text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Birleşen Ştatlaryň gözegçilik programmalarynyň käbiriniň «nädogry tarapa gaty uzak» gidendigini aýtdy.
Kerri penşenbe güni eden gürrüňinde aňtawyň terrorizme garşy göreş nukdaý nazaryndan zerurlykdygyny nygtady.
"Biz täze bir dünýä bilen iş salyşýarys, bu ýerde özüni partlatmak isleýän adamlar hem bar» diýip, ol aýtdy. Ýöne ol bu ýerde özüňe erk etmegiň hem zerurdygyny tassyk etdi.
Ol özüniň we ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Milli howpsuzlyk gullugy tarapyndan amala aşyrylýan giň gözegçilik baradaky habarlara haýran galandyklaryny aýtdy. Ol Obamanyň bu meselede bidüzgünçiligiň öňüni almak üçin berk barlag geçirmekçidigini aýtdy.
Içalyçylyk habarlary, Milli howpsuzlyk gullugynyň ozalky analitigi, gaçgaklykdaky Edward Snowdeniň syzdyrmalaryndan soň, ABŞ-nyň dünýä ýüzündäki ýaranlarynyň hem gaharyny getiripdi.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň ideologiýa, medeniýet we köpçülikleýin habar serişdeleri boýunça orunbasary Maýsa Ýazmuhammedowa bu wezipedäki dördünji käýinji aldy.
Berdimuhamedowyň sözlerine görä, Ýazmuhammedowa goýberen kemçiliklerini gysga wagtyň içinde düzetmese, işden boşadylar.
Maslahatda Berdimuhamedowyň ony berk tankytlamagyna milli telewideniýäniň we metbugatyň işindäki kemçilikler, konsert programmalarynyň guramaçylygynyň pes derejesi, şeýle-de sosial-medeni maksat bilen gurulýan obýektleri, şol sanda Medeniýet şäherçesini işe girizmek boýunça görülýän taýýarlyklaryň pes derejesi sebäp bolupdyr.
Berdimuhamedowyň sözlerine görä, Ýazmuhammedowa goýberen kemçiliklerini gysga wagtyň içinde düzetmese, işden boşadylar. Emma düzedişler üçin berlen möhlet we düzedilmeli işler barada resmi habarda takyk maglumat berilmedi.
Kemçilikler
Idelogiýa Türkmenistanyň hem birinji prezidenti, hem häzirki prezidenti üçin jemgyýete gözegçilik boýunça esasy gural.
Ýazmuhammedowa 2007-nji ýylyň iýul aýyndan bäri Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň ideologiýa, medeniýet we habar serişdeleri boýunça orunbasary wezipesini ýerine ýetirip gelýär. Ol hökümet maslahatynda eden çykyşynda özüne ynanylan ugruň durnukly ösüşe eýe bolanlygyny habar berdi we mysal hökmünde täze obýektler gurlup, ýurduň medeni binalarynyň sanynyň artanlygyny, neşir işleriniň aktiwleşenligini we dürli derejelerdäki medeni çäreleriň geçirilenligini sanap geçdi.
Emma Berdimuhamedow ideologiýanyň we medeniýetiň ýurduň içeri syýasatyny amala aşyrmakdaky we ony propagandirlemekdäki ägirt uly ähmiýetini nygtady.
Ýazmuhammedowynyň adyna edilen tankyt türkmen režiminiň ideologik propagandanyň häzirki derejesinden kanagatlanmaýanlygyny görkezýär. Bu barada syýasy bilermen, Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan aýdýar.
“Idelogiýa we medeniýet Türkmenistanyň hem birinji prezidenti, hem häzirki prezidenti üçin jemgyýete gözegçilik boýunça esasy gural. Şeýlelikde häkimiýetler bu pudakda alnyp barylýan işlerdäki gowşaklygyň ideologiýa taýdan ýalňyşlyga ýol açmagyndan howatyrlanýarlar” diýip, Ulunýan belleýär.
Talaplar
Türkmen prezidentiniň ýurtda informasiýa we medeniýet ugrunda alnyp barylýan işleri tankyt etmegi täzelik däl. Emma onuň pudak ýolbaşçylaryndan edýän talaplary, adatça, takyklaşdyrylmaýar.
Bu pudakdan edilýän talaplar häzirki işleriň many-mazmun taýdan özgerdilmegine däl-de, olary amala aşyrmak usullarynyň özgerdilmegine degişli.
“Ýurduň ýolbaşçysy öz yglan edýän pikirlerine we ideýalaryna edara ýolbaşçylarynyň has döredijilikli çemeleşip, jar etmeklerini isleýär” diýip, Ulunýan aýdýar. “Türkmenistanyň idelogiýa we medeniýet sferasynyň häzirki häsiýeti bolsa Nyýazow döwründäkä meňzeşligi bilen tapawutlanýar. Şeýlelikde bu pudakdan edilýän talaplar häzirki işleriň many-mazmun taýdan özgerdilmegine däl-de, olary amala aşyrmak usullarynyň özgerdilmegine degişli”.
Türkmenistanda informasiýa we medeniýete degişli edilýän resmi talaplaryň döwlet ideologiýasynyň mazmun taýdan däl-de, onuň diňe forma taýdan özgermegine degişlidigini aşgabatly publisist Amanmyrat Bugaýew hem belleýär.
“Gürrüň bärde forma hakda barýar. Sebäbi öňki mazmun, öňki ýöredilýän syýasy propaganda häzir Türkmenistanyň ýolbaşçylaryny, megerem, kanagatlandyrýan bolmaly” diýip, Bugaýew aýdýar. “Olar ýöne şonuň formasyny has gyzykly etmek hakynda gürrüň edýärler. Ynha, Türkmenistanda ýene iki sany telekanal işläp başlajak. Olaryň biri diňe Aşgabat şäherinde gidýän gurluşyklary wasp etmäge bagyşlanan. Onuň ady-da “Aşgabat” telekenaly”.
Islendik özgerişlik üçin inisiatiwanyň görkezilmegi zerur. Emma, ýerli döredijilik wekilleriniň bellemegine görä, türkmen ýolbaşçylarynda özbaşdak hereket etmäge mümkinçiligiň örän çäkli bolmagy we olaryň ýokardan jezalandyrylmakdan howatyrlanyp, ýalňyş hereket etmekden çekinmegi islendik inisiatiwanyň öňüne böwet bolup gelýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenbaşy şäherinde 23-nji oktýabrda geçirilen ýaşulular maslahatynda ýurtda Gurban baýramynyň bellenjek günleri 26, 27, 28-nji oktýabr hökmünde yglan edildi. Ýaşulular maslahatyndan bu habara garaşan türkmenistanlylar az bolmasa gerek. Ýurtda Gurban baýramy giňden bellenilýär.
Käbir resmiler Gurban baýramynyň ýurduň Garaşsyzlyk gününe gabat gelmegi bilen ýurtda baýramçylyklaryň goşa gelýändigi hem-de onuň aýratyn manysynyň bardygyny aýdýarlar. Emma onuň Garaşsyzlyk baýramyna gabat gelmegi ilaty o diýen begendirip barmaýana meňzeýär.
"Ylaýtada bu ýagdaý döwlet edara-kärhanalarynyň işgärlerini, okuw jaýlarynyň okuwçylarynydyr studentlerini begendirmese gerek. Olar Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli geçiriljek köpçülikleýin çärelere gatnaşmaga mejbur bolarlar. Gurban baýramyny maşgalalarynyň, garyndaşlarynyň we dost-ýarlarynyň arasynda bellemäge mümkinçilikleri bolmaz" diýip, ýokary okuw jaýynyň mugallymy 33 ýaşly Aman aýdýar.
Sanawy çap edildi
Onuň aýdýanlary bilen ylalaşmazça-da däl. Sentýabr aýynyň ahyrynda çap edilen resmi maglumatlara görä, 26-28-nji oktýabr aralaygynda 11 sany köpçülikleýin çäreleri geçirmeklik göz öňünde tutulýar. Bu çärelere bolsa döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri we okuw jaýlarynyň okuwçylary we studentleri gatnaşmaly. Olar häzirki wagtda şol çäreleriň käbirlerine gatnaşmak üçin “marşirowkalary” geçýärler.
Aýdylşyna görä, şol günler geçiriljek çäreler diňe bir resmi metbugatda çap edilen sanawdaky çäreler bilen çäklendirilmez. Bu çäreleriň käbirlerine bolsa prezidentiň hem gatnaşmagyna garaşylýar. Ýurt baştutanynyň gatnaşmagyndaky geçirilýän çäreleriň bolsa birnäçe sagat dowam edýändigini döwlet edarasynda işleýän 32 ýaşly Meýlis aýdýar.
"Adatça prezidentiň gatnaşmagyndaky çäreleriň geçirilýän ýerine birnäçe sagat öňünden barmaly. Soň çäre gutarýança ýene-de garaşmaly bolýar. Şonuň üçin Gurban baýramy dogan-garyndaşlarymyzyňka aýlanyp bilmeris" diýip, Meýlis aýdýar.
Gurban baýramyna maşgala, garyndaşlyk we adamlaryň birek-biregi bilen bolan gatnaşyklaryny berkidýän baýramçylyk hökmünde garalýar. Gurban baýramynyň bellenýän günleri adamlar dogan-garyndaşlarynyň, goňşy-golamlarynyň öýlerine baryp, Gurban baýramy bilen gutlap, desterhanlarda goýlan tagamlary dadyp gaýdýarlar. Emma köpçülikleýin çärelere gatnaşmaga mejbur ediljek adamlar baýramçylygyň bu hezilliklerinden mahrum bolarlar.
Syýasy äheň
Soňky döwür Gurban baýramçylygyň geçirilmegine döwletiň gatyşmagy bilen bu baýramçylyk mynasybetli geçirilýän resmi çärelerde hem beýleki köpçülikleýin çäreleriň alamatlary duýulýar. Käbir raýatlar adamlaryň çärelere mejbury gatnaşdyrylyp, hiňňillikleriň käbirleriniň golaýynda prezidenti mahabatlandyrýan aýdymlaryň aýtdyrylmagy ýaly ýagdaýlaryň bu baýramçylyk çäreleriniň halkylygyny ýitirýändigini aýdýarlar.
Şu ýyl hem Gurban baýramy mynasybetli Aşgabadyň Parahat mikroraýonynda we Ylham seýilgähinde medeniýet we sungat ussatlarynyň baýramçylyk konsertlerini geçirmek göz öňünde tutulýar. Gurban baýramy mynasybetli Parahat mikroraýonyndaky hiňňilliklerde geçirilýän çärelere öz islegi bilen barýan adamlar hem az däl. Emma, muňa garamazdan, bu çärä gatnaşýanlaryň arasynda hem köpçülikleýin çärelere gatnaşmaga mejbur bolan ýokary okuw jaýlarynyň studentleri hem-de olaryň mugallymlary, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri köp.
"Şu baýramçylygy syýasylaşdyrman düzüw geçirseler, onda bu çärä gatnaşmaga adamlary mejbur etmegiň zerurlygy bolmazdy" diýip, ýokary okuw jaýynyň mugallymy Aman aýdýar.
23-nji oktýabrda geçirilen ýaşulular maslahatynda dynç güni bolan 28-nji oktýabr baýramçylyk gününe düşýänligi sebäpli, dynç güni 29-njy oktýabra süýşürildi. Şeýlelikde, adamlarda dört gün yzly-yzyna dynç almaga mümkinçilik döredi. Emma ilatyň köpçülikleýin çärelere gatnaşmaga mejbur ediljek gatlagy üçin şol günler iş güni ýaly bolar. Olaryň şol günlerde etmeli işleri "Bagtyýarlyk eýýamyndaky" şadyýan köpçüligi döretmekden ybarat bolar.


text:
Indoneziýa
Indoneziýa, Indoneziýa respublikasy (Respublyk Indonesiýa).
Umumy maglumaty[üýtget | edit source]
Indoneziýa (ind. Indonesia), resmi ady — Indoneziýa Respublikasy (ind. Republik Indonesia) — Günorta-gündogar Aziýada iň iri döwlet. Ol Zond arhipelagynyň adalarynda ýerleşýär we dünýädäki iň iri ada döwlet bolup durýar. Ol Aziýa bilen Awstraliýanyn aralygynda Malaý (Indoneziýa) arhipelagynyn adalarynda (uly Zond, Kiçi Zond we Molukka adalary) ýerleşýär. Indoneziýanyn sostawyna täze gwineýa (gb. Irian) Aziýanyn günbatar bölegi we onuň töweregiňdäki käbir ownuk adalar hem girýär. Meýdany 1904,3 mun km/kwadrat. Ilatyň 144,9 mln. Adam (1979) ýýlyn aýagynda). Paýtagty-Jakarta şäheri. Indoneziýa adminstratiw taýdan welaýatlara boluňýar. Jakarta we Jokýakarta şäherleri-de aýratyn adminstratiw birliklere bölünen.
Döwlet gurluşy[üýtget | edit source]
Indoneziýa respublikasy. Häzirki konstituşyýasy 1945 ýýlda. (1949 ýýlyn 27 dekabryndan 1959 ýýlyn 5 iýulyna çenli ýurtda başga konstituşyýalar hereket etdi). Kabul edilýär. Döwletiň we hökümmediniň baştutany prezident. Prezident halk konsultatiw kongresi (HKK) tarapyndan 5 ýýl möhlete saýlaňýar. 1969 ýýlyn kanunyna görä döwlet häkimýetiniň ýokary organy HKK bolup, ol parlamentin halk wekilleri söwetiniň (HWS) 460 wekilinden dürli ýerli jemgyýetçilik toparlarynyň 460 wekilinden ybaratdyr. Kanun çykarjylyk funksiýalary HBS degishlidir. Sud sistemasy ýokary suddan (onuň çlenlerini president belleýär), oblast sudlaryndan, döwlet sudlaryndan (ýustisa ministry belleýär.) hem-de musulman dini sudlaryndan ybaratdyr.
Tebigaty[üýtget | edit source]
Indoneziýa ekwatoryýal, atmosferanyň çalşyp durýan mossunly zonasynda ýerleşýär. Indoneziýanyn ekwatora we adalarda ýerleşmegi ol ýerde mydama maýýl howanyň bolmagy üçin şert döredýär. Indoneziýada deňiz suwunyň tempraturasy hemişe +27-dan ýokarydyr. Suw akymlary möwsüme görä üýtgäp durýar, deňiz haýwanlaryna baý. Ýeriniň ½ böleginden gowragyny orta beýiklikdäki daglyklar we pes daglyklar tutýar. Gb,Irianda kem-kes, beýik daglyklara (in beýik ýeri 5029m) düş gelmek bolýar. Ýurduň bütin gd. Bölegini diýen ýaly epinli we wulkanyk daglar tutýar. Wulkanlar örän köp. Indoneziýanyn köp bölegi kaýnozoý tektogenezisine, dg-gd Sumatra we go-gb. Kalymaňtaň mezozoý oblastyna, Täze Gwineýanyn go. Bölegi we Aru a-lary bolsa mezozoýa çenli bolan ýýgyrtlanmalara degishlidir. Indoneziýanyn geologyç gurlusynda metamorfik jynslar , dürli sostawdaky paleoý, mezozoý we paleogen-neogen effusiw çokundy jynslar, sheýle hem antropegen wulkanyk hadysalar gatnashýarlar. Gažylyp alyňýaň peýdaly zatlardan nebitm kömür, demir-laterit magdanlary, marganes, galaýý, alýumynyý, nikel bar. Ýurduň köp böleginiň klimaty ekwatoriýalydyr. Gd. Ýawada we Kiçi Zond adalarynda bolsa subekwatoriallardyr. Peslikleriň hemme ýerinde diýen ýaly ortaça aýlyk t+25-27. Ýýllyk ygalyň mukdary 2000–4000 mm-e ýetýär. Indoneziýanyn derýa seti gurdyr. Köpüsi hemishe bol suwly derýälär. Esasy derýalary: Kapuas, Baryytom Kampar, Muşy, Mamberamowe Digul. Indoneziýanyn meýdanynyň 4/5 bölegine golaýýnyn, easan ulýond adaarynyn we Gb. Irianyn çaklrinde mydama çygly tokaýlaryň gyzyl-sary laterit, dag laterit we laterit topragy bar, düzlüklerde tropiki batgaçylyk we laterit gleý, go-gd-da gyzyl laterit, gyzyl-goňur topraklar agdyklyk edýär. Indoneziýanyn köp bölegi-peslikler we 1300–1500 m-e çenli beýiklikli dag ýennitleri ebedi gök, çygly ekwatoryýal tokaý bilen örtülendir. Bu tipdaki tokaýlarda esasan, fikuslar, dipterokarp agaçlary, raşamala, pandanuslar, çörek agajy, sheýle-hem palmalar agaç gornushli paporotnikler, bambuklar ösýär. 1300–1500 m we 2600–300 m aralykdaky zolakda dag-tropiki tokaýlar giň ýaýran, olarda, esasan , ebedi gök (ebedi gök dublar), ýasy ýaprakly agaçlar (buk, dub kashtan), purly agaçlar (podokarpus), go-gd-da ýapragyny dökýän tropiki tokaýlar (tik, kazuarin) we sawannalar ösýär. Indoneziýa teritoriýasyny köp bölegi Hindi-Malaý zoogeografik oblastynyň Malaý podoblastýa, Gb, Irian, Molukka we Kiçi Zond adalarynyň käbiri Awstralyýa oblasynyn Papuas podoblastyna degishlidir. Indoneziýanyn gb. Böleginde esasan maýmynlar, bir we iki shahly kerkler, piller, malaý aýýsy, totugushlar, krokodiller, ýýlanlar, zemzenler ýashaýar. Gd bölegi üçin torbalylar, ýarganatlar, kakady totulary mahsusdyr. Içerki suwlary we deňizler balyga baýdyr.
Ilaty[üýtget | edit source]
Indoneziýada 150-deň gowrak halk ýashaýar. Olaryň köpüsi öz (96 %)dilleri, medeňiýeti we durmuşhy boýunça malaý-poliňiziýa diliniň indoneziýa toparyna degishlidir. Bu toparyn has uly halklary: ýawanlar, we olara kowumdash şundanlar hem madurlar, malaýlar, olara ýakyn banjaklar, minangkabauwlar, açerler, batakla we bashgalardyr. Indoneziýanyn shaherlerinde we plantasyýa raýonlarynda hytaýlar (3 mln ýakyn), asly hindistanlylar we päkistanlylar (90 mun), araplar (100mun), gollandlar (10mun) hem ýashaýar. Döwlet dili-indonez dili. Esasy dini-yslam Ylatyn ýýlyk köpelişhi orta hasap bilen 2,8% (1963-70) Ylatyn üçden iki bölegi Ýawa a-nda jemlenendir. Ylatyn 70%-e golaýý oba ýerlerinde ýashaýar (1965). Ylaty 100 müňden geçýän shaherlerin her birinde 1mln-dan gowrak ýashaýar.
Sazy[üýtget | edit source]
Indoneziýanyn sazy taryhy döwrün öňümidir. Gadym wagtlardan bary dil üsti bilen saz-söhbet edilip gelnipdir. Indoneziýanyn sazynyň esasyny 5 sesli slendro sistemasy düzýär, ol 7 sesli pelog sistemasyna çenli giňelýär. Indoneziýa sazynyň häsiýeti sypaty giň ösen geterfonaýadan we köp seslikden ybaratdyr. Indoneziýanyn häzirki zaman sazynda ýewropa notasyýasy hem ulanylýar. Garashsyzlyk gazaňylaňdan soň (1945), saz kollektiwleri milli däpleri döredijilikli ösdürmäge çalyshýarlar. Kompozitorlardan Syjasmina, A.Paşarybu, Susbini we bashgalar bellidir. 1952 ýýldan bary Jokýakartada döwlet sazçylyk mekdebi ishleýä. 1960 ýýlda konserwatoriýa, Indoneziýa klassyky sazçylyk mekdebi açylýar. 1968 ýýlda we Jokaýakartada radionyn ýanynda kämera orkestrleri hem ishleýär.
Album[üýtget | edit source]
-
National Museum of Indonesia in Central Jakarta
-
-
Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
-
-
A train at Gambir station in Central Jakarta
-
The Bung Karno Stadium is capable of hosting 100,000 spectators
-
-
-
-
-
A selection of Indonesian food, including Soto Ayam (chicken soup), sate kerang (shellfish kebabs), telor pindang (preserved eggs), perkedel (fritter), and es teh manis (sweet iced tea)
-
-
-
-
-
-
Mazda6 used by the Jakarta Metro Highway Patrol (Ditlantas Polda Metro Jaya) as a patrol car
-
Mitsubishi Lancer used by Vital Object Protection of Indonesian National Police
-
GE U20C in Indonesia, #CC201-05
-
-


text:
Resmi maglumatlara görä, “işde göýberen kemçilikleri üçin” diýen açyk kesgitleme bilen wezipesinden boşadylan Gurbangeldiýewiň ýerine bellenen täze ýolbaşçy bu işde bar bolan kemçilikleri gysga wagtda düzetmeli bolar.
Mary döwlet elektrik stansiýasynyň ýolbaşçysy işden boşadyldy.
Bu wezipe çalşygy 2-nji ýanwarda türkmen ýolbaşçylygynyň geçiren maslahatynda amala aşyryldy.
Resmi maglumatlara görä, Mary döwlet elektrik edarasyna täze ýolbaşçy edilip bellenen Öwezdurdy Çaşaýew bu wezipä energetika pudagynda uly tejribesi bolan ýolbaşçy hökmünde hödürlendi. Lebap welaýatynyň Galkynyş etrabynyň häkimi Öwezdurdy Çaşaýew öň birnäçe ýyllap ýurduň energetika sistemasynda, ýagny Mary we Türkmenbaşy stansiýalarynda işläpdir.
Goýberilen kemçilikler
Mary elektrik stansiýasynyň ozalky ýolbaşçysy Geldimyradowyň wezipesinden çetleşdirilmegine onuň “işde goýberen kemçilikleriniň” sebäp bolandygy aýdyldy, emma şol kemçilikleriň nämelerden ybaratdygy barada takyk maglumat berilmedi.
Ýaňy-ýakynda ýurduň energetika pudagynyň ýolbaşçylaryndan başga-da käbiri tankyt edilipdi.
28-nji dekabrda Türkmenistanyň energetika ministri Myrat Artykowa we Türkmenistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça döwlet komissiýasynyň başlygynyň orunbasary Rozymyrat Seýitgulyýewe “energetika pudagynyň işine gözegçiligi gowşadandygy” sebäpli käýinç berildi.
Goýberilen kemçilikler gysga wagtyň içinde düzedilmese, bu ýolbaşçylaryň işden boşadyljakdygy duýduryldy.
Elektrik togy bolmandy
Täze ýylyň öňüsyrasynda Türkmenistanyň Mary we Lebap welaýatlarynda birnäçe günläp elektrik togy bolmandy. Ýerli ýaşaýjylar, hususan-da, Maryda azyndan iki günläp elektrik togunyň bolmanlygyny Azatlyk Radiosyna habar beripdiler.
Ýurtdan gowşan maglumatlarda elektrik togunyň kesilmeginiň ýaşaýyş jaýlaryň ýyladyş ulgamlarynyň işiniň durmagyna getirendigi habar berlipdi.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň prezidenti ikinji ýanwarda eden çykyşynda ýurtda energetika sistemasynyň yzygiderli we netijeli işlemeginiň üpjün edilmegini talap edipdir.
Habar berlişine görä, energetika ministri Artykowa Mary şäherine baryp, elektrik stansiýasynyň işindäki kemçilikleri aradan aýyrmak, şeýle-de Mary döwlet elektrik stansiýasynyň territoriýasynda täze stansiýany gurmak we Aşgabatda, Änewde, Hojambaz etrabynda hem-de Lebap welaýatynyň Serdarabat etrabynyň Zergär obasynda täze podstansiýalary gurmak boýunça teklipleri taýýarlamak tabşyrylypdyr.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 27-nji noýabrda, Kolorada Springs şäheriniň Planlaşdyrylan ene-atalyk klinikasynda bolan atyşykdan soň, Birleşen Ştatlar jenaýatçylaryň ýarag edinmegini kynlaşdyrmak üçin «nämedir bir zat etmeli» diýdi.
Bu atyşykda üç adam öldürildi, dokuz adam bolsa ýaralandy.
Güman edilýän ýaragly, 57 ýaşyndaky Robert Lewis Dear tussag edildi.
Ol polisiýa bilen birnäçe sagatlap atyşyga girdi. Planlaşdyrylan ene-atalyk klinikasy bu bu hüjümiň arkasyndaky motiwlerden bihabardygyny aýtdy.


text:
Şu gün Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň we onuň maşgalasynyň Belarusyň paýtagty Minskä barandygyny aýtdy.
Belarusyň telewideniýesinde ýurduň parlamentine eden ýyllyk ýüzlenmesinde prezident Lukaşenko Kurmanbek Bakyýewiň Minsk şäherinde öz saglyk ýagdaýyna seretdirýändigini mälim etdi.
Bu wakanyň fonunda bolsa, düýn Gyrgyzystanyň günortasyndaky Jalalabat şäherinde Bakyýewiň tarapdarlary Jalalabat oblast administrasiýasynyň binasyny kontrollyga alyp, oblastyň gubernatorynyň wezipesine öz adamyny bellediler.
Bişkek şäheriniň eteginde bolsa azyndan 3 adamyň ölümine getiren düýnki bulagaýçylyklaryň yzy bilen, şu gün Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti düzgün-tertibi ýola goýmaga çalyşýar.


text:
Siriýaly aktiwistleriň berýän maglumatlaryna görä, hepdäniň penşenbe güni ýurduň howpsuzlyk gulluklarynyň Damaskyň töweregine amala aşyran barlag reýdleriniň netijesinde 35 adam öldürilipdir.
Heläk bolanlardan käbirleriniň gynalyp, soňra jezalandyrylandygy habar berilýär.
Siriýadaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna gözegçilik edýän, düýbi Londonda ýerleşýän gurama Siriýanyň režimine degişli güýçleriň Damaskyň günorta-gündogaryndaky Jdaidet Artouz diýlip atlandyrylýan raýona baryp, “100-e golaý ýaş adamy tussag edip, olary awtobus bilen bir mekdebe äkidip, gynadylar” diýip, maglumat berdi.
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, hökümet goşunlary hem tanklar yza çekilensoň köçelerde hem öýlerde öldürilen adamlaryň jesetleri ýatyrdy.
Ýurduň döwlet telewideniýesinde bolsa Jdaidet Artouzda “onlarça terrorçynyň hem hakyna tutulan söweşijiniň tabyn bolandygy hem öldürilendigi” barada habar berildi.
Şeýle hem Siriýada adam hukuklarynyň ýagdaýyna gözegçilik edýän gurama 2-nji awgustda gözgalaňçylaryň ele salnan tanklary ulanyp, Alepponyň golaýynda ýerleşýän hökümetiň howa bazasyny bombalandyklaryny habar berdi.
“Menagh” howa bazasy harby dikuçarlary bilen Aleppo şäherine hüjüm etmek üçin ulanylýardy diýlip, habar berilýär.


text:
Demirgazyk Koreýa atom bombasyny öndürmek boýunça ähli kärhanalaryny gaýtadan işledip başlandygyny yglan etdi.
Demirgazyk Koreýa esasy ýadro toplumy bolan Nyongbyonda plutoniýi we ýokary derejede baýlaşdyrylan urany öndürmek boýunça kärhanalaryň “kämilleşdirilip, üýtgedilip, kadaly işläp başlandygyny” öz media serişdeleri arkaly 15-nji sentýabrda mälim etdi.
Bu beýannama Phenýanyň raketalary uçurmak barada atan haýbatynyň yzýany edildi.
Demirgazyk Koreýa 14-nji sentýabrda uzaga ýetýän “satellit” raketalary uçurmaga taýýardygyny mälim etdi. Phenýan raketalary uçurmak arkaly indiki aýda häkimiýet başyndaky kommunist partiýasynyň ýyl dönümini belläp biljekdigini aýtdy.


text:
Gadyrly dostumyz we joramyz!
Sen saglyk baradaky maglumatlary türkmen dilinde beýan edýän saýta girdiň. www.saglyk.info girdeji üçin döredilen başlangyç däl-de, eýsem Türkmen köpçüliginiň saglyk, sagdyn durmuş baradaky bilimini we düşünjesini gowulandyrmak we artyrmak, köpçülige adam saglygyna, daşky gurşawa degişli meseleler babatda öz pikirlerini beýan etmäne mümkinçilik bermek missiýasy bilen döredilendir. Şeýle-de saýt dürli ýurtlarda ýaşap turkmen dilinde gepleýän we şeýle kynçylyklar babatda aladalanýan adamlar bilen hyzmatdaşlyk açmagy göz oňünde tutýar.
Biziň esasy maksadymyz seniň maşgalaňyň we tutuş jemgyýetiň saglyk ýagdaýyny gowulandyrmaga ýardam berjek döwrebap we ygtybarly maglumatlary saýlap, olary sada dilde okyjylarymyza ýetirmekden ybaratdyr.
Web-saýt lukmançylyk maglumatlaryň hemmeler üçin elýeter bolmagynyň wajypdygyna, saglyk babatda dogry çözgütleri kabul etmegiň möhümdigine ynanýan adamlar tarapyndan 2010-nji ýylda döredildi. Biziň maksadymyz ýerlikli we mümkin usullar arkaly saýtyň okyjylarynyň talaplaryny kanagatlandyrmakdan ybaratdyr. Sen saýtyň sahypalarynda makalalar, hünärmenleriň teswirleri, köpçüligiň bellikleri we teswirleri bilen tanşyp bilersiň. Bularyň ählisi özüňe gerek maglumatlary aňsat tapyp bilmegiň üçin niýetlenendir.
Saýtda halk köpçüligi saglyga we daşky gurşawa degişli bolan meseleleri teswirlemäge, öz pikirlerini paýlaşmaga we dogry çözgüt ugrunda jedelleri alyp barmaga çagyrylýar. Öz saglygyňa we daş-töweregiňdäki adamlaryň saglygyna täsir edýän möhüm meseleler boýunça ýazylan 400-den gowrak makalalary we 300-den gowrak okyjylardan gelen sowallara lukmanlaryň jogaplaryny okap bilersiňiz. Mundan başga-da, saýtyň işgärleri: önelgelilik saglygyny we hukugyny goramak, arassaçylyk, neşekeşlik we inçekesel boýunça ýörite ýazylan makalalaryň toplumyny taýýarlady.
Eger sen biziň bilen hyzmatdaşlyk etmäge isleg bildirseň, şu aşakdakylary edip bilersiň:
1. Saýtyň işine goşul we ony golda. Gyzykly pikirleriň bilen paýlaşmak üçin, Bize goşul atly sahypany oka, Siziň www.saglyk.info barada bilmeli zatlaryňyz we Okyjylardan www.saglyk.info barada iň köp gelip gowuşýan sowallar we olara jogaplar bilen tanyş!
2. Her makalanyň ahyrynda öz pikiriňi, soraglaryňy, makala boýunça teswir ýaz.
3. Saglyk.info Facebook-da, Twitter-da we V-Kontakte sosial ulgamlarynda tapyp goldawyňy görkez. Salgyny dost-ýarlaryň, joralaryň bilen paýlaş.
4. Makalalary ýazmak we biziň bilen hyzmatdaşlyk etmäge isleg bildirýän lukmançylyk işgärlerini we başga ugurlar boýunça işleýän hünärmenleri saýtymyz bilen tanyşdyr. Hyzmatdaşlygyň düzgünleri bilen sahypada tanşyp bilersiň.
5. Maşgala Saglygy hem-de Amaly Gollanma: Daşky Gurşaw we Adam Saglygy atly türkmen diline terjime edilen iki kitaby oka we olary başgalara ýetirmgä kömek et. Bu kitaplaryň asyl nusgasy Where There is no Doctor we A Community Guide to Environmental Health Hesperian fondy tarapyndan iňlis dilinde neşir edildi.
Maşgala Saglygy kitaby amaly maslahatary bermek bilen, umumy keselleri anyklamak, olary bejermek we öňüni almak boýunça peýdaly maslahatlary sada dilde okyja ýetirýär. Kitapda sagdyn iýmitlenmä, ýokanç kesellere, keselleriň öňüni alyş çärelerine, saglyk kynçylyklaryny döredip bilýän keselleriň öňüni almak we olaryň bejeriş usullaryna aýratyn üns berilýär. Maşgala Saglygy kitaby okyja öz saglygy barada dogry çözgüdi kabul etmäge kömek edýär.
Amaly Gollanma: Daşky Gurşaw we Adam Saglygy atly kitap daşky gurşawy goramaga ýardam berýän sada usullary beýan edýar. Şeýlede bu gollanmada saglyk howandarlarynyň, daşky gurşawy goramak ugrunda işleýän işjeňleriň we jemgyýet ýolbaşçylarynyň öz daşky gurşawlaryny goramak iş tejribesinden beýan edilen wakalary, maglumatlary, çäreleri okyjynyň dykgatyna ýetirýär.
6. Saýtyň sahypalarynda Türkmenistanyň saglygy goraýşynyň çäklerindäki amaly maglumatlar, öz hak-hukuklaryň we borçlaryň baradaky maglumatlar sada we düşnikli dilde (Siz öz hak-hukuklaryňyzy bilýäňizmi?) seň dykgatyňa hödürlenýär.
7. Sorag-jogap bukjasy arkaly öz soraglaryňyzy lukmanlarymyza iberip bilersiňiz. Ýöne sorag ibermezden ozal, gaýrat edip, Sorag-jogap bukjasyndan sorag ibermegiň düzgünleri bilen oňat tanyş. Ýygy-ýygydan soralýan soraglar sahypasyny hökman oka!
8. Belki, seniň berjek soragyň ozal kimdir biri sorandyr? Onda ozal berlen soraglary we olaryň jogabyny Sorag-Jogap Süzgüji arkaly gözläp tap. Olary tapmak üçin, haýsydyr bir açary sözi ulanyp bilersiň (mysal üçin, "bagyr", "öýken", "çaga keseli" we başg.)
9. Jemgyýetçilik saglygynyň meseleleri bilen bagly bolan Ses berme soragnamasyny dolduryp bilersiň.
10. Saýtdan lukmançylyk sözlüklerini alyp bilersiň. Olary bize saýtyň okyjysy hödürledi.
11. Web salgylar diýen bölümde jemgyýetçilik saglygyny goramagyň çäklerinde işleýän milli we halkara guramalarynyň sanawyny tapyp bilersiň.
www.saglyk.info salgysyny öz dost-ýarlaryň, joralaryň bilen paýlaşyp, saýtdaky maglumatlary ýurduň çäklerinde we ondan daşarda ýaýratmaga kömek et. Biz elmydama saýtymyzyň işini kämilleşdirmäge ymtylýarys, saýtda ýerleşdirilýän makalalary täzeläp durýarys. Öz teswirleriňizi, soraglaryňyzy, pikirleriňizi This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it salgysyna iberiň!
Öýüňiz abadan, janyňyz sag bolsun!
Hormat bilen,
saýtyň işgärler topary.


text:
Britaniýanyň hökümetden aýry guramasy Malaýziýanyň 2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda gündogar Ukrainada urlup ýykylan ýolagçy uçary boýunça hasabatyň gysgaça jemlerini çap etdi, onda uçaryň Orsýetiň Buk ýer-howa raketa sistemasyndan atylyp urlandygy aýdylýar. Şonda bu uçaryň bortundaky 298 adamyň hemmesi wepat bolupdy.
Internetde elýeterli bolan maglumatlary analizleýän «Bellingcat» guramasy 8-nji oktýabrda bu hadysa bilen ilteşikli Buk anti-uçar sistemasynyň 2014-nji ýylyň iýunynda Orsýetiň Kursk şäherinden Malaýziýanyň MH17 ýolagçy uçarynyň urlup ýykylan gününde Ukrainanyň Donetsk oblastynda ýerleşýän Snižne şäheriniň daş ýüzündäki meýdança getirilendigini yzlap bolýandygyny aýdýar.
Şol günüň ertesi, şol Buk sistemasyndan raketa atyjynyň, üsti adatça jem bolýan dört raketa derek diňe üç raketaly, Luhansk oblastynyň Orsýet serhediniň golaýynda bolandygy dokumentleşdirildi diýip, hasabatda aýdylýar.
"Biz soňky 18 aýda açyk çeşmelerdäki ähli derňewe syn etdik we MH17 uçarynyň urlup ýykylan raketa atyjysyny rus harbylary berendir diýip netije çykarmaga ýeterlik esas bar, sebäbi ol raketa Snižnäniň daş ýüzünden atylypdyr" diýip, «Bellingcat» guramasynyň esaslandyryjysy we direktory Elliot Higgins aýdýar.
«Onsoň biz bu Buk raketa atyjynyň ters yzyny çalyp, ony beren harby birikmäni, 53-nji brigadany hem tapyp bildik» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Higgins «Bellingcat» guramasynyň 53-nji brigadanyň MH17 uçarynyň urlup ýykylmagy bilen ilteşikli bolup biljek şahsy agzalary baradaky maglumaty bu hadysany derňeýän häkimiýetlere iberendigini hem sözüne goşdy.
«Bellingcat» guramasynyň hasabatynda Orsýetiň Goranmak ministrliginiň 2014-nji ýylyň 21-nji iýulynda guralan metbugat ýygnagynda edilen dört beýanata hem garşy çykylýar.
Ol beýanatlarda rus resmileri MH17 uçarynyň ukrain harby uçary tarapyndan ýa-da ukrain harbylary tarapyndan kontrolluk edilýän Buk sistemasy bilen urlup ýykylan bolmagy ahmal diýipdiler.
«Bellingcat» rus harbylarynyň metbugat ýygnagyndaky wideo, radar we fotografiýa subutnamalaryny nädogry görkezendigini öňe sürýär.
«Orsýetiň Goranmak ministrligi we [Buk öndüriji] Almaz-Antey tarapyndan görkezilen alternatiw ssenariýa gowy diýlende çökder ýoýlan, ýa-da bilkastdan, derňewi bulaşdyrmak üçin galplaşdyrylan subutnamanyň ulanylmagy bolup durýar" diýip, «Bellingcat» guramasy aýdýar.
Moskwa gündogar Ukrainadaky konflikte rus harbylarynyň gatnaşygyny ret etdi.
Bilelikdäki halkara derňew toparynyň MH17 betbagtçylygy barada «Bellingcat» guramasynyň hyzmatdaşlygynda taýýarlan resmi hasabaty 13-nji oktýabrda çap ediler.
Derňewiň netijeleri boýunça iýul aýynda çap edilen deslapky hasabatda MH17 uçarynyň Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistleriň elindäki ýerden atylan Buk raketasy bilen urlup ýykylandygy aýdylypdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Korrupsiýa bilen baglanyşykly aýyplamalaryň barha artmagy netijesinde üç sany ýokary derejeli ministr öz wezipesinden çekilensoň, Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Ministrler Kabinetiniň düzümini üýtgetjekdigini mälim etdi.
Erdogan çarşenbe güni prezident Abdullah Gül bilen ýapyk gapylaryň aňyrsynda duşuşansoň, 10 ministri çalşyrjakdygyny aýtdy.
Çarşenbe güni ir bilen ýurduň ykdysadyýet ministri, içeri işler ministri, şeýle hem tebigaty goramak boýunça ministr öz wezipelerinden çekildiler. Olaryň wezipeden gitmegine sebäp bolan zat – ogullarynyň parahorlyk boýunça alnyp barylýan güýçli derňew işleri netijesinde tutulandygy.
Erdogan Ýewropa Bileleşigi bilen aradaky gatnaşyklara jogapkär ministri-de çalşyrdy. Korrupsiýa işlerinde bu ministriň hem eliniň bardygy aýdylýar.
Türkiýäniň premýer-ministri bildirilýän aýplamalaryň esassyzdygyny, korrupsiýa ýol ýokdugyny belledi: "Biziň partiýamyzyň öz işlerinde üstünlikli bolmagynyň, ýolbaşçylygy ele alyp, ýurdy 11 ýyllap dolandyryp gelmegimiziň sebäbi – biziň dogruçyldygymyz, ýurda ak ýürekden berlendigimiz we korrupsiýa garşy göreşmäge hyjuwlydygymyz. AK (”Adalat we Galkynyş”) partiýasy korrupsiýany ne görmezlige salýar, ne-de oňa çydamlylyk görkezýär. Ol bu işi etse, onda bu onuň öz köküne palta urdugy bolar".
Erdogan ret edýär
Erdogan bildirilýän aýyplamalary "halkara güýçleri" tarapyndan gurnalan "gizlin iş görmäniň" bir bölegi diýip, ony ret etdi: "Biz türk halkynyň, türk respublikasynyň garşysyna gönükdirilen haýsydyr bir hüjüm bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Bu hüjüm korrupsiýa derňewi diýip görkezilýär. Ýöne hemmeler bilýärler, bu bir açyk dildüwşük, türk respublikasynyň we halkynyň garşysyna gurnalýan hile".
Şol bir wagtda-da hökümetiň garşysyna Ankarada, Stambulda we Izmirde demonstrasiýa geçendigi habar berilýär.
Ozal iýun aýynda Stambulda geçen protestleri zor bilen basyp ýatyrmak barada buýruk bermegi Erdoganyň abraýyna zyýan ýetirdi.
Erdogan awtoritarçylykda, dünýewi türk döwletiniň köküni gowşatmaga synanyşýanlykda aýyplansa-da, 11 ýyl bäri häkimiýet başynda. Bu döwrüň içinde onuň ýolbaşçylygynda ýurt ykdysady taýdan uly depgin bilen ösdi.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý ABŞ-nyň ikitaraplaýyn Howpsuzlyk şertnamasy barada öz pozisiýasyna gaýtadan garamagyna umyt baglady.
Şenbe güni Nýu Delide žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Karzaý 2014-nji ýylda halkara goşunlary Owganystandan çykarylandan soň ABŞ-nyň harbylarynyň ýurtda galmagyny kesgitleýän ikitaraplaýyn bu ylalaşygyň ýurda parahatçylygy hem howpsuzlygy getirjegine güwä geçilmegini isleýändigini aýtdy.
Karzaý ABŞ-nyň öňüne şert goýulmagynyň “agyr netijeleri” berip biljegine özüniň göz ýetirýändigini belledi. “Owgan halkynyň resurslary az. Polisiýamyz we harbylarymyz ejir çekerler”, diýip Hamid Karzaý aýtdy.
Karzaý ABŞ bilen Howpsuzlyk şertnamasyna 2014-nji ýylyň aprel aýynda boljak prezidentlik saýlawlaryndan soň gol çekjegini aýtdy. ABŞ Owganystan bilen ylalaşyga derhal gol çekilmegini isleýär.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 34-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Birleşen Arap Emirliklerinden, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini, dizel ýangyjyny we nebit koksuny satyn aldylar. Germaniýadan we Singapurdan gelen işewürler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen göni arassalanan benzini we mazudy satyn aldylar. Mundan başga-da, Russiýadan, Hytaýdan, Beýik Britaniýadan, BAE-den, Serbiýadan, Maltadan, Azerbaýjandan, Ukrainadan, Gyrgyzystandan gelen telekeçiler daşary ýurt walýutasyna pagta ýagyny, nah ýüplügi, buýan köküniň toşabyny, pagta lintini satyn aldylar. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 40 million 450 müň dollaryndan gowrak boldy.
Depozit manat serişdelerine Türkiýeden, Birleşen Arap Emirliklerinden we Pakistandan gelen işewürler jemi bahasy 8 million 290 müň manatlykdan gowrak bolan “Berzeňňi-saglyk” bejeriş-mineral suwy hem-de nah ýüplügi satyn aldylar.


text:
Waşington bilen Moskwanyň arasynda Çehiýanyň Temelin atom elektrostansiýasynyň gurluşygy bilen bagly proýektiň üstünde dowam edýän bäsdeşlik ýene-de güýçlendi. Öz elektrostansiýasynyň ukybyny artdyrmakçy bolýan Çehiýa 25-nji martda proýekt boýunça tehniki netijeleri çap etdi. Onuň esasy kategoriýalarynyň ençemesi boýunça Waşington öňde barýar.
Sowuk uruş Ýewropada henizem dowam eden bolsady, şu günki gün Çehiýanyň Temelin atom elektrostansiýasyny iň uly söweş meýdanyna deňäp bolardy.
Waşington we Moskwa tarapyndan goldanýan konsorsiumlar bahasy çak bilen 10 milliard dollarlyk proýektiň üstünde güýçli göreş alyp barýarlar. Proýektiň çäginde Çehiýanyň Temelin atom elektrostansiýasynda iki sany goşmaça reaktor gurulmaly. Bu proýektiň energiýa garanda geosyýasy täsiriniň has uly boljagyna garaşylýar.
Çehler bu proýektiň ýeňijilerini sentýabr aýynda yglan etmeli.
Ilkinji netijeler
Şu hepdede Çehiýanyň energiýa toparynyň (CEZ) ýaýradan ilkinji maglumatlaryna görä, uly bölegi döwlete degişli bolan Temelin atom elektrostansiýasynyň gurluşygyny ýerine ýetirmek boýunça bäsdeşlikde Westinghouse atly amerikan-ýapon konsorsiumy öňe saýlanana meňzeýär. Çeh tarapy gelnen tehniki netijeler barada jikme-jik maglumatlary köpçülige mälim etmedik hem bolsa, yurduň habar serişdeleriniň maglumatyna görä, Westinghouse konsorsiumynyň proýekti amala aşyrmak boýunça hödürlän tekliplerine tehniki talaplara we lizensiýa degişli kriterilerden has ýokary baha berlipdir. Orsýetiň MIR.1200 atly konsorsiumynyň teklipleri bolsa baha taýdan has amatly diýlip kesgitlenipdir.
Westinghouse konsorsiumynyň baş müdiri Denni Roderik 25-nji martda geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda özüni bäsdeşlikde öňde barýan tarap hökmünde duýýandygyny aýtdy. Orsýet tarapy bolsa Çehiýanyň energiýa toparynyň yglan eden maglumatlaryna “ilkinji netijeler” hökmünde garaýandygyny aýtdy.
Çeh tarapy konsorsiumlaryň ikisi bilen hem gepleşik geçirip, olary teklipleri gowulandyrmaga çagyrjakdygyny habar berdi.
Şertnama ugrundaky bäsdeşlik
Praganyň Karlow uniwersitetinden syýasaty öwreniji Ýan Hornat konsorsiumlaryň ikisiniň-de öz ýurtlarynyň hökümetleri tarapyndan açyk goldanýandygyny we Çehiýa Respiblikasynda jemgyýetçilik gatnaşyklary taýdan göreş alyp barýandygyny belledi.
Çehiýaly bilermen Pragadaky amerikan ilçihanasynyň Temelin atom elektrostansiýasynyň gurluşygy boýunça gepleşikleriň açyk alnyp barylmagyny we köpçülige mälim bolmagyny isleýändigini aýtdy. Ýan Hornatyň bellemegine görä, amerikan tarapy orsýet tarapynyň gepleşikleri ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirip, syýasy maglumatlaryň ählisiniň köpçülige ýetirilmeýänligini çak edýär.
Waşington Çeh Respublikasynyň energiýa taýdan Orsýetden garaşsyz bolmagynyň ähmiýetini nygtaýar. Çeh Respublikasynyň satyn alýan gazynyň 70%-i, nebitiniň 60%-i we ýadro ýangyjynyň ählisi Orsýetden import edilýär.
Orsýet bolsa Temelin atom elektrostansiýasynyň gurluşygyna gatnaşmaklyga özi üçin iňňän wajyp mesele hökmünde garaýar we dünýäde ýadro obýektleriniň gurluşygy boýunça lider bolmaga çalyşýar.
Potensial bäsdeşler
Temelin proýektine gatnaşmak islän dalaşgärleriň ýene biri Fransiýa geçen ýylyň oktýabr aýynda talaplary berjaý edip bilmändigi sebäpli, basdeşlikden çykarylypdy.
Çeh Respublikasynyň energiýa toparynyň aksiýalarynyň 70 prosentiniň eýesi bolan çeh hökümeti-de basdeşligiň ýene bir oýunçysy bolup biler. Emma hökümet bäsdeşlige maliýe taýdan ukyply bolmak üçin elektrik togunyň her megawatynyň 50 ýewrodan satyn alynjagyny öňünden kepil geçmeli bolar.
Şu çaka çenli hökümet jemgyýetde närazylyk döretmejek bolup, şeýle çäreden saklanyp gelýär. Häzirki wagtda Çehiýada elektrik togunyň her megawatynyň bahasy 10 ýewro barabar.


text:
Siriýanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň dürli şäherlerinde demokratik özgerişlikleriň tarapdarlarynyň ýüzlerçesini tussag etdiler diýlip, habar berilýär.
“Reuters” habar gullugynyň beren maglumatlaryna görä, aktiwistleriň bir topary Deraa şäherinde tussag edilipdir.
Siriýanyň Zabadani, Rakka, Idlip şäherlerinde hem köp adamyň tussag edilendigi aýdylýar.
Siriýaly aktiwistler, häkimiýetleriň ýowuz daramagyna garamazdan, protestlerini dowam etdirjekdiklerini aýdýarlar.
Siriýadaky protestler başlanany bäri prezident Başar al-Assadyň ýolbaşçylygyndaky howpsuzlyk gulluklarynyň 560-a golaý adamy öldürendigi habar berilýär.
Siriýanyň merkezi regionynda ýerleşýän Homs şäherinde müňlerçe adam “režimiň soňuna çykmaly” diýen şygar bilen ýöriş geçirdiler.


text:
Häzirki gün, Hytaý türkmen gazynyň esasy hyrydarlarynyň biri bolup dur. Eýýäm, ençeme milliard kub metr möçberindäki gaz Türkmenistandan Hytaýa akdyryldy. Hytaý diňe Türkmenistan bilen çäklenmän, eýse ol Merkezi Aziýa sebitiniň beýleki döwletleriniň hem esasy hyzmatdaşy bolmagyna galýar.
Bu hyzmatdaşlyk häzirki pursat aglaba ykdysady häsiýete eýe bolsa-da, onuň nähili özgerjekdigini etnek görmeli bolar.
Eýse, Orsýetiň täsiri güýçli bolan regionynda Hytaýyň artyp barýan täsiri mundan beýläk haysy ugur boýunça özgerer?; munuň sebit üçin nähili netijeleri bolar?; has takygy, sebit agasyny çalyşýarmy? diýilen ýaly soraglary döredýär.
Bu soraglara jogap tapmak üçin geçirlen nobatdaky Mejlis atly ýörite gepleşigiň myhmanlary:
Reýd Standiş (Reid Standish) düýbi Waşingtonda ýerleşýän “Foreign policy” neşiriniň žurnalisti,
Bruys Paniýer (Bruce Pannier) Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça žurnalisti,
Galym Bukaş (Galym Bukash) Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň redaktory,
Bradly Jamez Jardin (Bradley James Jardin) Şotlandiýadaky Glasgow Uniwersitetiniň Merkezi Aziýa boýunça ylmy barlagçysy.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.


text:
Orsýetiň demirgazyk Siriýadaky şähere uran howa zarbalarynda azyndan 18 adamyň öldürilendigi, onlarça adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasynyň maglumatyna görä, 29-njy noýabr güni irden Arihany nyşana alýan zarbalar uruldy. Ýerli utgaşdyryjy komitetler, aktiwist kollektiwi raketalaryň pitneçileriň elindäki şäheriň mähelleli bazaryna gelip düşendigini aýtdy.
Şäher wakalaryny beýan edýän «Ariha Today» Facebook sahypasy howa zarbalarynyň rus harby uçarlary tarapyndan urlandygyny aýtdy.
Emma pidalaryň sany babatda gapma-garşylykly habarlar bar.
Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy öldürilenleriň azyndan 18 adamdygyny aýdýar.
«Ariha Today» öldürilenleriň 40, ýaraly bolanlaryň 70-den gowrak adamdygyny habar berýär.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň kärendeçi daýhanlaryň borçnamadan artyk öndüren pagtalaryny biržanyň üsti bilen satmaga rugsat berýän resminamalary taýynlamaga degişli ýolbaşçylara tabşyryk berenine bäş aýa golaý wagtyň geçendigine garamazdan, şeýle kanunlaryň şu çaka çenli taýyn edilmezligi gaty geň.
Dabara bilen pagta ekişiniň başlanandygyna seretmezden, «Türkmenpagta» assosiasiýasynyň özleri bilen heniz şertnama hem baglaşmandygyny meniň bilen gürrüňdeş bolan kärendeçi daýhanlaryň birnäçesi tassyklady.
Borçnama anyk däl
Maryly kärendeçiniň aýtmagyna görä, prezidentiň kärendeçiniň borçnamadan artyk pagtasyny biržada satmaga rugsat bermegi elbetde, daýhanlaryň bähbidine bolar. Ýöne häzire çenli oba hojalyk emeldarlarynyň bu meseläni anyk çözmezligi gaty köp gümürtikligi döredýär, bu bolsa daýhanlaryň elini işden sowadýar. Munuňam üstesine, kärendeçiler bilen baglaşylýan şertnamada her gektardan azyndan 20-25 sentner hasyl almak borçnamasy goýulýar. Bu bolsa daýhanlaryň esasy böleginiň borçnamasyny hem ýerine ýetirip bilmejekdigini görkezýär.
Tejribeli agronom Akmyrat aga bolsa her gektar ýeriň melioratiw ýagdaýyna görä näçe hasyl berjegini kesgitlemelidigini aýdýar. Daýhanyň kärende ýeriniň ýagdaýyna laýyklykda borçnama bermeli, edil häzir kärendeçiniň boýnuna her gektar ýerden 15 sentnerden köp pagta almagy ýüklemek hakyky ýagdaýa gabat gelmeýär.
«Türkmenpagta» assosiasiýasy bilen şertnama baglaşan kärendeçilerem borçnamadan artykmaç tabşyrylan pagtany biržanyň üsti bilen nähili satmalydygy hakynda şertnamada hiç zadyň görkezilmändigini aýdýarlar.
Näbellilikden anyk çözgüde
Şeýlelikde, häzire çenli kärendeçi bu ýylky pagta hasylynyň her tonnasyndan näçe girdeji aljakdygyny, borçnamadan artyk öndüren önümini biržanyň üsti bilen nähili satmalydygyny bilenok. Munuňam üstesine, ekerançylyk ýerleriniň melioratiw ýagdaýyna seredilmän, her welaýatyň, etrabyň gektaryndan alynmaly hasylyň gyradeň edilmegi gaty adalatsyzlykdyr.
Şol sebäpli, birinjiden, kärendeçileriň ýyllyk borçnamasy melioratiw ýagdaýy gowy ýerler üçin 18-20, şor ýerler üçin bolsa 12-15 sentnerden köp bolsa daýhanlaryň esasy bölegi öňküleri ýaly döwlete önümini-pagtasyny bellenilen nyrh boýunça satyp, ýyl ahyrda bergä batarlar ýa-da ujypsyzja girdeji alarlar.
Ikinjiden, prezidentiň aýdyşy ýaly, kärendeçileriň borçnamadan artykmaç tabşyran pagtalaryny biržanyň üsti bilen nähili satmalydygynyň anyk hukuk tertibi bolmaly. Şeýle derwaýys çäreler amala aşyrylanda, daýhanlar işine höwesli ýapyşyp, Watan harmanyna has köp pagta tabşyrardylar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň REGNUM habar agentligi Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýannamasyna jogap çap etdi. Munuň yzýany Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi orsýet habar agentliginiň adyny agzap ýazgaryjy beýannama çap etdi.
Bir hepdeden az wagtyň dowamynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi Orsýetiň habar serişdelerinde çap edilýän maglumatlara nägilelik bildirip, iki sapar resmi beýannama ýaýratdy.
25-nji sentýabrda Daşary işler ministrligi derejesinde çap edilen resmi maglumatda “soňky döwürde orsyýetli habar agentlikleriň, hususan-da “REGNUM” agentliginiň Türkmenistan we ýurtda bolup geçýän wakalar barada hakykata gabat gelmeýän maglumatlary çap etmekde gitdigiçe uly aktiwlik” görkezýändikleri bellendi.
Habar agentligiň jogaby
Ýakyn günlerde “REGNUM” Türkmenistanyň DIM-niň 20-nji sentýabrda ýaýradan resmi beýannamasyna jogap çap etdi.
“REGNUM” Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi derejesinde çap edilen resmi dokumentiň dilini we äheňini “köçe gürrüňine” deňedi we bu resmi dokumentde “ýönekeý logikanyň” äsgerilmänligini belledi.
“REGNUM” agentliginiň Gündogar býurosynyň adyndan çap edilen maglumatda türkmen tarapynyň gahar-gazabyna sebäp bolan maglumatyň hiç hili tankydy öz içine almanlygy bellendi.
Agentlik 13-nji sentýabrda orsýetli bilermen Stanislaw Pritçiniň dokladyny çap edipdi. Bilermen Hazar deňziniň statusyny kegsitlemekde deňiz ýaka döwletleriniň arasyndaky gepleşikler prosessinde öňegidişligiň ýokdugyny belläp, azeri-türkmen gatnaşyklarynyň gepleşikler prosessine päsgelçilik berýän faktorlaryň biridigini aýdypdy.
“REGNUM” agentligi Türkmenistanyň DIM-niň resmi beýannamasynda “propagandanyň akyl paýhasdan ýokarda goýulanlygyny” belläp, “türkmen häkimiýetleriniň informasiýa giňişligine täsir ýetirmäge” synanyşyklaryna özüniň mundan bäýläk-de üns bilen syn etmekçidigini we Türkmenistandaky ýagdaýlar barada has köp maglumat bermäge synanyşjakdygyny mälim etdi.
DIM-iň beýannamalary
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi “REGNUM” agentliginiň çap eden maglumatlaryna 2011-nji ýylda hem resmi derejede nägilelik bildiripdi. Şol maglumatlarda Türkmenistanyň gaz baýlyklarynyň mukdary barada resmi sanlara bilermenleriň şübheli garaýyşlary çap edilipdi.
Türkmenstanyň Daşary işler ministrligi orsyýet metbugatynda çap bolan maglumatlara yzygiderli nägilelk bildirip gelýär.
Diňe soňky bir ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat üçin ýaýradan resmi beýannamalarynda, orsýetli habar beriş serişdelerinde hususan-da goşa raýatlyk problemasy, Türkmenistanyň energiýa syýasaty we ýurduň gaz zapaslary barada çap edilen tankydy maglumatlaryň käbirine nägilelik bildirilipdi.
Şonda Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi orsyýetli habar beriş serişdelerde çap edilýän maglumatlary “obýektiw bolmadyk baha bermek”, “boş aýyplamak” we “hakyky ýagdaýy ýoýup görkezmek” üçin synanyşyk atlandyrypdy we tankydy maglumatlaryň çap edilmeginiň Türkmenistan bilen Orsýet arasyndaky dostlukly gatnaşyklara zyýan ýetirýänligini belläpdi.
Türkmenistanyň DIM-niň 25-nji sentýabrda çap eden soňky beýannamasynda ýurduň “açyk gapylar” syýasatyny alyp barýanlygy we halkara habar beriş serişdelerini gyzyklandyrýan “ähli zerur maglumatlary” berýänligi aýdylýar. Şeýle-de ýurtda “Roýters”, Frans Press”, “Associated Press”, “Sinhua” we beýleki daşary ýurtly habar agentlikleriniň işleýänligi resmi maglumatda nygtalýar.


text:
Türkmenistanda ykdysadyýeti diwersifikasiýa etmek, ýerli önümçiligi güýçlendirmek, daşary ýurtlara eksport edilýän önümleri köpeltmek talaby güýçlenýär.
Bu bir tarapdan döwrüň talaby bolup eşidilse, ikinji tarapdan Türkmenistanda sowet döwründe öndürilen we öňki sowet respublikalaryna eksport edilen önümlere näme boldy, şol mahalky göreldeli hojalyklar ýa kärhanalar häzir nähili ýagdaýda diýen sowaly hem ýada salýar.
Mysal üçin, sowet ýyllarynda Türkmenistanda balyk öndürýän hojalyklar bolup, türkmen balykçylarynyň tutan balyklary beýleki respublikalara hem eksport edilerdi.
Azatlyk radiosy şeýle balyk hojalyklarynyň biri, Esenguly etrabynda «Sowet Türkmenistany» diýlip atlandyrylan balykçylyk kolhozynyň balykçylarynyň häzirki önümçilik ýagdaýy bilen gyzyklanyp, Balkan welaýatyny gowy bilýän ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Siriýaly pitneçileriň ýurduň demirgazygyndaky şäheri eýeländigi aýdylýar.
Rakka Ýefrat derýasynyň boýunda ýerleşýär. Pitneçiler beýleki welaýat merkezleriniň hiç birini eýeländiklerini aýtmaýarlar.
Pitneçi söweşijiler prezident Başar al-Assada ygrarly güýçleriň Rakkanyň 60 kilometrligindäki aýeroporty henizem elde saklaýandyklaryny aýdýarlar.
Duşenbe güni raýat urşy goňşy Yraga-da baryp girdi. Resmiler ol ýerde ýaragly adamlaryň azyndan 40 sany siriýa esgerini we hökümet gullukçysyny öldürendiklerini aýdýarlar.
Olar geçen hepde siriýaly pitneçileriň güýçlenen hüjüminden gaçyp, öýlerine barýan ekenler.


text:
Aşgabat, 2-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryny we myhmanlaryny 2015-nji ýylyň 3-nji ýanwarynda “Aşgabat” kinoteatrynda guraljak amerikan filmleriniň Täze ýyl mynasybetli görkezilişine çagyrýar. Çäräniň maksatnamasyna amerikan kinematografiýaçylarynyň işleri girizilendir.
10.00. “Sowuk ýürek” (Multfilm rus dilinde)
15.00. “Biz bir bütewi topar” (Film rus dilinde)
18.00. “Meniň adym Bak” (Türkmençe subtitri bilen iňlis dilindäki dokumental film)
Giriş petegi mugt, hemme isleg bildirýänler çagyrylýar.


text:
Merkezi Aňtaw gullugynyň öňki direktory we Birleşen Ştatlaryň Osama bin Ladeni öldüren operasiýasyna gözegçilik eden Leon Panetta “Al-Kaýda” lideriniň terrorda güman edilýänleri gödek sorag etmezden hem tapylyp bilinjegine ynanýandygyny aýdýar.
Panetta ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň NBC telewideniýesine beren gürrüňinde bin Ladeni tapmagyň bir topar detalynyň bolandygyny aýtdy.
Ol bu ugurda toplanan maglumatlaryň köpüsiniň amerikan agentleri tarapyndan, berk sorag ýa, käbir tankytçylaryň atlandyryşy ýaly, gynag astynda ele salynmandygyny aýtdy.
Bin Laden 2011-nji ýylyň maýynda, Pakistanyň Abbotabad diýen ýerinde, amerikan esgerleri tarapyndan öldürilipdi.
Panetta basym özüniň häzir eýeleýän goranmak sekretary wezipesinden aýrylmaly.


text:
Penşenbe güni Eýranyň Bakudaky ilçihanasy seperatistik Daglyk-Garabag regionynda etniki talyşlaryň dilinde täze bir radionyň işläp başlamagyna Tähranyň dahylynyň ýokdugyny aýdyp, bu baradaky aýyplamalary ret etdi.
Ermenileriň agdyklyk edýän Daglyk-Garabag regionynda 20-nji martdan başlap “Talyşystanyň sesi” ady bilen radiostansiýa işläp başlady.
Talyş taýpalary aglaba Eýranyň we Azerbaýjanyň territoriýasynda ýaşaýarlar. Şu hepde Azerbaýjanyň käbir resmileri etniki talyşlaryň dilinde Daglyk-Garabagda radiostansiýanyň açylmagynda Eýrana güman bildirýändiklerini mälim etdiler.
Geçen ýyl Azerbaýjanyň hukuk goraýjy organlary Bakuda çap edilýän “Talyş sesi” atly garaşsyz gazetiň redaktory Hilal Mamedowy geroin gaçakçylygynda aýyplap, tussag edipdiler.
Birneme soňra bolsa, oňa dini, etniki we milli duşmançylygy öjükdirmekde aýyplama bildirildi. Ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler oňa bildirilen bu aýyplamalary syýasy matlaba esaslanýar diýip hasaplaýarlar.


text:
Türk harbylary Siriýa serhediniň golaýynda urlup ýykylan rus uçaryna berlen duýduryşyň audio ýazgysyny çap etdi.
Ýazgyda iňlis dilinde «Ugruňy derhal günorta tarap üýtget» diýen ses eşidilýär. Bu sözler birnäçe gezek gaýtalanýar.
Orsýetiň türk-siriýa serhedinde urlup ýykylan uçaryndan aman galan piloty özleriniň hiç bir duýduryş almandyklaryny aýtdy.
Konstantin Murahtin 24-nji noýabr hadysasyndan bäri beren ilkinji interwýusynda, 25-nji noýabrda rus mediasyna ol ýerde uçar türk söweş uçary tarapyndan urlup ýykylmazdan öň «hiç hili kontakt» bolmandygyny aýtdy.


text:
Gazagystanda oppozisiýadaky “Azat” partiýasynyň başlygy Bolat Abilow we oppozision aktiwist Marat Žanuzakow tussag edildi.
Iki syýasatçy anna güni öňdebaryjy oppozision toparlarynyň maslahatynyň öňýany tussaglyga alyndy. Bu maslahata gatnaşmak üçin ýurduň dürli künjeklerinden onlarça adam ýygnanypdy.
Penşenbe güni Almatynyň Maliýe polisiýasy ençeme oppozision aktiwistini olaryň oppozisiýadaky bank işgäri Muhtar Abliýazow bilen gatnaşyklary boýunça sorag etdi.
Almatynyň Maliýe jenaýatlary we korrupsiýa garşy göreşýän edarasy Azatlyk Radiosyna Abilow bilen Žanuzakowyň tussag edilendigini tassyklady. Başga goşmaça maglumat almak başartmady.


text:
Aşgabatda bilýardyň “Erkin piramida” görnüşi boýunça ähli welaýatlardan we paýtagtymyzdan 60 türgeniň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Kubogy ugrunda ýaryş geçirildi. Aýgytlaýjy oýunda paýtagtymyzyň toparynyň iki wekili öz aralarynda güýç synanyşdylar. Gyzykly geçen bu duşuşykda Batyr Aşyrow Begenç Aýdogdyýewi ýeňil bolmadyk oýunda 7:4 hasabynda ýeňmegi başardy.
Ýaryş Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti we ýurdumyzyň Bilýard sport federasiýasy tarapyndan guraldy. Kubok ugrundaky bu ýaryş ýurdumyzda ilkinji gezek geçirildi. Çünki bu milli sport guramasy özüniň resmi işine geçen aýyň ilkinji günlerinden başlady. Federasiýanyň döredilmegi Türkmenistanyň çempionatynyň geçirilmegi bilen utgaşdy. Çempionata welaýatlaryň dördüsiniň we Aşgabadyň ýygyndy toparlary gatnaşdylar. Şol ýaryşda B.Aýdogdyýew finalda B.Aşyrowy ýeňip, ýurdumyzyň çempiony diýen ada mynasyp bolupdy.
Bu geçirilen ýaryşda bolsa, Batyr Aşyrow çempionatda şowsuz çykyş etmeginiň öwezini doldy.
Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň deslapky duşuşyklary paýtagtymyzyň “Älemgoşar” bilýard merkezinde geçirildi. Ýarym final duşuşyklary hem-de aýgytly duşuşyk Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynda geçirildi. Bilýard oýnunyň düzgünnamasyna laýyklykda, ýaryşda ýarym finalda ýeňlen oýunçylaryň ikisine hem bürünç medal gowşurylýar. Bu baýraga aşgabatlylar Ebabekir Bekdurdyýew bilen Garly Sowetow mynasyp boldular.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda bilýard boýunça Türkmenistanyň milli ýygyndysyna 20 türgeniň girjekdigi eýýämden bellidir. Ol türgenler ýurdumyzyň çempionatynda we Kubogy ugrundaky ýaryşlarda gazanan utuklaryny hasaplamak arkaly saýlanyp alnar. Bu barada Türkmen döwlet habarlar agentliginiň habarlarynda aýdylýar.


text:
Türkmenistanda ýylda noýabr aýynyň iň soňky ýekşenbe güni bellenýän bu baýramçylyk “daýhanlaryň sap ýürekli zähmediniň döwlet derejesinde hormatlanmagydyr” diýip, prezident G.Berdimuhamedowyň gutlag hatynda aýdylýar.
Türkmenistanyň pagta önümleriniň halkara sergisi we konferensiýasy açyldy. Aşgabatda geçirilen bu çärelerde dünýäniň pagta bazarynyň we Türkmenistanyň önümleriniň öňe çykarylmagynyň perspektiwalary maslahat edildi.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda şu ýyl pagtaçylaryň şertnama esasyndaky borçnamalaryny artygy bilen ýerine ýetirip, 1 million 100 müň tonna pagtany tabşyrandyklary aýdyldy.
Şol bir wagtda-da ýurduň käbir böleklerinde pagta ýygym kampaniýasy dowam edýär. Lebapda ýerli ýolbaşçylar döwlet işgärlerine 25-nji dekabra çenli pagta ýygmagy tabşyrdylar.


text:
“Türkmengeologiýa” korporasiýasynyň Ahalnebitgazgözleg” bölüminiň işgärleri Ahal welaýatynyň Ýerbent obasyndan 30 kilometr uzaklykda täze gaz ýatagyny açdylar diýen maglumat Türkmenistanyň resmi metbugatynda peýda boldy.
Deslapky maglumatlara görä, bu ýatakdan her gün 500 müň kub metr gaz hem 33 kub metr gaz kondensaty alnar.
Türkmenistanda geolog-gözleg işleriniň aktiwleşdirilmegi hem-de täze perspektiw meýdanlaryň özleşdirilmegi Türkmenistanyň nebitgaz pudagynyň ileri tutýan ugurlarynyň biri bolup durýar.
Türkmenistan 2030-njy ýyla çenli 250 milliard kub metr tebigy gazy işläp çykarmagy göz öňünde tutýar diýlip, maglumatda aýdylýar.


text:
“Arkalaşygyň kubogy” ugrundaky ýaryşyň düzgünine görä, öz toparlarynda üçünji orny eýelänleriň arasyndaky iň ýaramaz netije görkezen bir komandadan we öz toparynda dördünji orny eýelän komandalardan beýleki komandalar çärýek finala çykyp, ýaryşyň ýeňijisi bolmak ugrundaky bäsleşigi dowam etdirip bilýärler.
Türkmenistanly Ata Geldiýewiň (sagda) hüjumini ruslaryň goragçysy Artýom Delkin yza serpikdirmäge synanyşýar. Sankt-Peterburg, 22-nji ýanwar, 2012.
Toparlaýyn oýunlaryň netijelerine
görä, Türkmenistanyň ýaşlar komandasy özleriniň “A”
toparynda dört oçko alypdyr, salnan gollaryň arasyndaky tapawut bolsa “-1”
bolupdyr, ýagny türkmen komandasy garşydaşlarynyň derwezesine iki topy salyp, üç topy hem öz derwezesine goýberipdir.
“C”
toparda çykyş edýän Belarusyň komandasy hem, edil Türkmenistanyň komandasyna meňzeşlikde, öz toparynda üçünji ýeri alyp, dört oçko gazandy. Ýöne bu iki komandanyň arasyndaky top tapawudy Belarusyň komandasynyň haýryna “+1”
boldy.
“B”
toparda üçünji orny Latwiýanyň ýaşlar komandasy aldy. Latwiýanyň toparynyň toplan oçkosy edil türkmen komandasynyňka deň boldy. Ýöne, ahyrky netijede çärýek finala türkmen komandasy däl-de, Latwiýanyň komandasy çykdy.
Nämücin Latwiýanyň komandasy çykdy?
Bu ýagdaýy anyklakşdyrmagy haýyş edip, biz “Arkalaşygyň kubogy” ýaryşynyň resmilerine ýüz tutduk. Turniriň metbugat edarasynyň başlygy Aleksandr Iwanow
bize şeýle gürrüň berdi: “Elbetde, türkmen futbolçylary “B”
toparda üçünji ýeri alan Latwiýanyň komandysy bilen deňleşdi. Ýöne salnan pökgüleriň sany boýunça Latwiýanyň komandasynyň öňde durýandygy üçin, Türkmenistanyň komandasy
Türkmen komandasynyň derwezeçisi Batyr Geldiýew ruslaryň hüjüminde ýeke topy hem derwezä goýbermedi. Sankt-Peterburg, 22-nji ýanwar, 2012.
üçünji ýeri alan toparlaryň arasynda iň ýaramaz netije görkezen komanda boldy. Netijede, türkmen komandasy toparlarda dördünji orny eýelän komandalar bilen birlikde 9-12-nji orunlar ugrunda ýaryşy dowam etdirer. Bu düzgünler ýaryş başlanmankda ylalaşyldy we hiç hili üýtgeşmelere sezewar bolmady. Ähli zat açyk bäsleşik esasynda dowam edýär”.
Aleksandr Iwanow
bu mesele bilen gyzyklanyp,Türkmenistandan hem jaň edilendigini, netijede muňa ýörite düşündiriş berlip, ýaryşyň resmi saýtynda maglumatyň ýerleşdirilendigini aýtdy.
Her niçigem bolsa, türkmen futbolçylarynyň çärýek finala çykyp bilmändiklerine garamazdan, olaryň juda üstünlikli we erjel oýnandyklaryny janköýerler belleýärler. Häzir Ýewropada ýaşaýan Arslan atly türkmenistanly futbol janköýeri bu komandanyň oýny barada şeýle diýdi: “Türkmenistanyň ýaşlar komandasynyň ýaryşda şeýle netijeler bilen çykyş etmegi onuň üçin, gürrüňsiz, üstünlikdir. Türkmen komandasynyň geljekki oýunlarda has şowly çykyş etjekdigine ynanýaryn”.
Indi Türkmenistanyň ýaşlar topary 9-12-nji orunlar boýunça oýunlara gatnaşar. Bu bäsleşikde türkmen futbolçylarynyň garşydaşlary Gyrgyzystanyň, Estoniýanyň we Täjigistanyň futbolçylary bolar. “Arkalaşygyň kubogy” ugrundaky ýaryşyň final oýny 29-njy ýanwarda oýnalar.


text:
Ritoriki sowal. Köp kişiniň bu sowala seňrigini ýygyrmagy mümkin. Türkmenistanda reformalaryň haýal gidýäni hiç kim üçin gizlin däl.
Ýöne pul çalyşmak - denominasiýa ýurtda uly üstünlik bilen geçdi. Şu meselede hiç hili başagaýlyk, tolgunyşyk ýüze çykmady. Köne pul täze pul bilen deň derejede ýylyň dowamynda doly ýöredi.
Denominasiýa döwründe, elbetde, säwlikler göze ilmän durmady. Ýagny, ownuk pullaryň ýetmezçiligi duýuldy. Şol sebäpli täze pul bilen birlikde köne on müň manatlyk (täze pulda iki manat) ýylyň ahyryna çenli diýen ýaly ulanyşdan galmady.
Elbetde, täze puldan üç manatlygyň gerekligi äşgär göründi. Reformaçylar täze ýyldan bu ýagdaýy-da düzedýärler. 2010-njy ýyldan başlap, bir hem-de iki manatlyk demir pullar dolanyşyga giriziler. Şeýlelikde, pul çalşygy ýagdan gyl sogrulan ýaly geçdi diiýip aýdyp bolar. Türkmen hökümediniň denominasiýa geçirmekdäki üstünligini aýratyn bellemek gerek.
Denominasiýa ýokary derejede geçdi. Ýöne benzin bilen baglanyşykly geçirilýän reforma köp sürüjide nägilelik döredýär.
Näme üçin?
Sebäbi benzin reformasyna oýlanyşyksyz çemeleşildi. Dogry, benziniň belli bir möçberi ilata mugt berildi. Netijede hökümedem utuldy, sürüjilerem utuldy.
Sürüjileriň köpüsi maşynlaryny tygşytly ulanmaga mejbur boldy. Olar özlerine mugt berilýän talonlaryň daşyndan benzin satyn almadylar. Şeýlelikde, hökümede benzinden az girdeji girip başlady.
Ýagdaý şeýle bolansoň, 2010-njy ýylda sürüjilere mugt paýlanýan benzin talonlary ýatyrylyp, benziniň bir litriniň bahasy müň manatdan ( 20 teňňe) satyljak diýen gürrüň hem ýaýrady.
Şeýle baha sürüjileri kanagatlandyrýardy. Hökümedem talon çykarmak, talon paýlamak ýaly hysyrdylardan azat boljakdy.
Emma gowy gürrüň ýalan bolup çykdy. Benziniň talonly tarapy ýene öňki-öňküligine galdy. Özem ozalkysyndan gülkünç häsiýete eýe boldy.
Öňküler ýaly, ýöne başgaça
Şu günler 2010-njy ýylyň birinji ýarymy üçin benzin üçin talon berlip başlandy. Öňküler ýaly, alty aýa 720 litr benzin goýberilýär.
Hususy ýeňil maşynlaryň eýeleri bu sapar garaşylmadyk ýagdaýa duçar boldular. Öňler 95-lik benzine alty aýlyk talon alýan sürüjilere bu gezek 540 litr 95-lik, 180 litrlik hem 76-lyk benzine talonlar gowşuryldy.
Muňa nägilelik bildiren sürüjilerem tapyldy. Olara jogap nagt boldy: «Talonlary görkezme boýunça paýlaýarys. Isleseňiz, benzini garyşdyryp guýuň, isleseňiz, satyň, isleseňiz, 76-lygyňyzy 95-lige çalşyň! Keýpiňiz kelläňizde…»
Kellelerde welin, keýp ýok. Bu edilýän işlerden ýaňa kelleler durşy bilen duman. Şeýdibem, öz-özünden sowal döreýär: «Näme üçin denominasiýany hiç bir problemasyz geçirmegi başaran hökümet benzinli problemany-da iki tarap üçinem bähbitli edip çözmäni oňarmadyka?»
Ýurtda hususy ulaglaryň gitdigiçe köpelýän döwründe benzinli mesele häzirlikçe iň bir wawwaly meseleleriň biri bolup durýar. Bu mesele oňyn çözgüde garaşýar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň maglumatyna görä, Orsýetiň Kamçatka ülkesiniň baş-purkorory ot almak howpyna garşy ýeterlik çäre görmänligi üçin 24 sany gije klubynyň ýapyljakdygyny yglan etdi.
Mälim bolşuna görä, 24 klub kamçatkada ýerleşýän we şu hepde barlagdan geçirilen 56 kublyň hataryna girýär.
Şol klublarda ýüze çykarylan kemçiliklerden iň esasysy, şol ýerlerde howpsyzlyk boýunça duýduryş sistemasynyň we adatdan daşary ýagdaýda çykyş gapysynyň amatly bolmazlygy bilen baglydyr.
Orsýetiň Perm şäherindäki bir gije klubynda 5-njy dekabarda bolan ýangyndan soňra tutuş ýurt boýunça gije klublarynda barlag işleri başlandy. Şol wakada 148 adam heläk bolupdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Owganystandaky baş wekili Staffan de Misturanyň aýtmagyna görä, ýurtda ösüşiň alamatlary bar.
Ýöne, muňa garamazdan, ol talyp söweşijileri bilen häzirki konfliktli ýagdaýlar düýpli gowulanmanka, ýagdaýyň erbetlige ýazyp biljekdigini hem sözüne goşdy.
Düýn Staffan de Mistura BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde çykyş etdi. Ol bu çykyşynda Owganystanyň raýatlarynyň aglabasynyň konfliktleriň çözgüdini diňe syýasy çözgütlerde görýändiklerini mälim etdi.
Staffan de Mistura bu ýagdaýlary talyp söweşijileriniňem bilýändiklerini we özleriniň urşy ýeňip bilmejekdiklerine hem düşünýändiklerini aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlar BMG-niň ylym, bilim we medeniýet boýunça edarasy ÝUNESKO-ny maliýeleşdirmegini togtadýar.
Döwlet departamentiň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland Amerikanyň noýabr aýynda ÝUNESKO ýollamaly 60 million dollarynyň berilmejekdigini aýtdy. Sebäbi ÝUNESKO girýän döwletleriň aglabasy Palestinany bu gurama doly agzalyga kabul etmegi goldadylar. Oňa Amerika, Germaniýa, Kanada we beýleki ýurtlar garşy ses berdiler.
Şol bir wagtyň özünde, Birleşen Ştatlaryň kanunlary Palestina awtonomiýasynyň agza bolan halkara guramalaryny Amerikanyň maliýeleşdirmegini gadagan edýär. Birleşen Ştatlar Palestinanyň halkara derejede ykrar edilmegine garşy çykyş edip, onuň garaşsyzlygynyň ýeke-täk ýolunyň Ysraýyl bilen gepleşikler geçirmekdigini nygtaýar.
Ysraýylyň ÝUNESKO-daky ilçisi Numrod Barkan öz ýurdunyň bu gurama kömegini çäklendirmäge seredýändigini habar berdi. Ol ÝUNESKO-nyň baş konferensiýasynyň kararyny ýazgardy.
Şol bir wagtyň özünde, palestinliler bu ses berişligi gowy garşyladylar. Prezident Mahmud Abbasyň geňeşçisi Sabri Saýdam bu kararyň kabul edilen gününiň “palestinliler üçin taryhy gündügini” aýtdy.
Ýakynda Palestinanyň häkimiýetleri Palestinany özbaşdak döwlet hökmünde Birleşen Milletler Guramasyna agzalyga kabul etmek barada BMG-ä ýüz tutdular.


text:
Türkmenistanyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda uzyn nobatlaryň dörändigi, dollar söwdasyna girizilen täze çäklendirmeleriň kiçi biznese, elleri nagt pully daşary ýurtlara gidip, yzlaryna harytly gelýän telekeçilere urgy boljakdygy barada aladaly habarlar gowuşýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda ozal, ýagny S.Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda dollaryň iki kursy, resmi hem gara bazar kursy bolupdy.
Aşgabatly synçy Nurberdi Nurmämmedow Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde dollaryň iki kursunyň ýurtda kiçi telekeçilige, orta gatlagyň döremegine uly böwet bolandygyny aýdýar.
Synçynyň pikiriçe, ýurtda häkimiýet çalşyp, belli bir pul reformasynyň geçirilmegi, walýuta nokatlarynda dollaryň hemmeler üçin bir nyrhdan elýeterli bolmagy kiçi biznesiň ösmegine, orta gatlagyň gurplanyp başlamagyna itergi berdi.
Emma Nurberdi Nurmämmedow soňky döwürde kiçi telekeçileriň hususy dükanlarynyň ýapylmagynyň, dollar söwdasynda çäklendirmeleriň köpelmeginiň ýurtdaky az sanly oligarhlaryň peýdasyna bolup, orta gatlaga zyýanly boljagyny öňe sürýär.
Azatlyk radiosyndan Ýowşan Annagurbanyň aşgabatly synçy Nurberdi Nurmämmedow bilen geçiren söhbetdeşligini diňläp, bu meselede öz pikir-oýlaryňyzy paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
“Ak ýol” – Merkezi Aziýanyň köp ýerinde bir ýere sapar etmekçi bolýan adama arzuw edilýän sözlerdir. 43 ýaşly ABŞ-ly suratçy Iwan Sigal 1998-2005-nji ýyllar aralygynda öz fotokamerasy bilen regionyň köp böleklerine syýahat edipdi.
Munuň netijesinde köpçüligiň dykgatyna Merkezi Aziýa ýurtlaryna we Owganystana degişli müňlerçe surat, şeýle-de bu regiona syýahatçylyk baradaky film hödürlendi. Sigalyň suratlarynda ak we gara reňkler, şadyýan we gussaly keşpler üýtgeşik bir görnüşde utgaşýar.
Iwan Sigalyň döredijiligi bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy onuň bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Bu proýekt nämeden başlandy?
Iwan Sigal: Men taryhyň nädip suratlandyrylýandygy barada çynlakaý oýlanyp başladym. Sosial ylmyň, syýasy ylmyň we sosiologiýanyň uly bölegi ideýalardan we abstrakt pikirlerden başlanýar, soňra şol ideýalaryň üsti adamlar, wakalar bilen ýetirilýär.
Men ýagdaýy üýtgetmek isläpdim we bar zady adamlaryň durmuşyny ýakyndan öwrenmekden, abstraksiýa garşy durup, dürli adamlaryň durmuşyndan düzülen wakalar barada gürrüň bermekden başlamaga synanyşypdym.
Şeýlelikde bu iş dürli adamlaryň durmuşynyň käbir bölekleri barada gürrüň berýän proýekte öwrüldi. Uzak wagtyň dowamynda bu meniň üçin peýdaly bir tejribe boldy. Sebäbi men öňki Sowet Soýuzyna we Merkezi Aziýa syýahat edenimde, töweregimdäki adamlaryň mydama hereketde bolýandygyny görüpdim.
Adatça, ösen ýurtlardan Merkezi Aziýa ýaly çöllük bir regiona barýanlar bu syýahatçylygyna kolonial nukdaýnazardan garaýarlar we gören zatlaryna özüçe baha berip, öz ýurduna dolanýarlar.
Emma Merkezi Aziýa regiony dünýäniň wajyp bir bölegi bolup durýar. Merkezi Aziýada bar zat özgerýär. Şeýlelikde adaty garaýşy üýtgetmek üçin öz ýaşaýan ýeriň we syýahatçylygyň arasyndaky tapawudy aradan aýyrmaly. Meniň esasy ýörelgäm hut şundan ybarat bolupdy.
Azatlyk Radiosy: Siziň Merkezi Aziýada alan suratlaryňyzyň käbirleri örän umytlandyrjy görünýär, käbirleri bolsa örän gussaly. Siz regiona syýahat edeniňizde, şeýle tapawudy anyk duýupmydyňyz?
Iwan Sigal: Merkezi Aziýanyň özi metaforanyň bir görnüşi. Bu hem ýeriň özüne hem-de aň-düşünjäniň aýratynlyklaryna degişli. Proýekt durmuş barada, onda “Merkezi Aziýa bagtlydyr” ýa-da “Merkezi Aziýa bagtsyz” diýip, baha berilmeýär.
Men özüme duş gelen adamlar barada gürrüň berýärin. Olaryň käbirleri bagtly bolup görünýän bolsalar, käbirleri gamgyn görünýärler. Bu proýekt adamlaryň häsiýetlerini, olaryň aýratynlyklaryny görkezýär.
Suratlar adamlaryň durmuşynda bolup geçýän wakalary suratlandyrýar. Žurnalistika, esasan, alnan suratlaryň nämedigini düşündirýär. Emma, meniň pikirimçe, gowy eser düşündiriş bermeli däl-de, sorag döretmeli.
Şeýlelikde meniň maksadym, suraty synlanyňyzda, sizde onuň many-mazmuny barada öz pikiriňiziň döremegini gazanmakdan ybarat.
Azatlyk Radiosy: Siz “Ak ýol” proýektiňiziň üstündäki işi tamamlanyňyzdan soň regiona ýene syýahat etdiňiz. Siz bu ýerde özgerişlik gördüňizmi?
Iwan Sigal: Kitabym üçin iň soňky surat 2005-nji ýylda alnypdy, kitabyň üstündäki iş bolsa 2007-nji ýylda tamamlandy. Men şondan bäri Orsýete we Merkezi Aziýa ençeme sapar bardym.
Meniň pikirimçe, bu ýerde esasy üýtgän zat - Merkezi Aziýa daşky dünýä has köp aralaşdy, region sowet giňişliginden global giňişlige tarap geçişde progressiw özgerişe eýe boldy.
Ýurtlaryň ýagdaýy tapawutlanýar. Aýdaly, has baý ýurt bolan Gazagystanyň ýaşaýjylary has köp syýahat edýärler. Meniň pikirimçe, regionda emele gelen hereket diňe bir gazanç bilen bagly bolman, üzňelikden çykan ýurduň raýatlarynyň dünýägaraýşynyň we häsiýetiniň üýtgäp başlamagyna-da bagly.


text:
Türkmenistanyň prezidenti energiýa resurslaryny diwersifikasiýalaşdyrmak meselesinde Ýewropa ugrunyň “elmydama-da gün tertibinde durandygyny” aýtdy.
Aşgabatda Moldowanyň prezidenti bilen geçirilen duşuşykdan soň gurnalan metbugat ýygnagynyň dowamynda Gurbanguly Berdimuhamedow “türkmen gazyny öndürmek we onuň tranziti barada Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň we Türkiýäniň arasynda gepleşikleriň we ylalaşyklaryň alnyp barylýandygyny” mälim etdi.
7-nji aprelde eden bu çykyşynda türkmen lideri bu ugurdaky işler barada giňişleýin maglumat bermese-de, resmi sapar bilen gelen prezident Nikolae Timofti özara gepleşiklerde energiýa howpsuzlygy meselesine “arýatyn ünsüň berlendigini”, şeýle-de Hazarda tebigy gaz bilen bagly alnyp baryljak proýektlerde Türkmenistanyň rolunyň maslahat edilendigini aýan etdi.
Mälim bolşy ýaly, türkmen gazyny Hazaryň üsti bilen Ýewropa akdyrmaga mümkinçilik berjek Transhazar gazgeçiriji proýekti barada geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalaryndan bäri gürrüň edilip gelinýär.
Garşylyk
Emma bu proýektiň amala aşmagyna hazarýaka döwletleri bolan Russiýa we Eýran garşy çykýarlar. Moskwa bilen Tähran, beýleki meseleler bilen bir hatarda, Hazarda amala aşyryljak islendik proýektiň kenarýaka döwletleriň ählisiniň razylygy bilen edilmelidigini öňe sürýärler.
Sişenbe güni Aşgabatda geçirilen gepleşikleriň dowamynda türkmen prezidenti “energetika meselesiniň öndürijiniň, üstaşyr geçirijiniň we alyjynyň arasynda bolmalydygyny nygtaýandygyny” hem belläp geçdi.
Gepiň gerdişine görä belläp geçsek, mundan iki hepde ozal Ýewropa Bileleşiginiň Aşgabatdaky wekili Bileleşigiň ýewropa kompaniýalarynyň gatnaşmagynda Türkmenistandan Ýewropa gaz akdyrylmagyny ýola goýmakçy bolýandygyny hem habar beripdi.
Häzirki wagtda Türkmenistan öz gazyny Russiýa, Eýrana we Hytaýa eksport edýär.
Türkmenistanda 2014-nji ýylyň dowamynda 76 milliard kubometr gaz öndürilendigi we gaz eksportynyň 45 milliard kubometrden aşandygy habar berilýär. 2015-nji ýylda Türkmenistan 80 milliard kubometrden hem köpräk gaz öndürmegi planlaşdyrýar.


text:
2016-njy ýylyň Tomusky Olimpia oýunlary, Orsýetiň kiçeldilen toparynyň, Eýranyň ilkinji baýdak göteriji zenanynyň we Kosowanyň toparynyň ilkinji gezek goşulýan oýunlaryna gatnaşmagy bilen, Rio de Žaneýro şäherinde uly dabara-şowhun bilen açyldy.
Rus topary elçarpyşmalar bilen, şol sanda esasan brazil tomaşaçylarynyň az sanly gutlag sözleri bilen garşy alyndy.
Orsýetiň 160 atletden we resmiden ybarat toparynyň Rionyň Marakano stadionyndaky açylyş ýörişiniň öňüni woleýbol çempiony Sergeý Tutýuhin çekdi.
Halkara Olimpia komiteti bir gün ozal, döwlet howandarlygyndaky doping bidüzgünçiligi barada giň ýaýran subutnamalara garamazdan, 271 orsýetliniň ýaraşa gatnaşmak gadaganlygyny ýatyrdy.
Ýene bir sekiz orsýetli bolsa, Sport boýunça arbitraž suduna şikaýat edip, ýaryşa goşulmak hukugyny dikeltdi.
Eýran, zenan peýkamçy Zahra Nematiniň bu oýunlaryň açylyş dabaralarynda ilkinji baýdak göterijisi edilip bellenmegi bilen, üns merkezine geldi.
Stadiona maýyp arabajygynda, başy ýaşyl örtüli gelen Nemati - ýetginjek ýyllarynda ýol hadysasynda ysmaz bolan, Olimpia oýunlarynda hem, geljek aýdaky Paralimpia oýunlarynda hem Eýranyň adyndan çykyş eder.
Kosowa we Günorta Sudan Olimpia oýunlarynyň açylyş dabarasyna ilkinji gezek gatnaşýar.
Kosowanyň baýdagyny 2013-nji ýylda dünýä derejesini gazanan dzýudoçy atlet Majlinda Kelmendi göterip geçdi.
TDH-nyň berýän maglumatyna görä, Riodaky Olimpia oiýunlarynyň açylyş dabarasynda Türkmenistanyň atletler toparynyň baýdak göterijisi ýüzüji Merdan Ataýew boldy.


text:
ÝUNESKO tussag edilen eýranly žurnalist Ahmad Zeýdabadi Dünýä metbugat azatlygy baýragy bilen sylaglady.
Zeýdabadi dolandyryjy yslam hökümetine garşy propaganda ýaýratmakda günäli tapylyp, alty ýyl tussaglyga höküm edilipdi.
ÝUNESKO-nyň baş direktory Irina Bokowa Zeýdabadi «metbugat azatlygy we söz azatlygy barada batyrgaý hem yzygider çykyş etdi» diýdi.
Zeýdabadi Eýranyň dawaly prezident saýlawlaryndan soň bilelikde sud edilen 100-den gowrak aktiwistiň biridir. Ol «Azad» gazetiniň baş redaktorydy we BBC-niň pars gullugy bilen hyzmatdaşlyk edýärdi.


text:
Düýn Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Herman Wan Rompuý Bileleşigiň liderleri ýewro pul birliginiň hümmetini saklamak üçin ähli zerur çäreleri görmäge taýýar diýdi.
Herman Wan Rompuý bu barada ÝB-niň liderleriniň Brýusselde penşenbe güni Lissabon şertnamasyny üýtgetmek barada ylalaşyga gelenlerinden soň eden çykyşynda aýtdy.
Girizilen üýtgetmeler olara bergä batan ýurtlar üçin hemişelik halas ediş planyna ýol açýar. ÝB-niň liderleri entek bu işiň mehanizmi, şol sanda muňa näçe puluň beriljegi barada ylalaşyk baglaşanoklar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň ýekşenbe güni yglan etmegine görä, ol Ukraina bilen söwda hem hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyk ugrundaky gepleşikleri togtatdy. Brussel Kiýewiň delilleriniň “hakykata esaslanmaýandygyny” aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň ýaýbaňlanmak boýunça ýolbaşçysy Stefan Fueleniň Twitter ulgamynda ýerleşdiren maglumatyna görä, ol geçen hepdede Ukrainanyň premýer-ministriniň birinji orunbasary Serhiý Arbuzowa ylalaşyk boýunça geljekki diskussiýalaryň Kiýewiň bu ylalaşyga gol çekmäge açyk isleg bildirmegine bagly boljagyny aýdypdyr.
Şol bir wagtyň özünde-de gowuşýan maglumatlara görä, prezident Wiktor Ýanukowiçe basyş etmek üçin oppozisiýanyň 150-200 müň çemesi tarapdary Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda jemlenipdir.
Ýanukowiçiň geçen aýda ÝB bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürip, Orsýet bilen gatnaşyklary güýçlendirmek barada yglan eden karary Ukrainada güýçli protest çykyşlary döretdi. Kiýewiň merkezinde hökümete goldaw bildirýän köpçülikleýin demonstrasiýar hem geçirilýär.


text:
Azerbaýjanyň oppozisiýa partiýalary paýtagt Baku şäherinde rugsatsyz demonstrasiýa geçirdiler. Maglumatlara görä, birnäçe protestçi ýenjilip, tussag edilipdir.
Duşenbe günündäki gapma-garşylyklarda ýaralananlaryň sany dessine belli bolmady.
Bu protest sişenbe güni azeri paýtagtynda başlanýan Ýewrowideniýe aýdym bäsleşigine taýýarlyk görülýän mahaly geçirildi.
Oppozisiýa hereketi bäsleşigiň geçýän wagtynda Azerbaýjandaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna ünsi çekmek üçin birnäçe ýöriş geçirmekligi planlaşdyrýar. Şenbe gününe çenli dowam edýän bu bäsleşige Ýewropanyň köp ýurdundan tomaşaçylar gatnaşýarlar.
Duşenbe güni geçirilen ýörişde “Halk Palatasy” toparyna jemlenen onlarça aktiwist Nizami adyndaky edebiýat muzeýiniň golaýynda toplandylar we Bakuwyň merkezinde ýöriş geçirmäge häkimiýetleriň garşylyk görkezendikleri sebäpli, şäheriň häkimi Hajibala Abutalibowyň wezipesinden çekilmegini talap etdiler.
Polisiýa protestçileriň häkimiň edarasyna barmaklaryna ýol bermedi.


text:
Ýüz ýyl mundan owal ilkinji transatlantik uçuş üçin 23 gün wagt gerek bolupdy. Mars planetasyna uçmak üçin hem ýakyn geljekde bize takmynan şonça wagt gerek bolar. Munuň üçin lazer tehnologiýasynyň hasam kämilleşdirilmegi gerek.
“usatoday.com” internet sahypasyndaky makalada NASA-nyň alymy Philip Lubiniň aýdan sözlerine görä, ýangyç bilen işleýän raketa ulgamy foton bilen işleýän ulgama çalşylanda, kosmosdaky syýahatlaryň möhletini belli-külli gysgaldyp bolar.
Alymyň düşündirişine görä, Yeriň orbitasynda lazerden aýrylan şöhle bölejikleri Ýeriň emeli hemrasynyň üstündäki "ullakan şekillendiriş ýelkene" iberilip, has hem ýokary tizlik döretse bolar. Bu ýagdaý hem kosmos gämisiniň çakdanaşa tizlige eýe bolmagyna we barjak ýerine gysga möhletde ýetmegine mümkinçilik berer.
Amerikaly fizik Philip Lubiniň teklip eden ulgamy, raketanyň motoryndaky himiki reaksiýalara däl-de, raketanyň tizligini elektromagnit ulgamy bilen ýokarlandyrmaga esaslanýar. Ýangyçdan mätäçlik çekmejegi üçin raketanyň tizligi diýseň ýokarlanar. Alymyň düşündirişine görä "häzirki bar bolan raketa motorynyň tizligi himiki reaksiýanyň tizligine bagly bolýan bolsa, onda elektromagnit ulgam bilen tizligi ýokarlandyran halatymyzdaky tizlik diňe beriljek şöhläniň tizligi bilen çäklendiriler".
Lubiniň aýtmagyna görä, onuň raketa motoryna "diýseň güýçli şöhle çeşmesi" gerek bolar. Alym has jikme-jik maglumatlary aýan etmezden, bu ýagdaýy şeýle düşündirýär: ýagny, onuň ulgamynda güýçli geçirijilik häsiýetine eýe bolan magnit halkalardan peýdalanylar. Lubiniň hasaplamagyna görä, 220 kilogramlyk zond Mars planetasyna 72 sagatda, ýagny 3 günde baryp biler. Ýöne, has uly we üsti uçarmanly kosmos gämisiniň Marsa barmagy bir aýa çekip biler.
Hünärmenleriň aýtmagyna görä, häzirki döwürde ulanylýan ulgam bilen adamyny Marsa diňe 5 aýda eltip bolýar. Lubin bolsa has fantastiki pikirleri öňe sürýär. Onuň aýtmagyna görä, "foton raketa motory" Gün sistemasynyň çäklerinden daşary çykmak üçin hem uly mümkinçilikleri döreder.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Waşingtonyň Gürjüstanyň toprak bitewiligi babatda berk pikirde galýandygyny aýtdy.
Klinton Tbiliside Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili bilen gepleşiklerden soň çykyp gürläp, Birleşen Ştatlaryň adminstrasiýasy Orsýete «täsir meýdanlaryny» kabul etmeýändigini aýtdy diýdi.
Klinton Orsýetiň Gürjüstanyň bölüniji regionlary bolan Abhaziýada we Günorta Osetiýada hemişelik harby bazalaryny gurmagyndan alada bildirdi.
Moskwa bilen Tbilisi 2008-nji ýylyň awgustynda bu sebitiň üstünde gysga wagtlyk urşa giripdi.
Gürjüstan Klintonyň gündogar Ýewropa we Kawkaza eden bäş günlük saparynyň soňky duralgasy boldy. Ol ozal Ukraina, Polşa, Azerbeýjana we Ermenistana barypdy.


text:
Düýn Serbiýanyň parlamenti günbatara tarapdar reformalaryň bir bölegi hökmünde hökmany harby gulluga çagyrmak düzgünini ýatyrdy. Deputatlar 1945-nji ýyldan bäri ulanylyp gelýän düzgüni ýatyrmagy karar etdiler.
2000-nji ýylda günbatara tarapdar reformalar başlanaly bäri, Serbiýa kem-kemden öz goşunlarynyň sanyny hem azaldýar.
Ýurduň armiýasynda indi NATO standartlary esasynda tälim berlen täze 36 müň professional harbylar we adaty esgerleriň hem 28 müňüsi bolar. Serbiýa NATO-nyň Parahatçylyk üçin hyzmatdaşlyk programmasyna girýär.


text:
Tussag çalyşmak ylalaşygynyň çäginde Eýranyň türmesinden boşadylan dört tussag Tährany terk etdi diýip, ABŞ resmisi we Eýranyň döwlet mediasy 17-nji ýanwarda habar berdi.
Ol dört adam, Jason Rezaian, “Washington Post» gazetiniň Tährandaky býurosynyň başlygy, idaholy pastor Saeed Abedini, Flintden, Miçigan, ozalky deňizçi Amir Hekmati we Nosratollah Khosravi-Roodsari dagydyr.
Ady aýdylmadyk resmi habar gulluklaryna bu dört adamyň şweýsar uçarynda Tährany terk edendigini aýdypdyr.
«Washington Post» Rezaianyň aýaly Ýeganeh Salehi bilen sag-aman Eýrandan çykandygyny tassyk etdi.
Bäşinji tussag, amerikan studenti Matthew Trevithik aýratynlykda boşadyldy.
Eýran bäş amerikalynyň azat edilendigini 16-njy ýanwarda, Tährana garşy halkara sanksiýalarynyň ýatyrylan gününde yglan etdi.
ABŞ tussag çalyşmak ylalaşygy esasynda ýedi eýranla rehim etdi, olaryň altysy amerikan-eýran goşa raýatlygyna eýe. Bular Birleşen Ştatlarda jogapkärçilige çekilen ýa-da sud edilýän adamlardy.
Günbatar mediasy olaryň Nader Modanlo, Bahram Mechanic, Khosrow Afghahi, Arash Ghahreman, Tooraj Faridi, Nima Golestaneh we Ali Saboonchi dagydygyny habar berýär.


text:
Aşgabat, 04.02.2015. “Türkmenportal”.
Russiýa Federasiýasynda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyga möhüm ähmiýet berilýär diýip, iş sapary bilen biziň ýurdumyza gelen Russiýa Federasiýasynyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 3-nji fewralda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bolan duşuşygynyň barşynda belläp geçdi.
Hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýy we geljegi barada özara gyzyklanma bildirilen pikir alyşmalaryň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we myhman ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň, şol sanda Türkmenistanyň we Russiýanyň Baştutanlarynyň geçen ýylyň sentýabrynda Astrahanda, IV Hazar sammitiniň çäklerinde bolan duşuşygy mahalynda gazanylan ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişine aýratyn üns berildi.
Türkmenistanyň Prezidenti we myhman türkmen-russiýa hyzmatdaşlygynyň esasy ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmak babatynda ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklaryň okgunly ösýändigini nygtadylar.
Şunuň bilen baglylykda, gazanylan ylalaşyklary durmuşa geçirmegiň we hyzmatdaşlygyň meselelerine oňaýly çemeleşmeleri kemala getirmegiň täsirli guraly hökmünde Hökümetara türkmen-russiýa toparyna möhüm orun berilýär.
Türkmenistanyň Prezidenti we Russiýa Federasiýasynyň daşary işler ministri türkmen-russiýa gatnaşyklarynyň möhüm bölegi bolan medeni-gumanitar ulgamda hyzmatdaşlyk meselesi barada durup geçip, bilim we ylym ulgamynda netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň wajypdygyny nygtadylar. Häzirki wagtda Aşgabatda hereket edýän A.S.Puşkin adyndaky umumybilim berýän bilelikdäki türkmen-rus orta mekdebi bu gatnaşyklaryň aýdyň nyşanlarynyň biridir. Şunda milli Liderimiz we myhman medeniýet we sungat ugry boýunça özara bähbitli gatnaşyklary dowam etmegiň möhümdigini bellediler.
Söhbetdeşligiň çäklerinde Türkmenistanyň Baştutany we Russiýanyň Daşary işler ministrliginiň ýolbaşçysy 1941 — 1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Ýeňşiň 70 ýyllygyny baýram etmek meselesi barada durup geçip, geljekki nesilleriň parahat we bagtyýar ýaşaýşy üçin faşizme garşy bilelikde söweşen doganlyk halklaryň edermenligini alamatlandyrýan bu şanly senäniň möhümdigini nygtadylar.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti we Russiýa Federasiýasynyň DIM-niň ýolbaşçysy ilkinji nobatda, sebit we ählumumy möçberde parahatçylygy, howpsuzlygy hem-de durnukly ösüşi üpjün etmäge degişli halkara syýasatynyň wajyp meseleleriniň birnäçesi boýunça pikir alyşdylar. Şunuň bilen baglylykda, iki döwletiň ikitaraplaýyn, şeýle hem köptaraplaýyn görnüşde, BMG-niň, GDA-nyň we beýleki abraýly halkara guramalaryň we düzümleriň çäklerinde däp bolan hyzmatdaşlygy has-da pugtalandyrmaga ygrarlydygy tassyklanyldy.
Şol gün Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Russiýa Federasiýasynyň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň ýolbaşçylygyndaky Russiýa Federasiýasynyň Daşary işler ministrliginiň wekiliýeti bilen duşuşyk geçirildi.
Sebit we halkara meseleleriniň möhüm ugurlary gyzyklanma bildirilip ara alnyp maslahatlaşyldy.
Şeýle hem taraplaryň daşary syýasat edaralarynyň ugry boýunça netijeli gatnaşyklary pugtalandyrmaga, Daşary işler ministrlikleriniň arasyndaky yzygiderli geçirilýän we netijeli häsiýete eýe bolan geňeşmeleri dowam etmäge çalyşýandygy beýan edildi.
Duşuşygyň netijeleri boýunça Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň we Russiýa Federasiýasynyň Daşary işler ministrliginiň arasynda 2015-nji ýyl üçin hyzmatdaşlyk etmegiň maksatnamasyna gol çekildi.


text:
Fransiýada ýaşaýan müňlerçe türkler 22-nji dekabrda Fransiýanyň we Türkiýäniň baýdaklaryny galgadyp, genosidi inkär etme kanunyna ses berişlikden öň parlamentiň aşaky öýi – Milli ýygnagyň öňünde protest geçirdi. Ýöne bu demonstrasiýa parlamentçilere ol diýen täsir etmän, taslama aňsatlyk bilen kabul edildi.
Walerie Boýer
Ses berişlikden soň bu taslamany ýola goýan Walerie Boýer
onuň möhümdigini nygtady:
—Genosid barada bu ses berişlik zerurdy. Bu fransuz kanunynda ykrar edilen zat. Şeýlelikde biz bu jenýatlaryň bolandygyny inkär edip, olara dil ýetirýän adamlary kanuny taýdan jezalandyryp bilýäris.
Bu kanun boýunça fransuz döwleti tarapyndan ykrar edilen haýsy hem bolsa bir genosidi inkär eden adama bir ýyla çenli türme tussaglygy bilen 58 müň dollar jerime garaşýar.
Türkiýe bu ses berişlige şol bada özüniň Fransiýadaky ilçisini yzyna çagyrmak bilen jogap berdi. Premýer-ministr Rejep Taýýip Erdogan ozal bu iş iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara agyr zyýan ýetirer diýip, duýduryş beripdi.
Bu kanuny Türkiýäniň ermeni azlygynyň ýolbaşçylary-da tankytladylar. Türkiýedäki esasy ermeni gazeti “Agosyň” synçysy we öňki redaktory Etýan Mahjupýan
Fransiýanyň kanun çykaryjylarynyň bu kararyny ýazgaryp, şeýle diýdi:
—Bu, dogrudanam, manysyz zat. Sebäbi bu bir ermeni üçin ahlaky zat däl. Ermeni hökmünde men genosidiň ykrar edilmegini ýa-da taryhy faktlary isleýärin. Ýöne mümkinçilikleriň ýok ýerinde ony kabul etmegiň ähmiýeti ýok. Beýleki tarapdan bolsa, men türk hökümetiniň reaksiýasyny-da ýerlikli bir zat hasap edemok. Olaryň muňa beýle çynlakaý garamagyna geň galýaryn.
Ankaranyň Fransiýanyň garşysyna ençeme diplomatik we ykdysady sanksiýalary girizmegine garaşylýar. Türk ministrleri fransuz kompaniýalary muňa agyr baha tölemeli bolar diýip, duýduryş berdiler.
Töwekgelçilige atylan bähbitler
Türkiýäniň "Milliýet" gazetiniň diplomatik habarçysy Semih Idiz
Fransiýanyň Türkiýede zyýana uçramagy mümkin bähbitleriniň käbirini agzaýar:
—Türkiýede strategik maýa goýuş babatda, ýadro elektrostansiýasynda, termal elektrostansiýasynda, ýokary tizlikli otly proýektlerinde we ýene şular ýaly zatlarda fransuz kompaniýalary gyrakladylar.
Pariž bolsa muňa meňzeş hereketler Ýewropa Bileleşiginiň gümrük bileleşigi ýaly Türkiýe tarapyndan gol çekilen halkara söwda ylalaşyklaryny çäklendirer diýýär.
Ankara özüniň Pariž bilen bolan diplomatik gatnaşyklarynyň ählisini togtadyp biljekdigini duýdurdy.
Türkiýäniň öňki ilçisi, Kültür uniwersitetinde halkara gatnaşyklary boýunça professor Murat Bilhanyň
pikiriçe, bu iş Orta Gündogaryň ýagdaýyna täsir eder:
—Türk we fransuz hökümetleriniň arasyndaky strategik gepleşikleriň, şeýle hem dürli ugurlarda bolýan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk baradaky duşuşyklaryň duruzylmagy mümkin. Mysal üçin, Siriýa ýa Orta Gündogara degişli beýleki meselelerde Türkiýäniň Fransiýa bilen indi hyzmatdaşlyk etmegi halamazlygy mümkin.
Erdogan Sarkozini geljek ýyl prezidentlige gaýtadan saýlanmak üçin bu kanuny ulanýanlykda aýyplaýar.
Fransiýanyň parlamenti ermenileriň 1915-nji ýylda Osmanly hökümdarlary tarapyndan köpçülikleýin öldürilmegini 2001-nji ýylda genosid diýip ykrar etdi. Türkiýede bu san jedelli bolsa-da, taryhçylar 1,5 million ermeniniň öldürilendigini aýdýarlar.
Ankara genosidi ret edip, bu adamlaryň, şol sanda türkleriň-de öldürilmegi, içerki agzalalyk netijesinde bolan zat. Bu meseläni çözmeli syýasatçylar däl-de, taryhçylar diýýär.
Türkiýe bilen Fransiýanyň arasyndaky gatnaşyklar prezident Nikolýa Sarkoziniň Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine goşulmagyna garşydygy sebäpli bu kanun kabul edilmezinden öň hem öwerlik däldi.
Türkiýäniň tankytlarynyň köpüsi fransuz prezidentiniň garşysyna gönükdirilýär. Premýer-ministr Erdogan ony geljek ýyl prezidentlige gaýtadan saýlanmak üçin bu kanuny ulanýanlykda aýyplaýar. Prezidentlik saýlawlary Fransiýada geljek ýyl geçmeli. Bu ýerdäki ermenileriň sany hem 500 müň töweregi. Şol sebäpden olaryň sesi saýlawlarda möhüm hasaplanýar.


text:
Duşenbe güni Palestina döwletiniň garaşsyzlygyny ykrar etmek meselesi boýunça BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde konsultasiýalaryň başlanmagyna garaşylýar.
Şu mesele goýulsa, rezolýusiýanyň proýektine weto goýjakdygyny Birleşen Ştatlar mundan öň mälim edipdi. Ýöne palestinliler, goý çäkli bolsun, öz garaşsyzlygynyň sesleriň ýönekeý köplügi bilen ykrar edilmegi baradaky haýyş bilen BMG-niň Baş Assambleýasyna ýüz tutup biler.
Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Liberman mundan öň BMG-e palestinlileriň arzasyna seretmekden saklanmalydygyny aýdyp, onuň ýaramaz netijelere getirjekdigini duýdurdy.
Iordan derýasynyň günbatar kenarynda, Ramallahda müňlerçe adam Palestina awtonomiýasynyň baştutany Mahmud Abbasy dabara bilen garşylady. Ol anna güni BMG-e garaşsyzlygyň ykrar edilmegi baradaky arzany gowşurypdy.


text:
Türkmenistanyň territoriýasyndaky ençeme ýerleriň ady gulply sandyk kimin halka mälim bolman gelýär. Munuň-da sebäbi şol ýer-ýurt atlarynyň arap-pars basyp alyşlary bilen baglylykda döränligi üçindir. Türkmen topragy Russiýa tarapyndan basylyp alnan döwründe hem-de Türkmenistanda rus agalygynyň bolan döwürlerinde türkmenlere araplar hem parslar bilen bagly zatlary ýazmak, şol halklara degişli çeşmeleriň üstüni açmak gadagan boldy. Şeýle bolanlygy üçin halk şu çaka çenli ýer-ýurt atlarynyň köpüsiniň manysyna düşünmän geldi.
Halka ady düşnüksiz bolan şeýle ýerleriň birem Pöwrize jülgesidir.
Pöwrize jülgesi
Pöwrize jülgesi Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinden günbatar tarapda ýerleşmek bilen, sowet döwründe ol halkyň ýaşaýan we dynç almaga barýan iň gözel ýerleriniň biridi. Dag etegi bolansoň, Pöwrize jülgesinde her dürli täsin agaçlaryň baglygy döräpdi we ol baglar görenleriň ünsüni özüne çekýärdi. Bu jülgede edebiýat, sungat, hökümet işgärleriniň daçalary we çagalar üçin pioner lagerleri, saglygy bejeriş sanatorileri bardy. Türkmenistan Garaşsyzlygyny alyp, ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow Pöwrizede ýaşap başlansoň, ol ýer ýapyk zona öwrüldi hem-de ondaky ähli sanatoriler, daçalar ýykylyp aýryldy, halk ol ýerden göçürildi. Pöwrize goragly ýere öwrülensoň, halk indi ol ýere goýberilmeýär.
Häzirki prezident hem şol ýerde ýaşaýar. Şeýle bolansoň, Pöwrize jülgesi häzir hem halk üçin ýapyk zonalygyna galýar.
Ýedi dogan hakda rowaýat
“Pöwrize” adynyň gelip çykyşyny näme bilen delillendirjeklerini bilmänlerinden soň, adamlar ol hakda şeýle rowaýaty döredipdirler: gadym döwürde ýedi dogan ýaşaýan eken. Olaryň Pöwrize atly owadan uýalary bolupmyş. Duşman gelip, Pöwrizäni äkitmek isläpdir. Ýedi dogan uýalaryny gorap, wepat bolupdyr. Şu rowaýat bilen bagly Pöwrize jülgesinde “ýedi dogan” çynary-da bardy. Ony eken bagban rowaýata görä sünnäläpmi, ýa-da özi şeýle ýagdaýda gögeripmi, jülgäniň ortarasynda gögeren, başy asmana uzan çynaryň ýedi sany, gujak ýetmez, uly şahasy bardy. Şol, owadan gyz Pöwrizäniň ady bilen baglanyşdyryp, halk jülgäniň adyna Pöwrize goýupmyş.
Pöwrize hakdaky hakykat
“Nusaý welaýatynda iki ýeriň ady “firuz” bolupdyr, olaryň biri Nusaýyň gapdalyndaky oba bolupdyr, özem “Paruz, baruz, Baluz, firuz” diýlip atlandyrylypdyr. “Firuz” atlandyrylan beýleki bir ýer bolsa Nusaýyň özi bolupdyr” diýlip, Eýran çeşmelerinde ýazylypdyr. “Nusaý şäherini esaslandyran Firuzin Ýezdegerd bolupdyr” diýip, hijriniň ýedinji asyrynda, miladynyň bolsa on birinji asyrynda ýaşap geçen Gazwini ýazypdyr. “Şonuň üçin onuň (Nusaýyň) gadymky ady Firuz eken. Nusaý şäheriniň ýakynyndaky ýaýladaky şäheriň ady hem Firuze bolupdyr” diýlip, gadymy ýazgylarda galdyrylypdyr.
“Ýaýladaky oba bolan Firuze Türkmenistan bilen Eýrany serhetleşdirýän daglaryň demirgazygynda ýerleşýär. Ol Aşgabat şäheriniň 30 kilometr günbatarynda, şeýle hem Türkmenistanyň möhüm ýerleriniň biridir. Ýöne Ahal düzlügi Russiýa birleşdirilmezden ozal ýarym daglyk bolan bu oba (Firuze) Eýrana degişlidi” diýip, Eýran çeşmeleri ýazýarlar. “Hijriniň 1299-njy ýylynda, miladynyň 1881-nji ýylynda Ahalyň başyna Russiýa tabynlygy düşen wagtynda hem Russiýa bilen Eýranyň arasyndaky ylalaşyga görä, Firuze jülgesi Eýrana degişli edilipdir. Ýöne on bir ýyldan soň ýene ol ýerini orslar eýelediler” diýlip, şol çeşmelerde Firuze jülgesiniň ykbaly hakda habar berilýär. (“Gündogar Eýran wakalary”, sah.—231.)
Taryhçy Ýakudyň çeşmelerinden peýdalanmak bilen, Bartold hem Pöwrize jülgesi hakda şeýle ýazgylar galdyrypdyr: “Nusaý şäherinden üç farsahlyk ýolda Beluz ýa Firuz atly şäher bolupdyr, ol şäher häzirki Firuze şäheridir”.
Bir asyrda ýaşan iki pir
Nusaý welaýatyna degişli, Paruz, Baruz, Beluz, Faruz, Firuz atlary bolan iki obanyň bu atlandyrylyşy yslamyň gelmeginiň ilkinji asyrlaryndan tä mongol basybalyşlarynyň döwrüne çenli şeýle atlandyrylyp gelnipdir (miladynyň ýedinji asyryndan tä on birinji asyryna çenli). Bartold, Ýakut ýaly taryhda belli bolan ençeme alymlar obanyň Firuze adynyň iki sany, bir asyrda ýaşap geçen pirler bilen hem baglydygyny ýazyp geçipdirler. Ol pirleriň biri pir Abulhasan Baruzy bolupdyr. Beýlekisi bolsa şyh Muhad Paruzy bolupdyr. Bu pirleriň ikisiniň-de örän süýji dilli, adamkärçilikli, öz döwrüniň sylagly hem gerekli adamlary bolandygy hakda alymlar ýazypdyrlar. Hatda Soltan Sanjar seljukynyň şyh Muhad Paruza örän ynanandygy hem ondan terbiýe alandygy hakda hem ýazypdyrlar. Pir Abulhasan Baruzy ömrüni Firuzede geçiripdir. Ol obanyň adynyň şu pirleriň ady bilen bagly bolmagy hakdaky pikirleri hem alymlar orta atypdyrlar.
Türkmenlerde “Firuze” harplaryň üýtgemeginiň netijesinde “Pöwrize” diýlip tutulýar. Türkmen diliniň sözlük düzüminde “Firuz, Beluz, Baluz, Paruz” ýaly sözleriň hiç biri gabat gelmeýär. Bu sözleriň arap-pars sözüdigi mälim. Şonuň üçin Pöwrize jülgesiniň geçmişiniň eýranlylara degişlidigi hakdaky ýazgylara ynansa-da bolar.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Şu günler paýtagt Aşgabadyň käbir mekdeplerinde ene-atalar ýygnaklary geçirilip, olara mekdep ýolbaşçylary bilen birlikde prokuraturanyň we polisiýanyň ýetginjekler bilen işleşýän işgärleriniň gatnaşandygy habar berilýär.
Bu ýygnaklarda esasan mekdep okuwçylarynyň özlerini alyp baryşlary barada gürrüň edilip, hususanda ýetginjek gyzlaryň arasynda göwreli bolýanlaryň köpelendigi, ýaş gyzlaryň käbirleriniň bolsa özlerini “ahlaksyz” alyp barýandyklary barada hem bellendi. Munuň netijesinde resmiler ene-atalardan öz çagalaryna gözegçiligini güýçlendirmegi sorap, olaryň mobil telefonlaryny hem barlap durmaga çagyrdylar.
Eýsem, siz gyzlaryň özlerini alyp baryşlarynda, bu babatda ýörite ýygnak geçirilip, gürrüň etmäge itergi berýän hereketleri görýäňizmi? Bu barada siz näme pikirde?
Täze Tolkun ýaşlar gepleşigimiziň nobatdaky sanynda şu tema barada gürrüň ederis. Öz garaýyşlaryňyzy söhbetdeşligimize gatnaşyp beýan etmek isleseňiz, biziň metbugat@gmail.kom email adresimize hat ugradyň.


text:
Türkmenistanda soňky bir ýylyň dowamynda ýeňil awtomaşynlaryň, umuman, maşynlaryň bahasy yzygider ýokarlanyp gelýär. Mysal üçin, ilat arasynda "Baboçka" diýlip atlandyrylýan 2,2 litr motor güýji bolan 2000-2002-nji ýylyň "Toýota Camry" maşyny geçen ýylyň sentýabr-oktýabrynda 7400-7500 amerikan dollaryna duran bolsa, häzir şeýle markaly maşyny almak üçin azyndan 8700-9000 amerikan dollaryny bermeli.
Ýurdumuzda maşynlaryň bahasynyň gymmatlamagynyň birnäçe sebäpleri bar. Ilki bilen 2010-njy ýylyň başyndan ýurdumyza on iki ýyldan aňyrdaky maşynlary getirmek gadagan edildi. Häzir 1999-njy ýyldan aňyrdaky maşynlary gümrük gullugyndan geçirmeýärler. Maşyn söwdagärleri öň, esasan, 1990-1998-nji ýyllar aralykdaky roly çep tarapa geçirilen, il içinde "samsyk kemri", "mark" atlandyrylýan 1994-96 ýyllardaky "Toyota Camry" hem-de "Toyota Mark" ulaglary getirýärdiler. Şeýle markaly maşynlary 2008-2009-njy ýyllarda 3,5-4 müň amerikan dollaryna almak mümkindi. Emma häzir ýurdumyzyň islendik künjegindäki bazardan agzalan markaly ýeňil maşynlary almak üçin 5, hatda 6 müň amerikan dollaryny bermeli.
Has dogrusy, köne maşynlary getirmek gadagan edilenden soňra, maşyn söwdagärleriniň özleriniň tassyklamagyna görä, 1999-njy ýyldan aňyrdaky daşary ýurt ýeňil maşynlarynyň ähli görnüşiniň bahasy ortaça 40-50% ýokarlanypdyr. Sebäbi ilatymyzyň uly böleginiň ýyly täze maşynlary almaga güýji ýetmän, köne maşynlara islegiň köpdügi üçin olar barha gymmatlaýar.
Halk içinde has köp isleg bildirilýän "Toyota" maşynlaryndan has arzan bolan, Germaniýadan getirilýän motor güýji 1,6-2 litrlik "Opel" maşynlarynyň hyrydarlary hem soňky bir ýylda ep-esli artypdyr. Häzir 2000-nji ýylyň "Opel" maşynyny bazardan 6 müň amerikan dollary töwerek baha almak mümkin, ýöne bu maşynlaryň-da bir-iki ýyl mundan ozalky nyrh bilen deňeşdireniňde 20-25% möçberinde gymmatlandygyny bellemek gerek.
Käbir ykdysadyýetçiler ýeňil awtomaşynlarynyň bahasynyň daşary ýurt walýutasynda gymmatlandygyna garamazdan, türkmen manadynyň bahasynda 2005-2006-njy ýyllar möçberindäki bahasynda saklanýandygyny belläp, gara bazarda amerikan dollarynyň bahasynyň 60-70% arzanlamagy bilen walýutanyň hümmetsizlenmegi netijesinde amerikan dollarynda maşynlaryň bahasynyň ýokarlanandygyny öňe sürýärler.
Ýeňil maşynlaryň bahasynyň gymmatlamagyna daşary ýurtlarda ýangyjyň bahasynyň ýokarlanmagy bilen maşynlary ýurda getirmek üçin ýol kireýleriniň gymmatlamagynyň, şeýle hem maşynlary ýurda getirmek üçin şu ýylyň başynda gümrük paçlarynyň 20% möçberinde galdyrylmagynyň hem uly sebäpleriň biridigini aýtsa bolar.
Käbir adamlar, ekologlar ýurdumyza köne maşynlaryň getirilmeginiň gadagan edilmeginiň olaryň bahasynyň galmagyna sebäp bolandygyna seretmezden, ekologiýamyzyň arassa saklanmagyna goşant etjekdigini öňe sürýärler hem bu çäräni goldaýarlar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanda ozal mugt ýa-da ýeňillikli bahadan berlen, şonuň bilen birlikde hökümetiň halk üçin edýän uly aladasy hökmünde görkezilen suwuň, toguň, gazyň indi, zaýaçylygyň öňüni almak üçin, ýörite ölçeýji gurallar arkaly ölçenip berilmegi, kadaly tölegli görnüşe geçirilmegi barada gürrüň edilýär.
Aýdaly, ozal bir zaman ulagly adamlara mugt goýberilen benzin tölegli görnüşe geçirildi. Emma gaz, suw, tok meselesinde, hatda ýurtda geçýän ýaşulular maslahatlarynda tölegli etmek barada gürrüň gozgalsa-da, anyk maglumatlar çykmaýar.
Şonuň bilen bir wagtda, ozalky ýagdaýda tapawutlylykda, ölçeýji gurallaryň oturdylýandygy, tölegli ýagdaýa geçmäge taýýarlygyň barýandygy barada hem habarlar gelip gowuşýar.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý bilen gyzyklanyp, maryly kärendeçi zenan Enegül bilen söhbetdeş boldy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan «Amnesty International” guramasy Moskwany, ýüzlerçe özbegistanlyny zor bilen deportasiýa edip, Özbegistana adam gynamaga kömekleşmekde aýyplady.
21-nji aprelde çap edilen täze hasabatda ýüzlerçe bosgunyň we migrant işçiniň, gaçybatalga agtarýan adamlaryň Özbegistana deportasiýa edilendigi ýa alnyp gaçylandygy, soň olaryň özbek häkimiýetleri tarapyndan gynalandygy aýdylýar.
Hukuk goraýjy topar Orsýetiň, yzyna baran adamlaryň gynalmak töwekgelligi görnetin hem bolsa, Daşkent bilen hyzmatdaşlyk edendigini aýdýar.
Şeýle-de hasabatda, Daşkendiň ekstradisiýa talaplarynyň ret edilen seýrek ýagdaýlarynda, Moskwanyň özbek howpsuzlyk gulluklaryna Orsýetde gözlenýän adamlary alyp gaçmaga ýol berendigi aýdylýar.
Hukuk toparynyň aýtmagyna görä, özbek häkimiýetleri syýasy garşydaşlaryny, tankytçylaryny, yslam toparlaryna eýeriji diýilýänleri ýanamasyny terrorçylyga garşy kapmaniýa görnüşinde esaslandyrmaga çalyşýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümeti täze ýaýradan hasabatynda Ýer planetasyna howp abandyrmagy mümkin bolan asteroidleri anyklamak işi bilen meşgullanmak üçin Amerikanyň NASA kosmos agentliginiň zerur serişdesiniň ýokdugyny mälim edipdir.
Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň Ylym boýunça Milli Akademiýasynyň bu hasabatynda Amerikan Kongressiniň dört ýyl mundan ozal NASA kosmos agentligine Ýere howp abandyrmagy mümkin kosmos jisimlerini anyklamak işini alyp barmaklyga tabşyryk berendigi, emma bu iş üçin goşmaça maliýe serişdeleriniň welin goýberilmändigi aýdylýar.
Birleşen Ştatlaryň NASA agentligi gün sistemasynyň çäklerinde Ýer planetasyna potensial howp abandyryp biläýjek asteroidleriň we kometalaryň 20 müňe golaýynyň bardygyny aýdýar.


text:
Matematika
Matematika (gad.-grek. uάθnua — öwrenmek, ylym) — real obýektleriň formalaryny sanamak, ölçemek we beýan etmek amallaryna taryhy taýdan esaslanýan gurluşlar, tertip we gatnaşyklar hakda ylym[1]. Matematiki obýektler real ýa-da beýleki matematiki obýektleriň aýratynlyklaryny ideallaşdyrmak we şol aýratynlyklary formal dilde ýazmak arkaly döredilýär. Matematika tebigy ylymlara degişli däldir, ýöne hem olaryň mazmunyny takyk formulirlemek, hem-de täze netijeleri alamak üçin ony giňden ulanýarlar[2]. Matematika — beýleki ylymlaryň (umumy) dil serişdesi bolup durýan fundamental ylymdyr; şonlukda matematika olaryň gurluşlaýyn özara gatnaşygyny açyp görkezýär we tebigatyň iň umumy kanunlarynyň tapylmagyna mümkinçilik berýär.
Bölümler[üýtget | edit source]
- Algebra
- Ähtimallyk teoriýasy
- Analiz
- Geometriýa
- Topologiýa
- Sanlar teoriýasy
- Kombinatorika
- Logika
- Differensial deňlemelerm


text:
Ukrainada okaýan daşary ýurtly studenleriň sany boýunça türkmenler ikinji orunda dur.
Gazeta.ua Internet neşiriniň ýazmagyna görä, Ukrainanyň bilim we ylym, ýaşlar we sport ministri Dmitriý Tabançik ýurtda rekort derejede 48,000 töweregi daşary ýurtly studentleriň okaýandygyny aýdypdyr.
Onuň berýän maglumatyna görä, Ukrainada 134 ýurtdan studentler okaýar. Munuň bilen baglylykda, birinji orunda 6,000-e golaý studenti bilen Hytaý dur.
Ukrainadaky türkmen studentleriniň sany ikinji orunda. Olaryň sany 5,500-e golaý diýlip, habar berilýär.