text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň arasyndaky gepleşikler
14.05.2013
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň arasyndaky gepleşikler
Şu gün türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen düýn ýurdumyza resmi sapar bilen gelen Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň arasynda gepleşikler geçirildi.
Irden belent mertebeli myhman paýtagtymyzyň “Oguzkent” myhmanhanasynda bellenen kabulhanasyndan çykyp, “Oguzhan” Köşkler toplumyna geldi. Bu ýerde, esasy girelgäniň öňünde Latwiýanyň Prezidenti Andris Berzinşi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli garşylady. Iki döwletiň Baştutanlary dostlarça görşenlerinden soň, “Oguzhan” zalyna bardylar. Bu ýerde belent mertebeli myhmany garşylamak dabarasy boldy.
Hormat garawuly rotasynyň serkerdesi iki ýurduň Prezidentlerine hasabat berýär. Latwiýa Respublikasynyň we Türkmenistanyň Döwlet senalary ýaňlanýar. Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş Türkmenistanyň Döwlet baýdagyna hormatyny bildirýär. Iki ýurduň Liderleri hormat garawulynyň esgerleriniň nyzamynyň öňünden geçýärler. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belent mertebeli myhmany Türkmenistanyň Hökümetiniň agzalary hem-de biziň ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary bilen tanyşdyrýar. Latwiýanyň lideri öz gezeginde Türkmenistanyň Baştutanyny öz ýany bilen gelen hökümet wekiliýetiniň agzalary bilen tanyşdyrýar.
Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň Döwlet baýdaklarynyň öňünde däbe görä, resmi taýdan surata düşmek dabarasyndan soň, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öz latwiýaly kärdeşini “Altyn zala” çagyrýar. Bu ýerde ikiçäk gepleşikler geçirildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen paýtagtynda belent mertebeli myhmany tüýs ýürekden mübärekläp, Latwiýa Respublikasynyň baştutanyna Türkmenistana resmi sapar bilen gelip görmek baradaky çakylygy kabul edendigi üçin minnetdarlyk bildirdi we Türkmenistana şu saparyň iki ýurduň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary giňeltmäge hyzmat etjekdigine hem-de netijeli döwletara gatnaşyklaryny has-da ösdürmäge täze itergi berjekdigine ynam bildirdi.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti mähirli kabul edilendigi üçin türkmen Liderine hoşallyk bildirip, onuň ýurdunda bu sapara täze, anyk mazmuna eýe bolýan türkmen-latwiýa gatnaşyklarynyň taryhyndaky möhüm waka hökmünde garaýarlar diýip belledi. Netijeli hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin oňaýly mümkinçilikleriň bardygyny belläp, jenap Andris Berzinş Latwiýa Türkmenistany geljegi uly we ygtybarly hyzmatdaş hasaplaýar diýip nygtady. Belent mertebeli myhman Aşgabat şäherine saparynyň täsirleri barada gürrüň bermek bilen, türkmen paýtagtynyň ajaýyp keşbine haýran galandygyny aýtdy. Türkmenistanyň şunuň ýaly ösüşe eýe bolmagynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň uly hyzmatynyň bardygyny belläp, Latwiýanyň Prezidenti öz türkmen kärdeşi bilen täze duşuşygyna örän şatdygyny aýtdy.
Türkmenistanyň we Latwiýanyň özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin uly mümkinçiliklere eýedigini bellemek bilen, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Andris Berzinş taraplaryň bu hyzmatdaşlygy döwletara derejesinde, şeýle hem abraýly halkara guramalarynyň, ozaly bilen Birleşen Milletler Guramasynyň we Türkmenistan-Ýewropa Bileleşigi gatnaşyklarynyň çäklerinde has-da giňeltmäge taýýardyklaryny tassykladylar.
Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidentleri özara gyzyklanma döredýän sebit we halkara syýasatyna degişli möhüm meseleler boýunça hem pikir alyşdylar.
Iki ýurduň ýolbaşçylary terrorçylyga, transmilli jenaýatçylyga hem-de neşe serişdeleriniň we psihotrop maddalaryň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmekde dünýä bileleşiginiň tagallalaryny goldaýandyklaryny aýdyp, häzirki döwrüň bu howplaryna we wehimlerine garşy ikitaraplaýyn görnüşde, şeýle hem halkara guramalarynyň we konferensiýalarynyň çäklerinde göreşmekde hyzmatdaşlygy ösdürmäge taýýardyklaryny tassykladylar.
Iki ýurduň Liderleri türkmen-latwiýa hyzmatdaşlygynyň meseleleriniň giň toparyny ara alyp maslahatlaşyp, häzirki döwürde onuň ileri tutulýan ugurlaryny anykladylar. Şunuň bilen baglylykda, Ykdysady, senagat we ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-latwiýa toparynyň, özara geňeşmeleri geçirmegiň, parlamentara gatnaşyklaryny giňeltmegiň ähmiýeti bellenildi. Şolaryň barşynda milli kanunçylygy kämilleşdirmek, türkmen-latwiýa işewürler maslahatlaryny guramak boýunça tejribe alşylýar.
Özara düşünişmek we ynanyşmak, işewür ýagdaýda geçen gepleşikleriň barşynda taraplar iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň geljegi uly täze ugurlaryny gözläp tapmagyň möhümdigini bellediler. Şol ugurlaryň hatarynda söwda-ykdysady ulgamy, ulag-aragatnaşyk, energetika, beýleki birnäçe senagat pudaklary, syýahatçylyk we sport, oba hojalygy, şeýle hem döwletara gatnaşyklarynyň aýrylmaz bölegi bolup durýan gumanitar – medeni ugurlar görkezildi.
Soňra gepleşikler “Gorkut ata” zalynda Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň hökümet wekiliýetleriniň agzalarynyň gatnaşmagynda giňişleýin düzümde dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belent mertebeli myhmany we Latwiýanyň wekiliýetiniň agzalaryny ýene bir gezek mähirli mübärekläp, Prezident Andris Berzinşe Türkmenistana resmi sapar bilen gelip görmek baradaky çakylygy kabul edendigi üçin minnetdarlyk bildirdi we 2012-nji ýylyň sentýabrynda Latwiýa Respublikasyna bolan resmi saparynyň barşynda Rigada geçirilen duşuşygy kanagatlanmak bilen ýatlaýandygyny aýtdy.
Türkmenistan şu günki duşuşyga türkmen-latwiýa dostlukly gatnaşyklary has-da ösdürmekde möhüm tapgyr hökmünde baha berýär diýip, milli Liderimiz gepleşikleriň barşynda belledi. Bu gün netijeli döwletara gatnaşyklary täze mazmuna eýe bolýar, onda hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň uly mümkinçilikleri takyk kesgitlendi. “Bu barada biz edil ýaňy Latwiýanyň hormatly Prezidenti bilen pikir alyşdyk, men ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlaryna umumy garaýşyň bolmagynyň iki döwletiň arasyndaky uzak möhletleýin hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek üçin esas bolup durýandygyna ynanýaryn” diýip, türkmen döwletiniň Baştutany belledi.
Häzirki döwrüň möhüm meselelerini, ozaly bilen parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmek, durnukly ösüşi üpjün etmek boýunça tagallalary birleşdirmek bilen bagly meseleleri çözmekde Türkmenistanyň we Latwiýanyň nukdan nazarlarynyň meňzeşdigi barada aýtmak bilen, milli Liderimiz ýurtlaryň ikisiniň hem ynanyşmak we özara düşünişmek ýagdaýyny, köptaraply döwletara gatnaşyklarynyň uzak möhletleýin we netijeli usullaryny döretmäge gyzyklanma bildirýändigini belledi.
Dünýäniň syýasy giňişliginde Latwiýa biziň ýurdumyzyň möhüm hyzmatdaşy hökmünde baha bermek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iri halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda, Birleşen Milletler Guramasynyň, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň we beýleki guramalaryň çäklerinde iki ýurduň gatnaşyklaryny berkitmegiň geljeginiň uludygyny aýtdy.
Latwiýanyň Türkmenistanyň halkara başlangyçlaryny hemişe işjeň goldaýandygyny belläp, döwlet Baştutanymyz mümkinçilikden peýdalanmak bilen, Prezident Andris Berzinşe biziň döwletimiziň daşary syýasy ugruny hem-de ýurdumyzyň halkara giňişliginde öňe sürýän tekliplerini goldaýandygy üçin minnetdarlyk bildirdi. Türkmenistanyň 2013-2015-nji ýyllar üçin BMG-niň Ykdysady we Durmuş geňeşiniň düzümine saýlanmagy, şu ýylyň aprelinde bolsa, BMG-niň 66-njy mejlisiniň işlejek iki ýyllyk döwründe Ýewropanyň Ykdysady toparynyň wise-başlyklygyna saýlanmagy munuň aýdyň mysaly bolup durýar.
Biz öz gezegimizde, halkara syýasatynyň meseleleri boýunça Latwiýanyň başlangyçlaryna uly hormat bilen garaýarys we geljekde hem syýasy gepleşikleri döwletara gatnaşyklarynyň esasy bölegi hökmünde giňden peýdalanmagy göz öňünde tutýarys diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek meselesine degip geçmek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistan we Latwiýa söwda-ykdysady hyzmatdaşlygynyň depginlerini we möçberlerini has-da artdyrmak üçin uly kuwwata eýedir diýip belledi. Ikitaraplaýyn özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmegiň geljegi iki ýurduň geoykdysady mümkinçilikleriniň bolmagy bilen hem şertlendirilendir.
Türkmenistanyň we Latwiýanyň kuwwatly ösen ykdysadyýetleri bar diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Biziň ýurtlarymyzyň senagatlary dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyply önümleri öndürýär. Türkmen we latwiýa kompaniýalary hem-de kärhanalary dünýä bazarynda ulag, aragatnaşyk, telekommunikasýa ýaly ugurlarda hyzmatlaryň giň görnüşini hödürleýärler. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz özara ykdysady hyzmatdaşlygyň möçberlerini ep-esli artdyrmak üçin zerur bolan ähli şertleriň bardygyny kanagatlanmak bilen belledi. Mysal üçin, 2012-nji ýylda öňki ýyl bilen deňeşdireniňde, biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky haryt dolanyşygynyň ösüş depgini 43 göterime deň boldy we ýakyn geljekde bu görkezijiniň iki esse artmagyna garaşylýar.
Türkmenistanyň we Latwiýanyň pudaklaýyn ministrlikleriniň we edaralarynyň, şeýle hem kompaniýalarynyň we kärhanalarynyň arasynda göni gatnaşyklary ýola goýmak boýunça başy başlanan işleri dowam etmegiň zerurdygyny belläp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu işiň özara bähbitli hyzmatdaşlygyň netijeli ugurlaryny işläp düzmäge we amala aşyrmaga mümkinçilik berjekdigini belledi. Bu babatda Ykdysady, senagat we ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-latwiýa toparyna uly orun degişlidir. Onuň birinji mejlisi 2012-nji ýylyň sentýabrynda Rigada geçirildi. Bu barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz toparyň nobatdaky mejlisini şu ýyl Aşgabat şäherinde geçirmegi teklip etdi.
Maýa goýum işleri üçin hem oňat mümkinçilikler bar. Ol ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda bilelikdäki taslamalar üçin gyzyklanma döredip biler. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Hazaryň türkmen kenaryndaky “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyny ösdürmäge gatnaşmagyň geljegi uly bolup durýandygyny belledi.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan senagatlaşdyrmaga tarap ugur aldy diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Şonda tutuş ykdysadyýetiň ösüş depginini kesgitleýän esasy senagat pudaklaryny döwrebaplaşdyrmaga esasy ugur degişli bolup durýar. Mysal üçin, ýangyç-energetika toplumy, ulag-aragatnaşyk düzümi, gurluşyk pudagy, dokma senagaty, gaýtadan işleýän senagat we beýlekiler çalt depginler bilen ösýär.
Ykdysady gatnaşyklary giňeltmegiň geljegi barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz Latwiýanyň kärhanalary Türkmenistanda öz tejribesini netijeli ulanyp bilerdi diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz türkmen-latwiýa hyzmatdaşlygy halkara ulag düzümini ösdürmekde, söwda-üstaşyr geçelgelerini, hususan-da, “Demirgazyk-Günorta” ugur boýunça geçelgeleri döretmekde esasy orun eýeläp bilerdi diýip nygtady.
Mälim bolşy ýaly, ýakynda “Gazagystan-Türkmenistan-Eýran” demir ýolunyň türkmen-gazak böleginiň açylyş dabarasy boldy, ol Russiýanyň, Hytaýyň, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, Hazarýaka sebitiniň polat ýollaryny Günorta we Gündogar Ýewropanyň we Ýakyn Gündogaryň döwletleri bilen birleşdirer diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy. Täze demir ýoly örän gysga ugur boýunça Baltikanyň deňiz portlaryndan Hindi ummanyna çykarýan Pars aýlagyna çenli ýükleri daşamaga mümkinçilik berer.
Geljekde “Gündogar-Günbatar” ugur boýunça daşalýan ýükleriň möçberleriniň ep-esli artmagyna garaşylýar diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan Hazar, Gara we Baltika deňizlerini birleşdirýän täze ulag ugruny döretmek hakynda başlangyç bilen çykyş etdi. Bu ugurda geljegi uly taslamalary amala aşyrmakda Latwiýanyň ulag kompaniýalarynyň gatnaşmagy goldanar diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ulag ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda gürrüňi dowam edip, Aşgabadyň we Riganyň arasynda göni uçar gatnawyny ýola goýmagy teklip etdi. Şunda Türkmenistan bu gün öz milli awia kompaniýasy üçin gatnawlaryň ugruny giňeldýär we şunda Türkmenistan üçin günbatar ugur geljegi uly ugurlaryň biri bolup durýar. Bu taslamanyň amala aşyrylmagynyň özara bähbitli boljakdygy aýdyňdyr diýip, milli Liderimiz belledi.
Riga Ýewropada ulag ýollarynyň merkezi bolup, ol türkmen howa ýollarynyň hödürleýän hyzmatlaryny ilerletmäge ýardam edip biler, beýleki tarapdan, Latwiýanyň awia kompaniýalary Türkmenistanda syýahatçylygyň işjeň ösdürilmegini nazara almak bilen, Ýewropa ýurtlaryndan syýahatçylar toparlaryny Türkmenistana getirip biler. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iki döwletiň degişli ulag edaralaryna şu meseläni jikme-jik öwrenmegi tabşyrmagy teklip etdi.
Şeýle hem maglumat-aragatnaşyk ulgamynda özara hereket etmek üçin has amatly mümkinçilikler açylýar. Mälim bolşy ýaly, ýakynda Rigada dokma, egin-eşik, gön önümleriniň we önümçilik enjamlarynyň “Moda we dokma -- 2013” atly 18-nji halkara sergisiniň çäklerinde Türkmenistanyň dokma senagatynyň gazananlarynyň görkezilişi üstünlik bilen geçirildi. Ol tejribeleri netijeli alyşmakda, şol sanda döwrebap tehnologiýalary ornaşdyrmak ulgamynda, hünärmenleriň gatnaşyklaryny ýola goýmakda we häzirki zaman bazarynyň islegleriniň öwrenmekde özboluşly meýdança öwrüldi.
“Şol sergä gatnaşmagy Türkmenistan üçin ýurdumyzyň dokma senagatynyň gazanan ýokary netijeleri we üstünlikleri bilen tanyşdyrmaga, işewür gatnaşyklaryň giňeldilmegine, tejribeleriň alşylmagyna we daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň öňdebaryjy tehnologiýalary hem-de innowasion işläp düzmeleri bilen tanyşmaga mümkinçilik döredýär” diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Aşgabatda şu gün açylýan bilelikdäki türkmen-latwiýa işewür maslahatyny gutlap, türkmen döwletiniň Baştutany ýokarda agzalan ugurlaryň iki ýurduň ýolbaşçylarynyň we döwlet edaralarynyň hem-de ykdysady düzüminiň wekilleriniň arasyndaky söhbetdeşlikleriň esasy meseleleri bolup biler diýip nygtady. Mälim bolşy ýaly, onuň işine netijeli tejribe alyşmaga we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ýollaryny ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik aljak örän köp sanly firmalar we kompaniýalar gatnaşar. Bular barada aýtmak bilen, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow, hususan-da, biziň ýurdumyz üçin Riganyň we Wentspiliň erkin deňiz portlaryny ösdürmek boýunça, Liepaý ýörite ykdysady zonasyny ösdürmek boýunça, senagat toplumlaryny, şeýle hem bank we maýa goýum işleri boýunça Latwiýanyň tejribesi gyzyklydyr diýip belledi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti ertir belent mertebeli myhmanlaryň Türkmenbaşydaky deňiz portuna baryp görjekdiklerini habar berdi. Ol ýerde özara pikir alşyp bolar we praktiki nukdaýnazardan deňiz port hojalygyny we deňizde ýük daşamak düzümlerini ösdürmek boýunça özara hereket etmegiň anyk tekliplerini ara alyp maslahatlaşyp bolar.
Döwlerara hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlarynyň hatarynda medeni-gumanitar ulgamynda, hususan-da, ylym we bilim, edebiýat we sungat we beýleki ulgamlarda özara hereket etmegiň ýollary boýunça hyzmatdaşlyklar agzaldy. Munuň özi biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky özara düşünişilmegini we dostlugy berkitmäge ýardam eder.
“Şunuň bilen baglylykda geljegi göz öňünde tutýan medeni we gumanitar häsiýetli çäreleriň bilelikdäki meýilnamasyny işläp düzmek möhümdir. Onuň çäklerinde iki ýurduň döredijilik birleşmeleriniň arasyndaky gatnaşyklary, medeniýet günlerini, kino we sungat we beýleki çäreleriň geçirilmegini işjeňleşdirmegi göz öňünde tutup bolar. Şeýle hem sergileri, festiwallary, döredijilik toparlarynyň çykyşlaryny, kino günlerini hem-de medeni özara gatnaşygyň beýleki görnüşlerini guramak maksada laýyk bolar” diýip Türkmenistanyň Baştutany aýtmak bilen, 2014-nji ýylda Türkmenistanda Latwiýanyň halk döredijiligi festiwalyny we degişlilikde Latwiýada Türkmenistanyň halk döredijiliginiň festiwalyny geçirmegi teklip etdi. Munuň özi döwletleriň medeniýetini özara baýlaşdyrmaga, iki halkyň milli däp-dessurlary bilen ýakyndan tanyşdyrmaga mümkinçilik berer.
Medeni-gumanitar ulgamda, hususan-da, bilim we ylym ugurlary boýunça ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ähmiýeti barada aýdyp, Türkmenistanyň Baştutany geçen ýylyň sentýabrynda Riga sapar bilen baran mahaly, Latwiýanyň ylmynyň we biliminiň iri merkezleri bolup durýan Paul Stradinş adyndaky Riga uniwersiteti we Riga uniwersitetiniň stomatalogiýa instituty bilen tanşandygyny ýatlatdy. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hünärmenleri taýýarlamak boýunça netijeli gatnaşyklary ýola goýmagyň we türkmen hem-de latwiýa lukman alymlarynyň arasynda tejribeleriň alşylmagynyň, şeýle amallaryň anyk mazmun bilen üstüniň ýetirilmeginiň iki ýurduň alymlarynyň we hünärmenleriniň arasynda giň ugurlarda möhüm ylmy barlaglar boýunça üstünlikli hyzmatdaşlyklaryna ýardam etjekdigini belledi.
Çykyşynyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Latwiýa tarapyna Türkmenistana hormat bilen garaýandygy we hyzmatdaşlyga tüýs ýürekden gyzyklanma bildirýändigi üçin minnetdarlyk bildirip, özüniň latwiýaly kärdeşine berk jan saglygyny we jogapkärli döwlet işinde üstünlikleri, Latwiýanyň ähli halkyna bolsa, bagt, abadançylyk we gülläp ösüş arzuw etdi.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş öz çykyşynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa Türkmenistana resmi sapar bilen gelip görmäge çakylyk we mähirli kabul edişlik hem-de myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirdi. Latwiýanyň Lideriniň belleýşi ýaly, soňky ýyllarda örän işjeňleşen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň mundan beýläk-de ösüşine ýardam etmäge gönükdirilen bu sapara Latwiýa möhüm ähmiýet berýär. Şunuň bilen baglylykda Latwiýanyň Prezidenti 2013-nji ýylyň 5-nji fewralynda iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýlanyna 20 ýyl dolandygyny nygtady.
Prezident Andris Berzinş öz ýurdunda Türkmenistana resmi sapara iki döwletiň gatnaşyklarynyň taryhynda häzirki wagtda täze hil bilen baýlaşdyrylýan möhüm waka hökmünde garalýandygyny aýtdy. Dünýä jemgyýetçiligine halkara hyzmatdaşlygynyň meselelerine örän jogapkärli çemeleşmäni görkezýän Türkmenistanyň ýorelgelerine ýokary baha berip, Latwiýanyň Lideri syýasy we ykdysady gatnaşyklaryň globallaşma asyrynda munuň özi aýratyn möhümdir diýip belledi.
Türkmenistanyň Owganystanyň ykdysady ösüşine goşandyny belläp, Latwiýa Respublikasynyň Baştutany Latwiýanyň Owganystandaky ýagdaýy durnuklaşdyrmak babatda ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn işlerde halkara hyzmatdaşlygyna öz goşandyny goşmaga taýýardygyny belledi.
Energoserişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmak meselelerine degip geçmek bilen, belent mertebeli myhman sebitleýin we has giň möçberlerde energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge ýardam etjek köpgörnüşli turba geçirijiler düzümini döretmegiň bähbidine çykyş edýändigini aýtdy. “Munuň özi aýratyn-da energiýany sarp edijiler bolup durýan Latwiýa we Ýewropa Bileleşigi üçin örän möhümdir” diýip, Prezident Andris Berzinş aýtdy hem-de 2015-nji ýylyň birinji ýarymynda Latwiýanyň Ýewropa Geňeşinde başlyklyk etjek döwründe alnyp barylýan syýasatyň ileri tutulýan ugurlarynyň biriniň Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky gatnaşyklary çuňlaşdyrmakdan ybarat boljakdygyny nygtady.
Söwda-ykdysady hazmatdaşlygynyň meseleleri barada durup geçmek bilen Prezident Andris Berzinş kuwwatly mümkinçiligi bolan bu ugurlarda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge Latwiýanyň gyzyklanma bildirýändigini nygtady. Dostlukly ýurduň Baştutany şeýle hem has ýygjam gatnaşyklara we bilelikdäki işiň netijeliligine mümkinçilik döretjek türkmen-latwiýa işewür gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga we giňeltmäge tarapdardygy barada pikirini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda Latwiýanyň Baştutany iki ýurduň kompaniýalarynyň we kärhanalarynyň arasynda göni işewür gatnaşyklary ýola goýmagyň tarapdarydygyny aýtdy.
Ygtybarly ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň geljegi uly bolan ugurlary hökmünde senagat pudagynda we önümçilik düzümlerini döwrebaplaşdyrmakda özara hereketler görkezildi. Hususan-da, özara gyzyklanma bildirilýän pudaklar dokma senagaty, gurluşyk, habarlar tehnologiýasy, şypahanany öwreniş, syýahatçylyk, azyk senagaty, şeýle hem oba hojalygy bolup durýar diýip, Latwiýanyň Prezidenti aýtdy.
Ulag-aragatnaşyk pudagynda hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin hemme amatly şertleriň bardygy barada aýtmak bilen, Latwiýa Respublikasynyň ýolbaşçysy möhüm bolan bu ugurlarda Türkmenistanyň Prezidentiniň halkara hyzmatdaşlygyny barha işjeňleşdirmäge gönükdirilen başlangyçlarynyň derwaýysdygyny belledi. Bu pudakda Türkmenistan bilen özara hereket etmäge Latwiýanyň gyzyklanma bildirýändigini belläp, Prezident Andris Berzinş türkmen kärdeşleri bilen Latwiýa tarapynyň port hojalygyny we logistikany ösdürmek pudagynda öz tejribelerini paýlaşmaga taýýardygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda Latwiýanyň Baştutany türkmen tarapyny Aziýany dünýäniň beýleki ýurtlary bilen baglanyşdyrjak ulag geçelgeleriniň gurluşygynyň taslamasyny durmuşa geçirmegiň meselelerine bagyşlanan maslahata gatnaşmaga çagyrdy.
Gumanitar hyzmatdaşlygy ösdürmek meselelerine degip geçmek bilen, Prezident Andris Berzinş bilim ulgamynda giň gatnaşyklary ýola goýmagyň möhümdigini aýtdy. Latwiýanyň Baştutanynyň pikirine görä, ulag, deňizçilik, bank, maliýe, tehniki ylymlar, lukmançylyk, awiasiýa fakultetlerinde we beýleki ugurlarda talyplary okatmak hem-de Latwiýanyň ýokary okuw mekdeplerinde okajak mekdep uçurymlary üçin ýörite maksatnamalary işläp taýýarlamak babatda tagallalary birleşdirmek üçin oňat mümkinçilikler açylýar.
Medeniýet ulgamynda däp bolan hyzmatdaşlyk meselelerini gozgamak bilen, Prezident Andris Berzinş 2014-nji ýylda Riganyň Ýewropanyň medeni paýtagty boljakdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, Latwiýanyň Lideri Türkmenistany bu şanly waka gabatlanyp geçiriljek çärelere gatnaşmaga çagyrdy.
Öz çykyşyny tamamlap Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti ýokary derejede geçirilen şu günki duşuşygyň netijeliligini ýene-de bir gezek nygtap, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa we bütin türkmen halkyna iň oňat arzuwlaryny aýtmak bilen tüýs ýürekden hoşallygyny beýan etdi.
Giňişleýin düzümdäki gepleşikler tamamlanansoň, “Seljuk han” zalynda Türkmenistanyň we Latwiýa Respublikasynyň Prezidentleriniň gatnaşmaklarynda ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek dabarasy geçirildi.
Türkmenbaşy şäheriniň (Türkmenistan) häkimligi bilen Ýurmala şäheriniň (Latwiýa Respublikasy) dumasynyň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda ylalaşyga, Bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Latwiýa Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Ylalaşyga, Terrorçylyga, guramaçylykly jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalaryň we prekursorlaryň bikanun dolanyşygyna hem-de jenaýatlaryň beýleki görnüşlerine garşy göreşmekde hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Latwiýa Respublikasynyň hökümetiniň arasynda Ylalaşyga gol çekilýär.
Dabara gatnaşyjylaryň el çarpyşmalary astynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş Türkmenistan bilen Latwiýa Respublikasynyň arasyndaky Bilelikdäki beýannama gol çekýärler.
Resminamalara gol çekmek dabarasy tamamlanansoň, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Andris Berzinş “Baýram han” zalyna barýarlar we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde çykyş edýärler.
Žurnalistleriň öňünde çykyş edip, Türkmenistanyň Prezidenti ilki bilen Latwiýanyň Prezidentiniň Türkmenistana şu saparynyň möhüm ähmiýetli waka bolandygyny we iki döwletiň dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ýokary derejede ösýändiginiň ýene-de bir aýdyň mysaly bolandygyny belledi.
Türkmen döwletiniň Baştutanynyň nygtaýşy ýaly, dostluk we birek-birege hormat goýmak ýagdaýynda geçirilen şu günki gepleşikleriň dowamynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ýagdaýy we bu gatnaşyklary mundan beýläk-de giňeltmegiň ýollary ara alnyp maslahatlaşyldy. Gazanylan ylalaşyklaryň iki döwletiň arasyndaky hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge düýpli itergi berjekdigini bellenip geçildi. Gepleşikleriň jemleri boýunça gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalar Türkmenistan bilen Latwiýanyň arasyndaky dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny has-da pugtalandyrmakda möhüm ähmiýete eýedir diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy.
Gürrüňini dowam edip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow biziň döwletlerimiz häzirki zamanyň derwaýys meseleleri boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmegiň tarapdary bolup çykyş edýärler, geçirilen gepleşikleriň dowamynda Türkmenistanyň we Latwiýanyň halkara derejesinde, ilkinji nobatda bolsa, Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde özara, giň gerimli hyzmatdaşlyk etmegi bilen bagly meselelere seredildi diýip nygtady. Şunuň bilen birlikde, häzirki zamanyň derwaýys meseleleri boýunça garaýyşlarymyzyň gabat gelýändigini ýa-da meňzeşdigini bellemek isleýärin diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Ykdysady pudakda hyzmatdaşlyk barada söz açyp, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow biz şu günki duşuşygymyzyň netijelerine söwda-ykdysady ulgamda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek üçin esas hökmünde garaýarys, şunuň bilen baglylykda, energetika pudagynda, ulag we kommunikasiýalar, syýahatçylyk ulgamlarynda we beýleki geljegi uly bolan ugurlarda özara bähbitli türkmen-latwiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny bellemek isleýärin diýip nygtady.
Habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde çykyşyny dowam edip, hormatly Prezidentimiz biz özara eksport we import edilýän önümleriň sanawyny giňeltmegiň ýollaryny ara alyp maslahatlaşdyk diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, şu gün biz iki ýurduň kärhanalarynyň we kompaniýalarynyň arasynda göni gatnaşyklary mundan beýläk-de höweslendirmek barada ylalaşdyk diýip nygtady.
Milli Liderimiz ulag-kommunikasiýa ulgamynda türkmen-latwiýa özara hyzmatdaşlygy üçin oňat mümkinçilikler bar diýip sözüni dowam etmek bilen, Türkmenistan «Demirgazyk–Günorta» we «Gündogar–Günbatar» ugurlary boýunça bütindünýä ulag geçelgeleriniň çatrygynda ýerleşýär. Latwiýanyň halkara ýük geçiriş ulgamynyň netijeli işlemeginde uly ähmiýete eýe bolan deňiz menzilleri boýunça oňat üpjünçilik ulgamlary bar diýip belledi. Biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň kontinentara söwda gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek üçin amatly şertleri döretmekde we giňeltmekde möhüm halkara ähmiýetiniň bardygyny hormatly Prezidentimiz nygtady.
Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidenti iki döwletiň degişli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, kärhanalarynyň we kompaniýalarynyň arasynda göni aragatnaşyklary ýola goýmagy möhüm wezipe hasap edýäris diýip belläp, biz ikitaraplaýyn işewürlik duşuşyklaryny we ykdysady maslahatlary yzygiderli esasda geçirmegiň tejribesini netijeli usul hökmünde dowam etmek barada ylalaşdyk diýip nygtady. Milli Liderimiz ikitaraplaýyn medeni-gumanitar aragatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge degişli möhüm meseleler boýunça pikir alşylandygyny aýdyp, bu ugurda ylym, bilim, medeniýet, sungat, sport we syýahatçylyk ulgamlarynda ikitaraplaýyn gatnaşyklary has-da ösdürmegiň zerurdygyny belläp geçdi.
Habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde eden çykyşynyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşe hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly goşant goşýandygy we iki döwletiň arasyndaky dostluk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny has-da pugtalandyrmaga tüýs ýürekden çalyşýandygy üçin ýene-de bir gezek minnetdarlyk bildirdi hem-de belent mertebeli myhmanyň şu saparynyň we geçirilen duşuşyklaryň netijeleriniň iki ýurduň we halklarynyň abadançylygyna hyzmat etjekdigine pugta ynam bildirdi.
Žurnalistlere ýüzlenmek bilen, Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş öz adyndan we resmi wekiliýetiň adyndan Türkmenistanyň Prezidentine myhmansöýerlik we birnäçe meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga hem-de ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň anyk ýollaryny kesgitlemek üçin döredilen mümkinçilige hoşallygyny bildirdi.
Türkmenistana häzirki resmi saparynyň ähmiýetini nygtamak bilen, iki ýurduň gatnaşyklaryny mundan beýlägem ähli taraplaýyn ösdürmek nukdaýnazaryndan, şol sanda Türkmenistan-Ýewropa Bileleşiginiň çäklerinde ösdürmek babatda Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş ýokary derejede geçirilen gepleşikleriň netijeliligini aýratyn belledi.
Ýokary derejede geçirilen bu duşuşyklaryň barşynda ykdysady ulgamy we beýleki esasy ugurlary goşmak bilen, şol sanda üstaşyr ulag pudagynda, şeýle hem ynsanperwer we bilim ulgamlarynda döwletara hyzmatdaşlygynyň giň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy diýip, Latwiýanyň lideri aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, Andris Berzinş gepleşikleriň netijeleri boýunça gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalaryň taraplaryň bähbitlerine gabat gelýän işjeň hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin oňat binýat bolup hyzmat etjekdigini nygtady.
Ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklaryň mümkinçiligini has doly peýdalanmak we ösdürmek meselelerine ünsi jemlemek bilen, Latwiýanyň Prezidenti şu işlerde türkmen-latwiýa hökümetara toparynyň işiniň möhüm ähmiýetini belledi.
Söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň giňeldilmeginiň köp babatda ulag gatnaşyklarynyň ösdürilmegine baglydygy barada aýtmak bilen, Prezident Andris Berzinş häzirki geçirilen gepleşikleriň netijeleri boýunça taraplaryň Türkmenistan bilen Latwiýa Respublikasynyň üstaşyr ulag kuwwatynyň berkemegine, ulag düzümleriniň ösdürilmegine, Hazar we Baltika deňizleriniň portlarynyň mümkinçiliklerini ygtybarly peýdalanmak arkaly Ýewropa bilen Aziýanyň arasyndaky ýük daşalyşyny üpjün edýän halkara ulag geçelgelerini döretmegi höweslendirmäge, şeýle hem konteýner otlulary bilen ýükleri daşamaga ählitaraplaýyn ýardam etmegi ylalaşandyklaryny nygtady.
Latwiýanyň Prezidenti şeýle hem taraplaryň söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyna iki ýurduň pudaklarynyň, kärhanalarynyň we kompaniýalarynyň hem-de telekeçilik düzümleriniň arasyndaky göni gatnaşyklaryň mümkinçiligini has işjeň goşmagy ylalaşandyklaryny belledi. Bular barada nygtamak bilen, Latwiýanyň lideri şu gün Latwiýa tarapynyň köpsanly wekilleriniň türkmen–latwiýa işewür maslahatynda hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşjakdyklaryny aýtdy hem-de özara bähbitlilik esasynda ikitaraplaýyn hereketiň mümkinçiligini tapjakdyklaryna ynam bildirdi. Şu babatda jenap Andris Berzinş Türkmenistanyň Bütindünýä söwda guramasyna girmäge bolan gyzyklanmasyny Latwiýanyň goldaýandygyny we öz tejribesini paýlaşmaga hem-de zerur bolan kömegi bermäge taýýardygyny beýan etdi.
Şu günki gepleşikleriň gün tertibine girizilen möhüm meseleleriň birnäçesiniň hatarynda ýangyç-energetika ulgamynda özara hereketi görkezmek bilen, Latwiýanyň baştutany bu pudakda Türkmenistanyň energiýa serişdeleriniň daşary ýurtlara, şol sanda Ýewropa ugurlaryna tarap köpugurly şahalarynyň döredilmegine gönükdirilen Türkmenistanyň amala aşyrýan syýasatyny Latwiýanyň goldaýandygyny beýan etdi. Bu barada aýtmak bilen, jenap Andris Berzinş öz ýurdunyň we bütinleýin alnanda, Ýewropa Bileleşiginiň energoüpjünçiliginiň durnuklylygyna ýokary gyzyklanma bildirýändigini nygtady. Munuň özi tebigy gazy Türkmenistandan dünýä bazarlaryna çykarmagy upjun edip biler. Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk-de çuňlaşdyrmagyň möhümdigini bellemek bilen, Latwiýanyň 2015-nji ýylyň birinji ýarymynda Ýewropa geňeşinde ýolbaşçylyk etjek döwründe özüniň ileri tutulýan daşary syýasat ugurlarynyň biri hökmünde Ýewropa Bilelelişigi bilen Merkezi Aziýa sebitiniň arasyndaky hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagy öňe sürjekdigini Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti ynandyrdy.
Gepleşikleriň dowamynda şeýle hem ylym, bilim we medeniýet pudaklarynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň ara alnyp maslahatlaşylandygyny bellemek bilen, Latwiýanyň baştutany bu babatda ikitaraplaýyn gatnaşyklary giňeltmek üçin giň mümkinçilikleriň bardygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, ýokary okuw mekdepleriniň arasynda, şol sanda iki ýurduň döwlet edaralary üçin hünärmenleriň derejesini ýokarlandyrmakda we olary taýýarlamagy guramakda hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ösdürmäge ýardam etmegiň möhümdigi bellenip geçildi.
Aýdylanlary jemlemek bilen, Latwiýa Respublikasynyň baştutany baý serişdelere we umuman ykdysady kuwwata eýe bolan Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge öz ýurdunyň gyzyklanma bildirýändigini ýene-de bir gezek nygtap belledi. Latwiýanyň baştutany Türkmenistanyň Prezidentiniň islendik amatly wagtda Latwiýa Respublikasyna resmi sapar bilen gelmäge çagyrdy. Çakylyk minnetdarlyk bilen kabul edildi. Saparyň möhletleri diplomatik ugurlar boýunça ylalaşylar.
Netijeleri boýunça möhüm resminamalara gol çekilen gepleşikleriň ýokary netijeliligini ýene bir gezek nygtap, Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti olaryň türkmen-latyş döwletara hyzmatdaşlygynyň kadalaşdyryjy-hukuk binýadynyň esasyny düzjekdigini we Türkmenistan bilen Latwiýanyň arasyndaky özara bähbitli hyzmatdaşlygyň we dostlukly gatnaşyklaryň barkemeginde uly ähmiýete eýe bojakdygyny belledi.
Metbugat maslahaty tamamlanansoň, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow latwiýaly kärdeşi Andris Berzinş bilen mähirli hoşlaşyp, oňa Türkmenistan bilen tanyşmagy üstünlikli dowam etmegini arzuw etdi.
Günüň ikinji ýarymynda Latwiýa Respublikasynyň Prezidentiniň awtomobil kerweni Gypjaga bardy. Ol ýerde jenap Andris Berzinş kümmede gül desselerini goýmak bilen, Türkmenistanyň ilkinji Prezidentine hormatyny beýan etdi we Türkmenbaşynyň ruhy metjidi bilen tanyşdy.
Şol gün Latwiýanyň Baştutany Türkmenistanyň Garaşsyzlyk binasyna hem gül desselerini goýdy. Paýtagtymyzyň Garaşsyzlyk binasynyň ýanyndaky hormatly myhmanlar seýilgähinde ýola goýlan däp boýunça Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş ýaşajyk agaç nahalyny oturtdy.
Soňra myhman Türkmenistanyň döwlet medeniýet merkeziniň döwlet muzeýine baryp gördi. Ol ýerde Andris Berzinş Türkmenistanyň ilkinji Prezidentiniň muzeýiniň gymmatlyklary bilen tanyşdy hem-de hormatly myhmanlar üçin kitapda ýadygärlik ýazgysyny galdyrdy.
Soňra Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinş “Mizan” işewürlik merkezinde şu gün geçirilen türkmen-latwiýa işewürler maslahatynyň ýapylyş dabarasyna gatnaşdy.
Agşam belent mertebeli myhmanyň hormatyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow resmi agşamlyk naharyny berdi. Onuň barşynda iki ýurduň Liderleri söz sözlediler.
Agşamlyk naharyndan soň belent mertebeli myhman üçin gijeki Aşgabat boýunça tanyşlyk gezelenji guraldy.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Andris Berzinşiň awtoulag kerweni türkmen paýtagtynyň günorta bölegine tarap ugur aldy. Bu ýerde şäherimiziň dolandyryş – işewürlik we medeni merkezi kemala gelýär.
Ak mermerli paýtagtymyz Aşgabat gijelerine has-da gözel keşbe eýe bolýar. Ilki Konstitusiýa binasyna baryldy. Ol gojaman Köpetdagyň eteginde seleňläp görünýär. Türkmenistanyň Esasy Kanunynyň hormatyna gurlan bu bina biziň demokratik, hukuk, dünýewi döwletimiziň esaslarynyň mäkämliginiň we mizemezliginiň, eziz Watanymyza bolan buýsanjyň, türkmen halkynyň agzybirliginiň we jebisliginiň, onuň ýurdumyzyň abraýyny we şan-şöhratyny berkitmegiň we artdyrmagyň hatyrasyna beýik işleri amala aşyrmaga taýýardygynyň özboluşly beýanyna öwrüldi. Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň taryh muzeýini, kitaphanany, Maslahatlar zalyny we beýleki otaglary öz içine alýan bu bina paýtagtymyzyň gelim-gidimli ýerleriniň birine öwrüldi.
Konstitusiýanyň esasynda goýlan parahatçylyk, oňyn hoşniýetli goňşuçylyk we özara bähbitli hyzmatdaşlyk ýörelgeleri anyk maksatlara eýe bolan biziň parahatçylyk söýüjilikli daşary syýasatymyzyň esasyny düzýär. Bu syýasat Garaşsyz, Bitarap döwlet hökmünde Türkmenistanyň abraýyny belende galdyrmaga mümkinçilik berdi we onuň tutuş dünýäde ykrar edilemgini üpjün etdi. Türkmen halky öz taryhy ösüşiniň häzirki döwründe geçmişiň we şu günüň üznüksiz arabaglanyşygyna göz ýetirip hem-de dünýäniň ähli ýurtlarynyň we halklarynyň oňyn ösmeginiň hatyrasyna ýagty geljege tarap öz ýoluny gurup, häzirki zamanyň möhüm meselelerini çözmäge täzeçil çemeleşmek bilen, wajyp ähmiýetli başlangyçlary ynamly öňe sürýär we durmuşa geçirýär.
Latwiýanyň Lideri Konstitusiýa binasynyň seýilgähinden çykyp, “Älem” medeni-dynç alyş merkezine tarap ugrady. Gözel paýtagtymyzy synlamaga mümkinçilik berýän iri halkaly bu desga Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilip, ýurdumyzyň baş şäheriniň gözellikleriniň sanawyny artdyrdy. Ýeri gelende ýatlap geçsek, 2011-nji ýylyň ahyrynda “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkeziniň Oguzhan ýyldyzy, ondan öň bolsa, Oguzhanyň suw çüwdürimler toplumy we belent flagştok şeýle hormata eýe boldular.
Adamlar hakynda, şol sanda ýaş nesil barada alada, häzirki zaman düzümli şäher gurşawyny döretmek, türkmenistanlylaryň oňaýly ýaşamagy, zähmet çekmegi we dynç almagy üçin amatly şertleri döretmek biziň ýurdumyzda amala aşyrylýan şähergurluşyk syýasatynyň möhüm ugurlary bolup durýar. Bu babatda täze “Älem” medeni-dynç alyş merkezi milli Liderimiziň şu meselelere berýän uly ünsüniň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Soňra Latwiýanyň baştutany türkmen paýtagtynyň gözel künjekleriniň birinde bina edilen hem-de türkmen döwletiniň parahatçylyk sütünleriniň we döredijilikli ýörelgeleriniň, ata-babalarymyzyň wesýet eden milletiň belent ynsanperwerlik gymmatlyklarynyň mizemezliginiň öboluşly nyşanyna öwrülen Bitaraplyk binasyna baryp gördi. Onuň keşbinde milli şähergurluşygyň gadymdan gelýän däpleri häzirki zaman binagärligiň we inžener-tehniki pikiriň meýilleri bilen sazlaşykly utgaşýar.
Paýtagtymyzda bolup geçýän özgertmeler tutuş türkmen topragyny gurşap alan deňi-taýy bolmadyk özgerişlikleriň gerimini aýdyň şöhlelendirýär. Olar Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesine, parahatçylyk söýüjilik we döredijilik ýörelgelerine esaslanan hem-de ýurdumyzyň ykdysady, döredijilik we medeni mümkinçiliklerini amala aşyrmaga, türkmenistanlylaryň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen syýasatynyň aýdyň netijesi bolup durýar.
Latwiýa Respublikasynyň Prezidentiniň resmi sapary dowam edýär.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


c: text/html

text:
Luwr muzeýi
LUWR - bu diňe bir ajaýyp arhitektura ýadygärligi bolman, eýsem ol fransuz korollarynyň köşgi, dünýäniň iň abraýly adygan muzeýleriniň biridır.
1981-nji ýylda Fransiýanyň Prezidenti Fransua Mitteranyň karary esasynda Luwrda giň gerimli restawrasion işleri başlanýar. Onuň iň gadymy bölegi (baş binasy) dikeldilýär.
1985-1989-njy ýyllarda Napoleonyň köşgüniň öňünde täze zallary we howlyny köşk bilen birikdirýän meşhur piramida gurulýar. Onuň awtory asly hytaýly amerikan arhitektory Ýoh Ming Pi. Piramidanyň beýikligi 21 metr bolup, onuň töweregini fontan gurşaýar, fontanyň daşynda ýene-de kiçiräk üç sany piramida ýerleşýär.
Meşhur italýan suratkeşi Leonardo da Winçiniň dünýä belli eseri "Mono Liza" (Džokonda) Luwryň merjeni hasaplanýar. Suratkeş florensiýli bankir Françesko della Džokondanyň buýurmasy boýunça onuň aýaly Mono Lizanyň portretini çekýär. Bu uly bolmadyk eseriň üstünde suratkeş dört ýyla golaý işleýär. 1911-nji ýylda „Mono Liza“ Luwrdan ogurlanýar. Ony muzeýde agaç ussasy bolup işleýän Françenso Peruja atly italýan ogurlaýar. Iki ýyldan soňra, 1913-nji ýylda surat tapylýar we ol Luwra gaýtarylyp berilýär. Jenaýatçy Napoleon Bonapart tarapyndan bikanun getirilen bu kartinany diňe Italiýa gaýtarmak maksady bilen ogurlandygyny düşündirýär.
“Mono Liza" (Džokonda) Luwryň merjeni hasaplanýar. Suratkeş florensiýli bankir Françesko della Džokondanyň buýurmasy boýunça onuň aýaly Mono Lizanyň portretini çekýär. Bu uly bolmadyk eseriň üstünde suratkeş dört ýyla golaý işleýär. 1911-nji ýylda „Mono Liza“ Luwrdan ogurlanýar. Ony muzeýde agaç ussasy bolup işleýän Françenso Peruja atly italýan ogurlaýar. Iki ýyldan soňra, 1913-nji ýylda surat tapylýar we ol Luwra gaýtarylyp berilýär. Jenaýatçy Napoleon Bonapart tarapyndan bikanun getirilen bu kartinany diňe Italiýa gaýtarmak maksady bilen ogurlandygyny düşündirýär.
Nike grek mifologiýasynda ýeňşiň hudaýy hasaplanýar. Ol ähli söweşlerde, gimnastika we saz ýaryşlarynda, dini dabaralarda üstünlik gazandyrýan hudaý hökmünde görülipdir. Nike Samofrakiýanyň heýkeli 1863-nji ýylda fransuz arheologlary tarapyndan Samofrakiýa adasyndan tapylýar. Ençeme bölekjiklerden ybarat bolan bu heýkel seresaplylyk bilen ýygnalýar. Emma, arheologlara onuň kellesini we elini tapmak başartmaýar.
LUWRYŇ ZALLARY BOÝUNÇA WIRTUAL EKSKURSIÝA 1. Gadymy Gündogar galereýasy
Gadymy Eýran: Pars şalygy
Mesopotamiýa, Assiriýa, Horsabad Yslam sungaty (1250-1517)
2. Gadymy Ýegipt (Gadymy Müsür) gelereýasy Ýegipt - faraonlaryň döwründe: Täze şalyk Kleopatranyň döwrüne çenli soňky müsür faraonlary ( faraon - bu gadymy müsür şalarynyň tituly, ady) Müsür - faraonlaryň döwründe: ybadathana Kopt Ýegipti
Grek, Etrussk we Rim galereýalary Rim gymmatlyklary
Gresiýa: Nike Samofrakiýa
Gresiýa: Weneraly otag
Gresiýa: Wenera Gresiýa: kariatidler Rim: Ýuliý-Klawdiý Rim: Daryň galereýasy
Heýkelleriň galereýasy Fransiýa: galereýa Fransiýa: beýik şahslaryň galereýasy Fransiýa: mergelden edilen içgi köşk Fransiýa: pugetiň içki howlusy 1 Fransiýa: pugetiň içgi howlusy 2 Italiýa: galereýa Mikelanželo 1 Italiýa: galereýa Mikelanželo 2 Demirgazyk Ýewropa: giçki gotik döwri
Sungat eserleriniň galareýasy Orta asyr Galkynyş eýýamy XVII - XVIII - nji ýüzýyllyk Täç gymmatlyklary 1
Täç gymmatlyklary 2 XIX-njy ýüzýyllyk: Napoleon III-niň jaýy, aşhana XIX-njy ýüzýyllyk: Napoleon III-niň jaýy, myhman otagy
Çeperçilik galereýasy Fransiýa: Fontenblonyň ikinji mekdebi Fransiýa: zal GeorgesdeLaTour Fransiýa: goňur zal Fransiýa: Lýudowik XIV-niň kartinalarynyň ýygyndysy Fransiýa: Wattonyň zaly Fransiýa: Restunyň zaly Fransiýa Buşeniň zaly Fransiýa: Wýeniň zaly
Karl Besteginiň kolleksiýasy Niderlandlar: XVI-njy asyryň birinji ýarymy Niderlandlar: XVI-njy asyr Niderlandlar: XVI-njy asyryň ikinji ýarymy Flandriýa: Rubens - galereýa Mediçi 1 Flandriýa: Rubens - galereýa Mediçi 2 Gollandiýa: Rembrantyň zaly Gollandiýa: XVII-nji asyryň ikinji ýarymy
Fransiýa: Daryň zaly Fransiýa: Molýeniň zaly Italiýa: XIII-XV asyr; zal "Kare" Italiýa: XIII-XV asyr; uly galereýa Jokonda (Mono Liza) Italiýa: XVI-XVII asyr; uly galereýa
Grawýuralaryň galereýasy Fransiýa: XVII-nji asyr Italiýa XVI-nji asyr
Luwr orta asyrda Napoleonyň üsti gümmezli jaýy Luwryň çukurlary
Orta asyr ýer asty jaýy
Luwryň arhitektura gözelligi Piramida gündizki görnüş 1 Piramida gündizki görnüş 2 Piramida gijeki görnüş Luwryň öňündäki meýdança
LUWRYŇ ÝADROSY
Luwrda dünýä meşhur kartinalaryň ýadrosy, ХVI asyrda Fransisk I-nji, Lýudowik ХIII we Lýudowik ХIV tarapyndan ýygnalan kolleksiýalar hasaplanýar.
Häzirki wagtda Luwryň ýygyndylarynyň sany 400.000 eksponatdan ybarat. Olaryň 35.000 müňden gowragy muzeýiň 200-e golaý zallarynda sergilenýär.
HÄZIRKI WAGTDA LUWRYŇ IŞ TERTIBI
Muzeý her gün sagat 9.00-dan 18.00-la çenli işleýär.
Dynç günleri: her hepdäniň 2-nji güni hem-de 1-nji ýanwar, 1-nji maý we 25-nji dekabr.
Muzeý hepdäniň 3-5-nji günleri sagat 9.00-dan 21.45-e çenli işleýär.
Giriş petekleriniň bahasy: günüň dowamynda Luwryň ähli ekspozisiýasy üçin her adama 10 ýewrodan 14 ýewra çenli.
Her aýyň birinji ýekşenbesi we 14-nji iýul güni muzeýe giriş tölegsiz (mugt).
18 ýaşa çenli çagalar üçin muzeýe giriş hemişe tölegsiz. 18-25 ýaşlylar üçin her hepdäniň 5-nji güni sagat 18.00-dan soňra tölegsiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Balaryçylyk
Balaryçylyk-azyk meselesini çözmekde beyleki iýmitler bilen bir hatarda uly ähmiýete eýedir, bal arysy 2 sany funksiýany ýerine ýetirýär:
- Balarylary ösumliklerin güllerini tozanlandyrmakda ägirt uly ähmiýete ýetirýär.
- balarylary gymmatly azyk omümlerini: ary balyny, mumy, ary zäherini, ary şepbigini (propolisi), tozanjyk, ene ary süýdüni öndürýär. Balary önümleri adam uçin ýeke iýmit bolman, olar möhüm derman, berhiz, kosmetiki serişdedir.
Meňzeş makalalar[üýtget]
- Düýedarçylyk
- Maldarçylyk
- Gylýalçylyk
- Balykçylyk
- Balaryçylyk
- Guşçulyk
- Ýüpekçilik


text:
Absorbsiýa
Absorbssiýa (latynça absorptio - ýuwdulma, absorbeo - ýuwudýaryn) - gaz garyndysyndaky maddalary suwuklygyň ýuwutmak, siňdirmek prossesi. Absorbassiýa prossessinde absorbentiň tutuş göwrümi gatnaşýar we Absorbssiýa şol häsiýeti bilen hem adsorbssiýadan tapawutlanýar. Absorbssiýanyň tizligi suwuklyga siňdirilýän (ýuwdulýan) komponentiň gaz garyndysyndaky konssentrassiýasynyň suwuklykdakydan agdyklyk etmegine baglydyr. Eger siňdirilýän komponentiň gaz garyndysyndaky konssentrassiýasy ergindäki den pes bolsa, onda siňdirilýän komponent suwuklykdan çykyp giýär, ýagny desobsiýa geçýär. Basyşy artdyrmak we temperaturany peseltmek bilen maddalaryň Absorbssiýasyny güýçlendirmek bolýar. Senagatda köp prosessler, meselem: azot, sodanyi ýody, bromy öndürmek, howa gidýän senagat gazlaryny zyýanly galyndylardan arassalamak, uglewodorod gazlaryny saýlamak ýaly prossesler Absorbssiýa esasynda amala aşýar.


text:
Ilkidurmuş jemgyýeti
Ilkidurmuş jemgyýeti (şeýle hem taryhdan ozalky jemgyýet) — adamzat taryhynda ýazuw oýlanyp tapylýança geçen döwür, ýazuw döränden soň ýazuw çeşmelerini öwrenmeklige esaslanýan taryhy gözlegleri geçirmek mümkinçiligi ýüze çykýar. Taryhdan ozalky diýen termin 19-njy asyrda ulanylyşa girýär. Sözüň giň manysynda, "taryhdan ozalky" diýen söz Älemiň dörän pursadyndan (14 mlrd çemesi ýyl ozal) başlap, tä ýazuw oýlanyp tapylýança bolup geçen islendik döwür üçin, ýöne dar manyda — diňe adamyň taryhdan ozalky geçmişi üçin ulanylýar. Belli bir döwür hakynda döwürdeşler tarapyndan galdyrylan ýazuw çeşmeleri ýokdugy sebäpli, ol hakyndaky maglumatlar arheologiýa, etnologiýa, paleontologiýa, biologiýa, geologiýa, antropologiýa, arheoastronomiýa, palinologiýa ýaly ylymlar arkaly alynýar.


text:
Karel Çapek
Karel Çapek
(1890-1938)
Çehiýanyň iň meşhur ýazyjylarynyň biri Karel Çapek 1890-njy ýylyň 9-njy ýanwarynda Mala-Swatonowitz şäherçesinde, lukmanyň maşgalasynda dünýä inýär. Ilki Grades-Kralow şäherindäki gimnaziýada, soňra Pragada bilim alýar, 1915-nji ýylda Karl uniwersitetiniň filosofiýa hünäriniň doktorlyk derejesini gazanýar, soňra Berliniň hem Parižiň uniwersitetlerinde-de filosofiýany öwrenýär. 1917-nji ýylda «Narodni listy» gazetinde žurnalist bolup işe başlaýar. 1921-1923-nji ýyllar aralygynda Praganyň «Winogradeh teatrynda» dramaturg bolup işleýär.
1916-njy ýylda ýazyjy dogany Ýozef Çapek bilen bilelikde «Ýanyp duran çuňluklar» atly ilkinji hekaýalar ýygyndysyny çap etdirýär. Eýýäm şol kitabynda Karel Çapek özüniň realistik suratlandyrma ussatlygyny, ýumoryny hem-de täsin öňdengörüjiligini görkezmegi başarýar. Karel Çapekiň «Ene»(1938), «R.U.R.»(1920) pýeslary, «Absolýut fabrikasy»(1922), «Krakatit»(1922), «Gordubal»(1933), «Ýönekeý durmuş»(1934), «Salamandralar bilen uruş»(1936) romanlary çap edileninden soň tiz wagtyň içinde bütin dünýäde iň köp söýülip okalýan eserlere öwrülýärler. 1936-nji ýylda ýazyjyny Nobel baýragyna dalaşgär saýlaýarlar. 1925-nji ýylda Çapek Çehoslowakiýanyň PEN-klubyny esaslandyryp, oňa 1933-nji ýyla çenli baştutanlyk edipdir.
Mundan ötri, Karel Çapek ussat fotosuratçy hem jemgyýetçilik işgäri hökmünde-de bellidir. Ýazyjy öz döwrüniň iň bir erjel antifaşisti hökmünde-de tanalýar. Ol eýýäm 1920-nji ýylda ýazan eserlerinde faşizmiň dünýä halklaryna nähili jebir ýetirjekdigini duýdurypdyr. Faşistik režimine garşy, hususan-da, Gitleriň hut özüne ýazan awuly tankytlary sebäpli, fýurer ýazyjyny özüniň « şahsy duşmany » diýip yglan edipdir.
Karel Çapek 1938-nji ýylyň 25-nji dekabrynda, faşistleriň Çehoslowakiýany basyp almagynyň öňüsyrasy dünýeden ötdi.


text:
Eyesinden.com – Ygtybarly Söwda Merkezi409.30.2010
Tilsimat Group Eyesinden.com – Ygtybarly Internet Söwda Merkezini hyzmata açdy.
Elýeterli harytlary bilen Türkmenistanyň iň ygtybarly, ynamly we amatly söwda merkezi siziň üçin:
-Bahalarda %30-a baran arzanlyk
-Türkmenistandaky iň ynamdar 1 ýyldan 5 ýyla çenli kepillik
-Haryt görnüşiniň känligi, siziň üçin iň amatly harydy saýlamaga kömek eder
-Islän harytlaryňyzy deňeşdirme
-Hergün 24 sagat açyk söwda merkezi
-Satmak isleýän harydyňyzy satlyga goỳma mümkinçiligi
-Şereketiňiz üçin ýörite dükan açma, mahabat (reklama) hyzmatlary
we ş.m mümküçiliklerini berỳär.
Sizi mümkinçiliklerimizden peýdalanmaga çagyrỳarys – Eyesinden.com


text:
Ebu Reýhan Biruny
ABU REÝHAN BIRUNY Muhammet ibn Ahmet (973-1048) - Horezmde önüp-ösen alym, filosof, şahyr, lingwist. Ol geografiýa, matematika, minerologiýa, astronomiýa, farmakologiýa ýaly ylmyň dürli pudaklaryna degişli uly açyşlar edipdir. Ol köp sanly tebigy-ylmy, fil-sosiologik, syýasy-etik we poetik traktatlar ýazypdyr. Onuň ylmy we dini işleri özüniň köptaraplylygy, giňligi, meseleleriň batyrgaýlyk bilen goýluşy hem-de olaryň çözülişiniň originallygy bilen tapawutlanypdyr. Özara gan dökülişikli dawalaryň, dyngysyz harby çaknyşyklaryň, azat edijilik hereketiň güýçlenmegi, imperiýalaryň (Sasanitler, Gaznewiler, Garahanlylar, Seljuklar) ýykylmagy, dinastiýalaryň we häkimleriň (Mahmyt Gaznewi, Kabus, Mamun, Masut) çalşyp durmagy sebäpli, ol Gündogaryň dürli ýurtlarynda (Owganystanda, Eýranda, Hindistanda) sergezdanlykda ýaşamaly we eser döretmeli bolupdyr. Arap syýahatçysy geograf Ýakut Hamawy (13. asyr) Mary metjidiniň wakyfnamasynda bu uly alymyň kitaplarynyň ady ýazylan uly spisogy görenligini hanar berýär. Emma olaryň köpüsi ýa-ha ýitip ýok bolupdyr, ýa-da Gündogaryň we Günbataryň köp ýurtlarynyň kitaphanalarynda sanlyja golýazma galypdyr. Onuň 154 sany eseriniň ady belli bolup, olardan bize gelip ýeteni 40 çemesidir. Beýik akyldaryň "Geçen nesilleriň ýadygärlikleri", "Hindistan", "Minerologiýa", "Farmakognoziýa", "Masudyň kada-kanuny", ýaly işleri biziň günlerimizde hem gymmatyny gaçyrmadyk kitaplardyr. Ýokarda agzalan işleriň birinjisinde ("Geçen nesilleriň ýadygärliklerinde") awtor matematika, astronomiýa, meteorologiýa ýaly ylymlaryň esasy prinsipleri hakynda gürrüň berýär. Ol şonda Orta Aziýanyň gadymy halklarynyň ahlaklaryny we däp-dessurlaryny häsiýetlendirýär. Olaryň taryhynda bolup geçen esasy, has möhüm wakalary, dinlerini beýan edýär. Abu Reýhan Biruny özüniň göwrümi we içine alýan meseleleri boýunça ensiklopediýa ýaly bolan bu uly işinde Gündogaryň we Günbataryň köp halklarynyň - horezmlileriň, sogdularyň, farslaryň, araplaryň, ýewreýleriň, grekleriň, rimlileriň, we başgalaryň kalendarlaryny , ýyl hasaplaýyşlaryny deňeşdirýär hem analizleýär. Onuň beýleki işi ("Hindistan") Hindistanyň taryhyny, aýratyn-da onuň baý ruhy medeniýetini öwrenmekde häzire çenli möhüm çeşme bolup gelýär. 19. asyryň iň görnükli rus gündogar öwrenijisi W. R. Rozen bu ajaýyp eser barada şeýle diýýär: "Bu özboluşly ýeke-täk ýadygärlikdir we Günbataryň hem Gündogaryň ähli gadymy we orta asyr ylmy eserleriniň arasynda oňa taý geljegi ýokdyr...".


text:
Reý Bredberi
Reý Bredberi - amerikan ýazyjysy, şahyry.
Reý Bredberi häzirki döwrüň iň meşhur ýazyjylarynyň biridir. Ol 1920-nji ýylyň 22-nji awgustynda, ABŞ-nyň Illinoýs ştatynyň Uokigan şäherinde dünýä indi. Ýazyjynyň doly ady Reýmond Duglas Bredberi.
1934-nji ýylda Bredberiniň maşgalasy Los-Anjeles şäherine göçýär. Ýazyjy häzir hem şol ýerde ýaşaýar. Onuň çagalyk we ýaşlyk döwri durgunlyk we uruş ýyllaryna gabat gelýär, maşgalanyň gün-güzerany Reýe uniwersitete okuwa girmäge mümkinçilik bermändir. Muňa garamazdan, eýýäm 12 ýaşyndaka ol ýazyjy bolmagy göwnüne berk düwüpdir, şondan soň başga kärde işlemek barada pikir hem etmändir. Ýaş wagty ol gazet satyp gazanç edipdir, soňra birnäçe ýyllap aýalynyň aýlyk hakyna ýaşamaly bolupdyr. 1940-njy ýyllaryň ahyrynda Bredberiniň eserleri şöhrat gazanyp başlaýar. 1950-nji ýylda bolsa ýazyjynyň «Marsyň senenamasy» romany çap edileninden soň okyjylar hem, tankytçylar hem Bredberini ýylyň iň ussat ýazyjysy diýip ykrar edýärler.
Mundan soň ýazyjy ir säherden agşama çenli kitaphanada oturyp, täze eseriň üstünde işleýär. Netijede, 1953-nji ýylda «Playboy» žurnalynda onuň «Farengeýt 451°» antiutopik romany çap edilip, ýazyja bütindünýä meşhurlygyny getirýär. Ýazyjynyň ýiti öňdengörüjilik, welilik bilen ýazylan bu eseri 1957-nji ýylda döreden «Tozga şeraby» powesti bilen bilelikde dünýä edebiýatynyň nusgawy eseri hasaplanylýar.
Emma ýazyjyny, esasan hem, hekaýalary üçin söýýärler. Bredberiniň jemi 400-e golaý hekaýasy bar. «Günüň altyn almalary»(1953), «Tukatlykdan derman»(1959), «Şatlyk mehanizmleri»(1964), «Ýary gijeden esli wagt geçensoň»(1976), «Toýnbi konwektor»(1988), «Körüň sürşi»(1997), «Tomus sabasy, tomus gijesi»(2007) ýaly onlarça ýygyndyda ýerleşdirilen hekaýalar özüniň pelsepewi dünýägaraýşy bilen okyjylaryň köp nesline ahlak terbiýesini berdi. Olaryň esasynda 70-e golaý çeper film surata düşürildi.
Geçen ýyl 91 ýaşan Reý Bredberiniň bir eli ysmaz bolandygyna garamazdan, häzir hem galamyny taşlanok. 2009-njy ýylda onuň «Biziň mydama Parižimiz bolar» atly täze hekaýalar ýygyndysy çap edildi.
Bredberi öz eserleri arkaly adamzadyň ahlak arassalygy, gözel tebigatyň goragy, sungata bolan söýgi ugrunda göreşýär. Onuň eserleri birnäçe ýurtlaryň okuw mekdeplerinde öwrenilýär.


text:
Alym-seýsmologlar ileri tutulýan wezipeleri belleýärler
13.08.2012
Türkmenistan üçin ilkinji sapar örän uly giňişligiň çykyş we giriş maglymatlary sanly elektron görnüşde Geografiki maglumatlar formatynda amala aşyrylar. Şunuň netijesinde hem ähli kartalar we olaryň goşundylary islendik proýeksiýada hem-de islendik masştapda grafiki taýdan hödürlenip biliner.
Hünärmen-seýsmologlaryň işinde ýene-de bir ileri tutulýan ugurlaryň biri hem nebitgaz geçirijileriniň çekilýän böleklerinde hökmany suratda geodinamiki monitoringini geçirmek bolup durýar. Geodinamiki monitoringi, ilkinji nobatda, tebigy we tehnogen seýsmilikliligi ýüze çykarmak üçin seýsmologiki gözegçiligini geçirmekdekligi, ýatagyň çäkleriniň üstüniň dikligine we keseligine süýşmegine geodeziki gözegçiligini geçirmekligi, ýatagyň içki ýagdaýyna geofiizki (grawimetriki, geomagnit, geoelektriki), şeýle hem gidrogeologiki, gidrohimiki we ulanyş gözehçiligini geçirmekligi öz içine alýar.
Seýsmiki taýdan durnukly gurluşyk işleri Türkmenistan üçin täze usulda alnyp batylar. Ýöne bu usul dünýä iş tejribesinde synagdan geçirilendir, gurluşyk meýdançalarynyň topragynyň seýsmiki aýratynlyklary, ýerli seýsmiki netijeliligi öwrenilendir hem-de gurluşyk meýdanlarynyň tebigy bolup geçýän seýsmiki sesleri öwrenmek arkaly „belent jaýlaryň“ we „saýt effektleriň“ hususy yrgyldylarynyň tizligini ýüze çykarmakdyr.
Seýsmologiýa institutynda Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň buýurmasy boýunça dört sany normatiw resminamalary işläp taýýarlamak tamamlandy, şeýle hem „Gurluşykda radiometriki gözlegleri geçirmek üçin metodiki gollanma“ işlenilip taýýarlanyldy. Elektrogözleg gözleg işlerini peýdalanmak, georadiolakasion profilirleme, mikroseýsmiki yrgyldylaryň ýazgysyny etmek we inžener-gözleg işleri toplumynda çuň bolmadyk seýsmiki gözleglerini geçirmek Türkmenistan üçin ilkinji sapar teklip edildi we synagdan geçirildi.
Türkmenistanyň çäkleriniň seýsmogen zolaklarynda geofiziki monitoringi geçirmegi kämilleşdirmek – institutyň işiniň esasy ugurlarynyň biridir. Bu ugur boýunça eýýäm gollanmalryň sekizisi ornaşdyrmaga taýýar edildi.
Myrat ÇARYÝEW, Türkmenistanyň YA Seýsmologiýa instituty


text:
Piri Reis
Piri Reis (doly ady Hajy Muhiddin Piri Ibn Hajy Mehmet) (1465 töweregi –1554 ýa-da 1555) Türkiýäniň Egeý kenarýakasyndaky Gallipoli (türkçe Gelibolu) şäherinde 1465-1470-nji ýyllar aralygynda doglan osmanly admiraly, geografy hem-de kartografydyr.
Ol häzirki döwürde esasan hem özüniň Kitab-ı Bahriye (Deňizçilik kitaby ýa-da Nawigasiýa kitaby) atly eserinde jemlän kartalary hem-de çyzgylary bilen tanalýar. Ol kitap nawigasiýa baradaky jikme-jik maglumatlary, şeýle hem Ortaýer deňziniň ähmiýetli portlarynyň we şäherleriniň iňňän takyk çyzgylaryny özünde jemleýär. Piri Reis özüniň (1513-nji ýylda taýýarlan) ilkinji Dünýä kartasynyň kiçijik bölegi 1929-njy ýylda Stambul şäherindäki Topkapy köşgünde üstüniň açylmagy bilen kartograf hökmünde hem uly meşhurlyga eýe boldy. Bu ýerde iň haýran galdyran zat bir osmanly kartasynda Amerika materiginiň bar bolmagydy. Bu karta şol wagta çenli Amerikanyň türkler tarapyndan çyzylan ilkinji kartasy bolup durýar. Amerikanyň ilkinji kartasy bolsa, losman we kartograf Juan de la Cosa tarapyndan 1500-nji ýylda çyzylypdy we ol häzirki wagtda Madriddäki deňiz muzeýinde (Museo Naval) saklanylýar.
Emma welin, Piri Reisiň ilkinji dünýä kartasynyň (1513) iň täsin galdyrýan tarapy – kontinentleriň ýerleşişlerini (aýratyn hem Afrika bilen Günorta Amerikanyň arasyndaky gatnaşygy) onuň ýaşan döwri üçin deňsiz-taýsyz derejede takyk kesgitlemegi bolup durýar. Hatda ondan onlarça ýyl soňra çyzylan kartalarda hem şeýle takyk oriýentasiýalar we proporsiýalar bolmandyr; şeýle ýokary hili Piri Reisiň Kitab-ı Bahriye (Nawigasiýa kitaby) atly eserindäki beýleki kartalarynda hem görmek mümkindir. Piri Reisiň kartasy Demirgazyk tropik giňişliginde Sahara çölüne konsentrirlenýär.[1]Kontinentiň resmi taýdan açylmagyndan üç asyr çemesi ozal çyzylandygyna garamazdan, käbir alymlar, şol sanda professor Charles H. Hapgood, Piri Reisiň kartasynyň Antarktikanyň saklanyp galan iň gadymy kartasydygy baradaky pikiri öňe sürýärler[2][3].
1528-nji ýylda Piri Reis ikinji dünýä kartasyny çyzýar. Ol kartanyň Grenlandiýany we Demirgazyk Amerikany, demirgazyk tarapda Labrador bilen Newfoundlanddan başlap, günorta tarapda Floridany, Kubany hem-de Merkezi Amerikanyň böleklerine çenli görkezýän kiçijek bölegi heniz hem saklanýar.
Mazmuny
Ömür beýany[üýtget]
Piri şol döwrüň tanymal deňizçisi bolan daýysy Kemal Reisiň yzyna eýerip, ýaş ýigdekçekä 1481-nji ýylda osmanly flotunyň hyzmatyna girýär. Ol ençeme ýyllaryň dowamynda ispan, genuýa hem-de wenesiýa flotlaryna garşy söweşlere, şol sanda 1499-njy ýylda Zonchio söweşine we 1500-nji ýylda Modon söweşine gatnaşýar. Daýysy Kemal Reis 1511-nji ýylda aradan çykansoň, Piri Gallipolä gaýdyp gelýär we Kitab-ı Bahriye (Nawigasiýa kitaby) atly eserini ýazmaga başlaýar. Ol öz ýygnan 20 çemesi irki döwre degişli kartadyr çyzgysyna, şol sanda daýysy Kemal Reisiň 1501-nji ýylda içinde Kolumbyň ekipažynyň birnäçe agzasynyň hem bar bolan ýedi sany ispan gämisini Valencia şäheriniň kenarýakasynda ele salan mahaly tapan Hristofor Kolumbyň öz eli bilen çyzan kartalaryna esaslanyp, 1513-nji ýylda özüniň ilkinji dünýä kartasyny işläp düzýär.
1516-njy ýylda Piri Reis osmanly flotunda gämi kapitany bolup, gaýtadan açyk deňze çykýar. Ol Müsür döwletine garşy guralan 1516-17-nji ýyllardaky kampaniýa gatnaşýar we 1517-nji ýylda özüniň dünýä kartasyny soltan Selim I-ä görkezmegi başarýar. 1521-nji ýylda bolsa ol Kitab-ı Bahriye eserini ýazyp gutarýar. 1522-nji ýylda Piri Reis Keramatly Jonuň rysarlaryna garşy alnyp barlan Rodosyň gabawyna gatnaşýar. Gabaw 1522-nji ýylyň 25-nji dekabrynda osmanlylara boýun egmegi we rysarlaryň 1523-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Rodos adasyndan hemişelik gitmegi bilen gutarýar. 1524-nji ýylda ol osmanly baş weziri (sadrazamy) Makbul Ibrahim Paşany Müsüre alyp giden gämä kapitanlyk edýär. Ol baş weziriň maslahatyna gulak asyp, kitabyny gaýtadan redaktirleýär we ony 1525-nji ýylda soltan Ajaýyp Süleýmana hödürleýär. Şondan üç ýyl geçensoň Piri Reis özüniň ikinji dünýä kartasyny Süleýman I-ä hödürleýär.
1547-nji ýylda Piri reis (admiral) çinini alýar. Ol Hindi okeanyndaky osmanly flotuna komanda edýärdi, şeýle hem Suesde ýerleşýän Müsür flotunyň admiraly bolup durýardy. 1548-nji ýylyň 26-njy fewralynda ol Aden şäherini portugallardan gaýtaryp alýar, 1552-nji ýylda bolsa Portugaliýanyň 1507-nji ýyldan bäri elinde saklaýan Maskat şäherini Kiş adasy bilen bilelikde eýeleýär. Piri Reis has gündogar tarapa ýüzüp, Pars aýlagynyň girelgesindäki Hormuz bogazynda ýerleşýän Hormuz adasyny basyp alýar. Portugallar ähli ünsüni Pars aýlagyna jemlän mahally bolsa, Piri Reis Katar ýarymadasyny hem-de Bahreýn adasyny eýeläp, olary Arabystan ýarymadasynyň amatly bazalaryndan mahrum edýär.
Ahyrsoňy Piri Reis 90 ýaşy arka atyp, Müsüre dolanyp geldi. Demirgazyk Pars aýlagynda portugallara garşy ýene bir kampaniýa gatnaşmaklykda Basranyň häkimi Kubat Paşany goldamakdan ýüz öwrenligi sebäpli, 1554-nji ýa-da 1555-nji ýylda köpçüligiň öňünde Piri Reisiň kellesi alyndy.
Türk flotunyň birnäçe harby hem-de suwasty gämisi Piri Reisiň adyny göterýär.
Kitab-ı Bahriye (Nawigasiýa kitaby): 1521 we 1525[üýtget]
Kitab-ı Bahriye modern döwürden öňki nawigasiýa baradaky iň meşhur kitaplaryň biridir. Bu kitap Ortaýer deňziniň esasy portlary, buhtalary, aýlaglary, burunlary, ýarymadalary, adalary, bogazlary we amatly düşelgeleri, şeýle-de nawigasiýanyň metodikasy barada jikme-jik maglumatlary hem-de astronomiýa barada nawigasiýa degişli meseleleri özünde jemleýär. Munuň hem daşyndan kitapda her bir ýurduň, şäheriň ýerli ilaty we olaryň medeniýetleriniň geň-enaýy aýratynlyklary hakda gürrüň berilýär. Kitab-ı Bahriye ilki bilen 1511-1521-nji ýyllar aralygynda ýazyylýar, ýöne soňra Ajaýyp Süleýmana sowgat etmeklik maksady bilen ol 1524-1525-nji ýyllarda ýaňadan gözden geçirilip, goşmaça maglumatlar we has kämil kartalar girizilýär. Piri Reis bu kartalary öz daýysy Kemal Reis bilen Ortaýer deňzinde syýahat eden wagtlarynda çyzypdyr. 1525-nji ýylda gözden geçirilen täze neşir jemi 434 sahypadan ybarat bolup, 290 sany kartany özünde jemleýär.
Kitab-ı Bahriye iki sany esasy bölümden durýar. Birinji bölüm harasatlaryň görnüşleri baradaky maglumatlara, kompas ulanmaklygyň usullaryna, portlar hem-de kenarýakalar barada jikme-jik maglumatlary, ýyldyzlardan peýdalanyp ugur tapmaklygyň ýollary, esasy okeanlaryň we olaryň daşyny gurşap alýan gury ýer bölekleriniň bolan häsiýetleri bolan düşündirişli kartalara bagyşlanypdyr. Hristofor Kolumbyň Täze Dünýädäki açyşlaryna, Vasco da Gamanyň we beýleki Portugal deňizçileriniň Hindistana we Aziýanyň galan bölegine tarap ümzük atyp barýarkalar eden açyşlaryna kitapda ýörite orun berlipdir.
Ikinji bölüm tutuşlygyna düşündirişli kartalardan we deňizçilik gollanmalaryndan düzülýär. Her bir tema bir adanyň ýa-da kenarýakanyň kartasy özünde jemleýär. Birinji kitapda (1521), bu bölümde jemi 132 sany düşündirişli karta bolan bolsa, onda ikinji kitapda (1525) bu san jemi 210-a baryp ýetýär. Ikinji bölüm Dardanel bogazynyň düşündirilmegi bilen başlaýar we Egeý deňziniň , Iýoniýa deňziniň, Adriatik deňziniň, Tirren deňziniň, Liguriýa deňziniň adalary hem-de kanarýakalary, fransuz Riwýerasy, Balear adalary, Ispaniýanyň kenarlary, Gibraltar bogazy, Kanar adalary, Demirgazyk Afrikanyň kenarlary, Müsür hem-de Nil derýasy, Lewant we Anatoliýanyň kenarýakalary bilen dowam edýär. Şeýle hem, bu bölümde her bir şäheriň meşhur ýadygärlikleridir ymaratlarynyň suratlandyrmalary we çyzgylary bilen bir hatarda Piri Reisiň öz terjimehaly hem ýerleşdirilipdir. Ol ýerde Piri Reis bu kartalary neme üçin ýekeje uly kartada däl-de aýratyn kitap hökmünde jemländiginiň sebäplerini tükelleýär. Onça maglumaty we detallary ýeke karta sygdyryp bolmajakdygyny belleýär.
Häzirki döwürde Kitab-ı Bahriyäniň nusgalary dünýäniň ençeme kitaphanalarydyr muzeýlerinde saklanýar.
Birinji neşiriň (1521) nusgalary Stambul şäherindäki Topkapy köşgünde, Nuruosmaniýe we Süleýmaniýe kitaphanalarynda, Bologna uniwersitetiniň kitaphanasynda, Wena şäherindäki Milli kitaphanada, Drezden Döwlet Kitaphanasynda, Pariž Milli Kitaphanasynda, London şäherindäki Britan Muzeýinde, Oxford şäherindäki Bodleian kitaphanasynda we Baltimor şäherindäki Walters Sungat Muzeýinde saklanylýar.
Ikinji neşiriň (1525) nusgalary Stambul şäherindäki Topkapy köşgünde, Köprülüzade Fazyl Ahmed Paşa we Süleýmaniýe kitaphanalarynda hem-de Pariž Milli Kitaphanasynda saklanylýar.
Çeşmeler[üýtget]
- ↑ Soucek, S. “Islamic Charting in the Mediterranean,” In J.B. Harley and D. Woodward, eds.[I] Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies[/I]. Vol. 2, book 1, 263-272. 1992. Chicago: University of Chicago Press
- ↑ Hapgood, Charles H.: "Maps of the Ancient Sea Kings: Evidence of Advanced Civilization in the Ice Age"
- ↑ Hoye, Paul F.; and Lunde, Paul: "Piri Reis and the Hapgood Hypotheses"
Kitab-ı Bahriye surat galereýasy[üýtget]
Kitab-ı Bahriyäniň iki neşiriniň (1521 we 1525) hem käbir kartalary aşakda görkezilýär:
-
-
Dardanel bogazy we the Saros aýlagy
-
-
-
-
-
-
-
Katapola Bay in Amorgos
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Marseilles and Toulon
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
River Nile and Bulaq
-
-
-
-
-
-
-
Kaş and Kastelorizo
-
-


text:
Arhimed
Miladydan öň 287- 212 Arhimed – gadymy grek matematigi, fizigi we oýlap tapyjysy bolupdyr. Ol ryçagyň teoriýasyny işläp düzüpdir, suwy we agyr ýükleri galdyrmak üçin ony tejribede ulanypdyr.
Üstünden 2000 ýyl geçendigine garamazdan, henize çenli adamlar onuň “Maňa daýanç nokadyny beriň, men Ýeri götereýin” diýen sözlerini hakydasynda saklaýarlar. Bu sözleri ryçagyň nazaryýetini işläp düzen we onuň mümkinçiliklerine akyl ýetiren görnükli grek alymy - matematigi, fizigi we oýlap tapyjysy Arhimed aýdyp geçipdir.
Ol Sirakuzyň hökümdarynyň gözüniň alnynda polipastan we leňňerden ybarat çylşyrymly enjamy ulanyp, gämini suwa goýberipdir. Indi kimdir biri täze açyş eden bolsa, “Ewriko!” (Tapdym!) diýen sözi şygar bolup ýaňlanýar. Köpe mälim Arhimediň kanunyny açanda, alym şeýle diýip gygyran eken.
Şeýle hem Arhimed ekin meýdanlaryny suwarmak üçin oba hojalyk maşynlaryny we zyňmak üçin niýetlenen harby enjamlary oýlap tapypdyr. Ol gidrostatikanyň esasyny goýupdyr, onuň baş kanunlaryny anyklapdyr we jisimleriň ýüzmeginiň şertlerini öwrenipdir.
Arhimediň uçursyz tehniki zehini rim goşunlary onuň Sirakuzy şäherine ýörüş edende has aýdyň ýüze çykypdyr. Arhimediň maşynlary rimlileri hüjüm etmekden boýun gaçyrmaga we şäheri gabamaga geçmäge mejbur edipdir. Diňe haýynlyk Sirakuzyň derwezelerini duşmana açyp beripdir.
Biziň günlerimizde Gresiýada, hakykatdan-da Arhimed Gün şöhleleriniň kömegi bilen rimlileriň gämilerini otlap başarandygyny barlap görmegi ýüregine düwdiler. Ýetmişe golaý adam deňziň kenarynda Sirakuzyň goraýjylary nähili ulanan bolsalar, ellerinde mis galkanlary saklap hatara durupdyrlar. Haçanda olar Gün “şöhlelerini” agaç gäminiň maketine tutanlarynda, ol birnäçe sekuntdan soň, tutaşyp ýanmaga başlapdyr.


text:
MTS Türkmenistan
Barash Communication Technologies, Inc. (BCTI, türkm. Baraş Kommýunikeýşn Tehnolojis, Ink., рус. Бараш Коммюникейшн Технолоджис, Инк.) — Türkmenistanyň birinji we iri öýjük operatory bolup, "MTS Türkmenistan" brendinde hyzmatlary üpjün eden aragatnaşyk operatorydyr. Tehasda (ABŞ) registrirlen. 100 % degişli ОАО «Мобильные ТелеСистемы» (Russiýa). MTS Türkmenistan 2 million 400 müňden gowrak abonentlere hyzmat edipdir. "MTS Türkmenistan"-yň baş ofisi Aşgabatda ýerleşen.
Taryhy[üýtget]
1994 ýyl:
- Mihail we Alla Baraş Tehasda (ABŞ) Barash Communication Technologies, Inc. şereketi registrirleýärler, onuň şahamçasy Türkmenistanda işläp başlaýar.
- Türkmenistanda BCTI şereketiniň şahamçasy 1994-nji ýylda öz işini alyp başlaýar.
- Aragatnaşyk çägine diňe Aşgabat degişli
1999 ýyl:
- GSM standarty girizilýär.
- Aragatnaşyk çägine ähli welaýat merkezleri degişli.
2004 ýyl:
- Ýylyň ahyryna abonentleriň sany 50 müňe golaýa ýetdi.
2005 ýyl:
- 27-nji iýunda ОАО «Мобильные ТелеСистемы» (Russiýa) Barash Communication Technologies 51% aksiýany satyn alýar.
- 28-nji iýunda BCTI Turkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan aragatnasykdaky ygtyýarnamanyň hereketini togtamak barada MTS-e mälim edýär, hem-de BCTI we döwlet fiksirlenen operatory bolan "Türkmentelekom"-yň arasyndaky bolan şertnamanyň bes edilmegine sezewar bolýar. Şoňa görä-de, öýjükli aragatnaşygynyň fiksirlenen aragatnaşykdan öçürilmegi şähere barýan we şäherden gelýän jaňlary mümkin däl bolmagy sebäp bolýar. Formal taýdan lisenziýanyň 10-njy punkty bahana bolýar: şol lisenziýa görä, BCTI-iň lisenziýasyny üçünji şahsyýetlere berilmegini gadaganlygy.
- 5-nji iýulda setiň doly möçberde öz işini dowam edýär.
- 1 noýabrda ОАО «Мобильные ТелеСистемы» Barash Communication Technologies öz aksiýa paýyny 100 % çenli doldurýar.
2006 ýyl:
- 28-nji sentýabrdan başlap, "MTS Türkmenistan" brenda çalşmaklygy.
2007 ýyl:
- Ýylyň ahyryna abonentleriň sany 360 müňe ýetýär
2008 ýyl:
- Martda "MTS Türkmenistan" GPRS tehnologiýasynyň esasynda korporatiw bazar üçin Internede çykmak üçin hyzmady berip başlady.
- Maýda abonentleriň sany 500 müňe golaýa ýetdi.
- 9-njy iýundan başlap, "MTS Türkmenistan" ähli nyrh meýilnamalar üçin GPRS tehnologiýasynyň esasynda internet ulgamyna birikdirilmegine üpjün edip başlaýar.
2009 ýyl:
- "MTS Türkmenistan" Türkmenistanyň 139 ilatly punktlary öýjükli aragatnaşygy bilen üpjün edýär, olaryň arasynda Tahtabazar, Etrek, Bekdaş, Kerkiçi, Hojambaz, Derbent, Bahardok hem bar. Lebap welaýatynda ýaňy döredilen Döwletli etrabynda hem esas stansiýalar gurnalýar.
- Setiň möçberi 30%-e ulalýar. Ulgamyň ähli ýerinde EDGE tehnologiýasy (2.75G) bilen üpjün edilýär, ol tehnologiýa GPRS tehnologiýa garanyňda internet ulgama ýokary hilli işlemegini üpjün edýär.
- Fewralda abonentleriň sany 1 milliona ýetýär.
- Sentýabrda "MTS Türkmenistan" bolup geçen "Ýüpek ýoly-2009" ralli reýdine gatnaşan "Türkmenistanyň ulagsportunyň Milli merkezi" komandasyna howandarlyk edýär.
- Oktýabrda abonentleriň sany 1 million 500 müňe ýetýär.
2010 ýyl:
- Ýylyň birinji çärýeginde 75 sany esas stansiýany girizilmegini üpjün edip, Türkmenistanyň 30 sany ilatly punktlary öýjükli aragatnaşyk bilen üpjün edýär. Türkmenistanyň Ahal, Mary, Daşoguz we Balkan welaýatlaryň çetki raýonlarda esas stansiýalar hem ornaşdyrylýar.
- 9-njy maýda 1500 weteranlardan gowrak "MTS Türkmenistan" kompaniýadan МТС-236 telefon apparaty bilen üpjün edilýär.
- Maýda abonentleriň sany 2 milliondan geçýär.
- Sentýabrda Aşgabatda bolup geçýän IV Halkara tele we radio enjamlaryň sergisinde "Türkmentel-2010" "MTS Türkmenistan" kompaniýasy LTE (4G) tehnologiýasynyň esasynda ýokary tizlikli internedi we ondan gelip çykýan hyzmatlary (widojaň, mobil telewidiniýe, ýokary tizlikli interdet) görkezdi.
- 2010-njy ýylyň noýabrynda "MTS Türkmenistan" HSPA+ tehnologiýasynyň esasynda Aşgabatda 3G ulgamy girizilmegini meýilleşdirilýärdi.
- 15.12.2010 ý. "MTS Türkmenistan" Türkmenistanyň aragatnaşyk Ministrliginden 21.12.2010 ý. başlap aragatnaşyk hyzmatlaryň bes edilmegi barada haty alýar.
- 21.12.2010 ý. "MTS Türkmenistan" aragatnaşyk hyzmatlary bes edýär, ýagny 2 milliondan gowrak abonentler mobil aragatnaşykdan kesilýär. [1].
2011 ýyl:
- 21.01.2011 ýylda "MTS Türkmenistan" öz işini dowam edip başlamandyr. Şol günde "MTS" (Russiýa) Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine hat bilen ýüzlenipdir, şol hatda ähli närazyçylyklary çözmekligi çagyrypdyr.
- 17-nji iýunda Türkmenistanyň Daşary Işler ministrliginiň press relizinde MTS Türkmenistanyň ähli çykdaýjylaryny öwezini dolmajakdygyny aýdypdyr.
2012 ýyl:
- 2012-nji ýylyň 2-nji maýynda Russiýa Federasiýanyň "Sistema" Aksioner Maliýe Kompaniýasynyň başlygy Wladimir Ýewtuşenkowyň Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedowyň geçirilen gepleşigiň netijesinde MTS-iň Türkmenistanda täzeden lisenziýanyň dikeltmegini aýdypdyr. [2].
- 2012-nji ýylyň 26-njy iýulynda MTS kompaniýasy Türkmenistana gaýdyp barýanlygyny resmi derejede yglan etdi. Resmi maglumata görä, MTS aragatnaşyk kompaniýasy ”Türkmentelekom” bilen 5 ýyllyk şertnama baglaşyp, türkmen tarapyna arassa girdejisiniň 30%-ni bermek barada ylalaşypdyr. [3].
- 2012-nji ýylyň 30-njy awgusta MTS-Türkmenistan doly möçberde öz işini dikeldipdir.


text:
Anna güni prezident G.Berdimuhamedow 2013-2014-nji okuw ýylyndan başlap ýurtda 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçmek barada ýörite permana gol çekdi.
Bu permanda 12 ýyllyk bilim sistemasy bilen baglylykda Türkmenistanyň kanunlaryna we kanunçylyk aktlaryna girizilmeli üýtgetmeler barada ýurduň Bilim ministrligine we Adalat ministrligine ýörite teklipleri taýýarlap, Ministrler Kabinetiniň garamagyna hödürlemeklik tabşyrylýar.
Mundan daşary, Bilim ministrligine 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçilmegi bilen baglylykda degişli okuw planlaryny işläp düzmeklik hem-de ony Ministrler Kabinetiniň başlygynyň garamagyna hödürlemeklik hem tabşyrylýar.
Bu baradaky permanda täze işlenip düzüljek okuw planlarynyň esasynda degişli okuw programmalarynyň, okuw kitaplarynyň we esbaplarynyň tassyklanylmalydygy aýdylýar.
Prezidentiň tabşyrygy boýunça bu çäreleriň durmuşa geçirilişine Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew bilen bilim ministri G.Mämmedowa gözegçilik eder.
Orta bilimiň bölünişi
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda umumy bilim beriş mekdeplerinde 12 ýyllyk orta bilim sistemasynyň nähili esaslarda derejelere bölünjekdigi barada-da gürrüň edildi.
Maslahatda bellenmegine görä, 2013-2014-nji okuw ýylyndan başlap çagalaryň orta bilimi alty ýaşdan başlanar. Orta mekdepleriň başlangyç bilimi 1-4-nji klas aralyklaryny öz içine alar. 5-10-njy klas aralygynda çagalar umumy orta bilim alarlar. 11-12-nji klas okuwçylary bolsa, ýokary orta bilim alarlar.
Täze sistema boýunça, orta mekdepleriň 11-12-nji klas okuwçylaryna özlerini gyzyklandyrýan hünär ugurlaryna laýyklykda okuw programmalaryny saýlamaklyga-da mümkinçiligiň beriljekdigi aýdylýar.
Anna günki geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň umumy bilim beriş mekdeplerinde giriziljek bu täze sistemanyň maksadynyň ýurduň milli bilim sistemasyny dünýäniň öňdebaryjy bilim standartlaryna laýyk getirmekden ybaratdygy bellenilip geçildi.
Bu baradaky permana gol çekilmeginiň yzy bilen, şenbe güni Türkmenistanyň Bilim ministrliginde bu meselä bagyşlanyp ýörite maslahat hem geçirildi.
Bilim ministrliginiň resmileri we spesialistleri 2013-2014-nji okuw ýylyndan başlap 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçmek bilen baglanyşykly gaýragoýulmasyz çözülmeli meseleler barada maslahat etdiler.


text:
Poliomiýelit
Poliomiýelit (gad.-grek. πoλιός — çal we µueλός — oňurga ýiligi) - wirus arkaly döreýän kesel bolup, adatça 9 - 10 ýaşa ýetmedik kiçi çagalar keselleýär. Ýöne bu keseli uly adamlar hem agyr görnüşde geçirip bilýärler.
Kesel howa, hapalanan azyk önümleri we suw arkaly ýaýraýar. Has köp duş gelýän wagty tomus-güýz (awgust-oktýabr) aýlarydyr.
Poliomiýelidiň wirusy ilki agza, ondan bolsa dem alyş ýa-da iýmit siňdiriş ýollary arkaly (iýmitden geçen bolsa) oňurga we kelle ýiligine düşýär we nerw süýümlerini zayalap, ysmaz edýär.
Keseliň esasy alamatlary – bokurdakda agyry, üsgürme, gaytarma, kelle agyry, bedeniň gyzgynynyň galmagy, arkada, aýaklarda agyry, olaryň titräp ýygrylmagy, myşsalaryň güýjiniň gaçmagy. 3 - 5 günden adatça aýaklarda, seýrek başga myşsalarda ysmaz döreýär. Bu ýagdaý 2 günden 2 hepdä çenli saklanyp bilýär. Boýnuň we diýafragmanyň ysmazy has hem howplydyr, çünki ol dem almagyň bozulmagyna we ölüme eltip biler. Bedeniň gyzgyny gaçandan soň, keselden soňky dikeldiş döwri başlanyp, birnäçe aýdan birnäçe ýyla çenli dowam edip biler. Poliomiýelit keseliň alamatlary ýüze çykanda näsagy ayry otaga ýerleşdirmeli, ony düşekde ýatyryp, aýaklarynyň ýyly bolmagyny gazanmalydyr, agyrsyzlandyryjy we rahatlandyryjy dermanlary, “B“ toparyň witaminlerini bermelidir. Poliomiýelitiň alamatlary ýüze çykanda mümkin boldygyça derrew lukmana ýüz tutuň. Özbaşdak bejergi howply gaýraüzülmelere getirip biler.
Bu kesele garşy ýeke-täk kömek ediji serişde - bu poliomiýelite garşy öňüni alyş sanjymlarydyr. Sanjymlar ýörite kabul edilen meýilnama boýunça, çaga dogulandan soň, ol 2 - 3 günlükkä edilip başlanýär. Soň gaýtadan çaga 2 aýlykda, 3 aýlykda, 4 aýlykda, 18 aýlykda kabul etdirilýär. Daş töweregimizde adatdan daşary howply ýagdaýlar dörände, ýaz-güýz aýlary, goşmaça möwsümleýin sanjym geçirilýär.
Peýdaly eserler[üýtget]
- Чумаков М. П., Присман И. М., Зацепив Т. О., Полиомиелит — детский спинномозговой паралич, М., 1953;
- Эпидемический полиомиелит, М., 1957;
- Полиомиелит, пер. с англ., М., 1957;
- Дроздов С. Г., Полиомиелит и его профилактика в различных странах мира, М., 1967.


text:
Gadyrly ildeşler! Bu web-saýtymyz arkaly biz sizegünälerden gutulyş, bu dünýäde ruhda gurply ýaşaýyş, ýürekde dynçlyk we baky ýaşaýyş berjek Hoş Habary size ýetirmek isleýäris! Bu web-saýtymyzda siz Hudaýyň Mukaddes Sözi bilen, oňa esaslanyp taýýarlanan makalalar, maglumatlar, kitaplar, ruhy aýdymlar, goşgylar, şahsy şaýatlyklar, radio gepleşikleri we wideo materiallar bilen tanyşarsyňyz. Bu web-saýtymyzyň üsti bilen biz siziň her biriňiziň ruhy rowaçlygyňyza goşant goşup bileris diýip umyt edýäris! Size Beýik Biribar Ýaradyjy baky ýaşaýyş ýoly hakynda düşünje bersin diýip arzuw edýäris!!!
Bildirish:
Isa Mesih filmini Turkmen dilinde ine shu ashakda seredip bilersingiz:
Täze Makalalar
Hudaÿyñ Söÿgi we Merhemet Ähti Bu kitap Stiwens ruhanynyñ wagyzy esasynda döredi. Karl G. Stiwens ABŞ-nyñ Baltimor şäherinde ÿerleşÿän «Greater Grace World Outreach» mesihi ÿygnagynda ruhany bolup işleÿär. Ruhany Stiwens — Merilend Injil ÿörite mekdebini esaslandyryjydyr, şeÿle hem seminarlara we «Merhemet sagady» atly halkara mesihi radioÿaÿlymyna ÿolbaşçylyk edÿär. GIRIŞ Bu […]
Atanyng Soygi Haty Ey balam, Belki sen meni tanamarsyng, yone Men sen hakda ahli zady bilyarin. Zebur 139:1 Men sening oturyp- turushynyg bilyarin. Zebur 139:2 Men sening ahli yollarynga beletdirin. Zebur 139:3 Hatda sening bashyngdaky sachlaryngyng sanynyda bilyarin. Matta 10:29-31 Chunki Men seni Oz keshbimde yaratdym. Gel. Chykysh 1:27 Sen Mende yashayarsyng, hereket edyarsing we […]
Söýgi girmese Yhlasymyzyň bary puçdur Aramyza söýgi girmese! Isleglerimiziň soňy ýokdur Kanagat kalbymyza guýulmasa! Gulaklarymyz eşitmez Ýüreklerimiz duýmaz Taňrynyň nazary düşmez Kalbymyz sünnetlenmese! Ellerimiz bulaşýar haram işlere Imanymyz ýalan sözlere Humar iýnipdir gözlere Utançdan ne peýda haýa bolmasa! Akylsyz mümkin däl Haky tanamak Hakykata daýanmak, yalany derňemek Mümkin däldir Allany razy etmek Imanymyz diri bolmasa […]
Göni ýol Assalaamu alaýkum wa Rahmatulaahi wa Barakaatuh. Günleriň birinde 104 adamdan ybarat bolan aýal-erkek, we çagalar M1 981 nomerli uçara mündirilip, 19 reýsy bilen Žykarta şäherinden uçyp çykýarlar. Olar Singapura dynç alyş uçyşlara öwrenişen soň, olar barmaly ýerimize barmarys diýip hiç kimiň pikirinde-de ýokdy. Olaryň ’’Boýengi 737’’ Palenbanganyň golaýlarynda birdenkä aşak düşüp başlady, we […]
Üç Myhman (Töwratdan alyndy) Bir gün günüň jokrama yssy wagtynda, Ybraýym Mamräniň dub tokaýjygynyň ýanyndaky çadyrynyň agzynda otyrka, oňa Reb göründi. 2Ybraýym töweregine seredip, aňyrrakda üç kişiniň durandygyny gördi. Ybraýym olary gören badyna garşylamak üçin çadyrynyň agzyndan olara tarap ylgady. Ol iki bükülip, olara tagzym etdi. 3Ybraýym şeýle diýdi: «Eý, jenabym, eger men siziň göwnüňizden […]


text:
Mehaniki hereket
Düşündiriş[üýtget]
Bizi gurşap alan ähli jisimler (ýyldyzlar, planetalar, örän kiçijik atomlar we olary düzýän bölejikler) üznüksiz hereketdedirler. Hereketiň iň ýönekeý formasy we hemmelere has ýakyny mehaniki hereketdir. Jisimiň beýleki jisimlere görä giňişlikdäki ýagdaýynyň wagtyň geçmegi bilen üýtgemegine mehaniki hereket diýilýär.
Mehaniki hereketleri fizikanyň mehanika diýlip atlandyrylýan bölümi öwrenýär. Mehanikanyň esasy wezipesi hereket edýän jisimiň giňişlikdäki ýagdaýyny islendik wagt pursatynda kesgitlemekden ybaratdyr.
- Jisimiň ähli nokatlarynyň birmeňzeş hereket edýän wagtyndaky hereketine öňe hereket diýilýär. Beýle hereketde jisimiň islendik nokadynyň iki nokadyny birleşdirýän göni orny öz-özüne parallel üýdgedýär.
- Berlen şertlerde ölçeglerini hasaba almazlyk mümkin bolan jisime material nokat diýilýär.
- Jisimiň dynçlykda diýip şertli kabul edilen başga jisimlere görä hereketine göräli hereket diýilýär.
- Mehanikada hasaplama jisiminden, onuň bilen baglanşykly koordinatalar sistemasyndan we oňa görä dynçlykda bolan, aralygy hem-de wagty ölçemek üçin ulanylýan abzallardan durýan sistema hasaplama sistemasy diýilýär.
Nokat hereket edende nähilidir bir çyzyk, ýagny yz galdyrýar. Oňa traektoriýa diýilýär.
Hereketi, ony döredýän sebäplere seretmezden öwrenýän mehanikanyň bölümine kinematika diýilýär.


text:
Informatika
Informasiýa düşünjesi[üýtget]
Informasiýa informatikanyň ilkinji we düýpli düşünjeleriniň biridir. Şonuň üçin informasiýa düşünjesine gysgaça kesgitleme bermek ýa-da ony bir sözlem bilen beýan etmek mümkin däldir. Informasiýa “informatio” diýen latyn sözünden gelip çykýar we türkmen dilinde “düşündirmek”, “aýdyň etmek”, “beýan etmek”, “aýdyp bermek”, “habarlylyk”, “maglumatlylyk” diýen ýaly manylary berýär. Biziň ýerine ýetirýän islendik işimiz haýsydyr bir habary, maglumaty kabul etmek we peýdalanmak bilen baglanyşyklydyr. Meselem, kitap, gazet okamak, surata, telewizora seretmek we ş. m. arkaly biz habarlary, maglumatlary kabul edýäris, ýatda saklaýarys, toplaýarys, özümizçe gaýtadan işleýäris hem-de başgalara ýaýradýarys. Hat ýazsak-da, telefonda gürleşsek-de söhbetdeşimize haýsydyr bir habary, maglumaty berýäris. Islendik meseläni çözmek üçin maglumatlar bilen işleýäris, meseläniň şertinde berlen düşünjeden başlap, оnuň çözgüdinde – täze bir düşünjä gelýäris. Habar bermeler önümçilikde we durmuşda ýazgylar we çyzgylar, maglumatlar we hasabatlar, jedweller (tablisalar) ýaly görnüşlerde hem duş gelip bilýärler. Çyzgylar we saz eserleri, kitaplar we suratlar, spektakllar we kinofilmler - bularyň barysy-da informasiýalaryň beýan edilşiniň görnüşleridir. Maglumat anyklyk we dolulyk, gymmatlylyk we derwaýyslyk, aýdyňlyk we düşnüklilik ýaly birnäçe esasy häsiýetlere eýedir. Işiň hakyky ýagdaýyny häsiýetlendirýän maglumat anyk maglumatdyr. Anyk däl maglumatyň nädogry düşünjelere ýa-da nädogry çözüwlere getirmegi mümkin. Eger habar çözgüdi kabul etmek üçin ýeterlik bolsa, onda оňа doly maglumat diýilýär. Doly däl maglumat çözgüdi kabul etmekde ýa-da оňа düşünmekde kynçylyk döredýär. maglumatyň gymmatlylygy onuň kömegi bilen nähili meseleleriň çözülişine baglydyr. Derwaýys maglumat şertleri üýtgäp durýan işlerde zerurdyr. Düşnüksiz sözler bilen aňladylan habar peýdasyz bolup biler. Berilýän maglumat, habar aýdyň we düşňükli bolmalydyr.
Informasiýalaryň kodlanyşy. Maglumatlaryň mukdarynyň ölçeg birlikleri[üýtget]
Maglumatlary dürli usullarda beýan edip, toplap, gaýtadan işläp we ýaýradyp bolýar. Adamlar özara dil ýa-da ýazuw üsti bilen düşünişmeli bolanlarynda kesgitli harplardan düzülen elipbiýden, sifrlerden, dyngy belgilerinden we ş.m. peýdalanýarlar. Elektron hasaplaýjy maşynlarda islendik maglumaty beýan etmekde 2-lik hasaplaýyş ulgamynyň 0 we 1 sifrlerinden düzülen belgiler toplumyndan peýdalanylýar. Diýmek, kompýuter diňe ikilik sanlara düşünýär. 0 ýa-da 1 sifrleri bit (BInary digiT - ikilik sifr) diýip atlandyrýarlar. Edil uzynlygyň metr, wagtyň sagat, massanyň kilogram we ş. m. arkaly ölçenilişi ýaly maglumatlaryň mukdary hem degişli ölçeg birlikleriniň kömegi bilen ölçenilýär. Bit maglumatyň mukdaryny ölçemegiň iň kiçi birligidir. Bitleriň kömegi bilen islendik belgini aňladyp bolýar. Eger şeýle bolýan bolsa, onda näme üçin kompýuterde latyn “A” harpy ýazgyly düwmejik basylanda, ekranda onuň şekili peýda bolýar-ka? Häzirki zaman EHM-leriniň köpüsinde her bir belgä bitleriň sekiz sanysyndan düzülen yzygiderlik degişli edilýär. Oňa belginiň ikilik kody diýilýär we baýt diýlip atlandyrylýar. Baýt “byte” diýen iňlis sözünden alnan, 1 baýt = 8 bit. Meselem latyn “A” harpy 01000001 (10-luk hasaplaýyş ulgamynda 65), latyn “B” harpy 01000010 (10-luk hasaplaýyş ulgamynda 66) san bilen belgilenýär. Her bir harpa, sifre, belgä 0-dan 255-e çenli aralykda üýtgeýän haýsydyr bir onlyk san görnüşinde kod degişli edilýär. 255-den uly sanlar bilen belgileri kodlamak mümkin däldir (sebäbi bitleriniň hemmesi 1-likler bolan san: 11111111 = 128 + 64 + 32 + 16 + 8 + 4 + 2 + 1 = 255). Latyn “A” harpynyň basylmagy bilen kompýutere onuň ikilik sifrlerden düzülen kody (baýty) ugradylýar, ýörite elektron shemalar şu kod arkaly “A” harpynyň duran ýerini tapýarlar we ony ekranda “çap edýärler”. Häzirki döwürde belgileriň 128 sanysyny (0-dan 127-ä çenli sanlar arkaly) kodirleýän ASCII (American Standart Code for Information Interehange) kod jedweli ölçeg hökmünde peýdalanylýar. Onda dolandyryjy belgiler (0-dan 31-e çenli, meselem, [Enter] we [Esc] klawişleri degişlilikde 13 we 27), hyzmat ediji belgiler (meselem, boş ýer 32, “-“ belgisi 45, “_” belgisi 95), sifrler (48-den 57-ä çenli), baş we setir latyn harplary (degişlilikde 65-den 90-a we 97-den 122-ä çenli) kodlanandyrlar. Belgileriň galan 128 sanysy (128-den 255-ä çenli sanlar arkaly) ölçeg hökmünde kesgitlenen däldir. Onda milli elipbiýler we käbir belgiler kodlanýarlar. Maglumatyň mukdaryny ölçemek üçin bit we baýtdan başga-da has uly ölçeg birlikleri (Kbaýt, Mbaýt, Gbaýt) hem ulanylýar:
1 Kbaýt (bir kilobaýt) = 210 baýt = 1 024 baýt;
1 Mbaýt (bir megabaýt) = 210 Kbaýt = 1 024 Kbaýt;
1 Gbaýt (bir gigabaýt) = 210 Mbaýt = 1 024 Mbaýt.
1 Tbaýt (bir terebaýt) = 210 Gbaýt = 1 024 Gbaýt.


text:
Induktiw logika
INDUKTIW LOGIKA - logikanyň bölümi ol bölekleýin netijelerden umumy netijeleri çykarmagyn logiki proseslerinden öwrenýär. Adaty logikanyň wekilleri, mysal üçin, Mill ýekeleýin, empiriki bilimlerden umumy teoritiki bilimleri almaklygyn prosesleriň aňalyz etmek, öwrenmek I. l-nyň wezipesidir diýip tassyklaýar. Logikanyň taryhynda I. l-nyň predmeti 19 asyrda iňlis logikaçasy uewell tarapyndan esaslandyrylan gipotetik-deduktiw metodynyň möçberinde ylmy tassyklamalary barlamaklygyn logiki kriterlerini analizlemek bilen çäklendirýän bashga garaýýs hem bolupdyr. Şoňabaka bu garaýýs häzirki zaman logiki ylmynda özüniň bir näçe tarapdarlaryny tapýar. Emma şeýle-de bolsa bu konsepsiýa I. ll-nyň meselelerini doly we gutarnykly öz içine alyp bilmeýär. Çünki ol ylmy bilimleri almaklygyn proseslerini logikanyň metodlary esasynda analizlemekden, ýagny olary induwidual anyn aýratyňlyklaryna bagly bolmazdan, akyl ýetiriş prosesleriniň obýektiw mazmuny bilen kesgitlenýän jemgyýetçilik zerurlygy hökmünde analizlemekden dashlasýar. I.l-nyň taryhy problemätikasy umuman teoritiki we empiriki bilimleriň arasyndaky gatnaşhyklary öwrenmegiň has giň gneşölögik problemasy bilen, gönüden-göni gözegçilik etmeklige we ekspirmente esaslanýan ylymlaryň logikasynyň hem-de metodologiýasynyň meseleleri bilen ýakyndan baglanşyhýar. Häzirki zaman I.l özüniň çäklerini barha giňeldýär. Indio l diňe bir bölekleýin netijelerden umumy netijeleri çykarmaklygy öwrenmän, eýsem barlanylýan bilimiň hakykatlylygyny hakykylygyny bize belli bolan bilimleriň esasynda dogry anyklap bolmadyk wagtda, diňe soňky alnan bilimleriň ilkinji bilimi tassyk edýäňligini ýa-da etmeýäňliligini kesgitlemek mümkin bolan wagtda ýüze çykýan ähli logiki gatnaşhyklary hem öwrenýär. Shonun üçin-de häzirki zaman I. l=synyň esasy dushunjelerinden biri hem empiriki bilimleriň bar wagtynda ymy çaklamalaryň ähtimallygy hökmünde ündeňilýäň subut etmekligin derejesi hakyndaky dushunjedir. Bu bolsa häzirki zaman I.l-synyň ähtimallyk teoriýasynyň logikasyna öwrülýändigini görkezýär.


text:
Algebra
Algebra (arap. اَلْجَبْرْ, "el-jebir" — üstüni ýetirmek[1]) — matematikanyň bir bölümi, ony umuman arifmetikanyň umuylaşdyrylmagy we giňeldilmegi hökmünde häsiýetlendirmek mümkin. "Algebra" sözi dürli algebraik ulgamlaryň atlarynda hem ulanylýar. Sözüň has giň manysynda algebra diýlip, matematikanyň sanlary adaty goşmak we köpeltmek amallaryny umumylaşdyrýan erkin tebigatyň köplüginiň elementlerindäki amallary öwrenmäge bagyşlanan bölümidir.
Algebra — algebraik ulgamlary takyklykdan izomorfizme çenli barýança öwrenýän ylym.
Bellikler[üýtget]
- ↑ Александрова Н. В. Математические термины.(справочник). М.: Высшая школа, 1978, стр. 6.