text:
Aşgabat, 23.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda nobatdaky iri maýa goýum taslamasy tamamlaýjy tapgyra gadam basdy. 2015-nji ýylda ýurdumyzyň nebithimiýasynyň öňdebaryjy kärhanasyny döwrebaplaşdyrmagyň we tehniki taýdan enjamlaşdyrmagyň giň gerimli maksatnamasynyň çäklerinde bu ýerde A-95 we A-98 ýokary oktanly awtomobil benzinlerini öndürýän desgalar ulanmaga berler diýip, “Nebit-gaz” gazeti habar berýär.
Bu taslamanyň amala aşyrylmagy diňe kärhananyň önümçilik kuwwatyny we Türkmenistanda öndürilýän ekologik taýdan arassa motor ýagynyň möçberini artdyrmaga däl-de, eýsem, ýokary hilli nebit önümlerini almak üçin niýetlenen çig nebiti düýpli işlemäge hem mümkinçilik berer. Diýmek, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýangyç-energetika toplumynyň öňünde goýan wezipesini – ýurdumyzyň uglewodorod serişdelerini netijeli peýdalanmak baradaky wezipesini çözmegiň ýolunda nobatdaky möhüm ädim ädiler diýip, gazet belleýär.
– Bu taslama dünýä belli «Hyundai Engineering» we «LG International» (Koreýa Respublikasy) kompaniýalary bilen bilelikde amala aşyrylýar – diýip, TNGIZT-iň düýpli gurluşyk bölüminiň müdiri Babamyrat Tagaýew gürrüň berýär. Onuň çäklerinde TNGIZT-de dört desga gurlup, olaryň üçüsi - mazudy gaýtadan işleýän wakuum, ýeňil olefinleri alkilirleýji we ýeňil benzinleri izomerleşdiriji desgalar awtomobil ýangyjynyň ýokary oktanly böleklerini almak üçin hyzmat edýär. Soňra bu bölekler pes oktanly benzin fraksiýalary bilen garylmak üçin dördünji desga barar. Netijede biz gerekli haryt önümini – halkara hil standartlarynyň ekologik talaplaryna laýyk gelýän ýokary oktanly benzinleri alýarys.
Ýeri gelende aýtsak, TNGIZT-iň işiniň umumy shemasynda bar bolan ätiýaçlyklaryň hasabyna önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýän nebiti gaýtadan işlemegiň döwrebap tehnologiýalary goýuldy. Mysal üçin, hereket edýän MSCC katalitik kreking enjamy alkilirleýji desga üçin çig-mal binýady bolup hyzmat eder. Ol awtomobil benzinleriniň ýokary oktanly düzümlerinden başga-da, suwuklandyrylan gazyň uly möçberini işläp çykarýar, ol bolsa öz gezeginde benzin öndürmek üçin ulanylyp bilner.
Täze tehnologik toplumyň gurluşygynda häzir hünär derejeli işçileriň we inžener-tehniki işgärleriň ýüzlerçesi zähmet çekýär, köp sanly ýokary öndürijilikli köpugurly gurluşyk tehnikalary ulanylýar. Mart aýynda bir ýylda mazudyň 2 million tonnasyny gaýtadan işlemäge niýetlenen mazudy gaýtadan işleýän wakuum desgasyny işe goýberiş synaglaryna başlamak göz öňünde tutulýar. Mälim bolşy ýaly, mazut nebiti ilkinji gaýtadan işlemegiň galyndysy bolup durýar. Ýaşaýyş-jemagat hojalygy, flot we senagat mazudyň esasy sarp edijileri bolup durýar. Ony ýangyç hökmünde kotelniý desgalarynda, dürli bug gazanlarynda we senagat peçlerinde ulanýarlar. Şonuň bilen birlikde mazudy gaýtadan işläp, ondan benzin öndürmek üçin wakuum gazoýlyny almak bolýar.
Şeýlelikde, TNGIZT-de gurulýan täze desgalar nebiti düýpli gaýtadan işlemekde galyndysyz tehnologiýalary, dünýä tejribesinde soňky gazanylanlary giňden ulanmagyň hasabyna bir-biriniň üstüni ýetirýär. Olaryň her biri döwrebap önümçilik bolup durýar. Mysal üçin, mazudy gaýtadan işleýän wakuum desgasynyň düzümine bloklaryň 13-si – gyzdyryjy, ýylylyk çalşyjy, sowadyjy, desgasynyň merkezleşdirilen kompýuterleşdirilen dolandyryş ulgamly operator zaly, iki gatly dolandyryş-durmuş jaýy, transformator bekedi we beýleki desgalar girýär.
Benzinleri garyjy desganyň düzüminde bolsa, esasy tehnologik enjamlardan başga her biriniň göwrümi 5 müň tonna bolan rezerwuarlaryň 6-sy we 10 müň tonnalyk 1 rezerwuar, şeýle hem taýýar önümleriň ugradylýan ýeri bar. Bu ýerde demir ýol çelekleriniň 2-sine we awtomobil çelekleriniň 2-sine bir wagtda benzin guýup bolýar.
Türkmenistan baý uglewodorod serişdelerine eýe bolmak bilen, olara milli ykdysadyýeti sazlaşykly ösdürmegiň, türkmen halkynyň abadançylygynyň we rowaçlygynyň möhüm şerti hökmünde garaýar. Ýurdumyzda öndürilýän nebithimiýa önümleriniň möçberiniň we eksportynyň artdyrylmagy berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysady syýasatyny geljekde hem üstünlikli amala aşyrmaga ýardam eder diýip, “Nebit-gaz” gazeti belleýär.


c: text/html

text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti döwlet sekretary Hillari Klintonyň aşgazan wirusy sebäpli Morokka etmeli saparyny goýbolsun edendigini habar berýär.
Klinton ol ýerde siriýa oppozisiýasyna kömek baradaky maslahata gatnaşmalydy. Resmiler Klintonyň deregine döwlet sekretarynyň orunbsary Williýam Börnsiň sapara gitjegini aýdýarlar.
Birleşen Ştatlar Marrakeçde çarşenbe güni boljak maslahatda Siriýanyň täze oppozisiýa koalisiýasyny, siriýa halkynyň kanuny wekili hökmünde, resmi taýdan ykrar edip biler diýip, resmiler aýdýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şygyr – bu gezek halkara walýutasy görnüşinde ulanylýar!
Awstriýanyň "Julius Meinl" firmasynyň ýaýradan bildirişine görä, bu firma dünýäniň dürli ýurtlarynda ýerleşýän özlerine degişli 1000-den gowrak kofehanalarda kofe içmäge gelýän müşderilere içen kofesiniň bahasyny pul bilen däl-de, eýse öz düzen goşgusy bilen tölemäge mümkinçiligi berýär.
Ýöne diňe bir gün, ýagny 21-nji martda - Bütindünýä poeziýa gününde.
1862-nji ýylda döredilen firma bu başlangyjyň, çeper söze sarpa goýup, şahyrlarda ylham döretmeklik üçin edilendigini bildirýär.
2013-nji ýylda bolsa bu firma Buharestde tutuş bir metro otlusyny şygyr ýazylan kagyzlar bilen bezäpdir. Onsoň adamlara, öz halan şygryny metro wagonyndan goparyp, ýany bilen alyp gidibermek galypdyr, çünki muňa rugsat berlipdir.
Bu firma Awstriýanyň paýtagty Wenada bolsa şygyr bäsleşigini gurnapdyr.
Firmanyň kofehanalary, esasan, Ýewropada ýerleşýär.
Soňky kampaniýa barada habar ýaýradan Britaniýanyň metbugatynyň degişme bilen nygtamagyna görä, mugt kofe içmekçi bolýanlaryň düzen goşgusyna baha bermek kassiriň boýnuna düşýär.
Ýogsa-da, kassirler ol ýa-da beýleki goşgyny kofe içeniň hut özüniň düzendigini nädip bilerlerkä?..
Firma "Kofe iç - puluny şygyr bilen töle!" kampaniýasyny 2013-nji ýylda hem gurnapdyr. Onuň wideosyna şu ýerde tomaşa edip bilersiňiz:


text:
Orsýetiň peýdasyna içalyçylykda güman edilýän 9 adam derňew wagty girew goýup, azatlyga çykmak haýyşy bilen ýüz tutdy.
Hepdäniň birinji güni amerikan sudy şu iş boýunça saklanan ýene biriniň haýyşyny kanagatlandyrmady.
Şol bir wagtda 11-nji güman edilýäniň gözlegi Kiprde dowam edýär. Ol girew bilen azatlyga goýberlensoň ýitirim bolup, suda gelmedi.
Saklananlaryň käbiriniň Orsýetiň graždanydygyny tassyklan Orsyetiň DIM-i olara diplomatik kömek bermekçidigini aýtdy.
Moskwa hem Waşington içalyçylyk bilen bagly dawalaryň rus-amerikan gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagyna getirmejekdigini mälim etdiler.


text:
Ykdysady taýdan ösen sekiz döwletiň liderleri halk tolgunyşygyny başdan geçiren arap ýurtlaryna demokratik reformalary geçirmek üçin ykdysady we syýasy taýdan ýardam bermek borjuny öz üstlerine aldylar.
20-nji sentýabyrda BMG-niň Baş Assambleýasynda geçirilen duşuşykdan soň ýaýradylan beýanatda arap ýurtlaryndaky wakalar “uly umytlary döredýän çeşme” diýlip atlandyryldy.
Fransiýanyň daşary işler ministri Alan Žüpeniň aýtmagyna görä, häzirlikçe Müsür, Iordaniýa, Tunis we Marokko ýaly ýurtlara kömek etmek üçin 80 millard ýewro baradar serişdäniň berilmegi baradaky ylalaşyga gelnipdir.
Bu serişdeleriň arap ýurtlaryna iki ýylyň dowamynda tapgyrlaýyn beriljekdigi habar berildi.


text:
Wideo: 25-nji iýulda Norwegiýada müňlerçe adamlar Oslo şäherine ýygnanyp, 22-nji iýulda bolan we azyndan 76 adamyň ölümine getiren bombaly we ýaragly hüjümleriň pidalarynyň hatyrasyna bir minutlyk dymyşlyk geçirdiler.
BBC kompaniýasynyň Rus gullugynyň web sahypasynda Norwegiýadaky terror hüjümlerinde aýyplanýan Anders Breýwigiň bu hüjümleri amala aşyrmazyndan has öň internetde Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin barada aýdan käbir garaýyşlary getirilipdir. Onda “Siz häzirki wagt ýaşap ýören tanymal şahsyýetlerden haýsysy bilen duşuşmak islärdiňiz?” diýlip berlen soraga, Anders Breýwik “Men Rim papasy hem-de Wladimir Putin bilen duşuşardym. Putin maňa adalatly, tutanýerli hem-de hormata mynasyp lider bolup görünýär” diýip, jogap berýär.
Mundan daşary BBC kompaniýasynyň Rus gullugy Norwegiýanyň internet forumlaryndan birinde Anders Breýwigiň 2009-njy ýylda musulmanlar barada ýazan sözlerinden birini getirýär. Breýwik öz teswirinde “Dünýäde musulmanlaryň musulman däl raýatlar bilen parahatçylykly dil tapyşyp ýaşaýan ýekeje ýurdy-da ýok. Gaýta, tersine, musulmanlar bilen şeýle goňşuçylykda ýaşamaklyk musulman däller üçin heläkçilikli netijelere getirýär” diýip belläpdir.
Norwegiýadaky terror hüjümlerinde aýyplanýan 32 ýaşly norwegiýaly Anders Breýwik polisiýanyň ulagynda, Oslo, 25-nji iýul.
“Financial Times”
“Financial Times” gazetiniň duşenbe güni çykan sanynda redaktoryň burçunda “Dünýä ýitirilen jennetiň ýasyny tutýar” atly syn ýerleşdirilipdir. Onda Norwegiýada amala aşyrylan hüjümler barada anyk maglumat toplanmazyndan öň häkimiýetleriň güman edilýän adamyň şahsyýeti barada maglumat bermekden saklanmak bilen, dogry hereket edendikleri bellenilýär.
Emma, şol bir wagtyň özünde-de, “Financial Times” gazeti Norwegiýada-da, dünýäniň köpsanly beýleki ýurtlarynda-da kommentatorlaryň we habar serişdeleriniň, şol sanda, “Financial Times” gazetiniň özüniň-de haýdan-haý bu hüjümlerde yslamçy terrorçylara güman bildirmäge howlugandyklaryna ünsi çekýär. Gazet beýle tendensiýanyň, iň bärsinden, Norwegiýada musulman raýatlaryna hem-de immigrantlara garşy duşmançylykly duýgulary öjükdirmek howpuny abandyrýandygyny aýdýar.
“The Wall Street Journal”
“The Wall Street Journal” gazetiniň duşenbe güni çykan sanynda tanymal amerikan ýazyjysy we edebi tankytçysy Brýus Beýweriň Norwegiýadaky hüjümlerde aýyplanýan 32 ýaşly Anders Breýwigiň bu hereketleri bilen baglanyşykly teswirlemesi berlipdir. Ýazyjy Brýus Beýwer yslam ekstremizmi baradaky tankydy makalalary bilen-de giňden tanalýar. Awtor özüniň soňky makalasynda terrorçylykly hüjümlerde aýyplanýan Anders Breýwigiň öz janköýer okyjylaryndan biridigini bilip galandygyny ýazýar.
25-nji iýulda Norwegiýada müňlerçe adamlar Oslo şäherine ýygnanyp, 22-nji iýulda bolan we azyndan 76 adamyň ölümine getiren bombaly we ýaragly hüjümleriň pidalarynyň hatyrasyna bir minutlyk dymyşlyk geçirdiler.
Ýazyjy Brýus Beýweriň ýazmagyna görä, Anders Breýwik onuň “Ýewropa ukuda ýatyrka: Radikal yslam nädip günbatary öz içinden weýran edýär” atly kitabyny-da ürç edip okapdyr. Soňra Brýus Beýwer şeýle belleýär: “Şenbe güni giçlik Anders Breýwigiň 1 müň 500 sahypalyk manifesti baradaky maglumatlar täzeliklerde peýda boldy. Breýwik ony ýakynda ýazyp, internete ýerleşdiren eken. Manifestiň birinji ýarymynda Anders Breýwik yslamyň Ýewropada kök urmagyna ýol berenlikde Ýewropanyň medeni elitasyny tankyt edýär. Bu garaýyşlar bolsa onuň örän aňly-düşünjelidigini hem-de Ýewropanyň taryhyny-da, häzirkizaman ideýalaryň taryhyny-da gowy öwrenendigini aýdyň görkezýär”.
Ýazyjy Brýus Beýwer Anders Breýwigiň iňlis dilinde çeper ýazmak ukybyna geň galyp, oňa bu manifesti ýazmakda kimdir-biri kömek beren bolaýmasyn diýen garaýşyň döreýändigini-de belleýär. Şeýle hem, ýazyjy Brýus Beýwer Anders Breýwigiň bu manifestinde öz kitaplaryndan uzyn-uzyn sitatalar getirilip, öz adynyň-da 22 gezek gaýtalanandygyny aýdýar.
Ýazyjy şol manifestiň internete ýerleşdirilen wagty özüniň-de Oslonyň günbatarynda, ýagny, geljekde uly gyrgynçylygy amala aşyrjak Anders Breýwigiň ýaşan raýonynda ýaşandygyny ýatlap, bu ýatlamanyň öz inini jümşüldedýändigini ýazýar.
“Guardian”
“Guardian” gazetiniň duşenbe günündäki sanynda Aslak Sira Mihre atly kommentator hem öz ýazan synynda Norwegiýadaky hüjümleriň yzýany bu hüjümleri amala aşyran şahsyýetiň musulman däl-de, eýsem musulmanlary ýigrenýän bir ýerli akýagyz skandinawiýaly adamdygy belli bolandan soň, habar serişdelerindäki äheňiň birdenkä üýtgändigini hem-de Owganystandaky uruşlar we jemgyýete abanýan howplar baradaky temalaryň birdenkä sumat bolandygyny belleýär.
“Gyrgynçylygy anyk kimiň amala aşyrandygy belli bolan badyna, bu gyrgynçylyk, göýä, akylyndan azaşan bir adamyň işi hökmünde suratlandyrylyp başlandy. Oňa indi biziň jemgyýetimize garşy edilen hüjüm hökmünde-de garalmaýar... Indi terrorçy barada gürrüň edilende-de, haýsydyr bir toparlar barada däl-de, birlik sandaky bir adam barada gürrüňi edilýär... Emma, eýsem, şol ganhor yslam dinine degişli bir akylyndan azaşan adam bolanlygynda, ýagdaý edil şeýle bolarmydy?” diýip, awtor öz soragyny okyjylar üçin açyk goýupdyr.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň hökümeti Türkiýäniň ýolagçy uçarlarynyň Siriýanyň howa giňişliginden geçmeklerini gadagan edýändigini yglan etdi. Bu barada ýekşenbe güni Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki SANA habar agentligi mälim etdi.
Bu wakadan üç gün öň Türkiýe Siriýanyň Moskwadan uçup gelýän ýolagçy uçaryny saklap, ondaky ýükleriň belli bir bölegini konfiskasiýa edipdi. Türkiýe tarapy bu ýüküň harby enjamlara degişli ýükdügini yglan etdi.
Emma Orsýetiň häkimiýetleri uçardaky ýüküň kanun tarapyndan rugsat berilýän ýükdügini aýdyp, Türkiýäniň bu hereketini ýazgaryp çykyş etdi.
Serhediň üstaşyry hüjümler
Ýakynda, 3-nji oktýabrda Siriýa tarapyndan atylan artilleriýa oklaryndan Türkiýäniň serhet ýakasynda bu ýurduň bäş sany raýatynyň ölmeginiň yzy bilen, bu iki ýurduň arasyndaky dartgynlylyk görnetin artdy.
Siriýanyň içindäki oppozision ýaragly söweşijilere goldaw berip gelýän Türkiýe Siriýa tarapyndan bu ýurduň territoriýasyna atyljak islendik bir artilleriýa okuna garşy gaýtawul okuny atjakdygy bilen duýduryş berip gelýär.
Bu emele gelen ýagdaý bolsa, öz gezeginde, bu regiondaky ýaragly konfliktleriň has güýçlenmeginiň we giň gerim almagynyň mümkindigi baradaky aladalary-da artdyrdy.
BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Lahdar Brahimi bu soňky ýagdaýlar barada Türkiýäniň resmileri bilen gepleşik geçirmek üçin şenbe güni Stambul şäherine bardy.
Ol ýakyn günlerde Siriýanyň režiminiň ýarany hasaplanylýan Eýrana, şeýle hem Yraga-da sapar etmekligi planlaşdyrýar.
Stambulda Lahdar Brahimi bilen gepleşik geçiren Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly öz ýurdunyň serhediň üstaşyry edilýän hüjümlere mundan beýläk-de çydamlylyk edip bilmejekdigini nygtady.
Türkiýe goldawsyz däl
NATO-nyň düzümindäki Ankaranyň ýakyn ýarany Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle-de Ahmet Dawutogly bilen şol gün gepleşik geçirdi.
Ahmet Dawutoglunyň pozisiýasyny goldap çykyş eden Guido Westerwelle Orsýetden Siriýa uçup barýan uçaryň saklanmagy bilen baglanyşykly ýüze çykan dawalarda-da Türkiýäniň pozisiýasyny goldaýandygyny mälim etdi.
Bu wakanyň fonunda bolsa, şenbe güni Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan Stambulda geçirilýän halkara konferensiýasynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary Orsýetiň we Hytaýyň Siriýa babatyndaky rezolýusiýalara weto goýmaklaryny tankytlap çykyş etdi.
Ol bu ýagdaýy 1990-njy ýyllaryň Balkan urşunda Bosniýa-Gersogowinada dörän ýagdaýlar bilen deňeşdirdi. Şonda Birleşen Milletler Guramasynyň haýal-ýagal hereketleri netijesinde graždanlyk urşunda uly ýitgiler, şol sanda Srebrenisa obasynda 8 müň töweregi erkek adamyň köpçülikleýin öldürilmegi ýaly wakalar ýüze çykypdy.


text: 2-nji dekabrda paýtagtymyzyň Çagalar we ýetginjekler köşgüniň öňündäki meýdançada Türkmenistanyň ähli künjeginden gelen çagalary Gökderäniň ajaýyp dynç alyş toplumlaryna ugratmak dabarasy boldy. Bu ýerde gyşky dynç alyş möwsüminiň başlanmagy mynasybetli ýurdumyzyň ýaş raýatlary üçin Täze ýyla bagyşlanan baýramçylyk çykyşlary guraldy. Dabara bilim ulgamynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, ene-atalar, şäheriň köpsanly ilaty, şeýle hem Täze ýyl baýramynyň baş gahrymanlary Aýazbaba bilen Garpamyk gatnaşdy.


text:
Aşgabat, 23-nji ýanwar. “Türkmenportal”
22-nji ýanwarda geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2015 — 2020-nji ýyllar üçin Milli Hereketleriň Meýilnamasyny” tassyklady.
Türkmenistanda adam hakyndaky, onuň hukuklary we azatlyklary baradaky ýurdumyzyň demokratik ösüşinde esasy mesele bolup durýar.
Türkmenistan dünýä bileleşiginiň işjeň agzasy bolmak bilen, adam hukuklary babatda halkara konwensiýalarynyň, ylalaşyklarynyň we şertnamalarynyň köp sanlysyna goşuldy. Ýurdumyz abraýly dünýä guramalarynyň, şol sanda BMG-niň tassyklan resminamalaryna laýyklykda, öz borçnamalaryna berk eýerip, milli kanunçylyga we tejribä umumy ykrar edilen halkara hukuk kadalaryny we düzgünlerini, şol sanda erkekler we zenanlar üçin deň mümkinçilikleri döretmäge degişli kadalary yzygiderli girizýär.


text:
Krymyň Orsýete tarapdar premýer-ministri ýarymadanyň geljegini kesgitlemeli referendumyň iki aý çemesi öňe, 30-njy marta süýşürilýändigini aýtdy.
Şenbe güni Krymyň täze döredilen regional hökümetiniň birinji sessiýasynda çykyp gürlän Sergeý Aksynow bu referendumyň zerurlyk esasynda geçirilýändigini aýtdy.
Ses berýänlerden «Krym awtonom respublikasy garaşsyz döwlet we Ukrainanyň şertnamalar we ylalyşyklar easyndaky bölegi» diýen beýanat bilen ylalaşyp-ylalaşmaýandyklary soralar.
Penşenbe güni Krymyň parlamenti regional hökümeti ýatyrdy we Aksynowy premýer-ministrlige belläp, 25-nji maýda, Ukrainanyň täze liderleriniň irki prezident saýlawlaryny geçirjek gününde referendum geçirmegi karar etdi.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň gündogarynda 30-dan gowrak tire-taýpa ýolbaşçysynyň “Talyban” hereketiniň söweşijileri diýlip güman edilýänler tarapyndan alnyp gaçylandygyny habar berýärler.
Nangarhar welaýat häkiminiň metbugat wekili Ahmad Zia Abdulzaý ýekşenbe güni beren maglumatynda taýpa ýolbaşçylarynyň üç gün ozal alnyp gaçylandygyny mälim etdi.
Şeýle-de, ol alnyp gaçylanlaryň şu wagta çenli 15-siniň goýberilendigini we beýlekileriň hem boşadylmagy üçin ýurduň polisiýasynyň gepleşikleri geçirýändigini aýtdy.
Abdulzaýyň aýtmagyna görä, “Talyban” söweşijileri diýlip güman edilýänler alyp gaçan taýpa ýolbaşçylaryndan hökümet bilen hyzmatdaşlygyny bes etmegi we garyndaşlaryny ýerli polisiýadaky wezipesinden çekmegi talap edipdirler.
Henize çenli bu wakanyň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady. Ýurduň resmileri hem wakanyň nähili amala aşyrylandygy we taýpa ýolbaşçylarynyň nirededigi barada goşmaça maglumat bermediler.


text:
Professional websahypalary, programmalary gysga wagtyň içinde taýýarlaýarys. Eden işlerimiziň käbirleri bilen aşakda tanyşyp bilersiňiz!
Resmi adymyz: "Asman oky" HJ
2017
- Aşgabat 2017· Tassyklanan nyşanlaryna laýyklykda resmi internet saýdynyň hem dizaýn işlerinde özgertmeleri geçirmek işleri ýerine ýetirildi.
- Mobile Aşgabat 2017· Mobile ulanyjylary üçin el telefonlardan, planşetlerden saýda girilen ýagdaýynda saýt şol bir dizaýn elementlerini saklaýar.
- Altyn Ýunus· Hususy kärhanasynyň internet saýdyny işläp düzmek. Saýtda kärhana barada, önümleri, hyzmatdaşlary barada maglumatlar bar.
2016
- GSTC· Aşgabat şäherinde BMG bilen bilelikde geçirilýän Global Sustainable Transport konfrensiýasynyň resmi internet saýdy 3 dilde taýýarlandy.
- Aşgabat 2017· Aşgabat şäherinde 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň resmi internet saýdy.
- Aşgabat 2017 Android· Android programmada ulanyjylara Oýunlar hakynda, Türkmenistan hakynda, şeýle hem sport habarlary 3 dilde hödürlenýär.
- Aşgabat 2017 iOS· Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň iOS programmasynda birnäçe maglumatlar ulanyjylar üçin elýeterli
- Aşgabat Landing· Oýunlaryň başlamagyna galan güni hasaplaýan we türkmeniň millilikleri göz öňünde tutulyp türkmen, iňlis we rus dillerinde taýýarlanan landing sahypasy.
- Angar (täze)· Öz içinde ulanyjylar üçin birnäçe sosiýal aýratynlyklary jemleýän, şeýle hem awtoulaglary, ätiýaçlyk şaýlary we hyzmatlary üçin peýdalanyljak öz boluşly online portal.
- Angar Mobile· Angar saýdynyň mobile görnüşlerinde ulanyjylaryň hyzmatlar üçin tölegleri Visa we Mastercard arkaly töläp bilmegi üçin ýörite platforma baglanyldy.
- Ýeňil Hyzmat iOS· Gurluşyk we hojalyk harytlaryny online satyn almak üçin niýetlenen programma. Häzirlikçe diňe Aşgabadyň çäginde işläp, türkmen we rus dillerinde elýeterli.
- Ýeňil Hyzmat Android· Ulanyjylar üçin düşnükli we eltip bermeli salgyny kartadan görkezmek ýaly mümkinçilikleri göz öňünde tutulandyr.
- TÄJ· Birnäçe dünýä belli egin-eşik, parfumeriýa brandleriň harytlaryny halkymyza hödürleýän dükanyň, iňlis dilinde taýýarlanan tanyşdyryş internet saýdy.
- Sky iOS· Öz tanyşlaryňyz bilen habarlaşmak, faýllary çäklendirmesiz ibermek üçin niýetlenen Sky programmasynyň iOS görnüşi
- Sky Android· Dostlaryňyz bilen hat üsti bilen, wideo we audio sesler arkaly habarlaşmak üçin taýýarlanan Sky programmasynyň Android görnüşi
- Sky Chat· Täze taýýarlanan Sky programmasynyň resmi web sahypasy. Aýratynlyklary we ýüklemek üçin salgylar ýerleşdirildi.
- Hazar Balyk· Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýän we dürli görnüşli balyk konserwa önümlerini halkymyza hödürleýän AGPJ-niň resmi web saýdy
- AŞTU· Aşgabat şäher telefon ulgamynyň resmi internet sahypasynda internet tarifleri we IPTV hakynda giňişleýin maglumatlar ýerleşdirildi
- Zöhre-Tahyr· Line programmasy üçin türkmen dessanynyň ady bilen çykarylan stiker. Milli egin-eşiklerde we şadyýan hereketler arkaly görkezilýär.
- Reňkli Şekiller· Dizaýn we bezeg hakynda elektron jurnalyny ulanyjylaryň ýüklemegi üçin taýýarlanan web sahypa.
- VeriStock· Satyşlar we ammary dolandyrmak üçin türkmen dilinde taýýarlanan programma üpjünçiligi. HP-niň ähli önümleri bilen integirlenen.
- Ertir iOS· Türkmen sosiýal saýdy bolan Ertiriň, ulanyjylar üçin ähli aýratynlyklary göz öňünde tutulan iOS üçin programmasy App Storeda.
- Buýsançly Zaman· Buýsançly Zaman hususy kärhanasy üçin döredilen logo we kärhananyň beýleki önümleriniň dizaýny.
- Arybal· Türkmenistanda gaplanýan arassa tebigy ary bal önüminiň gaplarynyň we beýleki broşuralarynyň dizaýny taýýarlamak.
2015
- Namdar· Hususy Kärhananyň resmi web sahypasy. Kärhananyň ýerine ýetirýän işleri we hödürleýän harytlary hakynda giňişleýin maglumatlary ýerleşdirmek işleri
- Hazar Ýörite Hyzmatlary· Türkmenistanyň we beýleki ýurtlaryň çäginde öz işini alyp barýan Hazar Ýörite Hyzmatlary Hojalyk Jemgyýetiniň resmi web sahypasyny işläp düzmek
- Namdar HK· Namdar Hususy Kärhanasyny tanatmak we müşderiniň isleglerini göz öňünde tutup, bu kärhana üçin logo taýýarlamak işleri
- AngarTM· Awtoulag şaýlarynyň Türkmenistan boýunça online söwdasy. Kategoriýalara bölünen we ulanyjylar üçin aňsat döredilen internet magazin
- Angar· Awtoulag şaýlarynyň Türkmenistan boýunça online söwdasy. Android we iOS ulgamlary üçin mobile programmalary taýýarlamak
- MilliTM· Janome tikin maşynlary bilen bilelikde işleýän Milli programmasyny tanyşdyrýan websaýt
- Milli· Milli ýakalaryň elektron formatyny Altyn Asyr we MTS arkaly töleg geçirip satyn almak üçin niýetlenen Android programmasy
- Berkarar Kiosk· Berkarar söwda we dynç alyş merkezinde ýerleşdirilen maglumatlar kioskyny işläp taýýarlamak
- Ýimpaş· Ýimpaş Söwda Merkeziniň resmi web sahypasy. Türkmençe, rusça, iňlisçe we türk dillerinde köpçülige ýetirildi.
- Berkarar Taxi· Berkarar söwda we dynç alyş merkeziniň taksilerine gözegçilik etmek üçin ýörite taýýarlanan programma üpjünçiligi
- Kenek· Süýji tagamlar merkezi. Aşgabadyň çäginde süýji önümlerini satýan Kenek dükanynyň resmi web sahypasy. Online sargamak mümkinçiligi göz öňünde tutulan.
- "Halys" HJ· Birnäçe ugurlary bolan: A Market, Hazar Balyk AGPJ, distribýuterlik işlerini ýerine ýetirýän hojalyk jemgyýetiniň resmi web sahypasy.
- Elektron Menu· Ýimpaş Söwda Merkeziniň restorany üçin taýýarlanan elektron menýu. iPad Application.
- ZemmerGroup· Hilti we Leica kompaniýalarynyň resmi dilleri.
- Hilal Mermer· Türkmenistanda gurluşyk işleri bilen giňden meşgullanýan hususy kärhananyň websahypasy.
- Akgaýa· Türkmenistanda gurluşyk we hojalyk harytlarynyň 10,000-den köp görnüşini satýan hususy kärhananyň web sahypasy.
- Bridgestone· Bridgestone, Petrol Ofisi, Petlas, Jantsa kompaniýalaryň resmi dilleri
- Ertir· Türkmenistanyň iň uly internet portalynyň android üçin programmasyny işläp taýýarlamak
- Akgapy· Ýokary hilli agaç we demir gapylaryny satýan we ýasaýan hususy kärhanasynyň resmi web sahypasy
- Yhsan· Gurluşyk şeýle hem nebit-gaz ulgamynda birnäçe işleri alyp barýan YHSAN Hojalyk Jemgyýetiniň web sahypasy.
- "Gudratly Mekan" HJ· Türkmenistanda birnäçe ýyllaryň dowamynda üstünlikli işläp gelýän gurluşyk kärhanasynyň resmi web sahypasy.
- "Ýalkymly Säher" HJ· Oba hojalyk, söwda, maldarçylyk, gurluşyk işlerini alyp barýan hojalyk jemgyýetiniň resmi web sahypasy.
- VeriLoans· Dükanlaryň, kärhanalaryň algy&bergi hasabatlaryny dolandyrmaga niýetlenen programma. Islendik görnüşdäki dükan üçin sazlamak mümkinçiligi göz öňünde tutulan.
- Ertir· Türkmenistanyň iň uly internet portaly bolan ertir.com sahypasynyň www, wap we touch görnüşleri.
- Kerwen· Türkmenistanda täzelikde açylan internet bazary. Islendik harydy öýe eltip bermek hyzmaty.
- United Nations· Permanent mission of Turkmenistan to the united nations
- PrezidentBank· Türkmenistanyň döwlet täjirçilik banky.
- Doganlar· Hyundai, KIA-nyň Türkmenistandaky resmi dillerleri...
- Altyn Açar· Aşgabatdaky Altyn Açar kafesiniň resmi web sahypasy.
- Bike Rental System· New Yorkyň Central Parkynda welosipedleri ulanmaga berýän şeýle hem başga hyzmatlary hödürleýän kärhananyň programmasy.
- Martello Yachting· Singapurda ýahtalary ulanmaga berýän, şeýle hem satýan kärhanasynyň resmi web sahypasy.
- GrayHair Postal· Uly kompaniýalaryň poçtalara çykdajysyny hasaplaýan we bu ugury ösdürmek üçin iş alyp barýan New York kompaniýasy.
- Ak Mähri· Türkmenistanda polietilen torbalaryny öndürýän kärhananyň web sahypasy.
- Ekizler2· Hydyr we Ylýas Amangeldiýewleriň şahsy sahypasy.
- Aýly Güzer· Aşgabatdaky "Aýly Güzer" restoranyň elektron menýusy. Ýörite iPad planşeti üçin sazlanan.
- Ashgabat-Washington· Washingtonda ýerleşýän "Ashgabat-Washington" dil merkezi. Terjime hyzmatlary we wiza hyzmatlaryny hödürleýär.
- Balkan· Awaza syýahatçylyk zolagynda ýerleşýän myhmanhananyň web sahypasy we VeriHotel maksatnamasy.
- Horizon· Mýanmardaky halkara bilim merkeziniň resmi websahypasy...
Programmalar
- VeriLoans· Dükanlaryň, kärhanalaryň algy&bergi hasabatlaryny dolandyrmaga niýetlenen programma. Islendik görnüşdäki dükan üçin sazlamak mümkinçiligi göz öňünde tutulan.
- Altyn Açar· Altyn Açar kärhanasynyň bugalteriýa ulgamy.
- Türkmen Atlary· Iş dolandyryş ulgamy.
- Kalkulýasiýa· Awtoulaglary ätiýaşlandyrmak üçin, müşderiniň maglumatlaryna görä bahany hasaplap berýän programma.
- VeriHotel· Aşgabatda "Syýahat" myhmanhanasynyň sargydy boýunça taýýarlanan programma.
- VeriSchool· Okuw dolandyryş ulgamy. Horizon halkara mekdebinde we Özen Bilim Merkezinde ulanylýar.
- VeriCake· Önümçilik dolandyryşy. Ammar, satyş işleri, taýýarlamak işlerine gözegçilik
- VeriHasap ulgamy· VeriHasap ulgamy.
- VeriCam· Internet arkaly gözegçilik.
- VeriStock· Ammar dolandyryş ulgamy.
- Veriloft Price· Tanyşdyryş web sahypalaryny sargamak.
- VeriHasap· VeriHasap ulgamyny tanyşdyrýan saýt
Android & iOS programmalar
- Milli· Milli ýakalaryň elektron formatyny Altyn Asyr we MTS arkaly töleg geçirip satyn almak üçin niýetlenen Android programmasy
- Angar· Awtoulag şaýlarynyň Türkmenistan boýunça online söwdasy. Android we iOS ulgamlary üçin mobile programmalary taýýarlamak
- Ertir· Türkmenistanyň iň uly internet portalynyň android üçin programmasyny işläp taýýarlamak
- Akgaýa· Gurluşyk harytlaryny satýan kärhananyň Android we iOS ulgamlar üçin programma üpjünçiligi
- Çyra· Türkmenistandan çyraçylaryň dürli dürli suratlary paýlaşýan ýerine hoş geldiňiz! Çyranyň kömegi bilen täze dostlar tapynyp, suratlaryňyzy paýlaşyp, beýleki suratlara hem ses berip bilersiňiz!
- Kenek Mobile· Kenek web sahypasynyň mobile görnüşi. Telefondan girýänler üçin hem websaýdyň ähli funksiýalaryny peýdalanyp boljak şeklinde taýýarlanan.
- Kerwen· Kerwen internet bazarynyň android we ios üçin niýetlenen programmalaryny ýükläp bilersiňiz.
- TürkmenNakyllary· Türkmenleriň şol sanda beýleki döwletleriň nakyllary, tanymal şahsyýetleriň sitatalaryň, herhili sarkazmlaryň türkmen dilindäki toplumy.
- Türkmen Sagat· Türkmen Döwlet Tugrasy görnüşinde, dürli ululykda Türkmen Sagat widgeti. Android telefonlar üçin niýetlenen programma.
- Ýüpek Mebel· Aşgabatda mebel önümlerini satýan Ýüpek Mebel dükanynyň online katalog programmasy. Bu programma hem android we ios telefonlar üçin niýetlenendir.
Web saýtlar
- FK Lebap· Janköýerlere niýetlenen, Lebap futbol klubynyň resmi web sahypasy.
- Amity School· Amerikada ýerleşýän halkara mekdebiň resmi web sahypasy
- Sovda.com· Gurluşyk üçin gerek bolan harytlaryny satýan kärhana.
- FreshCarpet· Öýleri we ofis ýerlerini tämizlemek ugrunda işleýän kompaniýa.
- Tilsimat Port· Aşgabatda ýerleşýän kompýuter magaziniň web sahypasy.
- tmulag· Awtoulag satýanlar we satyn aljaklar üçin bildirişler web sahypasy
- IJSAM· International Journal of Science and Management.
- HIBS Primary· Vietnamda ýerleşýän çagalar bagy hem-de mekdepden öň taýýarlaýyş okuwy
- Excellent Limo· Dürli görnüşdäki awtoulaglary wagtlaýyn ulanmaga hödürleýän kärhana
- Techno Time BS· Kompýuter enjamlaryny satmak, gurnamak hem-de öwretmek ugrunda işleýän kompaniýa.
- shtn-int.com· Dizaýn işlerini täzelemek, sahypanyň strukturasynda özgertmeler geçirmek...
- Dreamnet· 3G interneti tizlendirýän enjam.
- SportAcademy· Myanmardaky sport akademiýasynyň resmi web sahypasy.
- Senagat bank· Paýdarlar Täjirçilik Bankynyň resmi web sahypasy
- Özen· Özen bilim merkeziniň resmi websahypasy. Okuwçylar üçin sosiýal aýratynlyklar...
- agajanh.com· BloggingTeswirler esasynda döredilen, öz şahsy blog sahypam.
Gaty köne işler
- 5Welayat· Aşgabatdaky we beýleki welaýat merkezleriniň kärhana katalogy.
- BashkentEducation· Başkent bilim merkeziniň resmi web sahypasy.
- Goch MT· Programmirlemek hyzmatyny berýän kärhana.
- Turkmen Carpets· Türkmen halylarynyň online söwdasy. Dizaýn işleri
- GoMyanmar· Myanmar döwletini tanyşdyryş saýt.
- tolkunfm.com· Sosiýal aýdym saz jemgyýeti. 120 000-den köp aýdymlar siziň üçin...
- Merdem· Dynç alyş merkezi.
- Cadi Scientific· Hassahanalary tehnika bilen üpjün edýän kärhana...
- BloggingTeswirler· Türkmen internedinde blogsferasyny ösdürmek üçin...
- Teswirler· Ilkinji proýektimiz! 1 ýyl içinde populýar saýtlaryň hatarynda...
- MobileTeswirler· Teswirleriň Mobile görnüşi
- AMAT· Türkmenistanda hyzmat berýän kärhanynyň resmi web sahypasy.
- TMRAP· Türkmenistanda rap sungatynyň muşdaklary
- TravelDossier· Dizaýn işleri.
- FolioHouse· Dizaýn işleri.
- Sözlüjek· Türkmençe-iňlisçe, iňlisçe-türkmençe sözlük.
- TheLightRain· Blog sahypasy. (iňlisçe)
- Info-Servis· Türkmenistandaky hyzmat berýän guramalar hakynda maglumatlar...
- ApiIM· Web maksatnamasy, dizaýn işleri
Täze proýektleriňiz, teklipleriňiz we bellikleriňizi diňlemäge mydama şat. Ýüze çykan soraglaryňyzy "Habarlaşmak" bölüminden, ýa-da görkezilen email salgylar arkaly ýoldap bilersiňiz, iň ýakyn wagtda jogaplanar.
Habarlaşmak


text:
23-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Gündogar—Günbatar” gaz geçirijisini ulanmaga bermek dabarasyna gatnaşmak üçin ýurdumyza gelen Russiýa Federasiýasynyň “Rosneft” döwlet nebit kompaniýasynyň ýolbaşçysy Igor Seçini kabul etdi. Duşuşyk "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyndaky Kongresler merkezinde geçirildi.
Myhman Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy “Gündogar—Günbatar” gaz geçirijisiniň ulanmaga berilmegi bilen gutlady. Şeýle hem ol Türkmenistanyň amala aşyrýan bu düzüm taslamasynyň ilkinji däldigini nygtap, TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň ähmiýetini belledi. “Rosneft” kompaniýasynyň ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, bularyň ählisi Türkmenistanyň ägirt uly mümkinçilikleri hem-de dünýä bazarlaryndaky işjeňliginiň mysalydyr.
Türkmen Lideri gutlaglar üçin myhmana minnetdarlyk bildirip, ýurdumyzyň strategik hyzmatdaşy bolan Russiýa Federasiýasy bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmek Türkmenistanyň daşary syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýandygyny nygtady. Türkmenistan özüniň ägirt uly serişde gorlaryny halkara ykdysady, söwda, maýa goýum hyzmatdaşlygynyň bähbidine peýdalanmaga taýýardyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Duşuşygyň barşynda ýangyç-energetika pudagynda dünýä bazarynyň energiýa serişdeleriniň durnukly iberilmegine barha ösýän isleglerini hasaba almak bilen, şol sanda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek boýunça türkmen-rus hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmegiň dürli ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Igor Seçin özüniň ýolbaşçylyk edýän “Rosneft” döwlet nebit kompaniýasynyň ägirt uly serişdeler we ykdysady kuwwata eýe bolan biziň ýurdumyz bilen iri möçberli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga gyzyklanma bildirýändigini beýan etdi.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we myhman birek-birege hoşniýetli arzuwlaryny aýdyp, deňhukuklylyk, özara bähbit esasynda guralýan hem-de okgunly ösdürilýän türkmen-rus hyzmatdaşlygynyň üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Instagram sosial ulgamynda mundan beýläk her kim öňküden dört esse uzak dowam edýän, ýagny 1 minutlyk wideo ýazgylary goýup biler.
Surat paýlaşylýan sosial ulgam bolan Instagram 2013-nji ýylyň iýun aýyndan bäri öz ulanyjylaryna wideo hyzmatyny hem hödürläp gelýär. Ýöne ol ýerde diňe 15 sekundlyk wideo goýup bolýardy.
Instagram ulgamynyň resmi blogunda berlen habara görä, soňky ýarym ýylda bu ulgamda wideo ulanyjylaryň sany ozalkydan 40 göterim köpelipdir.
Köpçüligiň gyzyklanmasyny göz öňünde tutan sosial ulgam, indi öz ulanyjylaryna Instagramda 1 minutlyk wideo goýmaga mümkinçilik döredýär.
Ýaňy-ýakyna çenli-de, synag maksady bilen diňe reklamalar üçin, şeýle mümkünçilik döredilipdi.
Instagramyň täzelenen görnüşinde (7.19) IOS ulgamynda işleýän enjamlar üçin wideolary redaktirläp bolýan 7.19 "multi-klip" hyzmatyň hem beriljekdigi aýdylýar.
Instagramda wideo mümkinçiliklerini ulanmak bilen bagly täzelikleriň ýylyň dowamynda hödürlenip durjakdygy aýdylýar.


text:
ABŞ-nyň Daşkentdäki ilçihanasy näbelli bir adamyň “ilçihananyň territoriýasyna içi ýangyçly elde ýasalan guraly” oklandygyny aýtdy.
Ilçihananyň ABŞ-nyň raýatlaryna howpsuzlyk bilen bagly eden duýduryşynda 28-nji sentýabrda irden bolan hüjümde oklanan gurallaryň biriniň partlandygy, emma hiç kimiň ýaralanmandygy aýdyldy.
Ilçihana hadysanyň netijesinde diplomatik missiýada howpsuzlyk gözegçiliginiň güýçlendirilendigini, emma onuň “ýapylmandygyny we biznes üçin açykdygyny” aýtdy. “Häzirki wagtda amerikanlara we amerikan bähbitlerine garşy howpa degişli aýratyn maglumat ýok” diýlip, maglumatda aýdylýar. Bu hadysa boýunça derňew geçirilýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýylyň 10 aýynyň jemlerine bagyşlanyp, 6-njy noýabrda geçirilen mejlisinde hasabat berlişi ýaly, geçen döwrüň içinde Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň hormatyna Türkmenistanyň ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynyň işjeň gatnaşmagynda çäreleriň 414-si geçirildi. Türkmen döwletiniň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan web-saýt hereket edýär. Daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde Türkmen döwleti hem-de onuň Bitaraplyk derejesi, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda yzygiderli alnyp barylýan döredijilikli parahatçylyksöýüjilik syýasat barada köpsanly mowzuklaýyn makalalary çap edildi.
12-nji dekabrda Aşgabatda ýokary derejeli halkara maslahaty hem-de baýramçylyk konserti geçiriler.


text:
BMG-nyň 2014-nji ýylda beren hasabatyna görä, bu gün dünýä ilatynyň 54%-i şäherlerde ýaşaýar. Merkezi Aziýanyň 65.5 milliondan gowrak ilatynyň 43.8%-i şäher sebitlerinde ýaşaýarlar. UNDESA-ň çaklamasyna görä, 2050-nji ýyla çenli Merkezi Aziýanyň ilaty 80 milliondan geçip, onuň 55.2%-i şäherlerde ýaşar. Bu ösüşe, ýagny adamlaryň köpçülikleýin şäherlere ýa-da şäher sebitlerine göçmegine, ýaşamagyna we işlemegine urabanizasiýa diýilýär. Şäherler dürli ugurlar boýunça öz mümkinçilikleri bilen, galybersede şäheriň dolandyrylmagy üçin gerekli iş ýerlerini doldurmak üçin ilaty oba ýerlerden özüne çekýär. Adamlaryň şäherlere göçmekleri bolsa, goşmaça lukmançylyk hyzmatlaryna bolan talaplary, islegleri artdyrýar, arassaçylyk, sanitariýa bilen bagly meseleleriň ýuze çykmagyna sebäp bolýar. Bu bolsa öz gezeginde jemgyýetde saglyk bilen bagly kynçylyklary, ýaramaz ýagdaýlary döredýär.
Obalardan şähere: gysga taryhy ýol
Bary-ýogy bir asyr mundan öň hem ilatyň ondan iki bölegi şäherlerde ýaşaýardy. Şäherler gysga wagtyň dowamynda bu kynçylyklary ýeňmek üçin özgermäge mejbur boldular. Urbanizasiýanyň bähbitlerine we kynçylyklaryna düşünmek üçin şäherleriň nähili emele gelenine seretmek gerek.
Adamzadyň taryhynyň ilkinji günlerinde, adamlar awçy-toplaýjy bolup, iýmit gözleginde göçüp-gonup ýörüpdirler. Emma on müň ýyl mundan öň ata-babalar haýwanlary öýdekileşdirmegiň we ekerançylygyň usullaryny öwrenip başlapdyrlar. Taryhda ilkinji gezek, adamlar iýmiti gözläp tapman, ösdürip başladylar, bu bolsa öz gezeginde ýarym-oturumly obalaryň döremegine getirdi. Ýarym-oturymly bolmagynyň sebabi bolsa, obalar topragyň guraklaşmagy üçin her birnäçe ýyldan göçmeli bolupdyrlar. Diňe suwaryş we toprak sürme ýaly usullaryň özgermegi bilen, takmynan bäş müň ýyl mundan öň, durnukly we uzak möhletleýin iýmit üpçünçiliginiň döredilmegi netijesinde doly oturumlylyk mümkin boldy. Täze usullaryň iýmiti artdyryp başlamagy sebäpli, her kimiň ekerançylyk bilen meşgul bolmak zerurlygy aradan aýryldy. Bu bolsa ýöriteleşdirilen söwdanyň ösmegine, yz-ýanam şäherleriň gelip çykmagyna getirdi. Bu ösüşiň dowamy we şäherleriň geljegine degişli TED sapagyny türkmen diline geçirlen subtitrlary bilen görüp bilersiňiz.
Merkezi Aziýadaky urbanizasiýa
Merkezi Aziýanyň şäherlerini Sowet Soýuzy döwründe umumy syýasata laýyklykda gurnapdyrlar. Emma 90-njy ýyllarda garaşsyzlyklaryny alanlaryndan soňra, her döwlet özüçe urbanizasiýa bagly kynçylyklary özbaşdak syýasy we ykdysady ugurlar bilen çözmäge başladylar. Şuňa garamazdan, goňşy döwletler dürli derejelerde bolsa-da, urbanizasiýa bilen bagly esasy kynçylyklar şulardan ybaratdyr:
► Sagdyn ilat köpelmesi we welaýatlarda, obalarda iş mümkinçilikleriň çäkli bolmagy, ilatyň köpçülikleýin şäherlere, galybersede daşary ýurtlara göçmekleri.
► Suw çeşmeleriniň çäkli bolmagy, iýmit we suw üçpjünçiliginiň kynlaşmagy ekerançylygyň hasda ösdürilmegini talap edýär. Ekerançylykda adam sanynyň azlygy bolsa zähmetiň has mehanizasiýalaşdyrylmagyny we täze tehnologiýalary ulanmagy talap etýär.
► Sowet döwrinden galan, möhleti geçen infrastrukturanyň we binalaryň täzelenmegi uly maýalary talap edýär.
► Şäherleriň aralarynyň uzak bolmagy, transportyň gymmat bolmagy, belli bir derejede şäherleri we söwda merkezleri biri-birinden izolirleýär.
Mundan başga-da, şäherlerde saglygy bejeriş mümkinçilikleriniň oba ýerlerine görä köp bolmagyna garamazdan, saglyga zeper ýetiriji faktorlar has hem artýar. Şularyň içine howanyň we suwuň ýaramaz bolmagy, şäher durmuşynyň tizligi we sagdyn iýmitlenmäge wagtyň az bolmagy, şeýle-de ýarym fabrikatlaryň we "fast-food"-yň agdyklygy ýaly sebäpler girýär
Kynçylyklardan çykalgalar
Kynçylyklara garamazdan, şäherler ýitip gitmezler we ösüşlerini dowam ederler. Galybersede, has-da ýaşlar üçin bilim almak, hünärlerini ýokarlandyrmak, hem-de ýaşytdaşlary bilen dynç almak, duşuşmak, dünýä garaýşyny giňeltmek üçin iň oňaýly ýer bolup durýar.
Birnäçe ösen ýurtlardaky şäherleriň tejribelerinden öwrenip, birnäçe ugurlar bilen şäherleriň getirýän ekologiýa we saglyk bilen bagly kynçylyklaryny ýeňip geçip, şäherleriň ösüşini gazanyp bolar:
♦ Infrastrukturany klimatymyza görä ösdürmek;
♦ Jemgyýetçilik transport gatnawyny ösdürmek we elýeterli etmek;
♦ Elýeterli ýaşaýyş öýlerini köpeltmek;
♦ Howa, suw we iýmitiň hilini berk gözegçilikde saklamak;
♦ Lukmançylyk hyzmatlaryny şäherli we şähere başga ýerden göçüp gelen içki migrantlar üçin elýeterli etmek;
♦ Seýilgähleriň, ýaşyl zolaklaryň sanyny köpeltmek.
Elbetde, şulardan daşary, herimiz hem şäherlerimiziň sagdyn ösüşine kömek edip bileris ýa-da azyndan zyýanymyzy azaldyp bileris. Bir-iki köçe aralykdaky dükana pyýada gitmegiňiz saglygyňyz üçin peýdaly hemde ýerine ulanyljak ulaglaryň zyýanly täsirlerini azaldýar. Elbetde her ýerik pyýada ýetip bolmaýar, emma jemgyýetçilik ulaglary bilen ýetip boljak ýerlere öz şahsy ulagyňyzy, galybersede, taksy hyzmatlaryny ulanmagyňyz siziň birinjiden çykdaýjyňyzy azaldýar, şäheriň howasyny bolsa zyýanly maddalardan arassalaýar. Zir-zibilsiz ýaşamak başartmaz, emma zibili köçelere, seýilgählere zyňman, ýörite bellenen ýerlere zyňmak herimiziň edip bilýän zadymyz. Öz saglygy we şäheriniň arassalygy barada gaýgy edýänleriň özleri görelde bolsa, köçe süpürýänlere hormat artar. Suwy ýeterlikli içiň, emmä tygşytly ulanyň.
Esasy düşünmeli zadymyz, her zyňan plastik pakedymyz, her şahsy ulagda geçen kilometrimiz, her boş açyp goýan gyrandymyzdan giden bir litr suwymyz, babaňlaň obasyna dynç alyşa we kömege gitmedik her bir tomusyňyz göniden-göni şäheriňiziň, uzagyndan bolsa ýurdumyzyň arassaçylygyna, ilatynyň saglygyna zeper ýetirýär. Elbetde, raýatyň gullugyndaky döwlet bolsa bu kynçylyklary ýeňmek üçin çykdaýjy çykarmaga sezewar bolýar. Bu çykdaýjylary bolsa keselleri bejermek üçin dälde, adamlaryň saglygyny, keselleriň öňüni almak üçin harç edip bolardy.
Makalanyň awtory: Kemal Körbaýew
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
"Olaryň gowy ýaşaýyş şertleri we azyk, eşik almak üçin ýeterlik pullary bar. Olar täzeje «Taýotalary» münýärler... Onsoň olar diňe uruş hakynda pikir edýärler."
Bu Muhabetkali Danihanowyň Yrakdaky jyhadçylaryň hatarynda söweşýän gazaklaryň durmuşy baradaky gürrüňinden.
Ol bu zatlary ol ýerdäki ogluny görmäge gidende, öz gözleri bilen görüpdir, ýöne Danihanow oglunyň goşulan jeňçi toparynyň «Yslam döwleti» toparydygyny ýa däldigini aýtmaýar.
Onuň uly ogly Ýeržan 2014-nji ýylyň ýanwaryndan bäri gazak häkimiýetleriniň gözleg sanawynda dur. Emma olar ony Gazagystandan tapyp bilmezler. 28 ýaşyndaky Ýeržan kakasyny soňky gezek görende, öz aýaly we üç çagasy bilen «Yragyň territoriýasynda bir şäherde» ýaşaýardy.
"Men ol ýeriň anyk adyny aýdyp biljek däl. Meniň oňa hakym ýok" diýip, Danihanow golaýda Azatlyk we Azat Ýewropa Radiosynyň Gazak gullugyna gürrüň berdi.
Danihanow özüniň Gazagystanyň Karagandy welaýatyndan Yraga gidip-gelmesiniň beýle bir kyn bolmandygyny aýtdy.
Maýyň aýagynda başlanyp, iýun aýynyň ortasynda soňlanan syýahat, ýagny Yraga barmak we soň Türkiýäniň üsti bilen yzyna gelmek üçin oňa bary-ýogy iki hepde gowrak wagt gerek boldy.
"Çagalarym meniň bu hakynda gürrüň etmegimi islemez" diýip, Danihanow anygrak gürrüň bermegini soranlarynda aýdýar. "Bu olaryň ulanan ýollaryny aýan eder. Üstesine, beýle gürrüň etsem, onuň özüm üçinem oňaýsyz netijeleri bolar."
Danihanow syýahatdan gelenden soň gazak häkimiýetleriniň özi bilen gürleşendigini, emma Ýeržanyň ýanyna baryp-gelmegiň öňüni alýan resmi päsgelçilikleriň ýokdugyny aýtdy.
"Häkimiýetler diňe meniň ol ýere gitmek üçin saýlan ýolum bilen gyzyklandylar" diýip, ol aýdýar. "Olar maňa, eger-de ähli dokumentlerim düzüw bolsa, daşary ýurt saparyna gitmeklige hiç hili çäklendirmäniň ýokdugyny aýtdylar."
Kömürçiler
Ýeržan Kengirde, Karagandynyň gyrak-çetdäki pukara obasynda önüp-ösdi. Ýerli erkekleriň köpüsi ýaly, Ýeržanam, onuň kakasam kömürçi işçidi.
Ýeržan öýlenip, birnäçe ýyl ozal golaýdaky Satpaýew şäherine göçüpdi. Maşgala agzalarynyň aýtmaklaryna görä, Ýeržanyň aýaly Ýyldyz uniwersiteti tapawutlanan diplom bilen tamamlap, Satpaýewde mugallymçylyk işine alnypdyr.
Danihanow Ýeržanyň 2013-nji ýylyň fewralynda Almaty şäherine gidendigini, iki aý soň bolsa aýalynyň we ýaş çagalarynyň hem onuň ýanyna barandygyny aýdýar.
Biraz soň Ýeržan özüniň Saud Arabystanynda dini bilim almak isleýändigini aýtdy we bu maşgala Gazagystany terk etdi.
Danihanow Ýeržanyň wagtal-wagtal ene-atasyna telefon edendigini gürrüň berýär. Ol öz ýagdaýynyň gowudygyny aýdardy, emma anyk näme iş edýändigini aýtmazdy diýip, kakasy ýatlaýar
"Käte ol Türkiýeden telefon ederdi, biz onuň üçünji çagasynyň dünýä inendigini eşitdik" diýip, Danihanow aýdýar.
Ýeržan gideninden soň kän wagt geçmänkä ýerli hökümetiň we metjidiň resmileri Danihanowa sorag bermäge başladylar.
Olar "Ýeržan Siriýa gitdi, şeýle dälmi?" diýip soraýardylar.
Ýerli häkimiýetler Ýeržanyň we ýene üç kengirli ýigidiň Siriýada hökümet güýçlerine garşy uruşýan yslamçy gozgalaňçylara goşulandygyny güman etdiler.
Şondan kän wagt geçmänkä 150 adamdan – erkeklerden, aýallardan we çagalardan ybarat «gazak maşgalasynyň» Siriýada jihada taýýarlanyşyny görkezýän YouTube wideosy peýda boldy.
Gazak häkimiýetleri 2013-nji ýylyň oktýabrynda internetde ýerleşdirilen klipdäki «jihadçylaryň» köpüsini tanadylar.
Danihanow Ýeržanyň ol wideoda bolmandygyny, emma oglunyň gozgalaňçylara goşulandygyna özüniň şübhelenmeýändigini aýtdy.
Danihanow we beýleki jihadçylaryň ene-atalary gazak häkimiýetlerini öz çaglarynyň yzlaryna dolanyp gelmegine ýardam bermeklige çagyrdylar.
Ol Ýeržanyň başda, Yraga geçmezinden öň, Siriýada söweşendigini aýdýar. Danihanow öz oglunyň Yrakdaky jaýynda başga-da birnäçe gazak söweşijisine duşandygyny gürrüň berýär.
"Men olaryň pullaryny nireden alandygyny bilmeýärin. Men olar üçin keseki adam. Bu olaryň öz içki işi" diýip, Danihanow aýdýar. "Olar kän gürlemeýärler."
Danihanow öz duşan gazak jihadçylarynyň «urşa gatnaşandygyny» aýdýar.
"Olaryň öz emirleri bar. Olar özleriniň halyfat döretmek isleýändiklerini aýdýarlar."
"Ol ýerde bir topar gazagyň wepat bolandygy gizlin bir zat däl, men olaryň suratlaryny gördüm" diýip, ol gürrüňini dowam etdirýär. "Olar ölenleriň jesetleriniň nirede jaýlanandygyny bilmeýärler."
Ogly söweşýän mahaly Danihanow agtyklary we gelni bilen olaryň öýünde oturypdyr.
"Çagalar arapça we gazakça okaýarlar" diýip, ol aýdýar. "Gazaklaryň käbiriniň diplomy bar we olar çagalary öýde okadýarlar."
Danihanow öz oglunyň we beýleki gazak jihadçylarynyň öýlerine dolanmak planlarynyň ýokdugyny aýdýar.
"Belki-de olaryň maşgalalary dolanar" diýip, Danihanow aýdýar. "Olar öz maşgalalaryny islendik wagt yzlaryna ugradyp bilerler. Olaryň ýolunda bir kynçylyk ýok. Şu wagta çenli diňe adamsy öldürilen aýallar yzyna dolanyp geldi."
Danihanow indiki ýyl hem oglunyň ýanyna sapar etmegi planlaşdyrýar we bu gezek iki agtygyny hem ýany bilen alyp gaýtmaga umyt baglaýar.
Gazak gullugynyň habarçysy Asylhan Mamaşulynyň söhbetdeşligi we Gazak gullugynyň beýleki habarlary esasynda taýýarlanyldy.


text:
Russiýanyň uzak gündogarynda ýerleşýän Sahalin regionynyň häkimi para almakda aýyplanyp, korrupsiýa bilen baglanyşykly derňewleriň bir bölegi hökmünde 4-nji martda eli gandally Moskwa getirildi.
Russiýanyň Derňew komitetiniň metbugat sözçüsi Wladimir Markiniň aýtmagyna görä, Sahalin regionynyň häkimi Aleksandr Horoşawin we onuň birnäçe ýarany “uly möçberde para almakda” şübhelenilýär.
Markiniň habarçylara beren maglumatyna görä, polisiýa Sahalinde, şeýle-de Moskwada we onuň töweregindäki regionlarda Horoşawine we onuň ýaranlaryna degişli öýlerde uly möçberde nagt pul we gymmat bahaly şaý-sepleri tapypdyr.
Russiýanyň Federal Howpsuzlyk gullugynyň direktory Aleksandr Bortnikowyň maglumatynda Horoşawiniň “adaty” korrupsiýa işi bilen baglanyşykly tussag edilendigi bellenilýär.


text:
Türkmen hökümeti Täjigistanyň ýokary okuw jaýlarynda okaýan türkmen studentlerine öz okuwlaryny dowam etdirmek üçin ýurtdan çykmaga rugsat bermedi. Bu maglumaty Täjigistanyň ýokary okuw jaýlarynyň mugallymlary-da tassykladylar. Emma türkmen resmileri özlerinde bu hakda maglumatyň ýokdugyny aýdýarlar.
Täjigistanyň Döwlet medisina institutynyň dekanynyň orunbasary, daşary ýurtly studentler bilen işleýän Akbar Ahrorowiç Urunow türkmenistanly studentleri serhetden geçirmeýändikleri barada maglumatyň şol studentleriň özlerinden gowşandygyny aýtdy.
“Türkmen serhetçileri serhediň ýapykdygyny aýdyp, studentleri serhetden geçirmändirler. Başga hiç hili düşündiriş bermändirler. Biz özümiziň Bilim ministrligimizden bu hakda soranymyzda olar bize “Bu türkmen häkimiýetleriniň karary, biz hiç zat edip bilmeýäris” diýdiler”.
Urunowyň sözlerine görä, Medisina institutyndan okuwyny dowam etdirmäge gelip bilmedik studentleriň sany 25-30 töweregi.
Türkmen studentleriniň Täjigistana goýberilmezligi barada anyk maglumat almak üçin Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Täjigistandaky ilçihanasyna telefon etdi. Ilçihananyň işgäri özlerinde bu hakda maglumatyň ýokdugyny aýtdy. Türkmenistanyň Bilim ministrliginden bolsa maglumat alyp bolmady.
Sadriddin Aýni adyndaky Täjigistanyň Döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetiniň mugallymy Bahtiýor Muminow özlerinde Türkmenistandan köp studentiň okaýandygyny aýdýar: “Olardan sentýabrdan öňräk gaýdanlary serhetden geçip, gelip okap başladylar. Sentýabra galanlaryny bolsa serhetden geçirmändirler. Emma uniwersitetimiz şu wagta çenli bu hakda resmi maglumat ýaýratmady. Garaşsyzlyk baýramyndan soň hem gelmeseler, muny resmi suratda yglan ederler”.
Wagt berilýär
Täjigistanyň Medisina institutynyň dekanynyň orunbasary Akbar Urunow eger-de türkmen studentleri 12-nji sentýabra çenli gelip, galan ekzamenlerini tabşyrmasalar olaryň institudan çykaryljakdygyny mälim etdi: “Biz 12-13-nji sentýabra çenli garaşarys. Eger-de şoňa çenli gelip, galan ekzamenlerini tabşyrmasalar, biz olary institutdan çykarmaly bolarys. Sebäbi biziň öz programmamyz bar”.
2009-njy ýylda Gyrgyzystanyň ýokary okuw jaýlarynda, şeýle-de Bişkekdäki Merkezi Aziýa boýunça amerikan uniwersitetinde okaýan student ýaşlar, sebäbi düşündirilmezden, ýurtdan çykarylmandy. Şonda hem türkmen hökümeti özüniň bu karary barada hiç hili düşündiriş bermändi. Gyrgyzystanda okap ýören studentleriň bir bölegi dokumentlerini alyp, başga ýokary okuw jaýlaryna tabşyrmaga mejbur bolupdylar.
Urunow türkmen häkimiýetleriniň Täjigistanda okaýan we okamak isleýän türkmen ýaşlaryna ýol açyljakdygyna umyt edýär: “Biz türkmen hökümeti studentleri okuwyny dowam etdirmäge Täjigistana goýberer diýip, umyt edýäris. Sebäbi biziň Medisina institutymyzda 1-nji kursdan 6-njy kursa çenli türkmen studentleri okaýarlar”.
Resmi maglumatlara görä, şu ýyl Türkmenistanyň orta mekdeplerini 110 müňden gowrak oglan-gyz tamamlady. Geçen ýyllarda diňe 5 müň çemesi oglan-gyz ýerli okuw jaýlaryna kabul edildi. Perzendi okuwa girip bilmedik ene-atalar ogul-gyzlaryna ýokary bilim bermek maksady bilen olary daşary ýurtlara, şol sanda goňşy respublikalara: Gazagystana, Özbegistana we Täjigistana okuwa iberýärler.
Türkmenistandan döwlet ýollanmasy bilen käbir ýaşlar Orsýete, Belarusa, Ukraina we beýleki daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlaryna okuwa iberilýär. Häzir Ukrainada okap ýören türkmen ýaşlarynyň sany 5 ýarym müň, Belarusda okaýan türkmen studentleriniň sany bolsa 4,400-e golaý.
Häzirki wagtda Täjigistanyň ýokary okuw jaýlarynda 1000-den gowrak türkmen ýaşlary okaýarlar.


text:
Halkara maliýe fondy (HMF) Moldowanyň banklaryndan bir milliard dollardan gowrak puluň ýitirim bolmagynyň yzýany Kişinýowyň karz soramagy bilen baglylykda Moldowanyň maliýe sistemasyna üns berer.
23-nji maýda HMF-nyň Moldowa boýunça missiýasynyň başlygy Iwanna Wladkowa-Hollar öz saparynyň Moldowanyň iňňän uly mätäçlik çekýän karz puluna eýe bolmagy ugrundaky gepleşiklerde ilkinji ädimdigini aýtdy. Ol Moldowanyň banklarynyň kadalaşdyrylan sistemanyň çäginde daşardan goşulyşmazdan işlemelidigini belledi.
Wladkowa-Hollar premýer-ministr Pawel Filip bilen duşuşdy. Filip öz hökümetiniň HMF-nyň talaplaryny berjaý etmek üçin maliýe, bank we adalat sistemalarynda reformalaryny dowam etdirjekdigini aýtdy.
HMF geçen ýylyň sentýabrynda Moldowany terk edipdi. Bu ädim Moldowanyň merkezi bankynyň ýolbaşçysynyň puluň ýitirim bolmagy bilen bagly ýurtda bir hepdeläp dowam eden protestleriň netijesinde wezipesinden çekilmeginiň yzýanyna gabat gelipdi.
Halkara maliýe fondunyň wekili Moldowa edýän häzirki saparynyň dowamynda ýurduň Milli bankynyň, Maliýe bazarlar boýunça milli komissiýasynyň we Maliýe ministrliginiň ýolbaşçylary bilen duşuşar.


text:
Eýranyň ýokary derejeli resmisi “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy Tähranyň Yrakda howa zarbalaryny amala aşyrandygy baradaky maglumatlary ret etdi.
Eýranyň resmisi bu barada 3-nji dekabrda çykyş etdi. Onuň bu çykyşy "soňky günlerde Eýranyň hakykatdan hem gündogar Yrakda howa hüjümlerini amala aşyrýandygyny görkezýän alamatlaryň bardygy” barada Pentagonyň metbugat sözçüsiniň eden beýanatynyň yzýanyna gabat geldi.
“Eýran Yrakda “Daeş”, ýagny “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerini nyşana alýan islendik howa hüjümlerini amala aşyrmaga gatnaşmady” diýip, Eýranyň resmisi adynyň anonim görnüşinde saklanmagyny sorap, “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda belledi.
Şeýle-de, resmi şuňa meňzeş howa zarbalarynda Birleşen Ştatlar bilen hyzmatdaşlyk etmegiň “Eýran üçin bolup bilmejek ýagdaýdygyny” sözüniň üstüne goşdy.


text:
Şu gün Gyrgyzstanyň häkimiýetleri bu ýurduň bir ýolagçy uçarynyň hakykatdanam Eýranda mejbury gondurylyp, ondaky iki sany ýolagçynyň tussag edilendigini tassykladylar.
Düýn, hepdäniň sişenbe güni Eýranyň häkimiýetleri Dubaýdan Gyrgyzstana uçup barýan uçardan iki sany sünni söweşijisiniň duşurilip, tussag edilendigi barada maglumat ýaýradypdylar.
Şol maglumatda tussag edilenlerden biriniň «Jundallah» atly ekstremistik sünni toparynyň lideri Abdulmälik Rigidigi aýdyldy. Emma ikinji şahsyýetiň kimdigi barada welin, maglumat berilmedi.
Şu gün Gyrgyzstanyň «Aba-Žoldoru» atly milli howa kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary Talaýbek Turumbekow bu maglumaty tassyklap, hakykatdanam Dubaýdan Gyrgyzstana uçup barýan bu uçaryň düýn Eýranyň Bender-Abbas şäherinde gondurylandygyny we iki ýolagçynyň tussag astyna alnandygyny aýtdy.


text:
Penşenbe güni Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Ir Orsýetiň Sibir regionyna eden birnäçe günlük saparyndan soň, Hytaýa resmi sapara ugrady.
Kim Çen Ir özüniň Orsýete saparynyň barşynda prezident Dmitriý Medwedew bilen-de gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen, düýn Demirgazyk Koreýanyň öz ýadro programmasy bilen baglanyşykly köptaraplaýyn gepleşiklere, hiç hili şert goýmazdan, gaýtadan başlamaga taýýardygy yglan edildi.
Emma Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Günorta Koreýa Demirgazyk Koreýanyň bu baradaky beýanatynda hiç hili täzeligiň ýokdugyny aýdyp, muňa pessimistik reaksiýa bildirdiler.


text:
27-nji oktýabrda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Garaşsyz Türkmen döwletiniň erkinligini, mäkämligini we parahatçylyk söýüjilik syýasatyny, döredijilik kuwwatyny hem-de nurana geljegini alamatlandyrýan Garaşsyzlyk binasynyň etegine gül goýmak dabarasyna gatnaşdy.
Dabara gatnaşyjylaryň arasynda Mejlisiň Başlygy, hökümet agzalary, harby we hukuk goraýjy edaralarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, Türkmenistanyň daşary döwletlerdäki ilçileri, ýurdumyzda resmi taýdan bellenen diplomatik wekilhanalaryň baştutanlary, halkara işewür toparlarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, hormatly ýaşulular, talyp ýaşlar, daşary ýurtlardaky watandaşlarymyz hem-de baýramçylyk çärelerine gatnaşmak üçin Aşgabada gelen köp sanly daşary ýurtly myhmanlar bar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 7-nji dekabrda geçirilen mejlisinde habar berlişi ýaly, ýylyň 11 aýynda Türkmenistanyň Senagat ministrligi boýunça 2015-nji ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynda öndürilen önümleriň meýilnamasy 119,3 göterim ýerine ýetirilip, ösüş depgini 112,6 göterime barabar boldy. Hususan-da, sement öndürmekde bu görkeziji 104,7 göterime, magdan däl gurluşyk serişdelerini öndürmekde 127,2 göterime, keramzit öndürmekde 115,7 göterime we gurnama demir-beton önümlerini öndürmek boýunça 105,1 göterime deň boldy.
Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligi boýunça hasabat döwründe önümçilik meýilnamasy 110 göterim ýerine ýetirilip, ösüş depgini 103,4 göterime barabar boldy. Hususan-da, nah ýüplüginiň öndürilişinde 101,7 göterim, nah matalarynyň öndürilişinde 108,4 göterim, tikin we örme önümleriniň öndürilişinde 108,3 göterim, ýüpek matalaryň öndürilişinde 100 göterim ösüş depgini üpjün edildi.
“Türkmenhaly” döwlet birleşigi boýunça 2015-nji ýylyň 11 aýynda öndürilen önümleriň jemi möçberi 107,9 göterime, ösüş depgini bolsa 106,5 göterime deň boldy. Pudagyň kärhanalary tarapyndan 39 müň inedördül metrden gowrak haly önümleri dokalyp, ösüş depgini 100,9 göterime barabar boldy.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň edaralarynda şu ýylyň 11 aýynyň netijeleri boýunça öndürilen önümleriň umumy möçberiniň ösüş depgini 192,8 göterim, şol sanda mineral dökünleriň öndürilişi boýunça 186,5 göterim, tehniki ýoduň öndürilişi boýunça 100,4 göterim, tehniki uglerodyň öndürilişi boýunça 106,3 göterim we natriý sulfatynyň öndürilişi boýunça 117,7 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Türkmenistanyň Döwlet balyk hojalygy komiteti boýunça önüm öndürmekde 165,6 göterim, şol sanda balyk tutmak boýunça 171,4 göterim, balyk we gaýtadan işlenilip gaplanan balyk önümleri boýunça 141,1 göterim ösüş depgini üpjün edildi.


text:
Ukrainanyň hökümete garşy protestçileri Kiýewiň şäher adminstrasiýasynyň jaýyndan çykdylar, olar bu binany iki aýdan gowrak ellerinde sakladylar.
Demonstrasiýaçylar ýekşenbe güni binany terk edenlerinde hiç bir hadysa bolmady. Protest liderleri käbir protestçileriň bu binanyň öňünde durjakdygyny, sebäbi protestleriň dowam etmegine garaşylýandygyny aýtdylar.
Protestçileriň häkimligiň binasyny terk etmegi häkimiýetleriň tussag edilen protestçileriň ählisiniň günäsini geçmeginiň bir şertidi.
1-nji dekabrdan bäri protestçileriň elinde saklanan bina «rewolýusiýanyň ştaby» hökmünde, simwoliki ähmiýete eýe bolupdy.
Hökümete garşy protestçiler Kiýewde prezident Ýanukowiçiň işden çekilmegine basyş etmek babatdaky kampaniýany dowam etdirýärler.


text:
30-njy iýulda Liwanyň paýtagty Beýrutda Liwanyň, Saud Arabystanyň we Siriýanyň döwlet liderleriniň gatnaşmagynda bir günlük Sammit geçirildi.
Bu Sammit 2005-nji ýylda Liwanyň ozalky premýer-ministri Rafik Haririniň öldürilmeginde Liwandaky Hizbulla toparynyň agzalarynyň eliniň bar bolmagynyň mümkindigi bilen bagly soňky peýda bolan maglumatlaryň fonunda gurnaldy.
Bu maslahatda käbir beýleki regional meseleler bilen birlikde, şu gürrüňi edilýän meseläniň hem ara alnyp maslahatlaşylandygy habar berilýär.
Anna güni bu maslahata gatnaşmak üçin Saud Arabystanyň patyşasy Abdullah bin Abdyl Aziz bilen Siriýanyň prezidenti Başer al-Assad bilelikde Siriýanyň paýtagtyndan Liwanyň paýtagtyna bardylar. Olary Liwanyň prezident köşgünde bu ýurduň prezidenti Mişel Suleýman kabul etdi.
Haririniň ölümi
Soňky günler käbir halkara ekspertleri Liwanyň ozalky premýer-ministri Rafik Haririniň ölüminde Liwandaky Hizbulla toparynyň agzalarynyň eliniň barlygynyň güman edilýändigi barada çykyş etdiler.
Beýleki tarapdan, 2005-nji ýylda amala aşyrylan bu kast edişlik boýunça iş alyp barýan halkara sudy bu barada şaýy radikal topary bolan Hizbulla toparyna resmi aýyplama bildiren halatynda, bu ýagdaý Liwandaky şaýy toparlary bilen sünni toparlarynyň arasynda garpyşyklaryň ýüze çykmagyna getirmegi mümkin diýen gorky hem peýda boldy.
Sünni mezhebinden bolan Rafik Hariri öz döwründe Saud Arabystan bilen ýakyn hoşniýetli hyzmatdaşlyklar alyp barypdy. Onuň janyna kast edilmeginiň yzy bilen köp adamlar şol bomba partlamasynda dessine Siriýany aýyplap çykyş etdiler. Ýöne Siriýanyň hökümeti bu wakada öz eliniň barlygyny şu günki güne çenli ret edip gelýär.
Bu kast edişlik bilen bagly derňew alyp barýan Birleşen Milletler Guramasynyň derňew topary başda bu wakada hakykatdanam Siriýanyň eliniň bardygyny görkezýän alamatlaryň bardygyny öňe sürüpdi.
Munuň hem üstesine, ýakynda Siriýa tarapyndan goldanylýan radikal Hizbulla toparynyň lideri Saed Hassan Nasrallah Birleşen Milletler Guramasynyň halkara sudunyň bu kast edişlikde Hizbulla toparynyň birnäçe agzasyna jenaýat aýyplamasyny bildirmeginiň mümkindigini aýdyp, çykyş etdi.
Töwekgelçilik bar
Käbir analitikler BMG-niň halkara sudunyň şaýy radikal toparyna garşy resmi ýagdaýda şeýle aýyplama bildiren halatynda, bu ýagdaýyň Liwanyň hökümetiniň öz içinde bölünişiklikleri we bulaşyklyklary döretmeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Häzirki wagt Rafik Haririniň ogly Saad Hariri tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän Liwanyň hökümetinde Hizbulla toparyndan hem birnäçe ministr bar.
Saad Hariri hem başda öz kakasynyň ölüminde Siriýany aýyplap çykyş edipdi. Ýöne soňky wagtlar ol öz tankytlaryny gowşadyp, Siriýanyň hökumeti bilen belli bir derejede ýumşak gatnaşyklary ýola goýdy. Ol özüniň bu wezipesinde dört gezek Siriýanyň paýtagty Damaska sapar etdi.
Ýöne regionyň liderleri bu gowulaşýan gatnaşyklaryň indi Hizbulla toparyna resmi aýyplama bildirilen halatynda düýpli ýaramazlaşmagynyň mümkindiginden alada edýärler.


text:
Russiýanyň prokurorlary ogurlyk işi boýunça Kremliň tankytçysy Alekseý Nawalnyýnyň we onuň erkek dogany Olegiň 10 we sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegini soraýarlar.
Geçen ýyl Nawalnyý we onuň dogany 2008-2012-nji ýyllar aralygynda iki firmadan 30 million rubly, ýagny 500 müňe golaý amerikan dollaryny ogurlamakda höküm edilipdiler.
Moskwanyň sudy Olegi 3 ýarym ýyl türme tussaglygyna, Nawalnyýny 3 ýarym ýyl şertli tussaglyga höküm edipdi.
Soňra prokurorlar Nawalnyý we onuň doganynyň sud işi bilen baglanyşykly örän geçirimli bolandyklaryny aýdyp, suduň çykaran hökümini şikaýat edipdiler.
17-nji fewralda geçirilen sud diňlenişiginde Nawalnyýnyň aklawçylary iki dogana garşy ýöňkelýän ähli aýyplamalaryň güýçden gaçyrylmagyny soradylar.


text:
Demirgazyk Owganystanyň daglyk Saripul welaýatynyň jeňçileriň täze merkezine öwrülýändigini ýerli owgan resmileri aýdýarlar. Şol bir wagtda söweşijiler bu welaýatyň birnäçe welaýatyny hem basyp aldy.
Saripul welaýatynyň özüni Faýyzmuhammet diýip tanyşdyran ýaşaýjysynyň aýtmagyna görä, welaýatda merkezi aziýaly söweşijiler ýerleşip, olar ýerli ýaşlary öz tarapyna çekýärler.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
“Polimeks” türk kompaniýasy Aşgabatda täze howa menzili toplumynyň gurluşygyny güýçlendirilen depginde dowam etdirýär. Bu ägirt uly çäkde ýurduň ähli welaýatlaryndan diýen ýaly dürli gurluşyk hünärli işçileriň takmynan 10 müňüsi we “Polimeks” türk kompaniýasynyň hünärmenleriniň 1300-den gowragy Orta Aziýada iň iri halkara howa menziliniň düzümine girjek desgalaryň birbada kyrkysyny gurýarlar.
Daşky keşbi uçuş mahaly ganat gerýän laçyny ýatladýan, 180 müň kwadrat metr meýdany bolan uly ýolagçy terminaly howa menzili toplumynyň iň ähmiýetli bölegi bolar. Bu howa derwezesi arkaly her sagatda ýolagçylaryň 1600-si kabul ediler we ugradylar.
Terminalda amatly şertler döredilen garaşylýan we hasaba alyş zaly, sensor elektron sowal-jogap ulgamy, petek satylýan kassalar, internet-kafe, aragatnaşyk bölümi, telefon enjamlary, daşary ýurt puly çalşylýan kassalar, bankomatlar, goş saklanýan kameralar, kafeteriler, restoranlar, duty-free dükanlary ýerleşer. Bu ýerde uçara erk edijilere we üstaşyr ýolagçylara, enelere we çagalara niýetlenen otaglar, ýörite çagalar meýdançalary, ilkinji lukmançylyk kömegi berilýän otaglar, metbugat önümleri satylýan dükanjyklar maslahatlar zaly, muzeý, üstaşyr ýolagçylar üçin myhmanhana göz öňünde tutulandyr.
Uzynlygy 3,8 kilometr we ini 75 metre barabar “Günorta” uçuş-gonuş zolagyny döretmekde gurluşykçylar innowasion tehnologiýalardan we iň täze harytlardan peýdalandylar. Öz häsiýetnamasy — ýük göterijiligi, uzynlygy we radio gämi gatnaw we yşyk signalyny berýän enjamlar bilen üpjün edilenligi boýunça “Günorta” uçuş-gonuş zolagy iň çylşyrymly ýeri göz öňünde tutulyp, IKAO halkara guramasy tarapyndan hasaba alnan uçarlaryň ähli görnüşlerini kabul etmäge niýetlenendir. “Demirgazyk” uçuş-gonuş zolagy hem hut şeýle häsiýetnama eýe bolar. Ony täzeden gurmak we toplumyň ýanaşyk çäklerini abadanlaşdyrmak işleri “Günorta” uçuş-gonuş zolagynyň gurluşygy tamamlanansoň başlanar.
Gurluşyk merkezinde habar berlişi ýaly, eýýäm howa menzili toplumynyň 11 desgasynyň gurluşygy tamamlandy. Olarda howa menziliniň harbylaşdyrylan gorag gullugy, howa menziliniň hyzmat ediş gullugy, uçuşlary radiotehniki we yşyktehniki taýdan üpjün edýän baş baza we beýlekiler ýerleşdiler.
Uçuş-gonuş zolagynyň ýakynyndaky awariýa-halas ediş stansiýasynyň, ýylda 200 müň tonna ýük saklamaga niýetlenen ýük terminalynyň jaýlarynyň gurluşygy tamamlanyp barýar. Ýük terminalynyň gabat garşysynda awiasion-tehniki bazanyň binasy we üç uçara niýetlenen “C-cheek” tehniki merkeziň demirgurnama angary howalanyp dikelip gelýär.
Toplumyň iň owadan binalarynyň biriniň — VIP-terminalyň gurluşygynda hem işler güýçli depginde alnyp barylýar. Bu ýerde hormatly myhmanlaryň kabul edilmegi, duşuşyklaryň, ýygnaklaryň, maslahatlaryň geçirilmegi üçin ähli şertler göz öňünde tutulypdyr. VIP-terminalynyň 2016-njy ýylyň fewralynda ulanylyşa taýýar edilmegine garaşylýar.


text:
Paýtagt Kişinýowda 4-nji oktýabrda moldowan hökümetine garşy guralan proteste azyndan 10 müň adam gatnaşdy.
Olar tapgyr dördünji gün Kişinýowyň esasy meýdançasyna ýygnandylar. Protestçileriň käbiri, parlament binasyna girjek bolup, polisiýa bilen tutluşdy.
Köpçülikleýin protestler 6-njy sentýabrdan bäri dowam edýär. Köçä çykan müňlerçe protestçi günbatarçy hökümet koalisiýasynyň korrupsiýa garşy göreşmegi we hakyky reformalary geçirmegi başarmandygyny aýdýarlar.
Olar ýolbaşçylaryň işden çekilmegini we täze saýlaw geçirilmegini talap edýärler.


text:
«Yslam döwleti» diýilýäniň Siriýadky we Yrakdaky ekstremistleri Ikinji Jahan Urşundan bäri gadymy ýadygärlikleriň saklanyp galan ýerlerini «iň ýowuz, yzygiderli» weýran edijiler boldular diýip, BMG-niň medeni gullugynyň başlygy 21-nji awgustda aýtdy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet guramasynyň başlygy Irina Bokowa bu sözleri jeňçiler merkezi Siriýada 1500 ýyl mundan ozal gurlan gadymy buthanany ýykanlaryndan soň aýtdy.
Ol AP habar gullugyna beren gürrüňinde bu ýerde edip boljak esasy zadyň ogurlanan we talanan gadymy eksponatlaryň satylmagynyň öňüni alyp, jeňçileri olardan geljek bol girdeji akymyndan mahrum etmekden ybaratdygyny aýtdy.
YD jeňçileriniň soňky döwürdäki hüjümleri olaryň gadymdan miras galan ýadygärlikleri ýumurmak we talamak kampaniýasyny has ýygjamlatmak ähtimallygy baradaky gorky-howatyrlary köpeltdi. Şaýatlar jeňçileriň 20-nji awgustda merkezi Siriýadaky Merhemetli Elian buthanasyny buldozer bilen ýykandyklaryny aýtdylar.
YD biraz öň gadymy eksponatlary öwrenýän alym Haled al-Asaadyň kellesini kesdi. Ol bütin ömrüni Siriýadaky Palmyra harabaçylygyna, Ýakyn Gündogardaky iň baý arheologiýa nokadyna gözegçilik etmeklige bagyşlapdy.
50 ýyldan gowrak Palmyra ýadygärlikleriniň başlygy bolup işlän Asaadyň ýakynda 83 ýaşy doldy diýip, onuň ogly «New York Times» neşirine aýtdy.
Geçen ýyl Siriýanyň we Yragyň üçden birine golaýyny basyp alan YD jeňçileri metjitleri, ybadathanalary, arheologiki ýerleri ýumrup, Yrakdaky Nimrud, Hatra we Dura Europos ýadygärlik ýerlerine uly zyýan ýetirdiler.
"Biz Ikinji Jahan urşundan bäri muňa meňzeş zady görmändik» diýip, Bokowa YD-nyň gadymy ýadygärliklere garşy amala aşyrýan ýykgynçylygynyň möçberinden söz açdy. «Meniň pikirimçe, bu dünýä mirasyny ýok etmek üçin edilýän iň gazaply we yzygiderli synanyşyk» diýip, ol aýtdy.
Ol bu ýerde dünýäniň ekstremistleriň has kän zyýan ýetirmeginiň öňüni almak üçin kän bir iş edip bilmejegini, onsoň gadymy eksponatlaryň gaçakçylygyny togtatmagyň ileri tutulmalydygyny belledi.
Bokowa YD sosial ulgamlarda merkezi Siriýadaky Kariatan şäheriniň golaýynda Merhemetli Elian buthanasyny boldozerleýşini görkezýän suratlary ýerleşdirerinden soň çykyp gürledi. YD bu şäheri awgustyň başynda ele geçiripdi.
Golaýda Kariatandan Damaska gaçyp atan adam jeňçileriň buthanany ýumrup, onuň jaňlaryny aýrandyklaryny aýtdy. Ol adam Kariatandaky garyndaşlaryna zyýan ýetirmekden gorkup, adynyň aýdylmazlygyny sorady we BMG-ni hristianlary we hristian ýadygärliklerini goramaga çagyrdy.
Hristian Assiriýa adam hukuklary guramasynyň başlygy Osama Edward Siriýanyň hökümet güýçleriniň soňky iki hepdede bu ýere atan top oklarynyň bu buthana mazaly zyýan ýetirendigini aýtdy. "Daýeş ýykgynçylygy dowam etdirdi” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, YD jeňçileri Kariatany basyp alanlaryndan gysga wagt soň 230-den gowrak ýaşaýjyny, şol sanda hristianlary alyp gaçypdyr.
Aktiwistler soň hristanlaryň käbiriniň boşadylandygyny, emma galanlarynyň ykbalynyň belli däldigini aýtdylar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Bahar geldi, howa maýlady. Dag-baýyrlar gülälekler, çigildemler we çopantalpekler bilen bezeldi. Türkiýedäki çarwa Ýörük Türkmenleri hem ýaýlaglaryna göçdi.
Azatlyk Radiosy Izmiriň Torbaly etrabynda mekdep müdüri bolup, mugallymçylyk edýän, özi hem bir çarwa Ýörük Türkmeni bolan Nežat Çetin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz haçandan bäri Türkiýede türkmen halk bilimi ýagny folklory bilen gyzyklanýarsyňyz?
Nežat Çetin:
On ýyldan bäri sebitimiziň taryhy we gelip-çykyşy barada ylmy işler geçirip gelýärin.
Azatlyk Radiosy: Bir türkiýeli taryhçy mugallym hem medeniýet işgäri hökmünde Türkmenistan barada näme bilýärsiňiz?
Nežat Çetin:
Türkmenistana gidip-görmedim. Orta Aziýadaky türki respublikalaryň biridigini bilýäris. Biziň doganoglanlarymyz, gardaşlarymyz ol ýerde ýaşaýar. Çünki, Ýörük Türkmenleri bilen türkmenistanlylar bir halkdan ýagny Oguz halkyndan.
Ýörük Türkmen gyzy
Hat-da kän biri-birimizden habarymyz bolmadyk hem bolsa şol bir zatlary ulanandygymyzy we ulanýandygymyzy bilýärin. Meselem, Ýörük Türkmenleri çadyryň-ak öýüň gurulýan ýerine “ýurt” diýýär. Aslynda gadymy oguz dilinde çadyra “ýurt” diýilipdir.
Ýagny ýaşaýan ýerimize ýurt diýýäris. Türkmenistandaky türkmenler bilen Türkiýedäki Ýörük Türkmenleri bir hepde bir ýerde bolsalar, biri-biriniň dilini derrew öwrenşip, düşünşerler diýip pikir edýärin.
Çünki, kökümiz, aslymyz bir. Biz türk milletiniň Oguz halkyndan. Türk bir milletiň adydyr. Türk milletini bolsa türkmen, gyrgyz ýaly türki dilli halklar emele getirýändir. Biziň hemmämiz Oguz hanyň, Gorkut Ataň nesilleri. Men muny hemişe aýratyn nygtaýaryn, biz Oguz halkyndan, biz türkmendiris.
Azatlyk Radiosy: Taryhçy mugallym we halk bilimi hünärmeni Nežat Çetin, Oguz-türkmen ata-babalaryňyzyň Türkiýä nireden gelendigi barada nähili maglumatlar bar?
Nežat Çetin:
Hemme zatdan owal biziň aslymyz Orta Aziýadandyr. Türk halklarynyň ýurdy Orta Aziýadyr. Türk milletini emele getirýän dürli halklar, dürli tire-taýpalar bar. Biz şol Orta Aziýadan Türkiýä göçüp gelen Oguzlaryň içindäki çarwa-Ýörük Türkmenler.
Ynha şu wagt ýaýlagda bizi myhman alyp oturan maşgala garatekeli türkmenlerinden. Meniň özüm bolsa sarylar diýilýän türkmenlerden. Sarylar bolsa Oguzhanyň Kynyk agtygynyň neberelerindendir. Kynyklar Beýik Seljuk türkmen döwletini döredenler.
Bu ýerde sarytekeli we sarygeçili türkmenler hem bar. Meselem, garatekeli türkmenleriň düzümine girýän Oguz toparyna bozdoganly diýilýär. Garatekeliler bolsa, Oguzhanyň Gaýy agtygynyň Osman döwletini guran nebereledir.
Ýörük Türkmenleriň çadyry
Türkiýede özüni “Türk” diýip atlandyrýan her adam türkmendir we onuň hem hökman degişli bolan bir Oguz taýpasy-topary bardyr. Döwrümizde tehnologiýanyň sebäp bolýan çalt özgerişleriniň netijesinde Türkiýedäki türkmenler kimdigini soranyňda “Ýörük-Türkmeni” diýýär, emma gynansagam kimlerdendigini, aslyny bilmeýär.
Türkiýedäki çarwa Ýörük Türkmenleri soňky iki-üç asyryň dowamynda yzgiderli dürli ýerlere göçüp-durupdyrlar. Şol sebäpdenem öz asly baradaky maglumatlary unudypdyrlar. Ýöne sereden mahalyň Türkiýedäki türkmenler bilen Türkmenistandakylaryň şol bir adatlara, däp-dessurlara eýerýändigini görýärsiň.
Meselem, Türkmenistandaky çarwalar-Türkmenler düýe ulanýar, biz hem Türkiýede düýe ulanýarys, düýe bakýarys. Olar hem geçi we goýun bakýar, biz hem Türkiýede dowar bakýarys. Sebäbi hemmämziň asly, aňyrsy Orta Aziýadan we Maweraünnehirden, Horasandan, günorta-gündogar Anadolydan, Toros daglaryndan geçip, şu ýere gelipdirler.
Ynha meniň ylmy işlerimiň we beýleki taryhçylaryň geçiren barlaglaryndan çykan netije şeýle. Aramyzda başga halklardan bolanlar hem ýaşaýar. Meselem, Türkiýedäki çarwa Ýörük-Türkmenleriň arasynda “araplar' diýip atlandyrylýan bir halk hem bar.
Olar öz arasynda arapça gürleşýär. Olar meselem türkmen däl. Olaryň görnüşinden hem bellidir türkmen däldigi. Emma serediň biz nähili gowy meňzeýäris biri-birimize türkmen bolup!
Ýörük Türkmenleriň geçileri
Azatlyk Radiosy: Türkiýedäki Ýörük Türkmenleriň hemmesi siziň ýaly ýaýlaga göçüp, çarwa durmuşy dowam etdirýärmi? Çarwa Ýörük Türkmenleriň häzirki durmuşy nähili?
Nežat Çetin:
Mundan otuz-kyrk ýyl owal Türkiýedäki Ýörük Türkmenleriň hemmesi hereketli ýagdaýdady ýagny çarwa durmuşdady. Meselem, maý aýynyň ilkinji hepdesinden başlap otlar guran başlanda biz gök otly ýerlere süýşüp başlaýarys.
Şeýlelik-de dagyň belent ýerlerinäki ýaýlaglara göçler başlaýar. Göçler yigrimi bäş we hat-da käwagt otuz güne çekýär. Kyrk bäş güläp ýol ýörelýän wagty hem bolýar. Çadyryň ýagny ak öýüň gurulmagy ýa-da sökülip, düýä ýüklenip göçmäge taýýarlanmagy ýarym sagatlyk bir işdir.
Säherden giç agşama çenli düýeler we goýun-geçiler bilen uly göç süýşüp barýandyr görseňiz. Her çarwa Ýörük Türkmen maşgalanyň ýaýlagda düşlejek ýeri hemişe belliklidir ýagny bellidir. Hiç kim başga biriniň ýaýlagyna ýa-da ýurt ýerine gitmeýär.
Güýzüň gelmegi bilen bolsa çarwa Ýörük Türkmenlerimiz güýzlük ýerlere süýşüp başlaýar we ahyrynda göç gyşlyk ýerde tamamlanýar. Ýörük Türkmenleriniň gyşlyk ýerleri şol görýän deňiz kenarlaryňyzdyr. Sebäbi gyş ol ýerler has ýyly bolýar.
Ýörük Türkmenleriň haly nagyşlary
Soňky otuz-kyrk ýyla çenli ynha Türkiýedäki Ýörük Türkmenleriň hemmesi diýen ýaly şeýle çarwa durmuşda ýaşaýardy. Häzir bolsa çarwa durmuşy dowam etdirýän gaty az Ýörük Türkmen maşgalasy bar.
Häzirki döwürde ýeke-täk köpçülikleýin çarwa bolup ýaşaýan Ýörük Türkmenleri, Türkiýäniň Mersin welaýatynyň Gülnar diýen etrabyndaky sarygeçili türkmenlerdir. Maýyň başynda olar Toros daglaryny pyýada aşýarlar we ýaýlaglaryna barýarlar.
Olaryň arasynda 6-7 maşgalada düýe galdy. Galanlarynda bolsa indi traktor ýaly ýük ulaglary ulanylýar. Aslynda düýesiz Ýörük Türkmeni çarwa hasaplanmaýar. Düýe çarwanyň esasy ýük ulagydyr. Göçüň agramyny düýe daşaýandyr. Göçüň gelşigi hem düýeli kerwenlerdir.
Ýedi-sekiz sany düýe bir maşgalanyň ähli goşuny daşaýar. Göçde her düýä urulýan ýüküň bir kadasy bolşy ýaly, goşly düýeleriň hatarynyň hem bir kadasy bardyr. Meselem, birinji düýä esasy eginbaşlar ýüklenýändir. Ikinji düýede monjuk çuwaly, üçünji düýede bugdaý-un çuwaly, dördünji düýä çopan itleriň iýmitleri, bäşinji we altynjy düýelere öý goşlary, ýedinji we sekizinji düýelere bolsa ak-gara öýler ýüklenýär.
Kerwenyň iň soňundaky düýede jaň bardyr. Kerwendäki düýeleriň arasyndan biri boşan mahaly jaňyň sesi gelmeýär. Çarwa Ýörük-Türkmen maşgalasynda her bir adamyň bir wezipesi bardyr.
Biri owlaklara seredýän bolsa, ýene biri tekeleri bakýandyr. Ýene biri düýelere seredýändir. Diňe öý işlerine seredýän bardyr. Çarwa Ýörük-Türkmen durmuşynda wagyň boş geçmeýär. Çörek bişirmeli, geçileri sagmaly, öýüň tertibine seretmeli, süzme-çekize, mesge ýaýmaly, keçe edip, kilim dokamaly...
Ýörük Türkmenleriň düýeleri
Çarwa Ýörük-Türkmen durmuşynda gije-gündiz dowam edýän bir medeniýet we sungat hereketi bar. Igde yüň hem örülýär. Gara-ak öýleriň üstüni basyrmak üçin geçin tüýünden ýapgy dokamaly. Gara çadyrlary çarwalaryň özleri dokap, taýýarlaýar. Çarwa Ýörük-Türkmenleriň durmuşy durşy bilen tebigi ýagdaýlary öz içine alýar we hemme zady hut öz elleri bilen ýasaýarlar.
Çarwalar hiç wagt daşardan zat almaýar. Hemme zady çarwalaryň özi üpjün edýär. Türkiýedäki çarwa sarygeçili türkmenler ýetmiş-segsen ýaşynda mejbury ýagdaýda oturymly ýaşaýşa geçende ömründe ilkinji gezek lukman we derman görýär.
Her gün ortaça ýigrimi bäş kilometr ýol ýöreýän çarwa türkmenler hiç wagt kesellemeýär, olar gaty sagdyn bolýarlar we uzak ýaşaýarlar. Häzirki döwrebap durmuşda lukmanlar adamlara her gün 2-3 kilometr ýöräň diýip ýalbarýarlar.
Çarwa Ýörük-Türkmenleriň ýaşaýşy bolsa sagdynlygyň we tebigatyň hemme kadalaryna doly gabat gelýär. Meniň ene-atam haçan-da garrylygynda çarwalygy taşlap, oturumly ýaşaýşa başlanda ýasama dermandyr-iýmitleri ilkinji gezek görendigini aýdýar. Enem-atam şu wagt segsen ýaşynda we her gün daglara seredip “Meni daglar çagyrýar” diýýär.
Azatlyk Radiosy: Türkiýede Ýörük-Türkmenlerine nähili baha berilýär? Olaryň jemgyýetdäki orny nähili?
Nežat Çetin:
Ýörük-Türkmenleri Türkiýäniň hakyky eýeleridir. Çarwa Ýörük-Türkmenler daglaryň erkin, azat çagalarydyr. Çarwa Ýörük-Türkmenleri, Osman döwleti wagtynda esgerlik üçin zor bilen oturymly ýagdaýa geçirilmäge çalyşypdyrlar.
Çadyryň içki görnüşi
Patyşalar çarwa Ýörük-Türkmenlerini zor bilen oturymly ýagdaýa geçirmek üçin yzygiderli permanlar çykarypdyr. Biziň türkmenlerimiz bolsa “Perman patyşaňky bolsa, daglar biziňkidir” diýip, olara boýun egmändirler, oturymly ýaşaýyşdan ýüz öwüripdirler.
Men mejbury ýagdaýda şäher durmuşynda ýaşamaly bolýaryn. Ýüregimden sorasaň, ol “Ynha şu ýerde, şu wagt içinde oturan gara öýüňde ýaşa” diýýär. Men bu ýere çarwalaryň arasyna gelen mahalym, ruhum ynjalýar, dynç alýaryn, şähdim açylýar. Şäher ýaşaýşy adamlaryň öz erkin ruhuny saklaýan zyndanlary.
Azatlyk Radiosy: Başga ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen gatnaşygyňyz barmy?
Nežat Çetin:
Elbetde bar. Soňky sekiz-on ýyldan bari yzgtderli aragatnaşygymyz bar. Çünki, Türkiýedäki Ýörük-Türkmenleri hem indi guramaçylykly herekede geçdiler. Ýörük-Türkmenleriň indi öz guramalary we jemgyýetleri bar.
Hatda olaryň federasiýa we konfederasiýalary hem bar. Ylaýta-da facebook ýaly sosýal ulgamlar arkaly beýleki türkmenler bilen biz hemişe habarlaşyp, gatnaşyp durus. Yzgyderli duşuşyp, toý-dabaralar gurnaýarys.
Antalýa, Izmir, Mugla, Uşak we Konýadaky toý-dabaralara işjeň gatnaşýarys. Meselem, geçen hepde “Keşkek” tagamy üýşmeleňi boldy. Aslynda “Keşkek” tagamy üýşmek, duşuşmaklyk üçin bir bahana.
Üýşmeleňlere öz milli eginbaşlarymyz bilen keçelerimizi, guraldyr-enjamlarymyzy alyp barýarys. Milli oýunlarymyzy oýnaýarys. Toýda-ýasda, ýigitler esgere ugradylanda, toý-dabaralarda duşuşyp durus.
Şäherde içimiz gysan mahaly bolsa ynha häzirki ýaly derrew çarwa Ýörük-Türkmenleriň arasyna gelýäris. Meselem, ynha şu wagt mallaryň jaňynyň sesi eşidilýär. Jaň sesi gulaklarymyň posuny açýar.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Beýrutda alty adamyň wepat bolmagyna hem onlarça adamyň ýaralanmagyna getiren bomba partlamasyny ýazgardy.
Şeýle-de BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon penşenbe günki bomba partlamasynyň soňky aýlarda Liwanda dörän zorluklaryň güýçlenmegine bildirilýän aladalanmalary hasam artdyrandygyny belledi we Liwanyň ähli partiýalaryny sabyrlylyga çagyrdy.
Soňky partlama öňki maliýe ministri Muhammad Çattahyň Beýrutda bomba partlamasynda heläk bolmagyndan bir hepde geçensoň boldy. Soňky aýlarda Liwanyň paýtagty ençeme bomba partlamalaryny başdan geçirdi. Bu goňşy Siriýada şaýylaryň we sünnileriň arasyndaky konfliktiň güýçlenen döwrüne gabat geldi.
Liwanyň daşary işler ministri Adnan Mansur zorlugy saklamak üçin halkara ýardamyny sorady.


text:
Geçen ýylyň oktýabrynda talybanlar tarapyndan atylyp ýaralanan pakistanly 15 ýaşly Malala Ýusufzaý anna güni Britaniýanyň keselhanasyndan çykdy.
Malala Ýusufzaý Birmingham şäheriniň keselhanasynda birnäçe aýlap bejergi aldy. Onuň indi öz ene-atasynyň Britaniýadaky wagtlaýyn jaýynda saglygyny dikeltmegini dowam etdirjekdigi habar berilýär.
15 ýaşly Malala Ýusufzaý 2012-nji ýylyň oktýabrynda özüniň internetde blog ýazyp, alyp barýan aktiw işi üçin talybanlar tarapyndan atylyp, agyr ýaralanypdy.
2009-njy ýylda onuň Pakistanyň Swat jülgesinde talybanlaryň amala aşyrýan zalymlyklary barada BBC habar gullugy üçin ýazan blogy uly meşhurlyga eýe bolupdy. Pakistanyň hökümeti ýakynda Malala Ýusufzaýyň kakasyna Britaniýadan diplomatik iş berdi.


text:
Sişenbe güni Moskwada Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius bilen duşuşdy . Orsýetiň we beýleki ýurtlaryň arasynda BMG-niň Siriýanyň himiki ýaraglaryna gözegçilik boýunça rezolýusiýasynyň taslamasyna degişli gapma-garşylyklar saklanyp galýar.
Moskwadaky duşuşyklaryň öňüsyrasynda Orsýet we ABŞ Damaskyň ýadro ýaraglarynyň 2014-nji ýylyň ortalaryna çenli ýok edilmegini talap etmek boýunça ylalaşyga gelinipdi.
Duşenbe güni BMG geçen aýda Damaskyň golaýynda himiki hüjümleriň bolandygyny tassyklady. Britaniýa, Fransiýa we ABŞ bu hasabatyň Siriýadaky himiki hüjümlere hökümet güýçleriniň günäkärdigine şübhe galdyrmaýandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtda-da, Orsýet şol hüjümlere kimiň günäkärdiginiň belli däldigini we himiki hüjümlere gozgalaňçylaryň günäli bolmagynyň ähtimaldygyny aradan aýyryp bolmaýandygyny aýdýar.


text:
ABŞ-da prezidentiň saýlanmagy diňe bir saýlawçylaryň sesleriniň köplügine bagly bolman, eýsem soňky netijede ştatlaryň wekillerinden ybarat Saýlaw Kollegiýasynyň berjek sesine-de bagly bolýar. Bu Saýlaw Kollegiýasy 538 wekilden ybarat. Haýsydyr bir dalaşgäriň prezident saýlanmagy üçin onuň şol wekillerden 270-siniň saýlaw sesini almagy-da zerur.
Bu sistema iki ýüz ýyldan gowrak mundan ozal ABŞ-nyň ozalbaşky Konstitusiýasynyň awtorlary tarapyndan döredilipdir. Onuň maksady bolsa prezidentiň göni saýlanmagynyň tarapdarlary bilen prezidentiň Kongres tarapyndan saýlanmagynyň tarapdarlaryny ylalaşdyrmakdan ybarat bolupdyr.
Umumy alnanda, ABŞ-nyň her bir ştatyndan alynýan saýlaw sesiniň sany şol ştatlaryň Kongresdäki deputatlarynyň sanyna deň bolýar. Deputatlaryň sany bolsa her bir ştatyň ilatynyň sanyna görä az ýa-da köp bolup bilýär. Mysal üçin, iň köp ilatly Kaliforniýa ştatyndan Kongresde 55 sany deputat bar, şoňa görä bu ştatyň saýlaw sesi-de 55 diýlip kesgitlenilýär. Iň az ilatly Alýaska ştatyndan bolsa Kongresde bary-ýogy 3 deputat bar, şoňa görä bu ştatyň saýlaw sesi-de 3. Saýlawlarda haýsydyr bir dalaşgär haýsydyr bir ştatda saýlawçylaryň sesiniň ýarsyndan köpüsini gazansa, ol şol ştatyň ähli saýlaw sesine eýe bolýar.
Saýlawlarda berlen seslere Saýlaw Kollegiýasynyň täsir edip bilmegi ABŞ-da dawaly mesele bolmagynda galýar, çünki Saýlaw Kollegiýasyndaky wekil öz ştatynyň sesini ikinji orundaky dalaşgäre-de berip bilýär. Şeýle waka 2000-nji ýylyň prezidentlik saýlawlarynda ýüze çykypdy. Şonda umumy saýlawçylaryň beren sesi boýunça Al Gor ýeňiş gazanan-da bolsa, ol Saýlaw Kollegiýasynyň sesleriniň köplügini alyp bilmändi. Netijede, Jorj Buş Saýlaw Kollegiýasynyň sesleriniň 271-sini alyp, ýeňiji diýlip yglan edilipdi.


text:
Halkara derejesinde zähmetkeşleriň hukugyny goraýjy we düýbi Kaliforniýada ýerleşýän “Responsible sources network» atly guramanyň direktory Patrisa Ýurewiç Özbegistanyň pagta eksportyna garşy boýkot yglan edendiklerini mälim etdi.
Hususan-da, Patrisa Ýurewiçiň aýtmagyna görä, Özbegistanyň pagta meýdanlarynda çaga zähmetiniň ulanylmagyna protest bildirip, egin-eşik öndürýän kompaniýalaryň 100-den gowragy özbek pagtasyny satyn almazlygy karar edipdir.
Bu kompaniýalaryň hatarynda “Wal Mart”, “JCPenney”, “American Eagle” we “Zara” ýaly belli kompaniýalar-da bar.
Patrisa Ýurewiç Özbegistanyň prezidentiniň çaga zähmetini gadagan etmek barada çykaran permanyna garamazdan, bu ýurtda henizem 15-18 ýaş aralygyndaky çagalaryň pagta meýdanlarynda agyr zähmet çekmäge mejbur edilýändiklerini aýdýar.


text:
Gündogar Ukrainada orsýetli separatistleriň öňki ýolbaşçysy Igor Girkin Malaýzianyň howa ýollarynyň MH17 uçarynyň urlup gaçyrylmagyna guramaçylyk etmekde aýyplanyp, oňa garşy ABŞ-da iş gozgaldy.
Çikagoda gozgalan işde, Girkiniň “Boeing 777” kysymly uçary oka tutmak tabşyrygyny berende Kremliň rugsadyny alandygy baradaky çaklama hem öňe sürüldi. Amsterdamdan Kuala Lumpura barýarka 2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda oka tutulyp, ýere gaçyrylan uçarda 298 adam wepat boldy.
Gozgalan işde wepat bolan 18 ýolagçynyň maşgalalary üçin 900 million dollar möçberinde kompensasiýa soralýar.
ABŞ-nyň sudunda Girkine garşy iş gozgamak üçin ABŞ-nyň Zorlugyň pidalaryny goramak boýunça kanuny ulanan Aklawçy Floyd Wisner işiň “pul barada däl-de, Girkini jogapkärçilige çekmek we jogapkärlere garşy jenaýat işi boýunça Orsýetiň halkara tribunaly bilen hyzmatdaş bolmagy üçin basyş etmek” maksadyny öz öňünde goýýandygyny belledi.


text:
Siriýanyň sürgünlikdäki oppozision lideri Moaz Alhatib Siriýanyň demirgazygynda gozgalaňçylaryň elindäki giňişliklerine gysga wagtlyk sapar etdi.
Siriýanyň ”Milli koalisiýasynyň” prezidenti Alhatib geçen şenbe güni goňşy Türkiýäniň üsti bilen Siriýa baryp, Jarablus we Minbij şäherlerine sapar etdi.
Alhatib Siriýa barmagyndan ozal Türkiýäniň Gaziantep şäherinde gozgalaňçylaryň we oppozision wekilleriň geçiren 220 adamlyk duşuşygyna gatnaşdy. Şol duşuşykda 6 million ilatly Aleppo (Halap) welaýatynyň häkimligi saýlandy.
Söweş gidýär
Alhatibiň Siriýa eden bu sapary, habar berlişine görä, Aleppo we Homs şäherlerinde, şeýle-de Siriýanyň ýene birnäçe ýerlerinde güýçli söweşleriň bolan wagtyna gabat geldi.
Aleppoda gozgalaňçylaryň Assadyň tarapynda söweşýän şabbiha diýlip atlandyrylýan ýaragly toparyň basyşyna garşylyk görkezendigi habar berilýär.
Alepponyň golaýynda oppozision gozgalaňçylar polisiýanyň akademiýasyny eýeläp, 150 esgeri öldüripdir.
Yragyň harby çeşmeleriniň habar bermegine görä, Yrak Siriýa bilen serhedini ýapypdyr. Bu çäre siriýaly gozgalaňçylar Ýaarabiýa şäheriniň golaýyndaky serhet geçelgesini eýeläninden soň amala aşyrylypdyr.
Assadyň çykyşy
Başar Al-Assad Britaniýanyň “The Sunday Times” gazetine beren interwýusynda öz hökümetiniň ýaragyny taşlan gozgalaňçylar bilen gepleşmäge taýýardygyny aýtdy.
Emma ol halkara basyşlaryna boýun bolmajagyny we ýurdy terk etmejegini nygtady.
Assad Britaniýanyň telewideniýesinde görkezilen interwýusynda Britaniýanyň Siriýadaky krizise gatnaşygyny “ýöntem” we “real däl” diýip atlandyrdy.
“Ol problemany harbylaşdyrýarka, biz Britaniýanyň Siriýadaky konfliktde [oňyn] rol oýnajagyna nädip garaşaly? Biz olaryň ýagdaýy gowulandyrmakda, durnuklaşdyrmakda rol oýnamagyny nädip soraly? Olar terrorçylary harby taýdan üpjün edip, siriýa halkynyň arasynda dialogy ugrukdyrmaga synanyşmaýarka, biz olaryň zorlugy gowşatjagyna nädip garaşaly? Bu logika gabat gelmeýär” diýip, Siriýanyň prezidenti Assad aýtdy.
Iordaniýanyň Milli howa kompaniýasy Siriýanyň üstünden amala aşyrýan uçuşlaryny bes edendigini yglan etdi we bu çäräni howpsuzlygy üpjün etmek zerurlygy bilen düşündirdi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama terrorda güman edilýän tussaglaryň sud seljerişligi üçin Guwantnama Beý türmesine getirilmegine we olaryň daşary ýurtlara geçirilmegine çäklendirme girizýän kanun taslamasyna gol çekdi.
Bu çäre Guwantanamo türmesini ýapmagy kynlaşdyrjaga çalym edýän ädim ýaly häsiýetlendirildi.
Obama amerikan häkimiýetleriniň güman edilýänleri graždan terror sudy üçin Birleşen Ştatlara getirmek mümkinçiligi bolmaly diýdi.
Guwantanamo Beý türmesinde häzir 170 çemesi tussag saklanýar.


text:
Demirgazyk Owganystandaky ýagdaýlar barha dartgynlaşýar. Bu dartgynlylyk şol sebitde ýerleşýän ähli welaýatlary öz içine alýar.
Owgan syýasatçylary indi söweş hereketleriniň ýurduň günorta sebitlerinden demirgazyga geçip başlandygy we şol çaknyşyklarda merkezi aziýaly jeňçileriň has işjeň hereket edýändigini aýdýarlar.
Geçen hepdäniň dowamynda Owganystanyň prezidenti çykyş edip, diňe Gunduz welaýatynda 10 töweregi ýurduň jeňçileriniň hereket edýändigini mälim etdi.
Owganystanyň içeri işler ministri bolsa ýurduň demirgazygy bilen serhetleşýän Merkezi Aziýa döwletlerine ýüzlenip, jeňçilere garşy durmak üçin hemaýat bermeklerini sorady.
“Mejlis” atly ýörite gepleşigiň bu sanynda, demirgazyk Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlarynyň barha ýaramazlaşmagynyň sebäpleri we bu ugurda Kabulyň Merkezi Aziýa döwletleri bilen edip biljek hyzmatdaşlyk mümkinçilikleri barada gürrüň edilýär.
Programmanyň myhmanlary:
Frud Bezhan: Azatlyk Radiosynyň habarçysy, ol ýakynda demirgazyk Owganistanda boldy.
Bruce Pannier: Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa bagyşlanan “Qishloq Ovozi” blogunyň redaktory.
Amin Mudakik: Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugynyň direktory.
Kemal Safi: Gunduz welaýatynyň parlamentdäki deputaty.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Aşgabat, 05.02.2015. “Türkmenportal”.
2013-nji ýyl — Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin maksatlary we wezipeleri kesgitmelemkde Milli maslahatlaşmalary taýýarlamak boýunça bilelikdäki iş toparynyň ikinji duşuşygy geçirildi.
1971-nji ýyl — “Apollo 14”-de üçünji amerikan topary Aýa baryp düşdi.
1928-nji ýyl — “D” witaminini emeli sintez ýoly bilen almak başartdy.
1924-nji ýyl — BBS-i sagatsaýyn dürs wagtyň duýduryşyny berip başlady.
1919-njy ýyl — Meri Pikford, Duglas Ferbenks, Çarli Çaplin we Dewid Griffit “United Artists” kinostudiýasyny esaslandyrdylar.
1919-njy ýyl — Ýewropada ilkinji awiýaýol Berlin bilen Weýmary birleşdirdi.
1912-nji ýyl — “Kerpiçhal walet” suratkeş-öňdengörüjileriň ilkinji sergisi açyldy.
1861-nji ýyl — Filadelfiýada (ABŞ) Koulmen Sellers kinematoskopa patent alyndy.
Runebergiň güni — Finlýandiýanyň umumydöwlet baýramy ony fin şahyry Ýohan Lýudwig Runebergiň doglan gününde her ýylyň 5-nji fewralynda bellemek däbe öwrüldi. Bu gün baýram hökmünde 1900-nji ýyllaryň başyndan bellenilip ugrady.
Sapporoda gar festiwaly (Sapporodaky gar şekiljikleriniň festiwaly).


text:
Pakistanyň Kurram tire-taýpa regionynda üç bombanyň partlamagy netijesinde iki adam öldi we başga-da altysy ýaralandy.
Ýerli resmileriň Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna beren maglumatyna görä, birinji bomba ýoluň gyrasyna düşelip, onda sünni musulmanlaryny alyp barýan ulag nyşana alnypdyr. Şol wakada iki ýolagçy öldi we başga-da üçüsi ýaralandy.
Şol ýoluň ugrunda bolan beýleki bir partlamada hem iki adam ýaralandy. Kummaryň beýleki bir etrabynda bolan üçünji bomba partlamasynda ýolda ýöräp barýan adam ýaralandy. Bu adam keselhana alnyp gidildi we ol ýerde lukmanlar onuň aýagyny kesip aýyrdylar.
Ikinji hem-de üçünji partlamalarda pida bolanlaryň sünni musulmanymy ýa-da däldigi barada henize çenli takyk maglumat berilmeýär.
Ýurduň resmileri sişenbe güni bolan partlamalar barada maglumat bermedi. Bu hüjümleriň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.


text:
Ispaniýada on müňlerçe adam Madridde, çepçi Podemos partiýasynyň guramagynda, tygşytlylyk çärelerine garşy proteste çykdy.
Protestçiler grek baýdaklaryny galgatdylar we «hawa, biz başarýas», «tik-tok, tik-tok» diýip, häzirki merkez sagçy hökümetiniň wagtynyň gutarýandygyna yşarat edip gygyryşdylar.
Ispan hökümeti döwlet býujetini gysyp, sosial programmalary azaldypdy. Podemos, ýagny Biz başarýas partiýasy bir ýyl ozal döredildi, emma maý aýyndaky saýlawlarda Ýewropa parlamentinden bäş orun gazanmagy başardy.


text:
Owganystanda uzaga çeken uruşlar halka uly zyýan ýetirdi. Durmuşyň kynçylyklaryndan sapak alan bir Türkmen ýaş biznesmeni höküminde "Owganystanda uzaga çeken urşuň jemgyýete saglyk taýdan ýetirýän täsirlerini görenimden soň, öz Türkmenlerime derman taýdan elimden gelen kömegi bermek maksady bilen dermançy boldum“ diýip nygtan dermançy Nazar Salyr, häzirki döwürde Mazary Şerif we Balh şäherlerinde alyp barýan işleri hakda Azatlyk Radiosyna şeýle maglumatlar berdi.
Azatlyk Radiosy: Näçe ýaşyňda dermançylyk biznesi bilen meşgullanmaga başladyň?
Nazar Salyr:
Mundan sekiz-dokuz ýyl owal dermançylyk biznesi bilen meşgullanmaga başladym. Häzir bolsa men 23 ýaşymda.
Azatlyk Radiosy: Maşgalaňyzda bu iş bilen meşgullanýan barmy ýa ýeke özüň dermançylyk bilen meşgullanmaga başladyňmy?
Nazar Salyr
Nazar Salyr:
Maşgalamda hiç kim şeýle iş bilen meşgullananok. Meniň ýeke özüm şu dermançylyk işine baş goýdum. Dermançylyk işini gaty gowy görýändigim üçin saýlap aldym.
Azatlyk Radiosy: Dermançylyk barada okadyňmy? Dermançylyk bilen nähili işläp başladyň?
Nazar Salyr:
Dermançylyk barada bir dermanhanada işledim we bu hünäri iş ýüzünde öwrendim. Häzir bolsa özüm Balhda ykdysat bölüminde okaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Owganystan we Pakistandaky Türkmenleriň aglabasy diýen ýaly biznesde haly işi bilen meşgullanýarlar. Nazar Salyr näme üçin ylaýta-da dermançylygy saýlap aldy we munda näme rol esasy rol oýnady?
Nazar Salyr:
Bilnişi ýaly Owganystanda köp uruşlar boldy. Şol sebäpden köp keselçilik we maýypçylyk boldy. Halkyň arasynda saglyk ýagdaýy gowy bolmaýanlar köpeldi. Şeýle sebäpden Türkmen halkyma saglyk we dermançylyk taýdan kömek etmeklik maksady bilen dermançylyk kärini saýlap aldym.
Azatlyk Radiosy: Geljekde biznesde nähili planlaryň bar, nämeler etsem diýýärsiň? Dermançylyk ugurlarynda işlejekmi ýa başga ugurlarda hem biznes bilen iş salyşjakmy?
Nazar Salyr:
Geljekde ilkinji nobatda dermançylyk işimi kämilleşdirjek we amatly bolan başga biznes ugurlarynda hem işlemäge synanyşjak.
Nazar Salyr
Azatlyk Radiosy: Balhly bir Türkmen ýaş dermançy biznesmen höküminde dürli ýurtlarda ýaşaýan Türkmenleri bilen aragatnaşygyň barmy?
Nazar Salyr:
Owganystandaky ýaşlar bolup öz aramyzdaky ýaly Pakistan, Eýran, Türkiýe, Arap ýurtlaryndaky Türkmen ýaşlar bilen gowy aragatnaşyk saklaýarys. Olar bilen görüşip, duşuşyp durus.
Azatlyk Radiosy: Başga ýurtlardaky Türkmenler bilen söhbetdeşlikleriňiziň esasy temasy iň köp näme hakda bolýar?
Nazar Salyr:
Has köp Türkmenleriň birleşmegi we agzybirlik hakda gürrüňler bolýar. Türkmenleriň birleşmegi üçin gatnaşyklar ösdürilsin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly Türkmenler bilen hem gatnaşyklaryňyz barmy?
Nazar Salyr:
Türkmenistandan gürleşýänlerimiz köp däl, ýöne şonda-da ýeterlik dostlar bar.
Nazar Salyr
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanlylar bilen gürleşýän mahalyňyz dilde kynçylyk çekýäňizmi?
Nazar Salyr:
Ýok, dil babatda hiç hili kynçylyk bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Balhda ýaşaýan ýaş dermançy biznesmen hökmünde Dünýä Türkmenlerine nähili ýüzlenmek islärsiň?
Nazar Salyr:
Dünýä Türkmenlerinden ýeke-täk islegim, olaryň hemmesi birleşsin. Mälim bolşy ýaly Türkmenler köp ýere ýaýrap, dargan. Şol sebäpden indi olar birleşmeli. Ýaşlar hökmany suratda okasynlar. Türkmençiligi ýitirmesinler. Türkmeniň bähbidini öňde tutup, bu ugurda alada etsinler. Hemişe bilimli bolsunlar.
Azatlyk Radiosy: Owganystanyň Balh şäherinde köp Türkmen ýaşaýarmy?
Nazar Salyr:
Owganystanda Türkmenleriň iň köpçülik bolup ýaşaýan ýeri Balh welaýatydyr.


text:
“Ebola” wirusyna uçran ispaniýaly dindar Madridiň keselhanasynda ýogaldy.
75 ýaşly dinçi Miguel Pajares “Ebola” wirusyna uçran ilkinji ýewropaly. Şu güne çenli Gwineýada, Liberiýada, Sierra Leoneda we Nigeriýada “Ebola” wirusyndan jemi 1 000 çemesi adam ýogaldy.
Liberiýada hökümete degişli bolmadyk guramada işlän wagtynda wirusa uçran Pajares 7-nji awgustda öz ýurduna äkidilipdi.
Dünýä saglyk guramasy wirusyň ýokaşandygy tassyklanan ýa-da güman edilýän jemi 1 848 adamyň hasaba alnandygyny aýtdy.
Ölüme getirýän “Ebola” wirusynyň, gyzdyrma, gaýtarma we ganama ýaly simptomlary barada habar berilýär.
Keselçiligiň öňüni almak ýa-da ony bejermek boýunça tassyklanan usul ýok. Dünýä saglyk guramasy “Ebola” wirusyny halkara saglyk meselesinde adatdan daşary ýagdaý diýip atlandyrdy.


text:
Aşgabat, 11.02.2015. “Türkmenportal”.
Täjigistan Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçihanasy 2015-nji ýylyň 1-nji martynda Täjigistan Respublikasynda ýurduň Majlisinamoýandogan Majlisi Oline halk deputatlarynyň saýlawlarynyň geçiriljekdigini habar berýär.
Türkmenistanyň çäginde hemişelik ýa-da wagtlaýyn ýaşaýan Täjigistan Respublikasynyň raýatlary Täjigistan Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň ýanynda döredilen 70/18 belgili daşary ýurt saýlaw uçastogynda ses berip bilerler. Ol şu salgyda ýerleşýär: Türkmenistan, Aşgabat, Garaşsyzlyk şaýoly, 4/2. Saýlaw uçastogynyň işleýiş tertibi: duşenbe — anna aralygyndaky günlerde sagat 9.30-dan 13.00-a çenli.
Döwlet saýlaw ýazgysyna (reýestr) adyňy goşdurmak meselesi bilen baglanyşykly meseleleri takyklamak üçin Täjigistan Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçihanasyna ýüz tutup bilersiňiz.


text:
Türkiýäniň «Polimeks» kompaniýasynyň ýolbaşçysy Erol Tabanja Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Aşgabadyň merkezinde we günortasynda gurulmakçy täze binalaryň taslamasyny teklip etdi.
Döwlet baştutanynyň metbugat gullugynyň habaryna görä, türk biznesmeni 24-nji maýda geçen duşuşykda “özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de dowam etdirmäge gyzyklanma bildirdi”.
Türk taslamaçylarynyň teklipleriniň arasynda Ofiserler öýi, Garaşsyzlyk binasynyň ýanyndaky fontan parky toplumy, «Bagt köşgi» atlandyrylan nikalar öýi, Medeniýet we dynç alyş merkeziniň beýik komleksi, 20 müň tomaşaça niýetlenen stadion, tehnopark we beýlekiler bar.