text:
Pakistanyň Karaçi şäherinde pakistanly žurnalist öldürildi.
Aftab Alam 9-njy sentýabrda öz öýüniň golaýynda şahsyýeti anyklanmadyk ýaragly adam tarapyndan atylyp öldürildi.
Žurnalist dürli telewizion kanallar bilen işleşipdi.
Bu, Karaçide 24 sagadyň dowamynda žurnalistlere edilen ikinji hüjümdir.
Polisiýa 8-nji sentýabrda ýaragly adamyň Pakistanyň iň uly hususy Geo TW telekanalynyň awtoulagyny oka tutup, tehniki işgär Arşad Ali Jafrini öldürendigini we beýlekileri ýaralandygyny habar berdi.
Hüjümden soň žurnalistler bileleşigi media işgärleri üçin howpsuzlyk şertlerini güýçlendirmäge we hüjümçileriň tussag edilmegini tizleşdirmäge çagyryş etdi.
Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goraýjy komitet Pakistanda 1992-nji ýyldan bäri 50-den gowrak media işgäriniň öldürilendigini habar berýär.


c: text/html

text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Amerikanyň Birleşen Ştatlary, ABŞ (iňl. The United States of America, USA, isp. Estados Unidos de América) — Demirgazyk Amerikada döwlet. ABŞ döwlet gurluşy federal, ştatlar we ÿerli hökümetlerden ybaratdyr.[1] Amerikanyň Birleşen Ştatlary dünýäde iň köp ilatly ýurtlaryň sanawynda Hytaý we Hindistandan soň, üçünji orunda durýar.
Mazmuny
- 1 UMUMY MAGLUMAT
- 2 Taryhy
- 3 Döwlet gurluşy
- 4 Ilaty
- 4.1 ABŞ-daky musulmanlar:
- 5 Ykdysadyýeti
- 6 Gözel ýerleri
- 7 Esasy baýramçylyklary:
- 8 Baglanşykly makalalar
- 9 Salgylanmalar:
UMUMY MAGLUMAT[üýtget | edit source]
Birleşen Ştatlar demirgazykda Kanada, günortada — Meksika bilen araçäkleşýär, şeýle hem ol deňiz arkaly Russiýa bilen serhetleşýär. Onuň kenarlaryny günbatarda Ýuwaş okean, gündogarda bolsa Atlantik okean ýuwýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Demirgazyk Amerikada ýerleşýän döwletdir. Ol demirgazykda Kanada, günortada Meksika bilen araçäkleşýär. ABŞ-nyň resmi taýdan döredilen ýyly 1776-njy ýylyň 4-nji iýuly hasaplanýar.
Umumy meýdany: 9,826,630 inedördül kilometr.
Ilaty: 300 milliondan gowrak adam.
Iri şäherleri: Nýu-Ýork, Los-Anjeles, Çikago.
Döwlet dili: Iňlis dili.
Bu ýurt gündogarda Atlantik okeanyndan günbatarda Ýuwaş okeanyna çenli 4500 kilometr aralykda ýerleşýär. Alýaska we Gawai adalaryny hem öz içine alýan ABŞ-nyň umumy tutýan meýdany 9 million inedördül kilometrden geçýär. Alýaska ýurduň 50 ştatynyň meýdany boýunça iň ulusydyr. Ýurduň günortasyndaky Tehas bolsa bu ugurda ikinji orunda durýar.
Taryhy[üýtget | edit source]
Has gigiňişleýin: Amerikanyň Birleşen Ştatlary taryhy
XVIII asyryň ahyrlarynda Birleşen Ştatlarynyň territoriýasynda döwletlilik döredildi. Ýöne mundan öňem Demirgazyk Amerikada möhüm taryhy wakalar bolýar. XV asyryň ahyrlarynda Demirgazyk Amerika yklymy Hristofor Kolumb tarapyndan açylýar we Ispaniýa demirgazyk, merkezi we günorta Amerikanyň meýdanynyň köp bölegini eýeleýär. Britaniýaly deňizde ýüzüji Kabot 1497-nji ýylda Demirgazyk Amerikanyň kenaryna ýüzüp barýar. Wagtyň geçmegi bilen ispanlar, portugallar, fransuzlar, iňlisler Amerika yklymyna ýerleşip, ýer eýeleýärler. Iňlisler Amerikadaky ýerlerini köpeldip, soň-soňlar birnäçe ýurtlardan adamlary göçürip getirýärler.
XVIII asyryň ortalarynda Amerikadaky koloniýalaryň sany 13-e ýetýär. XVIII asyryň ahyrlarynda bolsa koloniýalarda garaşsyzlyga garşy göreş başlanýar. Iki ýyl dowam eden urşuň netijesinde täze döwlet döredilendigi baradaky jarnama kabul edilýär. Ilki başlarda Birleşen Ştatlaryň düzümindäki ştatlaryň sany 13-den 36-a çykýar. Soňra ol 50-ä ýetýär.
Döwlet gurluşy[üýtget | edit source]
Has giňişleýin maglumat üçin seret: ABŞ-nyň döwlet gurluşy
Amerikanyň Birleşen Ştatlary federal respublika. Döwlet 50 ştatdan we Kolumbiýa federal okrugyndan ybarat bolup durýar. Döwlet baştutany - prezident. Kanun çykaryjy organy - Kongres. Ol iki palatadan durýar: Wekiller palatasy we Senat. Senatorlar 6 ýyl, wekiller palatasynyň agzalary iki ýyl möhlete saýlanýar. Senatorlar we beýleki palatanyň agzalary dalaşgär bolan halatynda täzeden saýlanyp bilerler.
Elli ştatyň her biri Kongrese iki senator iberýär. Senatorlyga dalaşgär bolmak üçin 30 ýaşyny dolduran we iň azyndan dokuz ýyl mundan ozal Amerikanyň raýatlygyny kabul eden bolmalydyr. Wekiller palatasynyň 435 agzasy bar. Bir taslamanyň kanun bolmagy üçin hem Senat hem-de Wekiller palatasy tarapyndan tassyklanmagy gerek.
Ilaty[üýtget | edit source]
Birleşen ştatlaryň baş kanuny her on ÿyldan amerikalylaryň “adam sanynyň” hasabynyň alynmalydygyny, ÿagny ilat ýazuwynyň geçirilmelidigini nygtaÿar.[2] Ýurtda 280,6 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Amerika göçegçileriň ýurdy, göçegçiler tarapyndan döredilen döwlet, häzirki wagt hem dünýäniň iň köp göçegçisini kabul edýän ýurt hasaplanýar. 1776-njy ýyldan öň, ýurduň ilatynyň sany bary-ýogy 2,5 milliona barabardy. Olaryň 95 göterimi akýagyzlar, galan bölegini bolsa afrikalylar düzýärdi. 1880-nji ýyllarda ilatyň sany 60 milliona ýetýär. 1935-nji ýylda bu görkeziji 100 milliona, 1970-nji ýylda 200 milliona ýetýär.
ABŞ-da ilat gürlügi her inedördül kilometre 27 adamdyr. 1990-njy ÿylda Amerikanyň ilatynyň 80% golaÿynyň özlerini akÿagyz, 12%-garaÿagyz, 9% ispan dilli hasaplan.[2]
ABŞ-daky musulmanlar:[üýtget | edit source]
Amerikanyň musulman ilaty dürli etnik, dil, ideologik, sosial, ykdysady we dini toparlardan düzülendir. Amerikadaky musulmanlaryň sanyny takyk aýtmak kyndyr sebäbi ABŞ-da ilat sanawy hasaba alynanda dini degişlilik hasaba alynmaýar. Çaklama esasynda (2008-nji ýylyň dekabry) gelnen sanlar 2 milliondan 7 milliona çenli barýar.[3]
ABŞ-daky musulmanlar barada statistikalar:[üýtget | edit source]
Aşak-da görkezilen maglumatlar üçin peýdalanylan çeşmeler: statistik maglumatlar şu ýygyndydan alyndy: “Muslim Americans: Middle Class andýMostly Mainstream” Pew Research Center, May 22, 2007. Bu bölümiň teksti “Strengthening America: The Civic and Political Integration of Muslim Americans, The Chicago Council on Global Affairs, 2007” atly kitapdan
alyndy.[4]
Musulmanlaryň ABŞ sebitlerindäki sanlary şeýledir:[üýtget | edit source]
Günorta: 32%
Demirgazyk-gündogar: 29%
Orta günbatar: 22%
Günbatar: 18% [3]
Olaryň ýaş toparlary we jynslara görä bölünişi:[üýtget | edit source]
Aşak-da görkezilişi ýalydyr[3]:
18 - 29 ýaş: 29%
30 - 49 ýaş: 48%
50 - 64 ýaş: 18%
65 ýaş we ondan uly: 5%
Erkekler: 54%
Aýallar: 46%
ABŞ-nyň metjitleriniň agdyklyk edýän etnik toparlara degişlilikde bolünişi:[üýtget | edit source]
Aşak-da görkezilişi ýalydyr [5]:
Günorta aziýaly 28%
Afro-amerikaly 27%
Günorta aziýaly we arap, sany deňräk 16%
Araplar 15%
Ähli özge birleşmeler 14%
ABŞ ştatlaryndaky metjitleriň sany:[üýtget | edit source]
Özüni "global musulman elektron görnüşli jemgyýet" diýip atlandyrýan islamcity.com internet sahypasy 1995-nji ýyldan bäri ABŞ-daky musulmanlar barada maglumat toplap gelýär.[4] Olaryň aýtmagyna görä ABŞ-daky musulman gurama we medreseleriň sany 2300-den gowrakdyr.[4] Ady geçen saýtyň beren maglumatyna görä ştatlardaky metjit sany aşakda görkezilişi ýalydyr (ştat ady we ştatdaky metjit sany formatynda görkezilen):[4]
Alabama 20
Alýaska 0
Arizona 10
Arkanzas 1
Kaliforniýa 198
Kolorado 8
Konnektikut 17
Delawer 2
Florida 42
Jorjiýa 40
Hawai 1
Aýdaho 3
Illinoýs 43
Indiana 14
Aýowa 5
Kanzas 2
Kentaki 9
Luiziana 17
Men 1
Meriländ 18
Massaçusets 13
Miçigan 55
Misuri 7
Montana 2
Nebraska 1
Newada 3
Nýu-Jörsi 56
Nýu-Ýork 131
Ohaýo 41
Oklahoma 8
Oregon 10
Pensilwaniýa 43
Tennesi 10
Tehas 58
Ýuta 5
Wermont 0
Wirjiniýa 27
Waşington 10
Wiskonsin 13
Waýoming 1
Metjitler barada has köp maglumat üçin seret: ABŞ-daky ýerli metjitler sanawy.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
Amerikanyň Birleşen Ştatlary ykdysady taýdan güýçli ösen ýurt. Ýurduň magdan, himiýa, ýeňil we maşyngurluşyk senagaty has ösen. Atom we kosmos pudagy hem çalt depginlerde ösýär. Oba hojalygynda ekerançylyk pudagyna uly üns berilýär. Syýahatçylyk pudagy hem ýurduň iň girdejili pudaklarynyň biri hasaplanýar.
Bulardanam başga ABŞ ýarag söwdasynda hem işjeňdir we ABŞ 96 döwlete (2016-njy ýylyň maý aýyndaky hasabat) ýarag satýar.[6][7] ABŞ 2001-nji we 2016njy ýyl aralygyndaky jemi ýarag söwdasynyň 33 göterimini amala aşyrdy.[8] 2016-njy ýylyň 1-nji çärgeýiniň soňuna çenli ol diňe bir ýakyn gündogara 30 milliard dollarlyk ýarag satdy.[6]
Gözel ýerleri[üýtget | edit source]
Amerikanyň Birleşen Ştatlary özüniň tebigy ajaýyplyklary we taryhy ýadygärlikleri bilen jahankeşdeleri özüne bendi edýär. Ýurduň paýtagty Waşingtonda Kapitol binasy (paýtagtyň iň beýik binasy hasaplanýar), Ak Tam – ýurduň döwlet baştutanynyň resmi kabulhanasy, Waşingtonyň ýadygärligi (152 m), Pentagon (Goranmak ministrliginiň jaýy) we Federal aňtaw edarasy, Arlington hatyra gonamçylygy, Milli sungat galereýasy, Kongresiň kitaphanasy, Smitson institutynyň muzeýi, ABŞ-nyň öňki prezidentleri Jorj Waşingtonyň, Jeffersonyň hem-de Abraham Linkolnyň (Abraham Lincoln) memorialy ýaly köp sanly taryhy ýadygärlikler, muzeýler ýerleşýär.
Nýu-Ýork şäherinde bolsa Azatlyk statuýasy ýaly owadan ýerler bar. Şeýle hem Amerikanyň Florida ştatynda Ewergleýds Orlando milli goraghanasy we oňa degişli „Uolt Disneý dünýäsi“ şatlyk-şagalaň bagy bar. Maýami-Biç kurort sebiti jahankeşdeleriň iň bir gelim-gidimli ýeri hasaplanýar.
Esasy baýramçylyklary:[üýtget | edit source]
19-njy fewral - Jorj Waşingtonyň doglan güni, 4-nji iýul - garaşsyzlyk güni, 11-nji noýabr - weteranlar güni, sentýabr aýynyň birinji duşenbesi - zähmet güni, noýabr aýynyň dördünji penşenbesi - Şükranalyk baýramçylygy(thanksgiving day).
Baglanşykly makalalar[üýtget | edit source]
- Jorj Waşington
- Barak Obama
- ABŞ düzümindäki ştatlar
- ABŞ prezidentleriniň sanawy
- ABŞ-daky musulmanlaryň esasy wakalarynyň döwürleýin beýany
- ABŞ-daky ýerli metjitler sanawy
Salgylanmalar:[üýtget | edit source]
Makala içinde görkezilen çeşmeli kysymlardan başgasy iňlisçe wikipediadan gysgaldylan terjime.
- ↑ 42-nji sahypa seret: http://turkmen.ashgabat.usembassy.gov/uploads/Ov/69/Ov69FwETPxLNYWpHvJ0LDQ/Amer.Life.Turkmen.pdf
- ↑ 2.0 2.1 16-njy sahypa seret: http://turkmen.ashgabat.usembassy.gov/uploads/Ov/69/Ov69FwETPxLNYWpHvJ0LDQ/Amer.Life.Turkmen.pdf
- ↑ 3.0 3.1 3.2 "Amerikada ýaşaýan musulmanlar -ABŞ döwlet departamentiniň Halkara maglumat maksatnamalary edarasy, 48-nji sahypa" - http://photos.state.gov/libraries/turkmenistan/49351/pdf/BeingMuslimAmerica_Turkmen.pdf
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 http://photos.state.gov/libraries/turkmenistan/49351/pdf/BeingMuslimAmerica_Turkmen.pdf 50-nji sahypa seret
- ↑ "Amerikada musulman bolmak, ABş döwlet departamentiniň Halkara maglumat maksatnamalary edarasy, 49-njy sahypa." - http://photos.state.gov/libraries/turkmenistan/49351/pdf/BeingMuslimAmerica_Turkmen.pdf
- ↑ 6.0 6.1 http://www.trt.net.tr/turkmen/ykdysadyyet/2016/03/30/abs-uakyn-gundogara-30-milliard-dollarlyk-yarag-satdy-460516
- ↑ ABŞ ýarag firmalary Hytaýly we Russiýaly firmalary yzda galdyrdyhttp://www.trt.net.tr/turkmen/ykdysadyyet/2016/02/23/amerikaly-yarag-firmalary-russiyaly-we-hytayly-basdeslerinden-yarag-bazarynda-one-gecdi-437269
- ↑ Amerikaly firmalaryň ýarag söwdasyndaky bazar paýy 33 göterime çenli baryp ýetdi - http://www.trt.net.tr/turkmen/ykdysadyyet/2016/02/23/amerikaly-yarag-firmalary-russiyaly-we-hytayly-basdeslerinden-yarag-bazarynda-one-gecdi-437269

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azerbaýjan terroçylyga garşy göreş baradaky kanunyny has hem güýçlendirmek üçin oňa üýtgetmeler girizmegi göz öňünde tutýar.
Azerbaýjanyň parlamentiniň Howpsuzlyk we Goranmak komitetiniň başlygy Ziýafat Asgarow anna güni beren maglumatynda gürrüňi edilýän kanuna giriziljek üýtgetmeleriň “halkara terrorizme, terrorizmi maliýeleşdirmäge, terrorçylykly hüjümleri gurnamaga, planlaşdyrmaga we taýýarlamaga, adamlaryň arasynda bilkastlaýyn dowul döretmäge gatnaşanlara hem-de metbugaty, internedi we sosial ulgamlary ekstremist maksatlar üçin ulananlara garşy gönükdirilen jezalary artdyrjakdygyny mälim etdi.
Asgarow kanuna giriziljek bu üýtgetmeleriň Azerbaýjanyň milli bähbidine gönükdirilendigini sözüniň üstüne goşdy.
2012-nji ýylda Azerbaýjanyň resmileri şol ýyl Bakuwda geçirilen “Ýewrowideniýe” aýdym-saz bäsleşigi döwründe hüjümleri amala aşyrmaga gatnaşandygyny aýdyp, terrorizm aýyplamalary bilen onlarça adamy tussag edipdi.


text:
Bikanun serhetden geçendikleri we ýarag gaçakçylygy üçin Türkmenistanda ýyl kesilen Gazagystanyň ýedi raýatynyň amnistiýa düşüp, tussaglykdan boşadylmagyna garaşylýar. Bu barada gazak habar serişdelerinde maglumat berilýär.
Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň serhet gullugynyň direktorynyň orunbasary Turganbek Stambekowyň sözlerine salgylanyp, “KazTag” habar agentligi “Türkmenistanyň kanunçylygynda ýaragly serhedi bozmaklygyň agyr jenaýat hasaplanýandygyna garamazdan, türme tussaglygyna höküm edilen Gazagystanyň raýatlarynyň amnistiýa düşürilmegine garaşylýar” diýip ýazýar.
Stambekowyň bu barada çarşenbe güni Gazagystanyň senatynyň maslahatynda aýdandygy bellenilýär.
“KazTag” habar agentliginiň maglumatynda Stambekowyň sözlerine salgylanyp, “eger-de serhedi bozan Gazagystanyň raýatlarynyň ýanlarynda ýarag bolmadyk bolan bolsa, olar şeýle uly möhlet bilen azatlykdan mahrum edimezdi” diýilýär.
Şol bir wagtyň özünde Gazagystanyň senatynyň deputaty Gani Kasymow Türkmenistanyň serhedini bozan gazagystanlylara hökümiň çykarylmagyna öz nägileligini bildirdi diýip, Gazagystanyň “Forbes” neşiri ýazýar. Şeýle hem, senatoryň Gazagystanyň raýatlarynyň tarapyny kimiň goldap çykyş etjekdigi bilen gyzyklanandygy aýdylýar.
Gazagystanyň resmileriniň aýtmaklaryna görä, Gazagystanyň ýedi raýaty azaşyp, gazak-türkmen serhedini kesip geçipdirler we türkmen serhetçileri tarapyndan ele salnypdyr.
Şu ýylyň 19-njy oktýabrynda Türkmenistanyň döwlet serhedini bozan, ýanlaryndan ýarag tapylan dört polisiýa işgäri we üç awçy türkmen häkimiýetleri tarapyndan tussag edildi. Gazagystanyň bu raýatlary dekabr aýynyň başynda Türkmenbaşy şäherinde sud edildi. Sud olaryň birine sekiz ýyl, beýleki altysyna bolsa ýedi ýyl kesdi we berk režimli koloniýada türme tussaglygyna höküm etdi.


text:
Aşgabada güýçli sowuk howanyň aralaşandygyny, gije 12-14 dereje sowukdygyny “Regnum” agentligi ýazýar.
Şeýle sowuk soňky gezek türkmen paýtagtynda 2008-nji ýylyň ýanwarynda bolup, howa 16 derejä çenli sowapdy.
Daşoguzda gijesine 19-24 gradus sowugyň bolmagynyň mümkindigini milli howa býurosy çaklaýar.
Türkmenistandaky aşa sowuk howa sebäpli Eýrana berilýän tebigy gazyň möçberiniň 50% azalyp, gündelik akdyrylýan 20 millionyň ýerine 10 million kubometr gazyň eksport edilýändigini Eýranyň “Mehr” agentligine salgylanyp, “Regnum” ýazýar.


text:
Eşitme kemçiligi bolan ogluna ejesinden super gahrymanly gulaklyk
Iňlis eje Sara Iwerminiň kiçijik ogly eýýän birnäçe wagtlap dünýäniň gözel seslerini eşidip bilenok we oglanjyk eşitme enjamy dakynmaly. Sarah bu wagtyň ogly üçin hiç hem aňsat bolmajagyny bilýärdi. Aýratynam şeýle ýagdaýda çagalaryň bir-birine zamunlygyny aňýardy.
Eje bu ýagdaýy pikir edip, ýürek gysgynç we adaty gulaklygy supergahryman temaly owadan gulaklyga öwürdi. Saranyň oglunyň iki gulagynda hem eşitme problemasy bar, onuň ünsüni çeken zat bolsa, gulaklygyň ýürek gysgynç görnüşi bolup, ony üýtgetmegi ýüregine düwüpdir.
Sebäbi oglunyň ýene bir dosty eşitme şikesli bolup, gulaklygy dakmakdan boýun gaçyrýan eken.
3. Şeýlelikde Sara adamlaryň ýüzünde uly ýylgyryş emele getirýän gulaklyklary döretdi


text:
Soňky aýlarda Türkmenistanda, hususan-da Balkan welaýatynda hususy eýeçilikdäki firmalaryň ençemesi öz işini togtatdy. Bu kompaniýalaryň biznes işini bes edýändigi barada ýerli metbugatda bildiriş görnüşinde maglumat berilse-de, olaryň sebäpleri aýdyňlaşdyrylmaýar.
Ýapylan firmalar Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşigine agza kärhanalar bolup, olaryň aglabasy döwletiň tabşyrygy esasynda gurluşyk işlerini alyp barýardylar. Olardan “Kuwwatly ymarat”, “Şazada” we “Binagär” ýaly hususy firmalary agzasa bolar.
Sözümiziň başynda hem belleýşimiz ýaly, onlarça hususy kärhananyň birdenkä işini togtatmagynyň sebäpleri barada jemgyýetçilige hiç hili maglumat berilmeýär. Emma bu ädim golaýda Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň özüne agza kärhanalaryndan 2017-nji ýylda geçiriljek Aziýa oýunlary üçin, “meýletin” görnüşde pul hemaýatyny etmelidigi baradaky görkezmesiniň yz ýanyna gabat geldi.
“Meýletin salgyt”
Ýapylan kärhanalaryň ençemesiniň ozalky ýolbaşçylary efirde atlarynyň tutulmazlygyny sorap, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolanynda, öz işlerini togtatmagyna salnan “meýletin salgydyň” sebäp bolandygyny aýtdylar.
“Biz döwlet edarasy bilen baglaşylan şertnamalar esasynda buýurmalary ýerine ýetirýärdik. Bizden her aýda azyndan 50 müň amerikan dollary möçberinde pul serişdesini döwletiň haýryna geçirmegimizi islediler. Käbir iri firmalar ondan hem köp 100 müň amerikan dollary möçberinde pul serişdesini geçirmäge mejbur boldular. Onsoň özümize galýan girdejiniň mukdary ujypsyzja bolany sebäpli, firmamyzy ýapmaly bolduk” diýip, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran balkanabatly öňki hususy firma ýolbaşçysy aýtdy.
Onuň sözlerine görä, her bir kärhananyň döwlet haýryna geçirmeli bolýan pul serişdesi dürli-dürli bolup, ol firmanyň döwlet bilen baglaşan şertnamasynda göz öňünde tutulan maliýe serişdesiniň möçberine görä kesgitlenilýär.
Telekeçileriň “boýnuna dakyldy”
Käbir öňki kärhana eýeleri ýurtda iri we orta telekeçileriň hem-de biznesmenleriň Aziýa oýunlarynyň çykdajylary üçin, döwletiň haýryna meýletin-mejbury serişde geçirmek boýunça talabyň geçen ýyldan başlanandygyny, emma şu ýylyň iýun aýynda Türkmenistanda Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň döredilmegi mynasybetli geçirilen dabaralardan soňra munuň mejbury ýagdaýda telekeçileriň “boýnuna dakylandygyna” ünsi çekýärler.
Şol dabaralara gatnaşan käbir işewürleriň we biznesmenleriň aýtmagyna görä, çäräniň dowamynda dünýäde energiýa nyrhlarynyň arzanlamagynyň türkmen ykdysadyýetine hem täsir ýetirendigi boýun alnypdyr.
Şondan birnäçe gün soň, TSTB-niň başlygy Aleksandr Dadaýew ýurduň iri we orta derejeli biznesmenleri bilen ýörite duşuşyk geçirip, şunuň ýaly kynçylykly döwürde “watana we prezidente kömek bermek” meselesini gozgap, olaryň her biriniň görkezilen bank hasabyna 100 müň amerikan dollary möçberinde serişde geçirmegini talap edipdir.
Aziýa oýunlaryna edilýän çykdajylar
Türkmenistanda geljek ýylda geçiriljek Aziýa oýunlaryna niýetlenip, 157 gektar territoriýany tutýan ýörite olimpiýa şäherçesi gurulýar. Gurluşygyna 2013-nji ýylyň ýanwar aýynda başlanan bu şäherçe üçin, 5 milliard amerikan dollary möçberinde maliýe serişdesi çykarylýar.
Şeýle-de, bu oýunlara görülýän taýýarlyklaryň çäginde şäheri, köçeleri we binalary abadanlaşdyrmak işleri alnyp barylýar. Emma bu işler üçin edilýän maliýe çykdajysy barada resmi taýdan anyk maglumat berilmeýär.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, Azatlyk Radiosyna öňki hususy kärhana eýeleriniň meselesi barada, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginden maglumat almak başartmady.


text:
Hepdäniň şenbe güni – 24-nji dekabrda Moskwada Akademik Saharow köçesinde “Adalatly saýlawlar üçin” at bilen geçiriljek mitinge çykmaga taýýardygyny sosial setde 40 müň adam mälim etdi.
150 gowrak tanymal medeniýet işgäri mitinge gelmäge çagyryşly ýüzlenmäniň aşagyna gol çekdi.
Duşenbe güni mitingiň guramaçylyk komitetiniň maslahaty bolup, onda çykyş etjekleriň sanawy hem internet arkaly ses bermegiň şygarlary makullandy.
Oppozision syýasatçylar Boris Nemsow, Wladimir Ryžkow “Putine ýeke sesem bermeli däl!” diýen şygary teklip etdi.
12-nji dekabrda Moskwanyň Bolotnyý meýdanynda Döwlet Dumasyna geçirilen saýlawlardaky galplyklara garşy geçirilen mitinge elli bilen ýüz müň aralygynda adam gatnaşypdy.


text:
Rus häkimiýetleri Sibiriň bir şäherinde Iosif Staliniň bikanun dikilen heýkelini aýyrdylar.
Surgut şäheriniň häkimiýetleri bu heýkeli 6-njy oktýabrda, Stalini goldaýjylar tarapyndan bir aýa golaý ozal dikeldileninden soň ýykdylar.
Staliniň tarapdarlary bu heýkeli diktatoryň arassalaýyşlarynyň pidalarynyň hormatyna dikiljek ýadygärligiň golaýynda dikeldipdiler.
Şäher resmileri bu heýkeliň resmi rugsat almazdan dikeldilendigini aýtdylar.
Hukuk aktiwistleri bu heýkeliň Stalin režimi tarapyndan 1930-njy ýyllarda ýaşaýan ýerlerinden başga ýerlere sürgün edilen adamlaryň garyndaşlaryny ynjydýandygyny aýtdylar.
Şu aralykda nämälim adamlar bu heýkeli iki gezek gyzyl reňke boýap, wandallyk etdiler.


text:
Gyrgyzystanyň Talas şäherinde oppozisiýanyň müňlerçe tarapdary welaýat häkimligini basyp alyp, häkimiň ornuna öz wekillerini bellediler.
Oppozisiýanyň tarapdarlary Talas şäheriniň häkimini zamun alandyklaryny mälim etdiler.
Bu barada oppozision Ata-Meken partiýasynyň wekili Koýsun Kurmanaliýewany Reuters habar gullugyna häkimligiň binasynyň içinden maglumat beripdir.
Dürli maglumatlara görä, Talas şäherinde hökümetiň syýasatyna garşy protest demonstrasiýasyna çykan adamlaryň sany 5 müňe barabar bolup durýar.
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrligi bu mesele bilen bagly häzirlikçe kommentariýa bermekden saklanýar.
Talasda tertip-düzgüne gözegçilik edýän milisiýanyň işgärleri protestçilere garşy göz ýaşardyjy gaz ulanýarlar diýlip, habar berilýär.
7-nji aprelde Gyrgyzystanyň birnäçe şäherinde protest çäreleri planlaşdyrylýar.
Olarda oppozisiýa wekilleri ýurduň ýolbaşçylaryna ynamsyzlyk bildirmekçi.


text:
«Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri demirgazyk Yrakda gadymy şäher Hatrany ýumurdy.
Mosul uniwersitetiniň arheologiýa bölüminiň başlygy Hamid al-Jaburi jeňçiler 7-nji martda Hatranyň gadymy harabalaryny we täsin galyndylaryny partlatdylar diýdi.
Hatra Mosulyň 110 km çemesi günorta-günbatarynda ýerleşýän we ÝUNESKO-nyň goralmaly miras sanawyna girizilen şäherdi.
Bu şäher 2 müň ýyldan hem kän owal gurlup, gowy saklanan minaralary bilen meşhurlyk gazanypdy.
YD jeňçileri şondan iki gün öň gadymy assiriýa şäheri bolan Nimrudy ýumrupdylar.


text:
Şu hepdäniň başyndan beýläk paýtagt Aşgabatdaky kiosk görnüşli kommersiýa dükanlar ýa-da, il içinde aýdylyşy ýaly, ”kommersiýa budkalar” aýrylyp başlandy. Mysal üçin, Türkmenbaşy prospektiniň ugrunda ýerleşen Malboro diýlip atlandyrylýan kommersiýa dükany aýrylypdyr.
Parahat-2 we Parahat-4 mikroraýonlaryndaky kommersiýa kiosk-dükanlarynyň hem birnäçesi aýrylypdyr. Paýtagtyň beýleki mikroraýonlarynda hem hususy kommersiýa kiosk-dükanlarynyň ýapylanlary bar.
Şeýle-de Büzmeýinde, Şor obasynyň golaýyndaky daça uçastoklaryndaky hususy kommersiýa dükanlaryň hem ýapylandyklary barada maglumatlar bar.Bu barada Azatlyk Radiosynyň diňleýjileri tarapyndan hem dürli reaksiýalar gowşup başlady.
“Aşgabatda hojalyk magazinleriniň barysy ýapyldy, halaýyk. Bu nä boluş, ”Azatlyk” siz şu zat hakda ýazmaly dälmi?” diýip, özüni Generitet diýip atlandyran okyjymyz 30-njy ýanwarda iberen teswirinde belleýär. Teswirde aýdylyşy ýaly, şeýle dükanlaryň barysynyň ýapylandygyny tassyklap bolmady.
Sebäpleri barada maglumat berilmeýär
Emma şeýle dükanlar Aşgabadyň dürli raýonlarynda indi sowet döwründen bäri işläp gelýär. Şol dükanlarda, esasanam, gündelik durmuşda zerur bolan önümler, ýagny çay, çörek ýaly zatlar satylýar.
Häkimiýetleriň bu hususy kommersiýa dükanlaryny ýapmaklarynyň takyk sebäplerini anyklamak başartmady. Emma, käbir telekeçileriň aýtmaklaryna görä, bu dükanlar degişli dokumentleriniň ýoklugy sebäpli ýapylýar.
Emma olarda dokument ýoklugynyň hem özüne ýetesi sebäpleri bar.
“Paýtagtda kiosk görnüşindäki ýa-da öz hususy ýaşaýyş jaýyňda dükan açmaga resminama berilmeýär. Ýöne, muňa garamazdan, her kim tanyş-biliş bilen dükan açýar. Eklenç her kime-de gerek” diýip, paýtagtly telekeçi Oraz gürrüň berýär.
Kiosk görnüşindäki kommersiýa dükanlaryň eýeleriniň käbirlerine bolsa häkimiýetler olaryň dükanlarynyň mekdebe ýa-da çagalar bagyna golaý durýanlygy üçin ýapylýandygyny aýdypdyrlar.
Hususy kommersiýa dükanlarynyň ýapylmagynyň sebäpleriniň häkimiýetleriň döwlete degişli dükanlaryň müşderilerini köpeltmek islegi bilen baglydygyny aýdýan telekeçilerem az däl.
Garaz, görlüp başlanan bu çäre hakda resmi taýdan halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär.
Il arasyndaky gürrüňlerden çen tutulsa, häzirki kommersiýa dükanlaryny ýapmak kampaniýasy köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň birinji gatlarynda we ýerzeminlerinde ýa-da ýarym ýerzeminlerinde ýerleşýän dükanlara degişli däl.
Ýogsam, 1-2 ýyl mundan ozal paýtagtdaky 5 gatdan pes bolan köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň ýerzeminlerinde we ýarym ýerzeminlerinde dükan açmak gadagan edilipdi. Olarda dükan açanlaryň dükanlary bolsa ýapylypdy.
Mundan ozalky tejribeler
Ýatlap geçsek, häkimiýetleriň kiosk görnüşli kommersiýa dükanlaryny aýyrmak kampaniýasy 2000-nji ýyllaryň başlarynda hem bolup geçipdi. Şonda paýtagtyň diňe 11-nji mikroraýonynda 100-den hem gowrak kommersiýa dükanlary ýapylypdy.
Şol döwürde häkimiýetler kommersiýa kiosk-dükanlaryny goýmak isleýän telekeçilere ak plastikden ýasalan kiosklary uly köçelerden uzakda goýmaga rugsat beripdiler.
Häzirem käbir dükanlary ýapýarlar käbirleri bolsa, hiç zat bolmadyk ýaly, işläp dur. Olaryň nähili kriterilere görä saýlanýandygy hakda hem jikme-jik maglumat berilmeýär.
Paýtagtdaky hususy kommersiýa dükanlary müňlerçe adamlary iş bilen üpjün edýär. Lomaý söwda bilen meşgul bolýan telekeçileriň hem esasy müşderileriniň biri hususy kommersiýa dükanlary. Olaryň ýerleşýän ýerleri bolsa müşderileri üçin amatly. Şol bir wagtyň özünde-de käbir kommersiýa dükanlarynda sanitariýa taýdan bärden gaýtmalaryň hem bardygy hakda gürrüňler bar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň işi Türkmenistanyň kanunçylyk namalary: «Diplomatik gulluk hakyndaky», «Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynyň derejesi hakyndaky», «Diplomatik ranglar hakyndaky», «Türkmenistanyň konsulluk edaralary hakyndaky» Kanunlary we 2013-2017-nji ýyllarda Türkmenistanyň daşary syýasy ugrunyň konsepsiýasy tarapyndan düzgünleşdirilýär.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi 21 sany düzüm bölekden – 3 departamentden, 13 sany bölümden şeýle hem bäş welaýatdaky wekilhanalardan ybarat bolup durýar.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň merkezi diwanynyň düzüm bölümçeleriniň iş tertibi, wezipeleri we borçlary degişli düzgünnamalar bilen kesgitlenilýär. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň merkezi diwanynyň düzümi we işgärleriniň sany, şeýle hem daşary ýurtdaky diplomatik wekilhanalaryň we konsullyk edaralarynyň düzümi we işgärleriniň sany Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan tassyklanylýar.
“Türkmenistanyň diplomatik gullugy” hakyndaky kanunyna laýyklykda, diplomatik gulluk - bu döwlet gullugynyň Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň durmuşa geçirilmegi boýunça ygtyýarlyklarynyň ýerine ýetirilmegi, halkara gatnaşyklar çygrynda Türkmenistanyň, onuň raýatlarynyň we ýuridik şahslarynyň hukuklaryna we kanuny bähbitlerine wekilçilik edilmegi hem-de olaryň goralmagy bilen baglanyşykly görnüşi.
Türkmenistanyň diplomatik gullugynyň ulgamyna Daşary işler ministrligi, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalary we konsullyk edaralary, Türkmenistanyň halkara guramalarynyň ýanyndaky hemişelik wekilhanalary, Türkmenistanyň çägindäki Daşary işler ministrliginiň wekilhanalary girýär. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi Türkmenistanyň daşary syýasatyny amala aşyrýan we diplomatik gullugyna ýolbaşçylyk edýän merkezi ýerine ýetiriji edara bolup durýar.
Häzirki wagtda Türkmenistan dünýä döwletleriniň 140-sy bilen diplomatik gatnaşyklar ýola goýdy. Daşary ýurtlarda Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalarynyň we konsullyk edaralarynyň 38-si hereket edýär. Türkmenistanda hem daşary döwletleriň ilçihanalarynyň we konsullyklarynyň 37--si işleýär.
Türkmenistan halkara konwensiýalaryň we şertnamalarynyň 136-synyň gatnaşyjysy bolup durýar.
Ählumumy parahatçylygy, durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde ýardam bermek, BMG-niň durnukly ösüş maksatnamasyny yzygiderli durmuşa geçirmek, sebitde we onuň daşynda goňşuçylyk gatnaşyklaryny we hyzmatdaşlygy berkitmek, ýaragsyzlandyrmak prosesiniň amala aşyrylmagy üçin amatly şertleri döretmek, dawalary we gapma-garşylyklary parahatçylykly we syýasy ýollar arkaly çözmek we energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutýan ugurlarydyr.
Muňa Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan dürli halkara forumlarynda öňe süren başlangyçlary, ýagny: BMG-niň energetika maslahatyny döretmek, Merkezi Aziýada we Hazar sebitinde howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk baradaky ýokary derejedäki maslahaty döretmek, Owganystandaky ýagdaýy syýasy ýollar bilen düzgünleşdirmek we bu ýurduň ykdysadyýetini dikeltmek we başga-da birnäçe başlangyçlar gönükdirilendir.
Birleşen Milletler Guramasy bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmek Türkmenistanyň alyp barýan daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bu hyzmatdaşlyk adamzadyň ösüşini we progresini üpjün etmäge, adamlaryň ýaşaýyş derejesini we maddy üpjünçiligini ýokarlandyrmaga, bütindünýä ykdysady we sosial ösüş üçin amatly şertleri döretmäge, adamlaryň döredijilik başarnygynyň ýokary derejede açylmagyna, onuň esasy hukuklarynyň we erkinliginiň höweslendirmegine gönükdirilendir.
Türkmenistan goňşy döwletler bilen, şol sanda Merkezi Aziýa we Hazar sebitindäki döwletler bilen däp bolan dostlukly, özara bähbitli gatnaşyklary yzygiderli berkidýär. Şol bir wagtda Orta we Ýakyn Gündogar, Aziýa-Ýuwaş umman sebitlerindäki döweletler bilen ysnyşykly gatnaşyklarda bolup durýar. Ýewropa we Amerika yklymlarynyň döwletleri bilen hemmetaraplaýyn hyzmatdaşlyk hem Türkmenistanyň daşary syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar. Häzirki wagtda ýurt baştutanynyň tabşyrygy boýunça Afrika döwletleri bilen gatnaşyklary mundan beýläk hem giňeltmek göz öňünde tutulýar.
Türkmenistan abraýly halkara guramalar bilen gatnaşyklary ösdürmekde degişli işleri alyp barýar. Türkmenistan 44 sany halkara guramalarynyň agzasy bolup, şolaryň hatarynda Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy, Yslam hyzmatdaşlyk guramasy, Goşulmazlyk hereketi we beýlekiler bar. Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy we Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasy ýaly guramalarda Türkmenistanyň assosiirlenen agza derejesi bar.
Türkmenistan global ösüş döwrüniň we müňýyllygyň maksatlaryny we meselelerini durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýar. Häzirki wagtda Türkmenistan BMG-niň Geňeşleriniň, Komitetleriniň we Komissiýalarynyň sekizsiniň düzümine girýär. 2016-njy ýylyň 14-nji iýunynda Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 71-nji sessiýasynyň wise-başlyklygyna saýlanyldy.
2014-nji ýylyň 23-24-nji aprelinde EKOSOS-yň guramaçylykly mejlisinde BMG-niň dürli guramasyna saýlawlar geçirilende Türkmenistan aşakdaky guramalara agza hökmünde saýlandy: 2014-2017-nji ýyllar. üçin BMG-niň sosial ösüş boýunça Komissiýasyna, 2014-2016-nji ýyllar üçin BMG-niň ösüşiň hatyrasyna ylym we tehnika boýunça Komissiýasynyň, BMG-niň Bosgunlaryň işi baradaky Ýokary Komissarynyň maksatnamasynyň Ýerine ýetiriji komitetine (hemişelik esasda).
2015-nji ýylyň 8-10-njy aprelinde EKOSOS-yň guramaçylyk mejlisinde BMG-niň dürli guramasyna saýlawlar geçirilende Türkmenistan aşakdaky guramalara agza hökmünde saýlandy:
2016-2019-njy ýyllar üçin BMG-niň ilatly nokatlaryny boýunça Maksatnamasynyň Dolandyryjy Geňeşiniň agzalygyna (BMG-HABITAT);
BMG-niň ilat we ösüş boýunça Komissiýasyna 2016-2019-nji ýyllar üçin maksatnamasynyň agzalygyna (täzeden saýlanylmagy);
2016-2018-nji ýyllar üçin BMG-niň gender deňligi hem-de zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek baradaky düzüminiň Ýerine ýetiriji Geňeşine.
2012-nji ýylyň 13-nji noýabrynda Parižde Birleşen Milletler Guramasynyň bilim, ylym we medeniýet baradaky guramasynyň (ÝUNESKO-nyň) Baş Assambleýasynda 2013-2017-nji ýyllar üçin Türkmenistan başlyklyk ediji agzanyň içine girip ilkinji gezek ÝUNESKO-nyň Ýerine ýetiriji Geňeşine saýlanyldy.
Abraýly halkara guramalar bilen özara gatnaşyklar yzygiderli esasda amala aşyrylýar, şu ýyl gol çekilen 2016—2020-nji ýyllar üçin Türkmenistanyň we BMG-niň arasynda ösüş maksadynda hyzmatdaşlygyň Çarçuwaly maksatnamasy, 2016—2020-nji ýyllar üçin ÝUNISEF we UNFPA bilen hyzmatdaşlyk etmek boýunça Ýurt maksatnamalarynyň hereketler meýilnamalary, beýleki birnäçe resminamalar munuň subutnamasydyr. Olaryň hemmesi Türkmenistanda durmuş-ykdysady, energetika, ekologiýa, hukuk we beýleki ugurlar boýunça bilelikdäki anyk maksatnamalary amala aşyrmaga gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döredijilikli başlangyçlary Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlyk meselelerinde Türkmenistanyň işjeň orun eýeleýändigini aýdyňlyk bilen tassyklaýar. Şol başlangyçlar bolsa möhüm ugurlarda, şol sanda ählumumy energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek we köpşahaly ulag-üstaşyr düzümleri döretmek ýaly ugurlarda hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge ýardam etmäge gönükdirilendir. Olar BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýörite kararnamalarynda öz beýanyny tapdy.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan ençeme gezek iri halkara forumlarynyň geçirilýän ýerine öwrüldi. Olaryň gün tertibine häzirki döwrüň wajyp meseleleri girizildi. Şu ýyl bolsa Aşgabatda durnukly ulag ulgamy boýunça birinji Ählumumy maslahat geçiriler. Munuň özi hem Türkmenistanyň dünýä giňişliginde abraýynyň has-da artýandygyna şaýatlyk edýär.


text:
Ýeňiş güni mynasybetli Azatlyk Radiosy Türkmenistandan özüni Hallyýew diýip tanyşdyran, Ikinji Jahan urşunyň weterany, birnäçe orden-medallaryň eýesi bilen söhbetdeş boldy. Ol uruş ýyllarynda Germaniýa çenli geçen ýoly barada gürrüň berýär.
Hallyýew: 1943-nji ýylda gulluga alyndyk. O wagtlar, bolsak, bir 16 ýaşymyzdadyk. Bizi Aşgabatdan Samarkanda göterdiler. Samarkantda-da üç aý taýýarlyk gullugyny geçdik. Ýaragy atmagy hem sökmegi öwretdiler. Ondanam fronta ugratdylar.
Azatlyk Radiosy: Urşa nireden başladyňyz?
Hallyýew: Biz baranymyzda, Polşadan geçen ekenler. Germaniýanyň ýaňy içine girip ugranda, bizem badyk. Biz Germaniýanyň içinde fronta girdik.
Azatlyk Radiosy: Germaniýada sizi nähili garşyladylar? Nemes goşunlary barmydy?
Hallyýew: Nemesler bardy. Ýöne biz nemesleriň gaçýan wagty bardyk-da. Men-ä pulemýotçydym. Pulemýoty ýaman gowy atýardym. Gündiz günortanlyga gowy nahar berdiler, öýlänem fronta sokdular. Kowýan wagymyz nemesler gaçyp ýatýarlar bir ýerde, gelýänleri garşy almaga taýyn bolup. Onsoň bizem üstlerine çozýas welin, olar atýarlar. Barýançaň ep-esli adamyny gyrýa-da olar. Ýaraglary bolsa gowy, köp atýan ýarag-da. Drezden diýip, bir uly şäherleri bar eken. Şonuň içine giräýenimizde ýaraly boldum. Gapdalymda iki sany söweşe taýýar granat bardy. Olaryň atan oky kemeri kesip, meniň hamymy serpip geçäýipdir-dä. Ok şol granadyň birine degäýen bolsa, ol bölek-bölek etjek seni. Ok kelte gapyrganyň ýokary ýanyndan, hamy serpip geçäýipdir-dä. Kemerem gaçypdyr, granadam gaçypdyr. Ýöne ok granada degmändir. Oňa degen bolsa külüňi çykarýar. Şonda-da ylgap, birsalym atdym welin, ysgynym gaçyp barýar. Onsoň ýeňsämden urdular. Nemesiň bir okopjygy bar eken. Şoňa kellämi sokdum. Gyşaryp galypdyryn. Giç öýlän turdum. Kellämi galdyrsam, beýle ýanymdan komandirim gelýän eken. Ýanyma geldi. “Hallyýew, ýaralymy?” diýdi. “Hawa” diýdim. “Anha, nemesler gelýär” diýdi. Olar ýaragyny taşlap, elini galdyryp, ýesir bolmak üçin gelýänler ekeni. Men: “Bulary atmalyň” diýdim. “Onda o jaýa gireli” diýdi. Ol jaýa bardyk. Birsalym oturdyk. Onsoň: “Äpişgeden seret. Özlerimiziňki gelipmi?” diýdi. Äpişgeden seretdim. Öň hatara tapgyr-tapgyr iberýärler-dä. Bir tapgyr gutarsa, ýene bir tapgyr sokýarlar. Olar gutarýar, azalýar-da. Olar atýarlar-da. Adam ölýär ýa ajaly ýetmese ýaraly bolup galýar. Ölenem ölýär. Özümiziňkiler gelen ekeni. Biz ol jaýdan çykyp ýöräp ugradyk welin, dört adam tanka garşy atylýan pulemýoty süýräp barýan eken. Olar gapy açylanyny eşidip, ýaňky pulemýotyň agzyny bize garşy öwürdiler. Komandirimen: “Biziňkiler!” diýip gygyrdy. Olar bizi tanamandyrlar. Biz ýöräp ugrasak, iki sany sanitar gyzlar bar eken. Olar: “Şol jaýa baryň. Häli gün ýaşyp barýarka keselhana äkideris” diýdiler. Şol ýerden keselhana äkitdiler. Ol nemesleriň keselhanasy. Içi uzyn, 300 metr-ä bar uzynlygy. Iki ýanam jaý. Näçe adam ýerleşýär oňa. Men şo taýda bir aý gowrak ýatdym. Şol bir aýyň dowamynda-da keselhananyň agzyna nemesleriň magazinlerindäki zatlardan getirip dökýärler. Men şondan alty sany posylka iberdim.
Azatlyk Radiosy: Posylka ibermäge rugsat berilýärmidi?
Hallyýew: Hawa. Bäş kilodan köp bolsa äkidenoklar. Ölçeýärler. Bir rus aýalam posylkanyň daşynyň matasyny çekýär. Adresini özüň ýazaýmaly.
Azatlyk Radiosy: Ýaraly bolup gospitalda näçe wagt ýatdyňyz?
Hallyýew: Bir aý ýatdym. “Ertir fronta ugratmaly” diýip, ilkiagşam ýygnak etdiler. Onda-da orslar: “Война окончень!” diýip tans edýärler. O wagt biz ors diline-de gaty ökde däldik. Bir özbek oglandan: “Bu “Война окончень!” näme?” diýip soradym. Ol “Uruş ýatdy” diýýärler diýdi. Aý, şonda öýmüze gelen ýaly bolduk.
Azatlyk Radiosy: Uruşdan soň öýňüze haçan gaýdyp geldiňiz?
Hallyýew: 1943-ni ýylda gidip, 50-nji ýylyň maý aýynda geldim. Şol ýerden – Germaniýadan 49-njy ýylda zähmet rugsadyna gaýtdym. 55 gün rugsat berdiler. Bizi saklaýany näme diýsene, “sizi çalyşmaga ýaş oglanlar ýetişenok” diýýärler. Onsoň bizi çalyşmaga rus oglanlaryndan bardy. Şolar gelenden soň, 1950-nji ýylyň maý aýynda goýberdiler.


text:
Şu ýylyň oktýabr aýynda Parižde ýerleşýän “Serhetsiz raportýorlar” guramasynyň 2010-njy ýyl boýunça metbugat azatlygy barada çap eden hasabatynda Türkmenistan ýene-de iň yzdan 3-nji orny eýeläpdi.
Bu baha 178 ýurdy öz içine alýan şol hasabatda Türkmenistanyň Demirgazyk Koreýadan we Eriteriýadan soň metbugat azatlygyna ýol bermeýän dünýädäki iň repressiw üç ýurtdan biridigini aňladýar.
Metbugat azatlygy barada çap edilýän hasabatlarda Türkmenistan uzak wagtdan bäri sanawyň iň soňlarynda orun alyp gelýär.
Türkmenistandaky metbugatyň we medianyň ýagdaýy barada ýurduň ýaşaýjylary nähili pikirde? Bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa ýerli zenan bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Moskwa papaksyz galdy! Orsýetiň paýtagtyna 18 ýyl häkimlik eden Ýuriý Lužkow 28-nji sentýabrda öz wezipesinden kowuldy. “Kowuldy” sözüni Moskwanyň meri meselesinde ulanmak o diýen gelşikli däl, emma häzir ony ulanmasaň, alaç ýok, çünki Lužkow işden aýrylmady, ol ”Prezidentiň ynamyndan gaçan ýolbaşçy hökmünde” wezipeden çetleşdirildi. Bu sözi ýuwmarlanyň bilenem, hiç zat üýtgänok, Günbatarda aýdylyşy ýaly, “Ozalky SSSR-iň çal paýtagtyny lowurdap duran şähere öwren” adam iň soňunda biabraý bolup, işden gitdi.
Näme sebäpden edil häzir, ýagny ýene-de bary-ýogy bir ýyldan indiki saýlawlarda ýaşyna görä, aýrylmaly häkimi wezipeden beýle howlukmaç çetleşdirildi? Bu barada çaklama kän. Ýöne munuň esasy sebäbi – Lužkowyň soňky iki ýyldaky syýasy pozisiýasy bolsa gerek? Lužkow 2008-nji ýylda prezident saýlanan Dmitriý Medwedewi ýaş gördi, doly ykrar etmedi. Lužkow Medwedewi prezidentlik wezipesinde wagtlaýyn saýyp, öňküsi ýaly Putine wepaly bolup galdy. Ol her bir syýasy meselede Medwedewe däl-de, Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putine golaý durdy. 2012-nji ýyldaky prezident saýlawlarynda Lužkow Medwedewi däl-de, Putini goldamakçy diýen “myş-myşlar” hem şondan döreýär.
Moskwanyň meriniň syýasy pozisiýasy başda Medwedewiň gözüne-de ilmedige meňzeýär. Sebäbi ilkibaşda Medwedewiň özi-de her ädimde Putine wepalydy. Sebäbi ol hem, edil Lužkow ýaly, öz wezipesini dogruçyl saýlawlar-da däl-de, eýse öňki prezident Putiniň elinden sowgat alypdy. Emma Medwedew prezidentlik kürsüsine öwrenişidigiçe, Lužkowyň özüni alyp barşy barha göze ilip ugrana çalymdaş.
Netijede Moskwanyň meriniň her bir ýalňyşy göze dürtülip ugrady. Şu ýylyň tomsunda Moskwa töweregindäki tokaýlaryň hem torf gatlaklarynyň ýanmagyndan dörän ajy tüssä boglup otyrka şäheriň mydama Leniniňkä meňzeş papakly, pukarasyrap ýören häkiminiň gymmatbaha daşary ýurt kurortynda arassa howadan dem alyp ýörmegi moskwalylaryň-da, Kremliňde myrryhyny atlandyrdy. Putini dost tutunan Lužkow welin, bu igençler özi üçin howpludyr öýtmedi. Kremliň welin eýýäm sabyr käsesi püre-pür bolupdy, onsoň ol boýunegmezek häkimden dynmagy karar etdi.
Başga alaç galmady
Kremlden syzylyp çykýan maglumatlara görä, iki hepde mundan öň Lužkowa öz arzasy bilen wezipeden gitmek teklip edilipdir. Emma Lužkow hötjetlik edip, öz arzasy bilen wezipeden gitmejegini aýdyp, Medwedewiň garşysyna açyk baş göterdi. Edil şu taýda-da Lužkow Putin bilen Medwedewiň agzyny alartmaga synanýar diýlen çaklama tassyk boldy. Şondan soň Lužkowy işinden özi kowmasa, Medwedewiň başga alajy galmady. Bolmasa, prezident öz abraýyny saklap biljek däldi. Paýtagtyň häkimine diýenini etdirip bilmeýän prezidente soňra kim hormat goýjak?
Eger-de Kremliň öz arzasy bilen abraýlyja işden aýrylmak baradaky teklibiniň soňky mylakatly teklipdigini bilen bolsa, belki Ýuriý Lužkow tekepbirlik edibem durmazdy. Emma ol öz güýjüne artk baha beren bolmaga çemeli. Indi onuň özi pukarasyrap ýörkä, nädip nikaly aýalynyň milliarder bolup ýetişenligi hakdaky soraglar örboýuna galdy. Dogrudanam, hamana öz wezipesinde 18 ýyllap arassa işlän häkimiň nikaly aýaly Ýelena Baturina nädip hut şol döwürde dünýäniň iň baý adamlarynyň birine öwrülýär?! Kim we näme üçin oňa Moskwa şäherindäki iň gymmatbaha, iň düşewüntli gurluşyklary, kontraktlary eçilýär? Moskwanyň ozalky meriniň indiden eýläk degerli jogap tapmaly soraglarynyň biri hut şu bolsa gerek. Sebäbi eýýäm bu ugurda derňewiň boljakdygy hakda ilkinji habarlar peýda boldy.
Moskwanyň meriniň wezipeden aýrylmagynyň eýse türkmenlere näme dahyly bar diýilmegi ahmal. Muňa: ozalky SSSR-iň umumy paýtagtyny gysga wagtda diňe Orsýetiň hem orslaryň paýtagtyna öwren, Moskwa iş gözläp barýan ozalky “doganlyk halklaryň” wekillerini derrew “ýatlara” öwren hut Lužkowyň alyp baran syýasaty diýip, jogap berse bolar. Ol paýtagtda yzagalak milletçilik meýillerini assyrynlyk bilen goldamakdan çekinmedi.
Lužkowyň wezipeden aýrylmagyny Türkmenistandaky syýasy ýagdaý bilen deňseşdirseň, onda muny Gurbanguly Berdimuhamedowyň Wiktor Hramowy ýa-da Aleksandr Žadany wezipeden boşatmagy bilen deňese bolar. Ýöne G.Berdimuhamedowyň entek prezidentlik kürsüsinde Medwedew ýaly özüni ynamly duýmaýan bolmagy-da ahmaldyr.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Mumbaýdaky sünni-musulman guramasy, Daşary işler ministrligi bilen Eýranyň Hindistandaky konsulhanasyna ýüzlenip, eýranly režissýor Majit Majidiniň Muhammet pygamber hakda surata düşüren kinosynyň gadagan edilmegini isläpdir.
Daşary işler ministri Rajnath Singhe, premýer-ministr Maharaştra Dewendra Fadnawisa iberilen ýüzlenmede “Raza Akademiýasy” kinofilmiň sazyny ýazan hindistanly kompozitory A. R. Rahmanyň hem jogapkärçilige çekilmegini talap etdi.
Gurama, bu ýagdaýyň hindistanly musulmanlaryň diýseň göwnüne degýändigine hem aýratyn üns çekipdir.
"Muhammet Allanyň ilçisi" atly kinofilmiň tanymal režissýoryň Muhammet pygamber hakda söz açýan trilogiýasyndan ilkinjisidir. Kinofilm, hezreti Muhammediň pygamber bolmazdan owal entek 12 ýaşyndaka bolan durmuşyny we şol döwürde Mekge şäherinde bolup geçýän wakalary suratlandyrýar.
“Maslahatçy topary kabul etmediler”
2015-nji ýylda surata düşürilen kinofilmde Sareh Baýat, Mohsen Tanabandeh, Rana Azadiwar, Aly Reza Şoja-Nury we beýleki birnäçe tanymal aktýorlara rol berlipdir.
Kinofilm, 27-nji awgustda Monrealda geçirilen kinofestiwalda tanadylandan soňra, şol bir wagtyň özünde Eýranda 57 kinoteatrda tomaşaçylara hödürlenip, dünýäniň dürli ýerine hem ýaýrady.
“Raza Akademiýasynyň” düýbüni tutan Muhammet Said Nuri şeýle ýüzlenmesinde şeýle diýýär: "Birinjiden kinofilme pygamberiň ady dakylmaly däldir. Adamlar kino hakda gürrüň eden mahaly birden paýyş söz aýdaýsa, bu Muhammet pygambere hormatsyzlyk ýaly hasaplanar. Ikinjiden, yslamda surata rugsat berilmeýär. O taýda bolsa birnäçe aktýor Muhammediň roluny ýerine ýetirýär... Kinofilm köpsanly dilde seslendirilipdir we golaýda bütin dünýä ýaýrar. Bu oňaýly ýagdaý däldir. Çünki, kinofilm Eýranyň puluna surata düşürilendigi üçin, Eýran hem yslam respublikasy bolany sebäpli adamlaryň aglaba köpçüligi kinofilmi ýöriteleşdirilen hasaplaýar".
Nuriniň bellemegine görä, akademiýanyň 5 agzaly maslahatçy topary arz-şikaýat üçin Eýranyň Mumbaýdaky konsulhanasyna gidenem bolsa, olary hiç kim kabul etmändir.
Musulman ýurtlaryň garaýyşlary
Yslamda pygamberiň suraty gadagan bolandygy üçin Majidi pygamberiň ýüzüni kinoda görkezmändir. Emma muňa garamazdan, ol kinofilm Eýrandan daşarda hem köp jedelleşiklere duçar bolupdyr.
Müsürdäki Al-Azhar metjidi bilen arabaglanşykly bolan “Yslam barlaglar akademiýasy” hem kinofilme oňaýsyz baha beripdir. Şol bir wagtyň özünde Saud Arabystanyň baş müftüsi hem ol kino garşy çykypdyr. Ýöne, belli bir bölegine maliýe kömegini beren Eýran hökümeti bolsa ol kinofilmi diýseň halapdyr.
56 ýaşyndaky Majidi "Jennetiň şöhlesi" (1999) we "Samanyň çagalary" (1997) atly meşhur kinofilmleriň awtorydyr. Ol kinolar iň gowy daşary ýurt kinofilmi ugry boýunça Oskar baýragyna hödürlenipdi.


text:
Aşgabat, 08.03.2015. “Türkmenportal”.
«Parahat» medenidynç alyş merkezinde Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen bilelikde guramagynda Halkara zenanlar güni mynasybetli “Mukamlarda ene waspy” at bilen aýdymsazly baýramçylyk dabarasy geçirildi.
Dabara paýtagtymyzyň dürli edarakärhanalarynda zähmet çekýän gelingyzlar, TMÝGniň welaýat geňeşlerinden çagyrylan myhmanlar, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Baýramçylyk dabarasynda Halkara zenanlar güni mynasybetli gutlaglar ýaňlandy. Onuň dowamynda Türkmenistanyň Baş drama teatrynyň artistleri, Aşgabat şäher häkimliginiň «Aşgabat» döredijilik toparynyň aýdymçylary çykyş etdiler.
* * *
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet kitaphanasynda Halkara zenanlar gününe bagyşlanyp, «Zenan sarpasy belent Diýarda» atly kitap sergisi guraldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň öz halkyna sowgat beren kitaplary we ýurdumyzyň zenan ýazyjy-şahyrlarynyň dürli ýyllarda neşir edilen kitaplary baýramçylyk sergisini bezedi.
* * *
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde Halkara zenanlar gününe bagyşlanyp, «Türkmen zenany — milletiň ruhy gözelliginiň nyşany» atly baýramçylyk sergisi guraldy.
Baýramçylyk sergisinde suratkeşlerimiziň dürli ýyllarda türkmen zenanlaryna bagyşlap döreden surat eserleri hem-de zenanlaryň asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alyp gaýdan el işleridir bezeg şaý-sepleri görkezildi.
* * *
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň merkezi ylmy kitaphanasynda Halkara zenanlar güni mynasybetli, “Döwletimiziň bagtyýar zenanlary” atly kitap sergisi guraldy.
Sergide Türkmenistanyň Prezidentiniň öz halkyna sowgat beren kitaplaryna hem-de ýurdumyzyň tanymal ýazyjy-şahyrlarynyň türkmen zenanlaryna bagyşlap ýazan kitaplaryna giň orun berildi.


text:
Soňky 3-4 günlükde Türkmenabadyň köçelerinde degişli edaralaryň hersi öz ugry boýunça arassalaýyş hem abatlaýyş işlerini alyp barýarlar. Esasanam, olar Bitarap Türkmenistan we aeroportdan çykýan Gagarin köçeleriniň ugrunda işleýärler.
Aýdylmagyna görä, 26-njy noýabrda prezident Berdimuhamedow Türkmenabada gelýär. Ol şäheriň içinde täze gurlan Bagt köşgüniň açylyşyna gatnaşar. Onuň soňky marşrutynyň bolsa Köýtendag etrabynyň täze şäherçeleri boljakdygy barada il arasynda gürrüňler bar.
Taýýarlyk işleri
Prezidentiň sapary barada resmi tassyklama ýok, emma şäherde görülýan taýyarlyklar möhüm bir şahsýyetiň geljekki saparyndan habar berýär. Bu taýýarlyk ýolbaşçynyň ulag kerweni geçjek ýollarda has göze ilip, köçäniň ugrundaky jaýlar aklanýar, köçeler oňarylýar.
Jaýlar aklanýar
Agzalýan köçeleriň ugrunda ýaşaýan ýaşaýjylardan Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbirleriniň aýtmaklaryna görä, bu taýýarlyk çäreleri ýol gyrada ýaşaýanlar üçin aýratyn alada döredýär.
“Öý hojalyk edarasynyň işgärleri balkonyňyzdaky zatlaryňyzyň üstüni ýapyň diýip, öýme-öý aýlanyp ýörler” diýip, şol köçeleriň biriniň ugrunda ýaşaýan we adynyň agzalmagyny islemedik Türkmenabadyň ýaşaýjylaryndan biri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Bu taýýarlyk başagaýlygyna, esasanam, şäheriň kommunal hojalyk we ýol gurluşyk edaralarynyň işgärleriniň arasynda göz ýetirmek mümkin. Sebäbi prezidentiň gelerine sanlyja gün galdy, aklanmaly jaýlar, onarylmaly köçe diýseň köp, bu işleri amala aşyrmak bolsa agzalýan edaralaryň işgärleriniň gerdenine düşýär.
"Aýna ýaly ýollar"
Agzalýan iki edaranyň işgärleriniň käbirleri ýoly arassalamak bilen başagaý bolsa, beýlekileri ýoluň gyrasyndaky jaýlary aklamak işini alyp barýarlar. Olaryň öz sözi bilen aýdylanda, işçilere ýol aýna ýaly bolmaly diýlen tabşyryk berlipdir.
Köçelerde der dokýän şeýle işçilerden birem özüni Ýagşymyrat diýip tanadan türkmenabatly ýigit. Ol bu barada şeýle diýýär: “Biz bu tabşyrygy berjaý etmek üçin, kadaly iş sagadyndan gaty ir işe çykýarys, öýe hem gaty giç barýarys. Artykmaç işlän sagatlarymyz üçin goşmaça hak tölenmeýär”.
Prezidentiň geçmeli köçelerinde geçirilýän bu abatlaýyş işleriniň, şol uly ýollaryň daşyna o diýen täsiri ýok. Meselem, oňarylýan ýollaryň ilkinji öwrüminden 50-100 metr içgin aralaşsaň, şäheriň beýleki ýollarynyň çagşap ýatan ýerlerini görse bolsa.
Türkmenabadyň köne “3-punkt” kiçi etrapçasynyň ýaşaýjysy, 50 ýaşlaryndaky Ahmet, soňky bir näçe ýylyň dowamynda uly ýoluň ençeme gezek oňarylandygyny, emma öz etrapçasynyň köçeleriniň ýagdaýyna bolsa ýol-gurluşyk işgärleriniň üns bermeýändigini aýtdy: "Köçämizde soňky gezek bejeriş işleri geçirilen wagty takyk ýadyma düşenok, men ol wagtlar ýaş ýigitdim. Şondan bäri aradan 20 ýyl gowrak wagt geçen bolmaly".
Ahmediň gürrüňini edýän ýollary häzirki abatlanýan köçelerden, uzak bolsa 250 meterlikde ýerleşýär. Emma prezidentiň geçýän köçeleri wagtal-wagtal abatlanyp, sähelçe gyrada ýerleşýän "3-punkutuň" köçeleri bolsa indi ýylyň-ýylyna tomsuna tozanly, gyşyna bolsa palçykly, batgaly bolýar.
"Marşirowkalar"
Emma öňki ýyllardan tapawutlylykda, prezidentiň saparynyň öňüsyrasynda, onuň geçjek köçelerinde adamlaryň eline gül hem baýdak berlip, görülýän marşirowka taýýarlygy welin, bu gezek göze ilmeýär. Beýle taýýarlyklar, umuman aýdylanda, ençeme gün öňünden başlanýardy.
Ýöne prezidenti aeroportda garşylamak hemem onuň açylyşyny amala aşyrmaly Bagt köşgüniň töwereginde taýýarlyk marşirowkalary indi ençeme günden bäri dowam edýär. Oňa, esasanam, okuwçylar we talyplar gatnaşdyrylýar.
Soňky bir näçe günden bäri Türkmenabatda howa sowuk hem bulutly bolup, howanyň sowuklygy edil häzirki gün -5 gradusa barabardyr, howa agşamlaryna hasam sowaýar, marşirowkalar bolsa kähalatlarda giç agşama çenli dowam etdirilýär.


text: Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynda jemi üç sany sport mekdebi bar. Şol sport mekdeplerinden diňe 2-nji sport mekdebi doly işledileýär. Täze gurlan bu sport mekdepleriniň arhitekturasy, meýdany birmeňzeş. Mekdepleriň çäginde kiçi futbol, gandbol oýnamaga niýetlenen meýdança, basketbol oýny üçin uly zal we sambo, dzýu-do, boks bilen meşgullanmaga niýetlenen ýerler bar. Şeýle mekdepleriň Türkmenistan boýunça 90 sanysynyň gurlanlygy, ýöne olaryň ählisiniň işledilmeýänligi barada maglumatlar bar. Wideo ýazgyda Garaşsyzlyk etrabynyň Nyýazow şäherçesiniň doly işledilýän 2-nji sport mekdebinden käbir kadrlar görkezilýär.


text:
Müsürde türmä basylan iki «Al-Jazeera» žurnalisti, prezident Abdul Fattah al-Sisiniň günä günä geçmesi esasynda, azatlyga çykdy.
Kanadaly Mohamed Fahmi we müsürli Baher Muhamad 23-nji sentýabrda günäsi geçilen 100 tussagyň arasynda türmeden boşadyldy.
Döwlet mediasy bu iş bilen bagly üçünji adamyň hem günäsiniň geçilendigini aýtdy, emma onuň awstraliýaly Piter Grestedigi anyk bolmady.
Piter Greste fewralda prezident karary esasynda deportasiýa edilipdi. Bu üç žurnalist geçen aý rugsatsyz işlemek we Müsüre zyýanly materiallary ýaýratmak aýyplamasy esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Uzak wagtlap dowam eden gepleşiklerden soň, Eýran bilen 5+1, ýagny ABŞ-nyň, Orsýetiň, Hytaýyň, Beýik Britaniýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň wekilleriniň arasynda Tähranyň ýadro programmasy boýunça alnyp barylýan gepleşikler şowly tamamlandy diýilip, 17-nji ýanwarda yglan edildi.
Bu diýmek Eýrana garşy girizilen sanksiýalar ýatyrylar we Tähran uzak wagtlap dowam eden üzňelikden halas bolar. Bu ýagdaý bolsa öz gezeginde Merkezi Aziýa, esasanam Türkmenistan üçin daşary ýurtlar bilen söwda aragatnaşygyny ýola goýmaga hemem energiýa eksportyny köp ugurly etmäge täze mümkinçilikler döredýär.
Emma şol bir wagtyň özünde-de, Eýranyň jedelli daşary sýyasaty, şeýle-de Tähranyň öz ýakyn hyzmatdaşlarynyň içerki işlerine aralaşmak ýaly endigi, onuň bilen ýakyn hyzmatdaşlygy ýola goýýan ýurtlar üçin käbir hupbatlary hem döredýär.
Mejlisiň nobatdaky sanynda, Eýran ylalaşygynyň Merkezi Aziýa getirjek bähbitleri hemem onuň halkara derejedäki jedelli pozisiýasyalary sebäpli, Tähran bilen ýakyn hyzmatdaşlygyň regiona ýetirip biljek täsirleri barada gürrüň edilýär.
Mejlisiň myhmanlary:
Husein Arýan: - Londonda ýaşaýan garaşsyz, eýranly ekspert we žurnalist;
Dr. Luca Anceschi: - Glasgow Uniwersitetiniň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy;
Bruce Pannier: - Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän blogy "Qishloq Ovoziniň" redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Birleşen Ştatlaryň “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy göreşýän koalisiýadaky ýörite ilçisi toparyň Yrakdaky we Siriýadaky käbir territoriýalarda öz kontrollygyny ýitirýändigini aýtdy.
“Yslam döwleti atly topar goranyşda we bu halyfat kiçelýär” diýip, Brett McGurk 15-nji maýda Iordaniýanyň paýtagty Ammanda eden çykyşynda belledi.
Şeýle-de, ol Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýanyň Yrakda Mosul we Siriýada Rakka şäherleriniň kontrollygyna ele geçirmek tagallalary öňe gidişlik gazanýar diýdi.
“Biz her gün Mosula takyk zarbalary urýarys. Ol ýere yzygiderli görnüşde utgaşykly basyş edilýär” diýip, McGurk nygtady.


text:
Duşenbe güni Owganystanyň Goranmak ministrliginiň binasynyň içinde amala aşyrylan hüjümde azyndan iki adam öldi, ýedi adam ýaralandy.
Goranmak ministrligiň metbugat wekiliniň berýän maglumatyna görä, harby lybas geýnen hüjümçi ministrligiň içinde ýaragdan ot açypdyr.
Kabulyň polisiýa başlygynyň orunbasary General Muhammad Dawid Amen bu dörän ýagdaýlar barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: "Goranmak ministrliginiň binasynda gözleg işleri tamamlanýança, binanyň ähli girişleri ýapyldy. Hiç kime giriş-çykyş rugsat edilmeýär. Hüjümçi harby lybasdady”.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Taliban” öz üstüne aldy.


text:
14-nji martda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew we premýer-ministri Wladimir Putin gündelik “Izwestiýa” gazetiniň neşir edilip başlamagynyň 95 ýyllygy mynasybetli gazetiň işgärlerine öz gutlaglaryny ýolladylar.
Putin “Izwestiýany” “örän möhüm wakalar barada maglumat bermekde” professionallygy üçin öwdi. Medwedew bolsa gazeti “wajyp maglumatyň we möhüm analizleriň” çeşmesi diýip atlandyrdy.
“Izwestia” gazeti, “Prawda” bilen birlikde, Orsýetiň örän meşhur metbugat serişdesidir. Munuň bir sebäbi, olar 1917-1991 ýyllarda sowet hökümetiniň baş münberi bolup hyzmat edipdiler.
2005-nji ýylda “Izwestiýa”gazetini “Gazprom Media” satyn aldy.


text:
Ysraýylyň Dimona şäherinde dört araby pyçaklamakda güman edilen ysraýylly ýewreý tussag edildi.
9-njy oktýabrda bolan hüjüminiň iki pidasynyň ysraýylly araplar bolandygy anyklandy. Emma galanlaryň ysraýylly ýa-da palestinaly araplardygy belli edilmedi.
Ýaralanan pidalar häzir bejergi alýarlar.
Dimona şäheriniň häkimi Benny Bitonyň Ysraýylyň radiosy bilen söhbetdeşliginde ady agzalmadyk hüjümçiniň şäheriň ýaşaýjysydygyny we onuň polisiýa bellidigini habar berdi.
Polisiýa hüjümiň “milletçilik” we geçen hepdede sekiz sany ysraýyllynyň pyçaklanmagy bilen bagly bolmagynyň ähtimaldygyny aýdýar. Şol hüjümlerde iki adam heläk boldy.
Ýaňy-ýakynda ýewreýleriň mukaddes Ierusalim şäherine barmagyna päsgelçiligiň döredilmegi sebäpli dörän durnuksyzlykda howpsuzlyk güýçleri bilen bolan çaknyşyklarda üç palestinaly atylyp öldürildi we onlarçasy ýaralandy.


text:
Yragyň Kürt regionynyň prezidenti Masud Barzani Kürdüstan işçiler partiýasynyň, PKK-niň jeňçilerini demirgazyk Yrakdan çykmaga çagyrdy, ol munuň Türkiýäniň howa zarbalarynyň asuda adamlaryň ölümine sebäp bolmagynyň öňüni almak üçin zerurlykdygyny aýdýar.
Barzaniniň edarasy bu beýanaty 1-nji awgustda, Türkiýäniň demirgazyk Yrakdaky PKK lagerlerine garşy uran howa zarbalary Zarkel obasynda, awtonom Kürt regionynyň paýtagty Erbiliň gündogarynda azyndan alty adamy öldüreninden soň çap etdi.
Bu beýanat Falah Mustafa Bakiriň 31-nji iýulda Waşingtonda Türkiýe bilen PKK-ny ýaraşyga çagyrmagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Kürdüstanyň daşary gatnaşyklar edarasynyň ýolbaşçysy Falah Mustafa Bakir Waşingtona saparynda Kürdüstan işçiler partiýasyny, PKK-ny türk häkimiýetleri bilen gowuşgynsyz ýaraşykdan çykmagy sebäpli tankyt etdi. Şeýle-de ol PKK-ni bombalamagyň çözgüt ýa çykalga däldigini aýtdy.
"Biz bu hili problemalaryň harby çözgüdiniň ýokdugyna ynanýarys, öňe süýşmegiň iň gowy ýoly parahatçylyk we gepleşiklerdir» diýip, ol aýtdy.
Şeýle-de Bakir yraklylaryň «iki oduň arasynda galandygyny» belledi.
"Bu bize negatiw täsir ýetirdi, sebäbi bobmalanýan Kürdüstanyň daglyk serhet ýerleri bolup durýar” diýip, ol aýtdy. «Adamlar ýaşaýan ýerlerinden başga ýere geçirildi, adamlar ýaralandy” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Kürdüstan hökümeti eýýämden, Türkýäniň söweşi başlanmazyndan öň, «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň günbatar Yrakdaky hökmürowanlygyndan gaçan bosgunlara ýardam etjek bolup çytraşýardy.
Emma Mustafa Türkiýäni açyk tankyt etmekden seresap boldy. Yragyň Bagdatdaky merkezi hökümeti şu hepdäniň başynda Türkiýäniň PPK-ä urýan howa zarbalaryny, «Yragyň özbaşdaklygyna hüjüm hökmünde», ýazgaryp çykyş etdi.
Türkiýäniň pozisiýasy
Türkiýe öz howa zarbalarynyň kürt jeňçi toparlary tarapyndan nyşana alnan we tapgyrlaýyn öldürilen polisiýa ofiserleri we esgerleri üçin ar alyşdygyny aýdýar.
Türkiýäniň kürt toparlaryna garşy täzeden söweşe başlamagy Birleşen Ştatlary hem oňaýsyz ýagdaýda goýdy.
Birleşen Ştatlar PKK-ä garşy zarbalary goldady. Waşington Yrakdaky we Siriýadaky kürt güýçlerine ABŞ-nyň YD-a garşy söweşdäki ýakyn ýarany hökmünde seredýän hem bolsa, PKK-ni terror topary diýip atlandyrýar.
ABŞ-nyň goranmak sekretary Aş Karter geçen hepde regionyň paýtagty Erbile sapara baranda, kürt regionynyň howpsuzlyk güýçleri bolan peşmergäni YD-ny ýeňmek üçin zerur bolan goşunyň bir nusgasy hökmünde taryp etdi.
Munuň üstesine ol şol kürt güýçleriniň käbiriniň, aýdylmagyna görä, Türkiýe tarapyndan bombalanýan lagerlerde tälim alandygyny belledi.
Kürtleriň tutuş regionda, Siriýada, Türkiýede, Yrakda we Eýranda azlyk durumynda bolmagy strategiki taýdan gümürtik we ot-uçgunly bir ýagdaý döredýär.
Kürt döwleti meselesi
PPK-niň özbaşdak kürt döwleti ugrundaky söweşi köpüsi has giň awtonomiýa isleýän jemgyýetleriň içinde giň seslenme tapýar.
Kürtler diňe Yrakda, 1990-njy ýyllaryň başynda gurlan awtonom dolandyryşa eýe boldular. Bu region Türkiýäniň kürt regionlary bilen-de, kürtleriň YD-a garşy söweşde gazanan netijeleri hökmünde, Siriýanyň demirgazyk-gündogary bilen-de serhetleşýär.
Türkiýedäki oppozisiýa toparlary kürt lagerlerine edilýän hüjümleriň, azyndan, kürtleriň YD-a garşy söweşleri ýurduň serhedinde özbaşdak kürt döwletiniň döremegine alyp geler diýen aladalar bilen baglydygyny aýdýarlar.
Türkiýäniň PKK-ä eden hüjümleri onuň YD-a garşy uran ilkinji howa zarbalary we Ankaranyň öz howa bazasyny ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda jeňçi sünni toparyna garşy döredilen koalisiýa üçin açmak barada gelen karary bilen gabat geldi.
Bakir şu hepde Waşingtonda ABŞ resmileri bilen duşuşykda özüne Birleşen Ştatlaryň Türkiýe bilen ylalaşygynyň diňe YD-a garşy söweşde güýçleri birleşdirmekden ugur alýandygynyň, munuň PKK-äni içine almaýandygynyň ynandyrylandygyny aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annugurban.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Ukrainada gepleşik geçirýär.
Medwedew öz ukrain kärdeşi Wiktor Ýanykowiç fewralda prezident saýlanaly bäri onuň bilen ýedinji gezek duşuşýar.
Iki prezidentiň bilelikde rus-ukrain komissiýasynyň, Moskwa bilen Kiýewiň arasyndaky tehniki hyzmatdaşlygy ýokarlandyrmagy maksat edinýän hökümetara toparyň ýygnagyny alyp barmagy planlaşdyryldy.
Şeýle-de Medwedew bilen Ýanykowiçiň bir topar ylalaşyga, şol sanda serhet kesgitlemek we ýadro hyzmatdaşlygy şertnamalaryna gol çekmeklerine garaşylýar.


text:
Täze ýylyň bosagasynda, ýekşenbe güni Birleşen Ştatalaryň prezidenti Barak Obama ýurduň hökümetine daşary ýurtlaryň raýatlaryny gözegçilige almaklyga rugsat beriji kanunyň güýjüni ýene bäş ýyl uzaltmak baradaky karary gol çekdi.
Bu kanun Birleşen Ştatlaryň hökümetine daşary ýurt agentleridir ýa-da terror işlerine dahyllydyr diýlip güman edilýän islendik daşary ýurt raýatynyň daşary ýurtlardaky telefon gürrüňdeşliklerine we hat alyşmalaryna suduň rugsady bolmazdan hem gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.
“Daşary ýurt razwedka gözegçilik akty” diýlip atlandyrylýan bu kanun Birleşen Ştatlaryň öz raýatlaryna gözegçilik etmekligi öz içine almaýar. Munuň üçin ABŞ-nyň hökümeti 11 sudýadan ybarat sud kollegiýasynyň rugsadyny almaly.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Eýranyň ýadro programmasyny jylawlamak barada ylalaşyk baglaşylmagyna garşy dünýäniň iri döwletlerine duýduryş berdi.
Netanýahu bu barada Ierusalimde geçirilen “Demirgazyk Amerikanyň ýewreý federasiýasynyň” assambleýasynda eden çykyşynda belledi.
Eýran we dünýäniň iri alty döwleti, şol sanda Birleşen Ştatlar Tähranyň ýadro ýaraglaryny özleşdirip biljekdigi baradaky gorkulary ýok edip, Birleşen Milletler Guramasy we Günbatar ýurtlary tarapyndan Eýrana garşy girizilen sanksiýalary güýçden gaçyryp biljek taryhy ylalaşyga gelmek üçin 24-nji noýabry soňky möhlet diýip bellediler.
Netanýahu: “Eýran ýurduň ykdysadyýetine ýumrujy görnüşde täsir ýetiren sanksiýalary aradan aýyrmak isleýär, bu aç-açan mälim. Emma şol bir wagtyň özünde [sanksiýalaryň aýrylmagyna] gaýtawul hökmünde Eýranyň öz ýadro programmasyny jylawlamaga taýýar däldigi hem açyk aýdyňdyr” diýdi.
Eýran öz ýadro programmasynyň başdan-aýak parahatçylykly, şol sanda elektrik energiýasyny öndürmek maksatlydygyny aýdýar.


text:
Ýakynda Eýranda 21 ýyl iş kesilen türkmenistanly bilen bagly habarlar peýda boldy. Çary Muhammetmyradow atly şol raýat häzirki döwürde Eýranyň Ewin türmesinde tussaglygynyň altynjy ýylyny geçirýär, onuň aklawçysy hem ýok, maşgalasy bilen habarlaşmaga-da mümkinçilik berilmeýär, Eýrandaky türkmen diplomatlary bilen bolsa ýylda 1-2 gezek duşuşyp bilýar.
Çary Muhametmyradowa ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirlen diňlenşikde iş kesilipdir. Türkmenistanyň Tährandaky ilçihanasynyň Muhammetmyradow hakda näme iş alyp barýandygy barada hiç hili maglumat ýok, resmi Aşgabat şeýle bir ýagdaýyň bardygyny aýdyp şu güne çenli halk köpçüligine beýanat hem bermedi.
Çary Muhametmyradow ýaly daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenistanlylaryň wagtal-wagtal dürli kynçylyklara duçar bolmagy kadaly ýagdaý. Eýse, şeýle ýagdaýlarda türkmen resmileri öz raýatlaryna näderejede eýe çykýarlar? Dünýä Türkmenleri gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda ynha şu mesele hakda gürüň etmekçi.
Bu barada sizi hem öz başdan geçiren tejribeleriňizi, gören-eşidenleriňizi biziň bilen paýlaşmaga çagyrýarys. Pikirleriňizi aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz, eger programmamyza gatnaşmakçy bolsaňyz, bize hat ýazyn, salgymyz hat@azatradio.org.


text:
Eýsem, prezidentiň gatnawlary sebäpli girizilýän bu çäklendirmeler raýatlaryň hereket azatlygyna näderejede laýyk gelýär?
Türkmenistanyň konstitusiýasynyň 26-njy maddasynda “her bir raýatyň Türkmenistanyň çäginde erkin hereket etmäge hukugy bardyr... Adamyň aýry-aýry territoriýalara girmegine, şol territoriýalarda hereket etmegine çäklendirmeler diňe kanun esasynda girizilip bilner” diýilýär.
Ýol gözegçilik gullugy kimden buýruk alýar?
Konstitusiýanyň bu düzgünlerine garamazdan, paýtagt Aşgabadyň köp ýaşaýjylary ýurduň prezidentiniň nirädir bir ýerlere hereket eden halatynda, diňe bir onuň geçýän köçesiniň däl, eýsem birnäçe goňşy koçeleriniň-de bir-iki sagat öňünden baglanyp goýulýandygyny aýdýarlar we munuň adamlaryň hereket etmek hukuklaryny göz-görtele çäklendirýändigini öňe sürýärler.
Käbir diňleýjiler prezidentiň gatnawlary bilen baglanyşykly şeýle çäklendirmeleriň diňe bir Aşgabadyň çäklerinde däl, eýsem, paýtagtdan daşarlarda hatda ýolagçy awtobuslarynydyr, poýezdleri we uçarlary birnäçe sagatlap saklamak ýaly çärelere çenli baryp ýetýändigini tassyklaýarlar.
Olaryň aýtmaklaryna görä, gatnawlara şeýle çäklendirmeleriň girizilýän wagty hatda tiz kömek ulaglarynyň gatnawy ýaly gaýragoýulmasyz transport gatnawlary-da togtadylýar.
Aşgabatly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew ýakynda prezident Balkan welaýatyna sapara gidende, özleriniň Aşgabatda münüp barýan ýolagçy mikroawtouslarynyň köp wagtlap saklanandygy sebäpli, ýolagçylaryň uzak ýollary pyýada geçmeli bolandyklaryny aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, prezidentiň eýläk-beýläk geçýän halatynda pyýada barýan adamlaryň gatnawlary-da ýolda duran organ işgärleri ýa-da esgerler tarapyndan köp wagtlap bökdelýär.
Türkmenistanda prezidentiň saparlary bilen baglanyşykly raýatlaryň pyýada we ulag hereketlerine girizilýän köp sagatlyk çäklendirmeleri käbir bilermenler raýatlaryň konstitusion hukuklarynyň gödek bozulmasy diýip hasaplaýarlar. Zerurlyk barmy?
Prezidentiň kerweninden gizlenmäge zerurlyk barmy?
Hukuga hormat goýulýan döwletlerde döwlet liderleriniň gatnawlary adaty raýatlaryň gatnawlarynda göze ilerlikli bir bökdençlikleri döretmeýär. Emma Türkmenistanda soňky wagtlar bu meseläniň hatda Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllaryndakylar bilen deňeşdireniňde-de has bir kynçylykly meselä öwrülip ýörendigi yzygiderli habar berilýär.
Aşagbatly publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Sowet häkimiýeti ýyllarynda respublikanyň liderini goramak meselesiniň uly bir mesele bolmandygyny ýatlap, bu meseleden uly bir problema döretmeklik üçin zerurlygyň ýokdugyny aýdýar.
“Sowet döwründe biz görýärdik, Türkmenistan kompartiýasynyň birinji sekretary Gapurow öz öýünden partiýanyň Merkezi Komitetiniň jaýyna çenli 300 metr çemesi ýoly pyýada geçýärdi goragsyz. Onuň öňünden çykýan adamlar onuň bilen salamlaşýardylar, tanaýan adamlary bar bolsa, ol elleşip görüşýärdi we geçip gidýärdi. Häzirki halk hem şol halkdyr-da” diýip, Amanmyrat Bugaýew öz pikirini aýtdy.
Adatça, adam hukuklarynyň gysylýan we ilatyň nägileliginiň artýan režimlerinde diktatorlaryň öz howpsuzlygynyň hem çynlakaý meselä öwrülmegi kanunalaýyklyk ýaly bir ýagdaý bolup durýar.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Türkmenistandaky şertlerde prezidentiň howpsuzlygy barada beýle çakdanaşa alada etmek üçin esas ýok diýip hasaplaýar.
Amanmyrat Bugaýewiň pikiriçe, prezidentiň howpsuzlyk meselesiniň ilatyň hereketini çäklendiriji bir problema öwrülmeginiň sebäbi aşakdaky çinownikleriň özboluşly bir ýaranjaňlyk syýasatyndan gelip çykýan zat.
Köpsanly beýleki meselelerde bolşy ýaly, döwlet lideriniň goragy meselesinde-de Türkmenistanyň öwrenmegi üçin dünýä döwletlerinde ýerlikli tejribeler az däl. Her nähili bolanlygynda-da, prezidentiň gatnawy ýaly ýönekeý meseläniň adamlar üçin uly kynçylyklary döredýän meselä öwrülmeli däldigi welin aýdyň zat.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Luhansk regionynda ýere düşelen minanyň partlamagy netijesinde iki ukrain esgeri öldi we başga-da üç sanysy ýaralandy.
Luhanks regionynyň ukrain ýolbaşçysy Hennadiý Moskalyň 4-nji maýda beren maglumatyna görä, Ýekateriniwka obasynyň golaýynda ukrain harby ulagy minanyň üstünden barypdyr.
Moskalyň aýtmagyna görä, Luhanskyň Popasne etrabynda bolan partlamada iki adam heläk boldy.
Ukrainanyň Luhanks regionynyň günorta bölegine Russiýa tarapdar separatistler tarapyndan kontrollyk edilýär.


text:
ABŞ Kongresiniň aşaky öýüniň respublikanlary 23-nji iýunda demokratlaryň başlan 16 sagatlyk oturma protestlerini 5-nji iýula çenli arakesme etmek bilen soňlamaga çalyşdylar.
Wekiller öýüniň demokratlaryrespublikanlaryň kontrollygyndaky Kongresiň kanun çykaryjylarynyňOrlandodaky geý klubynda bolan gyrgynçylykdan soň teklip edilen ýarag gözegçiligi kanun taslamasyny sese goýýançalar, Amerikanyň 4-nji iýulda bellenilýän garaşsyzlyk gününe çenli arakesmä çykmagyna rugsat bermejeklerini aýtdylar.
Ruspublikan kanun çykaryjylar demokratlary gijäniň ýarynda gapyl basjaga çalym etdiler.
Olar kesgin ýagdaýda, hiç bir çekişmesiz, Zika wirusyna garşy göreşi maliýeleşdirmäge çagyrdylar we kanun çykaryjylaryň sessiýasyny 4-nji iýula çenli soňa goýdular.
Emma demokratlar öz protestlerini, wideokameralar, çyralar ýa-da sessiýa bolmasa-da, dowam etdirjekdiklerini aýtdylar.
Wekiller öýüniň demokrat lideri Nancy Pelosi «Olaryň çykyp gitmegi biziň muny jogap hökmünde kabul etmelidigimizi asla aňlatmaýar» diýdi.
Biraz öň, protestler 23-nji iýunyň irki sagatlaryna çenli uzaldylanda, 100çemesi kanun çykaryjy palatynyň haly düşelen polunda oturyp, respublikanlaryň spikeri Pol Raýanyň tertip-düzgüne çagyryşyna gygyrmak bilen jogap berdiler.
Bu galmagally sahna demokratlaryň mobil telefonlary arkaly daşaryk çykdy we, ýarag kontrollygyna garşy çykaýan respublikanlar köpçüligi kongresiň kameralaryny öçürdenlerinden soň,C-SPAN tarapyndan alnyp göterildi.
Demokratlar kongres binasynyň esasy telefon nomerlerinisosial ulgamlardaky media sahypalarynda ýerleşdirip, goldawçylaryny twitter arkaly, #NoBillNoBreak – kanun taslamasy bolmasa, arakesme hem ýok diýen çagyryşa goşulmaga ruhlandyrdylar.
22-nji iýun güni giçlik, oturmak arkaly bildirilýän protest 10 sagada aralaşandan soň, Raýan tribuna çykyp, tokmagyny kakyp, sessiýanyň adaty işler boýunça ses berişligini dowam etdirmäge synanyşdy.
Emma demokratlar "No bill, no break!", ýagny kanun taslamasy bolmasa, arakesme ýok diýip gygyryp, ellerindäki kagyzlary, ýarag pidalarynyňatlary ýazylan kagyzlary galgatdylar
Raýan elindäki tokmagyny kakyp, kanunçylyk gün tertibini yglan etmäge synandy, emma demokratlar "Shame! Shame! Shame!", ýagny “utanç, utanç» diýip gygyrdylar we raýat azatlygy döwrüniň protest aýdymyny, «Biz üstün çykmaly» diýen aýdymy aýtdylar.
Bu Kongresiň adaty iş düzgüninden kesgin başga bir ýagdaýa geçmekdi.
Demokratlar özleriniň güman edilýän terrorçylara, şol bir wagtda ýolagçy uçarlarynda uçmasyz edilenleriň sanawyna girizilen, ýagny gözegçilikde saklanylýan raýatlara ýarag satylmagynyň öňüni almak baradaky talaplaryna gulak asylmagyny isleýärler.
Orlandoda awtomatik ýarag bilen 49 adamy öldüren atyjy, gyrgynçylykdan birnäçe gün öň, hüjüm ýaragyny satyn alypdyr. Ýogsam bolmasa, ol 2013-nji we 2014-nji ýyllarda şonuň ýaly gözegçilik sanawyna hem girizilen eken.
"Biz bu ýerde bir çäre görülýänçä oturan ýerimizi boşatmaly däl» diýip, raýat hukuklarynyň weteran lideri John Lewis aýtdy.
Lewis respublikanlaryň ýarag gözegçiligi baradaky kanun taslamasyny sese goýmakdan boýun gaçyrmaklarynyň demokratlary özüniň hem-de beýlekileriň 1960-njy ýyllarda ulanan oturma protestlerini dikeltmeklerine mejbur edendigini aýtdy.


text:
Orsýetde oppozisiýadaky Çepçi Front hereketiniň lideri Sergeý Udaltsowa we ýene-de ençeme beýleki oppozisiýa ýolbaşçylaryna garşy jenaýat işi gozgaldy. Bu barada çarşenbe güni Orsýetiň Jenaýat-derňew komitetiniň metbugat wekili Wladimir Markin mälim etdi.
Markin munuň “Protestiň anatomiýasy-2” atly film bilen baglanşyklydygyny aýtdy. Şeýle-de ol bildirilen aýyplamalaryň köpçülikleýin ýörişleri gurnamakdan ybaratdygyny sözüne goşdy.
Jenaýat açylan beýleki oppozisiýa liderleriniň arasynda Leonid Razwozžaýew we Konstantin Lebedew dagy hem bar. Markin olaryň öýlerinde gözleg işleriniň geçirilýändigini hem belläp geçdi.
Käbir gowuşýan maglumatlara görä, Udaltsowyň ene-atasynyň öýünde hem gözleg geçirilipdir.
Geçen hepde Orsýetiň NTW telekanalynyň görkezen filminde Udaltsowyň Moskwadaky ýörişleri gurnamak üçin Gürjüstanyň resmileri bilen duşuşandygy bellenilýär. Udaltsow bu aýyplamalary inkär edýär.


text:
Türkmenistanyň we Gyrgyzystanyň hökümetleri iki ýurduň paýtagtlarynyň arasynda uçar gatnawyny ýola goýmak barada maslahat edýärler. Bu barada Gyrgyzystanyň premýer-ministri Ömürbek Babanow geçen hepde Bişkekde geçiren metbugat konferensiýasynda habar berdi. Ol geçen aýda Türkmenistanda geçirilen GDA-nyň sammitine gatnaşypdy.
“Şol duşuşyklaryň çäginde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen hem gepleşikler geçirdim. Biz gyrgyz-türkmen hökümetara komissiýany döretmek, ikinjiden, Gyrgyzystanda Türkmenistanyň ilçihanasyny açmak barada maslahat etdik” diýip, Gyrgyzystanyň premýeri Babanow aýtdy.
Babanowyň aýtmagyna görä, 2011-nji ýylda 1900 sany gyrgyz maşyny Türkmenistanyň territoriýasy arkaly geçen bolsa, 2012-nji ýylyň ilkinji 3 aýynda 900 sany gyrgyz maşyny Türkmenistan arkaly başga ýurtlara aşypdyr.
“Biziň raýatlarymyz Türkmenistanyň Daşkentdäki ýa-da Astanadaky ilçihanalaryndan wiza almaly bolýarlar. Bu bolsa köp kynçylyk döredýär. Şol sebäpli, men prezident Berdimuhamedowdan Gyrgyzystanda Türkmenistanyň ilçihanasyny ýa-da konsullyk gullugyny açmagyny haýyş etdim” diýip, Babanow aýtdy.
Şeýle-de Gyrgyzystanyň premýer-ministri Ömürbek Babanow paýtagtlarynyň arasynda göni uçar gatnawyny ýola goýmak baradaky meseläniň maslahat edilendigini aýtdy.
Duşuşykda Berdimuhamedow türki dilli ýurtlaryň liderleriniň 23-nji awgustda Bişkekde geçjek sammitine gatnaşjakdygyny hem tassykaldy diýlip, habar berilýär.


text:
Siriýadaky söweşe gatnaşmaga çakylyk alan täjigistanly gyz boýdaşlaryna hijabyň astyndan janyndan geçenleriň kemerini baglamazlyk babatda hüşgär bolunmagy üçin duýdyryş berýär.
Ýaş gyz sosýal ulgamlarda ýaş ýigitler bilen tanşylýan mahaly aldawa düşüp, hijabyň astyndan janyndan geçenleriň kemerini dakynanyny bilmän galmaz ýaly, diýseň hüşgär we ätiýaçly bolunmagyny maslahat berýär. Özüne Nigina diýilmegini islän gyzyň aýtmagyna görä, şeýle tanyşlygyň birinde ol Siriýa çakylyk alypdyr. Ol özüniň sosial ulgamdaky gaty geň söhbetdeşi bilen eden gürrüňleri hakda halk köpçüligine maglumat beripdir.
Ol ýaş gyz "Biziň sosial ulgamlaryň birindäki söhbetdeşligimiz bary-ýogy ýarym sagat dowam etdi. Şeýle gysga wagtyň dowamynda ol meniň entäk suratymam görmän we meniň hakyky adymam bilmän "aşyk" boldy hem maňa bolan söýgüsini taryp etmäge başlady" diýýär.
Ýaş ýigit onuň bilen baý durmuşda, deňiziň kenarynda, Dubaýda ýaşajakdygyny aýdyp, bir topar süýji wada berip, gyzyň ene-atasy bilen tanyşmagy teklip edipdir. Gyzyň aýtmagyna görä, ýaş ýigidiň näme niýetiniň bardygyny doly öwrenmek üçin, ol ony gara sanawa almandyr.
Nigina onuň sowallaryna jogap berýän mahaly özüniň namaz okamaýandygyny aýdypdyr. Şonda ol ýaş ýigit dine ynanmaýanlar üçin jähennemde garaşýan elhençlikler we dine ynanýanlar üçin garaşýan jenneti durmuş hakda gürrüň bermäge başlap, ýaş gyzy Siriýa çagyrmaga synanşyk edipdir. Bu wakadan soň ol gyz, özi ýaly köp gyzyň şeýle tetelli adamlara ynanyp, öz ýaşaýşyny uly howp astyna düşürýändigi barada netijä gelipdir.
Şondan soň ol gyz boýdaşlaryna, janyna howp abanmaz ýaly, internetde söhbetdeş bolýan adamlary bilen özüni gaty hüşgär alyp barmalydygy barasynda "Honum" atly aýal-gyzlar žurnalynda çagyryş makalasyny çap edipdir. Nigina söhbetdeşlige başlamazdan owal gürleşýän adamyň barasynda has köp jikme-jik maglumat edinmegiň zerurdygyny nygtaýar.
"Söhbetdeşiň sahypasyny çintgiläp öwrenmeli, onuň öz sahypasynda goýýan materiallaryna üns bermeli, onuň dostlarynyň we tanyşlarynyň sahypalaryna hem gowy seredip görmeli. Ana şonda söhbetdeşiň dünýägaraýşy barada ýeterlik maglumat edinip bilersiň. Şonuň ýaly-da, derrew internetde aýdylýan süýji söze, berilýän wadalara we yglan edilen söýgä huşyňy aldyrmaly däl" - diýip, ol öz başdan geçirmelerini gürrüň berýär.
Bu Siriýada jihada goşulmaga edilen çakylyk Täjigistanda bolan ilkinji ýa-da ýeke-täk waka däl. Täjigistan hökümetiniň beýannamasyna görä, täjik ýaşlary esasan "Odnoklassniki", "Waýber" we "Wotsap" ýaly sosial ulgamlaryň üsti bilen Siriýadaky urşa gönükdirilýär.
Golaýda hukuk goraýjy organlar "Waýber" sosial ulgamynda bir ýaş ýigidiniň aldawyna düşip, Siriýa giden Şahnoz Bozorzoda atly bir ýaş gyzyň ýurda dolanyp gelendigini haber beripdir.
Psiholog Zarina Kenjaýewa görä, ekstremistler ylaýtada öz sosial ulgam sahypalarynda durmuşdan umydyny ýitirendigini yglan edýän gyzlary saýlap alýarlar. Ol "Şeýle ruhy ýagdaýdaky gyzlar gaty ynanjaň bolýarlar. Olaryň öz durnukly pikir-parasady we häsiýeti bolmansoň, şeýle aldawa gaty aňsat düşýärler" diýýär.
Synçy Bunafşa Asoýewa, Siriýa gidýän täjik ýaşlarynyň durmuşyny öwrenmek maksady bilen ýörite internetde Siriýa söweşmäge gitmäge taýýardygy barada beren bildirşinden soň, öz maşgalasy we ene-atasy üçin şeýle karardan dänmelidigi babatda käbir adamlardan töwella gelip gowşandygyny bildirýär.
Onuň bellemegine görä, şeýle topara degişli adamlar puşman bolup, yzyna gaýdyp bilmeýän we başga adamlaryň durmuşda şeýle aldawa düşmegini islemeýänler bolmaly. Asoýewa "On adamdan sekiz sanysy öz töwellasynda iň gowy jihadyň özüňi öz ene-ataňa, ýanýoldaşyňa we çagalaryňa bagyş etmeklik bolup durýandygyny nygtadylar" diýýär.
Bilermenlere görä, haýsam bolsa bir sosial ulgam bilimi hem aň-düşünjesi ösen adamlaryň aňyny hiç hili üýtgedip bilmeýär. IT tehnologiýalary boýunça hünärmen bolan Asomiddin Atoýewa görä, jemgyýet hökmany suratda özüniň aragatnaşyk ulgamynyň medeniýetini we sosial ulgamlardaky gatnaşyklaryň derejesini ösdürmeli.
Atoýew "Bu problemanyň düýp sebäbi aragatnaşyk we tehnologiýa medeniýetiniň derejesiniň gaty pesdigi, aragatnaşyk ulgamynyň tehnologiýasy babatda ýörite sosial tälim-terbiýäniň berilmeýändigi. Biz tehnologiýany öz bähbidimize ulanyp bilmeýäris. Munyň deregine jemgyýetde tehnologiýadan gowy peýdalanylmagy barasynda dogry ugry saýlap alman, gaýtam döwrebap IT tehnologiýany tankyt edýäris" diýýär.
Täjigistanda gaty köp adam "Odnoklassniki" we "Feýsbuk" sosial ulgamlary bilen bir hatarda "Waýber" we "Wotsap" ýaly mobil programmalary diýseň ürç edip ulanýarlar.
Siriýa çakylyk alan Niginanyň aýtmagyna görä, sosial ulgamlaryň üsti bilen ýaşlary ekstremizm toparlarynyň hataryna çekýän adamlar o diýen ökde psiholog bolmasa-da, bu ugurda olar biraz tejribä eýe. Olar özlerine gurban hökmünde bagtly durmuşy, maşgalany we söýgini arzuw edýän gögele ýetginjekleri hem gyzlary saýlap alýarlar.
Täjigistanyň hökümetiniň bildirmegine görä, Siriýa we Yrakdaky söweşlerde ýaşy 18 bilen 30-yň arasynda bolan 200-den gowrak ýaş täjik uruşýar. Olaryň käbiri ol ýere öz maşgalasy bilen bilelikde gidipdir.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, hökümet delegasiýasy bilen, 16-17-nji martda Pakistan Yslam Respublikasyna resmi sapar eder.
Bu barada anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda habar berildi.
Habarda bu saparyň gün tertibi barada anyk bir zat aýdylman, ýokary derejede geçiriljek nobatdaky türkmen-pakistan gepleşiklerinde döwletara gatnaşyklarynyň möhüm meseleleriniň maslahatlaşyljakdygy bellenilýär.
Prezident Berdimuhamedow mundan öň Pakistana 2011-nji ýylyň noýabrynda sapar edipdi.


text:
Dünýä ýüzünde ýokary okuw jaýlarynyň arasynda geçirilen täze barlag balkan ýurtlarynda we öňki sowet respublikalarynda okaýan ýaşlaryň öz Aziýadaky we Ýewropadaky deň-duşlarynda umuman yzda galýandygyny görkezdi.
Düýbi Parižde ýerleşýän Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş guramasynyň (OECD) «Umumy esasy başarnyklar: Haýsy ýurtlar utýar» diýen at bilen çap eden hasabaty dünýäniň 76 ýurdunyň studentleriniň matematika we tebigy ylymlar babatdaky bilim derejesine üns berýär.
Soňra bu hasabat şol ýurtlaryň klaslarda berilýän bilimiň derejesini ösdüren ýagdaýynda görjek ykdysady peýdalaryny hasaplaýar.
Aziýanyň Singapur, Hoň Koň, Ýaponiýa, Günorta Koreýa we Taýwan ýaly ýurtlarynyň studentleri, hasabatda aýdylmagyna görä, matematika we tebigy ylymlar boýunça ýokary derejeleri görkezmäge ýykgyn edýärler.
Ozalky Gündogar bloga giren ýurtlardan ýokarky 20-lige diňe Estoniýa, Polşa we Sloweniýa girýär.
Barlagyň netijeleri Ýewropanyň öňki kommunist ýurtlarynda, başga ugurlarda ýaramaz hem bolsa, azyndan studentlere matematikadan we tebigy ylymlardan gowy bilim berlendigi barada giň ýaýran çaklamany ýalana çykarýar.
Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş guramasynyň bilim we başarnyklar direktory Andreas Şleýher (Schleicher), häzirki çelgiler esasynda, Gündogar Ýewropada we Sowet Soýuzynda studentleriň owalda-ahyrda bu sözüň häzirki manysynda gowy okadylandygyna şübhe bildirýär.
"Balkanlardaky we Gündogar Ýewropadaky sistemalar, umuman, bilime döredijilikli çemeleşmekden mazmun öwrenmegi (ýat tutmagy) ileri tutdy. Şu günki gün seniň näme bilýändigiň möhüm däl-de, eýsem bilimi nähili ulanyp bilýändigiň möhüm» diýip, ol aýdýar.
Ozalky Gündogar bloguň Çeh respublikasy, Slowakiýa we Wengriýa ýaly döwletlerinde studentleriň bilim derejesi Günbatar Ýewropadaky ýurtlardaky deň-duşlaryndan umuman pesräk bolsa-da, olar ozalky Sowet Soýuzynyň bir bölegi bolan ýurtlaryň studentlerinden gowy ýagdaýda bolup görünýär. Bu Russiýa Federasiýasyny (34), Ukrainany (38), Gazagystany (49), Ermenistany (50) hem öz içine alýar.
Ýewropa ýurtlarynyň arasynda iň pes başarnyk derejesi Balkanlarda we ozalky Ýugoslawiýada typyldy. Barlag Makedoniýanyň (65) we Montenegronyň (56) studentlerine umulykda iň pes bahalary berýär.
Hasabatda ýurtlaryň eger bilim sistemasyny özgertmek ýoluna düşseler, ýagdaýy üýtgedip biljekleri hem aýdylýar. Ýagny bilim pudagynda özgerişlik döretmäge çyny bilen ýapyşan ýurtlar, okatmagyň derejesini ýokarlandyrmak bilen, has köp peýda gazanmak ýoluna düşýärler.
Şleýher mekdepde berilýän bilimiň hilini ýokarlandyrmagyň ýurtda uzagyndan köp baýlyk döretmegiň hem kuwwatly görkezijisi bolup durýandygyny aýdýar.
Emma ol bilime diňe has köp serişde goýbermegiň ýeterlik däldigini, gowy mugallymlary tapyp işe almalydygyny we okuwçylary işjeň öwrenişe çekmelidigini nygtaýar.
Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş guramasynyň hasaplamalaryna görä, eger Makedoniýa bilim pudagyny özgertmek ýoluna düşse, ol jemi içerki önümiň ösüşini 2030-njy ýyla çenli 12 esse çemesi (1,137 prosent) ösdürip biler.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annugurban.


text:
“Yrak yslam döwleti we Lewant” atly topar (ISIL) Yragyň demirgazygynda ýene bir şäheri eeýeländigini yglan etdi we yzysüre ýüzlerçe yrakly esgeri öldürendigini aýtdy.
Bagdatdan 420 kilometr uzaklykda ýerleşýän Tal Afar şäheriniň ýaşaýjylarynyň we resmileriniň media serişdelerine aýtmagyna görä, sünni gozgalaňçylary şäheri gazaply söweşlerden soň 16-njy iýunda irden eýeläpdirler.
Tal Afar şäheri “Al Kaýda” bilen bagly “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly topar Yragyň iki sany iri şäheri Mosuly we öňki diktator Saddam Huseýniň ata mekany Tikriti basyp alandan sanlyja gün soň syndy.
Esgerleriň öldürilmegi
“Yrak yslam döwleti we Lewant” topary özüniň Tikritde 1700 şaýy esgerini öldürendigini yglan etdi we internetde ýerleşdirilen suratlarda şol jezalandyrylan esgerleriňki diýilýän jesetleri görkezdi.
Yragyň harbylarynyň metbugat wekili Kassim al-Mussawi (Qassim al-Mussawi) suratlaryň hakykydygyny tassyklady we suratlarda azyndan 170 sany esgeriň görkezilendigini aýtdy.
ABŞ bu rehimsizlikleri ýazgardy.
ABŞ-nyň döwlet departamentiniň metbugat wekili Jen Psaki 15-nji iýunda eden beýannamasynda “Yrak yslam döwleti we Lewant” toparynyň Tikritde Yragyň howa güýçleriniň 1700 şaýy esgerini öldürendigi barada eden beýannamasy “aýylganç we terrorçylaryň hakyky ganhorlugyny görkezýär” diýip belledi.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýolbaşçysy Nawi Pillay “Yrak yslam döwleti we Lewant” toparynyň Tikrit we Mosul şäherlerinde amala aşyran “köpçülikleýin we sud edilmezden geçiren jezalandyryş” çärelerinden öz guramasynyň hem habarlydygyny aýtdy.
Söweşijilere garşy göreş
Şol bir wagtyň özünde-de Günbatar media serişdeleri ABŞ-nyň resmilerine salgylanyp, Waşingtonyň “Yrak yslam döwleti we Lewant” toparyna garşy hereket etmek barada Eýran bilen gepleşmek meselesine seredýändigini habar berdiler.
Eýran we ABŞ köpden bäri garşydaş ýurtlar bolsalar-da, olaryň ikisi-de “Yrak yslam döwleti we Lewant” toparynyň regionda döredýän howpuny ýok etmäge islegli we Bagdada harby ýardam teklip etmek meselesine garaýarlar.
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani, eger ABŞ Yrakda agzalan mesele boýunça herekete geçse, onda Tähranyň Waşington bilen bu ugurdan hyzmatdaşlyk etmek pikiriniň bardygyny aýtdy.
Waşington bu waka bilen bagly Yrakda ABŞ-nyň hiç hili goşun bölümleriniň ýerleşdirilmejegini aýtdy.
Emma ABŞ-nyň uçar göteriji "USS George HW Bush" atly harby gämisi ýene iki sany harby gämi bilen bilelikde eýýäm Pars aýlagynda ýerleşdirildi. Şeýle-de Waşington Bagdatdaky ilçihanasynyň howpsuzlygyny güýçlendirýändigini we käbir işgärlerini has howpsuz ýere göçürýändigini mälim etdi.
Şol bir wagtyň özünde-de Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki “Yrak yslam döwleti we Lewant” toparynyň basyp alan giňişliklerini yzyna gaýtaryp almagy wada berdi.
Al-Malikiniň howpsuzlyk boýunça metbugat wekili general-leýtenant Kassem Atta (Qassem Atta) 15-nji iýunda eden çykyşynda hökümet güýçleriniň Bagdadyň demirgazygyndaky söweşlerde inisiatiwany öz eline alandygyny aýtdy


text:
Yragyň parlamenti penşenbe güni geçiren mejlisinde prezident Jalal Talabanyny ikinji gezek bu wezipä saýlady. Bu baradaky ses berişlige Yragyň sünni gatlagyndan saýlanan deputatlar gatnaşmadylar.
Talabanynyň prezident saýlanmagy hökümet gurmak boýunça sekiz aýdan bäri dowam edýän çekeleşigi tamamlamak üçin sýyasy partiýalaryň arasynda gelnen ylalaşygyň bir bölegi bolup, şol ylalaşykda premýer-ministr Nury al-Malikiniň hem öz wezipesinde galmagy göz öňünde tutulýar.
Al-Malikiniň täze hökümet gurmaga 30 gün wagty bar.
Sünniler tarapyndan goldanylýan al-Irakiýýa blogy prezident saýlamak boýunça ses berişlik geçirilmezden ozal öňki prezident Saddam Hüseýniň partiýasyny ýatyrmak boýunça planyň goýbolsun edilmegini talap etdi. Emma, talaplary ret edilenden soň, olar parlamenti terk etdiler.
Parlament olaryň ýokdugyna garamazdan öz işine dowam etdi. Şol mejlisde Jalal Talabany prezident we sünni ýolbaşçy Osama An Najafi bolsa parlamentiň ýolbaşçysy wezipesine saýlandy.
Irakiýýa blogunyň ýolbaşçysy we öňki premýer-ministri Allawynyň bolsa Yragyň strategiki sýyasatyna gözegçilik etjek täze Geňeşe ýolbaşçy saýlanmagyna garaşylýar.
Hökümeti saýlamak baradaky ses berişlik birnäçe gün dowam eder, sebäbi täze hökümetde kim haýsy orny eýelemeli diýlen meselede henizem koalision toparlaryň arasynda anyk ylalaşyk ýok.


text:
Merkezi Aziýada täsir üçin bäsleşik edýän uly güýçleriň arasynda assyrynlyk bilen sistemalaýyn iş alyp barýany hem-de iň howplusy Hytaý.
Barha ösýän ykdysadyýetini, artýan ilat sanyny, energiýa bolan mätäçligini nazara alanyňda, geljekki energiýa howpsuzlygy, giňän söwda we biynjanlyk Uýgurystany howpsuzlandyrmak üçin Hytaýa Merkezi Aziýa gerek.
Birleşen Ştatlaryň we belli bir derejede-de Orsýetiň tersine Hytaý syýasy talap goýup, regionyň awtoritar režimlerini tankytlanok. Ol öz maksatlarynyň we pozisiýasynyň nämedigini-de bildirenok. Merkezi Aziýa ýurtlarynda, mysal üçin Gyrgyzystanda bolan aprel rewolusiýasy ýaly wakalara Obama bilen Putin reaksiýa görkezseler, Hytaý öz hakyky maksadyndan gözüni sowman, dymýar. Ol regionyň garyp ýurtlaryndan çig mal alyp, olara ýeňil kredit bermek syýasatyny erjellik bilen dowam etdirýär.
“Diňe pul barada”
“WikiLeaks” tarapyndan neşir edilen bir dokumentde Hytaýyň Gyrgyzystandaky ilçisiniň ol ýerdäki amerikan ilçisine aýdyşy ýaly, ähli zat demokratiýa, ösüş ýa aç-açanlyk däl-de, diňe pul barada. Bu tutum hem Merkezi Aziýanyň awtoritar prezidentlerine tüýs gerekje zat. Mysal üçin, olar 2005-nji ýylda Andijan gyrgynçylygyndan soň, Birleşen Ştatlardan tapwutlylykda, Hytaýyň özbek prezidenti Yslam Kerimowy doly goldandygyny gördüler.
2004-nji we 2005-nji ýyllarda Özbegistan bilen Birleşen Ştatlaryň aragatnaşygynyň sowamagy Daşkent bilen Pekiniň ykdysady gatnaşygyny güýçlendirdi. 2005-nji ýylda Hytaý Özbegistan bilen maýa goýumlary, kredit we beýleki işler üçin takmynan 2 milliard dollarlyk şertnamalara gol çekişdi.
Hytaýyň öz içinde azlyk bolup ýaşaýan etniki uýgurlar barada alyp barýan syýasatyny Merkezi Aziýanyň awtokratlarynyň goldamagyna sebäp bolýan şular ýaly syýasat. Uýgurlar Hytaýyň Sintzýan welaýatynda, şeýle hem Merkezi Aziýanyň üç ýurdunda ýaşaýar. Resmi maglumatlar boýunça, Gazagystandaky uýgurlaryň sany 210 müň töweregi. Özbegistanda 46 müň, Gyrgyzystanda hem 30 müň uýgur ýaşaýar. Bularyň Sintzýanda giňräk özygtyýarlylyk üçin onlarça ýyl bäri göreşip gelýän uýgurlar bilen berk arabaglanyşygy bar. Ýöne Pekin öz syýasaty bilen bu uýgurlaryň bärdäky döwletlerden kömek almak umydyny puja çykardy.
Energiýa bähbitleri
Merkezi Aziýa Hytaýa energiýa howpsuzlygy üçin hem möhüm. Ol regionyň garyp, garyplykdan hem ýamany ýaramaz dolandyrylýan ýurtlaryna ýeňil kredit berip, onuň öwezine çig mal almak strategiýasyny ýöredýär. 2009-njy ýylda Gazagystan öz ykdysadyýetini güýçlendirmek üçin Pekinden 10 milliard dollar karz pul aldy. Edil şol wagt hem Gazagystan bilen Hytaýyň arasyndaky nebitgeçiriji gurlup tamamlandy.
Ýagdaý Türkmenistanda hem şeýle. Bu ýerde Hytaý Türkmenistanyň tebigy gaz eksportyny öz eline almaga synanyşýar. Hytaýyň berýän maglumatyna görä, oňa 2020-nji ýyldan beýläk ýylda 200 milliard kubometr tebigy gaz gerek. Öz içinden önjek gaz bolsa, 120 kubometr. Pekin munuň üstüni Türkmenistan ýetirer diýip, umyt edýär. Ol ýylda 40 milliard kubometr gaz almak barada Türkmenistan bilen eýýäm şertnama baglaşdy.
Hytaý Gyrgyzystana hem Merkezi Aziýa we öňki sowet giňişligi bilen öz söwdasyny artdyrmak üçin bir strategik baza diýip garaýar. Ýöne Merkezi Aziýada adamlary aladalandyrýan bu ýerde hytaýlylaryň sanynyň gitdigiçe artýanlygy.
Ýaňy bir okyjy Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň saýtynda: “Biz gaty ägä bolmaly. Biziň üstümize Hytaýyň bir welaýaty bolmak howpy abanyp dur” diýip ýazdy.
Çolpon Orozobekowa Ženewada ýaşaýan gyrgyz žurnalisti, BBC radiosynyň, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň, Uruş we parahatçylyk maglumatlary institutynyň öňki žurnalisti, “De Facto” gazetiniň öňki baş redakory. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Karaçide adam hukuklaryny goraýan aktiwist, maşynly barýarka, gapdaldan barýan sürüjiniň tüpeňlemegi netijesinde heläk boldy.
Sabin Mehmud 24-nji aprel güni giçlik öýüne barýarka, näbelli adamlar tarapyndan tüpeňlendi.
Onuň ýanynda ejesi hem bar eken we ol ýaralandy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady.”Ikinji gat” atly sahawatlylyk guramasynyň direktory bolan Mehmuda ölüm haýbatlary atylýardy.
“Ikinji gat” kafe hem kitap dükany bolmak bilen, adam hukuklary barada yzygiderli maslahat, söhbetdeşlik guraýardy.
24-nji apreldäki hüjüm Mehmud Bulujystan welaýatyndaky hukuk bozmalar barada söhbetdeşlik geçireninden soň guraldy.
Ýurduň premýer-ministri bu jenaýaty ýazgardy we onuň derňelmegini buýurdy.


text:
Türmenistan golaýda özüniň garaşsyz ýurt bolmagynyň 24 ýyllygyny baýram etdi we garaşsyzlykdan soň ýurt daşyndan gazanç, iş gözlemeli bolan türkmen migrantlarynyň bir topary bu baýramçylyga ýene bir gezek daşardan garap oňmaly boldy.
Eýsem, Türkmenistan garaşsyzlygyny alaly bäri dürli ýurtlara işlemäge ýa-da ýaşamaga giden türkmen migrantlary garaşsyzlyga nähili baha berýärler? Türkmen migrantlary Garaşsyzlyk baýramyny belleýärlermi? Migrantlar, Türkmenistanda garaşsyzlykdan nämä garaşýardy we nähili netije aldylar? Garaşsyzlygyň migrantlaryň durmuşynda nähili roly ýa-da täsiri boldy?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny garaşsyzlygyň migrantlaryň durmuşyna ýetiren täsirlerine gönükdirýär.


text:
Ukrain aktiwistleri Krymda, Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen ukrain ýarymadasynda adam hukuklarynyň bozulmagynyň giň ýaýrandygyny aýdýarlar.
Aýdylmagyna görä, adamlar rus raýatlygyny almaga mejbur edilýär we milletçiler tarapyndan gorkuzylýar.
Aktiwistler 11-nji dekabrda ABŞ-nyň Helsinki komissiýasynda, amerikan hökümetiniň Adam hukuklary boýunça 1975-nji ýylda baglaşylan Helsinki ylalaşygynyň halkara derejesinde berjaý edilmegine gözegçilik edýän guramasynda bolan duşuşykda çykyş etdiler.
“Basylyp alnan Krymdaky adam hukuklarynyň ýagdaýy elhenç we barha beterleşýär» diýip, ukrain ýuristi we Gara deňiz ýarymadasyndaky problemalary dokumentleşdiren hasabatyň awtorlarynyň biri Iwanna Biliç aýtdy.


text:
Paýtagtyň «Altyn asyr» toparynyň we Türkmenistanyň futbol ýygyndysynyň 25 ýaşly kapitany Ahmet Ataýew 2015-nji ýylda ýurdumyzyň futbol çempionatynyň iň gowy oýunçysy diýlip yglan edildi.
Türkmenistanyň Futbol federasiýasynyň metbugat işleri boýunça jogapkäri Amanmuhammet Çaryýewiň «Turkmenportala» habar bermegine görä, ýylyň futbolçysyny yglan etmek boýunça geçirilen ses berlişige geçen möwsümde Ýokary ligada çykyş eden toparlaryň hersinden bir wekil we 9 sany sport žurnalisti gatnaşdy. Şeýlelikde, Ahmet Ataýew mümkin bolan 19 sesden 10-syny gazanyp, ýylyň iň gowy oýunçysy boldy. Ses berlişikde ikinji orny milli ýygyndymyzyň we «Balkan» futbol toparynyň merkezi goragçysy Mekan Saparow eýeledi. Oňa jemi 4 ses berildi. Iň köp ses alan futbolçylaryň üçlügini geçen möwsümde milli çempionatymyzyň iň netijeli hüjümçisi bolan Myrat Ýagşyýew jemleýär. Myrat üçin ses berlişige gatnaşyjylaryň ikisi öz seslerini berdiler. Şeýle hem sport hünärmenleriniň we žurnalistleriň görkezen dalaşgärleriniň hatarynda «Hazynanyň» we milli ýygyndymyzyň ýarym goragçysy Guwanç Abylow, goragçylar Rahymberdi Baltaýew («Aşgabat») we Azat Garajaýew («Şagadam») dagylar hem bar.
Ahmet Ataýew futbol oýnaýan ýyllarynda ilkinji gezek Türkmenistanyň çempionatynyň iň gowy oýunçysy diýen ada mynasyp boldy. Ol geçen möwsümde «Altyn asyryň» düzüminde 3 Kubok gazandy, olaryň biri ýurduň çempionlygy, biri Naýbaşy Kubogy, üçünjisi bolsa Türkmenistanyň Kubogydyr. Şeýle hem ol geçen ýyl milli ýygyndymyzyň geçiren duşuşyklarynyň 7-sinde başarjaňlyk bilen kapitanlyk etdi.
Ahmet Ataýew futbol bilen 6 ýaşyndan bäri meşgullanyp gelýär. Ol ilkinji türgenleşiklerine Bagyr obasynda Atamyrat Jumamyradowyň tälim bermeginde girişýär. Ýarym goragçy 2007-nji ýyldan 2010-njy ýyla çenli «Talyp sporty» toparynyň düzüminde tejribeli tälimçi Baýram Durdyýewiň ýolbaşçylygynda ussatlygyny artdyrýar. Soňra paýtagtyň «Aşgabat», HTTU toparlarynyň düzüminde çykyş eden A.Ataýew, esasan hem, talyplar toparynyň düzüminde 2011-nji ýylda Türkmenistanyň Kubogyna, 2013-nji ýylda bolsa çempionlyga mynasyp boldy. «Altyn asyryň» düzümine 2014-nji ýylda goşulan tejribeli kapitan Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ýazguly Hojageldiýewiň ýolbaşçylygynda topary bilen bassyr iki gezek ýurdumyzyň çempiony boldy, Kubogy we Naýbaşy Kubogy gazandy.
Şeýlelikde, A.Ataýewiň futbol karýerasynda Türkmenistanyň 3 gezek çempionlygy, ýurdumyzyň Kubogyna 2 gezek mynasyp bolmak we Naýbaşy Kubogy gazanmak ýaly üstünlikler bar.
Ahmet Ataýew indi birnäçe ýyldan bäri Angliýanyň «Çelsi» toparyna janköýerlik edýär. Onuň esasy arzuwlarynyň biri daşary ýurt ligalarynda hem çykyş edip görmek bolsa, ikinji uly arzuwy topary bilen şu ýyl AFK-nyň Kubogynda üstünlikli çykyş etmekdir.


text:
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň Halkara bilim instituty 2010-11-nji okuw ýylynda Birleşen Ştatlara okamaga gelen daşary ýurt studentleriniň sany, olaryň haýsy okuw jaýlaryny we haýsy ugurlary has köp saýlap alandyklary barada hasabat ýaýratdy.
2010-11-nji okuw ýylynda Amerikanyň okuw jaýlaryna okamaga baran türkmen ýaşlarynyň sany geçen ýylky bilen deňeşdirilende ýokarlanypdyr. Bu barada Halkara bilim institutynyň (IIE) we Amerikanyň Döwlet departamentiniň Bilim we Medeni gatnaşyklar boýunça edarasynyň taýýarlan “Açyk gapylar” atly hasabatynda aýdylýar.
Wideo: Halkara bilim instituty (IIE) 1919-njy ýyldan bäri Birleşen Ştatlardaky daşary ýurtly studenler barada barlag geçirip gelýär.
Hasabatda ABŞ-a okuwa baran türkmenistanly studentleriň sanynyň geçen ýylky bilen deňeşdirilende takmynan 8% ýokarlanyp, 2010-11-nji okuw ýylynda 210-a ýetendigi görkezilýär.
Maglumata görä, Merkezi Aziýa döwletleriniň arasyndan ABŞ-a okamaga baran studentleriň iň köpüsi Gazagystandan bolup, 2010-11-nji okuw ýylynda bu ýurtdan 1,890 studentiň okuwa gelendigi aýdylýar.
Beýleki Merkezi Aziýa döwletlerinden 2010-11-nji okuw ýylynda Birleşen Ştatlara bilim almaga baran studentleriň sany barada aýdylanda, Täjigistandan 249, Gyrgyzystandan 279, Özbegistandan bolsa 560 student bar.
“Açyk gapylar” hasabatynda aýratyn nygtalyşyna görä, 2010-11-nji okuw ýylynda Amerika okamaga gelen daşary ýurtly studenleriň umumy sany geçen okuw ýyly bilen deňeşdirilende 5% ýokarlanyp, ol 723.277 studente deň bolupdyr. Bu san Amerika okamaga gelen daşary ýurtly studenleriň rekord derejeli ýokary sanydyr.
Hasabatda Amerikda okamaga gelýän daşary ýurtly studenleriň sanynyň bäş ýyl bäri yzygiderli artyp, häzir olary sanynyň mundan on ýyl ozalky bilen deňeşdirilende 32% ýokarlanandygy habar berilýär.
Ykdysady goşant
Amerikada daşary ýurtly studentleriň artmagy ýurda gelýän girdejiniň artmagyna getirýär. Ýokary bilim Amerikanyň hyzmat eksportynyň iň ýokary girdeji berýän pudaklarynyň biridir.
ABŞ-nyň Söwda ministrliginiň berýän maglumatyna görä, daşary ýurtly studentlerden ýurduň ykdysadyýetine her ýylda jemi 21 milliard dollara barabar girdeji gelýär. Bu girdeji Amerikadaky studentleriň okuwa, okuw esbaplaryna, ýaşaýyş jaýyna we edýän beýleki çykdajylarynyň hasabyna gazanylýar.
“Açyk gapylaryň” hasabatyna görä, Amerikadaky daşary ýurtly studentleriň 63%-e golaýy öz şahsy hem watanyndaky maşgala agzalarynyň hasabyna okaýar we eklenýär.
Ýurtlar we ugurlar
Hasabatdan çen tutulsa, daşary ýurtly studenler köplenç Amerikanyň Kaliforniýa, Tehas, Massaçusets, Illinoi ştatlaryna we Nýu-Ýork şäherine barýarlar.
2010-11-nji ýylda Amerika iň köp okamaga gelen studentler Hytaýdan gelenlerdir. Hytaýdan gelenler degişli okuw ýylynda Amerikadaky daşary ýurtly studentleriň 22% töweregini düzüp, olaryň sany 158.000-e golaý boldy. Hytaýdan soň san boýunça hindistanly studenler durýar. 2010-11-nji ýylda ABŞ-a Hindistandan jemi 104,000-e golaý student barypdyr. Üçünji orunda Günorta Koreýa bolup, Amerikada Günorta Koreýadan 73,000-e golaý studentiň okuwa girendigi aýdylýar.
Hytaýdan, Hindistandan we Günorta Koreýadan gelenler 2010-11-nji okuw ýylynda Amerikadaky halkara studentleriň umumy sanynyň 46%-ni emele getirýärler. Bulardan soň Kanada, Taýwan, Saud Arabystany we Ýaponiýa ýaly döwletler durýar.
Birleşen Ştatlarda daşary ýurtly studenleriň iň köp saýlaýan ugurlary: biznes we dolandyryş, inženerlik, matematika we kompýuter tehnologiýasy, fiziki we dünýewi ylymlar, şeýle-de sosial ylymlar.
“Açyk gapylar” hasabatyny taýýarlan Halkara bilim instituty (IIE) düýbi Amerikada ýerleşýän girdejisiz gurama bolup, ol 1919-njy ýyldan bäri Birleşen Ştatlardaky daşary ýurtly studenler barada barlag geçirip gelýär. Guramanyň dünýäniň ençeme ýurtlarynda, şol sanda Moskwada, Nýu-Delide, Pekinde we Kairde öz edaralary bar.


text:
Duşenbe güni giçlik Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili Ak Tamda özara gepleşik geçirdiler.
Bu duşuşykda ara alnyp maslahatlaşylan meseleleriň hatarynda Birleşen Ştatlar bilen Gürjüstanyň arasynda erkin söwda gatnaşygyny ýola goýmak meselesi hem boldy.
Prezident Obama şular ýaly erkin söwda gatnaşygynyň iki ýurduň-da bähbidine boljakdygyny belledi. Mundan daşary, ol NATO-nyň agzasy bolmak ugrunda Gürjüstanyň edýän tagallalaryny-da goldaýandygyny nygtady.


text:
Aşgabat, 06.02.2015. “Türkmenportal”.
Dünýäniň bäş şäheri, şol sanda Türkmenbaşy Aktau bilen doganlyk gatnaşyklaryny ýola goýmaga isleg bildirdi. Türkmenbaşydan başga-da, Hytaýyň Didžao we Lýanýungan, şeýle hem Litwanyň klaýpeda, Rumyniýanyň Konstansa şäherleri şeýle karara geldiler. Bu barada “Казинформ” salgylanyp “Kapital.kz” habar berýär.
2014-nji ýylyň netijeleri boýunça Aktau GDA-nyň we ЕврАзЭС “Ýaşasym gelýän şäheri” atly bäsleşiginiň VII halkara gözden geçirilişinde ýeňiji boldy.
Aktau şäheriniň özüneçekiji bolmagynda “Milletara ylalaşygyň pugtalandyrylmagy we ösdürilmegi”, “E-Region” (ýaşaýyş-durmuş hyzmatlarynyň meseleleriniň mobil dolandyrylyşy) guralyşyny dolandyrmak, “Her ýylda fuzal boýunça Aktau şäheriniň açyk çempionatyny guramak we geçirmek” ... ýaly taslamalar agzalyp geçilýär.
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat eýýäm Aktau bilen doganlaşan şäherdir.