text:
Dollaryň gara bazar bahasy Türkmenabatda 22 manada – 21 manat 80 teňňä çenli aşaklady. Manadyň dollar garşysynda sähel hümmetlenmegi bilen käbir harytlaryň bahalarynda hem aşaklamak meýilleri göze ilýär. Ýöne, umumylykda, harytlaryň gymmatçylygy saklanyp galýar. Hojalyk serişdeleri we azyk önümleri şol bir gymmat bahadan satylýar.
Aprelde manat ep-esli hümmetsizlenip, dollar gara bazarda 40 manada çenli gymmatlady. Geçen alty aýyň dowamynda manadyň hümmeti tas iki esse töweregi ýokarlanyp, dollar barha aşaklady. Ýöne harytlaryň bahalarynda onçakly pese gaçyşlyk hasaba alynmady.
“Günebakar ýagynyň bahasy 70 manatdan 50 manada çenli arzanlady” diýip, bir lebap ýaşaýjysy Azatlyk Radiosynyň habarçysyna gürrüň berdi.
“Ýöne et şol 80 manatlygynda saklanýar. Türkmenistanda öndürilen kökeler we şokoladlar hem şol bir gymmat bahadan satylýar” diýip, ýerli ýaşaýjy aýtdy.
Azatlygyň habarçysy sebitde gurluşyk harytlarynyň 5 % töweregi arzanlandygyny habar berýär.
Garaşsyz Türkmenistanyň taryhynda hümmeti aprelde rekord derejä, 40 manada ýeten dollar iýunyň başlarynda 36 manada çenli aşaklady, iýunyň ortalarynda 33-32 manada düşdi. Sentýabryň başlarynda dollaryň gara bazar nyrhy 24-22 manada çenli aşaklan hem bolsa, aýyň ortalarynda ýene 28-30 manada çykdy. Munuň yz ýany, Azatlyk Radiosynyň habarçylary Aşgabatda dollaryň gara bazar bahasynyň 24 manada çenli gaýtadan aşaklandygyny habar berdiler. Aradan iki hepde töweregi wagt geçdi, habarçylarymyzyň maglumatlaryna görä, dollaryň manat garşysynda hümmetsizlenmek meýilleri dowam edýär we ol häzir Lebapda 21 manat 80 teňňä çenli aşaklady.
Ýöne Lebap ýaşaýjylary dollaryň nyrhy üýtgese-de, bahalarda üýtgeşiklik ýok diýýärler.
Galyberse-de, habarçymyz tassyklanmadyk maglumatlara salgylanyp, dollaryň gara bazar bahasynyň 15-18 manada çenli aşaklamak ähtimallygy, şol bir wagtda, banklarda konwertasiýa mümkinçilikleriniň döredilmek ähtimallygy barada maglumatlaryň bardygyny habar berýär, ýöne bu maglumatlar tassyklanmadyk maglumatlar bolup, ilat arasyndaky gürrüňlerden gözbaş alýar.
“Ol maglumata men ynanyp bilmedim. Bu myş-myş. Ýöne günsaýyn dollar arzanlaýar. 11-nji sentýabrda bir dollaryň bahasy 23 manat 80 teňňe bolan bolsa, bu gün ol 22 manada çenli, hatda 21 manat 80 teňňä çenli aşaklady” diýip, beýleki bir lebap ýaşaýjysy Azatlyk Radiosynyň habarçysy bilen gürrüňdeşlikde aýtdy.
Dollaryň gara bazar bahasynyň arzanlaýandygy baradaky habarlaryň arasynda garaşsyz turkmen.news neşiri ýurduň demirgazyk Daşoguz sebitinde dollar bilen aýakdaş bahalaryň hem aşaklaýandygyny, ýöne täze bahalaryň ýerli ýaşaýjylary kanagatlandyrmaýandygyny habar berýär.
Neşire görä, etiň bir kilogramynyň bahasy Daşoguzda 70-75 manat aralygynda bahalanýar. Ozal bir kilogram et Daşoguzda 90 manat ekeni. Şeýle-de, hususy söwdada bir kilogram şekeriň bahasy 25-27 manatlygyndan 20 manada çenli aşaklady. Neşire görä, şekeriň hususy söwdadaky bahasy onuň 17-19 manat bolan döwlet bahasy bilen tas deňleşip barýar.
Bahasy üýtgewsiz galan önümleriň hatarynda, turkmen.news neşirine görä, gazak uny hem bar; bir kilogram gazak uny Daşoguzda 22-24 manat aralygynda bahalanýar. Käbir harytlar arzanlaýan mahaly, 1.5 litrlik süýdüň bahasy 8 manatdan 10 manada gymmatlady.
“Bahalar 1,5-2 müň manat töwereklerinde adaty aýlyk alýan raýatlaryň aglaba bölegi üçin elýetersizliginde galýar” diýip, neşir ýazýar.
Türkmen banklary walýutanyň erkin konwertasiýasyna rugsat bermeýär. Bu ýagdaý bilen baglylykda, bahalar walýutanyň gara bazar bahasyna laýyklykda kesgitlenilýär.
Türkmenistanyň Merkezi banky dollaryň resmi alyş-çalyş bahasyny 2015-nji ýylyň ýanwaryndan bäri 3,5 manatlygynda saklaýar.
Gara bazarda dollaryň aşaklamagy bilen, Azatlygyň habarçysy Türkmenabatda beýleki käbir harytlar bilen bir hatarda çaga arlyklarynyň, “pampersleriň”; “nan”, “nestogen” ýaly ýaş çagalar üçin iýmit önümleriniň 10 göterim töweregi arzanlandygyny, ýöne gymmatçlygyň dowam edýändigini habar berýär.
Azatlygyň habarçysy haryt dolanyşygy, harytlaryň Türkmenabada getirilişi, ýerlenişi we bu prosesiň bahalara ýetirýän täsirini öwrendi.
Onuň maglumatlaryna görä, söwda harytlary bir hususy firma tarapyndan agyr ýük ulaglary arkaly Aşgabatdan Lebaba getirilýär. Harytlar welaýatyň lomaý bazaryna tabşyrylýar. Welaýatyň çägindäki kiçi dükanlar öz söwda harytlaryny lomaý bazardan satyn alýarlar. Söwda harytlarynyň welaýatyň çägine getirilmegine we ýerlenmegine jogap berýän hususy firma, habarçymyzyň öwrenen maglumatlaryna görä, öz hyzmatlarynyň töleglerini dollaryň gara bazar bahasyna laýyklykda kesgitleýär.
turkmen.news neşiri türkmen häkimiýetleriniň boýun almadyk pandemiýasy bilen bagly dowam edýän karantin çäklendirmelerine garamazdan, ýurduň çäginde ýük ulaglarynyň, harytlaryň sebit ara hereketine girizilen çäklendirmeleriň gowşadylandygyny habar berýär.
Dollaryň gara bazar bahasy alty aý ozalkysy bilen deňeşdirilende 48% töweregi arzanlap, harytlaryň sebitara dolanyşygyna girizilen çäklendirmeler gowşasa-da, habarçymyz gymmat bahalaryň dowam edýändigini habar berýär.
“Dollaryň bahasy 35 manat wagty 24 manatdan bahalan 1 metrlik şifer reýkeleri häzir 21 manatdan bahalanýar. Şol wagtlar ýokary hilli şiferiň bahasy 300 manatdy, häzir 280 manat” diýip, bir gurluşykçy Azatlyk Radiosynyň habarçysyna gürrüň berdi.
Mundan ozal, iýulyň ahyrlarynda we awgustyň başlarynda kanun goraýjy edaralar walýutanyň gara bazarynda ýurt boýunça reýd geçirdi we millionlarça dollar möçberinde pul serişdesini, şol sanda daşary ýurt walýutasyny ele saldy.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


c: text/html

text:
Maşat aganyň nebereleri Üstýurt gyrynyň üstünde howalanyp oturan Döwkesen galasynyň golaýyndaky adybir Döwkesen obasynda uly bir syrgyn bolup otyrdy. Ogulnabat nesil daragty şaha ýaýradan şol döwletli maşgala körpe gelin bolup düşdi. Tizdenem ol çarwa obasynyň durmuşyna uýgunlaşyp, gelen öýüniň asylly maşgala däplerine eýerip, oňa alaçaly ýag ýaly siňişip gitdi.
Döwkesen obasynyň gelin-gyzlary el işleriniň ähli görnüşinem edýändirler weli, olar aýratyn hem nepis dokalan, ýüzükden geçme diýdirýän inçe çäkmenleri bilen tanalýarlar. Bu obada çäkmen dokamak, tikmek işini nesilme-nesil dowam etdirip gelýän maşgalalar az däl. Ogulnabadyň gelin bolup düşen ýeri hem çäkmen dokamagy arkama-arka dowam edip gelýän eken. Onuň gaýyn enesi eli çeper, dili şeker, nurana ýüzli juda mähriban enedi. Sapargül ejäni şu ajaýyp häsiýetleri üçin diňe maşgalasyndakylar däl, tutuş oba adamlary hormatlaýardylar. Onuň gyz-gelinlerine el işlerini öwredip, asylly tälim-terbiýe berşi hemmeler üçin görelde alarlykdy.
Dogry, Ogulnabat birbada ýaýdanmanam durmady. Çünki ol öňler tikin tikip, keşde gaýap, haly dokap ýörenem bolsa, çäkmen dokamak we tikmek onuň gören işi däldi. Ýöne Sapargül eje hiç hili ýaýdanjaňlyga ýol goýmady. Ol mundan öň dört gelnine, bäş gyzyna bu senediň inçe tilsimlerini ilik-düwme öwredipdi. Ogulnabadyň aşa yhlaslylygyndan boldumy ýa-da ozaldan eli çeperligindenmi, garaz, eden işi eline gelşip, işi ugrugyp gidiberdi. Basym gaýyn enesi ýüňi taýýarlap, çäkmenlik matany dokamagy we tikmegi onuň özüne ynandy.
Bu günki gün Ogulnabadyň özi birtopar gelin-gyzyň halypasy. Ol bize-de gelin-gyzlaryň gadymdan dowam edip gelýän inçe el senedi barada gyzykly maglumatlary aýtdy.
Çäkmenlik mata uzak döwürlerden bäri tara usulynda gylyç bilen kakylyp dokalýar. Bir çäkmen dokamak üçin bäş kilogram çemesi düýe ýüňüni almaly. Düýe ýüňüne hiç hili reňk berilmeýär. Ol özüniň tebigy reňkini hiç wagt ýitirmeýär. Arwananyň, torumyň, maýanyň ýüňleri biri-birine meňzemeýär. Arwana torumyň ýüňi çäkmen üçin has gowy bolýar. Sebäbi ol çäkmen dokamaga oňaýly, ýumşak gelýär. Çäkmenlik ýüň saýylyp daralandan soň, ondan ýigrimi bäş ik ýüplük çykýar. Onuň ýigrimi igi eriş hyzmatynda ulanylyp ýüwürdilýär. Bäş ik ýüplük bolsa argaç hökmünde kakylýar. Şonda taranyň umumy uzynlygy on bir metre, ini ýigrimi santimetre barabar bolýar. Düýe ýüňünden edilen çäkmenler ýüňüň reňkine görä atlandyrylýar. Ak düýäniň ýüňünden bolan çäkmene agar çäkmen diýilýär. Mele, hurmaýy reňkli çäkmenler hem bolýar. Olar erişlik we argaçlyk ýüplükleriniň inçeligi, dokalyşynyň syklygy sebäpli inçe çäkmen diýlip atlandyrylýar. Çäkmenler adamy yssydan, sowukdan, ygaldan goraýar. Düýe ýüňünden taýýarlanan çäkmenler adam saglygy üçin örän peýdalydyr.
Biz beren gürrüňleri üçin hoşallyk bildirip ugramakçy bolanymyzda, Ogulnabat biraz eglenmegimizi haýyş etdi we düýpdäki otaglaryň birinden gaty nepis dokalan çäkmeni alyp çykdy.
— Bu meniň garry gaýyn atamyň geýen çäkmeni. Munuň dokalanyna azyndan ýüz ýyl bolandyr. Ony gaýyn enemiň gaýyn enesi dokapdyr. Bu çäkmen gaýyn enemden maňa geçdi. Munuň çaluwlary, parawuzy könedigini bildiräýmese, matasynyň bir asyr öň dokalandygyna ynanmarsyňyz. Görýän bolsaňyz, juda inçe ýüplükden nepis dokalan çäkmeniň matasy täze ýaly öwşün atyp durandyr. Düýe ýüňünden edilen çäkmenler hiç wagt könelmeýärler. Biz bu çäkmeni mukaddeslik hökmünde aýap saklaýarys. Wesýet boýunça biz hem ony nesillerimize geçirmeli.
Biz bu gadymy gymmatlyga haýran bolup oturşymyza, ene-mamalarymyzyň gadymy hem müdimi el senediniň sarpasynyň şeýle belent saklanylýandygyna, nesiller tarapyndan bu günki gün Maşat aganyň gelinleri, gyzlary, agtyklary üstünden asyr geçiren bu gadymy gymmatlykdan nusga alyp, inçe el senedini mynasyp dowam etdirýärler.
Ogulnabat Ozdukowa häzir Daşoguz welaýatyň Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň Şamahy geňeşliginiň Gyradegen obasynda ýaşaýar. Onuň ýanýoldaşy Baýnazar alyn derini ýere siňdirip, toprakdan rysgal, bereket tapan daýhan ýigit. Bu bagtyýar maşgalada arkama-arka dowam edip gelýän hem çarwaçylyk, hem ekerançylyk däpleri bilen bilelikde, nusgalyk gadymy çäkmen hem gözüň göreji deýin goralyp saklanylýar.
Senetçilik ýoly dowam edýär
Maşat aganyň nebereleri Üstýurt gyrynyň üstünde howalanyp oturan Döwkesen galasynyň golaýyndaky adybir Döwkesen obasynda uly bir syrgyn bolup otyrdy. Ogulnabat nesil daragty şaha ýaýradan şol döwletli maşgala körpe gelin bolup düşdi. Tizdenem ol çarwa obasynyň durmuşyna uýgunlaşyp, gelen öýüniň asylly maşgala däplerine eýerip, oňa alaçaly ýag ýaly siňişip gitdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň we BMG-niň Bosgunlaryň işi boýunça Ýokary Komissarynyň (UNHCR) çarşenbe güni wideoaragatnaşyk görnüşindäki bilelikdäki brifingi geçirildi. Ol raýatsyzlygy aradan aýyrmak boýunça ählumumy möwsümini (#IBelong) durmuşa geçirmegiň nobatdaky senesine bagyşlandy.
TDH-nyň habar berşi ýaly, häzirki döwürde raýatsyzlyk esasy mesele bolup durýar. Ol dünýä ýüzünde esasy hukuklara we resmi taýdan yglan edilmegine mümkinçiligi bolmadyk adamlaryň millionlarçasyny öz içine alýar.
Bellenilişi ýaly, raýatsyzlygy aýyrmak maksady bilen, BMG-niň bosgunlaryň işi boýunça Ýokary Komissary 2014-nji ýylyň noýabr aýynda #IBelong on ýyllyk möwsümi herekete girizdi. Onuň çäklerinde ýokary ynsanperwerlik ýörelgeleri, demokratik ösüşiň we häzirki zaman hukuk jemgyýetiniň esaslaryna ygrarly bolan dünýäniň köp sanly ýurtlary, şol sanda Türkmenistan bilen ysnyşykly halkara hyzmatdaşlygy ýola goýuldy.
Brifingiň dowamynda BMG-niň bosgunlaryň işi boýunça Ýokary Komissarynyň Merkezi Aziýa boýunça wekilhanasynyň işgärleri bu ählumumy möwsümiň çäklerinde sebitiň ýurtlarynyň ýeten derejesi barada giňişleýin maglumat berdiler.
Türkmenistanda 2024-nji ýyla çenli raýatsyzlygy aradan aýyrmak boýunça döwlet derejesinde Hereketleriň milli meýilnamasynyň kabul edilmegi bu ugurdaky möhüm waka öwrüldi. Ol birnäçe anyk çäreleri göz öňünde tutýar diýip, brifingde aýdyldy.
Döwlet migrasiýa gullugynyň işgärleriniň belleýişleri ýaly, 2011-nji ýyldan başlap, raýatlygy bolmadyk adamlaryň 23 müňe golaýy Türkmenistanyň raýatlygyna kabul edildi.
Şu ýylyň iýul aýynda Türkmenistanda “Raýatlyk ýagdaýynyň namalary hakynda” Kanun kabul edildi. Ol ene-atalarynyň derejesine garamazdan, ýurdumyzyň çäginde doglan ähli çagalaryň hasaba alynmagyny kepillendirýär.
Onlaýn görnüşinde geçirilen brifinge gatnaşmak üçin Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň, Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň, Döwlet neşirýat gullugynyň, ýurdumyzyň gazetleriniň we žurnallarynyň, şeýle hem resmi web-saýtlaryň wekilleri çagyryldy.


text:
TÜRKMENISTANYŇ HÖKÜMET WEKILIÝETINIŇ BIRLEŞEN ARAP EMIRLIKLERINE SAPARY
2021-nji ýylyň 9-njy iýunynda Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy boýunça, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary, Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Serdar Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky Türkmenistanyň Hökümet wekiliýetiniň Birleşen Arap Emirliklerine sapary başlandy. Wekiliýetiň düzüminde – Türkmenistanyň birnäçe ministrlikleriniň we pudaklaýyn edaralarynyň ýolbaşçylary hem-de wekilleri bardyr.
10-njy iýunda türkmen wekiliýetiniň Abu-Dabiniň Mirasdüşer Şazadasy, BAE-niň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň orunbasary Şeýh Mohammed bin Zaýed Al Nahaýan bilen duşuşygy geçirildi. Duşuşygyň barşynda taraplar ýokary derejeli yzygiderli we ynanyşmak ýörelgelerine esaslanýan syýasy özara hereketleriň türkmen-emirlik gatnaşyklarynyň yzygiderli ösdürilmegine itergi berýändigini kanagatlanma bilen belläp geçdiler. Taraplaryň geljekde hususan-da söwda-ykdysady we maýa goýum ulgamlarynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň has hem pugtalandyrylmagyna gyzyklanma bildirýändikleri beýan edildi.
Soňra BAE-niň Premýer-ministriniň orunbasary, Prezidentiň işleri boýunça ministri Şeýh Mansur bin Zaýed Al Nahaýan bilen duşuşyk geçirildi. Mähirli salamlaşanlaryndan soňra taraplar energetika, ulag, maýa goýumlar, oba hojalygy we beýleki pudaklardaky özara hereketleriň geriminiň mundan beýläk-de giňeldilmegi nukdaýnazaryndan, Serdar Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky türkmen wekiliýetiniň BAE-ne guralan bu saparynyň derwaýyslygyny aýratyn belläp geçdiler. Taraplar Dubaý şäherinde geçirilmegi meýilleşdirilýän we şol sanda türkmen tarapynyň hem işjeň gatnaşmagy göz öňünde tutulýan «EKSPO-2020» halkara sergisiniň hem ähmiýetini nygtadylar.
Şonuň ýaly-da, türkmen wekiliýetiniň BAE-niň Daşary işler we halkara hyzmatdaşlygy ministri Şeýh Abdulla bin Zaýed Al Nahaýan bilen hem gepleşikleri geçirildi. Taraplar Türkmenistanyň we BAE-niň arasyndaky syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlaryndaky ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň derejesine ýokary baha berdiler. Halkara we sebit gün tertibiniň derwaýys meseleleri boýunça pikirler alyşyldy. Taraplar abraýly halkara düzümleriniň çäklerindäki işjeň özara hereketlerini hem aýratyn bellediler.
Mundan başga-da, türkmen wekiliýeti Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň Baş direktory Mohammed Saif Al Suwaidi bilen hem duşuşyk geçirdi. Taraplar türkmen-emirlik gatnaşyklarynyň işjeňleşdirilýändigini belläp geçdiler, ol bolsa söwda-ykdysady hem-de maýa goýum ulgamlaryndaky gatnaşyklaryň ösdürilmegine güýçli itergi beren Türkmenistanyň Hökümeti bilen Abu-Dabiniň Ösüş gaznasynyň arasynda şu ýylyň fewralynda baglaşylan ikitaraplaýyn resminamalarda öz beýanyny tapýandyr. Nobatdaky duşuşygyň barşynda taraplar emirlik tarapynyň gatnaşmagynda Türkmenistanda gazhimiýa, maliýe we ulag ulgamlarynda durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýän taslamalar boýunça anyk ädimleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Saparyň çäklerinde bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçirilmegini kadalaşdyrýan ikitaraplaýyn resminamalaryň birnäçesine gol çekildi.


text:
Orazanyń qasıeti qandaı?
Ardaqty Paıǵambarymyz Muhammedtiń (c.ǵ.s.) ramazan týraly hadıs-shárıfterinde: «Ramazan – Múbárak aı. Ol aıda Alla taǵala senderge oraza ustaýdy paryz etip, jánnat esikterin aıqara ashyp, tozaq esikterin tars jaýyp, jyn-shaıtandardy kisendep qoıdy. Ol aıda myń aıdan qaıyrly tún bar (Imam Nasaıı)», –delingen. Demek, Ramazan aıynda jánnat esigi ashyq, tozaq esikteri jabyq, shaıtandar kisendeýli. Degenmen, bul hadısti basqa aılarda jabyq turatyn jannattyń esikteri osy aıda ashylady eken nemese ashyq turǵan tozaqtyń esikteri osy aıda tars jabylady eken, jyl boıy erkindikte júrgen shaıtandar tek qana osy aıda kisendeledi eken dep qana túsinbeý kerek. Óıtkeni bul hadıstiń astarly maǵynasy da bar.
«Ramazan aıynda Jannatyń esigi aıqara ashylady» degen sóılemdi ramazan aıynda jumaqqa jeteleıtin salıqaly, izgi amaldardy isteý múmkinshiligi kóbeıe túsip, saýaby eselenetinin qosa túsiný kerek. Ramazan – erekshe aı. Bul aıda oraza ustaý, dastarqan jaıyp aýyz ashar jasaý, duǵa oqytý, sadaqa berý, taraýıh namazyn oqý, Quran oqýdyń saýaby basqa aılardaǵydaı emes, ramazan aıynda árbir qaıyrymdylyq amal erekshe saýapqa ıe. Bul aıda jasalǵan ǵıbadat, qulshylyqtarǵa Alla taǵala eselep saýaptar jazady. Hazreti Muhammed paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) hadıs shárıfinde: «Ramazan aıynda bir jaqsy is jasaǵan adamǵa Alla taǵala basqa aılarda paryz isti oryndaǵannyń saýabyn beredi. Al, paryzdy oryndaǵanǵa basqa aılarda jetpis paryzdyń saýabyn jazady», – deıdi. Sondaı aq, qadir túni jasalatyn qulshylyqtyń saýaby seksen úsh jyldyq qulshylyqtyń saýabyna teń. Sonda hadıstegi jánnattyń esikteri aıqara ashylady degennen bul aıda jánnatqa jeteleıtin amaldardyń óte kóp ári olardyń saýaby da basqa aılarǵa qaraǵanda áldeneshe ese artyq, tipti sheksiz ekeni anyqtalady.
Al, «tozaqtyń esikteri tars jabylady» degennen tozaqqa bastaıtyn is áreketterden oraza ustaǵan adamnyń tyıylatyndyǵy kep shyǵady.
«Shaıtandar kisendeledi» degendi shynaıy, shyn kóńilimen oraza ustaǵan adamdy shaıtan azǵyra almaıdy dep túsiný kerek. Óıtkeni, oraza ustaýshy barsha dene múshelerindegi jaǵymsyz qylyqtar men áreketterge kisen salyp tastaıdy.
Oraza – jemek, ishpek jáne jynystyq sezimge berilýden tyıylý. Al, qaryn men jynystyq sezim – adamzatty azǵyratyn, joldan taıdyratyn nápsiniń nókerleri ekeni belgili. Nápsi – adamnyń ishki jan dúnıesi, rýhyna azyq bolatyn nárselerden góri tánge azyq bolar nárselerge úgitteıdi. Orazanyń bir paıdasy osy nápsiniń eki nókerin tizgindep berýinde.
Alla Taǵala perishtelerdi jaratyp, olarǵa tek aqyl berdi. Janýarlar álemin jaratyp, olarǵa tek nápsi bergen. Al, adamzatty jaratyp, olarǵa aqyl men nápsini qosa bergen. Perishteler tek aqylmen bolǵandyqtan Jaratýshy Allanyń ámirin buljytpaı oryndaýshylar. Janýarlarda tek nápsi ǵana bolǵandyqtan olardyń bar maqsaty bas qamy, ıaǵnı qaryndy toıdyrý qamy, jynystyq sezimin qandyrý qamynda ǵana ómir súredi. Al, adam balasynda perishtedegi aqyl da, janýardaǵy nápsi de bar. Adamzattyń perishte men janýardan aıyrmashylyǵy ol bul dúnıege emtıhan úshin kelgen. Sondyqtan adam qalasa, aqyldy istetip, perishteler dárejesin baǵyndyrady, qalasa, mal janýarlar sııaqty qaryn men jynystyq sezim qamyn ǵana oılaýmen kún keshedi. Demek, adam aqylǵa erse, dárejesi artady, al nápsisine ergen saıyn tómendep bara beredi.
Bir hıkaıada bylaı delinedi: «Alla Taǵala aqyldy jaratyp, odan: «Men kimmin? Sen kimsiń?» – dep surapty, aqyl: «Sen meniń jaratýshy rabbymsyń, men seniń jaratqan qulyńmyn», – depti. Osyndaı kezek adamzat boıyndaǵy nápsige kelgende, Alla taǵala: «Men kimmin? Sen kimsiń?» – dep suraq qoıypty. Nápsi: «Men menmin, Sen sensiń», – dep jaýap qaıyrypty. Sonda Alla Taǵala ashý-qaharymen nápisti myń jyl otta kúıdiripti. Keıin aldyryp: «Eı, nápsi! Men kimmin? Sen kimsiń?» – dep qaıta surapty. Nápsi: «Men menmin, Sen sensiń», – dep, táýbege kelmepti. Sonda Alla Taǵala nápsige sanaýly kún oraza ustatyp, keıin aldyryp: «Eı nápsi! Men kimmin? Sen kimsiń?» – degen suraǵyna, «Sen meniń Rabbymsyń! Men seniń qulyńmyn» degen jaýap alypty».
Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) bir shaıqastan jeńispen qaıtyp kele jatqanda: «Endi kishi shaıqastan úlken shaıqasqa (jıhadqa) oralyp baramyz!»,- degen eken. Sonda sahabalar: «Ýa, Rasýlalla! Sonda ol qaı shaıqas?» – dep tańdana surapty. Paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.): «Ol óz denemizdegi nápsimen bolatyn shaıqas», – dep jaýap bergen edi. Demek, musylmannyń óziniń nápsisimen kúresýi – onyń úlken shaıqasy.
Siz ben bizdiń ustap jatqan orazamyz – adam balasynyń qalaýy nápsisin tizgindep beretin, nápsini tyıatyn, minez-qulyqty durystaıtyn, tárbıeleıtin ǵıbadat. Jalǵan dúnıedegi emtıhannan adam balasyn súrinbeı ótýine kómektesetin qulshylyq.
Hadıs shárıfte: «Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) Aısha anamyzǵa: «Jánnattyń esigin qaq», – deıdi. Sonda Aısha anamyz túsinbeı: «Jánnattyń esigin qalaı qaǵady?» – dep surapty. Oǵan Hazreti Muhammed (s.ǵ.s.): «Oraza usta. Ár oraza ustaǵanyń jánnattyń esigin qaqqanyń»,– dep jaýap beripti», – delingen.
Orazada basqa ǵıbadattarda joq erekshelikter bar. Alla Taǵala hadıs qudýsıda: «Adamzattyń barlyq amaly ózi úshin, al ustaǵan orazasy Men úshin, onyń saýabyn Ózim ǵana bilem, ájirin Ózim berem. Óıtkeni ol Meniń rızalyǵym úshin tań atqannan kún batqanǵa deıin taǵamnan, ishimdikterden jáne jynystyq qatynastan bas tartty», – deıdi.
Orazanyń mundaı saýaby bary eki túrli maǵynada:
Birinshi maǵynasy – oraza adam balasynyń ishki dúnıesine qatysty ǵıbadat-qulshylyq bolýynda. Shyn máninde, orazadan basqa ǵıbadattarda ǵıbadat jasaýshynyń eriksiz qalasyn-qalamasyn azdap qojakórsindigi bar. Mysaly, namazda da, zekette de solaı. Qajylyq jasasa, onyń jaıy da sizderge belgili. Qajylyqta kópshilikpen atqarylatyn amal. Tipti, búgingi kúnde qajyǵa barǵandar atyna pálenshi qajy dep qosyp atattyrýdy ádetke aınaldyrǵan. Al, oraza ustaǵan adamda ondaı pıǵyl joq, oraza ustaý úshin eshkimniń kózine túspeıtin sáresi ýaqytynda turady, aýyzyn bekitedi. Kúni boıy basqalardan aıyrmashylyǵy bilinbeı júredi, tek Alladan qoryqqannan, tek Allanyń rızalyǵy úshin nıetpen sońyna jetkizedi. Sondyqtan da Alla taǵala: «Orazany pendem Men úshin ustaıdy», – dep baǵalaıdy.
Ekinshi maǵynasy – Allanyń dushpany shaıtanǵa qarsylyq kórsetýde. Nápsiniń jemek, ishpekpen shahýaty kúsheıedi. Shahýaty kúshti adamǵa shaıtan óz aıtqanyn ońaı oryndatady. Al, oraza ustaǵan adamǵa, shaıtan jaqyndaı almaıdy.
Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Shaıtan adam balasynyń qan júretin joldarynda júredi. Onyń jolyn ashtyqpen tar qylyńdar», – deıdi (ımam Býharı men Mýslım). Demek, oraza shaıtannyń jolyn bógeıdi. Jolyn bógeý shaıtanǵa qarsy turýdy bildiredi. Allanyń dushpany shaıtanǵa qarsylyq kórsetý Allaǵa járdemdesý bop tabylady. Qasıetti Qurannyń Muhammed súresi, 7-aıatta:«Áı, múmınder! Eger Allaǵa járdem etseńder, Ol senderge járdem etedi»,- deıdi.
Orazadan kózdelgen kóp maqsattyń biri – den saýlyqqa qosa jan saýlyqty da qalyptastyrý. Adam balasynyń jany saý bolýy úshin rýhanı azǵyndyqtardan qashyqtaý qajet. Aı boıy oraza ustap, rýhanı dúnıesi kúıregen adamnyń orazasy tolyq sanalmaı, den saýlyǵyn kútken adam bop qana qala beredi. Iaǵnı, saýaby oıdaǵydaı tolyqqandy bolmaıdy.Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Qansha oraza ustaýshylar bar, olarǵa ustaǵan orazalarynan tek ash qalǵandary men shóldep júrgenderi ǵana qalady», – deıdi (ımam Nasaı men Ibn Mája (r.a.).
Ábý Hýraıradan (r.a.) rıýaıat etken hadıste Paıǵambarymyz hazreti Muhammed (s.ǵ.s.) bylaı deıdi: «Kim jalǵan sóıleýdi, jalǵan amal qylýdy qoımasa, onyń taǵamy men sýsynyn ishpeı júrýine Allanyń qajeti joq».
Ustaǵan orazamnyń saýaby tolyq bolsyn dep ári den saýlyǵyn, ári jan saýlyǵyn oılaıtyn adamdardy sharıǵı kitaptarda izgi jandar deıdi. Oraza ustaýshy osy izgi jandardyń qatarynan tabylýy úshin alty shart bar.
Birinshi shart – tyıym salynǵan haram nárseden kózin tyıý jáne júrekti jaman nıetten saqtaý. Jaman nıet júrekti Alla taǵalanyń zikirinen tosady. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.):«(bóten áıel zatyna) Kóz alaıtyp qaraý – shaıtannyń ýly oqtarynyń biri. Kim Alladan qorqyp, ony tárk qylsa, Alla taǵala onyń júregine lázzaty seziletin ıman beredi»,- degen.
Ekinshi shart. Tildi jalǵan, ótirik, ǵaıbat, bireýdiń sózin bireýge jaman nıette jetkizý, buzyq sóz, boqtap sóıleý, jala jabý, maqtanshaqtyq sııaqty jaman ádetterden tilin tyıyp, úndemeı súkit saqtaý. Bul – tildiń orazasy. Jaman sózdiń ornyna tildi Alla taǵalanyń zikiri men qasıetti Quran tilaýatymen shuǵyldatý kerek. Ábý Hýraıradan jetken hadıste Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Oraza – saqtaýshy. Boqtanyp sóılemesin ári nadandyq jasamasyn. Eger bireý onymen teke-tirespek bolsa, men orazadamyn», desin»,- deıdi. Imam Mujahıd (r.a.): «Eki nárse orzany buzady. Biri – ǵaıbat, ekinshisi – ótirik sóıleý»,– dep pátýa aıtady.
Rıýaıat: Paıǵambarymyzdyń zamanynda eki áıel oraza ustapty. Kúnniń sońyna qaraı olar ashtyq pen sýsyzdyqqa shydaı almaı ketti.Sonda paıǵambarymyzǵa orazalaryn ashýǵa ruqsat surap adam jiberdi. Paıǵambarymyz olarǵa bir ydys jiberip: «Olarǵa aıt, jegen nársesin myna ydysqa qussyn», – dedi. Bireýi ydystyń jartysyna deıin tynyq qan men men bir kesek et qusty. Keıingiside osylaı qusyp ydys toldy. Kórgender tań qaldy. Sonda paıǵambarymyzdan (s.ǵ.s.) munyń sebebin suraǵanda: «Bul ekeýi Alla adal etken nársemen aýyz bekitip, Alla tyıym salǵan aram nársemen orazalaryn ashty, adamdardy ǵaıbat etti. Ǵaıbat aıtý adamnyń etin jegenmen teń», – dedi. (ımam Ahmad).
Úshinshi shart. Qulaqty haram esitýden, ıaǵnı joǵaryda sanap ótilgen ósek, ótirik sııaqty haram nárselerdiń barshasynan saqtaý shart. Óıtkeni, aıtýǵa bolmaıtyn barlyq nárseni estýge de bomaıdy. Sondyqtan da qasıetti Quranda: «Olar ótirikke qulaq salýshylar, aramdy jeýshiler»,- dep ótirik sóıleıtinderdi aram jegishterge teńegen («Maıda» súresi, 42-aıat). Nısa súresi, 140-aıatta: «Olarmen (ótirik sóıleıtin, ǵaıbat aıtatyndarmen) birge otyrmańdar. Áıtpese, sender de solar sııaqty (kúnáhar) bolasyńdar», – degen.
Tórtinshi shart. Qol, aıaq jáne basqa da aǵzalardy kúnálardan saqtaý ári kúmándi, aram taǵamdardy jemeý shart. Qaryndy adal taǵamnan saqtap oraza ustap, keıin adal emes taǵammen aýyz ashýdyń maǵynasy joq. Ý adamdy qurtqany sııaqty aram dindi qurtady. Adal ol paıdaly, al aram ol zııandy. Degenmen, adal taǵamnyń azy paıdaly, qaryn jarylaıyn degenshe adal taǵamdy jeı berý zııanǵa aınalyp ketetinin bilgen durys. Alla taǵala úshin adal taǵamdarǵa tolǵan qarynnan jaman ydys joq, degen sóz bar.
Besinshi shart. Aýyz asharda shekten tys kóp aýqat jep, qaryndy toltyryp jiberýden saqtaný. Qaryn jarylaıyn degenshe aýqat jeý orazadan kózdelgen maqsatqa qaıshy keledi. Óıtkeni, orazadan kózdelgen maqsattardyń biri – ashtyqty sezinip, qınalyp kórý. Oraza ustaǵan adam kúnimen jemegen taǵamyn aýyz asharda biraq jese, ustaǵan orazasynan nápsisin syndyrý, Allanyń dushpany shaıtanǵa qarsy turý degen maqsaty qaıda qalady? Kóbinshe, ashtyqtan qashqysy kele me, áıteýir bul aıǵa basqa aıdan qaraǵanda taǵamdardyń túrli-túrlisin satyp alyp, daıyndyq jasalady. Birneshe aıda jelinbeıtin taǵamdardy osy bir aıda jep taýysýǵa ádettenip bara jatqandaımyz. Bul ádet orazanyń maqsatyna kirmeıdi. Orazanyń maqsaty – nápsini taqýaly qylý, menmendikti qashyrý. Shaıtanǵa dos bop ketetin nápsini tizgindeý. Bul tek azyq-aýqatty kem jeýmen, ashtyqty sezinýmen, álsizdigin moıyndaýmen atqarylady. Sondyqtan, orazdan basqa ýaqytta tańǵy shaıda iship, jeıtin taǵamdy oraza sáreside jep ishý kerek. Basqa ýaqytta keshki jatarda jep jatatyn taǵamdardy aýyz asharda jeý kerek. Sonda oraza maqsatqa laıyq keledi. Sosyn uıqyny da kóbeıtpeý oraza ádebine jatady. Kúni boıy tósekti jıdyrmaı, uıyqtaı berý de orazadan kózdelgen maqsatqa týra kelmeıdi. Ashtyqtyń, sýsyndaýdyń, álsizdikti sezingen durys. Sonda júregi nurlanady, aqyly ótkirlenedi, oǵan sáresige turý, sol ýaqytta oqylatyn táhajjúd namazyn oqý ońaılasady.
Altynshy shart. Aýyz ashqannan keıin oraza ustaǵan adamnyń júregi qorqý men úmittiń arasynda bolýy qajet. Óıtkeni, orazasy qabyl boldy ma, bolmady ma? Anyq emes. Musylman balasy árbir qulshylyqtan keıin osyndaı kúnde qorqý men úmit arasynda bolady. Hasan ál-Basrııdan rıýaıat etilýinshe, ol kisi kúlip otyrǵan bir top adamdardyń qasynan ótip baratyp: «Rasynda, Alla taǵala ramazan aıyn pendeleri úshin bir-birimen jarysatyn ýaqyt etip qoıǵan. Pendeler Allaǵa qulshylyq jasaýda bir-birimen jarysady. Bireýler ozyp shyǵyp jeńiske jetedi, bireýler artta qalyp úmitsizdikke tap bolady. Ozyp shyqqandar jeńip, qalyp ketkender úmitsiz bolǵan kúnde kúlip máz-meıram bolǵandaryńa jol bolsyn. Biraq Allaǵa ant, eger perde kóterilgende saýap alǵan saýabymen, kúnáhar bolǵan kúnásimen áýre bop, amaly qabyl bolǵan adam qýanyshynan, úmitsiz adam ókinishten kúle almaıtyn edi»,– deıdi.
Sonymen, Ramazan aıynda aýzymyzǵa oraza ustatýmen qatar kózimiz ben qulaǵymyzǵa da oraza ustatyp, jaman sóz aıtýdan, estýden saqtanaıyq, kózimizdi uıatty jerlerden tyıyp, urys-keristerden aýlaq júreıik. Osyndaı kórkem minezimiz arqyly orazalarymyz kemel taýyp, saýaby artsyn. Ustap jatqan orazalaryńyzdy Alla Taǵala aýyr emes, jeńil etsin, qıyn emes qolaıly etsin. Oraza qabyl bolsyn!
Baqtybaı Beısenbaev


text:
Awiaýükdaşamalaryny
Haçan-da ýüki uly aralyga çalt geçirmeli bolsa, awiaýükdaşamalaryny ulanmak amatlydyr. Mysal üçin, Moskwa bilen Aşgabadyň arasyndaky aralyk — 3200 kilometr. Bu aralyga awtoulagy ibermek manysyzdyr, demirýol boýunça ýük çalt bolmaz we artykmaç tölemeli bolar. Şu ýagdaýda hut awiaýükdaşamalar alternatiw bolýar. Köplenç awiaýükdaşamalaryny multimodal ýük daşamalaryň bir bölegi hökmünde ulanýarlar. Mysal üçin, ýük howa boýunça Türkmenbaşa iberilýär, ol ýerde gämä ýüklenilýär we mundan beýläk deňiz bilen gidýär.
Iki ýurtlaryň arasynda durnukly awia gatnawyny ulanyp, «Tekiz Yol» kompaniýasy ýükleri Türkmenistan — Russiýa — Türkmenistan ugry boýunça iberýär. Russiýadan ýükleri Türkmenistanyň islendik uly şäherine iberip bolar, muňa Aşgabat, Kerki, Türkmenbaşy, Daşoguz, Mary, Serdar, Balkanabat we beýleki şäherler girýär. Ýüki Russiýadan gije-gündiziň çäklerinde islendik şähere eltip bolar.
Ýükler Türkmenistana awialiniýalaryň üsti bilen Domodedowo aeroportundan iberilýär, ibermek üçin şu kadalary nazara almaly, olar boýunça ýüküň ýol berilýän aňryçäk agramy 110 santimetr beýiklikde, 170 santimetr ininde 150 kilogram bolup biler.
Biziň kompaniýamyz çarter ýük reýslerini guramak mümkinçiligine, şeýle hem ýüki reýs ýolagçy gämileri bilen ibermek mümkinçiligine eýedir. Russiýa awiasiýa arkaly ýük daşamalary üçin biziň kompaniýamyza şertnama saklaýjynyň hyzmatlaryny buýurmak gerek, şonda biz harytlaryň Russiýa eksporty bilen baglanyşykly ähli jogapkärçiligi we ähli meseleleri öz üstümize alarys.
Siz biziň serwisimizden peýdalanyp, öz ýüküňizi ibermek statusyny yzarlap bilersiňiz.
- Bize ýazyň
-
Bize jaň ediň
(+993) 12 76-57-48 - merkezi ofis
(+993) 66 31-77-31 | (+993) 65 88-10-57 Jaň sargyt etmeli


text:
“Semalt” maslahatlaryna eýerip, “Twitter” bilen Google reýtingiňizi ýokarlandyryň
Twitter, web sahypaňyzy internetde tanatmak meselesinde esasy çeşmelerden biridir. Dürli adamlar bu sosial media sahypasyny diňe twit ýazmak üçin ulanýarlar we onuň ähmiýetini bilmeýärler. Twitter hasabyňyz web sahypaňyza köp traffik we hil görnüşini alyp biler, şonuň üçin degişli kärdeşler we pudakdaş deň-duşlar bilen mümkin boldugyça ir baglanyşmaly. “ Semalt” müşderi üstünlikleriniň dolandyryjysy Nik Çaýkowskiý, Twitter hasabyňyzda has köp özüne çekiji baglanyşyklary we mazmuny paýlaşmagyň möhümdigini aýdýar. Şol bir wagtyň özünde, web sahypaňyzda has köp makala ýazmaly we söhbetdeşliklere başlamaly, soraglara we soraglara jogap bermeli, öz markaňyz barada müşderileriňiz bilen gürleşmeli we toruňyzy giňeltmek üçin Twitterdäki dostlaryňyz bilen aragatnaşyk saklamaly.
Twitter-iň marka mahabaty barada aýdylanda iň gowy sosial media saýtlaryndan biridigini aýdyp bileris. Sosial mediýada yzygiderli söhbetdeşlik hökmany, sebäbi bu sosial platforma diňe şahsy meseleler üçin däl-de, sosial taýdan ulanýan bolsaňyz işleýär. Munuň üstesine, diňe markaňyz barada twit ýazyp, täzeden ýazsaňyz, beýlekiler bilen pikir alyşsaňyz we degişli adamlar yzarlasaňyz, Twitter size peýdaly bolup biler.
Markany mahabatlandyrmak üçin Twitter gurallaryny ulanyň
Ygtybarly yzarlamak we yzarlamak gurallary ýok, ýöne has köp adam çekmek üçin Twitter-i el bilen ulanyp bilersiňiz. Muňa garamazdan, bil baglap boljak gurallaryň käbiri Twtpoll we Paywithatweet. Köp adamyň bu gurallary we şuňa meňzeş programmalary yzarlaýanlaryna gymmatlyk goşmak üçin ulanýandyklaryny äsgermezlik edip bilmeris. Şeýle hem, Twitter esasly gurallary ýa-da şuňa meňzeş bir zady ulanyp, Google reýtingiňizi ýokarlandyryp bilersiňiz.
Beýleki sosial media saýtlaryndaky adamlar bilen birleşiň
Twitter yzarlaýjylaryny barha köpeltmegiň ýene bir usuly, beýleki sosial media web sahypalaryndaky adamlar bilen aragatnaşyk gurmak we sizi Twitter-de yzarlamaga çagyrmakdyr. Maňa ynanyň, köp sanly adam bilen aragatnaşyk saklamagyň iň aňsat we iň ajaýyp usullaryndan biridir. Dürli zatlary olar bilen ara alyp maslahatlaşmaly we LinkedIn, Foursquare, FriendFeed, Facebook we Quora-da pikirlerini siz bilen paýlaşmaga çagyrmaly. Şeýle etmek bilen, Twitter-iň yzarlaýjylarynyň köpüsine ynanyp bilersiňiz, bu adamlary begendirmek we markaňyzy onlaýn tanatmak üçin aňsat usuldyr. Markaňyz doly ösensoň, sahypaňyz awtomatiki usulda köp sanly görüş we Google-da reýtingi ýokarlandyrar.
Twitter ýaryşlaryny işlediň
Adamlary çekmek üçin Twitter ýaryşlaryny geçirmeli. Adamlaryň has köp gyzyklanmagy üçin yzygiderli habarlaşyň we birnäçe wiktorinalary işlediň. Sosial mediýada we gözleg motorynyň netijelerinde sahypaňyzyň reýtingini potensial gowulandyrmak üçin SEO tagallasydyr. Oňa pul sowmakda ikirjiňlenmeli däl. Elbetde, bu iş taktikasy we puluňyzy, wagtyňyzy we güýjüňizi talap edip biler. Netijeleriň we netijeleriň elmydama ajaýypdygyny göz öňünde tutup, Twitter ýaryşlaryny mümkin boldugyça ir başlamaly. Bularyň hemmesi, sahypaňyzyň Google tarapyndan has gowy ýerleşdirilendigini kepillendirer we önümleriňiz we hyzmatlaryňyz bilen gyzyklanýan köp sanly müşderini alyp bilersiňiz.


text:
Bir ýyl soňa süýşürilen Tokio Olimpiadasynyň haýsy wagtda geçiriljekdigi mälim edildi. Halkara Olimpiýa komiteti XXXII tomusky Olimpiýa oýunlarynyň geljek ýylyň 23-nji iýuly – 8-nji awgusty aralygynda geçiriljekdigini habar berdi.
Tokio – 2020 Olimpiýa oýunlarynyň taryhynda parahatçylyk ýagdaýynda wagty süýşürilen ilkinji, Olimpiada boldy. 124 ýyllyk taryhynda Olimpiadalar mundan öň Birinji we Ikinji Jahan uruşlary sebäpli geçirilmändi. 1916-njy ýylda Berlinde geçirilmeli edilen oýunlar 1-nji Jahan urşy sebäpli goý bolsun edildi. 1940-njy ýylda Tokioda geçirilmeli edilen Olimpiýa oýunlary 2-nji Jahan urşy sebäpli Finlýandiýanyň Helsinki şäherine berildi. Ýöne ony bu şäherde-de geçirmek başartmady. Soňra 1944-nji ýylda Londonda guralmaly tomusky Olimpiada hem 2-nji Jahan urşy sebäpli geçirilmedi.


text:
Birki aýlykda Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabynyň «Dünýäniň iň uzak ýaşly ýaşaýjylary» ugry boýunça ýaponiýaly Kane Tanaka dünýäniň iň uly ýaşly adamy diýlip yglan edildi. Häzir ol 116 ýaşynda».
Uzak ýaşamagyň syry nämede? Megerem, bu sowal dünýäniň uzak ýaşly adamlaryna iň köp berilýän sowal bolsa gerek. Elbetde, şol bir sowalyň köp gaýtalanmagy onuň jogabynyň gyzyklylygy, köpleri gyzyklandyrýandygy bilen bagly. Berilýän jogaplar dürli-dürli bolsa-da, olarda käbir meňzeşlikler bar. Aýdyşlaryna görä, uzak ýaşamagyň esasy syry, sebäbi ykbal ýazgydyndan soň, asuda, parahat durmuşa, arassa howa şertlerine, tebigat gözelligine bagly. Şeýle maglumatlar bilen tanşanyňda, has oraşan bir hakykat seriňe dolýar: häzirki döwürde hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen raýatlarymyzyň bagtyýar durmuşda ýaşamagy üçin uly işler amal edilýär, arassa ekologiýa gurşawy döredilýär. Aslynda, türkmen topragy owadan tebigaty tüýs ynsan ömrüne ömür goşýan täsinlikleri özünde jemleýär. Netijede bolsa, ýurdumyzda ynsan saglygy hakda alada yzygiderli pugtalanýar, raýatlarymyzyň ýaş dowamlylygy barha uzaýar. Mysallary ýurdumyzyň ähli sebitlerinden-de tapmak kyn däl. 100 we ondan-da köp ýaşlylaryň onlarçasy eşretli döwrüň hözirini görüp, ýurdumyzyň gülläp-ösüşlerine şaýat bolýarlar. Biz häzir şeýle adamlaryň biri, ýüze sylynmaly ömrüň nusgasy bolan Ajapsoltan ene hakynda kelam agyz gürrüň etmek isleýäris.
Ajapsoltan Hajyýewa 1900-nji ýylda Mary welaýatynyň Mary etrabynyň Babasary geňeşliginde dogulýar. Mährem ene öz döwründe daýhançylyk edipdir, dokma dokap darak kakypdyr, öý işleri bilen meşgullanyp, mal-garalara seredipdir. Oba hojalyk işlerine gatnaşyp, obadaşlarynyň arasynda uly hormatdan peýdalanypdyr. Ýanýoldaşy Hajy aga ir gelen dert zerarly aradan çykypdyr. Uruş ýyllarynyň agyr günlerini gerdeninde çeken ene ýeke dikrary Atany hor-homsy durmuşda ýaşatmazlyk, il biri edip ýetişdirmek üçin hem eje, hem kaka ornunda durup zähmet çekipdir. Kynçylykly geçen günler öz rehnetini-de beripdir. Ata Hajyýew il içinde uly hormatdan peýdalanýan, döwletment ogul bolup ýetişýär. Ol ata-baba gelýän daýhançylyk ýoluny dowam etdirýär. Tüweleme, Ata aga häzir 85 ýaşynyň içinde bolsa-da, örän ýeňil gopýar. Ýanýoldaşy Täzegül eje bilen bagtly durmuşyň hözirini görüp, döwletli ojagyna söýe bolup, sag-gurgunlykda ýaşap ýörler.
Ajapsoltan ene 119 ýaşyndadygyna garamazdan, häzirem aýak üstünde. Ol melleginde ekin-dikin ýetişdirýän agtyk-çowluklaryna armaçy bolýar, maslahat berýär. Onuň ogly Ata agadyr gelni Täzegül ejeden ösüp-örňän 12 agtygy, 67 çowlugy, 30 ýuwlugy bar. Olaryň ählisi üýşen çagy kiçeňräk toýy ýadyňa salýar. Mähriban ene öz gürrüňlerinde uzak ýaşamagyna nesil dowamatynyň — agtyk-çowluklarynyň mähirli sözleriniň, şadyýan gülküleriniň täsir edýändigini aýdýar. Ykbalyndan razy Ajapsoltan enäniň dili elmydama alkyşly. Onuň: «Hudaýa şükürlerim bolsun, döwrümizdenem, döwlet Baştutanymyzdanam razy. Agzy aşa ýetdi halkymyzyň, her günümiz toý, Allam uzagyndan etsin. Hudaýym Döwlet Baştutanymyzyň ýaşyny uzak etsin, gözden-dilden gorasyn. Enelere goýýan hormatyna göwnüm galkynýar...» diýen alkyşly sözlerine gulak goýanyňda, Gahryman Arkadagymyzyň il-halkymyzyň bagtyýar durmuşynyň hatyrasyna durmuşa geçirýän beýik işleriniň ähmiýetine has anyk-äşgär göz ýetirip bolýar. Ine, Ajapsoltan enäniň gysgaça terjimehaly şundan ybarat. Emma onuň ömür menzili hakdaky gürrüňi näçe uzaltsaň-uzaldybermeli.
Gürrüňimiziň hörpüniň uzak ýaşlylar hakyndalygy üçin resmi internet maglumatlarynyň käbirine ýüzlenmegi-de dogry hasapladyk: Birki aýlykda Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabynyň redaksiýasy ýene-de bir täzeligi dünýä buşlady. Kompaniýanyň resmi internet saýtynda (www.guinnessworldrecords.com) ýer ýüzüni gurşan bu täzelik şeýle teswirlendi: «Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabynyň «Dünýäniň iň uzak ýaşly ýaşaýjylary» ugry boýunça 2019-njy ýylda ýaponiýaly Kane Tanaka dünýäniň iň uly ýaşly adamy diýlip yglan edildi. Häzir ol 116 ýaşynda. Tanaka 1903-nji ýylyň 2-nji ýanwarynda eneden doglupdyr. 1922-nji ýylda durmuşa çykyp, 4 çagany ösdürip ýetişdirýär we ýene-de bir çagany ogullyga alýar. Ol bütin ömrüni adamsy bilen uruşdanam öň açan, şalydan bişirilýän «moti» kiçi çöreklerini satýan dükanynda işläp geçiripdir. Tanaka 1970-nji ýylda pensiýa çykypdyr. 2005-nji ýyldan bäri bolsa garrylar öýünde ýaşaýar. Ol ir turýar, sportuň stoluň üstünde oýnalýan tennis görnüşini oýnamagy, ondan başga-da, süýji tagamly iýmitleri gowy görýär. Mundan ozalky dünýäniň iň garry ýaşaýjysy derejesi başga bir ýaponiýala — Tiýo Miýako degişlidi. Ol geçen ýylyň iýul aýynda 117 ýaşynda aradan çykdy».
Şeýle maglumatlary okanyňdan soňra, şu hili netije çykarmak mümkin: Häzirki wagtda Ýaponiýa dünýä boýunça iň uzak ýaşly adamlaryň ýaşaýan ýurdy hökmünde bilinýär. Muňa doly esas hem bar. Ginnesiň rekordlar kitabynyň uzak ýaşly ýaşaýjylara degişli ugry boýunça rekord goýujylaryň aglabasy ýaponiýalylar. Bilermenler ýurduň howa şertleriniň ynsan saglygyna oňaýly täsir edýändigini tekrarlaýarlar. Häzirki wagtda hem bu ýurtda 100 ýaşdan geçen adamlaryň onlarçasy resmi taýdan hasaba alnypdyr. Dünýäniň uzak ýaşly ýaşaýjylary, şeýle-de, dünýäniň iň uzak ýaşly zenanlary barada «Wikipediýa» erkin internet ensiklopediýasynyň soňky maglumatlary hem häzirki wagtda dünýäde ýaşap ýören adamlaryň iň uzak ýaşlylarynyň ýaponiýalydygyny, olaryň öňbaşçysynyň bolsa 116 ýaşly Kane Tanakadygyny tassyklaýar.
Şeýle maglumatlar bilen ýakyndan tanşanyňda we olary öwreneniňde, häzirki wagtda 119 ýaşly ene Ajapsoltan Hajyýewanyň dünýäniň iň uzak ýaşly adamydygy hakdaky pikiri öňe sürmäge esas bolýar. Bu pikir arkaly biz haýsydyr bir resmi maglumaty inkär etmek ýa-da bilermenleriň pikirine garşy gitmek däl-de, ýurdumyzda şeýle bagtly ykbally raýatlaryň bardygyny, olaryň sanynyň bolsa yzygiderli köpelýändigini nygtamak isleýäris. Çünki Gahryman Arkadagymyzyň durmuşa geçirýän döwletli işleri, ýurdumyzda ynsan saglygyny goramak babatdaky tagallalary raýatlarymyzyň kalbyna buýsanç berýär, ömrüne ömür goşýar. Bu bolsa ilatymyzyň ýaş dowamlylygynyň uzalmagyna öz oňyn täsirini ýetirýär. Halkymyzyň arassa azyk önümleri bilen üpjün edilmegi, ynsan saglygyna peýdaly sergin howany üpjün edýän amatly ekologiýa gurşawynyň döredilmegi, her günümiziň toý-baýrama ulaşmagy... — ine, bularyň ählisi döwrümiziň äşgär hakykaty. Ynsan saglygynyň berkliginiň, uzak-uzak ýyllar ömür sürmegiň esasy sebäpleriniň şulara baglydygyny bolsa, degişli hünärmenler belleýärler.
Esasy söhbedimize dolanyp, sözümizi asyrlaryň şaýady Ajapsoltan enäniň ýürege ýakyn şu sözleri bilen jemlemek isleýäris: «Döwrümiz bagtyýar, Baýdagymyz asmanymyzda asuda parlaýar, Arkadag Ogul «Halkym!» diýýär. Halkymyzyň dili alkyşly. Durmuşymyz bolelinlik. Onsoň, neneň uzak ýaşamajak, nädip şu bagtly ýaşlara ýetmejek».
«Türkmenistan» gazeti 4-nji sentýabr


text:
Prezident Barak Obama Owganystanyň öňe saýlanan prezidentlige kandidaty Aşraf Ganä Birleşen Ştatlaryň owgan saýlawlarynda boldy diýilýän galplyklaryň doly derňelmegine garaşýandygyny aýtdy.
Ak tam Obamanyň Ganä 8-nji iýulda telefon edendigini aýdýar. Obama şondan bir gün öň Ganiniň garşydaşy Abdylla Abdylla telefon edip, ony saýlaw prosesi tamamlanmanka ýeňiş gazanandygyny jar etmezlige çagyrypdy.
Deslapky netijeler Ganiniň 1 million çemesi ses bilen öňde barýandygyny görkezýär. Emma Abdylla munuň köpçülikleýin edilen galplyk bilen baglydygyny aýdýar.
Ak tam Obamanyň beýanatynda iki kandidatyň hem asudalyga we milli bütewilige zyýan ýetirmejek çözgüt tapmaga çagyrylandygyny aýdýar.
Prezident zorluk ulanylan ýa-da konstitusiýadan daşary hereket edilen ýagdaýynda Birleşen Ştatlaryň Owganystana edýän kömegini kesjegini duýdurdy.


text:
-
ONLAIN:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
08:10
-
-
-
-
-
-
-
Qazaqstan DSU-ǵa jańa músheler úshin birkelki básekelestik alańyn qurýdy usyndy
ASTANA. QazAqparat - Býenos-Aırestegi Dúnıejúzilik saýda uıymynyń (DSU) mınıstrler konferentsııasynyń plenarlyq otyrysynda qazaqstandyq tarap halyqaralyq saýda júıesin nyǵaıtýǵa qoldaý bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat SІM baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Atalǵan jıynda Jenevadaǵy BUU bólimshesiniń jáne basqa da halyqaralyq uıymdar janyndaǵy Turaqty ókili, Elshi Janar Aıtjanova Qazaqstannyń halyqaralyq saýda júıesin nyǵaıtýǵa qoldaýyn bildirip, elimizdiń jahandyq saýdaǵa odan ári ıntegratsııalanýdy ustanatynyn atap ótti.
Budan buryn Naırobıde ótken Mınıstrler konferentsııasynda Qazaqstan eksporttyq básekelestik týraly tarıhı sheshim qabyldanǵanyn qoldap, qazirgi tusta onyń DSU-ǵa múshe elder tarapynan ýaqytyly júzege asyrylýyn kútedi. Turaqty ókil bul másele Qazaqstan úshin úlken qyzyǵýshylyq týdyratynyn atap ótti, óıtkeni DSU-ǵa qosylý barysynda eldiń teńizge shyǵý múmkindigi joq ekenine qaramastan, Qazaqstan eksporttyq sýbsıdııalardan bas tartýǵa májbúr boldy. Osy oraıda Qazaqstan basqa elderdi DSU-ǵa jańa múshelerge qatysty birkelki básekelestik alańyn qurýǵa shaqyrady.
J. Aıtjanova Doha raýndy sheńberindegi uzaqqa sozylyp ketken saýda kelissózderi boıynsha konsensýstyń bolmaýyna qaramastan, DSU-ǵa múshe elder qazirgi syndarǵa jaýap izdeýdi bastaý qajettigin basyp aıtty. Bul tez ózgeretin ekonomıkalyq ortada erekshe mańyzǵa ıe bolyp otyr, óıtkeni elektrondyq saýda, ınvestıtsııalarǵa qoldaý kórsetý, shaǵyn jáne orta kásiporyndardyń halyqaralyq saýdaǵa ıntegratsııalanýy, sondaı-aq ashyqtyqqa qoıylatyn talaptardy kúsheıtý sııaqty jańa taqyryptar boıynsha talqylaýlardy keıinge qaldyrý qazirgi qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıda DSU-ny naqtylyǵy men ózektiligi tómen uıymǵa aınalýyna ákelýi múmkin. Qazaqstandyq dıplomat elimizdiń qyzmet kórsetý salasynda ishki retteý erejelerin ázirleý boıynsha kópjaqty kelissózderdiń qaıta bastalýyn quptaıtynyn da atap ótti, bul Qazaqstannyń ulttyq ekonomıkalyq múddelerine tolyq sáıkes keledi.
Sonymen qatar, qazaqstandyq delegatsııa basshysy qazirgi tańda Qazaqstan ekonomıkasynyń barlyq salalaryn jáne áleýmettik ómirdiń ár túrli aspektilerin qamtıtyn tsıfrlandyrý baǵdarlamasyn júzege asyryp jatqanyn habarlady. Osyǵan baılanysty bizdiń el DSU-nyń elektrondyq saýdany damytý úshin ashyq, kemsitpeıtin jáne boljamdy ǵalamdyq erejelerdi ilgeriletýdegi mańyzdy rólin moıyndaıdy.
Aıta keteıik, mınıstrler konferentsııasy DSU-nyń eki jylda bir márte ótkiziletin joǵary basqarýshy organy bolyp tabylady. Onyń quzyretine mınıstrlerdiń Uıym qyzmetiniń basym baǵyttary boıynsha sheshimder qabyldaý kiredi. Ádette, Konferentsııanyń negizgi maqsaty DSU-ǵa múshe elderdiń halyqaralyq saýdanyń jańa retteýshi normalary men erejeleri boıynsha kelisimderge qol jetkizý, sondaı-aq Uıymnyń bolashaq jumysynyń jalpy baǵytyn kelisý bolyp tabylady.
- Qazaqstan men Irannyń jetekshi zertteý ınstıtýttary yntymaqtastyq perspektıvasyn talqylady
- Iran sarapshylary Qazaqstannyń táýelsizdiktiń 30 jylyndaǵy jetistikterin talqylady
- Koreıada eki qazaqstandyq tóbelesip, bireýi kóz jumdy – SІM
- Qazaqstan 8-shi «Qytaı – Ortalyq Azııa» yntymaqtastyq forýmyna qatysty
- Erjan Qazyhan bastaǵan qazaqstandyq delegatsııa Aýǵanstanǵa jumys saparymen keldi
- Qazaqstan BUU Adam quqyqtary jónindegi keńesine saılandy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Paleografiýa
“Oguz hanyň düzen beýik düzgün-nyzamly döwletleri müň ýylyklarda uzapdyr, Oguz hanyň düzen elipbiýi müň ýyllyklaryň içinde hereket edipdir. Biz bu gün ol elipbiýiň haçan ýetip gidýändigini bilemzok, emma on sekizinji asyrda mundan tas üç ýüz ýyl öň ýaşap geçen şahyr Şeýdaýynyň döreden “Gözel ýygrym bäş” merziýe goşgusy Oguz hanyň ýetin elipbiýiniň agysy ”
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnama
Paleografiýa malarynyň taryhy ösüşindäki daşky keşbini, olaryň ỳazylyş usullaryny, düzgünlerini we harplaryň görnüşlerini öwrenỳär. Paleografiỳanyň öwrenỳän ỳazuw daşky keşbine şu aşakdakylar degişli : ỳazgynyň alamaty ỳazylyş görnüşiniň, ỳazylyş usulynyň we ỳazuw ỳazylan serişdäniň aỳratynlyklary, ỳazuw guraly, elỳazmanyň bezemekligi, reňki, syỳasy, suw alamaty, tagmasy, mähri,göwrimi, elỳazmanyň rejelenişi. Paleografiỳanyň esasy maksady gadymy ỳazgy ỳadygärlikleriniň ỳazylan wagtyny, ỳazylan ỳerini, dilini kesgitlemekdir. Adamzat jemgyỳetinde ỳazgylaryň ähmiỳeti uludyr, gadymy admzat jemgyỳetiniň ruhy baỳlygyny ỳygnamakda we olary soňky göwre ỳetirmekde ähmiỳetlidir. Şonuň üçin paleografiỳa ylmy taryh ylmynyň iň bir wajyp pudaklarynyň biri hasaplanỳar.
Paleografiỳa sözi iki sany grek sözünden emele gelendir. Ýagny “palaos” – köne, gadymy we “grado” – ýazýaryn diýmekdir. Paleografiýa gadymy elýazmalary dogry okamaklygy başarmaga, onuñ nirede we haçan ýüze çykandygyny, ýazan adamyñ adyny, ol ýazgynyñ hakykydagyny ýa-da ýalan-galdygyny kesgilemäge kömek edýär.
Ýekebaşga paleografiýa öz adynyñ gelip çykyşyna laýyklykda gadymy elýazmalary öwrenmek bilen meşgullanmagy añladýardy. Häzirki wagtda bolsa täze döwrüñ hem elýazmalarynyñ daşarky tarapyny öwrenýär. Şuña laýyklykda häzir täze söz – “neografiýa” sözi ýüze çykdy.
Paleografiýaýanyñ wezipesi
- köne, gadymy hatlary ýalñýşsyz okamaklyga
- elýazmalaryñ haçan ýüze çykamdygyny kesgirlemeklige mümkinçilik döretmek.
Ýazuw ýadygärlikleriniñ dogry okalmagy olaryñ taryhy çeşme hökmünde geljekde peýdalanmaklygyna şert döredýär. Çeşmeleriñ ýalñýş çap edilmegi döredýär. Çeşmeleriñ ýalñýş çap edilmegi barlaglaryñ ýalñýş netijeleri çykarmagyna getirýär.
Paleografiýanyñ 2-nji wezipesi – ýazuw ýadygärlikleriniñ ýazylan wagtyny we ýerini kesgitlemekdir. Bu işde induksiýa – hususy ýagdaýlardan umumy netijeler çykaryp, pikirlenmek usuly we deduksiýa – umumy netijeden hususy netijä gelmek, umumy pikirlerden hususy pikire gelmek usuly bar.
Paleografiýa beýleki birnäçe kömekçi taryhy derler bilen baglanyşykly ösýär. Ilkinji nobatda epigrafika – gaty zatlaryñ ýüzüne ýazylan ýazgylary – gaşa, metala, agaja, toýuna we beýl – ýazulan ýazgylary öwrenýän ylym bilen baglanyşykly. Sebäbi epigrafika ýaly ýazuw belgileriniñ ösüşini öwrenýär. Şeýle hem paleografiýa stragestika (möhürler hakyndaky ylym, “stragis – möhür – grek sözünden” we numizmatika (şaýlyklar hakyndaky ylym) bilen baglanyşyklydyr. Möhürleriñ we şaýlyklaryñ ýuzüne ýazylan ýazgylar paleografiki synlamalar üçin serişde bolup hyzmat edýär.
Kömekçi taryhy dersleriniñ içindendiplomatika hem paleografiýa bilen baglanyşyklydyr. Paleografiýa-da, Diplomatika-da ýumşak zatlara ýagny kagyz we beýleki ýumşak zatlara ýazylan ýazuw çeşmelerini öwrenýärler.
Öñki belleýşimiz ýaly paleografiýa ýadygärligiñ diñe daşky taryhy bilen meşgullanýar, Diplomatika bolsa gyzyklanýan ýazuw çeşmesiniñ mazmuny bilen meşgullanýar. Şeýlelikde bu ýerde diplomatikanyñ wezipesi paleografiýanyñka garanda birneme giñ manydadyr. Ýöne paleografiýanyñ meşgullanýan çeşmeleriniñ sany, toplumy doplomatikanyñ wezipesi paleografiýanyñka garanda birneme giñ manydadyr. Ýöne paleografiýaýnyñ meşgullanýan çeşmeleriniñ sany, toplumy diplomatikanyñ meşgullanýanyn-dakysyndan birnäçe esse köpdür.
Paleografiýa ýokary agzalyp geçilen derslerden başga-da sungat taryhy (elýaz,alaryñ çeper bezelişini, nagşyny, ondaky şekilleri öwrenende ýa-da edebiýat taryhy dil-bilimi elýazma ýadygärlikleriniñ edebi düzümi öwrenilende) ýaly özbaşdak ylymlar bilen baglanyşykda ösýär we olaryñ iş netijelerini peýdalanýar.
Paleografiýa hronologiýa (bu sözi Lihaçow D.S. girizdi), berestoogiýa, metrologiýa, çeşmeleri öwreniç ylymlary bilen hem baglanyşykly.
Paleografiýa ylym hökmünde Günbatar Ýewropada XVII asyrda çykdy. Onuñ watany Fransiýa hasaplanýar. Paleografiýa ilki aýratyn ylym hökmünde däl-de taryhy çeşmeleriñ bir bölegi hökmünde ýüze çykdy. XVI-XVII asyrlardaky reformasiýa - katolik buthamasynyñ esaslaryna güýçli zarba ugry we orta asyr jemgyýetinde ankydy pikiriñ ösmegine şert döretdi.
Öñdebaryjy fransuz alymlary irki resminamalary we arhiw serişlererini toplap we ylmy barlaglarda ulanyp başladylar. Olar baý elýazmalary çap etmek, täzeden işlemek bilen hem meşgul boldular. Olardan Düýşen, Balýuz, şarl Duýkanen we başdalar.
“Paleografiýa” sözüni döreden we ylmy dolanyşyga girizen XVII asyryñ ahyrynda we XIOII asyryñ başlarynda ýaşap geçen meşhur fransuzalymy Berner Monfokodyr. Ol ilkinji gezek ýazuwyñ taryhyna ýörite ýüzlendi. Monfokon döredijiliginiñ ilkinji ýyllaryny grek elýazmalaryny öwrenmelkige bagyşlady. Ol 1708-nji ýylda “Grek paleografiýasy” atly kitabyny çykardy, oña 12 müñ grek elýazmalary mälim bolupdyr. Indi paleografiýa diplomatikanyñ bir pudagy däl-de eýsem özbaşdak ders bolupdyr.
Ýazuw materialy we ýazuw guralary: Papirus. Pergament. Palumnsestler. Kagyz. Syýa. Gaz elegi. Mel. Pero. Galam. Ornament Gadymy ýazuw üçin ýumşak material papyrus bolupdyr. Bu gamyşlak ösümlik Niliň aşak akumlarda orta Afrikada we şeýle-de orta ýer deňiz basseýnelerde duş gelipdir. Papirius uly ýogyň gamyşa meňzeş bolupdyr. Ony kesipdirler we ýukajyk özenini zolak-zolak görnüşinde goýupdyrlar. Yssy günüň şöhlesini goýlan ýumşak gamyş ýuka, sary reňkli plastinka görnüşine öwrülipdir. Şol alnan materiala bolsa gadymy müsüpliler tuiw bilen öz harylaryny (çerogliflerini) ýazypdyrlar.
Şeýle usul bilen ýazylan ýazgylar b.e 4000 m ýylara degişlidir. Ýazuw materily hökmünde Müsürde ýüze çykan papyrusy Ýewropa aralaşypdyr. Mys, XI asyrdaky Rim papalarynyň dokumentleri papirislara ýazylypdyr.
G.o. slawýanlar we ruslar papirusy bilmändirler. Gadymy rus elýazmalary derä (pergamante) ýazylypdyr. Deri ýazuw materially hökmünde uzak wagtlap g.d-da ulanypdyr. Deri b.e öň I asyrda kiçi Aziýa şäheri bolan Pergameda (häz Bergam) ýäsylypdyr. Şol şäheriň ady bilrn baglanşykly oňa pergameý diýilipdir.


text:
73196
2020-04-13
Turkmensnews- Türkmen parlamenti raýatlaryň, syýasy partiýalaryň, kompaniýalaryň we guramalaryň ýurduň esasy kanunyna reformalaryň girizilmegi baradaky tekliplerine seredip başlady.
Trend habarlar gullugynyň Türkmenistanyň media serişdelerine salgylanyp beren habaryna görä, Geçen hepdäniň ahyrynda Türkmenistanyň esasy kanunynyň komissionynyň iş toparynyň mejlisi geçirildi şonda ýurduň esasy kanunynyň düzeldilmegi girizmegiň zerurdygy nygtaldy.
Iş topary parlament agzalaryndan, ministrlikleriň, hukuk goraýjy guramalaryň, syýasy partiýalaryň, jemgyýetçilik birleşikleriniň wekillerinden, hukuk we demokratiýa institutynyň alymlaryndan we hünärmenlerinden ybarat.
۲۰۱۶-njy ýylyň sentýabr aýynyň ortalarynda Türkmenistanyň esasy kanunynyň reformalary makullanyldy we şonuň esasynda Türkmenistanyň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdymuhamedow-a saýlawlarda ýeňiş gazanan ýagdaýynda işinde galmagyna rugsat berilýändir.
Türkmenistanda Prezidentlik möhleti 5 ýyldan 7 ýyla çenli uzaldyldy we prezidentlige dalaşgärler üçin 70 ýaş çäkligi aýryldy.
In Telegram
Join To Our Channel
In Instagram
Follow Our Page
Related posts
Commets
Last News
10 اکتبر 2021
08 اکتبر 2021
03 اکتبر 2021
02 اکتبر 2021
30 سپتامبر 2021


text:
GADAK, GADAGAN we GAÝGY sözleri bir kökdendir.
GADAK, gadalmak – Türki dillerde 409,5 gramlyk agyrlyk ölçegini bildirýän gadak sözi «çüý» manysyndaky gadak sözünden emele gelipdir. Geçmişde ýokary çekilip ölçelýän goşa çanakly, zynjyrly el terezilerinde peýkamyň belli bir mukdardaky agyrlygy görkezýän ýerlerine çüý kakylyp, bellik edilipdir. Şol terezilere-de gadakly («çüýli») terezi diýipdirler, soňra terezi sözi düşüp galypdyr, gadak sözi hem funta deň bolan agyrlygy aňlatmaga başlapdyr. Aslynda gadak sözi «sünçmek», «kakmak», «somaldyp, söýäp, diräp goýmak» manylaryndaky gadamak işligindendir. Gözüň öňünde sömelip, direnip duran adama edebi dilde gazarylyp duran diýilýän bolsa, şiwelerde ol gadalyp dur görnüşinde duş gelýär. Köne türki dillerde akýan suwuň öňüne böwet bolup duran päsgeliň, daşyň gadak diýen ady hem bu sözüň şol manysy bilen baglydyr.
GADAGAN – «Bökdew», «böwet», «päsgel» manysyndaky bu söz gadymy türki gad işliginden we -a hem-de -gan goşulmalaryndan durýar. Gad (gaz) sözi «öňe gitmäge, seretmäge päsgel berip, sömelip durmak» manysyndaky gadalmak/gazalmak, şeýle-de «çüý» manysyndaky gadak sözleriniň düzüminde hem duş gelýär. Ýoldan geçmegi bökdeýän kese agaç hem gadakdyr. Käbir türki halklar gazyga-da gadak, gadyk diýýärler. Diýmek, gadagan – «bökdenç», «rugsat berilmeýän» diýen manydadyr.
GAÝGY – Iňňän irki eýýamda gaýgy sözi kadgu şekilinde ulanylypdyr. «Kutadgu-biligde» ol kadgu, Kaşgarlynyň «Diwanynda» hem kadgu/kazgu görnüşlerde duş gelýär. Bu sözüň kad köki «bökdenç», «päsgel», «azap» manysynda bolup (ser. Gadagan), -gu goşulmasyny kabul etmek bilen, şatlygy bökdeýän, onuň ýoluny ýapýan «gam», «gussa», «matam», «alada» ýaly erbet duýgulary aňlatmaga başlapdyr. Kadgu sözi soňra gaýgy görnüşine geçipdir. Gaýgy sözi biçüwindäki sözlere ýene mysallar: sargy, bergi, görgi, eýgi, söýgi we ş.m.
(Türkmen Diliniň Sözköki Sözlüginden)
———————-
Dehkhoda we Ämid atly pars diliniň sözlüklerinde hem « gadagan » sözüniň
« قدغن » görnüşinde türki dilden pars diline geçendigi nygtalýar.


text:
Germaniýanyň polisiýasy Fransiýanyň Alp daglarynda ýolagçy uçaryny bilkastlaýyn aşak gaçyran ýaly bolup görünýän ýaş egindeş pilotyň öýüni dökdi. Gürrüňi gidýän uçar heläkçiliginde 150 adam öldi.
Fransuz prokurorlary uçaryň kabinasynda edilen gürrüňleriň ýazgysy 27 ýaşyndaky Andreas Lýubitsiň 24-nji martda “Germanwings” uçarynyň kapitanyny kabinanyň içine goýbermän, uçary bile-göre Fransiýanyň Alp daglaryna baryp urmaga gönükdirendigini aňladýar diýýärler.
Fransuz we german resmileri ol ýerde Lýubitsiň terrorçydygyny görkezýän zadyň bolmandygyny aýtdylar, emma onuň hereketlerini düşündirer ýaly garşylykly teoriýalary teklip etmediler.


text:
Woleýbol oýny ilkinji gezek Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda döräpdir. Geliok şäheriniň bedenterbiýe kollejiniň mugallymy Wilýam Morgan öz işleýän ýerinde top bilen oýnalýan ýönekeýje bir oýny döretmegi maksat edinipdir. Ol öz iş ýerinde kollejiň ykdysady tarapyny hem nazarda tutup, çykdaýjysy azrak, köp serişde sarp etmezden geçirip boljak top bilen oýnap bolaýjak oýun barada köp pikirlenipdir. Käbir maglumatlarda Amerikanyň ýangyn söndüriji işgärleri 2 sütüniň arasyna ýüp çekip, rezinden ýasalan içgini tarapma-tarap biri-birine oklaşyp oýnapdyrlar hem diýilýär. Ýene bir maglumata görä-de, Wilýam Morgan oýny ýaş telekeçiler üçin tennis toruny 197 sm ýokardan asyp, her tarapda oýunçylaryň sanyny çäksiz edip döredipdir diýip hem aýdylýar. Ilki başda bu oýnuň adyna “mintonet” diýip at berlipdir. 1896-njy ýylda bolsa, “mintonet” oýny Springfilt şäherinde tomaşaçylara görkezilip başlanýar. Oýnuň esasy maksady topy el bilen urup, toruň üstünden geçirmek bolandygy üçin professor Alfred T.Halsted bu oýnuň adyny üýtgedip, “wolleýbol” ýagny, iňlisçeden terjime edilende “uçýan top” diýen ady goýupdyr. Wagtyň geçmegi bilen Alfred T.Halsted woleýbol oýnamagyň düzgünlerini düzüp ony kämilleşdirip başlapdyr.
Wilýam Morgan woleýbol ýaryşyny geçirmegiň düzgünlerini kesgitläninden soňra, 1896-njy ýylda tomaşaçylaryň öňünde iki topar bolup bu oýny oýnap görkezipdirler. Ilkinji gezek Springfilt şäherinde geçirilen bu ýaryş tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekipdir, munuň özi bolsa Morgana örän ýakymly täsir edipdir. Soňra ol özüni gyzyklandyrýan bu oýnuň düzgünini anyk kesgitlemegi ýola goýupdyr. Woleýbolyň ilkinji düzgüni 1897-nji ýylda Wilýam Morgan tarapyndan girizilipdir.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary 1992-nji ýylda XII Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna woleýbol oýnuny hem goşmaly diýen teklip bilen çykyş edipdir. Bu teklipden soň woleýbol oýny dünýäniň ähli ýurtlarynda diýen ýaly giňden ýaýrap başlapdyr hem-de meşhurlygy artyp ugrapdyr. Şeýlelik-de, Ýewropa ýurtlarynda woleýbol oýny boýunça birinjiligi almak ugrundaky duşuşyklar, ýaryşlar hem çekeleşikli ýagdaýda geçirilipdir.
Atajan HAMRAÝEW,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň talyby.


text:
Telekeçi Ahmet Jumabaýew Ahal welaýatynyň Bäherden etrabynyň çägindäki 51 gektar meýdanynda ýetişdirýän ýapon armydynyň şu ýyl ýüzlerçe tonna hasylyny ýygnamagy, şeýle hem daşary ýurtlara eksport etmegi meýilleşdirýär.
Ýapon armydy Türkiýe Respublikasyndan nahal görnüşinde getirilip, kadaly şüdügärlenen, rejelenen, dökünler bilen iýmitlendirilen topraga oturdylyp, häzirki wagtda olaryň kadaly ýetişmegi üçin yzygiderli ideg edilýär. Hatar aralary giň bolup, bu miweli agaçlar damjalaýyn usulda suwarylýar. Bu barada “Rysgal” gazeti duşenbe güni habar berdi.
A.Jumabaýewiň aýtmagyna görä, hasyly köp bolar ýaly ýylyň degişli möwsüminde bu miweli agaçlar gyrkylýar we belli bir uzynlykda saklanylýar. Wagtly-wagtynda talabalaýyk ideg edilse, 5-6 ýylda ýetişip, her ýapon armydy agajyndan 10-20 kilogram aralygynda hasyl almak mümkin.
Bu ýerde ýetişdirilen ýapon armytlarynyň onlarça tonnasy geçen ýylda “Güneşli miwe” haryt nyşany bilen içerki bazarlarda sarp edijilere hödürlendi.


text:
Şu gün, 2020-nji ýylyň 15-nji dekabrynda Türkmenistan bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň daşary syýasy edaralarynyň arasynda üç günlük syýasy geňeşmeler göni wideoaragatnaşyk ulgamy arkaly başlandy.
Gün tertibi ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň esasy ugurlaryndan, hususan-da howpsuzlyk meselelerinden, söwda-ykdysady gatnaşyklaryndan we ynsanperwer hyzmatdaşlygyndan ybarat.
Mejlisi açmak bilen, Türkmenistanyň Daşary işler ministri R.Meredow türkmen-amerikan gatnaşyklaryny suratlandyrdy hem-de olaryň oňyn ösüş depginine eýedigini nygtady. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Hökümetiň soňky ýygnagynda Türkmenistan bilen ABŞ-nyň arsyndaky gatnaşyklara ýokary baha berip, “ABŞ Türkmenistanyň möhüm söwda-ykdysady we daşary-syýasy hyzmatdaşlaryndan biri bolup, bu ýurt bilen sebit howpsuzlygyny, möhüm howplara hem-de wehimlere garşy göreşmek meselelerinde we ençeme beýleki ugurlar boýunça hyzmdatdaşlyk edýäris” diýip belledi.
Syýasy geňeşmeleriň ilkinji gününde howpsuzlyk ugry boýunça hyzmatdaşlyk ara alnyp maslahatlaşyldy. Taraplar özara hereketleriň netijelerine garadylar hem-de geljek üçin hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitlediler.
Türkmenistanyň öz bitaraplyk derejesine esaslanyp howpsuzlygyň bitewülik ýörelgesine eýerýändigi nygtaldy. Türkmenistan Merkezi Aziýada we Hazar sebitinde howpsuzlygy üpjün etmek boýunça başlangyçlary, ilki bilen BMG-niň çarçuwasynda öňe sürdi.
Serhetleri goramak we neşe serişdeleriniň bikanun dolanşygy bilen göreşmek boýunça hyzmatdaşlyk ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkmenistanyň neşe serişdeleriniň öňüni almak boýunça halkara-hukuk namalarynyň ählisine diýen ýaly gatnaşýar. Şeýle-de Türkmenistan 2020-2023-nji ýyllar üçin BMG-niň neşe serişdeleri boýunça Komissiýasynyň agzasy bolup durýar.
Taraplar sebitleýin we halkara howpsuzlyk meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar we dünýä boýunça ösýän terrorçylyk howpuny bellediler.
Owganystanda parahatçylygy gurmak meselelerine aýratyn üns berildi. Owganystan Hökümetiniň we degişli taraplaryň arasynda parahatçylykly gepleşikleriň ýola goýulmagy üçin ýurduň özüniň syýasy giňişligini üpjün etmek baradaky Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy nygtaldy.
Şunuň bilen baglylykda “Merkezi Aziýa+ABS” hem-de “Türkmenstan-ABŞ- Owganystan” ýaly hyzmatdaşlyk formatlarynyň netijeliligi agzaldy.
Duşuşygyň barşynda taraplaryň iki ýurduň ýöriteleşdirilen edaralarynyň arasynda özara hereketleri berkitmek ýaly ýollar arkaly howpsuzlygy üpjün etmek işinde hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de pugtalandyrmaga bolan ygrarlylyklary beýan edildi.


text:
Kókshetaýlyq kásipker aýtızmi bar balalarǵa arnalǵan sport zalyn jóndep berdi
KÓKShETAÝ. QazAqparat – Kókshetaýlyq kásipker aýtızm dertine shaldyqqan balalarǵa arnalǵan sport zalyn jóndep berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aqmola oblysy Dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, bıylǵy jyldyń sáýir aıynda múmkindigi shekteýli jandardyń «Mergen» sport klýbynda oılaý qabileti nashar balalarǵa arnalǵan bólimshe ashyldy. Oǵan «Erekshe ómir» qoǵamdyq qorynyń balalary barady. Kúrdeli jóndeýdi kórmegen mundaǵy sport zaly balalardyń sportpen shuǵyldanýyna kedergi bolǵan. Osynaý ıgi isti týǵan ólkege nemquraıly qaramaıtyn kásipker Artem Sınelnıkov júzege asyrǵan. Ol «erekshe» balalarǵa kómektesýge sheshim qabyldap, sport zalyn adam tanymastaı ózgertken.
«Bizdiń qalamyzda, oblysta osyndaı balalar úshin jaıly orta qurý mańyzdy. Bizdiń kásiporynnyń osyndaı ıgi iske úlesi qosqany meni qýantyp otyr. Osymen toqtap qalmaı, aldaǵy ýaqytta taǵy kómektese beretin bolamyz», - dep atap ótti A.Sınelnıkov.
Oılaý qabileti nashar balanyń anasy, «Erekshe ómir» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Álııa Raqymbekovanyń aıtýynsha, uıym 2018 jyly qurylǵan, onda eki jastan 13 jasqa deıingi balalarmen logopedter, defektologtar jáne psıhologtar jumys isteıdi.
«Sportzaldaǵy jóndeý jumystary óte sapaly atqaryldy, metsenat pen onyń ujymyna adal eńbekteri úshin shynaıy alǵysymdy bildiremin. Balalardyń jattyǵýy úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Sportzaldyń ishi jaryqtanyp, keńeıdi. Endigi arada biz jeke sabaqtar úshin qajetti sporttyq qural-jabdyqtardy satyp alýdy, sondaı-aq úlkeıgen balalardy ońaltýdy josparlap otyrmyz», - dedi Á.Raqymbekova.
- Muǵalim oqýshylardyń mańdaıyna «dápter» dep jazǵan: Mınıstr pikir bildirdi
- Aqmola oblysynda ormanda joǵalǵan erli-zaıyptylar aman tabyldy
- Qyzylorda oblysynda kúzgi egin jınaý jumysy tolyǵymen aıaqtaldy
- Aqmola oblysynda «Qazaqstan - Uly dala eli» atty jastar forýmy ótti
- Álıhan, Ahmet, Qajymuqan: Petropavlda 4 mektepke qazaqtyń birtýar uldarynyń esimi berilmek
- Feık: Vaktsına alǵan ata-analardan gıbrıd balalar týady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
27-nji sentýabrda giňden bellenilen Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygy mynasybetli GDA-nyň Minskde ýerleşýän Ýerine ýetiriji komitetinde sergi guraldy. Bu barada komitetiň cis.minsk.by internet saýtynda habar berilýär.
Türkmenistanyň Belarus Respublikasyndaky ilçihanasynyň we Belarusuň Prezident kitaphanasynyň ýardam bermeginde guralan sergide türkmen halkynyň özboluşly medeniýeti, baý taryhy, tebigaty we binagärlik ýadygärlikleri barada gürrüň berýän kitaplar, albomlardyr suratlar ýaýbaňlandyryldy. Bu ýerde Türkmenistanyň Garaşsyzlyk ýyllarynda gazanan ösüşlerini şöhlelendirýän wideoşekiller hem görkezildi.


text:
Bas prokýratýra arandatýshylyqqa boı aldyrmaýǵa, jalǵan habarlarǵa senbeýge shaqyrdy
NUR-SÚLTAN. QazAqparat – Bas prokýratýra azamattardy zańnamany múltiksiz saqtaýǵa, arandatýshylyqqa boı aldyrmaýǵa, jalǵan habarlamalarǵa den qoımaýǵa jáne resmı aqparat kózderine ǵana senýge shaqyrdy, dep habarlaıdy QazAqparat vedomstvonyń saıtyna silteme jasap.
«Sońǵy kezderi BAQ pen áleýmettik jelilerde arandatýshylyq jáne jalǵan materıaldardy taratý jaǵdaılary jıilep ketti. Mundaı aqparattyq habarlar vaktsınalaý men bosqyndardyń kelýinen bastap, til máselesine deıingi ártúrli taqyryptardy qamtıdy. Jalǵan jarııalanymdar bolyp jatqan oqıǵalardy burmalaıdy, halyqty jańylystyrady.
Mysaly, jekelegen adamdar dárigerler men ǵalymdardyń quzyretti pikirlerin elemeı, COVID-19 vaktsınalarynyń qaýiptiligi men tıimsizdigi týraly negizsiz jarııalaıdy.
Keıbireýler Konstıtýtsııada kepildik berilgen azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryna – shyǵý tegine, ultyna jáne tiline baılanysty kemsitýshilikke jol berilmeıtinine ashyq túrde qol suǵady.
Sonymen qatar atalǵan quqyqtar men bostandyqtardy buzý jáne shekteý, kórineý jalǵan aqparat taratý Qylmystyq kodekstiń 145, 174, 274-baptary boıynsha qylmystyq jaýaptylyqqa ákep soǵady», delingen habarlamada.
Bas prokýratýra azamattardy zańnamany múltiksiz saqtaýǵa, arandatýshylyqqa boı aldyrmaýǵa, jalǵan habarlamalarǵa den qoımaýǵa jáne resmı aqparat kózderine ǵana senýge shaqyrady.


text:
Bu maglumata görä, 15-nji dekabrda Türkmenistanda geçýän parlament saýlawlaryna GDA guramasynyň 68 sany gözegçisi syn edýär. Olaryň “toparlara bölünip, saýlawlaryň geçişine ýurduň ähli welaýatlarynda” syn edýändigini GDA guramasynyň gözegçiler missiýasynda aýtdylar.
Missiýanyň düzümine Azerbaýjanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystany, Orsýetiň, Täjigistanyň, Özbegistanyň, Ukrainanyň, şeýle-de Belarus-Orsýet birleşiginiň Parlament bileleşiginiň hem GDA-nyň Ýerine ýetiriji komitetiniň wekilleri girýärler.
Saýlawlar 2 446 saýlaw nokadynda geçýär, 33 saýlaw nokady Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda ýerleşýär.
GDA-nyň gözegçileri Türkmenistandaky saýlaw kampaniýasynyň gidişine 27-nji noýabrda syn edip başladylar. Missiýa kampaniýanyň alynp barlyşyna “guramaçylykly” diýip baha beripdi.
Türkmenistanyň parlament saýlawlaryna daşary ýurtly gözegçilerden ÝHHG-nyň Demokratik institutlary we adam hukuklary edarasynyň we Parlament Assambleýasynyň gözegçiler missiýalary hem syn edýärler.


text:
BMG-niň 9-njy dekabrda ýaýradan adam hukuklary boýunça hasabatynda gündogar Ukrainadaky konfliktde wepat bolanlaryň tassyklanan sanynyň noýabr aýynda 9 müňden geçendigini habar berdi, şol bir wagtda-da regionyň “beýleki ýerlerinde duşmançylygyň çürt-kesik azalandygyny” belledi.
BMG-niň Ukrainada adam hukuklary boýunça gözegçiler missiýasynyň hasabatynda Ukrainanyň harbylarynyň we orsýetçi separatistleriň “agyr ýaraglaryny” yza çekmegi bilen duşmançylygyň azalandygy bellenýär.
Şeýle-de hasabata görä, 2014-nji ýylyň aprel aýynda söweşler başlanaly bäri wepat bolanlaryň sany noýabr aýynda 9098 adama ýetipdir ýene 20732 adam ýaralanypdyr.
Adam pidalarynyň sany raýatlary, hökümet goşunynyň harbylaryny we orsýetçi separatistleri öz içine alýar.
Hasabatda gündogar Ukrainada 26-njy awgustyň we 15-nji noýabryň arasynda 47 raýatyň wepat bolandygy aýdylýar.


text:
Eýranyň britaniýaly ýazyjy Salman Ruşdy baradaky pitiwasy hakda pikir aýtmakdan saklanyp gelen Edebiýat boýunça Nobel baýragyny berýän Şwed Akademiýasy şerigat kanuny boýunça çykarylan bu ölüm hökümini 27 ýyldan soň ýazgardy.
Şwed Akademiýasy 24-nji martda öz websaýtynda ýerleşdiren beýennamasynda Eýranyň pitiwasyny we Ruşdyny öldüren üçin göz öňünde tutulan pul sylagyny "halkara hukugynyň elhenç bozulmagy" diýip, ilkinji gezek berk tankytlady.
Beýannamada şeýle-de pitiwa öten ýyl Eýran bilen dünýäniň güýçli döwletleriniň arasynda gelnen ýadro ylalaşygyna laýyklykda Günbatar bilen gatnaşyklaryň "kadalaşmagyna hiç bir halatda gabat gelenok" diýilýär.
Akademiýanyň başlygy Tomas Riadyň aýtmagyna görä, Akedemiýa ýadro ylalaşygy we Eýranda döwlet tarapyndan dolandyrylýan 40 sany köpçülikleýin habar serişdeleriniň Ruşdynyň öldürilmegi üçin bellenen pula golaýda 600 müň dollar goşandygy sebäpli Ruşdy meselesini täzeden gözden geçiripdir.
Tomas Riad "Edebiýatyň syýasy konrollykdan garaşsyz ýörelgesi siwilizasiýa üçin düýpli ähmiýete eýedir. Ol ar alyjylaryň, senzuranyň tarapyny çalýanlaryň hüjümlerinden goralmalydyr" diýip nygtady.
Riad soňra hem: "Bir edebi eser üçin jeza hökmünde ölüm kararynyň çykarylmagynyň özi söz erkinliginiň çynlakaý bozulmagydyr" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
1989-njy ýylda pitiwa çykarylanda Akademiýa Ruşdyny goramalymy ýa bitaraplygy saklamalymy diýen soragada gutarnykly karara gelip bilmän, belli bir pozisiýany eýelemekden saklandy. Şonda bu tutuma protest bildirip, onuň iki agzasy öz weziperlerinden çekildiler.
Ruşdynyň garşysyna Eýranyň öňki ruhany lideri Aýatolla Ruhullah Homeýniniň şerigat kanunynyň esasynda ölüm hökümini çykarmagyna sebäp bolan ýazyjynyň "Şeýtany setirler" atly romany. Muhammet pygamber baradaky bu romana Homeýni dine dil ýetirmek diýip baha berdi.
Ruşdy 2012-nji ýylda öz ýatlamalarynda bu pitiwany "garaňky sazyň ilkinji notasy" diýip atlandyrdy.
Hidistanda dini dessurlary berk ýerine ýetirmeýän bir musulman maşgalada dünýä inen ateist Ruşdy Homeýniniň çykaran ölüm kararyndan soňra, janyndan gorkup, häzirki wagta çenli-de gizlenip gezýär.
Ruşdynyň eserini terjime we neşir edenleriň janyna kast edilensoň, britan hökümeti Ruşdyny polisiýanyň goragy astyna aldy.


text:
Kipriň demirgazyk böleginiň metbugatynda soňky wagtlarda türkmen migrantlary barada köp maglumat çykyp başlady. Diňe soňky birnäçe günüň dowamynda ol ýerde birnäçe türkmen zähmet migrantlarynyň ogurlykda aýyplanyp, suda çekilip, soňra-da wagtlaýynça tussag edilendigi habar berilýär.
Belli bolşy ýaly Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň Türkiýe türkmen zähmet migrantlarynyň esasy ýykgyn edýän ýurtlarynyň birine öwrüldi. Türkiýedäki türkmen zähmet migrantlary barasynda türk metbugatynda yzygiderli maglumatlar çap edilýär. Ýöne indi Türkiýeden Kipriň demirgazyk bölegine gidip işleýän türkmenistanly zähmet migrantlary barada hem metbugatda çap edilýän maglumatlar köpelýär.
"Detaykibris" internet habar portalynyň düýn çap eden maglumatynda, Kipriň demirgazyk bölegindäki Magusa şäheriniň "Palm Beach" atly deňiz ýakasynda ogurlykda aýyplanan Türkmenistanyň raýaty Merdan Mehmanow bilen Baýram Halbaýewiň wagtlaýynça tussaglyk möhleti gutaransoň, olaryň jenaýat işine gaýtadan Magusa kazyýetinde garalandygyny ýazýar. Habarda aýdylyşyna görä, ogurlykda aýyplanýan türkmen migrantlarynyň sud işiniň tamamlanmagy üçin olary ýene 1 aý tussaglykda saklamak barada karar çykarylypdyr.
“Resmileriň metbugata beýanat bermegi gadagan”
Olaryň işini derňeýän kazyýet işgäri Mehmet Emin Dogan ogurlykda aýyplanýan Merdan Mehmanow bilen Baýram Halbaýewiň 4-nji awgustda "Palm Beach" atly deňiz ýakasynda Ibrahim Teke atly raýatyň gapjygyny ogurlap, onuň içindäki 560 türk lirasy ($190) möçberindäki puluny alandygyny belleýär. Derňew işiniň tamamlanandygyny ýatladan Dogan 2012-nji ýyldan bäri Demizgazyk Kipr türk respublikasynda wizasyz gaçgak ýagdaýda gezen türkmen raýaty Mehmanow bilen 2010-njy ýyldan bäri ol ýerde wizasyz ýaşan türkmen raýaty Halbaýewiň jenaýat işleriniň ahyrky netijesi belli bolýança, 3 aýa çenli tussagykda saklanmagyny talap edýär.
Magusa kazyýetiniň sülçüsi Hazal Hajymulla bolsa ogurlykda aýyplanýan türkmenistanly raýatlar Merdan Mehmanow bilen Baýram Halbaýewi, olaryň jenaýat işleri doly tamamlanýança, 1 aýdan geçmejek möhletde tussaghanada saklamak kararyna gelipdir.
Azatlyk Radiosy tussaglykda saklanýan türkmenistanly raýatlaryň ýagdaýlary barasynda Kipriň demirgazygyndaky degişli resmilerden maglumat almaga synanyşsa-da, olar "resmileriň metbugata beýanat bermegi gadagan diýen kanun bar" diýip, bu ugurdan jogap bermekden ýüz öwürdiler.
“Türkmenistanyň raýatlarynyň ýagdaýlary gaty bulaşyk”
Azatlyk Radiosy Kipriň türklere degişli demirgazyk bölegindäki metbugatda çap edilýän türkmen zähmet migrantlary barasyndaky maglumatlar bilen baglanyşykly köp ýyldan bäri ol ýerde işläp ýören bir türkmen raýaty bilen söhbetdeşlik geçirdi. Özüni Myrat diýip tanadan türkmen migranty bu barada şeýle gürrüň berýär:
"Kipriň demirgazygynda aýlyklar ýokary we Türkiýäniň üstünden [bu ýere] gelmegem gaty aňsat bolansoň, Türkmenistanyň raýatlary bärik gaty köp ýykgyn edýärler. Soňky wagtlarda bärde türkmenistanly migrantlar gaty köpeldi we olaryň aglaba köpçüligem wizasyz ýagdaýda. Onsoň köpçüligiň bar ýerinde problemalaram köpelýär. Meniň pikrime görä, siz bärdäki türkmen raýatlary barada metbugatda käýarym çap edilýän "ýeňil-ýelpaý" habarlara duş gelýärsiňiz. Aslynda bärde Türkmenistanyň raýatlarynyň ýagdaýlary gaty bulaşyk. Meniň pikrimçe, eger metbugata maglumat taýýarlanjak bolsa, siziň mysal getiren ogurlyklar baradaky habarlaryňyzyň ýanynda Türkiýäniň üsti bilen Kipriň demirgazyk bölegine getirilýän Türkmenistanyň raýatlarynyň adam söwdasy, ten söwdasy, neşe söwdasy ýaly bikanun işlere gatnaşmagy hakda hem materiallar taýýarlansa, gaty ýerlikli bolardy. Bärde soňky wagtlarda ýeňil eklenjiň ugrunda bolan Türkmenistanly migrantlar köpelensoň, kriminal işlerem köpeldi. Onsoňam, Kipriň demirgazyk böleginde nirä barsaň, haýsy tarapa seretseň, ýollaryň ugrunda we köprüleriň aşagynda, ýagny islän ýeriňde, birnäçe türkmenistanly migranty görseň bolýar".
Ýatlap geçsek, "Kıbrıs Gazetesiniň” geçen aýyň ahyrynda çap eden habarynda Kipriň demirgazyk bölegindäki Girne şäheriniň bir supermarketinde kassir bolup işlän Akgül Azymowa atly Türkmenistanyň raýatynyň hojaýnynyň arz-şikaýaty bilen tussag edilendigi mälim edildi.
Habarda aýdylyşyna görä, polisler howpsuzlyk kameralarynyň wideoýazgylaryny derňemäge başlanda, türkmen raýaty Azymowa bir ýylyň dowamynda dükanyň kassasyndan 15 müň türk lirasy ($5000) möçberinde pul ogurlandygyny boýun almaly bolýar.
“Jemgyýetiň rahatlygyna we düzgünine zarba”
Gazet, Türkmenistanyň raýaty Akgül Azymwanyň işine Girne kazyýetinde baş sülçi Banu Soýer tarapyndan garalandygyny, Girne polis müdürliginiň işgäri Mehmet Demirjioglunyň bolsa derňew işiniň doly tamamlanmagy üçin aýyplanýanyň 3 gün tussaglykda saklanmagyny isländigi we şeýlelikde ol türkmen migrantynyň tussag edilendigini ýazypdy.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň ýaşaýjysy Akgül Azymowanyň ykbaly bilen gyzyklanyp, degişli resmilerden maglumat almaga synanyşdy. Adynyň agzalmagyny islemedik bir organ işgäri Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolup, Demirgazyk Kipr türk respublikasynda bikanun işleýän we ýaşaýan türkmenistanlylaryň aşa köpelmegi bilen bidüzgünçilikleriň hem artmaga başlandygyny öňe sürýär.
Ol şol bir wagtyň özünde ençe ýyldan bäri çözülmän gelýän we ünsden düşürilýän migrant meseleleri sebäpli indi bu problemanyň tutuş jemgyýetiň rahatlygyna we düzgünine zarba urýan derejä ýetendigini nygtaýar.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan şol organ işgäri: "Türkmenistanyň Demirgazyk Kipr türk respublikasyny ykrar etmeýändigi üçin, ol ýerdäki türkmen migrantlar bilen gyzyklanmaýan bolmagy mümkin. Bar, aýdaly, Türkmenistan biziň respublikamyzy ykrar etmeýär diýeli, onda näme üçin Türkiýedäki türkmen migrantlary bilen gyzyklanmaýar? Onsoňam, Türkmenistanyň resmileriniň türk kärdeşlerinden türkmen migrantlary barada metbugata maglumat berilmezligini haýyş edýändikleri barada gürrüňler bar. Biz bärde köp türkmen migrantlary bilen gürrüňdeş bolýarys. Olaryň hemmesi Türkmenistanda güzeran ýagdaýlarynyň diýseň ýaramazdygyndan we resmileriň raýatlara eýe çykmaýandygyndan nägile. Hakykaty gizlemek ýa-da olary kabul etmezlik türkmen migrantlarynyň problemalaryny çykgynsyz ýagdaýa salýar. Bu ýagdaý Türkmenistan üçin halkara arenada abraý däl ahyryn" diýip, metbugatyň üns merkezine öwrülen türkmenistanly migrantlaryň başdan geçirýän ýagdaýlary barada öz pikrini beýän edýär.
Türkmenistanyň Türkiýedäki ilçihanasynyň we Stambuldaky konsullygynyň işgärleri bolsa, Azatlyk Radiosyna interwýu bermekden ýüz öwrüp, telefonda Türkiýede we Kipriň demirgazygynda "hiç hili [türkmen] zähmet migrantynyň ýokdugyny, olaryň gezmäge gelen turist türkmen raýatlarydygyny, şonuň üçinem aýdylyşy ýaly "migrant problemasynyň" ýokdugyny öňe sürýärler.


text:
Türkmenistanly öňki syýasy tussag Akmuhammet Baýhanowa Orsýetde hüjüm edilendigi habar berildi.
Häzir Orsýetde ýaşaýan Baýhanow bu hüjümiň 18-nji awgustda irden Moskwanyň etegindäki Balaşiha şäherinde ýaşaýan jaýynyň golaýynda bolandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi: “Sagat dokuza golaý öýüme ýetmänkäm, beýik jaýlaryň arasynda kiçiräk köçe bar, şol köçäniň ahyrynda bilmedim nireden geldi iki sany adam nädip goltugymdan tutanlaryna düşünmedim. Tutup göterip öňde duran mikroawtobusa tarap itelejek boldular. Men şol wagt bada-bat olara garşylyk görkezdim”.
Akmuhammet Baýhanow özüne hüjüm eden ýüzi nikaply adamlaryň münen ulaglarynyň nomerlerini saýgaryp bilmändigini aýtdy.
“Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasy türkmen dissidentiniň Orsýetde hüjüme sezewar edilmegine aladalanma bildirip, 24-nji awgustda ýaýradan beýannamasynda, Akmuhamet Baýhanowyň ogurlanmagynyň başa baran ýagdaýynda, uly howpa sezewar boljakdygyny belledi we ol “Türkmenistanyň syýasy režiminiň üçünji bir ýurduň territoriýasynda tussag edilen ilkinji garşydaşy bolup, türkmen türmelerinde ýitirm bolan ýüzlerçe tussagyň ýene birine öwrülmegi ähtimaldy” diýdi.
Türkmenistanda tussaglykda dereksiz ýitenleriň ykbalyny anyklamak boýunça iş alyp barýan bu halkara kampaniýasynyň guramaçylaryndan Ýuriý Džibladze Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde, Türkmenistanyň resmileriniň eline düşen ýagdaýynda, Baýhanowa gynamalar we ölüm howpunyň abanýandygyny belledi:
“Bize mälim bolşuna görä, çak bilen geçen ýylyň dekabr aýrynda Aşgabatda daşary ýurtlarda ýaşaýan dissidentlere garşy güýç operasiýalaryny aktiwleşdirmek barada karara gelindi. Biz muny Akmuhammet Baýhanowa edilen hüjüm we atylan haýbatlaryň mysalynda, şeýle-de Geldi Kärizowyň maşgalasynyň Moskwada ýaşan wagtynda, olara edilen hüjümleriň we beýleki adamlara edilen basyşlaryň mysalynda görýäris. Bu zatlaryň ählisi režimiň öz tankytçylaryny sem etmek üçin gorkuzmak çäresidir” diýip, Ýuriý Džibladze aýtdy.
Akmuhammet Baýhanow 2003-nji ýylda tussag edilip, dört ýarym ýyllap Türkmenistanyň ençeme türmesinde, şol sanda Owadandepe türmesinde saklanypdy.
Baýhanow özüne näbelli adamlar tarapyndan edilen hüjüme türkmen häkimiýetleri tarapyndan görkezilýän basyşlarynyň dowamy hökmünde garaýar we ony iýul aýynyň başynda Orsýetde çap bolan “Owadandepede ýiten ruhlar” atly kitaby bilen baglanyşdyrýar.
1990-njy ýyllaryň ortalaryndan bäri Orsýetde türkmen dissidentlerine, garaşsyz žurnalistlerine we başga pikirdäki adamlara hüjüm edilmegi bilen bagly ýagdaýlaryň ençemesi köpçülige mälim bolupdy. Hususan-da, 2003-nji ýylda Moskwada türkmen oppozisiýasynyň lideri Awdy Kulyýew urlup-ýenjilipdi.
“Olary diri görkeziň” atly kampaniýa türkmen dissidentine edilen soňky hüjümiň Türkmenistanda serhet gözegçiliginiň, şeýle-de ýurduň içinde öňdenem berk düzgüni hasam güýçlendirmek boýunça çäreleriň geçirilýän wagtyna gabat gelendigini, ýerli aktiwistleriň pikirine görä, täze konstitusiýanyň kabul edilmegi we geljekki prezidentlik saýlawlary bilen bagly bolup biljekdigini belleýär.
Adam hukuklaryny goraýjy “Memorial” guramasynyň Merkezi Aziýa programmasy, Demokratiýany we adam hukuklaryny ösdürmek boýunça merkez, şeýle hem “Crude Accountabity” guramasy tarapyndan bilelikde alnyp barylýan “Olary diri görkeziň!” atly kampaniýasy türkmen türmelerinde dereksiz ýiten, şol sanda 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda türkmen häkimiýetleriniň Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýip atlandyran wakalaryna gatnaşmakda aýyplanyp, tussag edilenleriň ykbaly barada maglumat berilmegini talap edýär.
2012-nji ýylda düýbi tutulan bu halkara kampaniýasy tarapyndan düzülen türkmen türmelerinde dereksiz ýitendigi doly tassyklanan adamlaryň sanawynda 87 at görkezilýär.


text:
Eýranyň ýokary ruhany lideri Aýatollah Ali Hameneýi ýurduň ýaragly güýçlerini özleriniň goranyş başarnyklaryny güýçlendirmäge çagyrdy. Ol şol bir wagtyň özünde-de, harby urşuň turma ähtimallygynyň ýokdugyny nygtady.
Hameneýi harby ýolbaşçylara gönükdirilen beýanatda “syýasy hasaplamalara esaslanylsa, onda harby urşuň turma ähtimallygynyň ýokdugyny” belledi. “Ýöne ýaragly güýçler hüşgär bolmaly ... işgär we enjam boýunça öz başarnyklaryny ýokarlandyrmaly” diýlip, 2-nji sentýabrda Hameneýiniň websaýtynda ýerleşdirilen habarda aýdylýar.
Eýranyň ýokary ruhany lideriniň beýanatyndan bir gün öň, Eýran özüniň ballistik we kruiz raketa başarnygyny artdyrmagy, şeýle hem täze harby uçarlary we suwasty gämileri edinmegi planlaşdyrandygyny bildirdi.
Hameneýiniň websaýtynda bellenmegine görä, bu beýanat Eýranyň harby howa goranyş güni mynasybetli harby ýolbaşçylar bilen geçirilen duşuşykda edilipdir.
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp Eýran bilen dünýäniň güýçli alty döwleti arasynda 2015-nji ýylda baglaşylan ýadro ylalaşygyndan çykansoň, Tähran bilen Birleşen Ştatlar arasyndaky agzalalyk güýçlendi.
Tramp “ylalaşyk onçakly berk däl, Tähran ballistik raketalary öndürmek we regiondaky harby aktiwistleri goldamagy dowam etdirmek bilen ylalaşygyň ruhuny bozýar” diýip, nägilelik bildiripdi. Ylalaşyk ýadro programmasyny çäklendirmegiň deregine sanksiýalardan ejir çeken Eýrana belli bir derejede ýeňillik getiripdi.
Mundan başga-da, Birleşen Ştatlar bilen onuň günbatarly ýaranlary Eýrandan Siriýada ýedi ýyl bäri barýan raýat urşunda prezident Başar al-Assady harby taýdan goldamagy bes etmegi talap etdiler.
31-nji awgustda “Reuters” habar gullugy üç eýranly resmä, iki sany yrakly aňtaw çeşmesine we iki sany hem günbatarly aňtaw çeşmesine salgylanyp, Eýranyň özüniň Yrakdaky şaýy ýarym harby ýaranlaryna gysga aralykly ballistik raketalary iberendigini we olara ol ýerde raketalary özleriniň öndürmegi üçin kömek edýändigini habar berdi.
Tähran Yraga raketa iberendigini ýa-da regiondaky pitneçi toparlara kömek edýändigini ret edip, ýadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini aýtdy.
Bu aralykda, Eýranyň döwlet mediasy Britaniýanyň daşary işler ministriniň Orta Gündogar meseleleri baradaky orunbasary Alistair Burtiň 2-nji sentýabrda Tähranda gepleşik geçirendigini bildirdi.
Eýran ylalaşyga gol çekişen ýewropalylar bolan Britaniýany, Fransiýany we Germaniýany ABŞ-nyň ylalaşykdan çekilip, ozal ýatyrylan sanksiýalary gaýtadan girizmegi netijesinde çekilen zyýanlaryň öwezini dolmaga çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň gaýtadan sanksiýa girizmegi Eýranda maliýe krizisiniň artmagyna getirip, ýurduň pulunuň hümmetiniň gaçmagyna we dürli şäherlerde hökümete garşy protestleriň geçirilmegine sebäp boldy.
Birleşen Ştatlaryň noýabrda güýje girmeli indiki sanksiýalarynda bolsa, Eýranyň nebit satmagynyň öňüni almak göz öňünde tutulýar.
“IRNA” habar gullugynyň bildirmegine görä, ýurduň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif “Ýewropalylaryň beren syýasy wadalaryny amala aşyrmagynyň wagty ýetdi” diýipdir.
Zarif ýene-de şeýle belläpdir: “Bu çäreleriň harajatly bolmagy mümkin. Ýöne ýurtlar hasyldan peýdalanjak we ýadro ylalaşygynyň halkara derejesinde gazanylan zatdygyna ynanýan bolsalar, onda olar bu gazanylanlary saklamaga taýýar bolmaly”.
Ondan bir gün öň Eýran Fransiýanyň daşary işler ministri Jean-Yves Le Drianyň “Tähran ballistik raketa arsenaly, özüniň ýadro planlary we Siriýada hem Ýemendäki uruşlarda oýnaýan roly hakda gepleşiklere girmekden çekinip bilmez” diýen beýanatyny ret etdi.
Eýranyň döwlet mediasy Zarifiň Le Drian bilen telefonda gürleşip, ikitaraplaýyn gatnaşyklar, ýadro ylalaşygy we regional meseleler hakda pikir alşandygyny habar berdi.
Britaniýanyň Ýakyn Gündogar boýunça ministri Alistair Burt Eýrana sapar etmezden öň, “Eýran ylalaşykda öz üstüne alan borçlaryny ýerine ýetirse, biz hem wadamyzda durarys, sebäbi biz munuň regionyň howpsuz, hatarsyz geljegi üçin iň gowy ýokdugyna ynanýarys” diýdi.
Britaniýa şeýle hem britan-eýranly kömekçi işgär we “Tomson Reuters fondunyň” müdiri Nazanin Zagari-Ratklifiň hem türmeden boşadylmagyny isleýär.
Zagari 2016-njy ýylda Tähranyň aeroportynda tussag edildi. Ol Eýran hökümetiniň garşysyna dildüwşük etmekde günälenip, 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Onuň maşgala agzalary bolsa, oňa ýöňkelýän günäleri ret edýärler.


text:
Almatyda jylytý maýsymy erterek bastalýy múmkin
ALMATY. QazAqparat - Qala ákimi Baqytjan Saǵyntaev «Almaty» telearnasynyń Akimat Live baǵdarlamasynyń tikeleı efıri barysynda qalada jylytý maýsymy qashan bastalatyny týraly aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Naqty aıtqanda, shahar basshysy jylytýdy merziminen buryn qosýǵa bolatynyn aıtty.
«Qalyptasqan tájirıbege sáıkes, aýa temperatýrasy +8°C jáne bes kún ishinde odan tómen bolsa, onda jylytý maýsymynyń bastalatyny belgili. Alaıda, aldyńǵy jylytý maýsymyndaǵydaı, aýa raıy salqyn bolsa, jylytý maýsymy erterek bastalýy múmkin»,- dedi ol.
Onyń aıtýynsha, qala turǵyndarynyń densaýlyǵy qymbat bolǵandyqtan, kún sýytqan jaǵdaıda, jylý beriletinin atap ótti.
Búginde jylý jelilerin daıyndaý boıynsha jumystar júrgizilýde, olardyń tolyq daıyndyǵy aǵymdaǵy jyldyń 25 qyrkúıegine deıin josparlanǵan.
- ShQO-da bıyl alıment tóleýden jaltarǵan 300-den astam adam anyqtaldy
- 903,9 myń adamǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy
- Ádil Ǵalıahmetov short-trekten Álem Kýboginiń kúmis júldegeri atandy
- Almatyda «Bıýdjetke qatysý» jobalaryna daýys berý bastaldy
- Tennıs: Zarına Dııas AQSh-taǵy týrnırdiń jartylaı fınalyna shyqty
- 23 qazan kúni astanada ótetin mańyzdy sharalar ańdatpasy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Tilki Möjege garry Baba bilen garry enäniň Menekli towugynyň getiren altyndan ýumurthasyny ogurlap “halal gazanç” etmegi teklip edýär. “Biz ol ýumurtgadan altyndan jüýjejigi basyryp çykararys. Jüýjejigem ulalar-da, meneklije towuga öwrüler. Ol meneklije towugam bize günde altyndan ýumurtga getirer. Şýdibem biz halal ýol bilen baýarys-da, hiç bir aladasyz, barmagymyzy sowuk suwa urman arassa ýaşarys” diýýär. Möjek tilkiniň teklibi bilen ylalaşýar. Ýöne ýumurtgany ogurlamalam basyryp oturmalam ýene onuň özi bolýar. Ýumyrtgadan jüýjejik çykýar. Möjek ol jüýjejige öwrenişip ony gowy görýän, mydama aladasyny edip ýören kakanyň ornuny tutýar.
Günlerde bir gün, bu jüýjejigiň towuk däl-de hioraz boljagy, onuň altyn ýumurtga getirmejegi anyklananynda, tilki öoki meýlini üýtgedýär. Ol indi jüýjejigi bakyp, semredip, soňra-da iýmegi meýilleşdirýär. Möjek jüýjejigi halas edip, garry Baba bilen garry Mama eltip gowşurýar. Özem olaryň ýanynda mydamalyk galyp, it bolup işlemekligi ýüregine düwýär.


text:
Horezmşa Tekeşiň (hökümdarlyk ýyllary 1172-1200ý.) doglan
wagty hakda taryhy çeşmeler bize hiç zady habar bermeýär. Biz diňe onuň kakasy
Il Arslanyň 1117-1118-nji ýyllarda doglandygyny, 17-18 ýaşlarynda öýlenendigini
hasaba alyp, Tekeşiň 1135-1136-njy ýyllarda doglandygyny çaklaýarys. Eger şeýle
bolsa, Tekeş 37-38 ýaşynda Horezmşalar şadöwletiniň tagtyna geçen bolýar. Tekeşiň
adyna Buharada hutba okalyp, pul zikgelenipdir.
Tekeş ökde diplomat bolupdyr. Soltanyň şahsy kätibi
Muhammet Bagdadynyň «At-tawassul ila-t-tarrasul» («Işjeň hat alyş-çalşygy
barada gözlegler») işi türkmen diplomatiýasynyň taryhy boýunça gymmatly
çeşmedir. Soltan Tekeş Abbasy halyfynyň Yrak seljuklarynyň mirasyna doly eýe
çykmak baradaky talabyna garşy çykypdyr. Alp Garanyň baştutanlygyndaky gypjak
taýpalaryny öz gullugyna çekmegi başarypdyr. Gypjaklar bilen ýaranlygyny
berkitmek üçin gypjak hany Jankişiniň gyzy Türkan hatyna öýlenipdir (ol baýat
taýpasyndandyr – J.G.). Türkan hatyn ýany bilen Horezme uran, garlyk, ugrak,
halaç ýaly türki taýpalary göçürip getiripdir. Guruň soltany Gyýaseddin al-Gury
bilen dostlukly gatnaşyklary saklamaga çalşypdyr. Birek-birege ýazan hatlarynda
olar «dogan» («byradar») diýip ýüzlenipdirler. Nusaýyň emiri Ymadeddin Muhammet
hem Tekeşi zerur wagtynda goldap durupdyr. Häzirbegjandaky Ildeňizli atabegi Muhammet
Jahan Pälwan (1175–1186) Tekeş bilen dostlukly gatnaşyklary saklan goňşy
hökümdarlaryň biri bolupdyr. Tekeşiň diwanynyň başlygy Bahaeddin Muhammet
al-Bagdady tarapyndan Horezmşanyň oňa ýazan dört haty saklanyp galypdyr.
Dostluga, hoşniýetlilige ýugrulan bu hatlaryň mazmunyndan görnüşine görä, Tekeşiň
Ildeňizli atabegligi bilen dostlukly gatnaşyklary saklamaga çalşandygy görünýär.
Ol atabege «beýik mertebeli doganym» («byradary humaýun») diýip ýüzlenipdir. Atabegiň
ýollan Salaheddin atly ilçisi uzak wagtlap Horezmde bolupdyr.
Tekeş Jahan Pälwanyň ogly atabeg Gyzyl Arslan (1186–1191)
bilen hem dostlukly gatnaşykda bolupdyr. Horezmşa Tekeş 1182-nji ýylyň 23-nji
awgustynda Häzirbegjandaky Şirwanşalar döwletiniň baştutany Menuçehre ilçi
ýollapdyr.
Tekeş käbir garşydaşlaryna garşy göreşmek üçin özüniň
öňki duşmanlaryny hem wagtlaýyn ýaranlyga çekmegi başarypdyr. Haçanda Gur
soltany Gyýaseddin Bagdat halyfynyň islegi boýunça Tekeşiň garşysyna Horasana
ýörişe taýýarlyk görende, Tekeş garahytaýlara kömek sorap ýüz tutupdyr. Taýankunyň
serkerdeligindäki garahytaý goşuny 1198-nji ýylda Amyderýadan geçip, oňa kömege
gelipdir.
Tekeş ajaýyp serkerde bolupdyr. Döwrüniň syýasy
ýagdaýlaryndan oňat baş çykaran Tekeş Mawerannahry we Yragy-Ajamy döwletiniň
çäklerine birikdiripdir. Tekeşiň döwründe goşun başda kaňly-gypjaklar bilen
birlikde halaç, garlyk, uran, ugrak ýaly taýpalardan ybaratdy. Orta asyr awtory
Rawendiniň maglumatyna görä, soltan Tekeşiň köşgündäki 1195-nji ýyla degişli
goşun depderlerinde takmynan 170 müň adam hasaba alnypdyr. Erbil atabegi
Muzaffareddin Gökböriniň ilçisi Horezmden yzyna dolananda öz hökümdaryna Horezmşanyň
ygtyýarynda 350 müň esgerli goşunyň bardygyny habar beripdir.
Orta asyr awtorlarynyň habar bermegine görä, Tekeş öz
raýatlaryna adalatly çemeleşen soltan bolupdyr. Ol örän ýiti akyllylygy bilen
tapawutlanypdyr. Aýtmaklaryna görä, Tekeş saza aýratyn sarpa goýupdyr. Hiç kim ud
saz guralynda onuň ýaly ajaýyp sazlary çalmandyr. Taryhçy Sybt ibn Jöwzi
Gyzoglynyň ýazmagyna görä, ysmaýylylar Horezmşany öldürmäge öz jansyzlaryny
iberende, soltan udda saz çalyp: «Men seni tanadym, öz janyňy halas et we gaç!»
diýen beýdi aýdyp oturan eken. Muny eşiden jansyz derrew gaçypdyr. Emma ele
düşüp, Horezmşa tarapyndan jezalandyrylypdyr.
Tekeşiň köşgi alymlaryň jemlenen ýeri bolupdyr. Taryhçy
Ibn Esir ol hakda: «Ol juda bilimli we ylmyň dürli pudaklaryndan oňat baş
çykarýan hökümdar bolupdyr. Adalatlylygy, adamkärçiligi we alyp baran
haýyr-yhsan işleri bilen öz raýatlarynyň arasynda uly abraýdan we hormatdan
peýdalanypdyr» diýip ýazypdyr. Tekeşiň kakasyna, atasyna gulluk eden Watwat onuň
hem arzyly kätibi eken. Watwatdan soň Tekeşiň köşk diwanynyň baştutany Bahaeddin
Muhammet al-Bagdady bolupdyr. Onuň «At-tawassul ala-t-tarassul» («Resmi hatlary
ýazmaklyga ýetmeklik») atly ýygyndysy Tekeşiň alyp baran diplomatik işjeňligini
görkezýär.
Şahyrlar Ymady Zowzany, Zahyreddin Tahyr ibn-Muhammet al-Farýaby,
Kemaleddin Ysmaýyl (1172-1237) soltan Tekeşiň şanyna kasydalar ýazypdyrlar. Horezmşalar
döwletiniň abraýly medreselerinde okatjak müderrisler — mugallymlar hut
soltanlaryň özüniň teklip etmegi boýunça bellenipdir. Meselem, soltan Tekeş köşkde
uly ynamdan peýdalanan ymam Bedreddini uly welaýatlaryň birine müderrislige iberilipdir.
Soltan Tekeşiň we soňra onuň ogly Muhammet şanyň
hemaýatynda işlän Fahreddin Razy 1179-njy ýylda tamamlan ynsanperwer, tebigy,
tehniki, ylahyýet we beýleki ylymlaryň 57 ugruny öz içine alýan «Jawami al-ulum»
(«Ylymlaryň ýygyndysy») atly ensiklopediýasyny horezmşa Tekeşe bagyşlapdyr. Fahreddin
Razynyň lukmançylyk ylmy bilen baglanyşykly ençeme kitaplarynyň bardygyny öňde
ýatlapdyk.
Köneürgençde Kyrkmolla depesiniň günorta-günbatarynda
Soltan Tekeşiň ady bilen baglanyşdyrylýan ymarat ýerleşýär. Ol Il Arslanyň
ýadygärliginden soňra gadymy Gürgenjiň mongollar gelmezinden öňki
binagärçiliginden abat saklanyp galan ikinji bir ajaýyp ýadygärlik hasaplanýar.
Gözelligi babatda oňa Merkezi Aziýada ýeke-täk, gaýtalanmaýan (unikal) ymarat
diýmek bolar.
Jumamyrat GURBANGELDIÝEW.


text:
Soňky habarlar
Arhiw
Dükanlar
Öýleriň rahatlygy, göwnejaýlygy ony bezemekden, dürli görnüşli öý-goşlary hem-de ýakymly mebeller bilen üpjün etmekden başlanýar. Mebelleriň dürli otaglar üçin niýetlenen görnüşleriniň döwrebap stili öýüň binagärlik...
Ýatylýan otagy nädip bezemeli: “Dogtaş Exclusive” kompaniýasynyň maslahatlary
Adam ömrüniň ortaça üçden bir bölegini ukuda geçirýär. Şonuň üçin ýatylýan otag öý mebelleri möhüm ähmiýete eýedir. Ýatylýan otag diňe bir ýatmak üçin ýer bolman,...
Dünýä belli haryt-nyşanlarynyň döreýiş taryhyndan
Türkiýede öndürilýän döwrebap hem özboluşly biçüwli egin-eşikler Türkmenistanda hemişe uly islegden peýdalanýar. Olaryň tapawutly aýratynlygy hökmünde bu lybaslaryň diňe bir dünýäniň moda täzeligine eýermegi däl-de,...
«Gerekli» onlaýn-meýdançasynyň mümkinçilikleriniň jikme-jik beýany
Internet söwda bazary bütin dünýäde ýokary depginlerde ösýär. Marketpleýsler ýa-da söwda meýdançalary telekeçilere öz harytlaryny onlaýn görnüşde amatly şertlerde müşderilere hödürlemeklerine mümkinçilik berýär. Şol bir...
«Trade–in» söwda programmasy arkaly haryt satyn alnanda, puly nähili tygşytlamaly?
Soňky döwürde «Trade-in» söwda programmasynyň kömegi bilen ýa-da «goşmaça töleg bilen alyş-çalyş» ýaly söwda görnüşleri meşhurlyga eýe bolýar. Bu programma arkaly söwda etmek köne önümiň...
“Ak tam bazary” onlaýn söwda meýdançasynda ýokary islegli harytlar
Meýilnama düzmek we täze gelen ýyl özi bilen nämeler getirjegi, wakalar, tehnologiýalar, täze tendensiýalar meýilnamasynda nämelere garaşyp boljakdygy we satyn alyjylaryň täze isleglerini kanagatlandyrmak üçin...
Siz arassa derini gowy tanaýaňyzmy?
Gündelik durmuşda deri önümlerini satyn aljak bolanymyzda köp pikirlilik bilen ýüzbe-ýüz bolýarys. Deriniň ýerini tutujylara nähili atlandyrmalar berseler-de, ol hiç haçan arassa deri ýaly bolup bilmeýär. Şonuň...
“Kindi” dünýäsiniň köpdürliligi
Konditer önümleriniň bazarynyň köpdürliligine garamazdan, köke, guradylan çörek ýaly bugdaý önümleri hem çagalaryň, hem uly adamlaryň arasynda iň meşhur süýjilik hasaplanylýar. Süýjülikler saýlanylanda, statistika laýyklykda,...
Elýeter bahadan we amatly görnüşde gül ýüpek matalary nädip satyn almaly?
Her bir türkmen zenanyň gözelligine gözellik goşýan zatlaryň biri geýýän lybasy bolup durýar. Görnüşiniň känligi, göze ýakymlylygy, owadan reňkleri bilen tapawutlanýan matalaryň iň naýbaşysy gülýüpek...
Internet arkaly lomaý söwda nähili etmeli?
“Turkmenportal” web saýtymyzda ozal habar berşimiz ýaly, ýerli we daşary ýurtdan gelýän dürli harytlaryň lomaý söwdasy üçin niýetlenen “lomaysowda.сom” platformasy döredildi. Web saýtyň statistikasyna görä www.lomaysowda.com...
«Dahua» tehnologiýalary. Olar sizde barmy?
«Rysgal kompýuter» bäş ýyl bäri Hytaýyň dünýä belli «Dahua Technology» kompaniýasynyň Türkmenistandaky resmi wekili hökmünde iş alyp barýar. Ol kompaniýanyň dünýä döwletlerindäki 53 resmi dileriniň...
"Nur Ýüpek" dükanynyň ykjam programmasynyň mümkinçilikleri
Biz zenanlaryň esasy aladasy - elmydama owadan we göze ýakymly görünmek üçin özümize laýyk köýneklik matalary tapmakdyr! Naýbaşy we ýokary hilli matalary çalt saýlamak, amatly bahadan...
“Galam.tm” onlaýn dükany - önümleriň giň toplumyny hödürleýär
Galam.tm - Türkmenistanda hereket edýän birnäçe onlaýn söwda platformalarynyň arasynda ofis harytlarynyň, kitaplaryň, mekdep we sungat üçin harytlaryň, ýadygärlik sowgatlarynyň we sowgatlaryň iň uly onlaýn...
Ýörite lybas geýmek üçin bäş sebäp
Kärhanalarda, esasan hem, önümçilik ýerlerinde ýörite lybaslary geýmek esasy şertleriň biri bolup durýar. Hatda kärhanalaryň ýolbaşçylary iş gözükdirmeleriniň arasynda işgärleri lybaslary aýratyn talap edýärler. Eýsem,...
Marynyň «Ýeňiş» tikin fabrigi: maksat ― alyjylaryň islegini kanagatlandyrmak
Belki, siz bu fabrigiň öndürýän önümleri bilen ozaldan hem tanyşsyňyz. Bu fabrik paýtagtymyzda geçirilýän iri sergilere hem yzygiderli gatnaşýar. Aşgabat we Mary şäherlerinde iri söwda...
Tax Free: daşary ýurtlarda söwda edilende nähili tygşytlamaly?
Tax Free daşary ýurtlarda satyn alnan harytlaryň bahasynyň 8-27 göterimine çenlisini yzyna gaýtaryp almaga mümkinçilik berýär. Muny neneňsi amala aşyrmaly? Tax Free näme? Tax Free — bu...


text:
Orsýetiň häzirki prezident administrasiýasy ýokary wezipedäki kadrlaryň pensiýa ýaşyny uzaltmak baradaky özüniň bu planyny ýolbaşçy organlarda professional kadrlara bolan zerurlyklar bilen düşündirýär.
Bu mesele bilen baglanyşykly parlamente hödürlenen kanunyň taslamasynda ýokary wezipelerdäki kadrlaryň pensiýa ýaşyny 60-dan 70 ýaşa ýetirmeklik göz öňünde tutulýar.
Bu göz öňünde tutulýan kanun Orsýetiň ozalky prezidenti Dmitriý Medwedewiň 2010-njy ýylda ýokary wezipeli kadrlaryň pensiýa ýaşlaryny peseltmek barada amala aşyran reformalaryna bütinleý garşy gelýär. Hut şu nukdaýnazardan hem bu täze taslama köpleriň ünsüni özüne çekýär.
“Putine amatly”
Moskwaly syýasy analitik Ýewgeniý Minçenko Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda bu täze ädimiň prezident Putiniň konserwatiw iş dolandyryş stilinden gelip çykýandygyny aýtdy.
“Putine özi bilen bile işläp gelýän adamlar bilen mundan beýlägem bile işleşmek amatly. Putiniň iş stili köp derejede konserwatiw. Meniň pikirimçe, bu ýagdaý hut şunuň bilen baglanyşykly. Kreml media tarapyndan bu meselä şeýle derejede uly üns berler diýip garaşmandy. Olar bu mesele ümsümlik bilen adamlaryň duşundan geçer öýtdüler. Meniň pikirimçe, bu mesele elitanyň içindäki içerki nägilelikleri artdyrar” diýip, analitik Ýewgeniý Minçenko belledi.
Pensiýa ýaşy bilen baglanyşykly parlamente hödürlenen bu kanunyň taslamasynda hökümet işlerinde işleýän “A” kategoriýasyna degişli kadrlar göz öňünde tutulýar.
Bu kategoriýa ministrler, federal edaralaryň ýolbaşçylary we olaryň orunbasarlary, prezidentiň federal regionlardaky we parlamentiň palatalaryndaky ýörite wekilleri, prezident administrasiýasynyň bolüm ýolbaşçylary we prezidentiň maslahatçylary girýärler.
Nogsanlygy düzetmekmi?
Orsýetiň häzirki kanunçylygyna görä, bu wezipedäki çinownikler 60 ýaşdan pensiýa çykýarlar. Ýöne, prezidentiň permany bilen, olar 65 ýaşa çenli hem wezipede galyp bilýärler.
Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynda ýurduň elitasy bilen baglanyşykly meseleleri öwrenýän sosiolog Olga Kriştanowskaýa Dmitriý Medwedewiň elitany juwanlandyrmak maksady bilen geçiren reformalarynyň netijesinde ýokary kadrlaryň ortaça ýaşynyň ozalkylardan ortaça 14 ýaş peselendigini aýdýar.
Emma, beýleki tarapdan, ol bu reformalaryň elitanyň arasynda belli bir bölünişikleri döredip başlandygyny we indi Putiniň häzirki görýän çäreleriniň şol nogsanlyklary düzetmek maksadyndan ugur alýandygyny öňe sürýär.
Sosiolog Olga Kriştanowskaýa prezident Putiniň häzirki öňe süren kanuny taslamasyny şol ýokarky dolandyryjy elitanyň “çaýkanyp başlan gämisiniň çaýkawuny togtatmak” tagallalary hökmünde häsiýetlendirdi.