Alyýewiň internet saýtynda Winýawskini türmede gynaýarlar diýen informasiýa peýda bolandan soň, sülçüleriň adamysy bilen duşuşyk teklip edendiklerini aýtdy.
—Hepdäniň anna güni duşuşmaga rugsat etdiler. Duşenbeden bäri başa barman gelýärdi. Men köp gezek bardym, emma duşuşyk bolmaz diýdiler. Gynalýandygy baradaky informasiýa peýda boldam weli, şol gün agşam duşurdylar. Ýyly geýim getirip berdim. Özüniň gynalmandygyny aýtdy.
Tussag edilen žurnalisti we oppozisiýa liderlerini goramak üçin oppozisiýanyň we ençeme jemgyýetçilik işgärleriniň komitet döredendigi metbugat konferensiýasynyň gidişinde belli boldy. Lana Winýawskaýa tussagda oturan adamysynyň goragy üçin edilýän işlere minnetdarlyk bildirdi.
—Men şu kyn günlerde adamymy goldaýanlaryň ählisine minnetdar. Men sülçiniň häzirki jezany öý tussaglygyna çalşyrjagyna umyt baglaýaryn. Biziň hemmämiz şony haýyş etsek, jemgyýetçilik pikirine gulak asmaly bolar.
“Wzglýad” oppozision gazetiň baş redaktory Igor Winýawskiý 23-nji ýanwarda saklanypdy. Almatynyň sudy ony iki aý tussaglyga höküm edipdi.


text:
Pakistan ýurduň günortasyndaky port şäheri Karaçide jenaýatçylara we söweşijilere garşy berk çäre görülmegi üçin buýruk berdi.
Çarşenbe güni yglan edilen bu buýruk ýerli resmileriň, söwda liderleriň we premýer-ministr Nawaz Şarifiň arasynda iki gün dowam eden gepleşikleriň yzýanyna gabat geldi.
Karaçi Pakistanyň iň uly şäheridir. Bu şäher adam alyp gaçmalaryndan we öldürmelerinden kösenýär. Yslamçy söweşijiler, jenaýatkärler bolsa, şäherde etnikara we syýasy dartgynlygy döretmekde aýyplanýarlar.
Pakistanyň Adam hukuklaryny goraýan komissiýasynyň berýän maglumatyna görä, 2013-nji ýylyň birinji ýarymynda ýurtda 1700 adam ölüpdir.
Içeri işler ministri Nisar Ali Hanyň aýtmagyna görä, Pakistanyň howpsuzlyk agentleri dürli jenaýatlarda gözlenýän 450-den gowrak adamyň sanawyny düzüpdir.
Nisar Ali Han: “Sanawdaky şol adamlar barada howpsuzlyk agentleri öňümizdäki birnäçe günüň dowamynda derňewlere başlar” diýdi.
Şeýle-de gürrüňi edilýän buýrugyň yglan edilmegi, Karaçide 14 adamyň öldürilen gününe gabat geldi. Şol ölenleriň arasynda Pakistanyň harby deňiz ofiseri hem bardy.


text:
Owganystanyň parlamentiniň ýokary öýi owgan hökümeti bilen Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň arasynda aýry-aýrylykda baglaşylan ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşyklaryny tassyklady. Bu ylalaşyklar 2014-nji ýylyň dekabr aýyndan soň, 12 müň 500 çemesi halkara güýçleriniň Owganystanda galmagyna mümkinçilik döreder.
Owgan parlamentiniň metbugat edarasynyň berýän maglumatyna görä, 27-nji noýabrda geçirilen ses berişligiň netijesinde parlamentdäki 102 kanunçykaryjydan diňe ýedi sanysy ylalaşyklara garşydyklary barada ses beripdir.
Gürrüňi gidýän ylalaşyklar 23-nji noýabrda owgan parlamentiniň aşaky öýi tarapyndan tassyklanypdy.
Owganystanyň täze hökümeti bu ylalaşyklara 30-njy sentýabrda gol goýupdy.
Owganystanyň öňki prezidenti Hamid Karzaý gürrüňi gidýän ylalaşyklara gol goýmagy ret edipdi.


text:
Köplükler we san köplükleri
Matematikada kesgitlemesi getirilmeýän ilkinji düşünjeleriň biri hem köplük düşünjesidir. Köplükleri dürli nyşanlaryň esasynda, birmeňzeş bolmadyk tebigatly obýektleriň – elementleriň üsti bilen emele getirmek mümkindir. Meselem, köplügi ony düzýän elementleriň häsiýetini ýa-da emele geliş düzgünlerini görkezip gurmak bolar. köplükleriň elementleri material obýektler ýa-da geometrik figuralar, simwollar, sanlar ýaly abstrakt-howaýy düşünjeler bolup bilerler.Umumy köplükler nazaryýetiniň elementlerine hem-de elementleri sanlardan ybarat köplüklere, hususan-da, natural, bitin, rasional, irrasional, hakyky hem-de kompleks san köplüklerine, olarda arifmetiki we beýleki amallaryň kesgitleniş aýratynlyklary ýaly görnüşlere aýyrmak bolar.


text:
Eýranyň döwlet mediasy Tehasyň uniwersitetiniň studenti bolan eýranly raýatyň hassalygy sebäpli bäş ýyllyk tussaglykdan soň Ewin türmesinden boşadylandygyny habar berdi.
Hökümetiň eýeçiligindäki IRAN gündeliginiň Omid Kokabeeniň aklawçysyna salgylanmak bilen habar bermegine görä, sudýalar bendiniň 10 ýyllyk tussaglyk möhletiniň galan bölegini şertli tussaglykda geçirmegine kepil geçipdirler.
Aklawçy Saeed Halili Kokabee "gaýdyp türmä dolanmaz” diýdi.
Birleşen Ştatlarda Tehasyň uniwersitetinde bilim alan Kokabee 2011-nji ýylyň fewral aýynda tussag edilipdi. Eýranyň sudy ony “duşmançylykly ýurt bilen gatnaşykda” we “bikanun maliýe serişdelerini” kabul etmekde günäläpdi.
Nýu Ýorkda ýerleşýän Eýranda adam hukuklary boýunça halkara kampaniýasy Kokabeeniň böwregindäki çiş keselinden ejir çekýändigini we onuň türmede ençeme ýyllap degerli medisina kömegini alyp bilmändigini habar beripdi.


text:
Resmiler Gyrgyzystanyň günortasynda ýerleşýän Oş welaýatynda gyrgyzlar bilen etniki özbekleriň arasyndaky çaknyşyklar köşeşýänçä saýlawlaryň geçirilmeli gününi yglan etmän geldiler. 10-njy awgustda bu regionda adatdan daşary ýagdaý ýatyryldy.
Gyrgyzystanda geçiriljek parlament saýlawlary bilen bagly Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça analitigi Brýus Panniýer bilen söhbetdeşlik.Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystanda 2007-nji ýylda parlament saýlawlary geçirildi. Bu saýlawlaryň ýene-de bir gezek şu ýylyň 10-njy oktýabrynda geçirilmegine nähili zerurlyk bar?Brýus Panniýer:
2007-nji ýylda Gyrgyzystanda parlament saýlawlary geçirildi. Şonda ýurduň taryhynda ilkinji gezek Kurmanbek Bakyýewi goldaýan “Ak jol” partiýasy häkimiýet başyna geldi. Bu partiýanyň ýardamy bilen prezident Bakyýewe öz ygtyýarlyklaryny artdyrýan üýtgetmeleri ýurduň Konstitusiýasyna girizmek başartdy.
2010-njy ýylyň aprel aýynda Bakyýewiň syýasatyndan nägile halk häkimiýet agdarylşygyny amala aşyryp, prezidentiň ýurdy terk etmegini gazandy. Şondan bäri Gyrgyzystany wagtlaýyn hökümet dolandyrýar.
Şu ýylyň iýun aýynda Gyrgyzystanyň syýasy gurluşygyny prezidentlik respublikasyndan parlament sistemasyna öwürýän referendum üstünlikli geçirildi. Ýurduň öňki parlamenti dargadylansoň, täze parlament saýlawlaryny geçirmek zerurlygy döredi.Azatlyk Radiosy: Täze Konstitusiýa laýyklykda, täze parlamentiň gurluşy hem özgerýärmi?
Brýus Panniýer:
Merkezi Aziýa regionynda ilkinji parlament respublikasy bolmaly Gyrgyzystanyň parlamentiniň gurluşynda hem özgerişler amala aşyrylýar. Öňki parlamentde 90 deputat bolan bolsa, täze parlament giňeldilip, onda 120 deputatlyk orun dörediljek. Kanun boýunça, ýurtdaky syýasy partiýalaryň hiç biri parlamentde 65 orundan köp ýeri alyp bilmeýär. Ýagny, täze Konstitusiýa laýyklykda, hiç bir partiýa ýurdy ýeke özi dolandyryp bilmez. Häkimiýet başyna diňe birnäçe partiýadan ybarat koalisiýa gelip biler. Şeýle hem parlament ýurda ýolbaşçylyk etjek premýer-ministri saýlar. Çehiýa hem Germaniýadaky ýaly, Gyrgyzystanda hem prezidentiň funksiýalary prinsipial derejede kemeldilýär.Azatlyk Radiosy: Bu saýlawlara näçe syýasy partiýa gatnaşyp biler?Brýus Panniýer:
Häzir takmynan bäş ýarym million adamdan ybarat Gyrgyzystanda 148 sany syýasy partiýalar hem dürli syýasy hereketler hasaba alyndy. Ýöne olaryň hemmesi oktýabr aýyna planlaşdyrylýan parlament saýlawlaryna gatnaşmaz diýlip çaklanýar. Synçylaryň köpüsiniň pikiriçe, Gyrgyzystanda diňe bäş ýa alty sany syýasy partiýanyň wekilleri deputatlyga saýlanylar.
Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystandaky partiýalar hem hereketler ulumy? Olaryň syýasy platformalary biri-birinden tapawutlanýarmy?Brýus Panniýer:
Gyrgyzystandaky syýasy partiýalaryň sanynyň köpdügine garamazdan, olaryň diňe birnäçesiniň agzalarynyň sany 10 müňe ýetýär. Köplenç paritiýanyň abraýy onuň liderine bagly bolýar. Mysal üçin, Gyrgyzystanyň “Ar-namys” partiýasy üçin ses berenleriň köpüsi bu partiýanyň syýasy platformasyna garap däl-de, eýse onuň lideri Feliks Kulowy goldap ses bererler, “Ata-Mekan” partiýasyna onuň lideri Omürbek Tekebaýewi goldaýan saýlawçylar ses bererler, Almaz Atambaýewi sylaýanlaryň bolsa onuň ýolbaşçylyk edýän “Sosial-Demokratik” partiýasy üçin seslerini berjekdigi mälim. Ýagny, partiýalaryň syýasy platformalaryndan, şol partiýalaryň liderleriniň abraýy ilat üçin has möhüm bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Gyrgyzystanda saýlawlar döwründe durnuksyzlygyň emele gelmek howpy barmy?Brýus Panniýer:
Hawa, ýurduň günortasynda bolan etniki çaknyşyklardan soň, bu saýlawlaryň öň ýanyndaky kampaniýalar döwründe hem-de bu parlament saýlawlary geçiriljek mahaly regionda dartgynlylygyň artmak howpunyň ýokarlanmagy ähtimal.
Ýerli özbekler öz wekilleriniň parlamente saýlanmagyna garaşýarlar, gyrgyzlaryň bolsa özbeklere häkimiýetde orun bermejek bolup, bu ugurda hereket etmekleri mümkin. Mundan başga käbir abraýly syýasy partiýalaryň saýlawlara gatnaşmak üçin hasaba alynmazlygy mümkin ýa-da olaryň registrasiýasynyň ýatyrylmagy ähtimal.
Şeýle wakalar Gyrgyzystanyň taryhynda öň hem bolupdy. 2005-nji ýylda geçirilen parlament saýlawlarynda ýurduň häzirki prezidenti Roza Otunbaýewanyň partiýasy hasaba alnyp, soň bu partiýanyň registrasiýasy ýatyryldy. Ýöne bu wakadan soň Otunbaýewanyň partiýasy halk arasynda has köp goldaw tapdy.
Gyrgyzystanda öň geçirilen parlament saýlawlarynda jenaýatçylykly toparlara dahyly bolandyr diýlip güman edilýän käbir şahsyýetleriň-de parlamentdäki orunlara dalaş etmegi bilen bagly wakalar boldy. Bu bolsa halk arasynda nägileligiň ösmegine getirdi. Mysal hökmünde 2006-njy ýylda parlamente Ryspek Akmatbaýewiň saýlanmagyny getirip bolar.
Parlament saýlawlary geçirilensoň, adatça, dartgynlylyk artýar. Emma Otunbaýewanyň täze hökümeti bu saýlawlar bilen bagly ýüze çykyp biljek problemalary çözmegiň hötdesinden geler diýen umytlar bar.
Parlamentdäki orunlara dalaş edýänleriň hemmesiniň saýlawlarda üstünlik gazanyp bilmejegi-de açyk. Bu mümkin däl. Onsoň ýeňlen partiýalaryň, adatça, saýlawlaryň adalatsyz geçirilendigini, olaryň galplaşdyrylandygyny aýdyp, özlerini goldaýanlary köçä çykyp protest geçirmäge çagyrýarlar.
Saýlawlarda şowsuzlyga uçran partiýalaryň gysga wagtda täze hökümete garşy oppozisiýany döretmeklerine garaşylýar.


text:
Türkmenistan köpugurly reformalaryň amala aşyrylýanlygyny yglan edýärkä, halkara guramalary ýurtdaky graždan jemgyýetiniň hem ýagdaýyna uly ähmiýet berýärler. Dünýäniň ösen döwletleriniň tejribesi islendik bir döwletiň ösüşiniň onuň graždan jemgyýeti baradaky syýasatyna-da gönüden-göni baglydygyny görkezýär.
Türkmenistanyň esasy baýlygynyň adamdygy we raýatlaryň erkin ýaşamagyna hem zähmet çekmegine şert döretmegiň döwletiň esasy maksady we borjy bolup durýanlygyny resmi çykyşlarda hem ýerli habar serişdeleriniň maglumatlarynda okamak, eşitmek mümkin.
Resmi maglumatlarda Türkmenistanyň demokratik reformalar ýolundan gadam basýanlygy aýdylyp, bu esasan ýurduň Baş Kanunynyň täze görnüşini kabul etmek we Mejlisi san taýdan artdyryp, onuň ygtyýarlyklaryny giňeltmek ýaly çäreler arkaly subut edilýär.
Türkmenistanyň Baş Kanunynyň täze görnüşi 2008-nji ýylyň sentýabr aýynda kabul edilipdi. Şol ýylyň 14-nji dekabrynda saýlanan Mejlisiň düzümi 50-den 125 adama çenli artdyryldy. Mejlise, hususan-da, ýurduň Baş Kanunyny kabul etmek, oňa goşmaçalary we üýtgetmeleri girizmek, ýurduň syýasy, ykdysady we sosial ösüşiniň esasy ugurlaryna degişli programmalara garamak we tassyklamak, referendumlary geçirmek barada kararlary kabul etmek ýaly ygtyýarlyklar berlipdi.
Soňky ýyl nämäni görkezdi?
Synçylar ýurtda graždan jemgyýetiniň döremeginde we ösmeginde halk wekillerinden düzülen kanun çykaryjy organ bolan parlamentiň uly rol oýnamalydygyny belleýärler. Şol bir wagtda-da Türkmenistanda raýat jemgyýetiniň ösüşine tarap zerur ädimleriň häzirlikçe ädilmänligi aýdylýar.
“Graždan jemgyýetçiliginiň döremegi, ösmegi üçin bu ýyl göze ilerlikli ädim ädildi diýmek kyn. Sebäbi köppartiýalylyk barada kanun kabul edilmedi, hökümetden garaşsyz jemgyýetçilik guramalary döredilmedi. Ýa oňa synanyşyk bolmady ýa-da muňa häkimiýetler ýol bermediler. Umuman bu babatda häkimiýetler göwünjeňlik görkezmeýärler şonuň üçin olaryň döredýän päsgelçilikleri zerarly raýatlar hem jemgyýetçilik guramalaryny döretmäge ilgezik bolmaýarlar” diýip, türkmenistanly žurnalist Aşyrguly Baýryýew belleýär.
Türkmenistanyň daşynda hereket edýän hökümete degişli bolmadyk “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin hem Türkmenistanda raýat jemgyýetçiliginiň ösmegi bilen bagly meselede soňky ýylyň dowamynda yzagaýdyşlyk emele geldi diýen pikirde.
“Bu ýerde yzagaýdyşlyk emele geldi. Raýat jemgyýetçiligini ösdürmegiň ýerine onuň galyndylaryny ýok etmek üçin çäre görüldi. Graždan aktiwisti Andreý Zatoka basyş edilmegini, Türkmenistana amerikan meýletinçileriniň goýberilmänligini, hökümete degişli bolmadyk ýerli guramalar bilen işleşen “Counterpart Consortium” guramasynyň Türkmenistandaky programmasynyň ýapylmagyny, şeýle-de abraýly “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň Türkmenistandaky işini bes etmegini bu ýagdaýa mysal getirmek mümkin. Bu zatlaryň ählisi türkmen häkimiýetleriniň ýurtda jemgyýetçilik hereketlerini ösdürmäge derek, ony doly ýok etmek üçin ellerinde gelenini edýändiklerini görkezýär” diýip, F.Tuhbatullin belledi.
Ýuridiki taýdan esas döredilmeli
Synçylaryň pikirine görä, ýurtda jemgyýetiň rolunyň güýçlenmegi üçin ýuridiki esaslaryň döredilmegi we kanunlara gaýtadan garalmagy zerur.
Farid Tuhbatulliniň sözlerine görä, Türkmenistanyň jemgyýetçilik guramalar baradaky kanuny we onuň daşyndan kabul edilen goşmaçalardaky düzgünler Türkmenistanda hökümete degişli bolmadyk guramalaryň hasaba alynmagyna we olaryň hususy ýa-da daşary ýurt guramalaryndan ýardam almaklaryna uly päsgelçilikleri döredýär.
Öz nobatynda halkara guramalaryň ýurda baryp, tejribe alyşmak mümkinçiligine eýe bolmagy ozal Türkmenistanda işlän we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň dikeldilmegine itergi berip bilerdi diýip, Tuhbatullin belleýär.
Elbetde, Türkmenistanda resmi hasaba alnan jemgyýetçilik guramalarynyň birnäçesi iş alyp barýar. Olaryň arasynda “Magtymguly adyndaky ýaşlar guramasy”, “Gurbansoltan eje adyndaky aýallar guramasy”, “Türkmenistanyň gahrymany Atamyrat Nyýazow adyndaky uruş weteranlary guramasy” bar. Emma döwlete garaşly bolan bu guramalaryň hökümet tarapyndan ideologik gural hökmünde ulanylýanlygyny synçylar belleýärler.
Jemgyýet döwlet organlaryna kontrollyk etmeli
Synçylar Türkmenistanda döwlet institutlarynyň özygtyýaryklaryna laýyklykda erkin işläp başlamagyna ýol berilmeginiň ähmiýetini hem nygtaýarlar.
Žurnalist Aşyrguly Baýryýew Türkmenistanyň Mejlisiniň we halk wekilleriniň ygytýarlyklarynyň iş ýüzünde giňeldilmegi we olara gözegçilik funksiýasynyň berilmegi zerur diýip, hasap edýär. Köppartiýalylyk barada kanunyň ýokdugynyň ýurtda raýat jemgyýetçiliginiň ösmegine böwet bolýanlygyny hem bellemek bilen, türkmenistanly žurnalist Aşyrguly Baýryýew garaşsyz jemgyýetçilik guramalarynyň hem ähmiýetini nygtady.
“Jemgyýetçilik guramalarynyň döremegi üçin ýol açmaly. Jemgyýetçilik guramalary barada-da bizde häzir kämil we halkara hukuk normalaryna gabat gelýän kanunlar ýok. Şeýle kanunlar kabul edilmeli we Konstitusiýanyň maddalaryna laýyklykda, Türkmenistanda dürli ugurlardan jemgyýetçilik guramalarynyň döremegine ýol açmaly. Onsoň hem, graždan jemgyýeti boljak bolsa, jemgyýet döwlet organlaryna kontrollyk etmeli” diýip, A.Baýryýew belledi.
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň pikirine görä,
Türkmenistanda raýat jemgyýetçiliginiň ösmegi üçin häkimiýetleriň päsgel bermezligi zerur.
Farid Tuhbatullin geljek ýylda türkmen häkimiýetleriniň graždan jemgyýetini goldap, öz reformalarynda graždan jemgyýetiniň yardamlaryndan üstünlikli peýdalanyp, munuň bahbitli taraplaryna göz ýetirjekdiklerine umyt edýändigini aýtdy.


text:
Hytaý kompaniýasy “LeEco” özüniň “ОС Android” programmaly iki sany “akylly” elektrik welosipedini CES 2017 sergisine hödürledi. “Smart Road Bike” şäherde sürmek üçin niýetlenip, 8,3 kilogram agramy, “Smart Mountain Bike” bolsa, 12,2 kilogram agramy bilen tapawutlanyp, beýikli-pesli we daglyk ýerler üçin niýetlenendir. Welosipedleriň ikisiniň hem ramasy ýeňil we mäkäm uglerod süýüminden ýasalan.
Elektrik smart-welosipedleri “Snapdragon” 410 prosessory, 600 mAh batareýasy, lazer görkezijisi, ýürek urgusyny görkezýän datçik, dinamika we kamera bilen abzallaşdyrylan. Welosipedleriň ähli amallarynyň dolandyrylyşy “BikeOS” daşlykly “Android” amaly ulgamy bilen berjaý edilýär. Elektrobaýk gidip barýarka, hojaýynynyň smartfonundaky jaňlary ugratmaga, ýazgy üsti bilen habar ýollamaga, kartadan barýan ugruňy görmäge ukyplydyr. “LeEco” kompaniýasy heniz elektrowelosipedleriň anyk bahasyny mälim etmedi, ýöne olaryň 2017-nji ýylyň ikinji çärýeginde satuwa çykaryljakdygyny habar berdi.
Hytaý kompaniýasynyň täze welosipedi
Hytaý kompaniýasy “LeEco” özüniň “ОС Android” programmaly iki sany “akylly” elektrik welosipedini CES 2017 sergisine hödürledi. “Smart Road Bike” şäherde sürmek üçin niýetlenip, 8,3 kilogram agramy, “Smart Mountain Bike” bolsa, 12,2 kilogram agramy bilen tapawutlanyp, beýikli-pesli we daglyk ýerler üçin niýetlenendir. Welosipedleriň ikisiniň hem ramasy ýeňil we mäkäm uglerod süýüminden ýasalan.


text:
Ýekşenbe güni Şwesiýada geçen parlament saýlawlarynda bilelikdäki sagçy-merkezçi partiýa ilkinji gezek ýeňiş gazandy. Ýöne olara sesleriň köplügini almak başartmady.
Ýurduň häzirki prenýer-ministri Fredrik Reýnfeldtiň ýolbaşçylygyndaky 4 partiýa parlamentdäki 349 orundan 172 orny eýelediler.
Sosial-demokratlaryň ýolbaşçylygyndaky Çepçi-merkezçi blogyň parlamentde eýeleýän orunlary sagçylardan 15 kürsi az bolar.
Şwesiýadaky immigrantlara garşy çykyş edýän “Şwed demokratiýasy” atly aşa sagçy partiýa hem 20 deputatlyk ornuny eýeledi.
Ýöne häzirki premýere parlamentde sesleriň köplügini eýelemek üçin ýene 3 ses ýetenok. Olar ýaşyllara ýüzlenmekçi bolýarlar.


text:
Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwyň ýangyn söndürijileri 20-nji iýulda Haýdar Alyýew merkezinde ýüze çykan ýangyny söndürmäge synanyşýarlar.
Resmiler ýangyny söndürmek üçin 50 sany ýangyn söndüriji toparyň we birnäçe dikuçaryň waka ýerine iberilendigini aýdýarlar.
Çekilen zyýanyň möçberi, şeýle hem ýangynyň sebäpleri barada häzirlikçe resmi maglumat ýok.
Ýurduň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, waka ýerinde 10 sany ýangyn söndüriji topar iş alyp barýar.
Azerbaýjanyň öňki prezidentiniň we häzirki prezidentiniň atasynyň adyny göterýän bu merkez Haýdar Alyýewiň doglan gününiň 89 ýyllygy mynasybetli maý aýynda açylypdy.
250 million dollarlyk bu binanyň daşky görnüşi köpleriň ünsüni özüne çekýär.
2003-nji ýylda 80 ýaşynda aradan çykan Haýdar Alyýew Sowet Azerbaýjanynyň kommunist lideridi. Sowet soýuzynyň dargamagy bilen Azerbaýjan öz garaşsyzlygyny yglan edenden soň, ol 1993-nji ýylda ýurduň prezidenti boldy.
Ýurduň häzirki lideri ony “döwrebap Azerbaýjanyň düýbüni tutujy” hökmünde dabaralandyrýar.


text:
Parlament Hazaryň düýbünden çäk çekmek barada Gazagystanyň we Türkmenistanyň arasyndaky ylalaşygy tassyklady
Gazagystan Respublikasynyň Parlamentiniň senatynyň deputatlary penşenbe güni palatanyň plenar mejlisinde “Hazaryň düýbünden çäk çekmek barada Gazagystan Respublikasy bilen Türkmenistanyň arasyndaky ylalaşygy tassyklamak hakynda” Gazagystan Respublikasynyň Kanunynyň taslamasyny kabul etdiler — diýip, Gaz TAG habar berýär.
“Ylalaşyga laýyklykda, Hazar deňziniň düýbi we baýlyklary halkara hukugynyň, şeýle hem taraplaryň arasyndaky ylalaşygyň esasynda (çäk çekmek baradaky) taraplaryň arasynda çäk çyzygy boýunça bölünýär — diýlip” — diýlip, halkara gatnaşyklary, gorag we howpsuzlyk boýunça komitetiň netijenamasynda aýdylýar.
Düşündirilişi ýaly, çäge bölmek üçin çyzyk çekmekde taraplar Hazar deňziniň köp ýyllyk orta derejesinden ugur aldylar.
Çekilen çägiň aýlawly çyzyk nokatlarynyň ýerleşýän ýeri taraplar tarapyndan ylalaşylan 1942-nji ýylyň kartografik maglumatlary esasynda bellenilendir we çäk çekmegiň aýlawly çyzyk nokatlarynyň geografik taýdan ýerleşiş katalogynda berkidilendir. Ol şu ylalaşygyň 1-nji goşundysy hem aýrylmaz bölegi bolup durýar.
“Çäk çekmegiň 1-nji belgili başlangyç nokady Gazagystan bilen Türkmenistanyň arasyndaky 2001-nji ýylyň 5-nji iýulyndaky gazak — türkmen serhediniň arasyny bölmek baradaky şertnamada görkezilen 1-nji goşunda laýyklykda, 13-nji serhet nokady bolup durýar. Hazar deňziniň düýbi boýunça Gazagystan Respublikasynyň, Türkmenistanyň we Azerbaýjan Respublikasynyň arasyny bölýän çyzyklaryň kesişýän ýeri, araçäk çyzygynyň ahyrky nokady hasaplanylýar. Ol aýratyn halkara şertnamasy esasynda kesgitleniler” diýlip, komitet tarapyndan bellenilýär.
Hereket edýän ylalaşyga laýyklykda, taraplar özlerine degişli ýerleriň çäginde gözleg işlerini, Hazar deňziniň düýbüni we baýlyklaryny peýdalanmak boýunça işläp taýýarlamalary amala aşyrarlar hem-de suwasty elektrik we turba geçirijileri ýola goýup, emeli adalary, dambalary, estakadalary, platformalary we beýleki inženerçilik desgalaryny gurup bilerler. Şeýle hem Hazaryň düýbünde halkara we milli ekologiýa kadalaryna, talaplaryna hem hil ölçeglerine laýyklykda, beýleki hojalyk-ykdysady işi alyp baryp bilerler.
Bu ylalaşyk 2014-nji ýylyň 2-nji dekabrynda Aşgabatda gazanylypdy.
http://www.kursiv.kz/


text:
Norwegiýanyň Helsinki komiteti (NHK) Azatlyk Radiosynyň tussaglykdaky habarçysynyň gyssagly boşadylmagyna çagyrdy.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän Komitet bu barada 28-nji awgustda ýörite beýanat bilen çykyş etdi. Düýbi Norwegiýanyň paýtagty Osloda ýerleşýän Komitet şy ýylyň 7-nji iýulynda Türkmenbaşy şäherinde tussag edilen žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly bilen bagly uly aladalanma bildirýär.
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň ýokary derejeli maslahatçysy Iwar Deýl (Ivar Dale) Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda: “Tussag edilen Nepesgulyýewiň nirede saklanylýandygy barada heniz hem maglumat berilmeýär. Türkmen häkimiýetleri halkara derejesinde eden çykyşlarynda ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmagy wada berýärler. Emma muňa garamazdan, deliller munuň ýene-de tersinedigini görkezýär. Nepesgulyýewiň tussag edilmegi hem munuň şeýlediginiň ýene bir äşgär alamatydyr. Ol gyssagly azat edilmeli” diýdi.
Resmi aýyplama
Norwegiýanyň Helsinki komiteti “Nepesgulyýewiň maşgalasyna onuň neşe serişdeleri bilen ilteşikli tussag edilendigi barada resmi bolmadyk maglumatlar berilse-de, häzire çenli oňa garşy resmi taýdan aýyplama bildirilmedi. Şeýle-de häkimiýetleriň hiç biri Nepesgulyýewe garşy resmi bolmadyk derejede ýöňkelýän jenaýat işleri bilen ilteşikli takyk delil görkezmedi” diýip ýazýar.
Komitetiň maslahatçysy Iwar Deýl Nepesgulyýewiň düşen gününiň Türkmenistandaky beýleki garaşsyz habarçylaryň aglabasynyň ýüzbe-ýüz bolýan ýagdaýlaryna çalym edýändigini aýdyp: “Biz türkmen häkimiýetlerinden Nepesgulyýewiň maşgalasyna onuň saglyk ýagdaýynyň kadalydygy hakda maglumat bermäge, ony adalatly sud etmäge çagyrýarys. Eger türkmen häkimiýetleri muny başarmasalar, onda olar Nepesgulyýewi derhal boşadyp, onuň öz žurnalistika işini dowam etdirmegine rugsat bermelidirler” diýdi.
Beýleki syýasy tussaglar
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň Merkezi Aziýa boýunça wekili Marius Fossum: “Nepesgulyýewiň maşgalasyna onuň sud edilmek üçin Türkmenbaşa alnyp gidilendigi aýdylýar. Emma muňa garamazdan, türkmen häkimiýetleri maşgalanyň Nepesgulyýewi baryp görmegine rugsat bermeýärler. Nepesgulyýewiň nirede saklanylýandygy we saglyk ýagdaýynyň nähildigi dogrusynda nämälimlik bar.
Halkara jemgyýetçiligi Nepesgulyýewiň Annanyýazowyň (Ýatladýarys, Gulgeldi Annanyýazow 1995-nji ýylyň 12-nji iýulynda Aşgabatda geçirilen antihökümet protestine gatnaşanlygy sebäpli uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilipdi. Soň ol halkara hukuk guramalarynyň basyşlary netijesinde azatlyga çykyp, Norwegiýa emigrasiýa gitdi. Emma ýurtda häkimiýet çalşanyndan soň yzyna, Türkmenistana dolanyp bardy we gaýtadan türmä basyldy. Onuň şondan soňky ykbaly barada bilinýän zat az. – Redaktoryň belligi) we [Türkmenistandaky] beýleki syýasy tussaglaryň duçar bolan wehimlerine uçramazlygyny gazanmalydyr” diýýär.
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň beýanatynda Türkmenistanyň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň regionda we dünýäde iň ýapyk hem-de repressiw ýurtlygyna saklanyp galýandygy, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän daşary ýurt guramalarynyň ýurda girmegine rugsat berilmeýändigi, ýurtda metbugata hökümet tarapyndan ýiti kontrollyk edilýändigi we hökümeti köpçülikde tankyt etmegiň tussag edilmä çenli alyp barýandygy nygtalýar.
Gepiň gerdişine görä bellesek, mundan owal hem adam hukuklaryny goraýjy abraýly toparlar we guramalar, şol sanda ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Merkezi we Günorta Aziýa boýunça kömekçisi Nişa Biswal we ÝHHG-niň Metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Mýatowiç Azatlyk Radiosynyň tussaglykdaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly bilen bagly alada bildirip çykyş edipdiler.


text:
Pakistanyň armiýasy ýurduň tire-taýpalar sebitindäki söweşijilere garşy harby operasiýany başlatdy.
Demirgazyk Waziristan sebitinde geçirilen operasiýada azyndan 34 söweşiji öldürildi. Çaknyşyklarda Pakistanyň hem dört esgeri heläk boldy.
Gürrüňi gidýän sebitde “Tehreek-i-Taliban Pakistan” hereketi berk ornaşandyr. Bu ýerdäki söweşijilere garşy harby operasiýa 2014-nji ýylyň iýunynda başlandy. Harbylar 3,500-den hem aşa söweşijileriň öldürilendigini aýdýarlar.
Çaknyşyklaryň gidýän ýerine žurnalistleriň baryp bilmeýändigi sebäpli, armiýanyň berýän sanlaryny beýleki çeşmeler arkaly barlamak kyn.


text:
Türkmenistanyň Lebap welaýatyna degişli Köýtendagyň üsti açylmadyk tebigy baýlyklarynyň goruny kesgitlemek, ony ýurduň ykdysadyýetini we senagatyny ösdürmäge gönükdürmek maksady bilen, soňky 2-3 ýylyň dowamynda yzygiderli işler alnyp barylýar.
Amyderýanyň üstünden geçýän demirýol köprüsiniň gurluşygynyň doly tamamlanmagyna itergi berilmegi, awtomobil köprüsüniň gurluşygynyň düýbüniň tutulmagy bu uly başlangyçlaryň ýerine ýetirilmeginde esasy başlangyç bolup durýar.
Mineral resurslary işläp çykarmaly zawodlaryň, senagat kärhanalarynyň gurluşygy, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak maksady bilen, senagatçylar şäherçesi bolan Garlyk şäherçesiniň düýbüniň tutulmagy, ýurtdaky oňyn özgerişlikleriň hataryna girýär.
2-nji fewralda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda Garlyk şäherçesiniň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşdy. Täze düýbi tutulan şäherçede ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlary, häzirkizaman mekdepler, çagalar baglary, medeni we sport desgalary, şeýle hem sosial maksatly desgalaryň birnäçesi gurlar diýip, ýurduň mediasy habar berdi.
Prezidentiň ýurduň gündogaryndaky welaýata sapary ýerli ýaşaýjylar tarapyndan gowy garşylandy. Emma prezidentiň saparyna taýýarlyk görmek üçin käbir etraplarda hepdeläp geçirilen çäreler býujet işgärlerine goşmaça iş, okuwçylaryň okuwyna bolsa belli bir derejede päsgel boldy.
Welaýatyň Halaç etrabyndan, 42 ýaşly mugallym Ogulkeýigiň aýtmagyna görä, prezidentiň welaýata saparlarynyň artmagy bilen, edara-kärhanalaryň işgärleriniň, mekdep okuwçylarynyň aladalary hem artýar. Bir aý öňünden prezidentiň gelmegine taýýarlyk görlüp başlanýar. Bu ýagdaýyň ýüze çykmasy mekdeplerde okuwlaryň talaba laýyk alnyp barylmagyna päsgelçilik döredýär.
Mekdep okuwçylary okuwdan boşadylyp, prezidenti garşylamaga taýynlyk görüp başlaýarlar, mugallymlar mekdepleriň bejeriş- abatlaýyş işlerine çekilýärler. Edara- kärhanalaryň işgärleri bolsa magistral ýoluň ikiýan ýüzüni arassalamak, ýollaryň gyrasyndaky agaçlary timarlamak işlerine gönükdirilýär.
Mekdep jaýlary
Garaşsyzlyk ýyllary Halaç etrabynda täze mekdepler gurulmady. Şeýle bolansoň, okuwçy okatmaga mekdep jaýlary ýetmeýär. Halajyň etrap merkezinde bar bolan çagalar bagynyň birini ýapyp, ony okuwçy okatmaga berdiler. Döwlet tarapyndan üpjünçilik bolmandan soň ene-atalar öz hasaplaryna stol, oturgyç getirip, çagalarynyň aladasyny etdiler.
“Häzir mekdebiň işi ýola düşdi. Klas üçin niýetlenmedik çagalar bagynyň giň otaglaryna 30-35 okuwça çenli kabul edilýär. Bu bolsa mugallymlaryň iş ýüküni örän agyrlaşdyrýar. Etrapda bar bolan ozalky mekdebiň penjiredir gapylaryny sarygarynjalar gemrip, zaýaladylar. Sarygarynja sebäpli bütin mekdep zaýalanyp, hatardan çykyp barýar” diýip, Ogulkeýik mugallym sözüniň üstüne goşdy.
Prezidentiň soňky saparynyň işgärler üçin has hem gymmada düşendigini-de Ogulkeýik mugallym gürrüň berdi. Onuň gürrüňlerine görä, her mugallymdan 300 manatdan pul ýygnalyp, mekdeplerde gyssagly abatlaýyş işlerini geçiripdirler, mekdepleriň daş-töweregi tertibe salnypdyr.
Welaýatlara sapar wagtynda prezidentiň haýsydyr bir çagalar bagyna ýa mekdebe “duýdansyz barmagy” welaýatlaryň ähli ýolbaşçylaryny alada goýýar. Ýyllarboýy döwletiň hasabyna geçirilmeýän abatlaýyş işleri gyssagara mugallymlaryň hasabyna geçirilýär. Bu barada soralsa-da, dil ýarmazlyk, bejeriş- abatlaýyş işleriniň hamala häkimlikleriň ýardamy bilen geçirilýändigi barada aýtmak mugallymlara berk tabşyrylypdyr.
Şu ýylyň başyndan mugallymlaryň aýlyk haklarynyň galdyrylmagy mugallymlary az begendirmändi. Heniz wedomosta gol çekilip alynmadyk artdyrylan puluň eýýäm öňünden agyzlaryndan kakylmagy bolsa mugallymlar üçin örän ýokuş degdi. Onsuz hem mekdebiň zeruryýeti üçin her aýda 5-10 manat puly mugallymlaryň aýlygyndan ýygnaýarlar. Ýöne 300 manat möçberindäki puly welin çagalarynyň agzyndan kesip bermek mugallymlara juda ýokuş degýär. «Bu barada dil ýarsaň, iş ýeriň bilen hoşlaşmaly», diýip, Ogulkeýik mugallym aýdýar.
Ýerli ýaşaýjylar ýurduň tebigy baýlyklaryndan gelýän girdejileriň gymmat bahaly köşkleri, administratiw jaýlary gurmaga däl-de, etraplarda ilat üçin iň bir zerur bolan mekdepleriň, çagalar baglarynyň, hassahanalaryň gurluşyklaryna, bejeriş- abatlaýyş işlerine sarp edilmelidigi, işgärleriň zähmet haklaryna el urmagyň bes edilmegine wagtyň ýetendigi barada aýdýarlar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton rus häkimiýetleriniň žurnalistiň gandaryny tapyp bilmezligi Orsýetde kanunyň hökmürowanlygyny berkitmekdäki, hökümetiň jogapkärçiligini ýokarlandyrmakdaky we korrupsiýa garşy göreşdäki tagallary gowşadýar diýdi.
Klinton žurnalist Anna Politkowskaýanyň öldürilen gününiň 3 ýyllygyna gabatlap beýanat çap etdi.
Politkowskaýa Kremliň tankytçysydy, Çeçenistandaky hukuk bozulmalaryny paş edýärdi.
Klinton žurnalistleri goramak baradaky komitete salgylanyp, Orsýetde 2000-nji ýyldan bäri 18 žurnalistiň öz işi sebäpli öldürilendigini, emma olaryň diňe biriniň ganhorlarynyň jogapkärçilige çekilendigini ýazýar.
Klinton bu beýanaty indiki hepde Moskwa etjek saparynyň öňünden çap etdi.