text:
Şenbe güni agşam agyr agramlyk kategoriýada boks boýunça dünýä çempiony, ukrainaly Witaliý Kliçko britaniýaly boksçy Derek Çisoradan üstün çykyp, WBC kategoriýasy boýunça özüniň çempionlyk titulyny gaýdyp aldy.
12 raundlyk bäsleşik ahyryna çenli dowam etdi we boksçylardan hiç biri öz garşydaşyna nokaut bermegi başarmady. Bäsleşigiň soňunda sudýalar Witaliý Kliçkonyň has ezber we güýçli hüjüm edendigini belläp, ony biragyzdan ýeňiji diýip yglan etdiler.
Germaniýanyň Mýunhen şäherinde geçen bu ýaryşyň öňýany gurnalan ýörite dabarada Derek Çisora Witaliý Kliçkonyň ýüzüne şarpyk çalyp we suw sepip, ony kemsitmäge çalyşdy.


c: text/html

text:
Şu günler Lebap welaýatynda mekdep okuwçylarynyň tomusky kanikul döwründe dürli hili işler bilen meşgullanyp, gazanç edýändiklerine duşsa bolýar. Olaryň arasynda garpyz satýanlary-da, süýt-gatyk satýanlary-da, mellek ýerlerinde öndürilen gök-bakja önümlerini aýlap satyp ýörenleri-de bar.
Şol işler bilen meşgullanýan çagalar az girdejili hojalyklaryň çagalary bolup, gazanan pullaryny täze okuw ýyly üçin okuw esbaplaryny, geýim-gejimleri satyn almak üçin ulanjakdyklaryny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýdýarlar.
Graşsyzlyk etrabynyň obalarynyň biriniň ýaşaýjysy 12 ýaşly Serdar özüniň 4-nji klasy tamamlandygyny, garpyz ýetişdirip satýan daýysyna kömekleşýändigini aýdýar. Serdar bu hakda şeýle gürrüň berdi: “Men daýyma garpyz satyşýan. Meniň esasy kömegim – maşynyň üstünde garpyz satýanlygymyzy bildirmek üçin gygyryp durmagym”.
12 ýaşly Serdar munuň sebäbini şeýle düşündirýär: “Bu maksat üçin öňler maşynyň signalyny işledýärdik. Ýöne maşynyň signaly adamlary birahat edýär, ondan “garpyz alan!” diýip, gygyranyň has gowy”.
Serdaryň aýtmagyna görä, garpyz satmak bilen meşgullanmagyň sebäbi täze okuw ýylynyň başlanmagynyň öň ýanynda gerekli okuw-esbaplary, geýim-gejimleri edinmek: “Daýym hususy mülk ýerinde garpyz ekip ýetişdirýär. Men daýyma 1 aýyň dowamynda ýardam bersem, daýym okuwa gerek ähli zady özüm alyp bererin diýdi”.
Öýlerinde köp mal saklaýan maşgalalaryň çagalary esasan süýt-gatyk, çal staýarlar. Ýöne demirýol beketlerine golaý ýaşaýan maşgalalaryň çagalarynyň arasynda ýönekeý agyz suwuny satýanlary-da bar.
Gazanç ugrunda
8-nji, 9-njy klaslary tamamlan mekdep okuwçylarynyň arasynda jaý gurýan, ýaşaýyş jaýlaryny remont edýän ussalaryň gapdalyndan ýardamçy bolup gazanç edýänleri-de bar.
“Işimiz kyn bolsa-da, gazanjymyz erbet däl. Bir aýda 600 manada golaý gazanmagym mümkin. Gazanýan pulumyz eden işimize bagly. Näçe köp işlesek, şonça-da köp pul gazanyp bolýar” diýip, täze okuw ýylynda 10-njy klasa barýan ýigit, Galkynyş etrabynyň ýaşaýjysy Ylham gürrüň berýär.
Onuň sözlerinden çen tutsaň, kanikulda pul gazanýan okuwçylaryň ählisi meýletin zähmet çekýärler, olary mejbur edýän ýok. Galkynyş etrabynyň ýaşaýjysy Ylham Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde bu hakda şeýle diýýär: “Her bir okuwçynyň, ýaş çaganyň-da gowy egin-eşikleri geýesi gelýär. Onsoň bir zatlar edip, öz isleglerini kanagatlandyrmak üçin gazanç ýollaryny gözleýärler. Beýle işleriň hem her bir okuwça tapdyryp durmaýanlygyny-da aýtmak isleýärin. Baş ussa meniň goňşym bolanlygy üçin meni ýanyna işe aldy”.
Özüni Gülsere diýip tanadan Serdarabat etrabynyň Ala göz obasynda ýaşaýan kärendeçi zenanyň aýtmagyna görä, täze okuw ýylynyň başlansoňam, käbir çagalaryň okuwdan soň gazanç edýändiklerini görse bolýar.
“Täze okuw ýyly bilen bir wagtda täze pagta ýygym möwsümi başlar. Köp çagalar okuwdan soň ýarym günläp pagta ýygmaga çykarlar. Olaryň köpüsi meýletin çyksa-da, ýygym möwsüminiň soňunda her bir okuwça mekdebe belli möçberde pagta tabşyrmak däbiniň ýene gaýtalanmagy mümkin. Men kärendeçi, ýöne çagalarymyň kärendeçi bolmaklaryny islämok. Okuwçylar bar ünsüni okuwyna berseler, gowy bolardy” diýip, serdarabatly zenan Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde aýtdy.
Käbir ata-eneler öz çagalarynyň kanikul döwründe gazanç etmeklerini goldaýandyklaryny aýdýarlar. Emma raýatlaryň arasynda bu ýagdaýyň halkyň ykdysady ýeter-ýetmezçiligi zerarly ýüze çykýandygyny aýdýanlar hem bar.
Türkmenistanda çaga zähmeti gadagan, ýolbaşçylar hökümet ýygnaklarynda bu nogsanyň düýbünden aradan aýrylandygyny gaýta-gaýta ýatladyp gelýärler, emma Lebap welaýatyndaky bu işçi çagalar göz öňünde tutulsa, çaga zähmetiniň doly aradan aýrylandygyny aýtmak kyn.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Britaniýa Muammar Kaddafiniň we onuň magşgalasynyň diplomatiki eldegrilmesizligini yzyna aldy.
Bu çäre BMG-niň liwiýa lideriniň işden çekilmegi üçin edilýän halkara basyşlarynyň arasynda Liwiýa garşy sanksiýalarynyň biragyzdan tassyklanmagyndan bir gün soň görüldi.
Britaniýanyň daşary işler ministri Williýam Haag ýekşenbe güni telewideniýede eden çykyşynda Kaddafini işden çekilmäge çagyrdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hem Kaddafiniň işden çekilmegini sorady.
Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witaliý Çurkin BMG-niň sanksiýalarynyň Liwiýany graždan urşundan saklamak üçin zerurdygyny aýtdy.


text:
2004-nji ýyldan bäri Germaniýada bosgunlyk statusyny almaga synanyşýan Türkmenistanyň raýaty Anatoliý Burba Türkmenistana deportasiýa edilmek howpy abanýar. Aşgabatda doglan Anatoliý Burba Türkmenistana iberilen ýagdaýynda özüniň tussag edilmeginden howatyrlanýar.
2004-nji ýyldan bäri Germaniýada bosgunlyk statusyny almaga synanyşýan türkmenistanly Anatoliý Burba german häkimiýetleriniň özüni bosgun hökmünde ykrar etmekden ýüz öwürýänligini aýdýar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Anatoliý Burbanyň sözlerine görä, Germaniýanyň häkimiýetleri tarapyndan berlen ilkinji resmi jogapda oňa Türkmenistanda howp abanmaýar diýen netijä gelnenligi habar berilýär.
Anatoliý Burba barada maglumat ýaýradan “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Germaniýanyň häkimiýetleri Burba bosgunlyk statusyny bermekden birnäçe ýyl bäri ýüz öwrüp gelýärler: “Ol ilkinji sapar bize iki ýyl çemesi mundan ozal ýüzlendi. Biz şonda oňa konsultatiw yardamyny berdik. Burbanyň deporatasiýa edilmek howpunyň ýene-de ýüze çykmagy bilen baglylykda häzir biz ony goldamak boýunça nobatdaky kampaniýamyza başladyk”.
2004-nji ýylda Germaniýa baryp, gaçybatalga soran Anatoliý Burba 1969-njy ýylda Aşgabatda doglan. Onuň öz sözlerine görä, 1997-nji ýylyň tomsunda ol Türkmenistanda tussag edilip, 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir. 1998-nji ýylyň aýagynda günä geçiş boýunça boşadylypdyr. Burba şol tussaglygyna öz tanyşlarynyň arasynda ozalky prezident Saparmyrat Nyýazowyň syýastyndan närazylygyny açyk bildirmeginiň sebäp bolanlygyny aýdýar.
Şuňa meňzeş wakalar
Ynsan hukuklaryny goraýjylar daşary ýurtlarda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ýurduna deporatasiýa edilmegi bilen bagly wakalaryň soňky ýyllarda ýüzlerçesiniň bolanlygyny aýdýarlar. Emma köp halatlarda agyr güne düşen adamlar halkara guramalaryna ýüzlenmänsoňlar, şeýle wakalaryň köpçülige mälim bolman galýanlygyny belleýärler.
Farid Tuhbatulliniň sözlerine görä, şeýle wakalar köplenç Türkiýede we Türkmenistan bilen goňşy ýurtlarda bolýar: “Türkmen raýatlarynyň Türkiýeden deportasiýa edilmegi bilen bagly wakalar bolupdy. Şeýle-de geçen ýylda Azerbaýjandan 300-e golaý adam Türkmenistana deportasiýa edilipdi. Gazagystandan deportasiýalar boldy. Orsýetde hem deportasiýa edilmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolan adamlar bar, emma olaryň işi wagtynda çözüldi”.
Ynsan hukuklaryny goraýjylar Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ýurduna deportasiýa edilmegi, olaryň howpsuzlygy nukdaýnazaryndan orän töwekgelçilikli diýip hasap edýärler.
Tuhbatulliniň pikiriçe, kynçylyga uçran adamlar barada giňden maglumat berilmegi olaryň geljekki ykbalyna oňly täsir ýetirýär. Sebäbi şeýle adamlar babatynda türkmen häkimiýetleri adatça berk basyş etmekden saklanýarlar we jerime salmak we işe almazlyk ýaly adaministratiw çäreler bilen çäklenýärler. Emma, Tuhbatulliniň sözlerine görä, adamlaryň türma düşmegi bilen bagly wakalar hem bar.
Tussag edilmek howpy
Anatoliý Burba özüniň Türkmenistana deportasiýa edilen ýagdaýynda türme tussaglygyna höküm ediljegini çak edýär. Ol 2010-njy ýylyň iýun aýynda “Nemes Tolkuny” radiostansiýasyna interwýu berenligini we şol interwýunyň yz ýany Aşabatda ýaşaýan ejesiniň öýüne näbelli adamlaryň baryp, sorag edip başlanlygyny gürrüň berdi: “Maňa Aşgabatdaky öýümden SMS gowuşdy. Maňa polisiýa işgärleriniň öýümize baryp, meniň bilen gyzyklanandyklaryny, öýde ýaşaýanlaryň dokumentlerini barlandyklaryny we men geläýsem, derrew polisiýa habar ýetirmegi talap edendiklerini gürrüň berdiler”.
Germaniýanyň häkimiýetleriniň Anatoliý Burba beren ilkinji jogabyna görä, german resmileri onuň günbatar habar çeşmesine beren interwýusy howpsuzlygyna täsir ýetirmeýär diýip, hasap edýärler. Germaniýanyň häkimiýetleriniň Burbanyň işi boýunça şübhe bildirýän ýene bir meselesi onuň türmede oturyp çykanlygy baradaky resminamasynyň hakykylygyna degişli.
Häzirki wagtda Anatoliý Burba dokumentiniň hakykydygyny tassyklatmaga çalyşýar. Bu prosedura, adatça, BMG-niň bosgunlaryň işi boýunça baş komissarlyk edarasy arkaly amala aşyrylýar.


text:
Türkiýäniň pitnä garşy polisiýasy barrikada päsgelçiliklerini böwsüp, Stambulyň Taksim skwerine girdi.
Bu ýeri indi bir hepde gowrak wagt bäri hökümete garşy protestçiler eýeläpdi.
Polisiýa protestçileri meýdançadan kowup çykarmak üçin göz ýaşardyjy gaz, aljyradyjy granatlary we suw toplaryny ulandy.
Protestçileriň kiçiräk bölegi olara ot bombalary we feýerwerkler bilen gaýtargy berdi.
Bu protestler 31-nji maýda, Taksim skweriniň Gezi parkyndaky gurluşyk proektine garşy protest bildirýän demonstrantlar güýç bilen dargadylanda möwjäp galdy.
Protestçiler köplenç ýagdaýda premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogany we onuň on ýyl ozal häkimiýet başyna gelen Adalat we Galkynyş partiýasyny nyşana alýarlar.
Biraz öň Erdogan çarşenbe güni hökümete garşy protestçiler bilen duşuşjagyny aýtdy.
Protestçiler onuň dolandyryşynyň barha awtoritar häsiýete bolýandygyny aýdýarlar.


text:
Prezidentiň sessiýada münbere çykyp etjek çykyşynda owgan problemasynyň esasy orny eýelejekdigi eýýämden göze ilýär. Bu meseläniň şu günki gün dünýä syýasatynda iň kyn meseleleriň biridigine gaty gowy düşünip, Türkmenistany şol problemany çözmekde real merkezleriň biri hökmünde teklip edip, G.Berdimuhamedow ony ulanmaga ýykgyn edýär.
Türkmen tarapy Owganystan meselesinde möhüm araçy bolmaga taýýardygyny eýýäm iş ýüzünde görkezip ugrady. Hökümet Owganystana we Pakistana ilkinji tapgyr gumanitar ýardamy gurnady. Aşgabadyň teklibi ozaly bilen gürrüňsiz Birleşen Ştatlary we NATO agza ýurtlary gyzyklandyryp biler. Bu bolsa Türkmenistany Waşington we Günbataryň beýleki paýtagtlary bilen ýakynlaşdyrar diýmäge esas berýär.Has berk pozisiýa
Bu tendensiýa postsowet giňişliginde öz täsiriniň azalmagyna gaty gabanjaňlyk bilen garaýan Moskwany üýşendirip biler. Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň amerikanlar bilen eden oýny onuň ykbalynda ýaramaz rol oýnapdy.
Prezident G.Berdimuhamedow (sagda) orsýetli kärdeşi D.Medwedew bilen Türkmenbaşy şäherinde duşuşýar, 13-nji sentýabr 2009-njy ýyl.
K.Bakyýew Manasdaky amerikan bazasyny ýapmaga Moskwa söz beripdi we iki milliard dollar möçberinde kömek alypdy. Ýöne bazany ýapmakdan ýüz öwrüp, Bakyýew sözünde tapylmady. Şu ýylyň aprelinde Bişkekde gozgalaň başlananda, Kreml gozgalaňçylary goldapdy. Netijede, Bakyýew häkimiýetden taýdyryldy. Ýurduň Orsýete güýçli garaşlylygy özüni açyk görkezdi.
Şunuň bilen bagly Türkmenistany deňeşdirsek, onuň pozisiýasy şu günki gün has berk görünýär. Ol ozaly bilen Hytaý, Eýran ýaly kuwwatly strategik hyzmatdaşlar edinendigi bilen bagly.
Moskwanyň türkmen gazyna bolan monopoliýasy jaýlandy, gabra salyndy. Indi Aşgabat gaz satmakda Moskwa juda az garaşly. Ondan hem başga wakalaryň häzirki ösüşi ýakyn wagtlarda Türkmenistanyň ykdysady taýdan Orsýetsiz özüni oňarjakdygyny görkezýär.
Dogrusy, Moskwa bilen aşa dartgynlylygyň ters netijeler bermeginiň mümkindigine G.Berdimuhamedow düşünmän duran däldir. Şonuň üçin hem Orsýet bilen aradaky köprüleri otlajak, ýumurjak bolanok. Tersine, ors-türkmen gatnaşyklaryny kadaly ýagdaýda saklaýan howandaryň roluny oýnaýar. Şoňa görä Aşgabat biraz arkaýynlaşyp biler. Indi türkmen ýolbaşçylaryna Orsýeti ýeke-täk hyzmatdaş hasap etmäge zerurlyk ýok. Täze başlangyçlar
Ondan hem başga G.Berdimuhamedow ykdysady, syýasy garaşsyzlykda gazanylanlar bilen çäklenip oturman, täze proýektleri öňe sürüp,
Hindistanyň prezidenti Pratibha Patil (çepde) türkmen kärdeşi Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşýar. Nýu Deli, 25-nji maý 2010-njy ýyl.
şol gazanylanlary berkitmäge çalyşýar. Şu nukdaýnazardan pozisiýasyny pugtalandyrmaga ýene bir mysal - türkmen ýolbaşçylarynyň Merkezi Aziýa we Hazar basseýni ýurtlary üçin BMG-niň ekologik merkezini Aşgabatda açmak baradaky teklibidir.
Aşgabadyň regionda ýene bir güýçli hyzmatdaş – Hindistan bilen ýakynlaşmak pikiri hakyky häsiýete eýe bolup barýar. Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz turbasyny çekmek ideýasy ýakyn wagtlara çenli gury hyýal bolup galýardy. Onuň esasy sebäbi howpsuzlyk meselesidi. Şu gün bu ideýa ýene-de türkmen tarapynyň aladasy, tagallasy bilen hakykatdan-da amala aşmaga tarap çalt ädimler bilen hereket edýär.
Aşgabadyň uly derejede garaşsyzlygyny üpjün etmek ugrundaky tagallalary ony regionda-da, BMG-niň derejesinde dünýäde-de çözüji syýasy-ykdysady oýunçylaryň birine öwürýär. Bu bolsa ýurda köp ýyllar bäri dowam edýän daşary dünýäden üzňeligi böwsüp geçmäge ýardam eder. Ýöne haçan?Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Rus güýçleri indi Krymdaky ukrain harby desgalarynyň ählisine diýen ýaly kontrolluk edýär.
Şenbe güni rus güýçleri ýene iki bazany ele geçirdiler.
Rus goşunlary Belbek howa bazasyna atyşyk içinde zabt etmezinden öň, bronly harby tehnikalar harby desganyň içine urup girdi. Atyşyk mahalynda bir ukrain esgeri ýaradar boldy.
Sewastopolyň golaýynda ýerleşýän Nowofedoriwka bazasy hem, ýaragsyz orsýetçi protestçiler içine zor bilen girjek bolup synanyşyk edenlerinden soň boşadyldy.
Ukrain harby wekili rus goşunlarynyň Sewastopolda Ukrainanyň flagman gämisini, Slawutiçi hem ele geçirendiklerini aýtdy.
Orsýetiň Goranmak ministrligi 21-nji martdan bäri Ukrainanyň Krymda ýerleşýän ýaragly güýçleriniň desgalarynyň 147-siniň depesinde rus baýdaklarynyň galdyrylandygyny aýtdy.
Ukrainanyň harby gämileriniň 54-sinde, şol sanda Ukrainanyň ýekeje suwasty gämisi bolan «Zaporižiýada» hem Orsýetiň harby deňiz güýçleriniň baýdaklary galdyryldy.
Britaniýanyň daşary işler sekretary William Heýg Britaniýanyň we onuň ýaranlarynyň, Krymyň «elhenç» anneksiýasyndan soň, Orsýet bilen ýarag söwdasyny we harby hyzmatdaşlygy uzak wagtlyk çäklendirmek meselesine seretmelidigini aýtdy.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Wolter Steýnmeýer şenbe güni Kiýewe sapary mahalynda, gündogar Ukrainadaky rus dilli köplügi ynandyrmaklyga gönükdrilen beýanaty üçin, geçiş premýer-ministri Arseniý Ýatsenýugy öwdi.
Doneskde 5 müň çemesi orsýetçi toplanyp, referendumy we Ukrainadan bölünmegi goldaýan şygarlara gygyrdy.
Şenbe güni ÝHHG-nyň Ukraina alty aýlyk gözegçilige iberýän missiýasy babatda ylalaşmazlyk döredi.
Bu missiýa Kiýewiň daşynda dokuz ýerde ýerleşdiriler, emma olaryň mandatynda Krym aýratynlykda agzalmaýar.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi şenbe güni olaryň mandatynda täze syýasy we kanun reallyklarynyň hem öz beýanyny tapandygyny, ýagny onuň Orsýetiň bir bölegine öwrülen Kryma we Sewastopola degişli däldigini aýtdy.
Emma Germaniýanyň hökümet wekili ÝHHG «Ukrainanyň territorial bitewiligine hiç hili şübhe abandyrmandy» diýdi.


text:
Amerikan prezidenti Barak Obama ors prezidenti Wladimir Putin bilen bolan bir gepleşikde Orsýeti Siriýada "aram" gozgalaňçylary bombalamagy togtatmaga çagyrdy.
Iki lider 14-nji fewralda telefon arkaly gürleşdiler. Ondan iki gün öň bolsa dünýäniň täsirli döwletleri Siriýada duşmançylygy belli bir çäklerde togtatmak barada ylalaşdylar. Ýöne üstümizdäki hepdäniň aýagynda güýje girjek bu ylalaşyga uruşýan taraplaryň hiç biri gol çekenok.
Ak tamyň bildirmegine görä, Obamanyň Putin bilen gepleşiginde Siriýa gyssagly gumanitar kömeginiň ýetirilmeginiň, şeýle hem howa hüjümleriniň çäklendirilmeginiň zerurdygy nygtalýar.
Orseýetiň gozgalaňçy toparlara garşy gönükdirilýän bomba zarbalary Siriýa goşunyna goldaw bolýar we onuň ýurduň iň uly şäheri, konfliktden ozal möhüm söwda merkezi bolan Halap şäherini (Aleppony) eýelemek bilen, uzaga çeken uruşda iň uly ýeňiş gazanmagyna mümkinçilik döredýär.
“Duşmançylygy togtatmak”
Kremliň aýtmagyna görä, Putin bilen Obama Münhende gelnen ylalaşygy amala aşyrmak boýunça özara hyzmatdaşlygy ýygjamlaşdyrmak barada ylalyşypdylar. Ýöne Kremliň bir beýannamasynda Orsýetiň "Yslam döwleti" atly topara, şeýle hem "beýleki terroristik guramalara" garşy alyp barýan kampaniýasyny dowam etdirjekdigi açyk aýdylýar. Bu bolsa onuň Siriýanyň günbatar etraplaryndaky we günbatar döwletleri tarapyndan aram hasaplanýan toparlary-da nyşana aljakdygyny aňladýar.
Orsýet duşmançylygy "togtatmagyň" özüniň howa güjümlerine dahylly däldigini aýdýar. Ýöne Siriýada güýç deňagramlylygyny Assadyň bähbidine üýtgeden Orsýetiň howadan urýan zarbalary boldy.
Moskwanyň bellemegine görä, onuň howa zarbalarynda esasan nyşana alynýanlar "Yslam döwleti" topary we ”Al-Kaýda” bilen iletşikli Nusra fronty. Günbatar döwletleri bolsa Orsýetiň köplenç beýleki gozgalaňçy toparlar, şol sanda özleriniň goldaýan toparlaryny-da nyşana alýandygyny aýdýarlar.
Hyzmatdaşlyk
12-nji fewralda Germaniýanyň Münhen şäherinde gelnen ylalaşyga günbatar syýasatçylary şübheli garaýarlar.
Mysal üçin, amerikan senatory Jon MkKain özüniň bu ylalaşyga böwsüş diýip garamaýandygyny aýtdy. Ol: "Bu ylalaşygyň näme zatlara ýol berýändigini aýdyň bileliň. Ol Orsýete ýene bir hepdeläp Halap şäherine (Aleppo) hüjümi dowam etdirmäge ýol berýär" diýdi.
"Jenap Putiniň gyzyklanýany biziň bilen hyzmatdaşlyk däl. Ol Assadyň režimini goldmak isleýär" diýip, MkKain belleýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen Siriýany goldaýan halkara toparyna degişli beýleki ýurtlardan bolan diplomatlar agzalýan ylalaşyga 12-nji fewralda Münheniň howpsuzlyk maslahatynda geldiler.
Bu maslahatyň ahyrky güni çykyş eden MkKain: "Men bu ylalaşyga potensial böwsüş diýip garaýan käbir dostlarymyň pikirine goşulmagy arzuw edýärin, ýöne bu garaýşa goşulamok" diýdi.
Ylalaşyk
Bu ylalaşyk "Orsýete Halaba (Aleppo) edýän hüjümini ýene bir hepde dowam etdirmäge ýol berýär. Ol oppozision toparlardan bolsa söweşi bes etmegi talap edýär, Orsýete terroristleri bombalamaga rugsat edýär. Orsýet hemmelere, parahat ilata-da terrorist diýýär" diýip, MkKain belleýär.
MkKain: "Ylalaşygy Orsýet ýa Assadyň režimi bozsa, näme netijeleri bolar? Men bu barada hiç bir zat göremok" diýdi.
Orsýet Ukrainada-da öz harby maksatlaryny amala aşyrmak üçin gepleşiklerden we atyşyklaryň bes edilmeginden peýdalandy. Moskwa bu ýerde separatistleri goldady, bu uruşda 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 9 müňden köpräk adam öldi. Orsýet şol ýyl Krym ýarymadasyny zor bilen özüne birikdirdi diýip, MkKain nygtaýar.
"Biz bu kinony ozal Ukrainada gördük. Bu harby agressiýanyň hyzmatyndaky diplomatiýa. Bu iş ýol hem alýar. Sebäbi biz oňa ýol berýäris" diýip, MkKain öz pikirini mälim edýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama “Talyban” hereketiniň owgan hökümeti bilen “ýakyn geljekde” ýaraşyk gepleşiklerine başlajaga meňzemeýändigini aýtdy.
Obama “Gysga möhletde biz ‘Talyban’ [öňki] gazaplylygy, ýolugry bomba ýarmalaryny, günäsiz adamlary öldürmegini we eýýäm 15-20 ýyl bäri alyp barýan şuňa meňzeş çärelerini dowam etdirer diýip çaklaýarys” diýdi.
Barak Obama bu barada 26-njy maýda Ýaponiýada geçýän G-7 sammitiniň çäginde çykyş etdi. “Talyban” hem munuň öňüsyrasynda molla Haibatullah Ahundzadany özüniň täze baştutany diýip yglan etdi.
“Mende ‘Talybanyň’ başyna demokratik bir lider geçer diýen çaklama ýokdy. Bu gurama Owganystanda öz maksatlaryna ýetmek üçin gazaplylygy baş gural hökmünde ulanýar. Owganystanda demokratik ýol bilen saýlanan hökümet bar we biz ony goldaýarys. Biz bu ýurtda konstitusion we demokratik prosesleriň saklanyp galmagyny isleýäris. Biz ‘Al-Kaýda’, indi bolsa ‘Yslam döwleti’ ýaly toparlaryň [bu ýurtda] ornaşyp, soňra-da olaryň ABŞ-a hüjüm etmeginiň öňüni almak üçin, terrora garşy göreşiň platformalaryny saklap galmagy başardyk”.
Obama sözüni dowam etdirip, şeýle diýdi: “Talyban” belli bir pursatda ýurdy agdaryp bilmejekdigine göz ýetirip, owgan resmileri bilen gepleşige başlamagyň zerurdygyna göz ýetirer. Men munuň amala aşjakdygyna garaşmasam-da, muňa umyt baglaýaryn. Meniň pikirimçe, eger-de bu bolaýsa, onda ABŞ we dünýä jemgyýetçiligi muny goldar. Emma men bu ýakyn geljekde bolar öýdemok”.
Ýeri gelende ýatlatsak, “Talybanyň” ozalky lideri molla Ahtar Mansur geçen hepde ABŞ-nyň Pakistanda amala aşyran howa zarbasynyň netijesinde öldi.
Mansur “Talybanyň” lideri diýlip 2015-nji ýylyň iýulynda, ýagny owgan hökümeti “Talybanyň” ruhy lideri molla Mohammad Omaryň Pakistanyň port şäheri Karaçide iki ýyl şondan ozal ölendigini tassyklanyndan soň jar edildi.
Emma “Talybanyň” komandirleriniň käbiriniň ony ykrar etmekden boýun gaçyrmagy netijesinde, toparyň içinde ýolbaşçylyk oňşuksyzlygy başlandy.
“Talyban” Owganystanda berk yslam kanunlarynyň ornaşdyrylmagy esasynda häkimiýet başyna gelip, onuň häkimligi tä 2011-nji ýylyň sentýabrynda ABŞ-a hüjüm edilip, soňra-da Amerikanyň baştutanlygynda bu ýurda halkara harby güýçler salnyp, häkimiýetden agdarylýança dowam etdi.


text:
Yragyň premýer-ministri Nuri El Maliki, 95 adamynyň ölümine sebäp bolan hüjümden soňra howpsuzlyk çäreleriň gaýtadan gözden geçirilmegine buýruk berdi.
Düýnki Bagdatdaky partlamalarda 400-den gowrak adam-da ýaralandy. Bombalar Yragyň Daşary we Maliýe ministrlikleriniň golaýynda partladyldy.
Henize çenli hiç kim bu hüjümi boýun almady. Ýöne bu terrorçylykly wakada dahyly barlykda Maliki Al-Kaidany we ölüm bilen jezalandyrlan Saddam Huseýine wepaly güýçleri aýyplady.
«Polisýa we ýaragly güýçler ýokary taýýarlyk derjesinde bolmaly» diýip, Maliki ýörite nygtady.
Dünki hüjümi BMG-nyň Howpsuzlyk geňeşi hem ýazgardy.


text:
ABŞ Demirgazyk Koreýanyň halkara maliýe sistemasyndaky hasaplaryna ýakynlaşmak boýunça täze ädimleri ätdi. Emma bu soňky tagallalaryň Phenýanyň ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça ozalky hereketlerinden näderejede üstünlikli boljagy nämälim galýar.
ABŞ-nyň Maliýe departamenti 1-nji iýunda Demirgazyk Koreýany “pul ýuwmak aladalarynda” öňde barýan ýurt diýip atlandyrdy. ABŞ-nyň banklaryna Phenýanyň režimi bilen iş salyşmagy gadagan edýän bu hereketiň Demirgazyk Koreýanyň halkara üzňeligini hasam güýçlendirmegine garaşylýar.
ABŞ-nyň bu ädimleri Demirgazyk Koreýanyň 2016-njy ýylyň başyndan bäri amala aşyran ýadro synaglarynyň yzýanyna gabat geldi.
ABŞ-nyň we Günorta Koreýanyň harbylary Demirgazyk Koreýanyň soňky ballistik raketa synaglaryny 31-nji maýda amala aşyrandygyny aýdýarlar.


text:
10 ýaşyndaky Raşid Al-Hajjawi Ýuwentus bilen ylalaşdy
Bu sezonyň başynda wajyp transferleri durmuşa geçiren Italiýanyň çempiony Ýuwentus (Juventus), bu gezegem 10 ýaşly Palestin asylly Norwegiýaly Raşid Al-Hajjawi bilen ylalaşmaga taýynlanýar.
Italiýanyň pressasynda çykan habarlarda, internetdäki wideolary bilen meşhur bolan 10 ýaşly Raşid Turine geldi we düzümiň 10 ýaşdan kiçi gruppasynda oýnamak üçin Italiýan kluby bilen ylalaşdy.
"Palestinaly Messi" diýlip, tanalýan Raşidiň, öň Liwerpul we Real Madrid türgenleşiklerine hem gatnaşanlygy aýdylýar.


text:
Siriýanyň Hama welaýatynda çörek satylýan dükana edilen howa zarbasynda onlarça adam öldi.
Geçen hepde gozgalaňçylar tarapyndan ele geçirilen Halfaýa şäheriniň ýaşaýjylarynyň aýtmagyna görä, ýekşenbe güni adamlar çörek almaga nobata duran mahaly amala aşyrylan hüjümde, azyndan 90 adam ölüpdir.
Şol bir wagtda aktiwistleriň berýän maglumatyna laýyklykda, ýekşenbe güni Siriýadaky gazaplylyk sebäpli, azyndan 180 adam ölüpdir.
Siriýa boýunça halkara wekil Lakhdar Brahimi gepleşikleri geçirmek üçin duşenbe güni Damaska barýar. Onuň prezident Başar al-Assad bilen hem duşuşjakdygy aýdylýar.


text:
Saud Arabystanynda yslamyň bir mukaddes mekanynyň golaýynda bolan partlamada dört sany howpsuzlyk işgäri öldi. Ýurduň ýene iki şäherinde biri bir şaýy metjidiniň, beýlekisi hem Amerikanyň konsulhanasynyň golaýynda iki hüjüm amala aşyryldy. Bularyň koordinirlenen hüjümler bolmagy mümkin diýlip gorky edilýär.
Içeri işler ministrligi 4-nji iýulda Medine şäherindäki metjidiň daşynda bolan partlamada ýene bäş adamynyň ýaralanandygyny aýtdy. Muhammet pygamberiň mazarynyň gapladynda ýerleşýän bu metjide ýylda haj saparynda tutuş dünýäden millionlarça adam zyýarata barýar.
Ministrligiň aýtmagyna görä, hüjümçi howpsuzlyk işgärleri şübheleneninden soň bombany awtoulag goýulýan ýerde ýerleşdiripdir. Partlamada ençeme awtoulag ot alyp, müňlerçe zyýaratçy metjidiň töweregindäki köçelere ýygnandylar.
Hüjümleriň hiç biriniň jogapkärçiligini entek öz üstüne alan ýok.
Bolan partlamalar musulmanlaryň mukaddes oraza baýramyna gabat geldi. Öten hepde hem Türkiýede, Bangladeşde we Yrakda bolan bambaly hüjümleri "Yslam döwleti" atly toparyň amala aşyrandygy aýdylýar.
Hüjümleriň hemmesi musulmanlaryň Eid al-Fitr baýramyna gabatlap amala aşyrylana meňzeýär.
Saudy telekanaly partlamadan sanlyjy sagat soňra müňlerçe adamynyň metjitde gorky-ürküsiz namaz okap oturanyny görkezdi.
Ýurduň gündogarynda ilatynyň aglabasy şaýylardan durýan Katif şäherinde hem bir şaýy metjidiniň golýanynda bir ýa iki partlama boldy.
Howpsuzlyk güýçleriniň metbugat wekili bu barada köp maglumat barmän, bombany partladanyň we ýene iki adamynyň şahsyýetleriniň anyklanandygyny aýtdy. Bölek-bölek bolan jeset janyndan geçen bombaçynyň jesedi bolmaly.
Katifde bolan parlamadan soňraky ýagdaýy görkezýändigi aýdylýan sosial ulgamda ýaýran wideoda gaharly märeke we ýerde gana bulaşyp ýatan bir jeset görünýär.
Ondan birnäçe sagat öň hem Saud Arabystanynyň ikinji şäheri bolan Jeddede Birleşen Ştatlaryň konsulhanasynyň golaýynda bolan partlamada janyndan geçen hüjümçi öldürilip, iki adam ýaralandy.
Howpsuzlyk işgärlerinň biri hüjümçiniň bombany partlatmazdan öň konsulhananyňyň we bir metjidiň golaýynda awutoulagyny goýandygyny aýdýar.
Häkimiýetler hüjümçiniň kimdigini anykladylar. Ol aýaly we maşgalasy iblen şol şäherde ýaşan 34 ýaşy pakistanly sürüji Abdullah Kalzar Han.
Bir amerikan resmisiniň bildirmegine görä, Jeddede bolan partlamada Birleşen Ştatlaryň raýatlaryna ýa konsulhananyň işgärlerine ýeten zyýan ýok.
Içeri işler ministrliginiň sözçüsi General Mansour al-Turkiniň "Al-Ehbaria" telekanalyna aýtmagyna görä, partlama Amerikan konsulhanasyndan metjide has ýakyn ýerde bolupdyr.
Hüjümleriň hiç biriniň jogapkärçiligini entek öz üstüne alan bolmasa-da, içeri işler ministrligi "ýoldan azaşan elementler" diýip, "Yslam döwleti" atly jeňçi topara güman edilýändigini bildirdi.
"Yslam döwleti" 2014-nji ýylyň ortalarynda Saud Arabystanynda bombaly we ýaragly hüjümleri amala aşyrdy. Bu hüjümlerde nyşana alnanlar köplenç ýurduň şaýy azlygy we howpsuzlyk gulluklary bolupdy.
Öten ýyl Katfde şaýy metjidiniň töwereklerinde janyndan geçen hüjümçileriň partladan bombalary netijesende onlarça adam ölensoň polis işgärleri bilen ýerli meýletinçiler metjidi goramak üçin howpsuz çärelerini güýçlendirdiler. Öten ýyl başga bir metjitde bolan parlamada hem 15 adam öldi.


text:
Şenbe güni giçlik Kanadanyň Toronto şäherindäki söwda merkezinde bir ýaragly adamyň atan okundan azyndan bir adam ölüp, alty adam ýaralandy.
Bu waka Toronto şäherindäki iň uly söwda merkezleriniň biri bolan “Eaton Center” atly söwda merkezinde ýüze çykdy.
Torontonyň polisiýa edarasynyň resmi wekili Wiktor Kwong bu ýaragly hüjümi amala aşyran adamyň gizlenmegi başarandygyny we ony ele salmak boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny mälim etdi.
Onuň aýtmagyna görä, ýaralanan alty adamdan ikisi agyr ýagdaýda. Bu hüjümiň sebäpleri barada häzirlikçe anyk bir garaýyş öňe sürülmeýär.


text:
Waşingtonda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahunyň gepleşikleri tamamlandy. Duşuşyk bir ýarym sagat dowam etdi.
Däp boýunça gepleşiklerden soň iki syýasatçy bilelikde surata düşmek hem soraglara jogap bermek üçin žurnalistleriň garaşýan ýerine çykmalydy. Emma olar çykmady.
Synçylaryň pikiriçe, munuň özi palestin territoriýasynda Ysraýylyň ýaşaýyş jaý gurmak plany bilen bagly arada dörän oňşuksyzlygyň alamaty.
Iki hepde mundan öň Ysraýyl Gündogar Iýerusalimde bir ýarym müň gowrak kwartira gurmak planyny yglan etdi. Şol plan öz gezeginde amerikan administrasiýasy tarapyndan tankytlaryň ýagdyrylmagyna getirdi.
Palestinalylar öz gezeginde gatnaşyklary parahatçylykly kadalaşdyrmak barada Ysraýyl bilen göni gepleşiklerden ýüz öwrüpdi.
Palestinalylar Gündogar Iýerusalimiň geljekki döwletiniň paýtagty bolmagyna umyt baglaýar. Emma Ysraýyl tutuş Iýerusalimi Ysraýylyň paýtagty hasap edýär.


text:
Nanotehnologiýa
Nanometr– metriň milliardynjy bölegidir.
Tehnologiýa (grekçe technё - sungat, ussatlyk we başarnyk) – önüm öndürmek prosesinde çig maly, materialy we ýarym fabrikatlaryň durkuny üýtgetmek ýaly gaýtadan işlemek usulynyň jemidir. Onuň wezipesi ylym ýaly - has netijeli we ykdysady önümçilik prosesinde amaly taýdan ulanmak we kesgitlemek maksady bilen fiziki, himiki, mehaniki we beýleki kanuna laýyklygy ýüze çykarmakdan ybarat bolup durýar.
Gaty jisim – bu gaty haldaky närseler däl-de, eýsem, tertipli gurluşy bar bolan jisime aýdylýar. Kristal gözenegiň ýa-da himiki molekulalaryň gurluşynyň nämedigi barada köp adamlar okan bolsa gerek. Atomlaryň özara ýerleşişi we otnositel mukdary diňe hiline dälde, eýsem, netijede alnan jisimiň özüne hem baglydyr. Uglerodyň şol bir atomlary bir gurluşda grafit, - beýlekisi bolsa, almaz emele getirýändigini köpler bilýändir. Uglerodyň ähli bar bolan üç atomy, kislorodyň we wodorodyň uly bolmadyk goşundysy bilen bakteriýa, wirus we biziň özümiz ýaly ähli organiki jisimleri düzýärler.
Şeýlelikde, bu atomlaryň çen bilen laýyk metriň milliarddan bir paýy bolan ölçegi bar. Alymlar jisimiň fiziki we himiki düzümini juda tiz kesgitlemegi öwrendiler. Atomlaryň özara ýerleşişini öwrenmek has çylşyrymly boldy. Dürli-dürli tehnologik proseslerde we tebigy şertlerde dürli häsiýetlerdäki jisimler emele gelipdir. Bu wezipeler dürli fiziki usullar arkaly geçen asyryň ahyrlaryna çenli çözüldi. Häzir biz dürli-dürli tehnologiýalar arkaly jisimiň häsiýetine bagly goşmaça atomlaryň näme üçin gurluşa düşýändigini anyklap bilýäris. Ýöne kristalyň garyndysynda olaryň bölünişi bulam – bujardyr.
Nanotehnologiýa, dürli gurluşlaryň jikme-jikligindäki ýaly, kristallaryň aýry atomlarynyň zerur alamatlaryna gözegçilik etmegiň fiziki usullaryny göz astyna almaga mümkinçilikleri berýär. Ýagny metriň milliarddan bir paýyna barabar ölçegdäki aýry atomy görmeli we ýerleşdirmeli. Nanotehnologiýa ady hem şol ýerden gelip çykýar.


text:
Mary şäheriniň wokzalynyň ýapylanyna eýýam üç aýdan gowrak wagt boldy. Ol ýerde häzir remont-bejeriş işleri dowam edýär. Häzirki wagtda wokzalyň daşy kerpiç böleklerinden we alnyp gidilmek üçin üýşürilip goýlan gurluşyk hapalaryndan doly. Bu ýeriniň girelgesinde gurluşykçylardan başgalara girmegiň gadagandygyny gökezýän ak-gyzyl reňkdäki howpsuzlyk lentalary hem çekilipdir.
Wokzalyň remont işleri üçin ýapylmagy ilata hem belli bir derejede öz täsirini ýetirdi. Hususan-da tomus aýlary, adatça ýolagçylaryň köpelýän wagty wokzalyň duýdansyz ýapylmagy bir topar oňaýsyzlyk döretdi.
Adamlar şol wagtlar öz münjek otlusyna wokzalyň perronundaky oturguçlarda oturup garaşmaly bolýardylar. Gije sagat 22:00-den soňra – otlularyň ýygy gelýän wagtlary – bolsa adamlaryň üýşýän wagty, daşarda oturgyçlar azlyk edýärdi. Adamlar öz münjek otlusy gelýänçä betonuň üstünde oturyp ýa bolmasa aşagyna bir zatlar ýazyp, ýatyp garaşýardylar.
Adamlar esasy kynçylygyň wokzaldaky bilet satuwynyň has hem kynlaşmagy bilen baglydygyny aýdýarlar. Gurluşugy gidýän wokzalyň gapdalyndan, kiçi äpişgeden açylan, daş-töweregi ösüp duran baglar bilen gurşalan ýerdäki bilet satylýan kassalaryň öňünde adamlaryň uly dyknyşygy emele gelýärdi.
Bu kyn ýagdaýlardan soň, ýerli administrasiýa häzir bilet kassalaryny we garaşylýan otaglary wokzalyň gapdalynda ýerleşýän Mary awtoterminalynyň binasyna geçirdi. Ol ýeriniň içi giň hem bolsa, häzirki wagtda bilet nobatlarynda emele gelýän dykynlar öňküligine galýar.
Wokzalyň remont işlerinde işleýän işgärleriň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, häzirki wagtda olar abatlaýyş işleri bilen bir hatarda, käbir düýpli abatlaýyş işlerini hem geçirýärler.
Ýerli administrasiýadan wokzalyň remont işleriniň ýene-de näçe wagt dowam etjekdigi, ýagny ýolagçylaryň kösençlikleriniň haçan soňlanjagy barada hiç hili maglumat almak başartmady.


text:
Häzirki wagtda Türkmenistanyň sebitlerinde zähmet we ilatyň iş bilen üpjünçiligi edaralarynyň hereket edýändigi resmi mediada habar berilýär. Bu edaralaryň esasy wezipeleriniň iş gözleýänleri hasaba almakdan, iş berijileriň işçi güýjüne bolan isleglerini öwrenmekden, iş gözleýänleriň işe ýerleşmegine ýardam bermekden we zähmet bazaryndaky meseleleri kadalaşdyrmakdan ybaratdygy bellenilýär.
Şol bir wagtda, käbir türkmenistanlylar ýurtda işsizligiň ýokary derejede duýulýandygyny aýdyp, işe ýerleşmek üçin resmilere degişli möçberdäki parany bermeli bolýandygyny nygtaýarlar.
Bu barada Mary şäherinden 50 ýaşly Sülgün Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Azerbaýjanyň “Halk Fronty” oppozision partiýasynyň aktiwisti ýedi günlük türme tussaglygyna höküm edildi.
Bakunyň sudy 14-nji ýanwarda Turan Ibrahimi köpçüligiň arasynda hapa sözleri ulanmakda, polisiýa garşylyk görkezmekde we jemgyýetçilik tertip-düzgüni bozmakda günäli tapdy.
Turan Ibrahim 13-nji ýanwarda öz öýüniň golaýynda saklanypdy.
Ibrahimiň garyndaşlary onuň polisiýa bilen hiç hili konfliktiniň bolmandygyny aýtdylar we tussaglygyna ýakynda Facebookda Azerbaýjanyň häkimiýetlerini ýazgaryp çap eden maglumaty bilen bagly bolmagyny çak etdiler.
Ibrahimiň tussaglygy Azerbaýjanyň birnäçe etrabynda dörän protestleriň yzýanyna gabat geldi. Protestçiler nebite baý ýurtdaky işsizlige, bahalaryň gymmatlamagyna webeýleki ykdysady kynçylyklara nägilelik bildirdiler.


text:
Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň aýagyndan başlap Türkmenistanyň welaýatlaryndan Aşgabada öz ulaglarynda gelmekçi bolýan, paýtagtda kireýine jaý tutup, onda ýaşap işlemekçi bolýan raýatlara garşy her dürli çäklendirmeler girizilip başlandy.
Bu mesele Azatlyk Radiosynyň ”Azathabar.com” websaýtynda we sosial ulgamlardaky sahypalarynda uly gyzyklanma we jedelli çekişmeleri döretdi.
Häzirki girizilen çäklendirmeleriň netijeleri barada soralanda, “Aron” lakamly okyjymyz häzir Türkmenistandaky bolýan ýagdaýlary Sowet Soýuzynyň soňky ýyllary bilen deňeşdirip, şeýle pikiri orta atypdyr: “SSSR-iň dargamagynyň iň esasy sebäbi her respublikanyň halkynyň Moskwa biziň hakymyzy iýýär, bizi kemsidýär diýlen subýektiw pikiri boldy. Soňky 10-20 ýylda Mokwa aýratyn gowy şertde ýaşady, şol wagtam edil şu wagtky ýaly “It üýrer, kerwen geçer” diýip, näme etsemem halk çydar etjek zady ýok diýip, hasap edildi... Şu günki gün biziň telewideniýämizem welaýatlylary hemmet zat gül ýaly diýip ynandyrjak bolýar. Ýöne halk kör däl, ol öz gözi bilen görýär”.
“Natan” lakamly okyjymyz bolsa häzirki bolýan ýagdaýlaryň düýbüniň etnek ozalky prezident S.Nyýazow döwründe tutulyp gidilendigini öňe sürýär: “Biziň döwlet gimnimizde öň “türkmenbaşyň guran beýik döwleti...” diýen söz bardy. Indi şol söz “halkyň guran beýik döwleti” diýen söz bilen çalşyldy. Hakykatda birinjisi dogrudy, şu hilli döwlet, hökümet diňe Nyýazow ýaly özüm bildim, diňe men ýaşasam bolýar diýýän adamlara gerek. Sebäbi munuň ýaly döwleti, hökümeti halk döretmez... Türkmenbaşyň guran döwletinde bolsa köplenç kim adalatly däl-de, kim ýalançy; kim medeniýetli däl-de, kim kezzap bolsa, şoňa döwlet sylaglary, döwletiň weizipeleri berilýär”.
Başga bir tarapdan, Azatlyk Radiosynyň welaýatlylaryň paýtagtda ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryny beýan etmegine garşy çykyş edenler hem bar. Özüni Çary diýip atlandyran şeýle ýazýar: “Hormatly Azatlyk Radiosy, siz näme üçin ters agitasiýa geçirýärsiňiz?! Ulag meselesinde Aşgabatda ulag sürüp bilmän ýol hadysasyny döredýän ildeşlerimizi göreňzok. Obasynda traktor sürüp ýöreniň, gelip paýtagtda ulag sürüp bilmejegini hemmämiz bilýäris. Işe gelýän raýatlar barasynda bolsa dogry düzgün girizdiler, çünki raýatlyaryň nirede ýaşaýandygyny hasaba almaly, jenaýat edilmeleriň öňüni almaly. Bolýa, gelsinler, işlesinler, ýaşasynlar, ýöne ýaşaýan ýerinde hasaba dursun”.
Elbetde, Çarynyň pikirine, onuň öz ýazgysynda getiren delillerine garşy çykan okyjylar hem bar. “Hakykat” lakamly bu meselede öz pikirini şeýle beýan edýär: “Aşgabada keýpine gelenok hiç kim. El ýaly çörek üçin gelýär, maşgalasyny eklejek bolup gelýär”.
“Bars” ady bilen teswir galdyran beýleki bir okyjymyz bolsa, Türkmenistandaky häzirki bolýan ýagdaýlary özüniň daşary ýurtdaky tejribeleri bilen deňeşdiripdir: “Men ýedi ýyl daşary ýurtda ýaşadym. Muň ýaly şäheri, muň ýaly döwleti hiç görmedim. Muň ýaly hiç bir döwletde kösençlik görmedim. 200 dollara kireýine tutýan öýüm bäriň [Türkmenistanyň] elitkalaryndan müň esse gowudy”.
Ýeri gelende bellesek, okyjylarymyzdan gelen köpsanly teswirlerde gadagançylyklaryň näme sebäpden girizilýändigi baradaky nägile sorag-sowallar has köp göze ilýär. Galyberse-de, okyjylarymyz Aşgabadyň hem Türkmenistanyň islendik beýleki künjegi ýaly ýurduň bir bölegidigine ünsi çekip, häzirki girizilýän gadagançylyklar sebäpli ýurduň raýaty hökmünde özleriniň kemsidilýändikleirni hem aýdypdyrlar.
Azatlyk Radiosynyň türkmen resmilerinden bu gadagançylyklar bilen bagly kommentariý almak synanyşyklary häzire çenli netije bermedi.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, ýokarky teswirleriň ählisi okyjylaryň öz şahsy pikir-garaýyşlary we olar Azatlyk Radiosynyň resmi pozisiýasyny aňlatmaýar.


text:
BMG-nyň Azyk we oba hojalygy edarasynyň 7-nji martda ýaýradan maglumatyna görä, geçen iki aýda dünýäde azyk önümleri iki gezek gymmatlapdyr.
Düýbi Rimde ýerleşýän bu edaranyň maglumatynda bu ýagdaýa esasan hem azyk önümlerini eksport edýän ýurtlarda howanyň ýaramazlaşmagynyň, şeýle hem beýleki faktorlaryň sebäp bolandygy aýdylýar.
Guramanyň mglumatlaryna görä, alty aýlap durnukly ýagdaýda saklanandan soň, azyk önümleriniň bahalary ýanwar aýynda 2%, fewral aýynda bolsa 1% ýokarlanypdyr.
Şol bir wagtyň özünde, BMG 2012-nji ýylda dünýäde 690 million tonna däne hasylynyň öndüriljekdigini habar berýär. Bu görkezjiji geçen ýylky rekorddan çalaja pes.


text:
27-nji iýunda ÝB bilen Ukraina, Gürjüstan we Moldowanyň arasynda örän ähmiýetli syýasy hem-de söwda ylalaşyklaryna gol çekildi. Agzalýan döwletler üçin bu ylalaşyk nämäni aňladýar we Orsýet bu ýagdaýa nähili reaksiýa görkezer?
Ukraina, Gürjüstan we Moldowa 27-nji iýunda Brýusselde örän ähmiýetli ylalaşyga gol çekmek bilen ÝB-e has ýakynlaşarlar. Bu ylalaşykda üns berilmeli käbir meseleler barada giňişleýin gürrüň edeliň.
Ukraina, Gürjüstan we Moldowa Brýussel bilen haýsy meseleler boýunça ylalaşyga gol çekdiler?
Ukraina ÝB bilen ykdysady gatnaşyklarynyň gerimini giňeltmek üçin “Çuňlaşdyrylan we Giň gerimli erkin söwda zolagy” ylalaşygyna gol çekdi. 21-nji martda Ukraina Assosiasiýa ylalaşygyna gol çekip, ÝB bilen syýasy gatnaşyklaryň ümzügini ilerledipdi.
Moldowa bilen Gürjüstan hem Assosiasiýa ylalaşygyna hem-de “Çuňlaşdyrylan we Giň gerimli erkin söwda zolagy” ylalaşyklaryna gol çekdiler.
Orsýet Ukrainadaky ýagdaýlara goşulansoň, bu döwletleriň ÝB bilen gatnaşyklary haýallapdy. Şonuň üçin 27-nji iýunda ylalaşyga gol çekilmeli diýlen karara gelindi. Aslynda agzalýan döwletleriň üçüsi hem ÝB-niň “Gündogardaky goňşular bilen partnýorçylyk” programmasyna girýän döwletlerdir.
Brýussel entek noýabr aýynda Wilnýusda geçirilen ýygnakda Kiýew bilen söwda we syýasy ugurlar boýunça ylalaşyklara gol çekmegi meýilleşdiripdi. Ýöne bu plan Orsýetiň basyşynyň täsirinden halas bolup bilmedik ozalky ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç sebäpli yza çekilipdi.
Bu “yza çekişlik” soňlugy bilen Ýewromaýdan protestleriniň ýüze çykmagyna we Ýanukowiçiň režiminiň ýykylmagyna getiripdi. Orsýet Krymy anneksiýa edensoň ÝB mart aýynda Kiýew bilen syýasy gatnaşyklary giňeltmek ugrunda Assosiasiýa ylalaşygyna gol çekdi.
Brýussel Kişinew we Tbilisi bilen hem syýasy we söwda gatnaşyklaryny giňeltmek üçin ýylyň aýagyna çenli käbir ylalaşyklara gol çekişmegi meýilleşdiripdi. Wilnýusda geçirilen ýygnakda şu meseleler hem ara alnyp maslahatlaşylypdy. Ýöne gol çekişlik prosesi Ukrainada dörän krizis sebäpli uzaga çekdi we taraplaryň hemmesi Moskwa prosese päsgel berer diýip çekinipdi.
Brýusselde ýerleşýän “Ýewropa syýasaty” institutynyň bilermeni Amanda Pol ylalaşyk barada şeýle diýýär: “Ýagdaýlar Orsýet Moldowa bilen Gürjüstana basyş eder diýen ikirjiňlenme sebäpli has çalt özgerdi. Olar Wilnýusdaky şol öňki senariniň täzeden gaýtalanmagyny we orslaryň bulagaýlyk çykaryp, özlerine basyş etmegini islemediler”.
Ukraina, Gürjüstan we Moldowa bu ylalaşykdan näme peýda görerler?
Agzalýan döwletler gysga wagtyň içinde ykdysady bähbitlere eýe bolarlar. Sebäbi ylalaşyga gol çekilmegi bilen bu döwletleriň üçüsi hem ÝB bazaryndaky 500 million müşderini gazandylar.
ÝB ilkinji etapda bu üç döwletden Ýewropa eksport edilýän harytlara degişli bolan gümrük salgydynyň möçberini azaldar. ÝB-niň gümrük salgydyny ilkibaşda aýyrmagy diýmek, ýola goýlan gatnaşyklaryň ilkinji ýyllarynda taraplara peýda getirer.
Muňa garamazdan, agzalýan üç döwlet Ýewropadan import edilýän harytlara degişli bolan gümrük salgydyny birbada aýryp bilmez. Şeýlelikde ÝB öz bazarlaryny ukrain harytlaryna ýedi ýylyň içinde açar. Kiýew bolsa üstümizdäki on ýylyň dowamynda öz bazarlaryny Ýewropa harytlaryna açar, 15 ýylyň dowamynda bolsa awtoulag sektoryna öz gapylaryny giňden açar.
Gümrük salgydynyň möçberiniň azaldylmagy bilen Brýussel bu üç döwletiň harytlarynyň Ýewropa bazaryna girmegini çaltlandyrar we harytlaryň hiliniň ÝB standartlaryna gabat getirilmegine ýardam berer.
Kiýewdäki “Nemes maslahat beriş toparynyň” başlygy Rikorda Guççi bu barada şeýle diýýär: “Hil barada gürrüň edenimizde, elbetde, azyk harytlarynyň hili ýokary bolmaly. Sebäbi adamlar azyk haryt satyn alanlarynda, onuň hilinden arkaýyn bolaslary gelýär. Hut şonuň üçinem ÝB-de azyk harytlarynyň howpsuzlygyna gaty uly üns berilýär. Ukrainadan Ýewropa Bileleşigine azyk harytlaryny eksport etmäge höwes bildirýän islendik ukrain kompaniýasy öz öndürýän harytlaryny Ýewropa standartlaryna gabat getirmeli bolar. Şonda olar öz harytlaryny Germaniýada, Beýik Britaniýada we Fransiýada satyp bilerler”.
Ykdysady bähbitler bilen bir hatarda bu agzalýan üç döwletiň haçanam bolsa bir gün ÝB-e agza bolmak hukugyna eýe bolmak mümkinçiligi artýar.
Ýewropa Geňeşiniň Daşary gatnaşyklar boýunça Sofiýadaky edarasynyň müdiri Dmitar Beçew soňky 15 ýylyň dowamynda ÝB-e goşulan Gündogar we Merkezi Ýewropadaky döwletler Bileleşigimiz bilen başlangyç gatnaşyklary ýola goýdular diýýär.
“Ýagdaý şeýle bolsa-da, Brýussel gelejekde nämeleriň boljakdygy barada hiç zady öňünden wada bermeýär. ÝB hemişe-de belli bir derejede näbelliligi başdan geçirýär. Bu ýagdaý “Ýewropadaky goňşular bilen gatnaşyk syýasaty” ýola goýlany bäri şeýle bolup galýar” diýip, ol öz sözleriniň üstüni ýetirýär.
Bu ylalaşyk agzalýan ýurtlaryň Orsýet bilen söwda gatnaşyklaryny çäklendirermi?
Moskwa bu üç döwleti öz ýolbaşçylygyndaky “Gümrük bileleşigine” agza etmek üçin basyş edipdi. Orsýet Gümrük bileleşigini ÝB-e alternatiw erkin-söwda zolagy hökmünde kabul edýär.
Moskwa [Ýewropa Bileleşigi bilen ykdysady ylalaşyga gol çekmek isleýän ýurtlara] syýasy basyşy güýçlendirmek üçin: “Eger-de bu üç döwlet ÝB bilen erkin söwda ylalaşyklaryna gol çekse, onda olar Orsýet bilen erkin söwda gatnaşyklaryny dowam etdirip bilmezler, sebäbi bu [biziň ykdysady bähbitlerimize] dogry gelmeýär” diýip, yzygiderli çykyş edipdi.
Ýöne synçylaryň aýtmaklaryna görä, Moskwa çynlakaý söwda çäklendirmelerini girizmäge derek diňe sözde basyş edip biler.
Pol bu barada şeýle diýýär: “Orsýet bilen erkin söwda gatnaşyklaryny dowam edip, şol bir wagtyň özünde ÝB bilen hem erkin söwda gatnaşyklaryny ýola goýup bolýar. Ýöne, eger-de Moskwa diňe döwletleriň Gümrük bileleşigine girmeklerini sorap, olaryň Moskwa bilen garaşsyz erkin söwda gatnaşyklaryna ýol bermese, onda bu ýagdaý mümkin däl. Ýöne bu ýagdaýa ÝB däl, orslar günäkär bolar”.
Agzalýan üç döwlet Brýussel bilenem Moskwa bilenem erkin söwda gatnaşyklaryny ýola goýup bilerler. Sebäbi Orsýetiň özi hem Bütindünýä Söwda Guramasynyň agzasy.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan soň Russiýa hem edil Türkiýe ýaly türkmen migrantlarynyň ýykgyn edýän esasy ýurtlarynyň birine öwrüldi. Netijede, häzir Russiýa türkmenistanly migrantlaryň agdyklyk edýän ýurtlarynyň biri bolup durýar.
Ýogsa-da soňky wagtlarda Russiýa garşy girizilen halkara ykdysady sanksiýalar ol ýurtdaky türkmen migrantlarynyň durmuş we iş şertlerine nähili täsir edýär?
Türkmen migrantlary Russiýada ykdysady durnuksyzlyklaryň dowam edýändigi aýdylýan döwürde nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler? Russiýadaky türkmen migrantlarynyň geljekdäki planlary näme?
"Dünýä türkmenleri" gepleşigimiziň nobatdaky sanynda şu meseleleriň daşynda pikir alyşýarys.


text:
Pakistan sudýasy dokuz aýlyk oglanjyga garşy adam öldürmek synanyşygy aýyplamalaryny ýatyrdy.
Musa Hana garşy aýyplamalar 12-nji aprelde, polisiýa oňa garşy aýyplamalary yza çekenden soň ýatyryldy.
Han Lahorda bolan sud seljerişliginde atasynyň gujagynda otyrdy. Hanyň maşgalasynyň aklawçysy Irfan Tarar polisiýanyň geçen hepde tutuş maşgalany, şol sanda dokuz ýaşly bäbegi polisiýa ofiserini öldürmek synanyşygynda aýyplandygyny aýtdy.
Bu şikaýat polisiýa, gaz kompaniýasy we Hanyň maşgalasy arasynda tölenmedik gaz tölegi üstünde bolan söweşden soň edilipdir.
Emma Hanyň atasy, öz üç ogly bilen, şindem adam öldürmek synanyşygynda aýyplanýar. Han, dokuz aýlyk bäbek şu hepdäniň başynda, resmileriň barmak yzlaryny almaklary üçin, suda getirildi.


text:
Yragyň premýer ministri Nuri el Maliki sişenbe günki yzygiderli partlamalardan soňra, Yraklylary “asudalyga” we howpsuzlyk güýçlerini goldamaga çagyrdy. Şol partlamalarda azyndan 127 adam öldi. Maliki telewideniýe arkaly çykyş etdi.
Şol partlamalar bilen bagly Maliki we onuň ýokary derejeli howpsuzlyk resmileri berk tankytlandy. Bu hüjümlerde Al Kaýda aýyplandy.
Maliki şeýle diýdi: “Adatça, şular ýaly jenaýatlarda öz işine sowuk sala garaýanlara jeza bermek üçin çäreler görülýär. Şu jenaýat täze özgerşliklere, howpsuzlyk planlara täzeden seredilmegine getirer. Bular bolsa, terrorizme garşy göreşi güýçlendirmäge girew bolar”.
Düýn günüň ahyrynda Malikiniň edarasy Bagdadyň howpsuzlyk güýçleriniň başlygynyň işinden boşadylandygy barada beýanat ýayratdy. Yrakly parlamentçiler bolsa, hüjümçileriň nädip partlamalary amala aşyrandygy baradaky sowallara şu günki mejlisde ýokary derejeli resmileri jogap bermäge çagyrdylar.
Oňa Malikiniň hem gatnaşmagyna garaşylýar. Şeýlede düýn Yragyň harby bileleşiginiň başlygy general maýor al Jaabiriniň žurnalistlere aýtmagyna görä, Siriýadaky ýa-da Saud Arabystandaky toparlar hüjümçileriň arkasynda durýarlar.


text:
Türkmenistanyň 2014-nji ýyl boýunça döwlet býujetinde aýlyklaryň, pensiýalaryň we sosial tölegleriň 10% galdyrylmagy göz öňünde tutulýar. Ilatyň aýlykdyr-pensiýalaryny döwlet gaznasyndan alýan gatlaklarynyň girdejileriniň diňe indiki ýylyň başyndan köpeljegine garamazdan, ýurduň içerki bazarynda harytlaryň nyrhlary eýýämden galyp başlapdyr. Bahalaryň häzirden 15% töweregi galandygy barada habarlar bar. Aýlyklaryň galmagynyň we bahalaryň ýokarlanmagynyň arasynda ykdysady taýdan nähili arabaglanyşyk bar?
Azatlyk Radiosy Orsýetiň “RosBiznes Konsalting” agentliginiň analitika departamentiniň müdiri Aleksandr Ýakowlew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aleksandr, aýlyklaryň ýokarlanmagynyň harytlaryň gymmatlamagyna ýetirýän täsirini ykdysady taýdan nädip düşündirmek mümkin?
Aleksandr Ýakowlew: Bu, esasan, ýurduň ykdysady gurluşy bilen bagly bolýar. Bir tarapdan, döwlet öz gözegçiligindäki edaralaryň işgärleriniň zähmet hakyny artdyrýan bolsa, başga bir tarapdan, adatça, içerki bazary harytlar bilen üpjün edýän hususy sektor hem jemgyýetde girdejileriň derejesiniň ýokarlanmagyna reaksiýa bildirip, öz girdejilerini artdyrmakçy bolýar.
Bazar gatnaşyklaryna daýanýan kadaly ykdysady şertlerde bu proses, adatça, deňagramly geçýär. Giň möçberli bazaryň bar ýerinde bäsdeşlik hem uly bolýar, şeýlelikde bahalaryň agressiw ýokarlanmagy ýaly ýagdaýlar göze ilmeýär.
Emma bazarda bäsdeşligiň gowşak bolan ýagdaýynda we döwletiň ýa-da başga bir monopolistiň täsiriniň uly bolan ýerinde ilatyň girdejileriniň derejesiniň ýokarlanmagy puluň hümmetsizlenmegine we harytlaryň nyrhlarynyň ýokarlanmagyna getirip bilýär. Bu adaty bir ýagdaý.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň ýaşaýjylary aýlyklaryň galdyrylyşyndan, harytlaryň bahasynyň has tiz gymmatlaýandygyny aýdýarlar. Muňa näme sebäp bolup biler?
Aleksandr Ýakowlew: Bu her bir alyjynyň kadaly reaksiýasydyr, bahalaryň girdejilerden has ýokarlanmagy adamlary örän aladalandyrýar. Emma munuň sebäplerini anyklamak üçin inflýasiýa degişli görkezijileriň ilatyň girdejileriniň ösüşi bilen gatnaşygyny görkezýän sanlara seredilmeli. Ýöne, umuman, bahalar girdejilere garanda has ýokarlansa, bu örän erbet tendensiýadyr. Şeýle ýagdaýda adamlaryň durmuş derejesi ýokarlanyp bilmeýär. Üstesine, bu bazaryň gowşamagyna hem getirýär, sebäbi adamlaryň satyn alyjylyk ukyby peselýär.
Azatlyk Radiosy: Bu proses döwlet tarapyndan dolandyrylmalymy?
Aleksandr Ýakowlew: Köplenç şeýle ýagdaý, bazara esaslanýandygy aýdylsa-da, hakykatda döwletiň gözegçiligi astynda dolandyrylýan ykdysadyýetlerde duş gelýär. Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ählisinde bolşy ýaly, Türkmenistanda-da ykdysadyýet administratiw usul bilen ýa-da häkimiýet başyndaky toparlar tarapyndan dolandyrylýar.
Bu ýerde döwlet salgytlary we bahalary ýagdaýa görä adalatly kesgitlemek arkaly kadalaşdyryjy bir syýasaty amala aşyryp bilerdi. Emma şu çaka çenli muny iş ýüzünde netijeli amala aşyran ýurt ýok. Postsowet döwletleriniň beýlekilerinde-de, Orsýetde-de döwletiň ykdysadyýete gözegçilik etmegi şowly netije bermedi.
Türkmenistanda aýlyklaryň galdyrylmagynyň bahalaryň üýtgemegine getirmegi ykdysadyýetiň deňagramly däldigini, döwletiň bolsa bahalary düzgünleşdirmäge taýýar däldigini görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda bolşy ýaly, aýlyklaryň, pensiýalaryň we beýleki sosial tölegleriň döwlet tarapyndan şol bir möçberde we belli bir wagtdan galdyrylmagyna ykdysady nukdaýnazardan nähili baha berip bolar?
Aleksandr Ýakowlew: Şeýle tejribeler Orsýetde hem bar. Orsýetde Türkmenistandaky ýaly takyklyk bolmasa-da, döwlet işgärleriniň aýlyklary we pensiýalar şu çaka çenli wagtal-wagtal galdyryldy. Bu bolsa döwlet tarapyndan güýçli gözegçilik edilýän ykdysadyýetlere mahsus ýagdaý. Şeýle ýurtlarda döwlet güýçli sosial funksiýany ýerine ýetirýär. Döwlet şeýle sosial syýasat arkaly ilatyň girdejileriniň derejesini kesgitlejek bolýar. Şol bir wagtda-da ilatyň girdejileriniň hakyky ýagdaýy we munuň ýurduň ykdysadyýetine ýetirýän täsiri bolsa başga bir mesele bolup durýar.


text:
Orsýet resmileriniň aýtmagyna görä, Moskwanyň 15 müň çemesi polisiýa ofiseri 2013-nji ýylda öz edarasynyň düzgünnamalaryny bozupdyr, olardan 131 ofiser içgili halda ulag sürüpdir.
Moskwanyň polisiýasynyň başlygy Anatoliý Ýakunin çarşenbe güni Döwlet Dumasyna beren öz ýyllyk hasabatynda içgili tutulan ofiserleriň wezipelerinden mahrum bolandygyny, olaryň ýolbaşçylaryna bolsa berk käýinç berilendigini habar berdi.
Ýakuniniň sözlerine görä, 2013-nji ýylda 3200 ofiser özlerini ahlak taýdan alyp baryşy sebäpli administratiw käýinç alypdyr. Şeýle-de onuň bellemegine görä, “humar oýunlaryny, bikanun telekeçiligi, jelepçiligi we bikanun sürüjilik biznesi” ýaşyrmak üçin korrupsiýa baş goşan ofiserleri tutmak boýunça ýörite çäreler hem görülipdir.
Ýakunin 16000 ofiseriň işini gowy ýerine ýetirendigi üçin sylaglanandygyny, 449 adamyň döwletiň we edaranyň baýraklaryna hödürlenendigini aýtdy.


text:
Wengriýanyň premýer-minitrsi Wiktor Orban öz ýurdunyň migrantlary kabul etmek boýunça hökmany kwota dogrusynda milli referendum geçirjekdigini yglan etdi.
2-nji oktýabrda amala aşyrylmagy göz öňünde tutulýan bu hereket, Ýewropa Bileleşigi II Jahan Urşundan bäri iň uly migrant akymy bilen ýüzbe-ýüz bolýan mahaly, Bileleşige agza ýurtlaryň arasynda bölünişikli dawalary has-da güýçlendirjege meňzeýär.
Orban, Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlary bosgunlary we beýleki migrantlary kabul etmäge mejbur etjek planlara garşy aç-açan çykyş eden ýewropa liderleriniň biridir. Gürrüňi edilýän bosgunlaryň we migrantlaryň aglabasy Ýakyn Gündogardaky, Demirgazyk Afrikadaky we Günorta Aziýadaky konfliktlerden we kynçylyklardan gaçyp, Ýewropa gelýärler.
Wengriýanyň geçirjek referendumy, 23-nji iýunda Beýik Britaniýanyň Ýewropa Bileleşiginiň düzüminden çykmak barada geçiren ses berişliginiň yzýany, Brýussele täze bir mesele görnüşinde howp abandyrýar.
Wengriýanyň 10 million çemesi ilaty bolup, bu 2015-nji ýyldaky migrant akymynda öz serhetlerine ilkinji bolup germewleri diken ýewropa ýurtlarynyň biridir.


text:
Geçen aý parlamente hüjüm eden jeňçileri öldürip, «gahryman» diýlip taryplanan owgan esgeri Kabulda ganly ýol hadysasy sebäpli tussag edildi.
Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Sedik Sedikki 2-nji iýulda «Roýterse» seržant Essa Hanyň betbagtçylykly ýol hadysasy bilen ilteşiklidigini, bir adamyň heläk bolandygyny aýtdy.
«Polisiýa bolan işi derňeýär, Essa Han tussaghanada» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Garaşsyz žurnalist Mustafa Kazemi twitterde Hanyň, parlament hüjüminden soň wise-prezident Abdul Raşid Dostum tarapyndan berlen «Toýoto» kysymly maşyny bilen bir adamy kakdyryp öldürendigini ýazdy.
28 ýaşyndaky Han 22-nji iýunda bir özi alty ýa ýedi jeňçini öldürenden soň milli gahryman derejesine göterildi.


text:
Gazagystanyň sudy gazaklaryň adyna kemsidiji sözleri we ýurduň Orsýetiň bölegi bolmalydygyny aýdan etnik ors zenany etnikara duşmançylygy tutaşdyrmakda günäli tapdy.
31-nji martda karar çykarmak bilen tamamlanan sud diňlenişigi Orsýetiň Ukraina goşulyşmagy bilen baglylykda Gazagystanyň howpsuzlygyna bildirilýän aladalanmalaryň üstüni açdy.
Almatynyň sudunyň çykaran kararyna laýyklykda, Gazagystanyň raýaty Tatýana Şewtsowa-Walowa dört ýyllyk şertli tussaglyga höküm edilýär.
Derňewçileriň aýtmagyna görä, zenan Facebookdaky sahypasynda gazaklary kemsidiji söz bilen häsiýetlendiripdir we Gazagystanyň Orsýetiň bölegi bolmalydygyny aýdypdyr. Zenanyň özi günäni ret edýär.


text:
Twitter sosial ulgamy şu ýyl Braziliýada geçirilýän Dünýä boýunça futbol ýaryşyna gatnaşýan ýurtlaryň janköýerleri üçin “hashflags”, ýagny baýdak görnüşindäki haştäg alamatyny döretdi.
Ýagny, janköýerler bu ýaryşa gatnaşýan 32 ýurduň haýsy barada öz garaýyşlaryny ýazmak isleseler, “häştäg” alamatyny goýup, şol ýurduň iňlis dilinde ilkinji üç harpyny ýazyp, tweet paýlaşyp bilerler. Şonda olaryň şol ýurduň futbol komandasy barada ýazan tweetlerini Twitter sosial ulgamyny ulanyjylaryň ählisi görüp bilerler.
Twitter
Twitter sosial ulgamy türkmen ýaşlarynyň arasynda hem giňden ulanylýan ulgamlaryň biridir. Soňky günlerde bu ulgamda häştäg alamaty goýlup ýazylýan iň meşhur sözleriň biri #tomusdaMen. Ýagny, türkmen ýaşlary bu häştäg alamatyny goýup, tomusda etmegi göz öňünde tutýan işlerini, hereketlerini beýleki ulanyjylar bilen paýlaşýarlar.
Bu häştägi ulanan agzalaryň arasynda MaksatGr, Möwlam Amanow, Begenç Ýazow ýaly türkmen ýaşlary bar. Şol tweetleriň käbirlerinde “#tomusdaMen çilimi goymaly”, “#tomusdaMen erbet garalaryn. Öñem ak däl welin” ýaly sözlemler ýazylypdyr.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda bolsa, Hakykat ýoldaş atly agzanyň gozgan temasy agzalaryň arasynda iň köp gyzyklanma döreden temalaryň biri bolupdyr. Bu agzanyň “Türkmenistanda ýer yrandy” ady bilen 8-nji iýunda gozgan temasy 13-nji iýuna çenli 731 sapar okalyp, 22 gezek hem halanypdyr we oňa 26 teswir ýazylypdyr.
Bu temada şeýle diýilýär: “7-nji iýunda Türkmenbaşy şäherinde Hazar deňziniň 123-nji kilometrinde 5.5 ball töweregi güyçlükde ýer yranmasy boldy. Bu barada daşary ýurt seýsmologiýa edaralary, esasan hem Demirgazyk Amerikanyň seýsmiki agentligi laboratoriýasy habar berdi. Ýer yranmadan soňraky netije hakynda hiç hili habar ýok. İçiňizde balkanly agzalar bar bolsa ýer yranmasyny duýduňyzmy?” diýen sorag berilýär.
Bu tema Görogly sity atly agza: “Wah, gowulyk bolsun-da, ol gepler Türkmenistanda aýdylmaýar-da...” diýip, bu hakda öz garaýşyny ýazypdyr. Köneürgenç atly agza bolsa: “Biziňkileriň habary ýok, sizde ýer titreme boldy diýip amerikalylar aýdýarmy?” diýip, kinaýaly teswir galdyrypdyr.
Aýdan sözlerinden balkanly diýip çaklanylýan Sada atly agza bolsa: “Ýok, duýamyzok, ýöne biz tarapda köp bolagan...” diýip, agzalýan meseleden teswir ýazypdyr.
Şeýle-de temany gozgan agza: “Türkmenistanda ilatda panika (dowul) bolmasyn diyip hiç zat aydylmaýar. Owgan araçäginde fewralda serhetçi 3 esgerimizi, geçen aý, maý aýynda bolsa yene 3 serhetçimizi talybanlar atyp öldürdiler. Biziň daşary işler ministrimiz R.Meredow yörite Owganystana bu mesele üçin 27-nji iyunda olaryň döwlet wekilleri bilen duşuşyp gaýtdy. Şu günler bolsa olaryň resmi döwlet wekilleri Aşgabada geldiler. Barybir adamlar bir zat bolsa ýyldyrym çaltlygynda duýýalar. Hernä, ýurdumyz asuda bolawersin, Hudayym!” diýip, ýurtda söz azatlygynyň bolmazlygynyň islendik wagtda kyn ýagdaýy döredip bilýändigini ýaňzydyp, öz garaýşyny bildiripdir.


text:
Horwatiýada ýurt 2013-nji ýylda Ýewropa Bileleşigine goşulaly bäri ilkinji parlament saýlawlary geçirilýär.
8-nji noýabrda geçýän saýlawlarda konserwatiwler häkimiýete gelse, Horwatiýanyň üstünden geçýän migrant akymyna garşy berk çäreleriň görülmegi mümkin.
Sentýabryň ortasyndan bäri bu ýurduň üstünden 300 müňden gowrak migrant has baý Ýewropa ýurtlaryna geçdi.
Oppozisiýadaky Horwat Demokratik birleşigi, sekiz partiýanyň bileleşmegindäki Watançy koalisiýa ýolbaşçylyk edip, dolandyryjy Sosial demokratlary migrantlar babatda has eglişikli bolmakda günäledi.
Watançy koalisiýa Serbiýa bilen serhetde, migrantlaryň Horwatiýa girýän ýerlerinde goşun ýerleşdirmegi, haýat gurmagy talap edýär. 3.8 milliona golaý horwatiýaly ses bermäge hakly.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Palestinanyň Gaza Sektoryndaky söweşijilere garşy Ysraýylyň indi öz operasiýalaryny “düýpli ýagdaýda giňeltmäge” taýýardygyny aýtdy. Ol bu barada şu gün Ysraýylyň hökümet maslahatynda eden çykyşynda nygtady.
Ysraýylyň güýçleri Gaza Sektorynyň deňizýaka territoriýalaryny indi bäşilenji gün raketa oklaryna tutmagyny dowam etdirýär.
Palestinanyň resmileri şu geçen çarşenbe güni Ysraýylyň hüjümleriniň başlanaly bäri Gaza Sektorynda jemi 50 töweregi adamyň ölendigini aýdýarlar.
Ysraýylyň harby resmileri, öz gezeginde, Gaza Sektoryndan palestin söweşijileriniň-de ýekşenbe güni Ysraýylyň territoriýasyna birnäçe raketa okuny atandyklaryny habar berdiler. Raketa hüjümleri boýunça duýduryş sirenalary şu gün paýtagt Tel-Awiwde-de ýaňlandy.


text:
Müsüriň howpsuzlyk güýçleriniň çetleşdirilen prezident Muhammad Morsiniň tarapdarlarynyň protest lagerlerini bozmaklary bilen bagly dörän tutluşyklarda ýurt boýunça 280-e golaý adamyň öldürilendigi, 2000 çemesi adamyň bolsa ýaralanandygy habar berilýär.
Häkimiýetler ýogalanlaryň 235-siniň asuda ilata degişlidigini, 43-siniň bolsa howpsuzlyk güýçleriniň agzasydygyny aýtdylar.
«Musulman doganlygy» ölenleriň sanynyň häzirki aýdylýanyndan köpräkdigini aýdýar.
Ýene harby düzgün girizilýär
Harbylaryň goldawyna daýanýan häkimiýetler çarşenbe güni bolan gandöküşiklikden soň ýurtda bir aýlyk adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň, şol sanda Kairde we 10-dan gowrak welaýatda komendant sagadynyň girizilýändigini yglan etdiler.
Nobel parahatçylyk baýragynyň eýesi Muhammad ElBaradeý, protest hökmünde, geçiş hökümetiniň wise-prezidentliginden çekildi.
Protestçileriň güýç bilen basylyp ýatyrylmagy sebitdäki döwletler bolan Türkiýe we Eýran, şeýle-de Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan berk ýazgaryldy.
Howpsuzlyk güýçleri Kairdäki Rabaa al-Adawiýa metjidiniň ýanyndaky we Nahda skwerindäki protest lagerlerini arassalamak üçin göz ýaşardyjy gaz, hakyky ok, buldozer we bronly maşynlary ulandy.
Bu operasiýadan soň ol ýerler ýykyk-ýumruk harabaly, ot-ýalnyň yzynda gana bulaşyp ýatan adamlardan doly uruş zonasyny ýatlatdy.
Aleksandriýa, Minýa, Assiut, Faýoum, Suez şäherlerinde we beýleki ýerlerde hem söweşleriň bolandygy habar berildi.
"Indi protestlere ýol berilmez"
«Musulman doganlygynyň» tarapdarlary 3-nji iýulda harbylar tarapyndan işden çetleşdirilen Morsini wezipesine dikeltmek ugrundaky kampaniýalaryny dowam etdirmegi wada berdiler.
Emma içeri işler ministri Muhammad Ibrahim indi häkimiýetleriň çarşenbe güni howpsuzlyk güýçleri tarapyndan dargadylan iki lager ýaly oturyp protest geçirilýän ýerleriň döremegine ýol bermejegini aýtdy.
"Musuman doganlygynyň" agzalary we Morsiniň goldawçylary gaçyp barýarlar. 14-nji awgust, 2013.
"Adatdan daşary ýagdaý yglan edilip, prezident harbylara polisiýa güýçlerine ýardam etmek ygtyýaryny bereninden soň, biziň ýaragly güýçler bilen doly koordinasiýamyz esasynda, her hili pidalara garamazdan, biz ýurtda hiç bir oturma protestiniň guralmagyna ýol bermeris."
Içeri işler ministri Müsürdäki howpsuzlygyň derejesini ozalky prezident Hosni Mubageriň döwrüdäki derejesine ýetirmegi wada berdi. Mubarek 2011-nji ýylyň fewralynda, halk rewolýusiýasy netijesinde işden çetleşdirilipdi.
Müsür Mubaregiň häkimiýet başynda bolan 29 ýylynyň köp böleginde adatdan daşary ýagdaý düzgüninde saklanypdy.
Waşington taraplar yza tesmeli diýýär
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri çarşenbe güni bolan zorlugy müsürlileriň arasyndaky barlyşyga bökdenç hökmünde ýazgaryp çykyş etdi. Kerri Waşingtonda okalan beýanatynda ähli taraplary yza tesip, mundan beýläk gan dökülmeginiň öňüni almaga çagyrdy.
"Bu günki wakalar gamgyn we olar müsürlileriň parahatçylyk, bileleşik we hakyky demokratiýa isleglerine ters gelýär. Hökümetiň içindäki we daşyndaky müsürlileriň hemmesiniň yza tesmegi gerek. Olar ýagdaýy köşeşdirmeli we mundan aňryk adam ömrüniň kesilmegine ýol bermejek bolmaly. Şeýle-de biz adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň yzyna getirilmegine berk garşy durýarys, hökümeti esasy adam hukuklaryny hormatlamaga çagyrýarys."
Waşingtonyň öz iň uly arap ýaranynda bolan zorluga jogap hökmünde nähili çäre görjegi anyk däl. Birleşen Ştatlar Müsüre ýylda 1.5 milliard dollar çemesi aglaba harby kömek edýär we bu ýurduň harby ýolbaşçylarynyň köpüsi Birleşen Ştatlarda tälim alan.
"Demokratiýa urlan zarba
"
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň edarasy bu zorlugy «demoratiýa dolanmak umytlaryna urlan çynlakaý zarba» diýip atlandyrdy.
Eýran bolsa «raýat urşunyň ähtimallygyny» duýdurdy.
Morsi millionlap müsürli köçelere çykyp, prezidentiň yslamçylar bilen baglanyşygyna garşy we onuň hökümetiniň Müsüriň ykdysadyýetini 2011-nji ýylyň rewolýusiýasyndan bärki gaýtgynlykdan çykaryp bilmänligi üçin demonstrasiýa geçirmekleri netijesinde agdarylypdy.
Harbylar demokratiki esasda saýlanan prezidenti halk köpçüliginiň talaby esasynda işden çetleşdirendiklerini aýdýarlar.


text:
Anna güni Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde ýurduň öňki 28 sany ýokary derejeli resmileriniň, şol sanda ozalky prezident Kurmanbek Bakyýewiň hem üstünden geçirilýän sud diňlenişigi öz işini dowam etdirdi.
Bakyýewe we onuň öňki ýaranlaryna parahat demonstrantlara garşy ot açmakda ýa-da ot açmak buýrugyny bermekde aýyplama bildirilýär.
Geçen ýylyň 7-nji aprelinde hökümete garşy protest geçirýän demonstrantlara ýaraglardan ot açylyp, şonda azyndan 86 adam heläk bolupdy.
Bu wakalarda prezident Kurmanbek Bakyýew häkimiýetden çetleşdirildi. Bakyýew häzir ýurduň daşynda – Belarusda ýaşaýar.
Bu sud diňlenişigi noýabrda başlanypdy. Emma birnäçe sapar gaýra süýşürildi.


text:
Türkiýäniň Stambul şäherinde guramaçylykly jenaýat edýän türkmen toparlaryň öz türkmenistanly raýatlaryna garşy edýän jenaýatlarynyň üsti açylypdyr. Stambulda guramaçylykly jenaýatçylar tarapyndan talanan bir türkmen raýaty telewideniýede çykyş edip, kömek sorapdyr.
Türkmen migranty Stambulda gündelik işlerde işläp, Türkmenistandaky maşgalasyna we hossarlaryna pul iberýän ekeni. Ýöne ol soňky gazanan pullaryny Türkmenistanda mätäçlik çekýän maşgalasyna iberip bilmändir.
Türkiýäniň ATW telekanalyna Serhet ady bilen interwýu beren türkmen raýatynyň gürrüňine görä, türkmenistanly bir zenan internetiň üsti bilen ondan kömek sorapdyr. Ol zenan özüniň Türkmenistandan ýaňy gelendigini we tanyş-bilşi bolmansoň, häzirlikçe köçede galýandygyny aýdypdyr.
Ildeşiniň ýagdaýyna haýpy gelen türkmen migranty internetde görkezilen salgy boýunça ol zenana kömek etmäge barypdyr. Soň ol zenan telefonda oňa: "Men şu wagt goş-golamlarymy ýygnaýan. Häzir meniň bir garyndaşym baryp, seni meniň ýanyma alyp gaýdar. Sen geleniňden soň goşlary taksä ýükläp gideris" diýipdir.
"Galmaga ýerim ýok, pulum gutardy"
Onuň ýanyna bir türkmenistanly raýat gelipdir. Olar çola bir ýere barypdyrlar. Şol wagt gabatdan üç sany türkmen migranty çykypdyr we olar dört bolup, oňa pyçak çekip, haýbat atyp, jübüsindäki pasportyny, iki ýüz dollaryny, iki ýüz türk lirasy puluny we telefonuny talap alypdyrlar.
Aýdylşyna görä, türkmenistanly ol zenan internetde ýa-da sosial mediada öz ildeşleri bilen ýörite tanşyp, dostlaşyp, soňam "galmaga ýerim ýok, pulum gutardy" diýen bahanalar bilen olary şol guramaçylykly jenaýat toparynyň duzagyna düşürip berýär ekeni.
Türkmenistanly migrant Serhet we onuň bilen bir öýde bolýan ildeşi hem ýene şol türkmen zenany tarapyndan, Stambulyň Ikitelli diýen ýerine çagyrylypdyr. Bu gezek türkmen migrantlary ätiýaçdan Sinan Keleş atly türk goňşusyndan kömek sorapdyrlar.
Olar guramaçylykly jenaýat edýän türkmenistanly topardan, Serhediň pasportuny gaýtaryp almak isläpdirler. Ýöne olaryň garşysyna gaty köp ýaragly adam çykansoň, alaçsyz yzyna gaýtmaly bolupdyrlar.
Talaňçylyklar
Şeýle ýagdaýa uçran bir türkmen raýatynyň aýtmagyna görä, guramaçylykly jenaýat toparlary köp ýyldan bäri Stambulda şeýle talaňçylyklary we jenaýatlary edip gelýärler. Iň bärkisi, olar Türkiýä işlemäge gelýän türkmen raýatlaryň pasportyny aeroporta aldap elinden alyp, soňam yzyna gaýtaryp bermek üçin, ummasyz pul talap edýärler. Ol bir gezek Stambulyň aeroportyna bir ildeşini garşy almaga baran mahaly guramaçylykly jenaýat edýän türkmen toparynyň agzalary tarapyndan saklanypdyr.
Soň olar onuň we ýanyndaky ildeşiniň pasportyny, pullaryny, telefonlaryny we başga-da pula durar ýaly nämesi bar bolsa talap alyp gidipdirler. Ol özüniň wizasyz bikanun ýagdaýy sebäpli türk polisine ýüz tutup bilmändigini we guramaçylykly jenaýat edýän türkmen toparlaryň hem hut şeýle ýagdaýdan peýdalanýandygyny gürüň berýär.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan ol türkmen migranty guramaçylykly jenaýat edýän türkmen toparynyň talaňçylyklardan daşaryn jana kast etmek we adam ýaralamak ýaly jenaýatlary-da amala aşyrýandygyny belleýär.
Türkiýede işleýänleriň aglaba köpüsiniň wizasyz bolandygy üçin, türk polisiýasyna arz-şikaýat edip bilmeýärler. Käbir türkmen migranty bolsa öz gazanjyndan, şeýle toparlara yzygiderli paç bermäge mejbur galýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
11-nji sentýabryň öňüsyrasynda kiçi awiasiýanyň ulanylmagy bilen bolaýmagy ähtimal terrorçylykly çozuşlar Birleşen Ştatlarda öňünden habardar edilýär we howpsuzlyk çäreleri güýçlendirilýär.
Birleşen Ştatlara görlüp-eşidilmedik terrorçylykly hüjümiň on ýyllygynyň öň ýanynda ýurduň häkimiýetleri kiçi awiasiýanyň ulanylmagy bilen bolaýmagy mümkin çozuşlar barada öňünden habardar edýärler we howpsuzlyk çärelerini güýçlendirýärler.
Birleşen Ştatlaryň Federal derňew býurosy we Içerki howpsuzlyk ministrligi ötüp giden dynç günleri çaklaňja uçarlaryň ulanylmagy bilen bolaýmagy ähtimal terrorçylykly hüjümler barada habar ýaýratdylar. Bütindünýä söwda merkeziniň ekiz diňlerine we Pentagonyň binasyna edilen hüjümleriň ýyl dönüminiň birnäçe gün öňinçäsi Amerikanyň häkimiýetleri awiasiýa ulanmak arkaly göz öňünde tutulýan gutulgysyz hüjümler barada anyk ýa-da ygtybarly habarlaryň, razwedka maglumatlarynyň ýokdugy barada habar berýärler. Şonda-da olar duýduryş çäreleri hökmünde tutuş ýurtda howpsuzlyk çärelerini güýçlendirdiler.
Hukuk goraýjy organlaryň soňky maglumatlaryna laýyklykda şu ýyl “Al-Kaýdanyň” agzalary täze teraktlar üçin içine partlaýjy goýlan hususy uçarlary ulanmagyň mümkinçiligini ara alyp maslahatlaşypdyrlar. Terrorçylar okuw awiasiýasynyň serişdelerini satyn almaga, aýratynam gabarasy kiçi uçarlary satyn almaga, şonuň ýaly-da Günbatar ýurtlaryndan özlerine duýgudaş adamlary ýygnamaga we olara uçar sürmegi öwretmäge ýörite üns beripdirler.
Hukuk goraýjy organlarynyň gürrüňi edilýän maglumatlarynda häzir awiatransportdaky howpsuzlyk çäreleriniň düzgüni mundan on ýyl ozalkysyndan has berk. Emma “Al-Kaýda” uçarlary ulanmak arkaly hüjümleri gurnamaga ýöriteläp üns bermegini dowam edýär.
Gädik ýerler
Geçen hepdede Birleşen Ştatlaryň terrorçylykly hüjümler boýunça milli komissiýasy (ol “11-nji sentýabr komissiýasy” diýlibem atlandyrylýar) doklad çap etdi. Onda häzir ýurduň 2001-nji ýylyň 11-ji sentýabrynyň öňüsyrasyndaky ýagdaýy bilen deňeşdireniňde has howpsuz ýagdaýdadygy aýdylýar. Şonuň bilen birlikde, komissiýanyň 2004-nji ýylda ýurdy geljekki terrorçylykly hüjümden goramak boýunça teklip eden 41 sany görkezmesinden dokuzysy ýerine ýetirilmeýär. Bu bolsa içerki howpsuzlyk sistemasynda gädik ýerleriň bardygyndan habar berýär. Şolaryň arasynda henize çenli ornaşdyrylman gelinýänleri - ýangyn söndürijileriň, polisiýa işgärleriniň, halas edijileriň we medikleriň arasyndaky umumymilli giň zolaklaýyn gyssagly aragatnaşygy; umumymilli birmeňzeş dogluş hakyndaky şahadatnamalary we maşyn sürmäge hukuk berýän şahadatnamalary döretmegiň şowsuz synanyşygy; şonuň ýaly-da, awiaýolagçylaryň endamyndaky partlaýjy maddalary äşgär edip bilýän ygtybarly sistemanyň ýoklugy.
Soňky problemany “11-nji sentýabr komissiýasynyň” ozalky baştutany, ozalky kongresçi Li Gamilton şeýle kommentirleýär: “Bu problema 11-nji sentýabrdaky garakçylykly hüjümlerden ozalam bardy. Biz munuň çözgüdi üçin köp pul goýduk. Hususy firmalar adamyň endamynda, içinde ýygşyrylan partlaýjyny tapyp bilýän pellehana ýetmek üçin tutanýerlilik bilen çytraşýardylar. Şeýle-de bolsa biz galan köp zatlary tapmagy öwrendik. Eger-de şu pellehana ýetip bilmesek, howp-hatar saklanyp galar, özem şol howp-hatar ýöne-möne däldir. Sebäbi terrorçylar biziň gowşak taraplarymyzy kesgitlemäge gaty ökde”.
Li Gamilton henize çenli halas ediji gulluklar üçin bitewi aragatnaşyk sistemasynyň ýoklugynyň esasy sebäpleriniň birini bölünip berlen radioçastota spektriniň bahasynyň örän ýokarydygy bilen düşündirýär: “Her sapar şu spektriň böleginiň ätiýaçda saklanmagy barada gürrüň gidende — bu zatlaryň aňyrsynda ummasyz puluň ýatandygyny ýatdan çykarmaly däl — diýip, ol PBS jemgyýetçilik telewideniýesine beren interwýusynda aýtdy. —Biziň komissiýamyz spektriň bu bölegini döwletde wezipede oturan kişileriň ygtyýaryna geçirmegi maslahat berýär. Ýöne olaryň köpüsi muňa özleriniň eýeçilik hukuklaryna ýa-da beýleki hukuklaryna kast etmek hökmünde garaýar. Häzirki wagtda şu babatdaky çekişmeler spektr çastotalarynyň bölegini gös-göni adatdan daşary hereket edýän gulluklara (“11-nji sentýabr” komissiýasy şuňa aýak direýär) bermelimi ýa-da meseläni gutarnykly çözmek üçin ony hususy sektoryň ygtyýaryna bermelimi diýen meselä syrygýar. Şu wariantlary häzir Kongres seljerýär”.
Diňe Al-Kaýda däl
Prezident Obamany goşmak bilen birlikde, Amerikanyň resmileri soňky döwürde ýeke çykan terrorçylaryň edip biläýjek hereketlerine alada bildirýärler. Olar terrorçy guramalara, hiç hili dil düwşüjilere goşulmaýar, ýöne radikal ideologiýanyň tarapdarlarydyr. Razwedka boýunça ekspertler şunuň ýaly “ýeke gezýän möjegi” - çaklaňja uçara ýol tapmaga ymtylýan kişini seljermegiň aýratyn kyndygyny aýdýarlar.
Şu günki gün terrorçylygyň diňe “Al-Kaýdadan” gaýtmaýandygyny bilmegimiz iňňän möhümdir. Muny geçen ýekşenbe güni Senatyň içerki howpsuzlyk we hökümet aragatnaşyklary boýunça komitetiniň baştutany Jozef Liberman CNN telekanalynda nygtap geçdi: “Biz belli bir derejede “Al-Kaýdanyň” setini gowşatdyk. Şu ýyllaryň içinde onuň söweşijileri özleriniň iri maksatlarynyň hiç birine ýetip bilmediler. Bin Laden ýok edildi. Ýöne terrorçylykly uruşda bize garşy durýan duşmanyň anyk bir topar däldigine düşünmegimiz iňňän möhümdir. Gep gazaply sütem ideologiýasynda. Men oňa yslam ekstremizmi diýýärin, ýöne ol yslamdan däl-de, dini ýoýýan çaklaňja topardan gaýdýar. Bu ekstremizm köp sanly dürli atlar bilen, köp sanly dürli ýerlerde, kä wagtlar özümizde, Birleşen Ştatlarda “ýeke gezer möjekleriň” derisinde başlaryny galdyrýarlar. Gynansak-da, hut şonuň üçinem bu “adaty bolmadyk” uruş entek belli bir döwre çenli dowam eder”.
Amerikanyň hukuk goraýjy organlarynyň habarlarynda “ýeke gezer möjekler” tarapyndan çaklaňja uçarlaryň alnyp gaçylyşynyň birnäçe mysaly getirilýär. Ynha, 2002-nji ýylda 15 ýaşly Çarlz Bişop tarapyndan sürlen “Sessna” uçary Florida ştatynyň Tampa şäherindäki “Bank of America” korporasiýasynyň bölüminiň binasyna süsňedi. Ýetginjegiň goýup giden hatynda onuň “Al-Kaýdanyň” lideri Osama bin Ladeni goldaýandygy, hüjümiň bilkastlaýyn edilen işdigi aýdylýar. Ýöne derňew ýetginjegiň terrorçylykly guramalar bilen hiç hili baglanyşygyny tapyp bilmedi.
Allan Dawydow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
15-nji noýabrda Aşgabatda çaganyň irki ösüşi we ony mekdebe taýýarlamak boýunça 2011-2015-nji ýyllar üçin Türkmenistanyň milli maksatnamasynyň iş ýüzünde durmuşa geçirilmegine gözegçilik edýan pudagara kommisiýasynyň maslahatynyň geçirilendigi habar berilýär.
Seminara saglygy saklaýyş, bilim, maliýe meseleleri boýunça spesialistleriň, BMG-niň Çagalar fondunyň wekilleriniň we žurnalistleriň gatnaşandygy aýdylýar.
Foruma gatnaşmak üçin Aşgabada baran ÝUNISEF-iň çaganyň irki ösüşi boýunça bilermeni Dipa Groweriň bu mesele boýunça dünýaniň dürli ýurtlarynda geçirilýän ylmy-barlag işleriniň netijeleri bilen tanyşdyryp, çagalaryň irki ösüşiniň ýurduň ykdysadyýetine ýetirýän täsiri barada çykyş edenligi habar berilýär.
ÝUNISEF-iň 2009-njy ýyl boýunça maglumatlaryna görä, Türkmenistanda 5 ýaşyna ýetmedik her müň çagadan 45-siniň ölmek howpy ýokary. Bu görkeziji boýunça Türkmenistandaky ýagdaý Merkezi Aziýa regionynda Täjigistandan soň iň ýaramazy bolup durýar.


text:
Ysraýyl öz raýatlaryny goramak üçin zerur bolan hereketleri amala aşyrjakdygyny mälim etdi. Gazada Palestinanyň raketa hüjümine jogap edip, Ysraýyl harby operasiýalaryny ýokary taýýarlyk derejesine ýetirdi.
Penşenbe güni Gaza Sektoryndan atylan raketa hüjüminde serhetden 25 kilometr uzaklykda ýerleşýän şäherde Ysraýylyň 3 raýaty öldürildi. Şondan soň premýer ministr Benýamin Netanýahu çykyş edip, şeýle diýdi:
“Ilatynyň tas bäşden bir bolegine yzygiderli raketa oklarynyň ýagdyrylmagy ýaly ýagdaýa hiç bir hökümet çydamlylyk etmez. Ysraýyl hem beýle ýagadaýa çydamlylyk etmez. Şol sebäpden hem meniň hökümetim Gazadaky terrorçy infrastrukturasyna garşy hirurgiýa zarbasyny urmak barada Ysraýylyň Goranmak güýçlerine görkezme berdi”.
Bu çarşenbe güni Palestinanyň “Hamas” yslam söweşiji toparynyň gözegçiligindäki territoriýasyna garşy harby operasiýa başlanaly bäri Ysraýylyň ilkinji ýitgisi boldy.
Çarşenbe gününden bäri Ysraýylyň howa, gury ýer we deňiz güýçleri tarapyndan amala aşyrylan hüjümlerde 13 palestinaly, şol sanda birnäçe çaga öldürildi.
Soňra, penşenbe güni Palestin söweşijileri Tel Awiwe garşy iki sany raketa atdylar. Bu soňky iki onýyllykda Ysraýylyň iň uly şäherine edilen ilkinji hüjümdir. Bu raketa oklaryndan ölen adam bolmady, olaryň biri deňze, beýlekisi bolsa şäheriň günortasyna düşdi.
Goranmak ministri Ehud Barak ätiýaçlyk güýçlerini taýýarlamak barada goşunyna buýruk berendigini aýtdy. Häzir 30 müň esgeriň taýýar edilendigini goşun güýçleri mälim etdi.
Mumammad Morsi: "Ysraýylyň agressiýasy kabul ederliksizdir”.
Müsüriň yslamçy prezidenti Muhammad Morsi penşenbe güni telewideniýede eden çykyşynda Ysraýylyň “agressiýasyna” “kabul ederliksiz” diýip baha berdi.
Morsi Kairiň diplomatik kanallar arkaly Ysraýyla protest ýollandygyny aýtdy.
“Biziň düýnki eýelän pozisiýamyz aýdyň. Biz öz pozisiýamyzy Müsüriň ilçisini Ysraýyldan çykarmak bilen beýan etdik. Daşary işler ministrliginiň üsti bilen biz Gaza garşy çozuş boýunça öz pozisiýamyzy beýan edýän haty ýollamak barada Ysraýylyň ilçisine ýatlatdyk” diýip, Morsi belledi.
Palestinalylary goldamak maksady bilen anna güni Müsüriň premýer-ministri Heşam Kandil Palestinanyň Gaza Sektoryna sapara bardy.
Ysraýylyň häkimiýetleri Müsüriň premýer-ministriniň bu saparynyň dowamynda Ysraýyl tarapyndan Gaza Sektoryna garşy geçirilýän harby operasiýalaryň wagtlaýynça togtadyljakdygyny mälim etdiler.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň sözçüsiniň orunbasary Mark Toner žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda regiondaky dartgynly ýagdaýy gowşatmaga Müsüriň täsir etmegine Waşingtonyň çagyryş edendigini aýtdy.
Ak Tamyň sözçüsi Jeý Karneý palestinaly söweşijileriň raketa hüjümleriniň “hiç hili aklanyp bilinmejekdigini” aýtdy.


text:
Şu gün Kiýewde geçen konferensiýada dürli ýurtlaryň we halkara guramalaryň wekilleri Çernobylda bolan dünýäniň iň ýaramaz ýadro hadysasynyň galyndylaryny zyýansyzlandyrmak üçin Ukraina takmynan 550 million ýewro (780 million dollar) kömek bermegi wada etdiler.
Dargan reaktoryň üstüni beton bilen örtmek we radioaktiw galyndylary daşky gurşawa zyýan bermez ýaly edip saklamaga gerekli desgalary gurmak üçin 740 million ýewro zerur diýip, çak edilipdi. Ýöne wada edilen 550 million boldy.
Kiýewde geçen konferensiýada Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç çykyş edýär, 19-njy aprel.
Muňa garamazdan, maslahata gatnaşanlaryň käbiri ýagdaýa oňat baha berdiler. Ýewropa komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso Ýewropa Bileleşiginiň jemi 110 million ýewro berjekdigni, ediljek kömegiň mundan hem köp bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
Barosso: “Men şeýle hem Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň bu gün entek yglan edilmedik gatanjy hem-de Ýewropanyň täzeden dikeldiş we ösüş bankynyň goşmaça gatanjy bilen – muny onuň etmäge taýýardygyny bilýärin – bu maslahatda göz öňünde tutulan bu ýokary maksady amala aşyryp bileris diýip, umyt edýärin” diýdi.
Ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç hem özüniň bu 550 million ýewro “deslapky san” diýip garaýandygyny aýtdy.
“Çernobyl agyr ýara galdyrdy” diýip, Ýanukowiç Ukrainany bu problema bilen ýeke goýmanlygy üçin halkara arkalaşygyna minnetdarlyk bildirdi: “Atom elektrostansiýasy Çernobyl öten asyryň aýagynda ýapyldy. Ýöne biz henize çenli Çernobyl sahypasyny ýapyp bilmän gelýäris. Biz bu işi bu gün güýç birikdirip edip bilýäris. Geljekki nesillere howpsuzrak dünýäni galdyryp bileris”.“Başga ýol ýok”
Irlandiýa, Ispaniýa, Meksika we Ýaponiýa ýaly häzir maliýe krizisiniň gysajynda duran ýurtlar pul kömegini wada edip bilmediler. Ýöne bu proýekti goldaýanlar halkara arkalaşygynyň mundan başga ýolunyň ýokdugyny aýdýarlar.
Geçen çärýek asyrlyk döwürde Çernobyly zyýansyz saklamak üçin onlarça milliard dollar çykdajy eden Ukraina hem bu proýekte 29 million ýewro berjekdigini aýtdy.
Ýaponiýa häzir Fukuşimada bolan ýadro hadysasyny kontrollyk astyna almak üçin tagalla baryny edýär. Fukuşima Çernobyldan soň bolan iň ýaramaz ýadro betbagtçylygy. Muňa sebäp bolan zat, ýaňy mart aýynda ýer yranyp, äpet sunaminiň gelmegi boldy.
Barroso halkara jemgyýetçiligini Ukraina kömek etmäge çagyrdy: “Biz yza gidip, bolan zadyň öňüni alyp bilmeýäris. Mundan adamlara ýeten zyýany-da yzyna dolap bilemzok. Ýöne Çernobylda hemişelik galan zatlaryň region we biziň ählimiz üçin howpsuz töwerek bolmagyny welin, üpjün edip bilýäris”.
1986-njy ýylyň aprel aýynda Çernobylda 4-nji reaktorda bolan partalama we ýangyn agyr betbagtçylyga getirdi. Şu günki maslahat hem bu wakanyň bir hepdeläp bellenjek 25 ýyllygynyň başlangyjy.
Çernobylda bolan ýadro betbagtçylygynda radioaktiw duman Belarus, Orsýet we beýleki regionlara ýaýrap, onlarça adam öldi. Müňleçe adam hem soňra radiasiýa bilen ilteşikli kesellerden gitdi. Heläklenenleriň anyk sany henizem jedelli.


text:
Hyjabyň aýal adamynyň bedenini doly ýapýan "burka" we geýeniňde diňe gözleriň görünýän "nikap" ýaly görnüşleri Ýewropada uly jedellere sebäp bolýar. Jedelleriň ählisi diýen ýaly dini azatlyklar, zenan hak-hukuklary, dünýewi kadalar we hatda terrorçylyk gorkusy ýaly temalar bilen baglanşykly. Köpsanly syýasatçylar, etniki we dini azlyklaryň assimilýasiýasy üçin has köp işleriň edilmeginiň hökmanydygyny nygtaýarlar.
Fransiýa
Jemgyýetçilik ýerlerinde burka geýilmegini gadagan eden ilkinji ýurt Fransiýa boldy. Günbatar Ýewropada iň köp musulman ilata eýe bolan ýurt - Fransiýadyr. Bu ýurtda takmynan 5 million musulman ýaşaýar we olardan takmynan 2 müň zenan burka geýinýär.
2011-nji ýylyň 11-nji aprelinde güýje giren gadagançylyga görä, fransuz ýa-da daşary ýurt raýaty bolsun tapawudy ýok, hiç bir zenan ýüzi ýapyk ýagdaýda öýünden daşaryk çykmaly däl edilipdir. Bu kada eýermeýänlere 150 ýewro möçberinde jerime salynýar. Zenany öz ýüzüni ýapmaga mejbur eden adama salynjak jerimäniň möçberi bolsa 30 müň ýewrodyr.
24 ýaşyndaky bir fransuz zenany bu gadaganyň dini azatlyga garşydygyny öňe sürýär. Onuň bu ugurda beren arzasyna 2014-nji ýylyň 2-nji iýulynda sereden Adam hukuklary boýunça Ýewropa sudy bu gadagançylygyň öz güýjünde galýandygyny yglan etdi.
Fransiýanyň halkynyň we şol sanda musulmanlarynyň aglaba köpçüligi hökümetiň burkanyň fransuz jemgyýetiniň gymmatlyklaryna gabat gelmeýändigi baradaky garaýşyny goldaýarlar.
Fransiýada döwlet mekdeplerinde hyjap 2004-nji ýylda gadagan edildi. Din bilen döwletiň birek-birekden aýrylýandygy kanun esasynda kadalaşdyrylan ýurtda ädilen bu ädim hem syýasy we jemgyýetçilik taýdan uly goldaw aldy.
Fransiýanyň Daşary işler ministrliginiň maglumatyna görä, 2012-nji ýylyň sentýabr aýyna çenli bu kada eýermeýän 425 zenana jerime salyndy. Zenanlardan 66 sanysyna bolsa hyjap gadagançylygy kadasyna gabat gelmeýän hereket edendigi üçin berk duýduryş berildi.
Belgiýa
Seýilgähler we köçeler ýaly jemgyýetçilik ýerlerinde zenanyň bedenini durşy bilen ýapyp, onuň kimdigini anyklaşdyrmaga mümkinçilik bermeýän geýim geýinmegini gadagan edýän kada Belgiýada 2011-nji ýylyň iýul aýynda güýje girizildi.
Gadagançylyga garşy berlen arza 2012-nji ýylyň dekabr aýynda garan Konstitusion sud bu kanunyň adam hukuklaryny bozmaýandygy baradaky karara geldi.
Ispaniýa
Barselonanyň şäher häkimligi, bazar we kitaphana ýaly käbir jemgyýetçilik ýerlerinde burka geýilmegini gadagan edipdir. Şeýle gadaganyň bütin Ispaniýa ýaýradylmagy planlaşdyrylmaýanam bolsa, Kataloniýada azyndan iki şäher bu gadagana eýerilmegini saýlap aldy.
Ýöne ýokary kazyýet 2013-nji ýylyň fewral aýynda Lýeýda şäherindäki gadaganyň ýatyrylmagy barasynda karar çykardy. Kazyýet bu gadagan etmäniň dini azatlygy çäklendirýändigini belledi.
Barselonada adamynyň kimdigini anyklap bolmajak derejede ýüzüni ýapmagynyň gadaganlygy hyjap bilen bir hatarda, motosiklet sopbajy we yüzi ýapýan topbular ýaly geýimleri hem öz içine alýar.
Britaniýa
Britaniýada yslam eginbaşlary bilen baglanşykly hiç hili gadagançylyk ýok. Ýöne mekdeplere islän eginbaşlaryny özleri kesgitläp biler ýaly aýratyn ygtyýar berlipdir.
2012-nji ýylyň ýanwar aýynda ”Garaşsyzlyk” partiýasynyň burkanyň gadagan edilmegi baradaky çagyrşyndan soň Mekdepler birleşiginiň owalky ýolbaşçysy Ed Balls "Adamlara köçede nähili egin-eşik geýip-geýmejegini aýtmak Britaniýa ýaraşmaz" diýip çykyş etdi.
2013-nji ýylyň sentýabr aýynda içeri işler ministri Jeremy Browne mekdepler ýaly jemgyýetçilik ýerlerde yslam eginbaşlaryndan peýdalanylmagy meselesinde ählihalk maslahatyny geçirmäge çagyrdy.
2014-nji ýylda Ýewropa parlamentiniň saýlawlarynda ”Garaşsyzlyk” partiýasy birinji orunda 24 orun gazandy. Partiýanyň ýolbaşçysy Nigel Farage ençeme gezek öz çykyşynda, burka geýilmeginiň Britaniýanyň ýuwaş-ýuwaşdan bölünmegine sebäp bolmak bilen bir hatarda howpsuzlyga hem zeper ýetirýändigini tekrarlady.
Gollandiýa
2012-nji ýylda ýurdy dolandyran sagçy merkezi koalisiýa dargansoň ol koalisiýanyň ýurtda yslam eginbaşlaryna gadaganlyk girizmek plany hem puja çykdy.
Ondan owal 2006-njy ýylda şoňa meňzeş kanun çykarmak üçin synanyşyk edilenem bolsa, bu synanyşyk şowsuzlyk bilen tamamlandy. Halk wekilleri kabul ediljek kanunyň konstitusiýa gabat gelmejekdiginden howatyrlandylar.
Gollandiýanyň, ýagny Niderlandiýanyň 16 million umumy ilatynyň ýüzden 5 bölegi musulmanlardyr. Olardan hem diňe takmynan 300 töweregi nikap ýa-da burka geýinýär. Adaty hyjap bolsa has giň ýaýran.
Türkiýe
Türkler indi 85 ýyldan bäri hyjaby türkler üçin yzagalaklygyň nyşanasy hasaplan Mustafa Kemal Atatürküň guran dünýewi döwletinde ýaşap gelýärler. Bu tema, aslynda ilatynyň aglaba köpçüligi musulman bolan Türkiýede jemgyýeti ikä bölen esasy jedelli temanyň biridir.
Ýurtda zenanlaryň üçden iki bölegi, şol sanda premýer-ministriň we prezidentiň aýallary hem gyzlary hyjap geýinýärler.
2008-nji ýylda konstitusiýa girizilen üýtgeşiklikden soň uniwersitetlerdäki hyjap gadaganlygy gowşadyldy. Diňe ýüzi durşy bilen açyk görkezýän hyjaba rugsat berilýär. Adamyň bedenini tanalmajak derejede durşy bilen ýapýan hyjap geýimleri ýurtda henizem gadagan.
Türkiýede 2013-nji ýylyň oktýabr aýynda kazyýet, polisiýa we harby edaralardan galan döwlet işlerinde hyjap gadaganlygy ýatyryldy.
Italiýa
Italiýada birnäçe şäherde burka gadaganlygy bar. Tapawutly hökümetleriň dolandyrýan döwürlerinde bu gadaganyň tutuş ýurda ýaýradylmagy meselesine garalanam bolsa, her gezekde biragyzdan bir karara gelnip bilinmedi.
Ýurtda käbir şäher häkimlikleri suwa düşmek üçin geýilýän yslamy eginbaşlaryň geýilmegini hem gadagan edýärler.
Daniýa
Hökümet 2008-nji ýylda sülçülere kellä ýaglyk oralmagy we şuňa meňzeş dini hem syýasy simwollar bilen bilelik-de haç, jöhit topbusy we hyjap ýaly geýimleri geýmegiň gadagandygyny habar beripdi.
Yslama garşy çykyşlary bilen tanalýan ”Daniýanyň halk partiýasy” gadaganyň sülçülerden daşgary, mugallymlara we lukmanlara hem degişli edilmelidigini öňe sürýär.
Germaniýa
Germaniýada yslam eginbaşlaryna bütin ýurduň çäginde gadaganlyk girizýän haýsam bolsa bir kanun ýok.
Konstitusion sud 2013-nji ýylyň sentýabr aýynda mekdepde ýaglyk daňynmak isleýän bir mugallymanyň tarapyny tutýan karar kabul etdi. Sud şol bir wagtyň özünde-de welaýatlaryň öz ýerli kada-kanunlarynda bu temada islän üýtgeşikligi girizip biljekdigini aýan etdi.
Germaniýanyň iň azyndan 16 welaýatynda mugallymalara ýaglyk daňynmaklyk gadagan. Hessen welaýatynda bolsa bu gadagançylyk ähli döwlet işgärlerine degişli.
Russiýa
Russiýa Federasiýasynda ilkinji gezek Stawropol sebitinde hyjap gadagan edildi. Ýokary kazyýet 2013-nji ýylyň iýul aýynda bu gadaganyň öz güýjüni saklaýandygyny bildirdi.
Çeçenistanyň ýolbaşçylary bolsa yslam eginbaşlary bilen baglanyşykly döwlet syýasatyna hiç wagt eýermändiler. Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrow 2007-nji ýylda döwlet işlerinde zenanlaryň ýaglyk oranmagy barasynda buýruk çykarypdy. Bu ýagdaý Russiýa Federasiýasynyň kanunyna gabat gelmeýänem bolsa, şu wagta çenli durmuşa geçirilip gelinýär.
Kadyrow munuň bilen bir hatarda hatda yslam eginbaşyny geýinmeýän zenanlaryň üstüne peýtboll tüpeňinden boýag atýan adamlary açyk goldap çykyş edýär.
Şweýsariýa
Şweýsariýanyň adalat ministri Ewelin Widmer-Şlumpf (Eveline Widmer-Schlumpf) "Adamynyň daşky keşbini durşy bilen tanalmaz derejede örtýän eginbaşlary geýýän zenanlar gaty köpelmäge başlasa, onda muňa gadaganlyk girizmek meselesini gözden geçirmeli bolar" diýýär.
2013-nji ýylyň sentýabr aýynda italýan dilinde geplenilýän Tiçino kantonynda bu sorag boýunça geçirilen referendumda halkyň ýüzden 65 bölegi jemgyýetçilik ýerlerinde burkanyň gadagan edilmegi üçin ses berdi. Bu ýagdaýa ýurtda ilkinji gezek duş gelindi, ýagny Şweýsariýanyň 26 kantonyndan hiç biri şoňa çenli şeýle gadagançylygyň girizilmegini goýmandyr.


text:
Şu gün Fransiýanyň demirgazygyndaky Dowil şäherinde Orsýetiň, Fransiýanyň we Germaniýanyň ýolbaşçylarynyň üçtaraplaýyn duşuşygy başlady. Gepleşikler iki gün dowam eder.
Dmitriý Medwedewiň, Angele Merkeliň we Nikolýa Sarkoziniň gepleşikleriniň esasy temalarynyň biri - Ýewropa howpsuzlygy, şol sanda NATO-nyň arka durmagynda howa hüjümlerinden goranyşyň Ýewropa sistemasynyny döretmek meselesi.
Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi Sergeý Prihodkonyň sözlerine görä, maslahat ediljek meseleleleriň arasynda Orsýet bilen ÝB ýurtlarynyň arasynda wiza režimini ýeňilleşdirmegiň problemalary, ykdysady hyzmatdaşlyk, Eýranyň ýadro programmasy, Ýakyn Gündogar konfliktini parahatçylykly kadalaşdyrmak ýaly meseleler bolar.


text:
Müsüriň hökümeti jemgyýetçilik guramalarynyň 17 sanysynyň jaýynda reýd geçirmek bilen olaryň sesini sem etmäge synanyşdy diýlen aýyplamany ýurduň häkimiýetleri inkär etdi.
Hökümete degişli bolmadyk şol guramalar ýurdy dolandyrýan Ýokary harby geňeşi tankytlaýarlar.
Ýekşenbe güni Kairde geçirilen metbugat konferensiýasynda Müsüriň adalat ministri Adel Abdallanyň aýtmagyna görä, şol reýdler hökümete degişli bolmadyk guramalaryň maliýe çeşmelerini barlamak üçin geçirilipdir.
Geçen hepdede ABŞ Müsüriň häkimiýetlerini oppozisiýa toparlaryna garşy basyşlaryny bes etmäge çagyrdy.
Ýekşenbe güni Müsüriň Ýokary harby geňeşi parlament saýlawlarynyň tamamlanýan möhletini 12-nji martdan 22-nji fewrala geçirdi.
Ýokary harby geňeş parlamentiň ilkinji mejlisiniň 28-nji fewralda boljakdygyny yglan etdi.


text:
Orsýet we Hytaý Moskwanyň Pekine “Su-35” kysymly 24 sany uruş uçaryny satmak baradaky ylalaşyga gol goýdular.
“Biz şertnama gol goýduk” diýip, 19-njy noýabrda Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki “Rostek” holdinginiň baş müdiri Sergeý Çemezowyň sözlerinden sitata getirilýär.
Çemezow bahasy 2 milliard amerikan dollaryna barabar bolan ylalaşygyň netijesinde Hytaý “Su-35” kysymly uruş uçaryny satyn alýan dünýäniň ilkinji daşary ýurdy bolýar diýdi. “Su-35” kysymly uruş uçary Orsýetiň iň döwrebap harby uçarlarynyň biridir.
2014-nji ýylda Orsýet daşary ýurtlara ýarag eksport etmek boýunça dünýäde Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan soň ikinji orunda ýerleşdirilipdi.
Geçen aý Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki ýarag eksport edýän edarasy – “Rosoboroneksportyň” baş müdiri Anatoliý Isýakin soňky 15 ýylyň dowamynda edaranyň dünýäniň 116 ýurduna bahasy 115 milliard amerikan dollaryna barabar bolan ýaraglary eksport edendigini aýtdy.


text:
Krymyň lideri mart aýynda Orsýet tarapyndan Ukrainadan anneksiýa edilen sebitde 6-njy iýuna çenli jemgyýetçilik ýygnanyşygyny geçirmegi gadagan etdi.
Sergeý Aksýonow özüniň 16-njy maýdaky kararyny günorta-gündogar Ukrainadaky zorlukly wakalar bilen düşündirdi.
Mejlis, krym tatarlarynyň esasy wekilçilik guramasy 18-nji maýda regional paýtagt Simferopolda tatar maşgalalarynyň 1944-nji ýyldan başlap sürgün edilmeginiň ýyl dönümine gabat ýygnanyşyk geçirmegi planlaşdyrypdy.
Sürgün edilen 200 müňden gowrak adamyň köpüsi ýoldaky kynçylyklarda heläk boldy.
Mejlisiň başlygy Refat Çubarow bu karary «adamkärçiliksiz akt» diýip atlandyrdy.
Çubarow Mejlisiň öz etjek hereketi barada 17-nji maýda bir karara geljegini, emma tatarlaryň köpüsiniň bu gadaganlyga boýun bolmajagyny aýtdy.


text:
Dünýäniň alty döwletiniň daşary işler ministrleri şenbe güni Ženewada duşuşyp, Eýran bilen alnyp barylýan ýadro gepleşiklerinde bir böwsüş gazanmagyň aladasyny edýärler.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ženewa anna güni geldi. Onuň fransiýaly, britaniýaly, germaniýaly, hytaýly we amerikan kärdeşleri hem bu ýere gepleşik üçin gelýändiklerini aýtdylar.
Bu habar ÝB-niň bir diplomaty žurnalistlere ÝB-niň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton bilen Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif anna güni bolan gepleşiklerde düýp meselelerde progres gazandy diýenden soň ýaýrady.
Hytaý mediasy daşary işler ministrligindäki çeşmä salgylanyp, gepleşikleriň jemleýji pursata gelendigini ýazdy.
5+1 döwletler topary Eýrana öz ýadro programmasynyň käbir aspektlerini duruzmagy teklip edýärler, muňa derek Günbatar Eýrana garşy girizilen sanksiýalary bölekleýin ýatyrmagy wada berýär.


text:
Pakistanyň harbylary ýurduň demirgazyk tire-taýpalar sebitlerinde “Al-Kaýda” toparynyň ýokary derejeli lideriniň öldürendigini aýdýarlar.
6-njy dekabrda ýaýradylan beýanatda öldürilen adam Adnan El Şukrijuma diýlip tanadyldy. Maglumata görä, Şukrijuma şenbe güni ir bilen Günorta Waziristan sebitiniň Şinwarsak diýen ýerinde öldürilipdir.
Ýörite operasiýanyň netijesinde başga-da iki söweşiji, şeýle-de bir esger öldürildi.
Şukrijuma ABŞ-nyň metro stansiýalarynyň birinde planlaşdyrylan bomba hüjümine dahylly bolmakda aýyplanýardy.
Şukrijumanyň “Al-Kaýda” toparynyň dünýädäki operasiýalaryna ýolbaşçylyk edendigi çaklanylýardy. Bu wezipäni ozal Halid Şeýh Mohammed eýeleýärdi.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Gazagystanda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda öz pikiriňi erkin beýan etmek mümkinçiliginiň çäklendirilmegi we hakyky oppozisiýanyň ýetmezçilik etmegi sebäpli, gazak ses berijileriniň saýlap-seçmäge çäkli mümkinçilikleriniň bolandygyny habar berýär.
ÝHHG-nyň Demokratiýa institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň saýlawlara gözegçilik edýän missiýasynyň başlygy Kornelia Ýonker (Cornelia Jonker) 27-nji aprelde beren maglumatynda Gazagystanda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda “ynamdar oppozisiýanyň” ýetmezçilik edendigini aýtdy.
27-nji aprelde Gazagystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy mundan bir gün öň geçirilen saýlawlarda ýurduň häzirki prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň sesleriň 97,7%-ni alyp, bäşinji möhlete prezident saýlanandygyny yglan etdi.
Ýunker ýurduň “häzirki prezidentiniň we onuň syýasy partiýasynyň syýasata agalyk edýändigini” aýdyp, “ses berijilere syýasy alternatiwalaryň arasynda hakyky saýlap-seçmek mümkinçiliginiň hödürlenmändigini” belledi.


text:
Aşgabat, 14.02.2015. “Türkmenportal”.
“Türkmenbaşynyň halkara deňiz portuny we Türkmen deňiz söwda flotuny 2020-nji ýyla çenli ösdürmegiň Baş meýilnamasyna” laýyklykda, şu günler gämileriň deňiz menzillerine barmagyny üpjün etmek maksady bilen, suw çägini çuňaltmak boýunça iri möçberli işler alnyp barylýar. Köptaraply portuň tutýan umumy meýdany 138,5 gektar bolup, taslama boýunça onuň bir bölegi deňiz çäginde ýerleşýär.
Halkara port häzirki zaman ulag-aragatnaşyk infrastrukturasy hökmünde Türkmenistanyň mundan beýläkki gülläp ösüşini, durmuş-ykdysady rowaçlygyny, halkara deňiz ulag düzümine goşulmagyny üstünlikli üpjün etmäge gönükdirilendir.
Geçirilen barlaglaryň netijeleri port desgalarynyň toplumy ýerleşen bu deňiz çäginiň ekologiýa taýdan arassalygyny we çykarylýan topragyň daşky gurşaw üçin hiç hili zeleliniň ýokdugyny subut etdi. Şol toprakdan portdan 4 kilometr uzaklygyna emeli ada döretmek göz öňünde tutulýar. Bu ada ýüz müňläp guşlaryň höwürtgeleýän we gyşlaýan ýerine öwrüler.
Täze halkara deňiz porty diňe bir yklymara däl, eýsem, dünýä ähmiýetli iri halkara üstaşyr ulag geçiriji çatryk bolar, ol ýurdumyzyň we sebitiň ykdysadyýetiniň ösmegine güýçli itergi berer.


text:
2010-njy ýylyň 10-njy oktýabrynda geçen parlament saýlawlarynda sesleriň zerur sanyny alyp bilmedik syýasy partiýalaryň 20-ä golaýy Gyrgyzystanyň Milli syýasy partiýalarynyň kongressini döretdiler.
Kongressiň esasy maksady: dürli meseleler boýunça alternatiw ideýalary we dürli proýektleri hökümete we parlamente teklip etmekden ybarat. Bu hakda “Zamandaş” syýasy partiýasynyň metbugat gullugy maglumat ýaýratdy.
Alternatiw parlamentiň başlygy wezipesine “Zamandaş” partiýasynyň lideri Muhtarbek Ömürakunow, alternatiw hökümetiň premýer-ministri wezipesine-de “Hakykat” atly syýasy partiýanyň lideri Alykbek Jekşenkulow saýlandy.Iňlis modeli
Kongressiň maksatlarynyň biri konstruktiw oppozisiýa bolmak. Kabul edilýän kanunlar we kararlar, döwletiň ösüşi we hökümetiň işleri boýunça alternatiw teklipleri hödürlemek diýip, kongressde parlamentiň başlygy wezipesini ýerine ýetirýän Muhtarbek Ömürakunow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Alternatiw hökümetiň premýer-ministri wezipesini ýerine ýetirýän Alykbek Jekşenkulow
Köçä çykyp göreşmän öz aklymyz, tejribämiz we ideýalarymyz bilen göreşmegi göz öňünde tutýarys.
kongressiň gyrgyz halkynyň geljeginiň aladasyny edip düzülendigini nygtady.
“Biz Angliýanyň modeline esaslandyk. Emma bu biziň ýurdumyzyň syýasy we ykdysady ýagdaýyna bagly bolar. Şeýle-de bolsa, biz radikal ädimlere ýol bermän, programmalarymyzy, ideýalarymyzy halka we häzirki hökümete parahat usulda ýetirmekçi bolýarys. Şonda syýasy göreş bolar. Köçä çykyp göreşmän öz aklymyz, tejribämiz we ideýalarymyz bilen göreşmegi göz öňünde tutýarys” diýip, Jekşenkulow aýdýar.
Hökümet öz işini başarmasa, alternatiw hökümet herekete geler
Jekşenkulow, eger-de häzirki hökümet we parlament halkyň bähbidi üçin işlemän, başgaça ädimlere ýüz ursa, özleriniň radikal hereketleri etmekleriniň ahmaldygyny, hökümetiň alternatiw organlarynyň regionlarda hem düzüljekdigini sözüniň üstüne goşdy.
Gyrgyzystanyň parlamentiniň başlygynyň orunbasary Myktybek Abduldaýew hem şeýle kongressiň düzülmeginiň syýasy konkurensiýa, ýagny bäsdeşlik üçin gowy boljakdygyny aýdýar.
“Her bir hökümet alternatiw hökümet tarapyndan hödürlenýän tekliplere hökman üns bermeli. Sebäbi olar hem döwletiň, halkyň geljeginiň, kadaly durmuşynyň aladasyny edýärler. Düşen teklipler hökman masalahatlaşylmaly. Şondan soňra kanuny resmi organ kabul etmeli” diýip, Abduldaýew nygtaýar.
Gyrgyzystanda oppozisiýa 2005-nji ýylyň martyndaky rewolýusiýa çenli hem-de şondan soň alternatiw hökümet organlaryny düzüp, 2010-njy ýylyň aprelindäki döwlet agdarylyşygyndan soň, hökümet başyna gelipdi.


text:
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti täze konstitusiýa boýunça referendumyň we parlament saýlawlarynyň geçiriljek möhletini yglan etdi.
Ýurduň häzirki ýerine ýetiriji wise-premýeri Ömürbek Tekebaýew öten agşam bu barada eden beýanatynda konstitusiýa boýunça referendumyň 27-nji iýunda, parlamente saýlawlaryň bolsa 10-njy oktýabrda geçiriljekdigini aýtdy.
Ýakynda ýurduň wagtlaýyn hökümeti täze konstitusiýanyň Gyrgyzystany Parlament respublikasyna öwürmegi göz önünde tutjakdygyny mälim edipdi.
Düýn ýurduň günortasyndaky Jalalabat şäherinde bidüzgünçilikler bolup, oňa Bakyýewiň tarapdarlaryndan ýüzlerçe adam gatnaşdy. Olardan ençeme adamyň, şol sanda, özüni Jalalabadyň gubernatory diýip yglan eden Faýzulla Rahmanowyň hem tussag edilendigini Gyrgyzystanyň täze hökümeti habar berdi.