text:
Dünýä liderleri özleriniň ençemesiniň uly möçberdäki pullaryny hukuk goraýjy organlardan ýaşyryn başga ýurtlara geçirmäge mümkinçilik beren gizlin ofşor kompaniýalary bilen ilteşiklidigini paş eden dokumentlere garşylyk görkezjek bolup, 4-nji aprelde basga düşdüler.
"Panama dokumentleri" diýlip atlandyrylýan uly göwrümli raport 3-nji aprelde dürli habar gulluklary tarapynan bir wagtda ençeme dilde çap edildi. Bu dokumentlerde on iki sany häzirki ýa öňki döwlet baştutanlarynyň, şol sanda Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň hem ofşor korporasiýalarynyň bardygy aýan edilýär.
Panamada ýerleşýän "Mossak Fonseka" (Mossack Fonseca) atly hukuk kompaniýasyndan syzyp çykan dokumentler şeýle-de on ýedi sany häzirki ýa öňki liderleriň, şol sanda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň-de garyndaşlarynyň we ýakyn ýaranlarynyň ofşor hasaplarynyň bardygyny görkezýär.
Dokumentler
Dünýä liderleriniň birnäçesi hasabatyň özleriniň nädogry iş edendiklerini görkezmeýändigini aýdyp, ony şol bada ret etdiler.
Aýdylyşyna görä, agzalýan dokumentlerde Ukrainanyň prezidenti Poroşenkonyň 2014-nji ýylyň awgust aýynda Kiýewiň güýçleri bilen Orsýet tarapdan goldanylýan separatistleriň arasynda söweş barýarka, öz "Roşen" konditor kärhanasyny Britaniýanyň Wirgin adalaryna geçirendigi görkezilýär.
Poroşenko "Facebook" saýtynda goranyp: "Prezident bolanymdan soň men öz baýlygymy dolandyrmak işini bir abraýly hukuk kompaniýasyna tabşyrdym. Olar gerekli maglumatlary ukrain we halkara habar serişdelerine bererler diýip umyt edýärin" diýip ýazdy.
Moskwada bolsa Kreml, köpçülige ýetirilen maglumatlary berk tankytlap, bu salgyt dokumentlerini ilkinji nobatda Putiniň garşysyna gönükdirilen hüjüm diýip atlandyrdy.
“Nyşana alynýan esasy zat...”
Metbugata syzan maglumatlarda Putiniň ady geçenok. Ýöne onuň ýakyn ýaranlary tarapyndan şübheli pul geçiriş ulgamyndan peýdalanylyp, iki milliard dollaryň ýurduň daşyndaky gümürtik kompaniýalara geçirilendiginiň dokumentler arkaly subut edilendigi bellenýär.
Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow 4-nji aprelde şeýle diýdi: "Nyşana alynýan esasy zat - Putin, Orsýet, biziň watanymyz, durnuklylygymyz we ýetip gelýän parlament saýlawlary, aýratyn-da ýagdaýy bulaşdyrmak".
Ol bu maglumatlarda Orsýetiň lideri barada "täze ýa anyk bir zat ýok" diýip, sözüniň üstüne goşdy. Bu paş etmeleriň aňyrsynda Birleşen Ştatlaryň aňtaw gulluklarynyň ýatandygyny ileri sürdi.
"Biz bu žurnalistler toplumy diýilýäni bilýaris. Käriniň žurnalistlikdigi şübheli köp žurnalist bar - Amerikanyň döwlet departamentiniň, Merkezi aňtaw gullugynyň we beýleki ýörite gulluklaryň köpsanly öňki işgärleri bar" diýip Peskow aýtdy.
Aliýewiň gyzlary diýilýär
“Panama Kagyzlarynda” bu maglumatlaryň Panamada ýerleşýän "Mossak Fonseko" atly hukuk kompanýasyndan ele salnan millionlarça e-mailden we beýleki dokumentlerden toplanandygy aýdylýar.
Ilki Germaniýanyň "Süddeutsche Zeitung" gazetine gowşurylan materiallar soňra merkezi Waşingtonda ýerleşýän ”Derňeýji žurnalistleriň halkara konsorsiumy” "ICIJ" bilen paýlaşyldy.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýewiň welin bu maglumatlara entek görkezen reaksiýasy ýok. Aýdylyşyna görä, Panamanyň bir ofşor kompaniýasynyň iki müdiriniň biri Aliýewiň aýaly. Azerbaýjanyň "AtaHolding" kärhanasyna kontrollyk edýän hem şu kompaniýa.
Hasabatda şeýle-de Azerbaýjanyň altyn känlerini özleşdirmek boýunça iş alyp barýan kompaniýalaryň arasynda uly paýa eýe Panama şirketine kontrollyk edýänler Aliýewiň gyzlary diýilýär.
Öz baýlygyny bir gizlin maliýe kompaniýasynda aýalynyň adyna hasaba aldyran we oppozisiýa tarapyndan wezipeden çekilmegi talap edilýän Islandiýanyň premýer-ministri hem öz wezipesinden çekilmejekdigini bildirdi.
"Men bu mesele sebäpli wezipeden çekilmek hakda oýlanamok we bu mesele sebäpli wezipeden çekilmekçi hem däl" diýip, premýer-ministr Sigmundur Dawid Gunnlaugsson Islandiýanyň "Channel 2" telekanalyna aýtdy.
“Panama dokumentlerinde” Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şerifiň-de ogullarynyň ady bar. Ýöne döwlet premýer-ministriň maşgalasynyň haýsydyr bir jenaýat iş edendigini inkär edýär.


c: text/html

text:
Pakistan dawaly Kaşmir regionynda amala aşyrylan hindi hüjümlerinde özüniň ýedi esgeriniň öldürilendigini aýdýar.
Gürrüňi edilýän esgerler Pakistan tarapyndan dolandyrylýan Kaşmirdäki de fakto, ýagny iş ýüzündäki serhediň Bhimber sebitinde öldürildiler diýip, 14-nji noýabrda Pakistanyň harbylary aýtdylar.
Pakistanyň goşuny “öjükdirilmedik” hindi hüjümlerine gaýtawul berdi diýip, pakistan armiýasy aýtdy.
Iki ýurt hem birek-biregini öjükdirilmedik hüjümlere baş goşmakda yzygiderli aýyplaýar.
Şu ýylyň sentýabr aýynyň başynda Hindistan düýbi Pakistanda ýerleşýän söweşijileri Kaşmiriň Hindistan tarapyndan dolandyrylýan sebitindäki harby baza hüjümleri başlatmakda we 18 esgeri öldürmekde aýyplany bäri, ýadro ýaragyna eýe iki goňşy ýurduň arasyndaky dartgynlylyklar güýçlenýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda, ýerli harby edaranyň golaýynda güýçli partlama amala aşyryldy. Bu partlamanyň bolan ýerine golaý ýerde BMG-niň synçylarynyň ýaşaýan myhmanhanasy-da ýerleşýär.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi bu partlamanyň bir maşyna ýerleşdirilen bomba arkaly amala aşyrylandygyny we wakada üç adamyň ýaralanandygyny habar berýär.
Wakanyň yzy bilen düýbi Dubaýda ýerleşýän “Al-Arabiýa” telekanaly we “Frans-Press” habar agentligi partlamanyň jogapkärçiligini Siriýadaky “Azat Siriýa Armiýasy” atly oppozision ýaragly toparyň öz üstüne alandygyny habar berdiler.
Bu wakanyň fonunda çarşenbe güni Saud Arabystanynyň Mekke şäherinde Yslam Hyzmatdaşlygy Guramasy Siriýadaky meseleler boýunça gyssagly maslahata ýygnandy.


text:
Moskwada buzuň üstünde tans etmek boýunça halkara festiwalynda «Maral» türkmen toparynyň figuralaýyn typyjylary «Tansyň çeper özboluşlylygy» ugrunda Kuboga mynasyp boldular.
“Lužniki” sport toplumyna dünýäniň binäçe ýurdundan 40 töweregi tans toparlaryny ýygnan bu ýaryşlar 29-njy gezek geçirilip, oňa türkmenistanlylar üçünji gezek gatnaşdylar. Biziň figuralaýyn typyjylarymyz öňki bäsleşikleriň hersinde ýörite baýraklary eýeläpdiler.
Ine, indi bolsa ady rowaýata öwrülen meşhur rus türgeni, birnäçe gezek olimpiýa çempiony bolan Irina Rodninanyň tas otuz ýyl mundan ozal esaslandyran Moskwa ýaryşlarynda türkmen figuralaýyn typmak mekdebi ýene bir baýraga mynasyp boldy.
Şeýle-de, şu aýyň başynda “Gunça” tans toparynyň ýaş figuralaýyn typyjylarynyň Minskiniň (Belarus Respublikasy) açyk Kubogynda tapawutlanandyklaryny hem bellemek gerek. Olar şonda 2 altyn, 1 kümüş we 1 bürünç medala mynasyp bolupdylar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisinde 2016-njy ýylyň Döwlet býujeti işläp taýýarlanylanda zähmet haklaryny, pensiýalary, talyp haklaryny we kömek pullaryny azyndan 10 göterim ýokarlandyrmagy göz öňünde tutmagyň wajypdygyny nygtady.
Türkmenistanda, öň habar berlişi ýaly, 2016-njy ýyl üçin döwlet býujetiniň taslamasyny Ministrler Kabinetine şu ýylyň 1-nji noýabryna çenli hödürlemek göz öňünde tutulýardy.
Türkmenistan sebitde tebigy gaz ibermek boýunça öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Satyn alyjy ýurtlar hökmünde Russiýa, Hytaý, Eýran çykyş edýär.
Býujetiň girdeji bölegi, esasan, nebit-gaz, himiýa, elektroenergetika, gurluşyk ulgamlary ýaly, wajyp önümçilik pudaklarynyň hasabyna üpjün edilýär.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanda “Suw damjasy – altyn dänesi” ady bilen milli suw baýramçylygy bellenilip geçilýär.
Bu waka bagyşlanylyp, şenbe güni Aşgabatdaky Oba hojalyk uniwersitetinde suw meselesine bagyşlanylyp, ýörite ylmy konferensiýa geçirildi.
Bu konferensiýa suw hojalygy ugrundan türkmenistanly spesialistler bilen birlikde, käbir daşary ýurtlaryň spesialistleri-de gatnaşdylar.
Şenbe günki konferensiýadan soň, Aşgabatdaky “Altyn ýyldyz” atly medeni merkezde ýurduň abadançylygy hem-de prezident G.Berdimuhamedowyň baş saglygy üçin baýramçylyk sadakasynyň-da berlendigi habar berilýär.


text:
Lebapda resmiler hususy et söwdagärlerine etiň 1 kilogramyny 12 manatdan satmak barada görkezme berensoň, hususy et söwdagärleriniň käbirleri öz bizneslerine zyýan ýetýändigini aýdýarlar.
Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynyň ýaşaýjysy häzirki wagt maldarçylyk üçin zerur bolan iýmiň gymmatlygy sebäpli, etiň bahasyny döwletiň kesgitlän nyrhyndan satmaklygyň hususy et söwdagärlerine girdeji getirmeýändigini belleýär.
Bu barada öz hojalygynda mallary ýetişdirmek bilen meşgullanýan Ereşguly Durdybaýew Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewe gürrüň berdi. Maglumaty aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Täjigistanyň häkimiýetleri goranmak ministriň geçen hepdede öz wezipesini terk eden we gandöküşikli hüjümi amala aşyransoň gaçyp gizlenen orunbasaryny sud etdiler.
Baş prokuraturanyň 8-nji sentýabrda aýtmagyna görä, Abduhalim Nazarzoda resmi taýdan dönüklikde, terrorçylykda, diwersiýa etmekde we ekstremist toparyny döretmekde aýyplandy.
Howpsuzlyk güýçler Nazarzodany we onuň ýaranlaryny ençeme gün bäri Romit Gorge atly ýerde gözleýärler.
Resmiler ony 4-nji sentýabrda Duşenbäniň golaýynda polisiýa bölümine we harby merkeze hüjüm etmekde aýyplaýarlar. Hüjümde dokuz polisiýa ofiseri öldürildi we altysy ýaralandy.
Polisiýa “terrorçy” diýip atlandyrylan toparyň 17 agzasyny öldürendigini we onlarçasyny ele salandygyny aýtdy.


text:
Pakistanyň sudy asly pakistanly britan raýatyny dine dil ýetirmekde günäli tapyp ölüm jezasyna höküm etdi. Mohammad Asghar 2010-njy ýylda Rawalpindi şäherinde özüniň pygamberdigi barada hat ýazmagyndan soň tussag edilipdi. Çarşenbe güni sud 65 ýaşly Asgharyň ruhy taýdan hassadygy barada aklawçylaryň öňe süren delillerinden ýüz öwürdi.
Dine dil ýetirmek Pakistanda örän ynjyk mesele hasaplanýar we munuň üçin ölüm jezasy göz öňünde tutulýar. Adam hukuklaryny goraýjy toparlar bu berk çäräniň jezalandyryş üçin gural hökmünde ulanylýandygyny aýdýarlar we kanunyň ýatyrylmagyny talap edýärler.
2012-nji ýylda ýaş hristian gyz Rimşa Masih dine dil ýetirmekde aýyplanyp Yslamabatda tussag edilipdi. Bu waka halkara aladalanmalary döredipdi, netijede Masihe garşy aýyplamalar ýatyrylyp, ol maşgalasy bilen Kanada göçüp gidipdi.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynda howpsuzlyk şertleriniň has ýaramazlaşandygy, Daştiarçi, Ymasaýyp we Çardere etraplarynda ýene-de birnäçe türkmen obasynyň “Talybanyň” goly astyna düşendigi habar berilýär. Hat-da, “Talyban” söweşijileriniň Gunduz şäherine hem wehim salýandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady bu mesele dogrusynda garaýyşlaryny bilmek üçin Owganystanyň Milli mejlisiniň Gunduz welaýatyndan agzasy deputat Nazary Türkmen bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Owganystanyň milli mejlisiniň Gunduz welaýatyndan agzasy deputat Nazary Türkmen bilen geçiren söhbetdeşliginden soň, Gunduz welaýatynda “Talyban” söweşijilerine garşy göreşýän ýerli ýaragly toparyň komandiri Muhammet Nebi Güýçli bilen hem söhbetdeş boldy.
Türkmen komandiri bu welaýatdaky ýagdaýlar we “Talyban” söweşijilerine garşy alyp barýan söweşleri barada gürrüň berdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasy 1944-nji ýylyň 18-nji maýynda sowet diktatory Iozef Stalin tarapyndan krym tatarlarynyň köpçülikleýin deportasiýa edilmeginiň ýyldönüminde, Orsýeti milli azlyklaryň hukuklaryna hormat goýmaga çagyrdy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça ýokary komissary Rupert Kolwille (Rupert Colville) Orsýetiň ýarymadany anneksiýa eden döwründe tatarlary yzarlamalar artdy diýip, tatar resmilerine garşy edilen gorkuzmalary we tussag edilmeleri belläp geçdi.
“2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri krym tatarlary esassyz öý dökmelere, kitaplarynyň alynmagyna we tussag edilmelere sezewar bolýarlar” diýip, Kolwille 17-nji maýda ýaýradan beýanatynda aýdýar.
Şeýle-de, Kolwille: “Geçen ýyl häkimiýetler krym tatarlarynyň ençeme media serişdesini ýapdy. Geçen hepde hem, häkimiýetleriň Azatlyk Radiosynyň Krym gullugynyň websaýtyny petikländigi habar berildi” diýdi.
1944-nji ýylyň 18-nji maýyndan başlap, Staliniň döwründe 200 müň çemesi krym tatary otla mündürilip, Özbegistana ugradylypdy.


text:
Baýramaly şäherinde ýaşaýan 60 ýaşlaryndaky Emine daýza Türkmenistanda ýaşaýan etniki kürt milletindendir. Ol Türkmenistana göçüp baran kürtleriň haýsy nesliniň wekilidigini bilenok, emma ata-babalarynyň bir döwürlerde Eýrandan Türkmenistana göçüp barandygyny bilýär.
Türkmenistanly kürtleriň sany barada häzirki döwürde takyk maglumat ýok, emma resmi çeşmelere görä, 1989-njy ýylda Türkmenistanda bary-ýogy 4,400 adam kürt hökmünde sanawa alnypdyr. Olar, umuman, Baýramalyda ýaşaýarlar, paýtagtda ýerleşenleriniňde-de bardygy aýdylýar.
Emine daýza kürtçäni gowy bilýär we dinine, däp-dessurlaryna berk bolan etniki kürtlerden biri. Olaryň aglabasy yslam dininiň “şaýy” akymynyň, “ymamlyk” mezhebini tutýarlar. Däp-dessurlaryna berk bolan kürtleriň iň uly toýlary - nika toýy.
Meniň oglum, seniň gyzyň bar...
Kürtler diňe tanyş maşgalalar bilen garyndaş bolmaklygy makullaýan millet, gudaçylyk boýunça-da özlerine mahsus däpleri bar. Sawçylyga barlanda, ýigit ýa gyz tarapynyň ýaşululary tarapyndan: “Meniň oglum bar, seniň bolsa gyzyň. Gel, ikimiz garyndaş bolaly” diýen teklip bilen ýüzlenilýär ekeni.
Emine daýzanyň sözlerinden çen tutsaň, adaglamak däbine görä, ýigit tarapy bir saçak gök önüm, bir saçak gymmat bahaly şokolad, bir saçak hem datly zatlary hödür etmeli. Sawçylar gyz üçin täze egin-eşikdir, dürli ýaglyklary alyşdyryp, aýdym-saz bilen gyzyň öýüne barýarlar. Aýdym-saz hem kürtleriň toý däbiniň aýrylmaz bölegi.
“Şu gün adaglaýan bolsak, gyzyň öýünde hemme çykdajylary men çekýärin. Azyk önümlerinden tä aşpezine çenli oglan tarapy gurnamaly, hatda aşpeziniňem puluny oglan tarapy bermeli. Gyz öýi hiç bir çykdajy etmeýär. Soňra bolsa garyndaşlarymyz bilen üýşüp, gyzyň köçesine ýetenimizde, aýdym-saz bilen barýarys” diýip, Emine daýza gürrüň berýär.
Gyz adaglanandan soňra toýuň maslahatyny edýärler.
Türkmenistanda kürtler köplenç söwda bilen meşgullanýarlar, olar Eýrandan haryt getirip, Türkmenistanda satýarlar. Kürtleriň içinde döwlet edaralarynyň orta gatlaklarynda işleýänlere-de duş gelse bolýar.
Soňky wagtlarda bolsa eklenjiň ugrunda daşary ýurtlara gidýänlerem bar. Olaryň aglabasy hem ýaşlar diýip, Emine daýza aýdýar. Eýranda ýaşaýan dogan-garyndaşlary bilen gatnaşykda bolanlaryňam, özleri üçin mukaddes diýlip hasaplanýan Kerbela şäherine gidýänleriňem bardygyny gürrüň berýärler.
Beýleki etniki milletleriň hatarynda ýurdy terk eden kürtlerem bar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan kürt milletli türkmenistanlylaryň aýdanlaryndan çen tutulsa, bu göçhä-göçlük, umuman, 90-nji ýyllarda bolupdyr.
89-njy ýylda türkmenistanly kürtleriň jemi sany 4.400 adam diýlip hasaba alnan bolsa, olaryň häzirki sanlary barada takyk maglumat ýok, emma Türkmenistanda dekabryň 15-26 aralygynda geçirilýän ilat ýazuwynyň, beýleki milletler bilen bir hatarda etniki kürtleriň sanyna hem takyklyk getirmegine garaşylýar.


text:
Orsýet Dumasynyň deputaty Wladimir Žirinowskiý deputatlary, şol manyny aňladýan rus sözi bar halatynda, oňa derek daşary ýurt sözüni ulanýan adamlara temmi bermek barada kanun çykarmaga çagyrdy.
Ol rusça bolmadyk sözi ulanýan adama işden çykarmaga çenli çäre görülmelidigini aýtdy.
Žirinowskiý sişenbe güni žurnalistlere “Biz rus dilini hapa-hupadan we daşary ýurt sözlerinden arassalamaly” diýdi.
Žirinowskiý Türkiýänin türk dilindäki arap we pars sözlerini aýryp, şeýle çäräni bireýýäm görendigini hem sözüne goşdy.


text:
Awstraliýanyň polisiýasy Sidnide, paýtagtyň biznes merkezinde 19-njy iýulda yslama garşy we jynsparazlyga garşy toparlaryň arasynda bolan çaknyşyklarda 5 adamy tussag etdi.
100 çemesi yslama garşy protestçi protest gurnap, milli baýdagy galgadyp, «şerigata ýok diý», «immigrasiýa jaýyň içindäki pil» diýip gygyrdy.
Olar 250 çemesi adamdan ybarat garşylykly demonstrasiýaçylar bilen ýüzbe-ýüz boldular, olar "jynsparazlyk ýok, yslamafobiýa ýok» diýen şygarlary galdyrýardylar.
Garşylykly toparlary bir-birinden aýyrmak üçin ýüzlerçe polisiýa ofiseri, şol sanda pitnä garşy polisiýa hem getirildi.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň «Awaza» turistik zonasynda türkmen-gazak hökümetara komissiýasynyň nobatdaky dördünji maslahaty açyldy.
Iki gün dowam eden bu maslahata Türkmenistanyň we Gazagystanyň käbir ministrlikleriniň hem-de iri pudaklarynyň wekilleri gatnaşýarlar.
Maslahatda iki ýurduň hyzmatdaşlyklarynyň käbir ugurlary, aýratynam, «Demirgazyk-Günorta» demirýol proýektini amala aşyrmaklygyň praktiki taraplary barada özara pikir alşylandygy habar berilýär.
Türkmen-gazak hökümetara komissiýasynyň bu maslahaty anna güni hem dowam etdi.


text:
ABŞ-nyň federal žurisi Boston partlamarynda güman edilýän Johar Sarnaýewe resmi taýdan aýyplama bildirdi.
Penşenbe güni federal žuri Sarnaýewi 30 madda, şol sanda köpçülikleýin ýitgilere sebäp bolýan ýaraglary ulanmak boýunça aýyplama bildirdi.
15-nji aprelde ABŞ-nyň Boston şäherinde aýry-aýrylykda amala aşyrylan iki partlamada üç adam ölüp, 260-dan gowragy hem ýaralanypdy.
Boston partlamalaryndan dört gün soň ABŞ-nyň resmileri Sarnaýewleri ele salmaga synanyşanlarynda, Joharyň dogany Tamerlan atylyp öldürilipdi. Şol çaknyşykda Johar ýaralanyp, resmiler tarapyndan tutulypdy.
Şeýle-de Sarnaýewler polisiýa ofiserini öldürmekde hem aýyplandylar. 19 ýaşly Johar Sarnaýew 17 madda boýunça günäli tapylsa, onda onuň ölüm jezasyna ýa-da ömrüniň soňuna çenli türme tussaglygyna höküm edilmegi ähtimal.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Orsýet Günbataryň Sowuk uruş stilindäki bökdeme tagallalary bilen ýüzbe-ýüz bolýar diýdi we onuň ABŞ-nyň dünýä agalygyny saklamak tagallasy diýip häsiýetlendiren ýagdaýyna garşy durjagyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, Putin Orsýet «kimdir birlerine garşy uruşmagy» planlaşdyrmaýar diýip, görnüşinden, Moskwanyň agressiýasynyň çäkleri babatda kelle döwýän günbatar hökümetlerini köşeşdirmek maksady bilen aýtdy.
Putiniň 7-nji fewralda aýdan sözleri onuň Ukrainadaky gatyşmalary sebäpli Moskwa garşy sanksiýa girizen Birleşen Ştatlary we Ýewropa Bileleşigini aýyplap aýdan zatlarynyň soňkularydyr. ABŞ bilen ÝB Moskwany gündogar Ukrainada hökümet güýçlerine garşy söweşýän separatistlere goldawyny bes etmäge çagyrýar.
"Biziň ýurdumyza garşy uruş alnyp barylýar diýen pikir barada aýdylanda, hudaýa şükür, bu ýerde uruş ýok» diýip, ol Soçi şäherinde profsoýuzlaryň gurultaýynda eden çykyşynda aýtdy. "Emma biziň ösüşimizi dürli esaslarda bökdemek synanyşygynyň bardygy örän açyk" diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Putin görnetin Birleşen Ştatlary nazara alyp, Sowet Soýuzy synandan soň dörän dünýä düzgüninde «ýeke-täk garşysyna çykylmaýan bir lider emele geldi we ol şeýleligine, ýagny özüne hemme zat etmäge ygtyýar berlen, emma beýlekiler diňe onuň rugsat beren zadyny we onuň bähbitlerine laýyk gelýän zady etmeli görnüşde galmak isleýär» diýdi.
«Orsýet bu hili dünýä düzgüninden hiç wagt kanagatlanmaz» diýip, Kremliň ýazgysyna görä, Putin aýtdy.
«Käbirleri döwletde ýarym okupasiýada hem ýaşap biler, biz muny etmeris. Emma biz kimdir birlerine garşy uruşmak islemeýäris, biz her kes bilen hyzmatdaşlyk etmek niýetinde" diýip, ol aýtdy.
Ol Gara deňiz boýundaky kurort şäherde bu duşuşygy geçirýän mahaly Günbataryň uly resmileri we ukrain prezidenti Petro Poroşenko Mýunhendäki howpsuzlyk konferensiýasyna toplanyp, Orsýete basyşy artdyrmagyň maslahatyny edýärdiler. Putin hem 2007-nji ýylda bu ýyllyk maslahata gelip, Birleşen Ştatlary we Günbatary tankytlap, uly söz sözläpdi.
Putiniň bu bellikleri ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň täze milli howpsuzlyk strategiýasyny çap edeninden bir gün soň aýdyldy, Ak tamyň täze howpsuzlyk strategiýasynda Orsýet regional bozgak we halkara durnuklylygyna wehim hökmünde suratlandyrylýar.
Putin Soçide çykyş edeninden biraz wagt soň ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden Mýunhende söz sözläp, Orsýeti Ukraina gatyşmakda we ýurtda Kremliň opponentlerine ýowuz daramakda berk tankyt etdi.
Baýden Orsýet Ukrainadaky ugruny üýtgedýänçä halkara jemgyýetçiligi Moskwadan «çykdajy çykarmagy» dowam eder diýip, ABŞ-nyň we ÝB-niň ykdysadyýeti we Putiniň ýaranlaryny nyşana alýan sanksiýalaryny nazara alyp aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Tapgyryň umumy aýratynlyklary:
Artykmaçlyk ýer eýelerinde: tapgyrda geçirilen 5 duşuşygyň 4-sinde ýer eýeleri, birinde myhmanlar ýeňiş gazandy.
Tapawutlananlar 70: Şu tapgyrdan soň, möwsümde derwezelere pökgi geçiren futbolçylaryň sany 70-e çykdy.
6 futbolçy 10-a ýetdi: Şu tapgyrda Guwanç Abylow («Hazyna») bilen Altymyrat Annadurdyýewiň («Ahal») 2 gol geçirmegi netijesinde, möwsümde 10 we ondan kän gol geçiren futbolçylaryň sany 6-a ýetdi.
Indi iki tapgyr bäri: Ýokary ligada geçirilýän duşuşyklarda indi iki tapgyr bäri deňlik bilen tamamlanan duşuşyk ýok.
5 duşuşykda 13 gol: Tapgyrda derwezelere 13 pökgi girizilipdir. Mundan göni 10 tapgyr ozal hem – 6-njy tapgyr hem 13 bilen tamamlanypdy.
Gollar artmak bilen: Şu tapgyrdan, soň möwsümde 20-den kän gol geçiren toparlaryň hem, geçirden toparlaryň hem sany 6-a deň boldy.
Ýekeje: Tapgyrda 13 goldan diňe ýekejesi 11 metrlik jerime urgusyndan geçirildi.
Astanowlaryň tapgyry: Tapgyr doganlar Astanowlaryň öz toparlaryna ýeňiş getirendikleri bilen hem aýratynlyga eýedir. Umytjan Astanow «Altyn asyra», jigisi Muhammet Astanow HTTU-a ýeňiş getirdi.
“Hazyna" 2 — 1 “Merw”
Gollar:
0-1 - 10' Azat Orazmuhammedow,
1-1 - 34' Guwanc Abylow,
2-1 - 45+1' Guwanc Abylow.
Diňe duşuşykda däl: Azat Orazmuhammedowyň «Merwiň» futbolçylaryny we janköýerlerini ruhlandyran goly diňe duşuşykdaky däl, futbolçynyň şu möwsümdäki hem ilkinji goludyr.
Ýeňişlerden gelen deňlik: Mundan 8 tapgyr ozal Baýramalyda geçirilen duşuşykda «Merw» hem «Hazynany» edil şu hasap bilen ýeňipdi.
Ýaşyl meýdanda 760-njy gezek: Bu duşuşyk «Merw» toparynyň milli ýaryşlardaky 760-njy duşuşygy hökmünde taryha girdi.
Müň bir gije däl, müň bir gol: Şu duşuşykdan soň, «Merwiň» milli ýaryşlarda derwezesinden geçirden gollarynyň sany müňden geçdi, has takygy, 1001 gol boldy.
Ýene bir 20-likçi: Ahyrsoňy «Hazyna-da» şu möwsümde 20 gol geçiren toparlaryň sanawyna goşuldy. Ol bu sanawa 6-njy topar bolup goşuldy.
13 tapgyr soň: Guwanç Abylow duşuşykda ajaýyp oýun görkezip, garşydaş derwezä 2 pökgini girizmegi başardy. Ýöne futbolçynyň bu başarnygy ilkinji gezek däl. Ol mundan öň 3-nji tapgyrda «Ahalyň» derwezesine hem 2 gol geçiripdi.
«Hazyna» ?—? «Merw»: Iki aýlawdan soň «Hazyna» 3-3 «Merw».
"Altyn Asyr" 1 — 0 "Aşgabat
Gol:
- 76' Umytjan Astanow.
Ikinji gezek şol bir hasap: «Altyn asyr» «Aşgabady» eýýäm ikinji gezek şol bir hasap (1-0) bilen ýeňdi.
110-njy duşuşyk: «Altyn asyr» şu tapgyrda Ýokary ligadaky 110-njy duşuşygyny geçirdi.
Iň ýakyn bäsdeşden 10 utuk öňde: Geçen ýylky çempion entek ikinji aýlaw hem tamamlanmak, ýaryş tertibindäki iň ýakyn bäsdeşinden 10 utuk öňe geçdi. Indi «aragatnaşykçylaryň» yzyndan ýetip, çempionlygy almak kyn bolsa gerek.
«Altyn asyr» ? — ? «Aşgabat»: Iki aýlawdan soň «Altyn asyr» 2-0 «Aşgabat».
"Şagadam” 1 — 2 HTTU
Gollar:
1-0 - 36' (p.) Hemra Amanmämmedow,
1-1 - 45+1' Pirmyrat Sultanow,
1-2 - 47' Muhammed Astanow.
Tas-kem 3 ýyldan soň: Biziň geçiren gözleglerimize görä, HTTU «Şagadamy» Türkmenbaşy şäherinde iň soňky gezek 2012-nji ýylyň 31-nji iýulynda ýeňip görüpdir. Şonda ýeňiş goly şu wagtda «Şagadamda» oýnaýan Hemra Amanmämmedowdan gelipdir. Diýmek, Hemra HTTU-nyň düzüminde «Şagadama», «Şagadamyň» düzüminde HTTU-a gol geçiren az sanly oýunçylaryň biridir.
Bassyr iki tapgyrda tapawutlaýnar: Gürrüň Pirmyrat Sultanow barada barýar. Nurýagdy Muhammedow bilen birlikde HTTU-nyň hüjüm ýüküni esasan öz egninde çekýän Pirmyrat bassyr iki tapgyr bäri gol geçirip gelýär.
Duşuşykda-da, möwsümde-de: Muhammet Astanowyň goly diňe HTTU-nyň duşuşykdaky ikinji goly däl-de, özüniň hem möwsümdäki ikinji goludyr.
Ikisi hem myhmançylykda: HTTU bilen «Şagadamyň» özara duşuşyklarynda iki topar hem şol bilen hasap bilen myhmançylykda ýeňiş gazandy.
640-njy duşuşyk: Şowsuz tamamlanan hem bolsa, bu duşuşyk «Şagadamyň» Ýokary ligadaky 640-njy duşuşygydyr.
Hemra top beriň, soňam serediň: Şu möwsümiň penaltyçysy Hemra Amanmämmedow möwsümdäki 6-njy penaltisini dürs geçirdi.
Eýýäm 3 tapgyr bäri: Möwsümiň başynda ilkinji üçlüge dalaşgär görkezilen hem bolsa, «Şagadam» eýýäm 3 tapgyr bäri ýeňlip gelýär. Bu bolsa toparyň şu möwsümdäki iň erbet görkezijisidir.
Ikisinde-de: Hemra Amanmämmedow HTTU bilen bolan duşuşyklaryň ikisinde hem tapawutlandy
«Şagadam» ? — ? HTTU: Iki aýlawdan soň «Şagadam» 3-3 HTTU
“Ahal” 3 — 1 "Balkan"
Gollar:
1-0 - 22' Myrat Hamraýew,
2-0 - 39' Altymyrat Annadurdyýew,
2-1 - 52' Begenc Annagurbanow,
3-1 - 61' Altymyrat Annadurdyýew.
Geçen ýylky ornuna ýakynlaşýar: Ahyry «Ahal» ýaryş tertipnamasynda 3-nji orna geçip, utuk sanyny hem ikinji orundaky «Balkan» bilen deňledi.
Şägirt halypasyndan ozdurdy: Aly Gurbany (häzir «Balkanyň» baş tälimçisi) bilen Guwançmuhammet Öwekow (häzir «Ahalyň» tälimçisi) geçen möwsümiň ahyrlaryna çenli bileje «Ahala» tälim beripdiler. Şonuň üçin hem bu ýyl «Ahal» bilen AFK-nyň kubogyna çenli baryp gelen Guwanç Aly Gurbanydan kän zat öwrenendir diýsek, ýalňyş bolmaz. Ýöne bu duşuşykda şägirt halypasyndan ozdurdy we kär ýitmeýändigini subut etdi.
Hamraýew başyny başlady: Ol diňe duşuşykdaky däl, özüniň şu möwsümdäki hem ilkinji goluny derwezä geçirdi.
Gollar we gazanylýan utuklaryň sany deň: «Ahal» soňky iki duşuşygynda hem garşydaş derwezelere 3 gol geçirdi.
Altymyrat gaýdyp gelýär: Birnäçe tapgyryň ümsümliginden soňra, ýene-de öz oýuna gaýdyp gelen Altymyrat Annadurdyýew, eýýäm, ikinji duşuşygynda 2 goldan geçirip gelýär.
Ikinjiligi gidermäge ýakyn: Mundan birnäçe tapgyr öň «Altyn asyr» bilen hem arany has ýygran «nebitçiler» bassyr iki tapgyr bäri ýeňlip gelýärler.
«Balkanda» Begenç bar: Begenç Annagurbanow («Balkan») «Ahal» bilen bolan duşuşyklaryň ikisinde-de tapawutlandy.
«Ahal» ?—? «Balkan»: Iki aýlawdan soň «Ahal» 4-5 «Balkan»
"Energetik" 2 — 0 "Daşoguz
Gollar:
1-0 - 11' Artýom Nikitenko,
2-0 - 41' Kerim Hojaberdiýew.
Ikinji ýeňiş: Şeýlelikde, «Energetik» şu möwsümde gazanan ýeňişleriniň ikisini hem öz meýdanynda gazandy.
Kerim iň gowusy: Kerim Hojaberdiýew «Daşoguz» bilen bolan duşuşyklaryň ikisinde-de tapawutlandy.
«Energetik» ? — ? «Daşoguz»: Iki aýlawdan soň «Energetik» 3-1 «Daşoguz».


text:
Gyrgyzystan II Jahan urşunda gazanylan ýeňşiň 70-nji ýyldönümini bellemek boýunça geçiriljek harby parady 9-njy maýdan 7-nji maýa geçirdi.
Gyrgyz Ýaragly güýçleriniň umumy ştabynyň 24-nji aprelde beren maglumatynda prezident Almazbek Atambaýewiň 8-9-njy maýda Moskwada geçiriljek “Ýeňiş güni” dabaralaryna gatnaşmak üçin çagyrylany sebäpli ýyllyk harby paradyň geçiriljek gününiň üýtgedilendigi bellenilýär.
Bu baradaky maglumat, Gyrgyzystanyň goňşusy Täjigistanyň resmileri prezident Emomali Rahmonyň 8-9-njy maýda Moskwada geçiriljek dabaralara gatnaşjakdygy sebäpli ýurduň harby paradynyň 7-nji maýa geçirilendigi barada mälim etmeginden bir gün soň yglan edildi.
Günbataryň liderleriniň aglabasy Russiýanyň Ukraina goşulyşmagyna protest alamaty hökmünde Moskwada geçiriljek harby paraddan gaýra çekilýärler.


text:
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary ýurdumyzyň welaýatlarynda we paýtagtymyz Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärleriň saýlawçylar bilen duşuşyklarynyň geçirilýändigini habar berýär.
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annanepesow Maksat Kowusowiçiň saýlawçylar bilen duşuşygy 2017-nji ýylyň 11-nji ýanwarynda Ahal welaýatynyň Änew şäherindäki medeniýet öýünde geçirilýär. Duşuşyk sagat 10:00-da başlanýar.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annanepesow Maksat Kowusowiçiň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändi...
Mary, M.Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine dalaşgär, Azyk senagaty döwlet birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesowyň saýlawçylar bilen duşuşygy...
Türkmenabatda Lebap welaýatynyň saýlawçylarynyňýokary döwlet wezipesine raýatlaryň teklipçiler topary tarapyndan görkezilen dalaşgär, Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýew bilen duşu...
Daşoguzda Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – “Rysgal” Paýdarlar-täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy, Mejlisiň deputaty Bekmyrat Atalyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. N...
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Mejlisiň deputaty, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň direktory Ramazan Durdyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. Türkmenbaşydaky nebiti...
Änew şäheriniň Medeniýet öýünde saýlawçylaryň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Daşoguz welaýatynyň häkiminiň orunbasary Meretdurdy Gurbanow bilen duşuşygy geçirildi, oňa welaýatyň jemgy...
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary ýurdumyzyň welaýatlarynda we paýtagtymyz Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärleriň saýlawçylar bilen duşuşyklarynyň geçirilýändigini hab...
Köp partiýalylyk şertlerinde geçiriljek, 2017-nji ýylyň taryhy wakasyna öwrüljek Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryna görülýän taýýarlyk işleriniň çäklerinde birnäçe guramaçylyk işleri alnyp bary...


text:
Arthur Chary
88'de bir Türkmen bolyp dünya gelişim we 23 yyly adam bolyp yaşap geçirmegim, Atamyn Doktor bolmagy, Enem'inem Behişdin fragmany yaly yylgyrşy. Çagalygym şeyle geçdi ... gaty çalt ulaldym, 2006 Turkiya Okuwa gelişim., başda herkim yaly höwesli son....., ne men ony söydüm, ne ol meni söydi, agalar we iniler.. Gowy Rap ederin...Öz studiom bar...Gowy Sögünerin, Köp Dostlarym badyrrr....Herkimem meni tanar....=) Söygilim hazirem yok....., yöne nailiii owadan gyzlar girip çykdylar, durmuşymyn içinde gezindiler, keyp etdiler...sonam manysyz bir şekilde çykyp gitdiler... Uzyn boyum badyr gowy salaryn =) Uzyn boyly gyzlary halaryn...Haaa yene birzat men Arsary...Geljekde.... öyinize gelen myhmanynyzdanam uly Planlarym badyr... şuwagtam gowy durmuşym bar... 1 durmuşyn ba bolmagy bilenem yetenok... Gürrün bermesen....


text:
Siriýada uruşmak üçin serhetden geçip, ol ýurda gidýän yraklylaryň takyk sanyny hiç kim bilenok. Ýöne jaýlamak üçin Yraga getirilýän jesetleriň sany az däl.
Bularyň biri şu aý Basrada jaýlanan Dhia'a Mutaşar Gati'e al-Issawy. 26 ýaşly Mutaşar Siriýa hökümetiniň tarapyny çalyp urşup ýörkä, 2-nji maýda Damaskda ölüpdir.
Onuň Siriýa nädip gidendigi berk saklanýan syr bolsa-da, ýas güni syr diýen zat galmaýar. Onuň dogany Mustafa Mutaşar onuň Siriýadaky şaýy guburlaryny weýrançylykdan gorap, şehit bolandygyny aýdýar: "Ol özüniň Saida Zeýnebiň guburyny gorap şehit bolmaga gitjekdigini aýdanda, soňra hem onuň şehit bolandygy baradaky habary eşidenimizde, biz muňa guwandyk. Sebäbi biz şaýy. Onuň jaýlanyş çäresine gatnaşan märeke şu ýerden Şalamça çenli ýetdi. Oňa Saidiň edarasynyň wekilleri gatnaşdylar".
Saida Zeýnep şaýylaryň ilkinji ymamy Alynyň gyzy. Onuň gubury Siriýada hem hökümet, hem-de tutuş regiondaky şaýylar tarapyndan aýratyn mukaddes hasaplanýar. Ýöne Mutaşaryň nädip Siriýa barandygy barada jaýlanyş çäresine gatnaşanlar dymsalar-da, Saidiň, ýagny radikal şaýy ruhanysy Muktada al-Sadryň wekiliniň ýasa gatnaşmagy muňa bir düşündiriş bolup bilýär.
Sadryň al-Mahdi goşuny söweşiji şaýy toparlaryň biridir. Onuň Siriýa söweşiji iberýändigine berk ynanylýar.
Sünniler
Sünnileriň köplük bolup ýaşaýan ýeri bolan Al-Anbar welaýatynda hem Siriýada şehit bolanlary jaýlama çäreleri kadaly geçirilýär. Ýöne bular beýleki tarapy, ýagny Siriýada ilatyň köplügini emele getirýän sünni oppozisiýasyny goldap ölenler.
Şeýh Muhammed al-Haýis "Yragyň ogullary" ýa "Yragyň oýanyşy" atly hereketiň işgäri. Ol al-Kaýda ýaly Yrakdaky radikal sünni toparlaryň Siriýadaky "Al-Nusra Fronty" ýaly beýleki toparlary goldamak üçin ol ýere söweşiji iberýändiklerini aýdýar.
Ölen söweşijileriň jesedi hem Yraga gizlin getirilýär. Onsoň olar Yrakda şaýylaryň agalygyndaky hökümetiň ünsüni çekmezlik üçin, sessiz-üýnsüz jaýlanýarlar. Sebäbi Yragyň hökümeti Siriýada režimiň çalşylmagyna garşy.
"Yrakdan, aýratyn-da Al-Anbardan, Mosuldan we beýleki welaýatlardan uruşmak üçin Siriýa girilýändigi barada biziň elimizde maglumatlar bar. Mundan maksat siriýa halkyny we hökümetini dargatmak üçin siriýa halkynyň we hökümetiniň garşysyna uruşmak. Biz adamlary öldürmäge, olaryň kellesini almaga öwrenişen köp sanly ganhorlary, jenaýatçylary gördük" diýip, al-Haýis gürrüň berýär.
Sünniler we şaýylar
Aslynda yrakly meýletinleriň siriýa konfliktinde birek-birege garşy taraplarda uruşmagy Yragyň öz içindäki şaýy-sünni arasyndaky gowşak parahatçylyga howp salýar.
Ybrahym al-Sumaýda'ee yrakly syýasy analizçi. Ol Siriýa söweşiji iberýän dürli toparlaryň muňa şaýy-sünni arasyndaky güýç synanyşyk hökmünde garaýandygyny aýdýar.
Al-Sumaýda'ee Yrak hökümeti söweşijileriň ol ýere gitmeginiň öňüni almasa, Siriýadaky urşuň Yraga ýaýramagy mümkin diýip, duýduryş berýär: "Sünniler bilen şaýylaryň arasynda bir göreş barýar. Iki tarap, ýa iki lager bar. Bularyň birini Aýlag döwletleri bilen Türkiýe emele getirýär, oppozisiýa hem Eýran. Meniň pikirimçe, bu ýagdaý Yragyň öz içinden bölünmegine getirer. Muňa gatnaşýan söweşijiler - näme delil bilen hem bolsa - sünniler bilen şaýylar. Bular ahyrsoňy özara ýüzbe-ýüz urşarlar. Munuň Yrakdaky ýagdaýa, Yrak jemgyýetine oňaýsyz täsir etmegi mümkin. Abanyp duran howp, ine, şol. Hökümetiň hem şu wagta çenli munuň garşysyna gören bir güýçli çäresi ýok".


text:
BMG-niň Eýrandaky adam hukuklary boýunça ýörite habarçysynyň berýän maglumatyna görä, Eýran yslam respublikasynda her ýyl ýüzlerçe adam jezalandyrylyp öldürilýär. Onuň nygtaýşy ýaly, ýagdaýlar gitdigiçe ýaramazlaşyp, ýurtdaky dini we etniki azlyklara, şeýle-de gomoseksuallara görkezilýän basyş barha möwjeýär.
Duşenbe güni Nýu-Ýorkda žurnalistleriň we diplomatlaryň öňünde geçirilen metbugat konferensiýasynda Ahmad Şahid Eýranda şu ýylyň sekiz aýynyň dowamynda 300-e golaý adamyň jezalandyrylyp öldürilendigini aýtdy. Şahid munuň resmi hasaba alnan sanlardygyny belläp, asyl görkezijileriň has köp bolmagynyň mümkindigini hem sözüne goşdy. Şahid 2011-nji ýylda Eýranda 670 adamyň jezalandyrylyp öldürilendigini aýdyp, munuň dünýäniň iň uly görkezijileriniň biridigini belledi.
Metbugat konferensiýasynyň dowamynda Eýranda dini esasdaky yzarlamalara has köp Bahaýylar jemgyýetiniň sezewar bolýandygy hem nygtalyp geçildi.
Şahid şu hepdäniň ahyrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň Adam hukuklary boýunça komitetine özüniň Eýran baradaky ýyllyk hasabatyny hödürlär. Maldiwleriň ozalky daşary işler ministri Şahid derňewçi wezipesine 2011-nji ýylyň iýunynda bellenipdi. Ol entek Eýrana barmagy başaranok.
“Barha erbetleşýän” ýagdaýlar
Duşenbe güni geçirilen maslahatyň dowamynda Şahid, özi bu wezipä geçeli bäri, Eýrandaky ýagdaýlaryň “barha erbetleşendigini” hem aýtdy. Ol: “Gynansam-da, hawa, men Eýranda adam hukuklary meseleleri boýunça hiç bir özgerilşikleriň bolmanlygy üçin aladalanýaryn. Garaz, ýagdaýlar erbetleşdi. Gynamalar baradaky maglumatlar henizem bar. Olar bu işi edenlerinde, jogapkärçilik çekilmelidir hem öýdenoklar” diýdi.
Şeýle-de Şahid resmi taýdan ykrar edilen azlyklaryň, ýagny sünni musulmanlaryň, derwüşleriň, hristianlaryň hem yzarlamalara sezewar edilýändigini nygtady. Emma resmi taýdan hasaba alynmadyk Bahaýylar jemgyýetiniň has köp basyşa sezewar edilýändigini-de Şahid çykyşynda belledi.
Eýranyň şaýy musulman liderleri Bahaýylar jemgyýetini dinsizler hökmünde häsiýetlendirip, olary ýazgarýarlar. Şahidi çykyşynda: “Emma hasaba alynmadyk Bahaýylar jemgyýetine, belki-de has köp azar berilýändir. Türmedäki bahaýylaryň sany artýar. Meniň elimdäki bar bolan maglumatlardan çen tutulsa, häzir olaryň 100-e golaýy gözenegiň aňyrsynda saklanylýar. Olar her dürli gysyşlara sezewar edilýär” diýip, belledi.
Geçen aý Şahid 2010-njy ýylyň ikinji ýarymyndan bäri Eýranda 300-e golaý hristianyň tussag edilendigini aýdypdy. Duşenbe güni eden çykyşynda ol yslamdan hristianlyga geçenlere hem Tähranyň basyş edýändigini nygtady.


text:
Panamada sowet döwrüne degişli MiG-21 kysymly iki söweş uçary tapyldy. Panamanyň resmileriniň habar bermegine görä, derňewçiler söweş uçarlaryny Kubadan gelýän Demirgazyk Koreýa degişli gämide ele salypdyrlar.
Panamanyň prezidenti Rikardo Martinelli, derňewçileriň Demirgazyk Koreýa degişli “Çong Çon Gang” atly gämide başga-da iki sany radar sistemany tapandyklaryny mälim etdi. Şeýle-de ol gämide kabelleriň we elektrik enjamlaryň hem ele salynandygyny belledi.
Mundan ozal Panama gäminiň konteýnerlerinde partladyjy maddalaryň bardygyndan şübhe edýändigini habar beripdi. Emma muňa garamazdan, gämide hiç hili partladyjy madda ele salynmady.
Kuba, gämide köne ýaraglaryň bardygyny we olaryň bejerilmegi üçin demirgazyk Koreýa ugradylandygyny aýtdy. Agzalýan bu gämi geçen hepde Panamanyň resmileri tarapyndan saklanypdy.
Panama Demirgazyk Koreýanyň özüne goýulan sanksiýalary bozýan bolmagynyň mümkindigini aýdyp, BMG-niň howpsuzlyk geňeşinden gämini we onuň içini derňemegi haýyş edipdi. Demirgazyk Koreýanyň ýadro we ballistik raketa programmalary sebäpli Phenýana BMG tarapyndan sanksiýalar girizilipdi.


text:
Türkmen metbugatynda berlen maglumatda Bitaraplyk şaýolunda iki sany on iki gatly öýüň açylyş dabarasynyň geçirilendigi aýdyldy. Türkmenistanyň Dokma-senagaty ministrliginiň buýurmagy boýunça gurlan bu öýlere dokma-senagat pudagynyň işgärleriniň 120 maşgalasynyň göçendigi habar berildi.
Şeýle hem Andalyp köçesinde “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserniniň tabşyrmagy boýunça köp gatly 36 kwartiradan ybarat jaýyň gurlandygy, ýene bir 48 kwartiraly uly jaýyň bolsa Bitaraplyk şaýolunda dikeldilendigi habar berildi.Ipoteka kreditleri elýeterlimi?
Türkmenistanda ipoteka kreditini almak üçin girewine gymmat bahaly emlägiň goýulmalydygy aýdylýar. Ykdysady taýdan ösden döwletlerde satyn alynýan jaýyň özi bank tarapyndan ipoteka girewi hökmünde kabul edilýär. Emlägi satyn alan adam her aýda tölemeli tölegini yzygiderli banka geçirip durmasa, onda bank onuň bilen ylalaşyp, şol emlägi elinden alyp bilýär.
Ykdysatçylaryň tassyklamagyna görä, ipoteka karzyny bermek sistemasynyň ykdysadyýete amatly tarapy – onuň sosial ähmiýeti, ýagny ilatyň ýaşaýşyny ýeňilleşdirmekde oýnaýan roly möhüm. Adatça, ýaşaýyş jaýy bolmadyk adamlar ipoteka jaý almaga ymtylýarlar. Şeýle adamlarda bolsa köplenç girewe goýarlyk emläk bolmaýar.
Türkmenistanda bu meselede häzirlikçe üýtgeşiklik ýok. Ýagny, bankdan jaýy satyn almak üçin girewe goýarlyk emlägiň bolmaly. Bu barada Türkmenistandan žurnalist Aşyrguly Baýryýew bank işgärleri bilen söhbetdeşliginiň esasynda habar berýär.
Geçen ýyllarda Türkmenistanda ipoteka alnan jaýy kireýine berip bolmaýardy. Bankdan alan kreditiňi üzýänçäň, şeýle jaýlary satmak hem kyndy. Häzir bolsa, žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň aýtmagyna görä, bu düzgün özgerene meňzeýär. Ipoteka kreditine satyn alnan emlägi onuň eýeleri hem satyp, hem kireýine berip bilýärler. Jaýyny kireýine beren adam her aý karzyny üzmek üçin banka tölemeli tölegleri şol jaýdan gelýän girdejiden hem ýapyp bilýär.
Žurnalist A.Baýryýew Türkmenistanda gozgalmaýan emläkleriň bahasynyň diýseň ýokarydygyny aýdyp, jaýyň ululygyna, onuň hiline görä, her aýda banka ipoteka krediti üçin tölemeli tölegleriň möçberiniň 500-600 amerikan dollaryna barabar bolýandygyny aýdýar. Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanda ortaça aýlyklaryň 200 dollara barabardygy hiç kim üçin gizlin däl.Günbatarda ýagdaý nähili?
Günbatar ýurtlaryndaky banklar esasan hususy eýeçilikde. Şol sebäpdenem olar kimdir birine karz pul, şol sanda ipoteka kreditini berjek bolsalar-da, karz soraýan adamynyň aýlyk hem ýyllyk girdejisini ykjam gözden geçirýärler. Eger hemişelik işiň hem stabil girdejiň bolmasa, soraýan karzyň alýan aýlygyňa bolan gatnaşygy hem seniň öz karzyňy bellenen möhletde üzüp biljekdigiňe ynam döretmese, onda hususy banklaryň saňa karz berjek gümany ýok.
Bu ýerde karz soraýanyň alýan aýlygy bilen soraýan karzynyň arasyndaky gatnaşyk nähiliräk bolmaly diýen tebigy sorag gelip çykýar. Günbataryň ençeme ýurtlarynda hereket edýän düzgüne görä, banklar karz soraýan adamynyň alýan aýlygynyň möçberi her aýda ipoteka boýunça tölemeli töleginiň möçberinden üç esse köp bolmasa, karz bermegi kyn görýärler.
Mysal üçin, Ýewropada üç otagly jaý satyn aljak bolýan adam ipoteka boýunça her aýda 600 dollar tölemeli bolsa, onda ol her aýda azyndan 1800 amerikan dollaryna deň aýlyk alýan bolmaly. Şonsuz islendik bank ony ygtybarsyz bergidar diýip, hasaplap biler.
Emma Günbatar ýurtlaryndan tapawutlylykda Türkmenistanda ýeňilleşdirilen kreditleri berýän banklaryň köpüsi hökümete degişli. Belki, şonuň üçindir, Türkmenistanda ortaça aýlygy 200 dollar bolan adama-da gymmat bahaly elita tipli öýleri satyn almak üçin uly möçberdäki karz pul berilýär.“Propiska” päsgelçiligi
Žurnalist Aşyrguly Baýryýew Türkmenistanda Nyýazow döwründen bäri ýatyrylman gelýän “propiska düzgüniniň” ýurduň raýatlaryna ýetiren zyýanynyň ýokarydygyny aýdýar.
Baýryýewiň sözlerine görä, bu düzgün adamlaryň ýaşajak ýerini erkin saýlamak hukugyny bozýar. “Beýleki welaýatlarda ýaşaýan, Aşgabatda propiskasy bolmadyk gurply adamlaryň paýtagtda ýaşaýyş jaýlaryny satyn alyp bilmezlikleri adamlara öz ýurdunda erkin ýaşamaga mümkinçilik bermeýär” diýip, Baýryýew aýdýar.
“Propiska düzgünini ýatyrmaly. Goý, Marynyň, Balkanyň, Lebabayň, Daşoguzyň gurply adamlary-da paýtagtdan öý edinip bilsin” diýip, aşgabatly žurnalist öz pikirini mälim etdi.


text:
Anna güni Bolgariýada ähli jemgyýetçilik ýerlerinde çilim çekilmegini gadagan edýän kanun güýje girdi. Bolgariýa çilim çekmekligiň derejesi boýunça Ýewropa ýurtlarynyň arasynda Gresiýadan soň ikinji orunda durýar.
Bu täze kanun ähli ýapyk jemgyýetçilik ýerlerinde, şol sanda, iş ýerlerinde, ähli barlarda, kafelerde, restoranlarda, stadionlaryň içinde, şeýle hem mekdepleriň we çagalar baglarynyň töwereklerinde çilim çekilmegini gadagan edýär.
Bu düzgüni bozan her bir adama 500 lewa, ýagny 316 dollar möçberinde jerime göz öňünde tutulýar. Barlarda ýa-da restoranlarda çilim çekilmegine rugsat berendigi üçin, bu binalaryň eýelerine 5 müň lewa, ýagny 3 müň 165 dollar möçberinde jerime salnar.


text:
Şu gün nebit arzanlap ugrady. Brent kysymly nebitiň fewraldaky fýuçersleri London biržasynda 290njy dekabrda sagat 8:04 wagta çenli 0,04 dollar (0,07 göterim) arzanlap, bir barreli 56,18 dollara barabar boldy. WTI nebitiniň fewral üçin bahalary Nýu-Ýork haryt biržasynda bellenilen wagta çenli 0,30 (0,55 göterim) dollar arzanlap bir barrel üçin 53,76 dollara barabar boldy, diýip Nebitgaz maglumatlary agentligi Finmarkete salgylanyp habar berýär.
Düýnki gün OPEC ýurtlarynyň nebit çykarylyşyny çäklendirmek baradaky ylalaşygynyň güýje girmegi netijesinde dünýäniň ýangyç bazarynda artykmaç teklipleriň azalmagyna getirip biljekdigi bilen baglylykda maýadarlaryň ýagşy umytda bolmagynda nebit gymmatlaýardy. 28-nji noýabrdaky söwdalaryň netijeleri boýunça Brent kysymly nebitiň fewraldaky şertnamasynyň bahasy Londondaky ICE Futures biržasynda 0,13 dollar (0,23 göterim) ýokarlanyp, barrel üçin 56,22 dollara barabar boldy. WTI-niň fewraldaky fýuçersleriniň bahasy NYMEX Nýu-Ýork haryt biržasynda 0,16 dollar (0,3 göterim) ýokarlanyp, barrel üçin 54,06 dollara barabar boldy.


text:
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen bilelikde 31-nji mart — 6-njy aprel aralygynda Türkmenistanda Ari Rolandyň toparynyň konsertlerini hödürleýär.
Ari Rolandyň topary nýu-ýorkly jaz-sazandalaryndan ybaratdyr.
Ari Rolanddan (kontrabas), Jon Moskadan (trombon), Zaid Nasserden (alt-saksofon) we Keýt Balladan (deprekler) ybarat dörtlügi halkara saparlaryna yzygiderli gatnaşýar we birnäçe albom hem çykardy.
Topar aprelde bellenilýän jaz baýramynyň çäklerinde Türkmenistana öz sazlary bilen geldi. Munuň özi toparyň öňbaşçysy Ari Rolandyň Türkmenistana bäşinji saparydyr.
Topar konsertler bilen şu şäherlerde çykyş eder:
- Balkanabat — Balkan welaýatynyň sazly-drama teatry — 31-nji mart, 19.00.
- Türkmenbaşy — Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň medeni-sport konsert zaly — 1-nji aprel, 19.00.
- Aşgabat — “Watan” kinokonsert merkezi — 4-nji aprel, 19.00.
- Daşoguz — N.Andalyp adyndaky Döwlet sazly-drama teatry, 6-njy aprel, 18.00.
Konsertlere hiç hili tölegsiz tomaşa edip bolýar. Konsertlerdäki çykyşlaryndan başga-da topar Aşgabatda talyplar we sazandalar üçin maslahatlary geçirer.


text:
24-nji dekabrda Köneürgenç etrabynda hem bir gije-gündizde 50 müň kub metr içimlik suwy öndürýän täze kärhana ulanmaga tabşyryldy.
Baş önümçilik binasynda Germaniýanyň “Grundfos”meşhur firmasynyň ýokary öndürijilikli enjamlary oturdylypdyr. Olar suwy arassalamak boýunça tehnologik tapgyrlarda peýdalanylýar. Işleri dolandyrmak doly awtomatlaşdyrylypdyr, peýdalanylmaga taýýar edilen suw ýörite göwrümleriň ikisine doldurylýar, şol ýerden bolsa täze suw geçiriji boýunça sarp edijilere ýetiriler. Kärhananyň toplumyna şeýle hem sorujy beketleriň dördüsi, reagentleriň bölümi, dolandyryş binasy hem-de beýleki düzümleýin desgalar girýär.
Täze desga welaýatda soňky ýyllarda gurlan şonuň ýaly desgalaryň sanyny artdyrdy. Ozal şeýle desga Daşoguz şäherinde, tarp ýerli Ruhubelent etrabynyň “Tüni derýa” hem-de S.Türkmenbaşy adyndaky etrabyň “Bitaraplyk” geňeşliklerinde gurlupdy. Içimlik suwy öndürjek täze kärhanalaryň gurluşyklary etraplaryň ýene-de birnäçesinde alnyp barylýar.


text:
12-nji maýda täjik paýtagty Duşenbede Owganystanyň, Pakistanyň Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň resmileriniň gatnaşmagynda “CASA-1000” atly elektrik energiýa proýektiniň gurluşygyna badalga berildi.
Gurluşygy 1,17 million amerikan dollaryna barabar bolan proýektiň çäginde 1,222 kilometr uzynlygyndaky elektrik geçiriji liniýalary gurmak hem planlaşdyrylýar.
Bu liniýalar arkaly Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň gidroelektrikstansiýalaryndan Owganystana (300 MW) we Pakistana (1,000 MW) 1,300 MW elektrik energiýasyny akdyrmak göz öňünde tutulýar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady giňişräk maglumat taýýarlady.


text:
Milli temmäki diýlip hasaplanýan nas we ony ulanýan naskeşler geçmişde-de, häzirki döwürde-de ýiti tankyt astyna alnypdyrlar we alynýarlar. Beýik Magtymguly Pyragy-da, beýleki nusgawy edebi ägirtlerimizem özleriniň eserlerinde naskeşleriň bu yaramaz gylygyny, olaryň daşky sypatyny, agyzlarynyň hapalygyny ussatlykdan gelen çeper suratlandyrmaga çalşypdyrlar.
Emma muňa garamazdan, türkmenleriň, umuman alanyňda, Orta Aziya regionynda ýaşaýan halklaryň durmuşynda nasam, naskeşlerem hemme wagtlar bolupdyr.
Lukmanlaryň aýtmaklaryna görä, nas adama zyýandan başga hiç zat berenok. Düzüminde gowaçadyr sazagyň küli, hek we şuňa meňzeş maddalary bolan nas agyz boşlugynda, aşgazanda dürli howply yaralaryň döremegine, dişleriň çüýremegine, olaryň wagtyndan öň dökülmegine getirip bilyär.
Käbir bilermenler nas bakjasynyň yapragynda adamyň başyny aýlap, ony wagtlaýynça beýhuş edip bilýän neşe maddalarynyň hem azda-kände bolmagyny aradan aýranoklar. Bu pikir bilen ylalaşyp bolar, çüňki käbir naskeşler eddil neşekeşler yaly, bu ýaramaz endikden onlarça ýylyň dowamynda-da el çekip bilenoklar.
Naskeşleriň sany artýar
Türkmenistanda nas atýanlaryň umumy sanyny takyk hiç kimem bilenok, çünki bu ýerde naskeşleriň hasabyny hiç bir edaradyr gurama ýöredenok. Emma resmi däl maglumatlardan, yagny, il arasyndaky gürrüňlerden çen tutsaň, soňky 15-20 ýylda naskeşleriň sany ep-esli köpelipdir.
Ýerli adamlar muny ilatyň agyr sosial yagdaýy bilen baglaýarlar. Işsizlik, ýeter-ýetmezçilik köp adamlary hil taýdan pes, saglyk üçin zyýanly, emma nyrhy boyunça elýeterli harytlary satyn alyp ulanmaga mejbur etdi. Nas hem şol arzan harytlaryň içinde hasaplanylýar.
Soňky ýyllarda köp çilimkeşlerem çilimden el çekip, naskeşleriň hataryna goşuldylar, çüňki daşary ýurtlardan getirilyan temmäki önümleriniň bahasy asmana galdy. Adamlar, has hem ýaş ýetginjekler çilime ummasyz köp pul çykaranlaryndan, arzan nas atanlaryny özlerine amatly hasap edýärler.
Mysal üçin, 1 gap filtrli çilimiň ortaça bahasy 3-4 manat bolsa, nasyň 1 paketini 10-20 teňňä satyn alyp bolýar. Üstesine, bir gap çilim çilimkeşiň bir gününe zordan ýetse, naskeşe bir paket nas baryp bir hepdesine ýetip bilýär. Netijede, soňky wagtlar ýurtda naskeşleriň sany gaty köpeldi. Oba ýerlerinde dagy nas atmaklyk birhili moda hem öwrüldi.
Käbir ýerlerde hatda 5-nji klasda okaýan mekdep okuwçylarynyň arasynda-da naskeşleriň peýda bolandygyny görmek bolýar. Elbetde, bu gaty gynandyryjy yagday. Naskeşlik polisiya we milli howpsuzlyk gullugynyň, beýleki hukuk goraýjy edaralaryň, ýerli häkimlikleriň, ministrlikleriň we beýleki döwlet edaralarynyň işgärlerinden hem sowa geçenok.
Gadaganlyk kime peýdaly?
Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet başyna geçensoň, temmäki ornunda ulanylyan nasy ekmek, atmak, satmak, daşamak kanun esasynda gadagan edildi. Gadaganlygy äsgermedikleriň garşysyna jerimeler salnyp başlandy.
Meniň bir tanşym, nasyň janköýeri Atabaý naskeşiň sözlerine görä, nas baradaky girizilen gadagançylyk polisiya işgärlerine täze goşmaça girdeji çeşmesini açyp beripdir. “Puluň bolsa bu ýurtda diňe gadagan edilen zatlary däl-de, eýsem gadagançylyga gözegçilik edýänlerem satyn alyp bolyar” diýip, Atabaý özüniň nas bilen tutulyşy we polisiýa işgärlerine para berip sypyşy barada gürrüň berdi.
Polisiya işgärleri bazarlarda, awtostansiýalarda, demir ýol duralgalarynda we beýleki köpçülik ýerlerinde nas atýanlary, hususy melleginde nas ösümligini ekýänleri ýa-da ony satýanlary ele salyp bilseler, olar telpeklerini göge zyňýärlar. Sebäbi nas bilen tutulanlar olar üçin amatly girdeji çeşmesine öwrülýar.
“Aý, näme, indi hemmeler polisiýa bilen mazaly öwrenşipdirem. Nas bilen tutulanyňda-da gorkar ýaly zat ýok. Täze onlukdan birini berseň, seni şol bada goýberýärler. Ýüz manat jerime töläniňden, on manat para bereniň gowy dälmi näme?” diýip, Atabaý tanşym menden jogap bermesi kyn soragy maňa berýär.
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Sişenbe güni Gazagystanyň demirgazyk günbataryndaky Aktoba şäherinde terrorizmde aýyplanan bäş adam 5 ýyldan 13 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edildi.
Bu adamlar 2011-nji ýylyň iýulynda Aktoba şäheriniň çetinde bikanun ýaragly topary döretmekde hem-de bomba partlamasyny gurnamakda we amala aşyrmakda aýyplandylar.
Şol partlamada güman edilýän iki sany hüjümçi we bir polisiýa işgäri öldi.
2011-nji ýylyň maý aýynda bolan başga bir wakada Aktoba şäheriniň bir ýaşaýjysy Milli howpsuzlyk komitetiniň ýerli edarasynyň girelgesinde özüni partladyp, üç adamy ýaralady.
Sülçüleriň aýtmaklaryna görä, janyndan geçen bu hüjümçi ekstremist yslam toparynyň agzasy hasaplanýar.


text:
Yragyň iň täsirli şaýy ruhanysy Aýatolla Ali al-Sistani “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy göreşmekleri üçin ähli yraklylara ýene çagyryş etdi.
Sistani bu baradaky çagyryşyny Karbala şäherinde juma namazyndan soň geçirlen çärede öz kömekçisi arkaly köpçülige mälim etdi. Şeýle-de, Sistani Bagdatdaky ähli taraplar ýurtda “maksadalaýyk” hökümetiň düzülmegi dogrusynda ylalaşdylar diýdi.
Yragyň hökümet güýçleri we Kürt peşmerga söweşijileri “Yslam döwletiniň” söweşijileri tarapyndan kontrollyk edilýän ýurduň demirgazygyndaky iki şäherçäniň kontrollygyny gaýtadan yzyna almak üçin 22-nji awgustda operasiýalara başladylar.
Yragyň uruş uçarlary tarapyndan goldanylýan yrak goşuny Saadiýanyň golaýyndaky şäherçä tarap hüjümleri amala aşyryp başlapdyrlar. Saadiýa şäheri Yragyň Eýran bilen serhediniň golaýynda ýerleşýär.


text:
Moskwada bolan bombaly hüjümlerden bäri Uzlipat Gebekowa daşary çykanda geýinýän egin-eşigine gaty dykgat edýär. Häzir wagtlaýyn Moskwada bolýan bu Mahaçgalaly zenan özüniň ýaňy metroda bomba partladan iki aýala meňzedilmeginden gorkýar.
“Ýagdaý biziň üçin gaty howply. Başörtgüli bolmagyň özi bir uly töwekgelçilik bolup durýar. Iň bärkisi ýubka geýinmek-de şeýle. Iň gowusy jalbar. Sen Moskwa söwda geldiňmi, okuwa ýa öz saglygyňy bejertmäge, näme-de bolsa gorkuly” diýip, Gebekowa belleýär.
Moskwada ýaşamak etniki azlyklara, aýratyn-da kawkazlylara, hiç haçan hem aňsat däl. Olar dowamly ala tutulýar, ezýet-azara, hüjüme uçraýar, dokumentleri barlananda, polis tarapyndan kemsidilýär. Terroristik hüjümler halkyň ünsüni Demirgazyk Kawkazdaky konfliktere çekäýse-hä ýagdaý öňküsinden has ýaramazlaşýar.
“Ejir çeken ýene çeçenler bolar”
Abdullah Duduýew çeçen dilinde neşir edilýän “Doş” žurnalynyň redaktory. Ol bolan waka özüniň gynanýandygyny, partlamada ölenleriň bigünä adamlardygyny aýdyp: “Terroristik hüjümlerden soň, hemişe bolşy ýaly, ejir çeken ýene çeçenler bolar” diýýär.
“Adamlaryň bize bolan garaýşy üýtgedi. Ýaňy metroda iki musulman aýal ýenjildi. Märekeden biri hem çykyp, olary goldamady. Bu jemgyýetiň haýsy ýagdaýdadygyny görkezýär. Gorky, dartgynlylyk, gaýgy adamlaryň ýüz-gözünden görnüp dur” diýip, Duduýew aýdýar.
Moskawada ýaşaýan orta aziýalylar hem gorky içinde. Muny täjik Abdullo Dawlatow şeýle düşündirýär: “Moskwadaky ýagdaý biziň ildeşlerimiz üçin gaty ýaramaz. Adamlar gorkup, kän bir daşary çykanoklar. Ýaňy bir duşuşygymyz bardy. Howpsuzlyk zerarly ýatyrdyk. Polis hemme ýerde dokumentleri barlaýar”.
Gürjüstandan hem şübhe edilýär
Orsýet 20 ýyla golaý bäri Demirgazyk Kawkazda separatistler bilen uruşýar. Şol sebäpden ors resmileri ilki hüjümleriň aňyrsynda ýatan adamlary tapmak üçin şol taraplara üns berjekdiklerini aýdypdylar. Ýöne ýaňy Milli howpsuzlyk Geňeşiniň sekretary Nikolaý Patruşew: “Bu hüjümlerde Gürjüstanyň hem eliniň bolmagy mümkin” diýdi.
Gürji hökümeti muny şol bada ret edip, özüniň her bir barlaga gerekli kömegi bermäge taýyndygyny aýtdy. Gürjüleriň Moskwadaky Lazare guramasynyň başlygy Johny Karatsheliýa: “Patruşewiň bu aýdany Moskwada ýaşaýan kawkazlylaryň hemmesiniň-de şübhe astyndadygyny görkezýär” diýýär.
“Biriniň Kawkazyň haýsy ýerindendigi olara möhüm däl. Olara çeçen, iňguş, gürji ýä abhaz bir. Indi näme bolar diýip, gürjüleriň hemmesi, kawkazlylaryň hemmesi gorkýarlar” diýip, Karatsheliýa aýdýar.


text:
Anna güni Orsýetiň Jenaýat-derňew komitetiniň resmileri Tatarystan Respublikasynyň müftülerine garşy gurnalan hüjümlerde güman edilýän bäş adamyň tussag edilendigini mälim etdiler. Tussag edilenlerden biriniň özbek milletindendigi, galan dördüsiniň bolsa tatar milletindedigi aýdylýar.
Penşenbe güni Tatarystanyň paýtagty Kazanda amala aşyrylan iki sany dürli hüjümde respublikanyň baş müftüsi Ildus Faýzow ýaralandy we onuň orunbasary Walilulla Ýakubow öldi.
Orsýetiň Jenaýat-derňew komitetiniň metbugat sekretary Wladimir Markin bu waka bilen baglanyşykly tussag edilenleriň arasynda musulmanlary haj zyýaratyna ugradýan bir syýahat kompaniýasynyň eýesiniň-de bardygyny aýtdy.


text:
Yragyň premýer-ministri Nury al-Maliki “Al-Kaýda” bilen bagly toparlaryň ýurduň demirgazygynyň uly bölegini ele salansoň, hökümet güýçleriniň “inisiatiwany öz eline alyp, gaýtargy berýändigini” aýtdy.
Yragyň premýer-ministri Nury al-Maliki 18-nji iýunda telewideniýede görkezilen çykyşynda söweşijileriň, esasan, sünnüleriň ýaşaýan demirgazyk regionlaryna eden basyşlarynyň Yragyň milli bütewüligini güýçlendirendigini aýtdy.
Maliki hökümet goşunlarynyň yza çekilendigini tassyklady, emma şol bir wagtda-da “her bir yza çekiliş ýeňliş däldir” diýdi.
“Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň ýolbaşçylygyndaky söweşijiler şu aýyň başynda hüjümlerini güýçlendireli bäri, Mosul we Tikrit ýaly iri şäherleri basyp aldylar we indi Bagdada tarap hereket edýärler.
18-ni iýunda hökümet güýçleri Siriýa bilen serhediň golaýynda ýerleşýän we şaýylaryň köplük bolup ýaşaýan Tal Afar şäheriniň käbir böleklerini yzyna gaýtaryp alandygyny, şeýle-de Bagdatdan demirgazykda ýerleşýän Baiji nebiti zawoduna edilen hüjümi yza serpikdirendigini aýtdylar.
Harbylaryň aýtmagyna görä, Baijiniň golaýyndaky söweşlerde 40 söweşiji öldürilipdir. Emma bu maglumat häzirlikçe tassyklanmady.
Gapma-garşylyk
Saud Arabystanynyň daşary işler ministri şazada Saud al-Faisal Yrakda howpsuzlyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagynyň “graždanlyk urşunyň” alamatlaryny görkezýändigini aýtdy.
Yragyň hökümeti sünni Saud Arabystanyny söweşijileri maliýeleşdirmekde aýyplaýar.
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani 18-nji iýunda eden çykyşynda Saud Arabystanynyň regiondaky garşydaşy bolan Eýranyň Yrakda şaýylaryň mukaddes şäherlerini sünni söweşijilerden goramak üçin elinde baryny etmäge taýýardygyny aýtdy.
Daşary ýurtlylaryň ogurlanmagy
Şol bir wagtyň özünde-de Hindistanyň daşary işler ministri Yragyň demirgazygynda Mosul şäheriniň golaýynda 40 sany hindistanly gurluşyk işgäriniň ogurlanandygyny mälim etdi.
Türkiýäniň habar serişdeleriniň maglumatlarynda nebite baý Kerkuk şäheriniň golaýynda 60 çemesi daşary ýurtly gurluşyk işgäriniň, şol sanda 15 sany türk raýatynyň “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň söweşijileri tarapyndan ogurlanandygy barada habar berildi.
Geçen hepdede 80 çemesi türk raýaty Mosulyň golaýynda ogurlandy. Olardan 49 adam Türkiýäniň bu şäherdäki konsulhanasyndan.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparlary yza tesdirmek üçin harby mümkinçiliklere garaýar. Şol bir wagtda-da Waşington Malikiniň ýurduň sünni azlygynyň problemalaryna ünsi gönükdirmegini isleýär. “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly topar sünnüler meselesini özüne goldaw tapmak üçin ulanýar.


text:
Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň çap eden maglumatyna görä, 22-nji ýanwarda geçiren Döwlet howpsuzlyk sowetiniň maslahatynda ýurduň ýaragly güýçleriniň baş komanduýuşisi, prezident G.Berdimuhamedow 2015-nji ýyla çenli Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçlerini ösdürmegiň programmasyny hödürledi.
“Bu möhüm dokumentiň kabul edilmegi Goranmak ministrliginiň düzüminde milli Harby-deňiz güýçlerini döretmek boýunça uly jem jogapkärli işiň başlangyjy bolar”-diýip, Türkmenistanyň prezidenti aýtdy.
Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçlerini döretmek meselesi ilkinji gezek 2009-njy ýylyň awgustynda Döwlet howpsuzlyk sowetiniň maslahatynda gozgalypdy.


text:
Owgan resmileri ýüzlerçe owgan esgeriniň tussag edilip goşunyň düzüminden çykarylandygyny aýtdylar. Owgan resmileri NATO-nyň düzümindäki harbylara Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň agzalary tarapyndan edilen we barha köpelýän hüjümleri derňeýärler.
Goranmak ministrliginiň wekili general Zahir Aziminiň aýtmagyna görä, bu hüjümler owgan hökümetiniň aladalanmagyna esas döredýär. Ýekşenbe güni amerikan goşunlary özleriniň ýörite güýçleriniň 1 müňe golaý owgan polisiýa işgärini türgenleşdirmegini bes edendigini yglan etdi.
Şu ýyl Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň agzalary azyndan 30 gezek günbatarly ýaranlaryny oka tutdular we azyndan 45 daşary ýurt harbysyny öldürdiler.
“Talyban” hereketiniň gozgalaňçylary bu hüjümleriň köpüsiniň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, öz söweşijileriniň goşuna we polisiýa ornaşdyrylandygyny aýtdylar.


text:
Iki million çemesi zyýaratçy ýekşenbe güni, heläkçilikli MERS wirusy sebäpli dörän aladalaryň arasynda, Saud Arabystanynda ýyllyk Haj zyýaratyna başlady.
Zyýaratçylar mukaddes şäher Mekgeden golaýdaky Mina ýol bilen, pyýada, otluly ýola düşdiler.
Zyýaratçylar Minada namaz okap, duşenbe güni Arafat dagyna çykýançalar 45 müň sany oda ýanmaýan çadyrda dynç alarlar.
Saud Arabystany MERS wirusyndan ölen adamlaryň sany boýunça dünýäde iň ýokarda durýar, ol ýerde bu wirusyň ýokuşan 60 adamsyndan 51-siniň heläk bolandygy aýdylýar.
Zyýaratçylar Mekgede öýle namazyny okaýar.10-njy oktýabr, 2013.
Onsoň zyýaratçylaryň bu wirusy, yzlaryna dolanyp gelenlerinde, öz ýurtlaryna hem getirmek ähtimallygyndan alada edilýär.
Saud Arabystanynyň saglyk ministri Abdulla Al-Rabia şenbe güni žurnalistlere häkimiýetleriň häzire çenli zyýaratçylaryň arasynda wirus ýokuşan adama duşmandyklaryny aýtdy.
MERS heläkçilikli, ýöne SARS wirusynyň az ýokuşýan görnüşi diýip bilinýär. SARS wirusy 2003-nji ýylda Aziýada birnäçe ýüz adamyň ölümine sebäp bolupdy.
Saud häkimiýetleri haja gelenler üçin ägirt uly mukdarda saglyk we raýat gorag resurslaryny mobilizledi.
Hökümet zyýaratçylaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin 100 müňden gowrak esgeri goraga taýýar etdi. Içeri işler ministri, general Mansur al-Turki şenbe güni metbugata häkimiýetler zyýaratçylaryň howpsuzlygyna wehim salyp biljek hiç bir herekete ýol bermez diýdi.
Gözegçilik kameralary
Mekgäniň töweregindäki mukaddes ýerler 4200 sany ýokary tehniki mümkinçiligi bolan kamera arkaly gözegçilikde saklanýar. Ol kameralaryň käbiri 60 km aralyga çenli gözegçilik etmek mümkinçiligini berýär.
Geçmişde haj zyýaratlary heläkçilikli hadysalar, şol sanda suw joşgunlary, depeşekler we ýangynlar bilen utgaşan bolsa, her ýyl köp milliard dollar harçlanýan işleriň amal edilmegi bilen, soňky ýyllarda zyýaratlar tas hadysasyz geçýär.
Şu ýyl Haja gelen iki million zyýaratçynyň 1.4 million çemesi daşary ýurtlardan. Bu geçen ýyldakydan azrak, ýagny geçen ýyl daşary ýurtlardan 1.75 million zyýaratçy gelipdi. Munuň sebäbi Saud Arabystany bu ýyl daşary ýurtlardan gelýän zyýaratçylaryň möçberini 20 prosent kemeltdi.
Şeýle-de häkimiýetler ýerli zyýaratçylaryň hem möçberini ýarpy azaltdylar. Bu kemeltmeler MERS wirusynyň gorkusy we bu sebitdäki gurluşyk işleri netijesinde ýaşaýyş jaý mümkinçilikleriniň azalmagy bilen bagly.


text:
Bu guramanyň çaklamagy boýunça, Pakistanyň taryhynda iň güýçli sil hasaplanýan bu pajygda ölenleriň sany 1,600 çemesi. Ondan umuman zyýana uçranlar hem 14 million adam. Bularyň alty milliony çagalar. Çaklanyşyna görä, 290 müň öý dargap, iki million adam öýsüz-öwzarsyz galypdyr. Gaty köp kömek gerek
BMG-niň Baş sekretarynyň Pakistana kömek üçin ýörite bellenen wekili Jean-Mauris Ripert gaty köp kömegiň gerekdigini aýtdy: “Biz bu regionyň agyr zyýana uçrandygyny bilýäris. Ýagdaý şeýle kyn welin, gyssagly gumanitar kömek üçin 100 millionlarça, infrastrukturany täzeden dikeldip, regiony gaýtadan ýaşar ýaly etmek üçin hem milliardlarça dollar pul gerek”.
Hwazakela, Pakistan, 9-njy awgust
Birleşen Milletler Guramasy berilýän kömegi ilkinji nobatda häzir gumanitar kömege gyssagly mätäçlik çekýän alty million adama ýetirjekdigini bildirdi.10-njy awgustda Amerikanyň Bileşen Ştatlary kömek diýip ozal wada eden pulunyň üstüne ýene 20 million dollar goşup, ony 55 milliona ýetirjekdigini aýtdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlaryň Döwlet Departmentiniň çet ýurtlardaky betbagtçylyklara goldaw edarasynyň ýerine ýetiriji direktory Mark Ward özleriniň ýerli guramalar bilen hyzmatdaşlyk edýändiklerini hem bildirdi.
“Biziň bu goşmaça pul bilen etjek işimiz siliň günorta tarap süýşüşi ýaly, günorta süýşmek. Biz täze guramalar we goldaýan öňki guramalarymyz bilen alyp barýan işlerimizi giňeltmekçi. Maksat günorta tarap süýşýän sil bilen olaryň hem, şony yzarlap, günorta tarap süýşmegini üpjün etmek” diýip, Ward aýtdy.Gorky bar
Sil birnäçe hepde mundan ozal Pakistanyň demirgazyk-günbatar regionynda başlady, soň hem günorta tarap syrygyp, merkezi Penjap welaýatynyň üsti bilen günorta Sindh welaýatyna ýetdi.
Yslamabat özüniň bu betbagtçylyga hötde gelip bilmejekdigini bildirensoň, käbir adamlar Talyban we beýleki söweşiji toparlar bilen iletşikli yslamçy haýyr-yhsan guramalarynyň ara goşularyndan gorky edip ugradylar.
Sişenbe güni pakistan Talybanynyň sözçüsi: “Gerek goldawy Talybanyň özi maliýeleşdirip biler” diýip, hökümeti Günbatardan kömek almazlyga çagyrdy. Ol şeýle hem habar gulluklaryna: “Bu pullary ýerli parahor işgärleriň özleri ogurlar” diýdi.
Sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň ýokary derejeli resmisi Dan Feldman Waşingtonyň puly kimlere berýänligi, haýsy ýerli guramalar bilen hyzmatdaşlyk edýänligi barada gaty ätiýaçly hereket edýändigini aýtdy.
Feldman: “Biz yslamçy, ekstermistik haýyr-yhsan guramalarynyň sil krizisine ýek-tük goşulanyny gördük. Ýöne bu iňkis ediner ýaly bir uly zat däl. Biz öz maliýe kömegimizi ynamdar guramalaryň üsti bilen ýetirmek barada ýene elden gelenini ederis” diýdi.


text:
Amerikan Senatynyň komiteti Yslamabadyň terrorizme garşy göreş boýunça Birleşen Ştatlar bilen etjek hyzmatdaşlygynyň derejesine görä, Pakistana ykdysady we harby kömegi dowam etdirmek baradaky kanunyň taslamasyny makullady.
Ýöne komitetiň agzalary Pakistana beriljek kömegiň möçberi barada hiç zat aýtmadylar.
Bu kanuna prezident Barak Obama gol goýmazdan öň ony bütin Senat we Wekiller öýi makullamaly.
Maglumatlara görä, 2012-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň Pakistana howpsuzlyk üçin berjek kömeginiň 1 milliard dollar çemesi bolmagy mümkin.
Şu ýylyň maýynda ABŞ-nyň howpsuzlyk gulluklarynyň Pakistanda geçiren operasiýalaryndan soňra, iki ýurduň gatnaşyklary dartgynlaşdy. Şol operasiýada “Al Kaýdanyň” lideri Osama bin-Laden öldürilipdi.


text:
Orsýetiň ýerine ýetiriji häkimiýetleriniň regional ýolbaşçylarynyň saýlawlar arkaly bellenmegi baradaky täze kanun 1-nji iýundan öz güýjüne girýär. Tatarystanda bu proses federalizme degişli wajyp meseleler boýunça Moskwa bilen çekeleşikleriň bir bölegine öwrüldi.
Tatarystanyň häzirki prezidenti Rustam Minnihanowyň wezipesiniň möhletiniň dolmagyna ýene 3 ýyla golaý wagt bar. Emma respublikanyň kanun çykaryjylary eýýämden indiki prezidentiň saýlanmagy bilen bagly meseläni maslahat edýärler.
Häzirki wagtda Orsýetiň ähli regionlarynyň parlamentleri ýurduň 83 regionynyň baştutanlaryny saýlamak baradaky täze federal kanuny ýerine ýetirmek bilen başagaý. Orsýetde 1-nji iýundan öz güýjüne girýän täze kanun 8 ýyllyk arakesmeden soň regional ýolbaşçylary saýlawlar arkaly bellemek düzgüniniň dikeldilmegini göz öňünde tutýar.
Tatarystanda bu proses ýurduň beýleki regionlaryna garanda has jedelli geçýär.
Emma Orsýetiň köp regionlarynda jedel häkimiýet başyndaky “Ýedinaýa Rossiýa”, ýagny “Bütewi Orsýet” we beýleki partiýalaryň arasynda gidýän bolsa, Tatarystanda “Bütewi Orsýet” partiýasynyň ýerli bölümi Moskwanyň täsirini gowşadyp, has özbaşdak bolmaga çalyşýar.
Taryhçy Rafael Häkimow Tatarystanyň regional parlamentinde “Bütewi Orsýet” partiýasynyň wekili. Ol ýerli bölüm Moskwanyň edýän her bir talabyny gyşarnyksyz ýerine ýetirjek bolman, öz garaýyşlaryny mälim etmeli we Moskwa doly garaşly bolmaly däl diýip pikir edýär.
28-nji maýda Tatarystanyň parlamenti tarapyndan kabul edilen kanunda ähli dalaşgärleriň syýasy partiýalar tarapyndan bellenmelidigi aýdylýar.
“Bütewi Orsýet” partiýasynyň käbir agzalary has öňünden partiýanyň ýerli bölüminiň dalaşgär saýlamak işinde Moskwa garaşly bolmazlygyny isleýär.
Kanuna laýyklykda, dalaşgärler respublikanyň kanun çykaryjylarynyň azyndan 5%-niň seslerini almaly. Umuman aýdylanda, respublikanyň 34 regionyndan bolan 408 adam dalaşgäri goldap gol çekmeli.
Respublikanyň ýerli kanun çykaryjylarynyň aglaba köpüsi, ýagny 8 müň adam “Bütewi Orsýet” partiýasynyň agzalary, 150 adam “Kommunistik partiýanyň” wekili. Kanun çykaryjylaryň ýene 82-si “Sprawedliwaýa Rossiýa”, ýagny “Adalatly Orsýet” partiýasyna degişli, “Liberal demokratik” partiýanyň we “Ýabloko”, ýagny “Alma” partiýalarynyň hersinden parlamentde bir agza bar.
Tatarystanyň parlamentiniň bu düzümi “Bütewi Orsýet” partiýasynyň dalaşgäriniň has güýçli pozisiýany eýelejegini we bu partiýanyň respublikanyň parlamentindäki täsirini saklap galjagyny aňladýar.
Problemalaryň ýene biri – täze kanun Tatarystanyň prezidentiniň respublikanyň iki resmi dilini hökman bilmegini talap etmeýär.
Prezidentiň tatar we ors dillerini bilmegi Tatarystanyň Konstitusiýasynda göz öňünde tutulsa-da, käbir synçylar bu talabyň täze kanunda agzalmazlygynyň tatarlaryň resmi statusyny gowşadyp biljeginden howatyrlanýarlar.
Tatarystanyň “Kommunistik partiýasynyň” ýolbaşçysy Hafiz Mirgalimow täze kanunda göz öňünde tutulan düzgünler “demokratiýany yza serpikdirýär” diýip hasap edýär.
21-nji iýunda kanun çykaryjylar täze kanuna goşmaçalary girizmek meselesini maslahat etmekçi.
2004-nji ýyla çenli Orsýetiň gubernatorlary we beýleki regional ýolbaşçylar saýlawlar netijesinde bellenipdi. Emma ýurtda yzly-yzyna bolan birnäçe terrorçylykly hüjümlerden soň şol wagtky prezident Wladimir Putin regional ýolbaçylary Moskwadan bellemek düzgünini girizipdi.


text:
«Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň «Lebapnebitgazgözleg» müdirliginiň geologlary Türkmenistanyň gündogarynda Galkynyş etrabynda Köseşor gaz känindäki Halkabat meýdançasynyň birinji barlag guýusynda 4000 metr taslama çuňlugyna ýetdiler.
3070-3064 metr çuňlukdaky orta-ýura çägesöw-alewrit çökündilerinde geçirilen barlaglaryň netijeleri boýunça 20 mm ştuserde günde 181,6 müň kub metr möçberinde kükürtsiz gazyň we 32,4 müň kub metr kondensatyň senagat akymy alyndy.
Halkabat meýdançasy düzümiň beýikligi 35 metr bolanlygynda 18,2 inedördül kilometri eýeleýär. Ol Kükürtli, Babaarap we Kerwen özleşdirilýän gaz we gaz kondensatly ýataklaryň orta böleginde ýerleşýär.
Ýakynda müdirligiň işgärleri bu ýerde taslama çuňlugy 3200 metr bolan ikinji barlag guýusynda buraw işlerine başladylar. Häzirki wagtda buraw işleri ýokary depginlerde alnyp barylýar.
Täze iki sany — gaz kondensatly Halkabat we Çelekbaý gaz ýataklarynyň açylmagynyň «Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň 2016-njy ýylyň jemleri boýunça gazanan iň esasy netijeleriniň biridigini bellemelidiris.
Çelekbaý meýdançasy Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň çäginde ýerleşýär. Bu ýerde burawlanan №1 ýokarky ýuranyň oksford ýaşyndaky gaz karbonatly çökündilerinde 4511-4503 metr interwally çuňluklarda barlaglar geçirilende 23 ştuserde günde 1 million 28 müň kub metr möçberde tebigy gazyň senagat akymy alyndy.
Bu bolsa «Galkynyş» ägirt uly gaz käniniň demirgazyk-günbatar ugurda gaz gatlagynyň giňeýändigi barada aýtmaga esas berýär.


text:
Türki dilli ýurtlaryň liderleri şu gün Türkiýede duşuşyp, täze regional hyzmatdaşlyk guramasynyň düýbüni tutýarlar. Bu gurama Türkiýe bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky gatnaşyklary berkitmeli.
Türki ýurtlaryň ýolbaşçylary 1990-njy ýyllaryň başyndan bäri yzygider duşuşyp gelýärler. Ýöne türki dilli ýurtlaryň Hyzmatdaşlyk geňeşini döretmek kararyna diňe geçen ýyl gelindi.
Stambulda geçýän maslahata Türkiýäniň, Azerbeýjanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Türkmenistanyň prezidentleriniň gatnaşmagyna garaşylýar.
Özbegistanyň prezidenti bu maslahata gatnaşmaýar.


text:
Duşenbe güni Gazagystanyň daşary işler ministri Eržan Kazykhanow çykyş edip, “Borat” atly kinokomediýa sebäpli ýurda gelýän turistleriň sanynyň artandygyny aýtdy.
Kazykhanow 2006-njy ýylda “Borat” filmi ekrana çykandan soň, daşary ýurtlularyň Gazagystana gelmegi üçin berlen wizalaryň sanynyň on esse artandygyny aýtdy.
Britan satirigi Saşa Baron Kohen bu filmde jynsparazlygy goldaýan we gomosekualistlere garşy durýan we ABŞ-a syýahat edýän gazak žurnalistiniň roluny oýnaýar.
Bu film ilki görekezilende, gazak resmileri ony berk ýazgarypdylar.


text:
6-njy dekabrda Birleşen Ştatlar internetde Eýran üçin “wirtual ilçihana” açdy. Onuň internet saýty iňlis we pars dilinde.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň “wirtual ilçihananyň” açylmagy bilen bagly eden wideo-ýüzlenmesinde aýtmagyna görä, onuň esasy maksady Amerikanyň we Eýranyň raýatlarynyň arasynda dialogy ýola goýmak.
ABŞ-nyň Tährandaky ilçihanasy 1979-njy ýylda Eýrandaky yslam rewolýusiýasynda radikal yslamçylar 52 çemesi amerikan diplomatyny zamun alandan soňra ýapyldy. Olar 444 günden soňra azatlyga çykdylar.
Şol wakadan soň iki ýurduň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar kesildi.


text:
Çarşenbe güni Pakistanyň sudy Birleşen Ştatlaryň aňtaw gullugynyň şertnamalaýyn işgäri Reýmond Deýwisi azatlyga goýberdi. Deýwis iki pakistanlyny öldürmekde aýyplanýardy.
Punjab welaýatynyň hukuk ministri Rana Sanaullahyň aýtmagyna görä, şerigat kanunlaryna laýyklykda ölenleriň maşgalalaryna hun tölenenden soň, Deýwis azatlyga goýberilipdir. Hunuň mukdary 2 million dollardan gowrak möçbere barabar.
Mundan öň, çarşenbe güni Lahor şäheriniň sudy Reýmond Deýwise resmi taýdan aýyplama bildiripdi.
36 ýaşly Deýwis 27-nji ýanwarda iki pakistanlyny atyp öldüripdi. Onuň bellemegine görä, ol özüni gormak maksady bilen ot açypdyr.
Birleşen Ştatlaryň resmileri Deýwisiň diplomatik el degrilmezlik statusynyň bardygyny nygtap, onuň boşadylyp, Amerika ugradylmadygyny soraýardylar.
Bu baradaky dawa Waşington bilen Yslamabadyň özara gatnaşyklaryny sarsdyrdy.
Birleşen Ştatlaryň terrorizm bilen göreşinde Pakistan Amerikanyň möhüm ýarany.


text:
Los Angelesiň polisiýasy ýörite Olimpiýa oýunlaryna gatnaşan albaniýaly sportçyny tapmak üçin jemgyýetçilikden kömek sorady.
44 ýaşly Andi Gusmarini soňky gezek 31-nji iýulda sportsmenleri myhman alan Günorta Kaliforniýanyň umumy ýaşaýyş şäherçesinde gördüler.
Polisiýa bowling boýunça sportsmen Gusmarininiň “Albaniýa” diýen ýazgyly gyzyl reňkli köýnege geýnendigini we onuň iňlisçe bilmeýändigini habar berdi.
Ýorite Olimpiýa oýunlary 25-nji iýulda başlanyp, 2-nji awgustda tamamlandy. Oýunlarda fiziki taýdan şikesli 6500 çemesi sportçy 25 sport görnüşi boýunça bäsleşdi.


text:
Eýran iki azeri şahyryny tussaglykdan boşatdy. Olar maý aýynda içalyçylykda şübhelenip tussag edilipdiler.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň maglumatyna görä, şahyrlar hepdäniň sişenbe güni Eýranyň Tebriz şäherinde Azerbaýjanyň konsulhanasyna tabşyrylypdyr.
Şahyrlar Şahryýar Hajyzadanyň we Farid Husseýnowyň garyndaşlarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, olaryň Bakuwa çarşenbe güni barmagyna garaşylýar.
Geçen aýda Eýranyň habar serişdelerinde bu iki şahyryň Azerbaýjanyň gizlin gulluklary bilen aragatnaşykda bolup, Eýranda köp dissidentleri öz tarapyna çekendikleri habar berilipdi.
Bu wakalar Eýran bilen Azerbaýjanyň arasynda birnäçe meseleler boýunça bar bolan dartgynlylyga gabat geldi. Hususan-da Azerbaýjan Eýrany Bakuwda terrorçylykly hüjümi gurnamak synanşyklarynda aýyplapdy. Şu ýylyň başynda Azerbaýjan 22 adamy içalyçylykda aýyplap tussag edipdi.


text:
Kyrk oýnaşly hatyn ýagşydyr, biliň,
Şereňňiz, köp tilli kethudalardan. Magtymguly
Kyrk emzikden ýene kyrk emjek jagşy,
Kyrk pälwany ýene bir ýeňjek ýagşy.
Ýene kyrk zuwwetdin yza gaçýarka,
Öňe, diňe öňe bir eňjek ýagşy.
Durmuş – jeň meýdany, berk tut ýaragy,
Sakar kellä sürtme demir daragy.
Aýyl-saýyl eder irigöz elek –
Kimde towşan, kimde arslan ýüregi.
Özüňden ejize dodak çöwürme,
Şer agtaryp köne saman sowurma.
Ýow gününde süýji görüp janyny
Bir gezek gaçany yza öwürme.
Barybir kümsükden gahryman çykmaz,
Bäş litrlik ganyň damjasyn dökmez.
Eli arkasyna baglanan batyr
Jandan geçse geçer, dyzyna çökmez.
Dost bar, wepalydyr saçak başynda,
Kyn günüňde biri galmaz daşyňda.
Gyňyr ata saýrasaňam düşünmez,
Ene biler ne söwda bar başyňda.
Adam bar ki, ýörän jolun aňlamaz,
Adam bar ki, magşar güni aglamaz.
Diňe erkek däl-de, çyndan är bolsaň
Eziz ýassykdaşyň hergiz aldamaz.
Kasamam etdirme, antam içirme,
Ojagyň oduny ölçer, öçürme.
Hiç bir zat ýylytmaz boşan ýorgany,
Şükür et, pikir et, kelle göçürme.


text:
Bir ýyl mundan ozal “Eýranyň "Twitter" rewolýusiýasy” diýip, Günbatar mediasynda köp gürrüň edildi. Eýranyň öz içinde bolsa, hakykatda “Twitter rewolýusiýasy” diýen zat ýok.
Oppozisiýanyň agzalarynyň we käbir blogçularyň aýtmagyna görä, aslynda bu meselede belli bir derejä çenli rol oýnan jemgyýetçilik saýty bolan bolsa, ol “Twitter” däl-de, “Facebook” bilen “Youtubedir”.
2009-njy ýylyň 12-nji iýunynda geçen we prezident Mahmud Ahmedinejadyň gaýtadan ýokary wezipäni eýelemgine getiren saýlawlardan soň aşa köp adam “saýlawyň netijeleri galplaşdyryldy” diýip, köçelere dökülip, protest ýörişlerini geçirdiler.
Halky bu protestlerden habarly etmekde jemgyýetçilik saýtlarynyň hem täze medianyň öýnan roly az däl. Ýöne tanymal blogçy Alireza Rezaýy: “Käbirleriniň aýdyşy ýaly, protestçileri mobilizläp, olary ruhlandyran täze media däl. Öten ýyl Eýranda ýüz beren hereket hakyky adamlardan ybarat köpçülikleýin hereketdi. Bu adamlaryň aglabasy üçin internet we täze media hatda elýeterli hem däldi” diýýär.
“Ýaşyl hereket” turuwbaşdan guramaçylykly ýagdaýda döräp, öňe äkidilen hereket däl. Biri karar kabul edip, beýlekilere habar edilenok. Ýöne şol wagt köçelerde, işde, garaz, nirä barsaň, adamlaryň gürrüňi şoldy. Hemmeleriň islegi häkimiýetleriň adalatsyzlygyna reaksiýa görkezmekdi” diýip, Rezaýy aýdýar.
Eýranlylaryň köpüsi saýlawyň netijelerine “hany meniň beren sesim” diýen şygar bilen reaksiýa görkezdi. Olar gijelerine öýleriň depesine çykyp, “Allahu ekber, diktatora ölüm” diýip gygyryşýardylar.
Bu protestlere zorluk bilen jogap berlensoň bolsa, olar howpsuzlyk güýçleriniň parahatçylykly protestçileri urup-ýençmegini jübi telefony bilen wideo düşürip, “Youtubede” ýerleşdirip başladylar. “Twitter” we “Facebook” ýaly jemgyýetçilik saýtlarynyň üsti bilen bolýan zatlary ile ýetirdiler.
"Youtube" we "Facebook"
Garaşsyz medianyň ýoklugy we Günbatar mediasyna hem protestler barada habar bermäge rusgat edilmänligi üçin eýranlylar saýlawdan soňky wakalary dokumentirlemegi öz wezipesi saýdylar. Görkezilýän garşylygy, gana bulaşan ýüzleri, ýanyp duran maşynlary bütin dünýä ýetiren “Youtube” boldy.
“Ýaşyl hereketiň” tarapdary bir tähranly žurnalist: “Şol günlerde oppozision hereket üçin maglumat we habar alyş-çalşygy meselesinde iň möhüm gurala öwrülen Facebook” diýýär.
“Ýaşyl hereket” bilen baglanyşykly maglumatlary we wakalary ile ýetirmekde “Facebook” uly rol oýnady diýen pikire Rezaýy-da goşulýar. Ol saýlawdan soňky protestlerde tanymal reformaçy şahsyýetleriň tutulandygyny we maşgala agzlarynyň olaryň ýagdaýy barada halky “Faceboogyň” üsti bilen habarly edendigini ýatlaýar.
“Eýran prezidentiniň öňki orunbasary Muhammet Ali Abtahi hem tutulyp, sudda özüne bildirilýän günäleri boýun aldy. Oňa protestler hakda hiç bir zat aýtma diýlendigi belli. Ýöne ol öz dostlaryna we tarapdarlaryna salam aýtmak üçin “Facebookda” statusyny täzeläp durýardy. Muňa garamazdan, ol Facebookdady” diýip, Rezaýy belleýär.
“Wahid Online” diýen at bilen çykan blogçy hem: “2009-njy ýylyň wakalarynda "Twitteriň" roly daşary ýurtlarda aşa çişirildi” diýýär.


text:
ABŞ-nyň ýokary derejeli diplomaty Türkmenistanda adam hukuklary boýunça käbir oňyn ösüşleriň bolanlygyny, emma bu ugurda henizem edilmeli işleriň köpdügini aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda türkmen ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşyklarynyň netijeli geçenligini aýtdy.
Türkmen hökümeti bilen özara ýyllyk konsultasiýa gatnaşmak üçin Aşgabada baran Robert Bleýk türkmen resmileri bilen howpsuzlyk, energiýa we ykdysady ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy artdyrmak hem-de adam hukuklary barada pikir alyşanlygyny aýtdy.
Bleýk Türkmenistanda adam hukuklary babatda käbir oňyn ösüşleriň bolanlygyny ABŞ-nyň ykrar edýändigini, emma bu ugurda Türkmenistanda edilmeli işleriň henizem köpdügini belledi.
“Elbetde, Türkmenistanda entek edilmeli iş köp. Biz bular barada açyk we dostlukly ýagdaýda pikir alyşdyk we bu meseleleriň hötdesinden gelip bilmegi üçin ABŞ-nyň Türkmenistana nähili kömek edip biljekdigi barada diskussiýa etdik” diýip, Robert Bleýk aýtdy.
14-nji iýunda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça kömekçisi Robert Bleýki we ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Demokratiýa, adam hukuklary we zähmet meseleleri boýunça kömekçisi Maýkl Pozneri kabul edipdi.
Robert Bleýk Türkmenistandan soňra Özbegistana sapar edýär, anna güni onuň Gyrgyzystana barmagyna garaşylýar.


text:
Penşenbe güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew iki günlük resmi sapar bilen Ermenistana bardy.
Şu gün prezident Dmitriý Medwedew bilen Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan özara duşuşyklarynda Orsýetiň Ermenistandaky harby güýçleriniň saklanmak möhletini uzalmak barada täze ylalaşyga gol çekerler diýlip garaşylýar.
Şu hepdäniň çarşenbe güni Ermenistanyň Daşary işler ministri Eduard Nalbandýan täze gol çekiljek ylalaşyk boýunça Orsýetiň Ermenistandaky harby bazasynyň saklanmak möhletiniň 2044-nji ýyla çenli uzaldyljakdygyny mälim edipdi.
Prezident Dmitriý Medwedew özüniň bu saparynyň çäklerinde Ermenistanyň paýtagtynda Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy guramasyna girýän ýurtlaryň 20-22-nji awgustda geçiriljek sammitine gatnaşmaklygy-da planlaşdyrýar.


text:
Siriýaly aktiwistler soňky üç günüň dowamynda “Yslam döwleti” atly ekstremist topar azyndan 220 hristian assiriýsini alyp gaçdy diýýärler.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy toparyň 26-njy fewralda beren maglumatyna görä, gürrüňi gidýän adamlar söweşijiler Siriýanyň demirgazyk-gündogarynda hristian azlygynyň ýaşýan azyndan onlarça obany ele salan mahaly alnyp gaçylypdyr.
Siriýaly hristianlaryň toparynyň berýän maglumatyna görä, başga-da ýüzlerçe hristian Hasakeh welaýatyndaky esasy iki şähere gaçyp gidipdir.
Bu sebitde kiliseleriň we öýleriň otlanýandygy barada maglumatlar gelip gowuşýan mahaly, kürt we hristain ýaraglylaryň “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy göreşýändigi habar berilýär.
Birleşen Ştatlar söweşijiler tarapyndan hristian obalaryna edilen hüjümi ýazgaryp, alnyp gaçylan adamlaryň derhal goýberilmegini talap etdi.


text:
Dünýä möçberinde emele gelen ykdysady krizisiň köp ýurtlaryň, esasan-da ösen ýurtlaryň orta gatlagyna ýaramaz täsir edendigi aýdylýar.
Eýse, orta gatlak diýilýän nähili bolýar? Orta gatlaga kimler degişli? Orta gatlaga kimleriň degişlidigi nädip kesgitlenilýär? Ýagny “Orta gatlaga degişli adamyň diňe maliýe mümkinçiligi göz öňünde tutulýarmy ýa-da onuň intellektual potensialy hem belli bir rol oýnaýarmy?” diýen sowallar ýüze çykýar. Bütindünýä bankynyň kesgitlemegine görä, ýylda 4 müňden 17 müň aralygynda amerikan dollaryna barabar gazanýan adamlar orta gatlaga degişli hasaplanylýarlar.
Jemgyýetiň 3 synpy
Ykdysadçy Annadurdy Hajyýew Aristoteliň her ýurtda 3 synpyň bardygyny aýdyp geçendigini ýatladýar. “Biri baý, beýlekisi garyp üçünjisi bolsa, iň gowysy – diýip, Aristotel orta gatlagy agzapdyr. Şeýle-de, gadym zamanyň filosofy jemgyýetde orta gatlaga girýän raýatlaryň sany näçe köp bolsa, şonça-da agzalan jemgyýet durnukly bolar diýipdir.”
“Ösen ýurtlarda kadaly iýmitlenip, uzak wagta ýaraýan harytlary satyn almaga gurby çatýan, ýylyna bir gezek dynç alyş kurortlaryna barmaga mümkinçiligi bolan, öz ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak üçin serişde tygşytlap bilen, medisina hyzmatlaryna, çagalarynyň okuwyna maliýe mümkinçiligi bolan adam orta gatlaga degişli hasaplanylýar.” diýip, ykdysadçy belleýär.
Günbataryň ösen ýurtlarynda orta gatlagyň ikä bölünýändigini britaniýaly alym Entoni Giddens ýazýar. Onuň bir bölegine orta gatlaga girmäge maliýe mümkinçilikleri bolan telekeçiler girýärler. Orta gatlagyň bu bölegi häli-şindi täzelenip durýar. Ýagny öz ukyplaryny telekeçilikde ulanyp görmek isleýan adamlar bu gatlaga täzeden goşulýarlar. Işi başa barmadyklar telekeçilikden el çekýärler. Şeýdip hem bu proses dowam edýär.
Beýleki bir bölegine öz intellektual potensiýalyna bil baglaýan alymlar, professorlor, işini ussatlyk bilen edýän hünärmenler, mugallymlar, medisina işgärleri, menejerler hem ýokary derejeli menejerler we dürli ugurlarda ýokary derejä ýetip bilen spesialistler girýärler.
Orta gatlagyň bu bölegine girýänleriň öz ukyplary, intellekti olaryň esasy emlägi hasaplanylýar. Hut şol sebäpli Günbatar ýurtlarda käbir halatlarda okuwyň gaty gymmatdygyna garamazdan, karz alyp, ukyply adamlar ýokary bilim almaga çalyşýarlar. Sebäbi ýokary okuw jaýynyň diplomy bilen gowy aýlyk tölenýän düşewüntli işi tapyp, mynasyp ýaşamak mümkinçiligi döreýar.
Orta gatlak
Ykdysadçy Annadurdy Hajyýew ösen Günbatar döwletlerinde, şol ýurtlaryň ýaşaýyş derejesine hem tölenýän aýlyklaryň möçberine baglylykda, orta gatlaga hökümet işgärleri, ýokary kwalifikasiýasy bolan işçiler, mugallymlar, injenerler, biznesmenler we başga adamlaryň girmeginiň mümkindigini aýdýar.
Sosiolog Farhat Ylýasow ABŞ-da jemgyýet gatlaklarynyň girdejisiniň möçberi boýunça ýedi derejä bölünýändigini belleýär. Onuň ýokarky hem aşaky iki gatlagy baý hem girdejisi az gatlaga degişli bolýar, arada galýan üç derejesi bolsa, orta gatlaga degişli – diýip, sosiolog aýdýar.
Hut şol sebäpli ABŞ-da häkimiýetler orta gatlaga ýardam bermek maksady bilen Ak Tamyň Internet sahypasynda ýurduň wise-prezidenti Jo Baýdeniň gatnaşmagynda ýörite operatiw topary döredip, internet arkaly orta gatlagyň çekýän kynçylyklary dogrusynda ilatyň pikirini bilmäge synanyşýarlar. Şol pikirleriň netijesinde hem orta gatlagy goramak üçin edilmeli işler kesgitlener diýlip, maglumat berilýär.
Bu mesele bilen baglanyşykly Ak Tamyň internet sahypasynda Jo Baýdeniň ýüzlenmesi ýerleşdirilipdir. Ol bu ýüzlenmesinde gujurly orta gatlak Amerikanyň kuwwatlylygyny hem aňladýar diýip belleýär.
Ýöne günbataryň ösen ýurtlarynda orta gatlagyň birnäçe asyryň dowamynda döränligini aýdyp, Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan sosiolog Farhat Ylýasow öňki Sowet giňişliginde ýagdaýyň başgaçadygyny aýdýar. Sowet döwründe işçiler synpynyň höküm sürendigi aýdylan hem bolsa, ýurdy dollandyrýan partiýanyň elitasy bilen iki aralykda intelligensiýanyň wekillerinden ybarat bolan orta gatlagyň bolandygyny Ylýasow belledi.
Häzirki döwürde bolsa, maliýe ýagdaýlarynyň ýaramazlygy zerarly intelligensiýa wekilleriniň köpüsiniň pes gatlaga geçendiklerini, orta gatlaga esasan telekeçilik bilen meşgullanýan ýa-da daşary ýurt kompaniýalarynda ýokary aýylykly işlerde işleýän adamlaryň girýändigini sosiolog Farhat Ylýasow aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, Orsýet, Baltika ýurtlarynyň ýagdaýynyň Merkezi Aziýa regionyndan köp tapawutlanýar.
Merkezi Aziýa regionynda orta gatlak bilen bagly ýagdaý nähili?
GDA Institutynyň merkezi Aziýa boýunça bilermeni professor Andreý Grozin, hatda Jelalabatda hem-de Oşda Bütin Dünýä bankynyň kesgitlemegine laýyklykda orta gatlaga degişli adamlary tapmak gaty kyndygyny öňe sürýär.
“Elbetde, Merkezi Aziýa regionyna girýän hemme ýurtlaryň paýtagt şaherlerinde ýaşaýan ilatyň arasynda orta gatlaga degişli bolar ýaly derejede pul gazanýan adamlar bardyr. Ýagny Almaty, Daşkent, Aşgabat, Astana, Bişkek, Duşenbe ýaly uly şäherlerde orta gatlaga degişli adamlary tapmak mümkin” diýip Grozin aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, tebigy baýlyklara baý Gazagystanyň ýagdaýyny Türkmenistandaky ýagdaý bilen deňeşdirer ýaly däl. “Sebäbi Gazagystanda hatda käbir döwlet edaralarynda işleýän adamlaryň aýlyklarynyň derejesi Türkmenistandakydan has ýokary. Emma muňa garamazdan, Merkezi Aziýa regionynda orta gatlaga girip bilýän adamlaryň köpüsi ýylyna 4-5 müň dollara barabar gazanýan döwlet edaralarynyň işgärleridir.”
Grozin bu tendensiýa diňe Merkezi Aziýa regionyna mahsus diýip hasaplaýar. Özem bu tendensiýa köp halatlarda Türkmenistan, Özbegistan, Täjigistan ýaly ýurtlara degişli bolup durýar diýip bilermen sözüne goşýar. “Gazagystan bilen Gyrgyzystanda orta we kiçi biznes has ösen, şonuň üçin hem bu ýurtlarda orta gatlaga telekeçilik bilen meşgullanyp, özleri özlerine ýagdaý döreden adamlary hem gatnaşdyryp bolar.”
Şeýle-de, häzirki döwürde ýazyjy-şahyrlar ýaly intelligensiýa wekilleriniň orta gatlaga degişli däldigini aýdyp, Merkezi Aziýa döwletlerinde ýa hususy pudakda ýa-da döwlet edaralarynda işleýänler jemgyýetiň kiçi orta gatlagyna girýärler diýip, professor Andreý Grozin öňe sürýär.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Merkezi Razwedka Agentliginiň başlygy Dewid Petreus wezipesinden çekildi.
Bu barada ýaýradan öz resmi beýanatynda Dewid Petreus keseki bir aýal bilen nikadan daşary gatnaşykda bolandygyny boýun alypdyr we bu ýagdaýyň özüniň häzirki wezipesine laýyk gelmeýändigini belläpdir.
Prezident Barak Obama onuň wezipeden çekilmek baradaky arzasyny kabul edendigini mälim etdi we jenap Petreusyň öz döwrüniň iň bir görnükli generallaryndan biridigini nygtady.
Dewid Petreusyň ornuna bu wezipäni wagtlaýyn ýerine ýetiriji hökmünde Merkezi Razwedka Agentliginiň başlygynyň orunbasary Maýkl Morell bellendi.
37 ýyl bäri öz aýaly bilen ýaşaşyp gelýän Dewid Petreus mundan ozal ABŞ-nyň Yrakdaky we Owganystandaky güýçlerine komanduýuşiligem edipdi.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň Içeri işler ministrliginiň birnäçe ýokary derejeli resmisini wezipesinden boşatmak baradaky permana gol çekdi.
Wezipesinden boşadylan resmileriň hatarynda Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň içerki howpsuzlyk boýunça Baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary, şeýle hem ykdysady howpsuzlyk we korrupsiýa garşy göreş boýunça Baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary-da bar.
Bu resmiler bilen birlikde, prezident Putin guramaçylykly jenaýatçylyga garşy göreş boýunça GDA-nyň Koordinasion býurosynyň başlygynyň orunbasaryny we Orsýetin neşelere gözegçilik ediji Federal Agentliginiň Demirgazyk Ossetiýa boýunça uprawleniýesiniň başlygyny-da wezipelerinden boşatdy.


text:
Derňeýji žurnalistlerden durýan bir halkara topar Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýakyn ýaranlarynyň iki milliard dollardan köp puly salgyt taýdan amatly ýurtlardaky gümürtik kompaniýalara geçirmek üçin giň gerimli pul geçiriş ulgamyndan peýdalanandygyny görkezýän dokumentleri paş etdi.
Bu maglumatlar 3-nji aprelde ile ýetirilen "Panama Kagyzlar" atly uly göwrümli hasabatyň bir bölegidir. Hasabatda dünýä liderleriniň we resmileriniň baýlygy, pul geçiriş sistemalary, köplenç bikanun gazanylan pullary hukuk goraýjy organlardan ýaşyrmaga mümkinçilik berýän gizlin hasaba alnan korporasiýalar hakda maglumat berilýär.
Bir wagtda dürli guramalar tarapyndan ençeme dilde çap edilen materiallar Islandiýanyň we Pakistanyň premýer-ministrleriniň kontrollygyndaky kompaniýalary, şeýle hem Azerbaýjanyň prezidentiniň we Saud Arabystanynyň patyşasynyň ogul-gyzlary bilen ilteşikli korporasiýalary hem öz içine alýar.
Materiallar
“Panama Kagyzlarynda” bu maglumatlaryň Panamada ýerleşýän "Mossak Fonseko" atly hukuk kompanýasyndan ele salnan millionlarça e-mailden we beýleki dokumentlerden toplanandygy aýdylýar.
Ilki Germaniýanyň "Züddeutsche Zeitung" gazetine gowşurylan materiallar soňra merkezi Waşingtonda ýerleşýän “Derňeýji žurnalistleriň halkara konsorsiumy” "ICIJ" bilen paýlaşyldy.
Daşary syzan materiallarda 210 müň korporasiýa bilen birlikde jemi 140 lideriň we syýasy resmileriň ady geçýär. Maglumatlar 40 ýyldan gowrak döwri öz içine alýar.
"ICIJ" tarapyndan düşündiriş hökmünde berlen goşmaça tekstde bellenmegine görä, çylşyrymly ofşor kompaniýalary we transaksiýalar, eger kanuna ygrarly adamlar ýa kompaniýalar tarapyndan ulanylan bolsa, onda kanuny hasaplanylypdyr.
Ýöne bu gümürtik korporasiýalaryň gurulmagyna gatnaşan banklar, hukuk kompaniýalary we beýlekiler bu işleriň bikanundygy, salgytdan gaçmak ýa korrupsiýa bilen ilteşiklidigi ýa ilteşikli däldigi hakda barlag geçirmändirler.
Baýlyk
Raportda bellenilişine görä, Putiniň köne dosty st.peterburgly bir kompozitoryň 100 million dollar baýlygy bar. Ady Sergeý Roldugin diýip berilýän bu adam Orsýetde telewideniýede berilýän bildirişler bazarynda ýolbaşçy roly oýanaýan bir kompaniýanyň paýlarynyň 12.5 prosentine eýe.
"Bank Rossiýa" hem kontrollyk edýän Putiniň dosty biznesmen Ýuriý Kowalçuk. Häzir ol bank bilen birlikde Ukrainanyň Krym ýarymadasynyň Orsýet tarapyndan basylyp alynmagy netijesinde Amerikanyň girizen sanksiýalarynyň astynda.
Hasabatda aýdylyşyna görä, Kowalçuk bilen onuň banky Orsýetde döwletiň gözegçiligindäki bankdan bir milliard dollar howpsuzlandyrylmadyk kredit almak üçin Kiprde "Sandal Agajy" diýip tanalýan kompaniýadan peýdalanypdyr. Soňra hem bu pullar ýokary göterim bilen Orsýetde ulanylypdyr. Gazanylan peýdalaryň bir bölegi bolsa Şweýsar bankyndaky hasaplara gidipdir.
Ors parlamentiniň dört agzasynyň ady
Dokumentlerde ors hökümetiniň ýene ençeme ýokary derejeli resmileriniň ady bar. Mysal üçin, Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskowyň aýaly, Ykdysady ösüş ministri Alekseý Ulýukaýewiň ogly, Moskwanyň şäher häkiminiň orunbasary Maksim Liksutow, içeri işler ministri Igor Zubowyň ogly.
Dokumentlerde Orsýetiň parlamentiniň hem dört agzasynyň ady geçýär.
Hasabatyň awtorlary Kremlden bu barada beýanat bermegini sorapdyrlar, ýöne bu ret edilipdir. Öten hepde Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow orsýetli žurnalistlere çet ýurtly reportýorlaryň Putini garalamak üçin käbir zatlary taýýarlaýandygyny aýdyp, ýörite "ICIJ" toparyny agzapdy.
Dokumentlerde göni ýa gytaklaýyn ady agzalýan beýleki döwlet baştutanlary Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew, Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew ýaly liderler.


text:
ABŞ Ýewropa Bileleşiginiň Hazar regionynyň energiýa serişdelerini Ýewropa akdyrmak maksady bilen Türkmenistan we Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak kararyny goldaýar. Bu barada ABŞ-nyň Azerbaýjandaky ilçisi Metýu Braýza Hazar-Ýewropa integrasion biznes klubunyň maslahatynda eden çykyşynda aýtdy.
ABŞ-nyň Azerbaýjandaky ilçisi Metýu Braýza
Emma, amerikan ilçisiniň pikirine görä, Azerbaýjan we Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygyna özbaşdak çemeleşmeli. Bu barada Metýu Braýza Bakuwda eden çykyşynda: “Biziň berk ynanjymyza görä, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň Ýewropa bilen hyzmatdaşlyk barada nähili karara gelýänligi bilen hiç kimiň işi bolmaly däl” diýdi.
ABŞ-nyň Azerbaýjandaky ilçisiniň sözlerine görä, Waşington Ýewropadaky ýaranlary bilen bilelikde Ýewropanyň tebigy gaz üpjünçiliginiň ugurlaryny üýtgedilmegine uly gyzyklanma bildirýär. Emma bu mesele diňe Ýewropa Bileleşigine, Türkmenistana we Azerbaýjana degişli bolmaly we muňa goşulyşmaga hiç kimiň haky ýok diýip, Braýza nygtady.
Kimden özbaşdak?
Amerikan ilçisi takyk bir ýurdy agzamadyk bolsa-da, synçylar amerikan ilçisiniň çykyşynda ilkinji nobatda Orsýetiň göz öňünde tutulanlygyny çak edýärler. Azerbaýjandan garaşsyz analitik Azer Hasrat bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
—ABŞ-nyň kimi göz öňünde tutýanlygy düşnükli. Energiýa resurslaryny Ýewropa akdyrmak meselesine gezek gelende Orsýet göz önünde tutulýar, bu Moskwanyň regiondaky täsirine degişli. Sebäbi hem Azerbaýjan, hem Türkmenistan Orsýet bilen gowy gatnaşyk saklaýar we hemişe Orsýetiň bähbitlerini göz öňünde tutup gelýär.
Bakuwdaky Hazar-Ýewropa integrasion biznes klubunyň maslahatynda ABŞ-nyň Azerbaýjana ikitaraplaýýyn esasda goldaw bildirýänligi aýdyldy. Azerbaýjanyň Ýewropa Bileleşiginiň “Transhazar” gazgeçiriji proýektiniň durmuşa geçirilmegine ýardam berip gelýänligi-de belläp geçildi.
“Transhazar” proýekti bilen baglylykda Türkmenistanyň roly barada aýdylanda, ilçi Metýu Braýza Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasyndaky aragatnaşyklaryň kommersiýa häsiýetine eýedigini belläp, muňa kanagatlanma bildirdi.
“Transhazar” boýunça gepleşik
ÝB “Transhazar” gazgeçiriji sistemasyny gurmak barada Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak kararyny sentýabr aýynyň başynda yglan edipdi. Bu gepleşikleriň oktýabrda geçiriljegi habar berlipdi.
Uzynlygy 300 kilometrlik “Transhazar” gazgeçiriji Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň giňişliginden geçip, Ýewropa Bileleşiginiň energiýa serişdelerini geçiriji “Günorta Akym” sistemasy bilen sepleşdiriler.
Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen bu gepleşikler barada öz resmi pozisiýasyny mälim etmedi. Orsýet we Eýran bu proýekte öz garşylyklaryny yglan edip gelýärler we öz pozisiýalaryny, hamana, ekologiýa sebapleri bilen düşündirýärler.
Azerbaýjanyň informasion agentlikleriniň maglumatlaryna görä, Hazar-Ýewropa integrasion biznes klubunyň Bakuwda geçirilen maslahatyna şeýle-de Orsýetden, Gazagystandan, Türkiýeden, Gürjüstandan we birnäçe ýewropa döwletlerinden bolan kompaniýalaryň we diplomatik edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar.
2002-nji ýylda döredilen Hazar-Ýewropa integrasion biznes kluby Hazar we Gara deňiz regionlarynda işleýän ýa işlemek isleýän dünýäniň 50 ýurdundan bolan ýarym müňden gowrak kompaniýany öz içine alýar.


text:
Owganystanda geçirilen pikir soraýyşlyklar “Talyban” güýçleriniň ilat arasyndaky goldawynyň iň pes derejä ýetendigini görkezýär.
Birleşen Ştatlaryň maliýeleşdirmeginde we Aziýa Fondunyň gurnamagynda geçirilen bu pikir soraýyşlygyň netijesi häzirki wagt Owganystanyň ilatynyň 29 prosentiniň talyplaryň maksadyny goldaýandygyny görkezýär.2009-njy ýylda bu görkeziji 56 prosent bolupdy.
Şeýle-de, şu günki çap edilen bu hasabatyň görkezijilerine görä, pikiri soralan her bäş adamdan dördüsi ýaragly söweşijiler bilen hökümetiň özara barlyşmak planlaryny goldaýandygyny aýdypdyr.


text:
Sişenbe güni Ýaponiýanyň Okinawa adasynda ýerli polisiýa ýapon aýal maşgalasyny zorlamakda güman edip, ABŞ-nyň iki harby gullukçysyny tussag etdi.
Polisiýanyň resmisiniň beren maglumatyna görä, tussag edilenleriň biri etmişini boýun alypdyr, beýlekisi hem özüniň günäsiniň ýokdugyny öňe sürüpdir.
“Kýoto” habar gullugynyň informasiýasyna laýyklykda, ABŞ-nyň Ýaponiýadaky ilçisi Jon Rus Waşingtonyň bu waka çynlakaý garaýandygyny, şeýle-de derňew işlerinde hemaýat bermäge taýýardygyny aýdypdyr.
Okinawada ABŞ-nyň Ýaponiýadaky esasy harby bazalary ýerleşýär.


text:
Anna güni Guatemalanyň sudy ýurduň ozalky prezidenti Efrain Rios Montty genosidde we ynsanýete garşy jenaýatçylyk etmekde günäli tapyp, ony 80 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Guatemalanyň sudy 86 ýaşly Efrain Rios Montty ýurda liderlik eden ýyllarynda ýerli indeýleri köpçülikleýin öldürmeklige görkezme berenlikde we indeýlere garşy repressiw kampaniýa alyp baranlykda günäli tapdy.
Efrain Rios Montt 1982-nji ýylda güýç ulanyp, häkimiýeti ele alypdy we bir ýyl ýurda liderlik edipdi. Onuň Guatemala liderlik eden bir ýyly bu ýurtda ýurduň harby güýçleri bilen çepçi söweşijileriň arasyndaky graždanlyk urşunyň iň bir gandöküşikli döwri hökmünde alamatlandy.
Guatemaladaky graždanlyk urşy 1960-njy ýyldan 1996-njy ýyla çenli 36 ýyllap dowam edipdi. Şu döwürde bu uruşlarda 200 müň töweregi adam öldi diýlip hasaplanylýar.