text:
Ýewropa Geňeşiniň başlygy Donald Tuskuň bildirmegine görä Türkiýe Siriýadaky graždanlyk urşundan ýene millionlarça bosgunyň gaçmagy mümkin diýip, Ýewropa Bileleşigine duýdurypdyr.
Tusk 6-njy oktýabrda Strassburgda Ýewropa Bileleşiginiň kanun çykaryjylaryna "Türkiýäniň çaklamagyna görä, diňe Siriýanyň iň uly şäheri Aleppo bilen onuň töweregindäki etraplardan "ýene üç million potensial bosgunyň" gelmegi mümkin diýdi.
"Şu gün millionlarça potensial bosgunlar we migrantlar Ýewropa gelmäge hyýallanýarlar" diýip, Tusk sözüniň üstüne goşdy.
“Ýewropa kömek etmek niýeti ýok"
Iki million töweregi siriýaly bosgun häzir Türkiýede ýaşaýar. Mundan başga-da on müňlerçe bosgun 2015-nji ýylda Ýewropa Bileleşigine geldi.
Tusk Ýewropa Bileleşiginiň deputatlaryna "töweregimizdäki dünýäniň Ýewropa kömek etmek niýeti ýok" we Ýewropa Bileleşiginiň käbir goňşulary "biziň çekýän kynçylyklarymyza kanagatlanma bilen seredýärler" diýdi.
Tusk bu beýanaty bosgunlar meselesi boýunça pikir alyşmak üçin Brýussele gelen Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşanyndan bir gün soň etdi.
Siriýada 2011-nji ýylda graždanlyk urşy başlaly bäri 250 müň töweregi adam ölüp, millionlarça adam öý-owzaryndan jyda düşdi.
Çäre görmek
Türk prezidenti Erdogan bilen Ýewropanyň ýokary derejeli resmileri barha möwjeýän bosgun krizisiniň öňüni almagyň ýollary barada 5-nji oktýabrda Brýusselde pikir alyşdylar.
Ýewropa Bileleşigi Erdogany Türkiýeden Ýewropanyň kenar ýakalaryna gelip düşýän ýüz müňlerçe bosgunyň akymyny togtatmak boýunça has köp çäre görmäge çagyrdy.
"Ýewropanyň öz serhetlerine erk etmelidigi jedelsiz zat, biz Türkiýäniň hem bu işi etmegine garaşýarys" diýip, Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk Erdogan bilen bile durka aýtdy.
Türk lideri hem öz ýurdunyň iki million çemesi siriýaly bosguny öz territoriýasynda saklamak bilen bu problemanyň esasy ýüküni çekýändigini belläp, Brýusseli bu ugurda köpräk iş etmäge çagyrdy.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň aýgytly opponenti hasaplanýan Erdogan Brýusselde bosgun krizisiniň "düýp sebäbi" döwlet tarapyndan goldalýan terrorizm, "muny hem amala aşyrýan Assadyň özi" diýdi.
“Üç zady etmeli”
"Bosgun meselesini çözmegi isleýän bolsak, onda biz üç zady etmeli. Birinjisi, türgenleşik we abzallaşdyrma, ikinjisini terrorizmden goralmaly howpsuzlyk zonasyny yglan etmek, üçünjisi, uçuş gadagan zona" diýip, Erdogan nygtady.
Erdogan şeýle hem Türkiýäniň Ýewropa Bileleşiginiň "howpsuz döwletleriň sanawyna" girizilmegini umyt edýändigini belledi.
Türk lideri Ankaranyň bosgunlar baradaky açyk gapylar syýasatynyň özi Türkiýäniň howpsuz döwletdiginiň subutnamasy" diýdi.
Ol bu barada bolan her bir çekişme "bizi örän çynlakaý tukatlandyrar" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Ýewropa Bileleşiginiň hem öz pikirleri bar. Munda bosgunlara kömek diýip, Türkiýä bir milliard ýewro bermek göz öňünde tutulýar.
Ýöne Türkiýe bilen Ýewropa Bileleşiginiň tizden-tiz bir ylalaşyga gelme ähtimallygy ýokary däl. Sebäbi Ýewropa Bileleşiginiň adam hukuklary meselesindäki tankytlary, şeýle hem Türkiýäniň bloga agzalygy barada barýan ejirli, azaply gepleşikler sebäpli Erdogan bilen Brýusseliň arasynda sowan gatnaşyga indi bosgunlar krizisi-de agram salýar.


c: text/html

text:
Müsüriň öňki prezidenti Hosni Mubaregi sud edýän sudýa şu gün bu iş boýunça diňlenişigi 5-nji senýabra yza süýşürdi we suduň göni efirde halka görkezilmegini gadagan etdi.
Sudýa Ahmed Refat şeýle-de Muberegiň sud diňlenişiginiň ozalky içeri işler ministri Habib al-Adliniň sud seljerişligi bilen birleşdirilmedigini aýtdy.
Muberek şu gün irden ýene sud otagyna getirilipdi. Ol öz dolandyryşyna garşy baş göteren protestçileri öldürmekdk aýyplanýar.
Eger günäli tapylsa, Muberege protestçileri öldürmegi buýranlygy üçin ölüm jezasy garaşýar. Şeýle-de ol korrupsiýada aýyplanýar.
Mubarek özüne bildirilýän aýyplamalaryň ählisini ret edýär.
83 ýaşyndaky Mubarek sud otagyndaky hassa düşegine näsag arabasynda getirildi. Bu onuň sud zalyna ikinji gezek getirilişidir.
Mubarek öz ogullary Alaa hem Gamal bilen bilelikde sud edilýär. Ozalky prezidentiň ogullary hem korrupsiýada aýyplanýar, emma olar bu aýyplamalary ret edýär.
Fewral aýynda Mubaregi işden çekilmäge mejbur eden gozgalaň döwründe 850 çemesi adam öldürilip, 6 müňden gowrak adam ýaralandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Taýland häkimiýetleri meşhur dynç alyş ýerlerini nyşana alan bomba partlamalarynyň arkasynda duran adamlary gözleýärler.
Polisiýa komissarynyň orunbasary Ponsapat Pongçaroen 13-nji awgustda žurnalistlere «biz munuň bir ruhlandyryjy guramanyň işidigine ynanýarys» diýdi.
Emma ol heniz hiç kimiň tussag edilmändigini we 11-12-nji awgustda günortadaky bäş welaýatda bolan 11 partlamanyň jogapkärçiligini hiç kimiň öz üstüne almandygyny aýtdy.
Bu partlamalarda dört adam ölüp, ondan gowrak adam ýaraly boldy.
Bu hüjümler ýurduň hökümete saldamly girdeji getirýän syýahatçylyk senagatyna zarba urmak üçin guralana meňzeýär.


text:
Owganystanda ýekşenbe güni resmi taýdan prezident saýlawlarynyň kampaniýasy başlanýar. 5-nji aprelde geçjek prezident saýlawlarynda Hamid Karzaýyň ornuna prezident bolmak üçin on bir kandidat bäsleşer.
Karzaý Owganystana 2001-nji ýylda amerikan ýolbaşçylygyndaky güýçler «Talybany» häkimiýetden agdaraly bäri ýolbaşçylyk edýär.
Ýurduň konstitusiýasy onuň üçünji möhlete prezident bolmagyna ýol bermeýär. 11 adamyň prezidentlik ugrundaky bäsleşige çykmagy bilen, häzir olaryň haýsysynyň has öňe saýlanjagy belli däl.
Has dogrusy, hiç bir kandidatyň sesleriň köplügini alyp, birinji ses berişlikde prezident bolmagyna garaşylmaýar.


text:
Ermenistanyň Spitak şäheriniň 24 ýaşly ýaşaýjysy Artur Gasparýan (2014-nji ýylyň) maý aýynda Moskwada gündogar Ukrainada söweşjekleriň hataryna rekrut edilýär, ýagny alynýar. Rus paýtagtyna dolanyp baran Artur öz başdangeçirmeleri barada jikme-jik gürrüň berýär.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: 42 sany moskwaly separatistiň ölümine getiren Odessa Söwda bileleşiginiň binasynda dörän ýangyndan soňra siz ”Vkontakte” sahypasynda açylan bir forumda özüňiziň Ukraina gitmek isleýändigiňiz barada gürrüň edýärsiňiz. Şondan soňra nämeler bolup geçdi?
Artur Gasparýan: WDNH-nyň (HHGS -Moskwanyň demirgazygynda ýerleşýän Sergiler ulgamy) golaýynda 10 töweregi ýaş ýigit jemlendi. Biz köpgatly ýaşaýyş jaýynyň girelgesinde özara gürrüň etdik. Öz adyny bermekden saklanan bir slawýan adam ýanymyza gelip, biziň bilen duşuşyk geçirdi.
Ilki bilen ol biziň bilen ýaraga erk etmek, ýagny ýaragy ulanyp bilmek barada gürrüň etdi. Ol biziň Slawýanska gitmelidigimizi, gönüden-göni ölüme barýandygymyzy aýtdy. Ol, eger-de kim-de kim aňyrda (gündogar Ukraina barlanda) talaňçylyk etse, oňa ölüm jezasynyň beriljekdigini aýtdy. Men munuň hakykatdanam şeýle bolandygyna birnäçe gezek göz ýetirdim. Şeýle gürrüňlerden soňra biziň aramyzdan iki adam topary terk etdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Olar size pul hödürledilermi?
Gasparýan: Olar ýaly gürrüň edilmedi. Bize pul berjek diýen adam ýok. Diňe iýgi-içgi, geýim-gejim, ok-ýarag we ölen ýagdaýymyzda biziň jesetlerimiziň Rostowa getirilip, dogan garyndaşlarymyza tabşyryljakdygyny wada berdiler. Elbetde, jesetlerimizi tapsalar. Olar bizden internetdäki ähli hasaplarymyzy, sosial mediadaky ähli şahsy maglumatlarymyzy bozmagy talap etdiler. Men "Wkontakte" we "Odnoklassniki" sahypalaryndaky özüme degişli hasaplary öçürdim.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz Ukrainanyň araçägine nädip bardyňyz?
Gasparýan: 12-nji maý güni ir bilen biziň toparymyz iki maşyn bolup, günorta tarap ýola düşdi. Rostowyň ýoly 24 sagada dagy çekdi. Görüp otursak, sürüjiler hem meýletinler ekeni. Olaryň bir-ä [soňra] öldürildi. Olar bizi lagere eltdiler. Bilemok, tokaýlykda bir ýerde. Biziň elimizdäki ähli ýol kartalaryny, telefonlary we beýleki şahsy goşlarymyzy aldylar. Soňra bize eşik berdiler.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz şol lagerde näçeräk wagt bolduňyz?
Gasparýan: Iki hepde dagy bolduk. Gelip bize goşulýan adamlaryň sany gün-günden köpelýärdi. Iki hepdeden soň sanymyz 100-e dagy ýetdi. Biz hiç hili dynç alamzokdyk. Režimimiz harbylaryňky ýalydy. Irden turýaň, ylgaýaň, ertirlik, türgenleşik, soňra tokaýda nyşana atmak boýunça türgenleşik geçýärdik, şeýle-de el signallaryny öwrenýärdik.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: El signallary bolanda näme bolýar?
Gasparýan: Olar bize beden dilini ulanyp habarlaşmagy, nyşanlary ulanyp, birek-birek bilen garaňky gijede ümsüm aragatnaşykda bolmagy, “howp bar”, “yza”, “öňe”, “ýat”, “tur”, diýen ýaly käbir buýruklary almagy we bermegi öwretdiler. Men indi barmaklarymy ulanyp, ker adam bilen gepleşip, düşünişip bilýärin. Şu zatlaryň ählisini adaty lybasdaky instruktor öwretdi. Ol hem, edil beýleki ýolbaşçylarymyz ýaly, öz adyny bermekden saklandy. Biz hatda biri-birimiziň hem adymyzy bilemzokdyk, biri-birimize diňe lakam boýunça ýüzlenýärdik. Men hatda häzirem [Ukrainada] meniň bilen bile jeňlere gatnaşyp, ölen adamlaryň atlaryny bilemok.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Ukraina gitmezden ozal Siziň nähilidir bir söweş tejribäňiz barmydy? Siz Azerbaýjanyň Daglyk -Garabag regionyndaky çaknyşyklarda bolupsyňyz, ýöne aslynda ol üýtgeşik bir söweş tejribesi däldi.
Gasparýan: [Daglyk Garabagda] biz, esasan, ot açmagy, awtomatiki ýaraglary we granatlary ulanmagy öwrenipdik. Gysgaça aýdanymda, ol diňe pes derejeli söweş ezberligine laýyk türgenleşiklerdi. Ýöne şonda-da söweş ugrundan ol ýerdäkileriň [Ukraina bile söweşmäge gidenleriň] köpüsinden men has köp zatlary bilýärdim.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Olaryň arasynda ors milletinden bolan adamlar barmydy?
Gasparýan: Men ol ýerde hiç hili milletçi adam görmedim, ýöne oglanlaryň köpüsi slawýanlardy. Belarusmy, orsmy, ýa-da ukrainalymy, garaz, men bu barada anyk bir zat aýdyp biljek däl. Ýöne olar watansöýüji oglanlardy. Meniň ermeni bolanym üçin olar maňa kän bir üns berip baranokdylar. Ol ýerde kawkazly, ermenistanly, karsnodarly oglanlar bardy, soňra çeçenlerem gelip goşuldy. Men olaryň käbirleri bilen dost boldum. Mysal üçin, olaryň biriniň ady Gyzyldy, ýene biriniň ady Kiçidi. Olaryň ikisi hem şol [metbugatda kän gürrüňi edilen] KamAZda öldürildi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz serhedi nädip kesip geçdiňiz?
Gasparýan: 23-nji maýda biz 100 oglan bolup KamAZlara münüp, gijäň ýary birikmäni terk etdik. “Niwa” kysymly awtoulag [öňümizden ýöräp], bize ýol görkezýärdi. Aradan biraz wagt geçensoň, biz serhede baryp ýetdik. Şol ýerde bize beýleki lagerlerden ýene-de 50 oglan gelip goşuldy. Bize ýarag, granat, awtomat, sapança we ş‘.m zatlary berdiler. Biz soňra ýene-de ulaglarymyza mündük.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Size nädip ok atmalydygyny öwretdilermi?
Gasparýan: Oglanlaryň käbirleri nädip granat atmalydygyny bilýärdi. Meni 5-6 oglandan ybarat pulemýotçylar toparyna serkerde edip bellediler. Olar meniň harby biledime seredip, gulluk eden ýerlerimi, tejribämi göz öňünde tutup, meni serkerde edip saýladylar. Harby biledimde käbir sanly kodlar bar ekeni, men olary ozallar bilmän ekenim. Olar meni çagyryp, şol kodlary okamagymy soradylar. Şonuň üiçn olar meniň harby taýýarlygymy nädip ulanmalydgyny oňat bilýärdiler. Aslynda olar şeýle tejribesi bolan oglanlar bilen aýratynlykda işleşýärdiler.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: “Olar” diýmek bilen siz kimleri göz öňünde tutýarsyňyz? Federal gullugyňkylarymy, harby aňtawçylarymy ýa-da Içeri işler ministrliginiňkileri göz öňnde tutýarsyňyzmy? Siziň bilen duşuşyp, sizi türgenleşdirip, siziň bilen serhedi kesip geçen bu adamlar kimler?
Gasparýan: Men olaryň atlaryny, familiýalaryny bilemok. Olar slawýanlara meňzeýärdiler. Olaryň ählisi graždan eşigindäki adamlardy. Şolaryň häzir hatda ýüzlerem ýadyma düşenok.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Serhedi haçan kesip geçdiňiz?
Gasparýan: Biz 24-nji maý güni daňdan serhedi kesip geçdik. Serhediň ukrain tarapynda biz özüni Donetsk Halk Respublikasy diýip atlandyranlaryň ýokary wekilleri bilen duşuşdyk. Olar entek biz barmankak, Donetskdäki käbir harby birikmeleri we bazalary eýelän ekenler. Şol ýerde bizi bir kazarma eltdiler. Biz gün uzyn ukladyk. Soň turup, ýuwnup–ardynyp, özümize timar berdik.
25-nji maý güni KamAZly geçirilen şol meşhur parada gatnaşdyk. Şonda çeçenler-ä meşhur boldular.
Olar interwýu berdiler, howa ok atdylar, kameranyň öňünde durup, çykyş etdiler. Bizi garşy almak üçin üýşen jemende şowhun bilen gygyryşýardy. Olar Orsýetden baran meýletinçileri edil “halasgärler” ýaly garşyladylar. Agşam düşende, biz ýene-de kazarmalara dolanyp bardyk.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Onsoň siz haçan ilkinji sapar söweşe gatnaşdyňyz?
Gasparýan: Maýyň 25-den 26-syna geçilen gije trewoga berdiler. Meniň toparymda moskwaly, lipetskli, çukotkaly üç oglan bardy. Olaryň üçüsem atylyp öldürildi. Bizi adaty awtobuslara mündürip, aeroporta alyp gitdiler. Biziň 100-miz hem binanyň içine girdik, soňra bize osetiýalylar hem gelip goşuldylar. Ýolagçylar tiz-tizden ewakuasiýa edildi, ýöne aeroportuň işgärleri iş ýerlerinden bytnamadylar. Ir bilen iki uçar gondy. Biz aeroportuň işine goşulmadyk. Binany gysga wagtda eýeledik. Biz binanyň ähli gatlarynda ýerleşdik. Men kömekçim bilen ýedinji gatda, üçekde ýerleşdim. Bize örän uly giňişlige gözegçilik etmek tabşyryldy. Tabşyrylan aralyk ýarym kilometr dagy bardy. Biz oňa guş uçurman, gözegçilik etmelidik. Biz pulemýoty gurduk.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Donetskde raýat aeroportuny basyp almagyň maksady nämedi? Şol wagtlar uruş düýbünden başga ýerde, ýagny Slawýanskda dowam edýärdi.
Gasparýan: Kiýewden gelip biläýjek goşunlaryň öňüni almak üçin şeýle edildi. Olar bize hiç kimiň ok atmajakdygyny aýtdylar. Bize diňe kameranyň öňüne geçip surata düşüň - bolany şol diýildi. Olar bizi gorkup gaçarlar öýtdülermi, nämemi! Biz hemmäni ýaragsyzlandyryp, öýlerine ugratmalydyk. Aeroport biziňki bolmalydy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Has anygrak aýtsaňyz?!
Gasparýan: Men aeroportuň töweregindäki ukrain goşunlary barada gürrüň edýärin. “Biz örän güýçlümişik” “hemmeler bizden gorkmaly” diýen ýaly myş-myşlar ýaýramlydy. Ýöne bu tersine boldy. Günortan sagat 2-de dikuçar gelip gondy. Soňra uçarlar gelip bomba ýagdyryp başladylar. Men kömekçim bilen üçekdedim. Men zordan altynjy gata düşüp ýetişdim. Bu örän taýýarlykly hüjümdi, dört sany dikuçar, iki sany uçar bardy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Sizde howa hüjümine garşy ulanylýan ýaraglar barmydy?
Gasparýan: Orsýetli meýletinçileriň Wostok batalýonynyň komandiri Aleksandr Hadakowskiý (Ýanukwoçiň ýörite ”Alfa” toparynyň regional başlygy) bize: “olar sizi aeroportda bombalamazlar, şonuň üçin howa hüjüminden goranyş ýaraglarynyň zerurlygy bolmaz” diýipdi. Şonuň üçinem biz olary bazada goýup gaýdypdyk. Hadakowskiniň snaýperçileri şol ýerdedi. Şeýle-de ol ýerde Ukrainanyň SBU howpsuzlyk gullugynyň agentleri bardy. Olar ozal Donetsk Halk Respublikasyna gelipdiler. Olaryň gaty üýtgeşik ýaraglary bardy. Men olar ýaly ýaraglary ozal hiç ýerde görmändim. Dragunow snaýperleri ýaly hem däl, başgaça, birhili. Olar aeroporty takmynan sagat 1 töweregi terk etdiler, sagat 2 bolmanka-da, bombalanyşyk başlandy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Onsoň üçekde nämeler boldy?
Gasparýan: Üçekde bir çeçen göni atylyp öldürildi. Beýleki iki sanysy ýaralandy. Olar öz elindäki barja ýaraglary bilen dikuçaryň garşysyna ot açýardylar. Men göni 2-3 sekuntda ol ýere bardym-da, ot açyp başladym. Olar hemme tarapdan bombalap, bizi binanyň içine gabadylar. Olar raketalaryny göni terminaly nyşana alyp atýardylar.
Hadakowskiý sadalyk edip, “aeroport täze, entek bary-ýogy iki ýyl mundan ozal, 2012-de Ýewropa futbol çempionaty geçirilende açyldy, şonuň üçin aeroporty oka tutmazlar” diýäýdi-dä. Eger-de şol wagtda bizde howa hüjümlerinden goranyş ýaraglary bolsady, şol zatlaryň hiç haýsysy bolmazdy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, ol size dönüklik etdimi ýa-da bu emelsizlikmidi?
Gasparýan: Men bilemok. Ýöne biz gaty köp adam ýitirdik. Entegem bir çeçenli (ol örän akylly oglandy) üçege tüsse çykarýan bomba oklap ýaralanan ýoldaşlarymyzy çekip almagy başardy. Biz aşak, birinji gata düşüp şol ýerde oturyp, ajalymyza garaşyp başladyk. Daşary çykyp bilemzokdyk. Oglanlaryň bir-ä komandir bilen habarlaşdy. Ol bize yzymyza, ýük ulaglaryna münmegi buýruk beripdir. Iňrik garalyp başlapdy. Ýük ulaglary terminalyň içindedi. Meniň münesim gelmedi. Bu örän töwekgelçilikli ýagdaýdy. Komandir bilen habarlaşan Spark atly oglan maňa “Eger-de sen buýruga boýun bolmasaň, göni şu ýerde atyp öldürerin” diýdi. Men ýaragymy alyp, ulaga mündüm.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Ýük ulagynda näçe adam dagy bardy?
Gasparýan: Ol ýerde iki sany ýük ulagy bardy, şolaryň her haýsysynda 30-35 adam dagy bardy. Gorag topary aeroportda galdy. Olar gije pyýadalap aeoraportdan çykyp gaçypdyrlar. Spark ulagy terminaldan çykarmagy we bize-de näme gymyldaýan zat görsek atmagy buýruk berdi. Biz ulagyň üstündäki örtügi aýyrdyk. Olar indi meýletinçilerden dykylyp doldurylan açyk ulaglardy. Ulagymyz terminaldan uçup diýen ýaly çykdy, bizem ählijämiz çar ýana - asmana, ýere, garaz, dört tarapymyza ok ýagdyrýardyk. Biz [aeroprtdan] 4-5 kilometr dagy arany açdyk. Iki ulagyň arasy takmynan 600 metr dagy bardy. Ulaglar gaty tiz barýardy, bizem dynman ot açýardyk. Bu örän gorkunçdy.
Men ol ýerde hiç kimiň ýokdugyna göz ýetirenimden soňra ot açmagymy bes etdim. Haçan-da biz şähere ýetemizde, biziň öňümizdäki ulag ýolda duran ekeni. Oňa nämeleriň bolanyna men düşünmedim. Ulagyň töwereginde ýeňil maşynlar aýlanyp ýördi, adamlar bardy. Ol ýer Donetskiň soňky nokadydy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Ölen ýa-da ýaralanan adamlar barmydy?
Gasparýan: Biz onuň deňiňden ýokary tizlikde gös-göni geçip gitdik. Men görüp ýetişmedim. Ýöne kimdir biri entegem ot açýardy. Biz 500 metr dagy arany açanymzydan soň kimdir biri biziň ulagymyza granat zyňdy. Ol sürüjiniň oturýan ýerine baryp düşdi. Biz çöregimiz bitin eken diýip otyrkak, gaýta hemmesi tersine boldy diýen ýaly. Biz maşyndan böküp düşdük. Az-kem ýaralandyk, ýöne hiç kimiň hiç ýeri ynjamady. Beýleki ulaga pulemýot bilen ot açyp başladylar. Olara snaýperçilerem ot açýardy. Şonda azyndan 30 adam-a ölendir. Soň bir ýerlerden bize-de ot açyp başladylar. Men ok-ýaragymy taşladym, ýaralanan krymly bir oglany arkama alyp, ýüzümiň ugruna ylgap başladym. Feldşerimize sataşdyk. Onuň ýaragy bar ekeni. Men onuň ýaragyny alyp, çem gelen ýere ot açyp başladym. Soňra men şol ýaralanan oglany arkama alyp, has daşrak gaçdym.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz şähere kimiň gözegçilik edýändigini bilýärdiňizmi?
Gasparýan: Biz şäheri Milli Gwardiýaçylaryň ele geçirendigini we olaryň bizi gözleýändiklerini anyk bilýärdik. Biz tiz kömek ulaglarynyň durýan ýerine geldik, şol ýerde ünsi çekmek üçin üçege tarap bir-iki gezek ot açdym. Meniň ýoldaşymyň ýaralary erbet ganaýardy. Onuň aýagyndan we elinden atypdyrlar. Men lukmanlara: “Ony halas ediň! Kömek ediň!” diýip gygyrdym. Bir aýal maňa: “Alada etme, biz siziňkilerden” diýip jogap berdi. Biz krymlyny tiz kömek ulagyna mündürdik, olar ony hassahana alyp gitdiler. Men olara ulaglaryň nirededigini aýtdym, soňra alty sany tiz kömek ulagy olary almaga gitdi. Aradan az salym geçensoň, olar ulaglardaky oglanlary hassahanalara alyp gitdiler.
Maňa birinji ulagdan diňe üç adam halas bolupdyr diýdiler. Bu durşuna aljyraňňylykly we heläkçilikli ýagdaýdy. Oglanlaryň biri ukrainalylara ýesir düşmejek bolup, özüni granat bilen partladyp öldüripdir. Olar özlerine öz adamlarynyň hüjüm edýändiklerinden bihabardylar. Kimdir biri ýerli meýletinçilere: “Sagçy Sektoryň söweşijileri iki ýük ulagyna münüp, uly ýoldan barýar” diýip, habar eden ekeni.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Bu habarlar resmi metbugatda nähili aýdyldy?
Gasparýan: Telewizorda: “Meýletinçiler ýaralanan ýaragsyz adamlary Gyzyl Haç nyşanynyň astynda äkidip barýan ekeni, ukrain güýçleri-de olara hüjüm edipdir” diýen ýaly bir zatlar-a diýildi. Men entek şol wagtam bize öz adamlarymyzyň hüjüm edendiklerini bilemokdym. Men olar Milli Gwardiýaçylardyr diýip ýördüm. Aýyň 27-sine ir bilen aeroportda galan oglanlardan ikisi gelip, meni oýardy. Olar maňa bize özümiziňkileriň ot açandygyny, ýagny onuň dostlukly ot açyşlyk bolandygyny aýtdylar.
Biz ýerli-ýerden “indi näme etmeli?” diýişýärdik. Biz gije gizlinlikde pyýadalap, rus serhedine tarap gaçmaly diýen netijä geldik. Bir ýerlerden raýat eşigini tapyp, eşigimizi çalşyrdyk we harby birikmäni terk etdik. Biziň bilen bir sürüji hem bardy. Ol Donetskiniň eteginde bir daýysynyň ýaşaýandygyny aýtdy. Biz alty bolup gijäň ýary şolaryň öýüne baryp düşledik. 28-ine irden goňşulardan dürli atyşyk sesleri eşidilip başlandy. “Bizi atmaň! Bizi öldürmäň!” diýýän ýaly sesler eşidildi. Görüp otursak, olar [özümiziňkiler] biziň yzymyzdan topar ýollan ekenler.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Olar sizi nädip tapypdyrlar?
Gasparýan: Kim bilýär! Biri satandyr-da! Biz bar goş-golamlarymyzy taşlap, ýene-de gaçyp başladyk. Köçelerde pulsuz, dokumentsiz ýöne entedik ýördük. Biz bir şäherçä gelip, barlag nokadynda öz ýagdaýymyzy düşündirdik. Olar bizi barlag nokadyndan alyp, Gorlowka (Ukrainanyň Donetsk welaýatynyň gündogarynda bir şäher) diýlen ýerdäki Şeýtan atly komandire eltip tabşyrdylar. Ýöne bu özbaşyna başga bir gürrüň, başga waka.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Näme üçin siz bu Şeýtan bilen iki hepdäňizi geçirmeli bolduňyz?
Gasparýan: Biziň başga çykalgamyz ýokdy. Men nädip gaçjagymy bilmedim. Görüp otursak, Şeýtan erbet adamam däl ekeni. Ol Gorlowkaly professional harby ekeni. Ol ilknji nobatda bizi Orsýete ugratjakdygyny söz berdi. Bäşimizem şonuň ýanynda bolduk. Biz oňa öz duçar bolan wakalarymyzy gürrüň berdik, ol bizi “gündogarlylara” tabşyrmajakdygyny aýtdy. Soň ol bir ýerlere gitdi. Ýene-de az salym söweşeýin diýenler şol ýerde galdylar, ýöne men söweşi terk etdim.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz 28-nji maýdan 15-nji iýuna çenli Gorlowkada näme işlediňiz?
Gasparýan: Men ýene-de harby lybasa dolandym. Bize ok-ýarag berildi, geçirilen käbir operasiýalara gatnaşdyk. Olar has guramaçylykly hereket edýärdiler. Biz garşydaşymyzy güýmän bolduk, ony-muny partlatdyk. Mysal üçin, biz Dokuçaýwskidäki ýag-ýangyç nokadyny partlatdyk. Şonda men pulemýot bilen beýlekileri goradym, olar bolsa granat bilen ýag-ýangyç nokadyny partlatdylar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz näme üçin ýag-ýangyç nokadyny partlatdyňyz?
Gasparýan: Ukrainlar tanklaryny we ulaglaryny işletmek üçin ýangyç tapyp bilmez ýaly.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Ýöne size-de ýangyç gerek bolandyr-a?
Gasparýan: Bizde hiç hili ulag ýokdy. Olar ýaly zatlar, haçan-da men gaýdamsoň, meýletinçileriň arasynda peýda bolup başlapdyr. Men gaýdanymdan üç gün soň.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz telewizorda, habarlarda ýaýradylýan haýsy habarlardan has biynjalyk bolduňyz?
Gasparýan: Donetsk Halk Respublikasynyň adamlary bilen gürrüňdeşlik geçirenlerinde janym ýanýar. Donetsk Halk Respublikasy diýlen zat tutuşlygyna senariý, durşuna oýun. Meniň düşünişim boýunça, beýle respublika diňe Borodaýyň (Donetsk “Halk Respublikasynyň” premýer-ministri Aleksandr Borodaý), Puşiliniň (“hökümet” sözçüsi Denis Puşilin) we Tsarýowyň (ozalky ukrain deputaty Oleg Tsarýow) iş otagynda bar. Ýöne kararlar nirededir başga ýerlerde, başga adamlar tarapyndan çykarylýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Regionda bolan žurnalistler ol ýerde söweşýänleriň 20 göteriminiň orslardygyny 80 göteriminiň bolsa ýerli meýletinçilerdigini aýdýarlar.
Gasparýan: Men şonuň anyk tersini aýdyp bilerin. Olaryň köpüsi orslardy, çeçenlerdi, inguşlardy, olaryň arasynda men ýaly ermenilerem bardy. Men ýerliler bilen gürrüňdeş bolanymda, olar maňa “biz özümize etmeli diýlen zady etdik” diýdiler. Men hem olara “size näme etmeli diýdiler” diýdim. Olar: “Biz ses berdik. Galany size bagly” diýdiler. Ýagny, olar DHR (Donets Hlak Respublikasyny) döretmek üçin geçirilen referendumda diňe ses beripdirler. Ýöne olar uruşmakçy däl ekenler. Maňa biri: “hakymy alasym gelýär, indiki aýlyga çenlem içesim gelýär” diýdi. Umuman aýdanyňda, olaryň hiç hili tejribeleri ýok. Olar ne ýarag ulanyp bilýärler, ne-de harby gullugy geçipdirler. Men Donetsk barada gürüň edýärin.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Gorlowka barada näme aýdyp bilersiňiz?
Gasparýan: Olardaky söweşijileriň düzümi ýarpy-ýarpy diýsegem bolar. Ol ýerde harby gullugy geçen adamlar bar. Olaryňky hakyky armiýa. Ukrainanyň 23 ýyldan bäri hakyky armiýasy ýog-a!
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz näme üçin bize bu zatlaryň ählisini gürrüň berýärsiňiz?
Gasparýan: Şu wagta çenli bizi satan adamlar häli bu güne çenli buýruk berip otyrlar, entegem meýletinçiler Orsýetden gidip, olara gulluk edýärler. Men şol [Ukraina] gidýän meýletinçileriň özlerine kimleriň buýruk berip oturandygyna düşünmegini isleýän. Menem meýletin gitdim. Meniň halas bolşumyň özi gudrat. Şonuň üçin men şol meýletinçi orslara gynanýan. Olar Hodakowskiý we beýlekiler ýaly komandirlere gulluk etmäge barýarlar. Men olaryň hemmesiniň atlaryny bilemok.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz yzyňyza Orsýete nädip dolandyňyz?
Gasparýan: Şeýtan sözünde durdy. Ol bize sagbolsun aýdyp, her haýsymyza ýol üçin 1000 griwna berip, bize ak ýol arzuw edip ugratdy. Meniň bilen üç oglan dolanyp geldi. Şol ýaraly we beýleki ikisi. Biz Lugansk welaýatynyň içinden raýat ulagy bilen geçdik. Ors tarapynda bizi serhetde garşy alyp, Rostowa alyp gitdiler. Bizi ýene-de şol ilkibaşda türgenleşik geçen bazamyza eltdiler. Ol ýerde bize eşiklerimizi, dokumentlerimizi, telefonlarymyzy we ýol üiçn birazrak pul berip, öýümize ugratdylar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Sen Ermenistanyň raýaty, ýagny daşary ýurtly...
Gasparýan: Men hatda ermeni baýdagynyň astynda-da söweşlere gatnaşdym, mende ol suratlar bar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Onda sen näme üçin haýsydyr bir daşary ýurt üçin ölmäge razy bolduň?
Gasparýan: Men Orsýeti daşary ýurt diýip hasap edemok. Mende sowet adamsynyň mentaliteti bar. Meniň ata-babalarym Sowet Soýuzy üçin söweşipdirler. Men hem şonuň üçin söweşýärin. Men Orsýeti daşary ýurt diýip asla hasap edemok.


text:
Gresiýa tygşytlaýyş planlarynyň çäginde goşmaça berk ykdysady çäreleri kabul etdi. Bulara pensiýalary we aýlyk haklary azaltmak, emläge goýulýan salgydyň möçberini artdyrmak, döwlet edaralarynyň birnäçe müň işgäriniň aýlyklaryny bölekleýin tölege geçirmek ýaly çäreler girýär.
Mundan iki gün öň, grek liderleri Halkara pul gaznasynyň wekilleri bilen duşuşyp gepleşik geçirdiler. Gaznanyň wekilleri 8 millard ýewro karz puly bermegiň esasy şerti hökmünde grek häkimiýetleriniň tygşytlaýyş boýunça has berk çäreleri görmeklerini talap etdiler.
Gresiýanyň iki iri kärdeşler arkalaşygy bu çärelere garşy oktýabr aýynda iş taşlaýyş yglan etmäge çagyrdylar.


text:
Ýakynda, Türkmenistana barmaly amerikan Parahatçylyk Korpusynyň işgärleriniň nobatdaky tapgyryna ýurda barmagyň gadagan edilendigi belli boldy.
"Assoşieýted Press" habar agentliginiň ýaýradan maglumatynda Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň bu ýörite programmasy boýunça Türkmenistana barmakçy bolan 47 adamdan ybarat meýletinçileriň toparyna türkmen häkimiýetleriniň ýurda barmaklyga rugsat bermändikleri aýdylýar.
Habar agentliginiň bu baradaky maglumatynda bu soňky wakanyň Türkmenistanyň ozalky awtoritar prezidentiniň ölüminden soň ýurduň izolýasiýadan çykmaklygyna bolan umytlara nobatdaky gezek kölge salandygy hem bellenilýär.
Amerikan Parahatçylyk Korpusynyň Aşgabatdaky bölüminiň ýerine ýetiriji direktory Kristofor Liil biziň bilen telefon arkaly söhbetdeşlikde bu guramanyň meýletinçiler toparynyň Türkmenistana barmagyna hakykatdanam rugsat berilmändigini tassyklady.
Liil, hususan-da: «Bu waka ýakynda, 29-njy sentýabrda ýüze çykdy. Şol gün meýletinçiler topary Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan gelmelidi. Ýöne edil häzir bu gadagançylygyň anyk sebäbi barada hiç zat bilemzok. Biz munuň sebäbini anyklamak üçin ýerli häkimiýetler bilen gepleşik geçirmäge çalyşýarys» diýdi.
Kristofor Liiliň sözlerine görä, Parahatçylyk Korpusynyň programmasy boýunça şu ýyl Türkmenistana barmaly 47 adam häzirki wagt ýurda goýberilmändir.
Guramanyň alyp barýan işleri
Birleşen Ştatlaryň hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilýän Parahatçylyk Korpusy dünýäniň köp sanly ösüp gelýän ýurtlarynda iňlis dili boýunça okuwlary gurnamak, medisina programmalaryna ýardam bermek, gumanitar çäreleri amala aşyrmak ýaly ugurlar boýunça iş alyp barýar.
Türkmenistanda-da bu gurama indi 1993-nji ýyldan bäri iş alyp barýar. Parahatçylyk Korpusynyň resmileri şu geçen döwrüň içinde bu guramanyň meýletinçilerinden 700-e golaýynyň Türkmenistanda bilim, medisina we gumanitar ulgamlarda iş alyp barandyklaryny aýdýarlar.
Türkmen häkimiýetleriniň bu soňky kararyna bu guramanyň nähili reaksiýa bildirýändigi barada soranymyzda, Parahatçylyk Korpusynyň Birleşen Ştatlardaky merkezi edarasynyň metbugat wekili Joş Fild şeýle diýdi: «Elbetde, Türkmenistanyň hökümeti bu ýagdaýa hiç hili düşündiriş bermedi. Ýöne biz Türkmenistanyň hökümetiniň Parahatçylyk Korpusynyň meýletinçilerini kabul etmek ýa etmezlik baradaky hukuklaryna barybir hormat goýýarys».
Türkmenistan-Günbatar
Ýakynda, Birleşen Ştatlaryň programmasy boýunça Bişkekde bilim alýan studentler özlerine Bişkege gitmek gadagan edilensoň, ýakynda, 3-nji oktýabrda Bolgariýa ugradylmakçy bolanlarynda, Aşgabadyň aeroportunda uçardan düşürilipdiler. Aşgabatdaky amerikan ilçihanasynyň resmileri muňa özleriniň nägileligini bildirdiler.
Käbir synçylar Türkmenistanyň häkimiýetleriniň amerikan programmasy boýunça bilim alýan studentleri daşary ýurtlara goýbermezlik we Parahatçylyk Korpusynyň meýletinçileriniň ýurda barmaklaryna rugsat bermezlik ýaly çäreleriniň Türkmenistanyň Günbatar bilen gatnaşyklaryna ýaramaz täsirini ýetirmeginiň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow deputatlaryň hemişe il içinde, wakalaryň jümmüşinde bolmalydygyny aýtdy.
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň nobatdaky mejlisinde ýurtda geçirilýän reformalar netijesinde ilatyň abadançylygynyň gyşarnyksyz ýokarlanýandygy bellendi.
Prezident Berdimuhamedow parlamentiň başlygy Akja Nurberdiýewanyň çykyşyny diňläp, mejlisiň deputatlarynyň döwletiň syýasy-jemgyetçilik durmuşyndaky roluna ünsi çekdi we olaryň hemişe saýlawçylar bilen ýakyn aragatnaşykda bolmalydygyny aýtdy.


text:
Täjigistanda eýýäm birnäçe wagtdan bäri graždançylyk jemgyýetlerine we syýasy partiýalara basyş edilip gelinýär. Häzir bolsa hökümet kyn güne düşen raýatlaryň arkasyny tutýan aklawçylary gysyp başlady.
Mejlisiň bu günki sanynda täjik häkimiýetleriniň aklawçylara edip başlan basyşy we bu ýagdaýyň ýurduň mundan beýläk hasam üzňeleşmegine getirip biljek täsirleri barada gürrüň edilýär.
Mejlisiň myhmanlary:
Steve Swrdlow:- “Human Rights Watch” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça derňewçisi;
Marrius Fussom:- Norwegiýanyň Helsinki Kommitetiniň Merkezi Aziýa boýunça wekili;
Bruce Pannier:- Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa meseleleri baradaky “Qishloq Ovozi” atly blogynyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.


text:
Täjik häkimiýetleri Muhiddin Kabiriniň ýakynlaryny yzarlamakda hiç bir zatdan, hatda yslamçy partiýanyň liderini halaýan bir gyzyň gyzlygyny barlamak ýaly işlerden-de gaýtmadyga meňzeýärler.
Kabiri ýurtdan gaçyp, onuň yslamçy "Täzeden döreýiş" partiýasy gadagan edileli bäri, Täjigistan Kabiriniň dostlaryny, garyndaşlaryny yzarlamakda rehimlilik görkezenok. Onuň maşgalasynyň ýedi agzasy soraga çekildi, 95 ýaşly kakasyna saglygyny bejertmek üçin Türkiýä gitmäge ýol berilmedi, söýgülisi diýip güman edilýän gyz gyzlygyny barlatmaga mejbur edildi.
Täjik žurnalisti Haramgül Kodir özüniň Duşenbe tarapyndan terrorist diýlip, hökümeti agdarmaga synanyşanlykda aýyplanýan Kabirini "söýýändigini" açyk boýun alýar. Ýöne Kodiriň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna aýtmagyna görä, onuň söýgüsi jogapsyz galypdyr.
“Barlagdan geçmäge taýyn diýdim”
"Kim sorasa, şol sanda häkimiýetlere-de aýtdym. Biziň aramyzda hiç hili gatnaşyk ýok. Hawa, salamlaşmak, dostluk bar, diňe şu. Men resmileriň hemmesi bilen oňat gatnaşyk saklaýaryn. Ýöne bu meniň olaryň hemmesi bilen şahsy gatnaşygymyň bardygyny aňladanok" diýip, Kodir aýdýar.
Muňa garamazdan, ony öýli-işikli bir erkek bilen gatnaşykda diýip güman edýän täjik häkimiýetleri gyza ençeme aýlap azar berip, soraga çekipdirler.
Bank hasaby doňdurylyp, özüni häkimiýetleriň basyşy astynda duýan Kodir iň soňunda abraýyny goramak üçin gyzlygyny barlatmaga razylyk beripdir.
"Olara meniň şahsy durmuşym milli howpsuzlyga howp salýan bolsa, onda men bu barlagdan geçmäge taýyn diýdim" diýip, Kodir 5-nji ýanwarda "Skype" arkaly geçirilen interwýusynda aýtdy.
Gyzlyk testi
Şondan soň ol bir medisina merkezine äkidilip, gyzlygy barlanypdyr.
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň öňki işgäri Kodiriň aýtmagyna görä, onuň aýdýanlarynyň dogrudygy test arkaly tassyklanylandan soňra özüni bejertmek üçin Türkiýä gidende-de, barybir bank hasaby bagly galypdyr.
Gyzlyk testinde gyzlyk perdesiniň öz ýerindedigi zenan maşgalanyň jynsy gatnaşykda bolmanlygynyň subutnamasy hasaplanýar. Adam hukuklaryny goraýan toparlaryň bellegimegine görä, test halkara hukugyna ters gelýär, köplenç-de barlanýanyň gyzlygyny anyklamak medisina taýdan ygtybarly barlag hasaplananok.
Gyzlyk testi käbir medeniýetlerde adaty zat bolsa-da, resmi taýdan seýrek goldanylýar. Täjigistanda hem setanda-seýranda bolaýmasa, beýle test ýörgünli däl.
"Çuň alada"
50 ýaşly Kabiri Türkiýede diýen myş-myşlar bolsa-da, häzir onuň nirededigi belli däl. Ol soňky gezek 27-nji dekabrda Eýranda geçen Halkara yslam birligi konferensiýasynda görüldi. Bu ýerde oňa Tajigistanyň döwlet tarapyndan goldanylýan ”Yslam ulamalary geňeşiniň” we Täjigistanyň beýleki resmi delegasiýasynyň agzalarynyň ýanyndan orun berildi.
Täjik häkimiýetleri Kabiriniň bu konferensiýa çagyrylmagyna "çuň alada" bildirdiler.
Yslamçy "Täzeden döreýiş" partiýasy awgust aýynyň aýaklarynda ilki wagtlaýyn togtadylyp, soňra hem "ekstremistik we terroristik gurama" diýlip, Ýokary sud tarapyndan gadagan edileli bäri onuň uly derejeli işgärlerinden 20-den gowrak adam tutuldy.
4-nji sentýabrda bir polisiýa edarasyna we Duşenbäniň golaýyndaky bir arsenala hüjüm edilip, 26 adam öldürildi. Hökümet agzalýan partiýany bu hüjümleri gurnamakda aýyplady. Sud şondan soň bu partiýanyň işini gadagan etdi.
Häkimiýetler hüjümleri amala aşyran Abdulhalim Nazarzodanyň ýolbaşçylygyndaky ýaragly bir topar diýýärlar. Goranmak ministriniň orunbasarlarynyň biri bolan Nazarzoda soňra öldürildi. yslamçy “Täzeden döreýiş” partiýasynyň işgärleri özleriniň Nazarzoda ýa bu pitne bilen ilteşikleriniň ýokdugyny we partiýanyň işgärleriniň tutulmagynyň syýasy sebäpleriniň bardygyny aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň adyna Lebap welaýatynyň ýaşaýjylarynyň bir toparynyň we jemgyýetçilik guramalaryň ýolbaşçylarynyň ýollan hatynda Gyrgyzystanda okaýan türkmen studentleri barada eden atalyk aladasy üçin, ýörite uçar reýslerini gurnap, olary watana alyp geleni üçin Gurbanguly Berdimuhamedowa minnetdarlyk bildirilýändigini türkmen metbugaty ýazýar.
Häzirki wagta Gyrgyzystanyň Oş şäherinde okaýan türkmenistanly studentleriň 300-e golaýy ýörite reýsler bilen Türkmenistana äkidildi, galan 400-e golaýy awtobuslar arkaly Oş regionyndan alnyp gaýdyldy.


text:
Siriýadan atylan başga bir minomýot oky ýene Türkiýäniň territoriýasyna düşdi, Türkiýe muňa artilleriýadan ot açmak bilen jogap berdi.
Döwlet eýeçiligindäki "Anadolu" agentligi Siriýanyň Idlib welaýatynda prezident Başar al-Assadyň režiminiň güýçleri bilen gozgalaňçylaryň arasyndaky çaknyşyklar dowam edýän mahaly atylan minomýot okunyň Güwejji obasynyň golaýyna düşendigini habar berdi.
Minomýot zarbasyndan ölen ýa-da ýaralanan ýok.
Agentlik Güwejji obasynyň golaýyndaky türk harbylarynyň şol bada "garşylyklaýyn ot açmak" bilen gaýtawul berendigini aýtdy.
3-nji oktýabrda Siriýadan atylan minomýot oky Türkiýäniň serhetýaka obasyna düşüp, bäş adamyň ölümine sebäp bolany bäri, türk artilleriýasy Siriýadan atylýan oklara gaýtawul berip gelýär.
Söweşden "daşda däl"
Premýer-ministr Rejep Taýýip Erdogan 5-nji oktýabrda çykyş edip, Türkiýäniň öňüni alyş ukybyny barlap görmezlik barada Siriýa ýene duýduryş berdi.
"Türkiýäniň öňüni alyş güýjüni, berkararlygyny, ukybyny barlap görmäge synanyşýanlar örän howply ýalňyşlyk goýberýärler" diýip, Erdogan aýtdy.
Premýer-ministr Erdogan NATO agzasy Türkiýäniň Siriýa bilen söweşden "daşda däldigini" hem sözüne goşdy.
"Biz söweş bilen gyzyklanmaýarys, ýöne ondan daşda hem däl" diýip, ol aýtdy.
Soňky ok atyşlyk iki tarapyň dartgynlylygy gowşatmaga synanyşýan pursatyna gabat geldi. 5-nji oktýabrda Türkiýäniň Daşary işler ministrligi Siriýanyň öz serhet ýakalaryndan tanklary we beýleki harby enjamlary aýyrýandygny aýdypdy.


text:
Awstriýa
Awstriýa Respublikasy Merkezi Ýewropadaky döwlet. Ol Birinji Jahan urşundan soň Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagy bilen döreýär. Umumy tutyan meýdany 83,9 müň inedördül kilometre barabardyr. Ýurduň günbatardan gündogara çenli uzunlygy 579 kilometrdir. Ol demirgazyk-günbatarda Germaniýa, günbatarda Şweýsariýa we Lihtenşteýn, günortada Italiýa we Sloweniýa, gündogarda Slowakiýa bilen araçäkleşýär. Awstriýa dokuz federal ştata bölünýär. Olar: Burgenland, Karintiýa, Aşaky Awstriýa, Ýokarky Awstriýa, Zalsburg, Ştiriýa, Tirol, Forarlberg we Wena şäheri.
Mazmuny
Tebigaty[üýtget | edit source]
Ýurduň meýdanynyň dörtden üç bölegini daglar tutýar. Diňe 7 göterimi düzlüklerden ybarat. Ýurt Alp daglarynyň bir bölegi hasaplanýar. Onuň üçden iki bölegini Gündogar Alp dagy tutýar. Awstriýanyň klimaty aram kontinental. Ýurtda ýanwaryň ortaça temperaturasy -1-4 dereje, iýulyňky +14 +18 dereje bolýar. Ygallar ýylda 500–900 mm, daglarda 1500–2000 mm düşýär. Gyşy maýyl, tomsy salkydyr. Daglyk etraplarynda 7-8 aýlap gar saklanýar. Ýurduň iň uly derýasy Dunaýdyr. Awstriýa köllere baý ýurtdur (580-e golaý).
Ilaty[üýtget | edit source]
Awstriýa nemes dilli ýurt. Slowen we horwat dillerinde slawýan azlyklary gürleýär. Olar hem ýurduň günorta we gündogaryndaky Karantiýa, Burgenland we Ştiriýa federal ştatlarynda ýaşaýar. Awstriýalylar-da beýleki ýewropalylar ýaly köp milletli halk. Awstriýalynyň görnüşiniň emele gelmeginde din we medeniýetiniň uly roly bar. Ýurduň ilatynyň 78 göterimi katolik, 5 göterimi protestant, 2 göterimi bolsa musulmanlardyr. Ýurtda 13 resmi baýramçylyk bellenip geçilýär. Olaryň 10-sy dini baýramçylyklardyr. Soňky maglumatlara görä, ýurtda 8 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Olaryň 9 göterimi daşary ýurtlulardyr. Ýurduň paýtagty bolan Wenanyň 1,6 million ilaty bar. Ilatyň agramly bölegi Aşaky Awstriýa ştatynda ýaşaýar. Zalsburg we Insbruk ýaly şäherleri hasaba alynmadyk ýagdaýynda, daglyk yerlerinde az adam ýaşaýar.
Şäherleri[üýtget | edit source]
Awstriýanyň iri şäherleri Wena, Graç, Linç, Salzburg we Insbrukdyr. Ýurduň şäherlerinde ilatyň 30 göterimi ýaşaýar. Wena ýurduň iň iri we ykdysady hem-de medeniýet şäheri hasaplanýar. Ol Dunaý derýasynyň iki kenarynda hem ýerleşýär. Onun etekleri bolsa meşhur Wena tokaýlygyna çenli uzalyp gidýär. Owadan köşk-eýwanlar, seýilgähler, kiliseler Wena şäherini Ýewropanyň iň gowy şäherleriniň birine öwürýär. Awstriýanyň meýdany boýunça ikinji uly şäheri Grasdyr. Ol Ştiriýa ştatynda ýerleşýär. Şäher Mur derýasynyň kenarynda ýerleşýär. Ol esasy senagat, söwda we ylym merkezi hasaplanýar. Dunaýyň kenarynda ýerleşýän Lins şäheri bolsa Ýokary Awstriýanyň merkezi bolup, senagat we port şäheridir. Awstriýanyň iň owadan şäherleriniň biri hem Zalsburg.
Awstriýa-federal parlament respublikasydyr Ýurduň ähli raýatlary raýatlyk hukuklaryndan doly peýdalanýarlar. 19 ýaşdan uly bolan ra-ýatlar saýlawlara gatnaşyp bilýärler. Ýurduň prezidenti ählihalk saýlawlary esasynda alty ýyl möhlete saýlanýar. Hökümetiň möhüm ygtyýarlyklary prezidente degişlidir. Ol kanun güýjündäki kararlary kabul edýär. Ýokary kanun çykaryiy organy parlament bolup, ol iki palatadan: milli we federal sowetden ybaratdyr. Federal sowet welaýatlara wekilçilik edýär. Onuň 64 agzasy ştatlardaky geňeşlerden saýlanýar. Aşaky palata bolan milli sowet ilata wekilçilik edýär. Onuň 183 deputaty bar. Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýetine kansler ýolbaşçylyk edýär. Hökümet agzalary milli sowetdäki belli partiýalardan ýa-da beýleki partiýalardan saýlanýar. Ýurt administratiw tadan dokuz ştata bölünýär. Olaryň her biriniň ilaty öz parlamentini saýlaýar. Ol hem ştat hökümetiniň başlygyny belleýär. Kazylar Adalat ministirligi tarapyndan işe bellenýär. Ýurtda ýerli welaýat we etrap kazy-ýetleri bar. Ol hem raýat hem-de jenaýat işlerine seredýärler.
Goranmak güýji[üýtget | edit source]
Milli goranmak ulgamy 1955-nji ýyldaky döwlet ylalaşygy esasynda alnyp barylýar. Ol ylalaşyk diňe bir goşunyň möçberini çäklendirmän eýsem-de bolsa ýadro we şuna meňzeş ýaraglary, edinmegem gadagan edýär. Ýurduň bitaraplyk syýasasatyna laýyklykda onun az sanly guryýer goşuny bar. Erkekler üçin gulluk etmek hökmanydyr. Gullugyň möhleti sekiz aý.Şeýle hem gulluk etmegiň alternatiw görnüşlerem bar. Daşary syýasaty:. Awstriýa 1955-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň agzalygyna kabul edildi. Şeýle hem ol köp sanly halkara guramalarynyň, şol sanda Atom energiýasy boýunça halkara agentliginiň we Ýewropa Bileleşiginiň agzasydyr. Wenada BMG-niň üç edarasynyň ştab-kwartirasy ýerleşýär. 1995-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Awstriýa Ýewropa Bileleşiginiň agzalygyna saýlandy.
Ykdysdyýeti[üýtget | edit source]
Awstriýa senagat taýdan ösen Ýurt. Ýurduň esasy senagat pudaklary: maşyngurluşyk, dag magdany, elektrotehnika, himiýa. elektroenergiýa we ýeňil senagat. Oba hojalyk pudagynda bolsa maldarçylyga uly üns berilýär. Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagyndan soň. emele gelen döwletler käbir ykdysady kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldular. Täze Awstriýa Respublikasy şol mahallar esasy girdeji çeşmesi bolan azyk we kömürden mahrum galýar. Ýurduň ykdysadyýetini täzeden gurmak üçin birnäçe ýyl gerek boldy. Üstesine-de, 1929-njy ýylda tutuş dünýäde ykdysady çökgünlik başlady. Şol sebäpli, birnäçe ýyllap daşary ýurduň kömeklerine mätäç galdy. 1937-nji ýylda öz ykdysady bazasyny gurdy. 1938-nji ýylda Awstriýa Germaniýa degişli boldy. Şondan soň bolsa Beýik Watançylyk urşy bilen baglanyşykly ýurtda ýene-de kynçylyklar boldy. Ýurduň ykdysadyýeti 1950-nji ýyldan soň sazlaşykly öşüp başlady .
Işçi güýji we önümçilik ulgamy[üýtget | edit source]
Soňky maglumatlara görä ýurduň ilatynyň 3.8 milliony işe ukyplydyr. Ýurtda işsizleriň sany az. 1990-njy ýylyň ikinji ýarymynda Horwatiýa, Sloweniýa we Türkiýe ýaly döwletlerden Awstriýa adamlar işlemäge geldiler. Ýurduň ykdy-sadyýetinde hyzmat pudagy öňdäki orunlarda durýar. Ýurduň işe ýaramly ilatynyň 32 göterimi senagatda, 61 göterimi hyzmat pudagynda we 7 göterimi bolsa oba, tokaý we balyk hojalygynda zähmet çekýär. Awstriýanyň umumy içerki önüminiň 32 göterimini senagat, 2 göterimini oba, tokaý we balyk hojalygy we 65 göterimini energetika, söwda we ulag pudaklary düzýär. Önümçilik guramalary: 1946-njy ýylda ýurduň kärhanalarynyň 70 göterimi döwlete degişli edilýär. Olaryň arasynda iri kommersiýa banklar, agyr, nebit çykaryly we nebiti gaýtadan işleýji senagata degişli kärhanalar bar. 1993-nji ýylda ýurduň hökümeti senagat kärhanalaryny hususylaşdyrmak babatda giň möçberli meýilnamalary durmuşa geçirip ugrady. Ony daşary Ýurt maýa goýumyny çekmek maksady bilen amala aşyryldy.
Oba hojalygy[üýtget | edit source]
Orta hasap bilen ýurduň meýdanynyň 42 göteriminde oba hojalygy bilen meşgullanylýar. Ekerançylyga ýaramly meýdanlaryň 43 göterimini miweli we üzüm baglary tutýar. Ýurtda halkyň sarp edýän azyk önümleriniň 90 göterimi öndürilýär. Şonuň üçin Awstriýa daşary Ýurtlara az mukdarda et. süýt önümlerini, bugdaý we mekgejöwen satýar. Ýurtda däne ekinleri köp ekilýär. Bugdaý, mekgejöwen, arpa ýaly däneli ekinler ekilýär. Şeýle hem kartoşka we şugundyr hem ýetişdirilýär.
Tebigy baýlyklary[üýtget | edit source]
Awstriýa tebigy baýlyklara we agaç önümlerine baý. Ýurtda demir sink we magnezit ýaly tebigy baýlyklar bar. Awstriýada daş kömür; ýetmezçiligi bar bolsa-da, muňa garamazdan, Ýurtda nebit, tebigy gaz we lignit bar. Gidroelektrik beketlerinden öndürilýän elektrik energiýasynyň bir bölegi daşary Ýurtlara satylýar. 1970-nji ýylyň ahyrlarynda Awstriýa elektrik energiýa mätäçligi sebäpli daş kömri, nebit we gaz satyn almaga başlady.
Dag magdan senagaty[üýtget | edit source]
Awstriýanyň umumy meýdanynyň bäşden iki bölegi tokaýlar bilen gurşalandyr. Ýurduň Ştiriýa we Aşaky Awstriýa ştatlarynda agaç önümleri köpräk öndürilýär. Awstriýada demir magdanynyň çykarylyşy 1950-nji ýyldan soň epesli artdy. 1995-nji ýylda ortaça 2,1 million tonna demir magdany çykaryldy. Demir magdanynyň esasy ýatagy Ersbergdir. Karintiýa sebitinde magnezitiň baý gorlary bar. Şeýle hem Ýurtda kaolin, duz, gips ýaly mineral magdanlar çykarylýar. Energetika: Ýurtda energiýa bolan mätäçligiň artmagy bilen daşary Ýurtlardan energiýa resurslaryny satyn almaga başlandy. Awstriýanyň özünde öndürilýän energiýanyň içerki bazarynyň takmynan üçden bir bölegini kanagatlandyrýar. Ýurduň öz nebit gory we daşary ýurtdan getirilýän nebit önümleri ýurduň esasy energiýa çeşmesi bolup hyzmat edýär. Aşaky Awstriýanyň demirgazyk-günbatar böleklerinde nebit ýataklary bar. Awstriýa her ýylda ortaça 3 million tonna daş kömri satyn alýar.Şeýle hem tebigy gaz hem import edilýär. Ştiriýa, ýokarky we aşaky Awstriýada lignitiň gor känleri bar.1990-njy ýyllarda Awstriýa gidroelektro energetika ulgamyny ösdürmek üçin az pul sarp etmedi. Ýokarky Awstriýa we Tirolda gidroelektroenergiýasynyň uly mukdary öndürilýär. Şeýle hem Dunaýyň Inn derýasynyň kenarynda elektrik beketleri guruldy. Gidroenergiýa resurslary Awstriýa elektrik energiýasynyny daşary Ýurtlara ekspert etmäge mümkinçilik berýär.
Ulag ulgamy[üýtget | edit source]
Awstriýanyň polat ýollarynyň uzynlygy takmynan 5,6 müň kilemetre barabardyr. Şeýle hem Awstriýa öz garaýollary ulgamy bilen hem meşhurdy. Ýurtda 1600 kilometr uzynlygyndaky giň ýokary tizlikde gatnawly gara ýollar bar. 1957-nji ýylda döredilen „Awstriýa awialiniýa" kompaniýasy dünýäniň dürli Ýurtlaryna uçar gatnawlaryny amala aşyrýar. 1990-njy ýylda oňa bäsdeş tapyldy. Ol hem .Lauda eýr" atly hususy awiakärhana boldy. Dunaý derýasynyň üsti bilen her ýyl 5 million tonna ýük daşalýar. Esasan, metal, kömür, koks, nebit we nebit önümleri daşalýar. Syýahatçylygy: Syýahatçylyk ýurduň iň bir girdejili pudaklarynyň biri hasaplanýar. Soňky ýyllarda ýurda 24 million daşary ýurtly syýahatçy geldi. Olaryň 67 göterimini nemes jahankeşdeleri düzýär.
Jemgyýeti we medeniýeti[üýtget | edit source]
Durmuş kepillendirmesi[üýtget | edit source]
Awstriýada durmuş üpjünçiligi maksatnamasy durmuşa geçirilýär. Raýatlara uly ýeňillikler döredilýär. Häzirki wagtda raýatlar saglyk, işsizlik we adatdan daşary ýagdaýlar ätiýaçlandyrmasyndan peýdalanýarlar. Ýurtda 13 resmi baýramçylyk bar. Işgärler her yýl dört hepdelik iş rugsadyna çykyp bilýärler.
Bilimi[üýtget | edit source]
1945-nji ýyldan soň, Wena täzeden öňki medeniyet we ylym merkezine gaýdyp geldi. Bu ýerde ýurduň iň iri uniwersiteti ýerleşýär. Şeýle hem ýurduň Gras. Insbruk, Klagenfurt we Zalsburg ýaly şäherlerinde hem uniwersitetler hereket edýär.Aýdym, saz, teatr we sungatyň beýleki ugurlary boýunça bilim berýän alty akademiýa bar. Soňky maglumatlara görä, Ýurtda 220 müňden gowrak talyp bilim alýar. Mekdep okuwçylarynyň agramly bölegi mekdebi tamamlandan soň, orta hünärment mekdeplerinde okuwyny dowam etdirýärler.
Medeniyeti[üýtget | edit source]
Awstriýa gadymdan bäri saz we drama sungatynyň ýurdy hasaplar Zalsburgda Mosart doguldy. Mundan başga-da, Wenada Bethowen, Gaýdi, Şuberi we Brams ýaly dünýä belli kompozitorlar ýaşady Iogann Ştraus-kakasy bu şäheri wals tansynyň paýtagty etdi. Artur Şnisleriň ýolbaşçylygyndaky Wenanyň drama mekdebi XIX-XX asyrlarda Ýewropada uly meşhurlyk gazandy. Gugo fon Gofmanstal belli şahyr we dramaturg. 1917-nji ýyldan bäri geçirilip gelinýän Zalsburg festiwaly saz sungatynyň uly şowhunyna öwrüldi. Maks Reýnhardt Wenany teatr sungatynyň merkezine öwürdi. Sport çäreleriniň merkezi Wena hasaplanýar. Bu ýerde 95 müň orunly uly stadion bar. Insbruk şäherinde gyşky sport oýunlary üçin meýdanlar bar. 1997-nji ýyldan bäri Ýurtda 20-den gowrak gazet neşir edilýär. Ýurduň intelektual durmuşynyň geçmişi häzirki döwre garanyňda örän baý. 1914- nji ýylda Zigmund Freýd we Alfred Adler Wenada psihoanaliz ugrunyň barlag merkezini döretdiler. Awstriýadaky ykdysady mekdepler hem uly abraýdan peýdalanýar. Fridrih fon Haýek dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan liberal ykdysadyýetçi hökmünde tanalýar. Kari Kraus we Robert Muzil Awstro-Wengriýa monarhiýasynyň dargamagyny kyssa eserlerinin üsti bilen teswirlediler. Bütindünýa atom energiýa guramasynyň kömegi bilen Ýurtda iki sany ýadro fizikasy boýunça ylmy-barlag laboratoriýasy döredildi. Awstriýaly Erwin Wredinger fizika boýunça Nobel baýragynyň eýesidir.


text:
Russiýa ýurtda hüjümleri amala aşyrmagy meýilleşdirmekde güman edilýän ukrainaly 25 raýaty tussag edendigini habar berýär.
Russiýanyň Federal howpsuzlyk gullugynyň penşenbe güni beren maglumatynda tussag edilen adamlaryň 14 we 17-nji mart aralygynda Rostowda, Wolgogradda, Twerde, Orelde, Belgodorda, Kalmykiýada we Tatarystan regionynda hüjümleri amala aşyrmagy planlaşdyrandygy aýdylýar.
Mundan ozal Russiýanyň döwlet gözegçiligindäki NTW telekanalynda tussag edilenleriň arasynda Ukrainanyň “Prawyý sektor”, ýagny “Sagçy sektor” atly milletçi toparynyň üç agzasynyň hem bardygy habar berlipdi. Bu topar fewral aýynda Ukrainanyň Russiýa tarapdary prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetden çetleşdirilmeginde rol oýnapdy.
Rus telewideniýesinde berlen maglumata görä, şübheliler Ukrainanyň serhediniň golaýyndaky Russiýanyň harby serişdelerini surata düşürmek üçin Ukrainanyň Döwlet howpsuzlyk gullugy tarapyndan wezipelendirilipdir.


text:
Geçen ýylyň oktýabr aýynda, dünýä ykdysady we maliýe krizisiniň ýurda ýetirjek täsirlerine garşy çäre görmek maksady bilen Türkmenistanyň durnuklaşdyryş fondy döredildi.
Durnuklaşdyryş fondy näme?
Ykdysadyýetçi Annadurdy Hajyýew durnuklaşdyryş fondlarynyň esasan çig maldan gelýän serişdelere garaşly ykdysadyýeti bolan ýurtlarda döredilýändigini belläp, şeýle ýurtlaryň býujetiniň çig malyň dünýä bazaryndaky bahasyna görä düzülýändigini aýdýar.
Býujet düzülende göz öňünde tutulan gazyň ýa-da nebitiň bahasy soňra ösen halatynda emele gelen goşmaça girdejiniň, adatça, durnuklaşdyryş fonduna geçirilýändigini ykdysadyýetçi belleýär.
Bu fonda zerur bolan serişdeler nireden alynýar?
Azatlyk radiosynyň Azerbeýjan gullugynyň ykdysadyýet boýunça eksperti Elhan Nasibow Azerbeýjanda durnuklaşdyryş fondunyň ýokdugyny, emma bu ýurtda ýörite nebit fondunyň döredilendigini, hut şol nebit fondunyň hem durnuklaşdyryş fondunyň wezipesini ýerine ýetirýändigini belledi.
Onuň aýtmagyna görä, häzirki döwür Azerbeýjanyň nebit fondunda 12 milliarda golaý amerikan dollary bar we ýurduň býujetinde serişde ýetmezçiligi ýüze çykanda, nebit fondunyň serişdelerinden peýdalanylýar.
Orsýetiň durnuklaşdyryş fonduna zerur bolan serişdeleriň birnäçe ýol bilen ýygnalýandygy hakda Orsýetiň Maliýe ministrliginiň internet saýtynda maglumat berilýär. Ýagny nebitiň eksportynyň gümrük töleglerinden gelýän girdeji, ýerasty baýlyklaryň özleşdirilmeginden alynýan salgyt, federal býujetden artdyrylan serişdeler hem-de durnuklaşdyryş fondunyň öz serişdelerini ulanmak bilen alynýan girdejiniň Orsýetiň durnuklaşdyryş fondunda toplanýandygy aýdylýar.
Bu fond nebitiň Ural görnüşiniň dünýa bazarynda her barreliniň bahasynyň 27 amerikan dollaryndan pese düşen ýagdaýynda federal býujetiň durnuklylygyny üpjün etmek maksady bilen döredilipdir. Ýagny şeýle fondlar, adatça, ýerasty baýlyklary köp ýurtlarda hökümete gelýän girdejiniň möçberi kemelende, döwlet bujetini durnukly ýagdaýda saklamak maksady bilen döredilýändigini ykdysadçylar tassyklaýarlar.
Türkmenistanyň durnuklaşdyryş fondy
Türkmenistanyň durnuklaşdyryş fondy barada geçen ýylyň 24-nji dekabyrynda “Türkmenistan altyn asyr” internet gazetinde çap edilen maglumatda onuň iki wezipäni ýerine ýetirýändigi aýdylýar. Ýagny geçen ýyllarda býujetden artan serişdelerden ybarat bolan bu fonduň tygşytlylyk we durnuklylyk wezipeleri ýerine ýetirjekdigi nygtalýar.
Bu fondda ýygnalýan serişdeleriň milli programmalaryň durmuşa gerçirilmegine ösen tehnologiýanyň we enjamlaryň ornaşdyrylmagyna gönükdirilip, Türkmenistanyň sosial-ykdysady ösüşine siňdiriljekdigi aýdylýar. Bu maglumata görä, Türkmenistanyň durnuklylaşdyryş fondunyň dolandyryşy ýurduň Maliýe ministrligine tabşyrylypdyr.
Ykdysadyýetçi Annadurdy Hajyýewiň aýtmagyna görä, Orsýet, Gazagystan ýaly ýurtlaryň maliýe ministrlikleriniň internet saýtlarynda durnuklylaşdyryş fonduna barýan serişdeleriň möçberi, şol serişdeleriň çeşmesi hakda giňişleýin maglumat berlip, serişdeleriň haýsy proýekte gönükdirilýändigi, nämä sarp edilýändigi barada doly maglumat berilýär.
Türkmenistanda bolsa, Nyýazowyň döwründen bäri köpçülige gaty çäkli maglumat bermek usulynyň ulanylyp gelýändigini, ykdysadyýetçi Azatlyk radiosy bilen bolan söhbetdeşliginde aýtdy.


text:
Oňurganyň osteohandrozy (ýörgünli ady osteohandroz) köp sanly sebäpler bilen şertlenen keseldir. Bu keselde oňurga ara diskleri we oňurga dokumalary zaýalanýarlar.
50 ýaşa golaýlan erkekleriň we aýallryň aglabasy şu keselden ejir çekýärler. Hakykatda bolsa bu kesel has irräk, 35-40 ýaşda biynjalyk edip başlaýar. Osteohandrozda şikeslenme ýagdaýyna myşsalar we içki organlar hem goşulýar. Mysal üçin, boýun oňurgasy agyrýan näsag köplenç kelleagyrydan, başaýlanmadan, gulaklaryň şaňlamasyndan ejir çekýär. Onuň görejinde näsazlyk ýaly nogsanlyklar bolup geçýär.
Oňurganyň döş gapyrga böleginde osteohandrozyň alamatlary ýüze çykanda, dem alyş we ýüregiň işleýşi kynlaşýar. Bil oňurganyň agyrmasy bolsa iýmit siňdirýän organlarynyň işini kynaldýar, böwrekleriň näsaz işlemegine getirýär, jyns höwesini peseldýär.
Osteohandroz — bu oňurgara disklerde distrofiýa ýagdaýynyň, ýagny dokumalarda kadaly iýmitlenmegiň bozulmagynyň ýüze çykmagydyr. Diskler öz çeýeligini ýitirip, kem-kemden dykyzlanýarlar. Netijede oňurga diskleriniň arasyndaky aralyk kemelip, oňurga ýilikden gaýdýan uly nerw süýmleri gysylýarlar-da, agyry peýda bolýar. Nerw damarlarynyň gysylan ýerleriniň çişmegi bolsa damarlaryň has-da köp gysylmagyna, agyrynyň güýjemegine getirýär.
Osteohandroz keseline esasan-da, organizmde madda çalşygynyň bozulmalaryndan, garmonal we damar bozulmalaryndan ejir çekýän adamlar uçraýarlar. Şu bozulmalaryň bary oňurgalaryň arasyndaky diskleriň iýmitlenmesiniň bozulmagyna sebäp bolýar. Wagtynda çäresini görmeseň, dykyzlanan oňurga ara diskleri oňurga sütüniniň çäginden daşyna omzap çykar. Bu bolsa oňurga ýiliginden gaýdýan nerw-damar birleşmelerine dyngysyz şikesiň ýetip durmagyna sebäp bolýar. Şeýdip, oňurga ara ingisi döreýär.
Sagdyn oňurgaly bolaýyn diýseňiz, köpräk hereket ediň. Oňurganyň çeýe we berk bolmagy üçin her gün birnäçe dürli maşklary ediň. Ýörite maşklar arkaly arkaňyzyň myşsalaryny berkidiň, oňurga sütüniniň şol bir durkda durmagyna ýol bermäň. Bu maşklar toplumy hünärmen tarapyndan saýlanylsa has-da gowudyr. Kadaly we dogry iýmitlenjek boluň. Kürsüde ýa-da adaty ýagdaýda oturanyňyzda göwräňiziň durkuna esewan boluň. Gaty düşekçede ýatyň. Sebäbi ýumşak düşekçe oňurga ara diskleri ýyladyp, olaryň öz orunlaryndan aňsat süýşmegine ýardam edýär.
Osteohandrozyň bejergisi
Bedeniňiziň ejir çekmezligi üçin eliňize oklaw ýa-da haýsydyr bir çüýşäni sag eliňize alyň-da, ýuwaşlyk bilen kem-kemden güýjedip, sag gerdeniňize, sag pilçäňize oňurgaňyza uruşdyryň. Şoňra bu hereketleriňiziň baryny çep eliňiz bilen çep tarapyňa gaýtalaň. Muny agşam telewizoryň öňünde otyrkaňyz ýa-da irden ertirligiňiz taýýar bolýança etseňiz bolar. Esasy zat wagtal-wagtal polda oklawyň üstünde ýatyp, 10-15 minutlap oňurgaňyzyň ugruna eýläk-beýläk hereket edip görüň. Belki, ertesi gün bu hereketleri gaýtalamak agyryly bolar, ýöne bu adaty ýagdaýdyr. Şunlukda, esasy bejergi serişdesi — beden maşklaryny etmek we göwräňiziň dik saklamakdyr.
Osteohandrozy bejermekde derman otlary hem ulanylýar. Ýöne bu goşmaça serişdedir.
Ynha derman otlary arkaly geçirilýän bejerginiň käbir usullary:
- 3-4 gr seldereý otunyň owradylan köküni 1 litr suwa demläp, 8 sagat demine goýmaly. Soňra ony hasadan süzüp, günde 3 gezek 1 ç.ç. içmeli.
- 1 n.ç. seldereý otunyň tohumyny gaýnap sowan 2 bulgur suwa goşmaly-da, 2 sagat demine goýmaly. Soňra ony hasadan süzüp, günde 3 gezek 1 n.ç. içmeli.
- Badyaga tozuny ösümlik ýagyna 1:30 gatnaşykda garyp, agyryly ýere çalmaly-da, galyň ýaglyk bilen bilen örtmeli.
- Siren ösümliginiň ter ýapraklaryny owradyp, onuň 2 n.ç-ni 300 gr turp suwuna, 200 gr bala we 100 gr aragy garmaly. Bu garyndyny 1 gije-gündiz demine goýmaly. Oňatja garyp, agyrýan ýeriňize çalmaly.
- Siren ösümliginiň gülüni ýarym litrlik çüýşä salyp, çüýşe dolýança arak guýmaly. Bu garyndyny 21 gün garaňky ýerde saklamly. Soňra hasadan süzmeli. Bu garyndyny günde 3 gezek 30 damjadan nahardan öň kabul etmeli. Bejergini dowamlylygy 3 aý.
Osteohandroz keseline uçranlar üçin beden maşklaryň görnüşleri
1-nji görnüşi: Basmak.
Kelläňizi öňe egiň we elleriňiziň çyrmaşdyrylan barmaklary bilem maňlaýyňyza basyň. Barmaklaryňyň bilen yzygiderli ýeňsäňize we çekgeleriňize basyň. Kelläňiz elleriňize garşy, elleriňiz bolsa kelläňize garşy hereket etmeli. Bu hereketleriň hersini 10 sekuntlap etmeli.
2-nji görnüşi: Derini süýndürmek.
Dört barmagyňyz uçlaryny maňlaýyňyzda biri-biriniň garşysynda goýuň-da, tutuş aýaňyz bilen ýüzüňiziň derisini ýuwaşlyk bilen 10-40 sekindyň dowamynda süýndüriň. Şu usulda çekgeleriňiziň we gulagyňyzyň derisini ugurlaýyn ýa-da keseleýin süýndürip hem bilersiňiz. Şunlukda, siz biologiki aktiw nokatlara baý bolan çäklerde gan aýlanyşygyny gowulandyrarsyňyz.
3-nji görnüşi: Yza eglip, öwrülmek.
Owkalamanyň şu görnüşi wenalardaky gan aýlanmany, beýniniň iýmitlenişini kadalaşdyrýar. Arkaňyzy dik tutup oturyň. Eliňiz bilen eňegiňizi aşakdan ýokary itip, kelläňizi usullyk bilen yza egiň. Kelläňizi biraz saga ýa-da çepe öwrüp bilersiňiz. Şu usulda 1 minut oturjak bolup görüň. Çagalara 10 sekunt ýeterlikdir.
4-nji görnüşi: Boýun oňurgasynyň nerw-myşsa süýmlerini türgenleşdirmek.
Maşkyň bu görnüşi boýun oňurgasynyň nerw topbagynyň işini kadalaşdyrýar.
Göni oturyp, arkaňyzy dik tutuň. Kelläňizi usullyk bilen egiň-de, eňegiňizi gursagyňyza ýetirjek boluň. Elleriňiziň çyrmaşdyrylan barmaklaryny ýeňsäňize goýuň. Eňegiňizi galdyranyňyzda, ýeňsäňize elleriňiz bilen öňe we ýokary basyň. Şu usulda bir minut oturjak bolup görüň. Bu maşky 15 minutdan ýene gaýtalamak bolýar.
5-nji görnüşi. Egin-gulak.
Eginleriňizi ýokary galdyryp, gulaklaryňyza degirjek boluň. Bu hereketi erkin we çalt-çalt 15 sekundyň dowamynda gaýtalaň. Soňra eginleriňizi gezek-gezegine galdyryp, bu hereketleri 15 sekundyň dowamynda gaýtalaň. Boýun oňurgaňyzy eliňiziň aýasy bilen owkalap sürtüň.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Aşgabat, 31-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň jorap önümçiligi pudagy ösdürilýär. Ýurduň içki bazarlarynda ilkinji nobatdaky harytlaryň bolçulygyny döretmek maksady bilen, edara buýurmalaryny göz öňünde tutup, täze önümçilik dokma toplumlarynyň biriniň binýadynda ýylda 2,5 million jübüt jorap öndürmek boýunça işler alnyp barylýar. Häzirki wagtda täze önümçilik üçin ýokary tehnologiýaly enjamlary getirýän daşary ýurtlular bilen degişli gepleşikler geçirilýär.
Gaýtadan işleýän senagatyň öňdebaryjy pudaklarynyň depginli ösdürilmegi türkmen ykdysadyýetiniň bäsdeşlige ukyplylygyny we eksport mümkinçiliklerini has-da ýokarlandyrar. Bu maksada ýetmek üçin önüm öndürijiler öňdebaryjy hem ekologiýa taýdan arassa tehnologiýalaryň esasynda taýýarlanylýan önümleriň hili, möçberleriniň artdyrylmagy we görnüşleriniň köpeldilmegi baradaky meseleleri hemişe üns merkezinde saklarlar. Tebigy çig maldan taýýarlanyljak ilat tarapyndan uly isleg bildirilýän ýokary hilli joraplaryň önümçiliginde ýurdumyzyň tebigat-howa şertleri göz öňünde tutular.


text:
Ukraina öz serhet goragçylarynyň Orsýetden öz territoriýalaryna getirilendigi aýdylýan bronly maşynlara hüjüm edendiklerini aýdýar. Bu habar Moskwanyň bu ýurda ikinji kömek kerwenini ugratmak niýetini yglan eden wagtyna gabat geldi.
Ukrainanyň howpsuzlyk sözçüsi Leonid Matýuhin onlarça tankyň we bronly tehnikanyň 25-nji awgustda, port şäheri Mariupulyň golaýynda serhetden geçirilendigini aýtdy.
"Bu konwoý serhet goragçylary tarapyndan saklanyldy, söweş dowam edýär" diýip, Matýuhin aýtdy.
Aýdylmagyna görä, bu çaknyşyklar Nowoazowsk şäheriniň golaýynda, Orsýetiň Azow deňzindäki serhetinden 10 km çemesi uzaklykda bolup geçýär.
Hökümete tarapdar Azow milisiýasynyň komandiri Semen Semençenko öz Feýsbuk sahypasynda bu kolonnanyň Nowoazowskä tarap hereketiniň serhediň beýle tarapyndan top oky bilen garşy alnandygyny aýtdy.
Ol 50 çemesi bronly tehnikanyň serhetden geçendigini, olaryň 40 sanysynyň Mariupula tarap ugur alandygyny aýtdy.
"Basybalyjylyk amala aşýar"
"Rus basybalyjylary basybalyjyklaryny amala aşyrýarlar” diýip, ol aýtdy.
Ukrainanyň harby sözçüsiniň «Donbas söweşijileriniň keşbindäki rus goşunlary gündogar Ukrainada ikinji fronty açydylar» diýen sözleri sitirlendi.
Ol Nowoazowsk bilen Mariupulyň arasyndaky uly ýoluň entegem ukrain güýçleriniň kontrollugy astyndadygyny aýtdy.
Gündogar Ukrainadaky söweş häzire çenli esasan pitneçileriň eýelän iki uly şäheriniň, Donetsk bilen Luhankskiň töwereginde, Mariupulyň demirgazygynda gidýärdi.
Şu aralykda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 25-nji awgustda žurnalistlere Moskwanyň Ukraina ikinji ynsanperwer kömegi hem ugratmagy planlaşdyrýandygyny, şeýle-de bu işde Kiýewiň ykjam hyzmatdaşlygyna umyt baglaýandyklaryny aýtdy.
Uruş ýesirleriniň kemsidilmegi
Orsýet geçen hepde gündogar Ukraina ýük maşynlarynyň uly kerweninden düzülen kömek ibermek bilen, hem Kiýewiň, hem Günbataryň ýazgaryşyna sebäp boldy. Sebäbi bu kömek hökümetiň razylygyny almazdan we Gyzyl Hajyň ugratmazlygynda iberildi.
Şeýle-de Lawrow ukrain uruş ýesirleriniň hepde ahyrynda Donetskiniň köçelerinden paraddan geçirilmeginde hiç hili kemsitmä ýakyn hasaplanjak zady görmändigini aýtdy.
Habarçylar olara tomaşa edip duran adamlaryň «faşistler» diýip gygyrandyklaryny we başyny egip barýan tussaglary zir-zibil, boş çüýşeler bilen garşylandyklaryny aýdýarlar.
Bu çäre hukuk toparlary tarapyndan, Ženewa konwensiýasynyň düzgünleriniň bozulmagy hökmünde, giňden tankyt edildi.
Lawrow uruş ýesirlerine kemsidiji çemeleşme meselesini çözmegi ýuristlere goýalyň diýdi.
Germaniýanyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Martin Şefer 25-nji awgustdaky çäräni uruş belki-de jenaýatyna golaý bir zat hökmünde ýazgaryp çykyş etdi.
Şeýle-de Lawrow, eger netije bolsa, Moskwanyň Ukrainadaky konflikti soňlamak üçin islendik görnüşdäki diplomatiýany ulanmak isleýändigini aýtdy.
Onuň bu sözleri Minskide ukrain krizisini çözmäge bagyşlanan gepleşikleriň geçiriljek wagtynyň öň ýanynda aýdyldy, bu gepleşige rus prezidenti Wladimir Putin bilen ukrain prezidenti Petro Poroşenkonyň, şeýle-de Ýewropa komissiýasynyň resmileriniň gatnaşmagyna garaşylýar.
BMG-niň maglumatlaryny görä, bu konflikt netijesinde 2 müňden gowrak adam öldürildi, 340 müň çemesi adam bolsa öz ýaşaýan ýerinden gaçmaga mejbur boldy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Katrin Aşton Belarusa anna güni şwed ilçisini kowanlygy sebäpli “degişli ÝB çäreleriniň” görlüp bilinjegini duýdurdy.
Şwesiýa Belarusyň öz ilçisi Stefan Eriksony belarus oppozisiýasy bilen duşuşany üçin ýurtdan kowandygyny aýdýar.
Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildt munuň “gaty gödek” hereketdigini aýtdy. Ol öz Twitter ýazgysynda “Belarusyň Şwesiýadaky täze ilçisiniň islenilmeýändigini”, şeýle-de öz edarasynyň beýleki iki belarus diplomatynyň hem ýurdy terk etmegini sorandygyny aýtdy.
Şu aralykda Belarusyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Andreý Sawinik belarus häkimiýetleriniň şwed ilçisini ýurtdan kowmandyklaryny, ýöne onuň akkreditasiýasyny uzaltmazlyk kararyna gelendiklerini habar berdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşi Russiýanyň Siriýadaky ilçihanasyna edilen hüjümi berk ýazgardy. Gürrüňi gidýän geňeş bu wakany “terrorçylykly hüjüm” diýip atlandyrdy.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, Siriýadaky rus diplomatlarynyň edara jaýlaryna minomýot oklary uçurylypdyr we ilçihananyň binasyna “ähmiýetli derejede zeper ýetipdir”. Şol bir wagtyň özünde resmiler, hüjümiň amala aşyrylan mahaly, ilçihananyň işgärleriniň öýlän nahary iýmek üçin edara jaýynyň daşyna çykandygyny, şu sebäpden hem adam ýitgisiniň bolmandygyny belleýärler.
Resmiler hüjümiň Jobar sebitinden amala aşyrylandygyny aýdýarlar. Bu sebite bikanun ýaragly toparlar kontrollyk edýär. Bu hüjüme jogapkär toparyň ady henize çenli anyklanylmady.
Russiýanyň Siriýanyň paýtagty Damaskdaky ilçihanasy mundan ozal hem nyşana alnypdy. Russiýa Siriýanyň hökümetiniň güýçli ýaranydyr.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti we Russiýanyň daşary işler ministrligi hem aýry-aýrylykda ýaýradan beýanatlarynda rus ilçihanasyna edilen hüjümi ýazgardylar.


text:
Bölüniji sebit bolan Dagly Garabag serhetinde bolan söweşde iki sany azeri esgeri öldürildi.
Ermeni goldawyndaky Dagly Garabag goşuny öz esgerleriniň şenbe güni front liniýasynyň demirgazyk-gündogarynda azeri «diwersiýasyna» gaýtawul berendigini aýdýar.
Azerbeýjanyň Goranmak ministrligi öz güýçleriniň ýitgi çekendigini tassyk etdi, ýöne esgerleriň ermeni «diwersiýasyna» gaýtawul berenlerinde ölendigini aýtdy.
Bu şu hepdede bolan ikinji çaknyşykdyr. Sişenbe güni Azerbeýjan özüniň iki esgeriniň, Ermenistanyň bolsa üç esgeriniň öldürilendigini aýdypdy.
Emma ermeni güýçleri Dagly Garabagdaky çaknyşykda ýitgi çekendigini inkär edýär.


text:
Müsüriň wise prezidenti Omar Süleýmanyň burça gabalan prezident Hosni Mubaregiň ygtyýarlygyny geçiş häkimiýetine geçirmegiň ýollary barada maslahatlaşmak üçin tanymal şahslar bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Iki hepdä golaýlan halk protestleri bilen ýüzbe-ýüz bolan Mubarek prezidentlikden «bizar bolandygyny», ýöne işden çekilse baş-başdaklyk bolmagyndan gorkýandygyny aýtdy.
Anna güni ýüzlerçe protestçi Kaire, Aleksandriýa we beýleki ýerlere ýygnanyp, «Gaýdyş güni» atlandyrylan ýöriş geçirdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama özüniň Mubarek krizisiň soňlanmagy üçin «dogry karar kabul eder» diýip umyt edýändigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň mediasy käbir goňşy ýurtlaryň liderlerinden prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna gutlaglaryň gelip gowuşýandygyny habar berýär.
Sişenbe güni Türkmenistanyň resmi mediasy Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Gurbanguly Berdimuhamedowy saýlawlardaky ýeňşi bilen gutlandygyny habar beripdi.
Çarşenbe güni şular ýaly gutlaglaryň Belarusyň, Täjigistanyň we Azerbaýjanyň prezidentlerinden hem gelip gowşandygy habar berilýär.
Ýöne Berdimuhamedowyň ýeňiş gazanandygynyň yglan edilenine iki günden gowrak wagtyň geçendigine garamazdan, onuň adyna Günbataryň demokratik ýurtlaryndan nähilidir bir gutlaglaryň gelendigi barada maglumat alynmady.


text:
Daşary ýurtda ýaşaýan azeri aktiwistiniň garyndaşy neşe söwdasy bilen baglylykda tussag edildi.
Emin Milliniň garyndaşy Nazim Agabeýew 27-nji iýulda, Bakuwda tussag edildi.
Milli oňa bildirilýän günäniň «galpdygyny we düýpden heňe gelmeýändigini» aýdýar.
«Meýdan TW» internet telewideniýesi proektiniň direktory bolan Milli «garyndaşlary, maşgala agzalaryny jezalandyrmagyň», olary zamun almagyň Azerbaýjanyň hökümetiniň giň ýaýran «iş usulydygyny» aýdýar.
Milli birnäçe hepde ozal özüne haýbat atylandygyny, hökümetiň öz «Meýdan TW-sini» ýapdyrjak bolýandygyny aýtdy.


text:
Ýönekeý sözlemler iki hili bolýar: ýygnak ýönekeý sözlemler we ýaýraň ýönekeý sözlemler.
Diňe baş agzalardan (eýe bilen habardan) düzülen sözlemlere ýygnak ýönekeý sözlemler diýilýär.
At kişňedi. It üýrýär. Merjen okaýar. Goýun otlaýar.
Baş agzaladan başga aýyklaýjy agzalary-da bolan sözlemlere ýaýraň ýönekeý sözlemler diýilýär.
Merjen labyzly okaýar. Goýun meýdanda otlaýar.
Hemme agzalary öz içinde bolan sözleme doly sözlem diýilýär.
Gözel eje agtyklaryna gyzykly gürrüň berýär.
Käbir agzasy galdyrylan, emma onuň barlygy töwerekden duýulýan sözleme doly däl sözlem diýilýär.
Az işleseň, igenç alarsyň, ýatsaň - käýinç.
Ýokardaky sözlemiň doly görnüşi:
Az işleseň, igenç alarsyň, ýatsaň käýinç alarsyň.
Doly däl sözlemler, esasan, gepleşikde we goşma sözlemlerde köp ulanylýar.
Içinde eýesi bolan ýa-da daşynda onuň bardygy açyk bildirýän sözleme eýeli sözlem diýilýär.
Enem geldi-de, meni gujaklady.
Käbir sözlemleriň içinde eýeleri bolmaýar, emma olaryň eýeleriniň kimdigini, nämedigini şol sözlemleriň habarlarynyň formasyndan açyk aňyp bolýar.
Ertir ir gelersiň (Sen - eýesi daşyna).
Öz içinde we daşynda eýesi bolmadyk, onuň barlygyda güman edilmedik sözleme eýesiz sözlem diýilýär.
Tomusda ekskursiýa gidilýär.
Eýesiz sözlemiň habary dürli görnüşlerde bolup biler:
Täsirini geçirýän işlikleriň yzyna -yl, -il, -ul, -ül, -l goşulmalaryny goşmak bilen eýesiz sözlemiň habary ýasalýar.
Işe wagtynda barylýar.
Olluk ýöňkemede gelen atlar, iş atlary, atlaşan sözler habarlyk goşulmalaryny kabul edip ýa-da kabul etmän, eýesiz sözlemiň habary bolup bilýär.
Şol haýdalyp ýörülşi.
Eýäniň barlygy duýulýan, emma habaryň belli birini ýa bir zady görkezmeýänligi sebäpli, eýäniň kim ýa nämedigi açyk bilinmeýän sözleme eýesi näbelli sözlem diýilýär. Eýesi näbelli sözlemiň habarlary, esasan, işligiň hökmanyk formasyndan we mälim geljek zaman işliginden ýasalýar.
Fermada işlejek. Arassaçylygy saklamaly.


text:
20-nji oktýabrda Daşoguzda tussag edilen ekolog we aktiwist Andreý Zatokanyň goldawyna Moskwada geçirlýän aksiýalar 29-njy oktýbarda ýene dowam etdirldi. Şu gün bolsa, Zatokanyň 5 ýyl azatlykdan mahrum edilendigi habar berildi.
Türkmenistanda A.Zatokanyň sudy geçýän wagty Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasynyň we Orsýetiň Daşary Işler ministrliginiň öňünde piketler geçirildi.
Andreý Zatokanyň Türkmenistanda sud edilýän wagty Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde jemlenen piketçiler “Türkmenistanda repressiýalar ýok bolsun!”, “Orsýete öz raýatyny gaýdyp beriň!”, “Zatokanyň işi – Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýasydyr!” diýen şygarlary öňe sürdüler. Zatoka garşy edilýän aýyplamalar
Ekolog we graždan aktiwisti Andreý Zatoka bazarda nätanyş bir adama topulyp, ony urup-ýençmekde we şikes ýetirmekde aýyplanýar. Onuň tarapdarlary we kärdeşleri Zatoka garşy edilýän aýyplamalara şübhe bildirýärler we türkmen häkimiýetleriniň hereketlerini “zorluk” diýip atlandyrýarlar.
“Meniň şu ýere gelmegimiň sebäbi men Andreýi köpden bäri tanaýaryn. Oňa ynam etmezlik üçin mende hiç hili esas ýok. Şonuň üçin ýöňkelýän ähli günäleriň galpdygyna, olaryň prowokasiýadygyna men doly göz ýetirýärin. Şeýle adama, spesialiste we meýletinçä ýöňkelýän günäler hakykata gabat gelip bilmeýär. Ol köp ýyllaryny haýyrly işlere sarp etdi. Türkmenistanda çagalar üçin ilkinji ekologik kluby esaslandyrdy. Onuň bazarda adama topulyp, huligançylyk etmegine hiç hili sebäp ýok” diýip, “Ýabany tebigaty goramak boýunça bütindünýä fondundan” Tatýana Ýenitskaýa aýtdy. Beýannama ilçihana tabşyrmaga synanyşyldy
Piketçiler Türkmenistanyň Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisiniň adyna ýazylan ýörite beýannamany ilçihana tabşyrmaga synanyşdylar. Ilçihanada olara ýüzlenmeler elektron poçta arkaly iberilmeli diýen jogap berildi. Bu ýüzlenmede A.Zatokanyň 1982-nji ýyldan bäri Türkmenistanda tebigaty goramak boýunça eden we edýän işleri barada maglumat berilýär. Ilçi Halnazar Agahanowdan Andreý Zatokanyň azat edilmegi we onuň hak-hukuklarynyň goralmagy üçin çäre görmek haýyş edilýär.
Piketiň guramaçysy Olga Mirýafowa munuň öň ýany Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasyna, Orsýetiň Türkmenistdandaky ilçihanasyna we Daşary işler ministrligine edilen ýüzlenmeleriň-de häzirlikçe jogapsyz galýanlygyny “Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Olga Mirýafowa ýüzlenmeleriň, hususan-da, “Za prawa çeloweka” atly hereket, “Social-ekologik bileleşik” we “Ýabany tebigaty goramak boýunça fond” tarapyndan edilenligini gürrüň berdi. Beýleki piketler
Moskwada türkmen ilçihanasynyň öňünde 27-nji oktýabrda hem piket geçirilipdi. Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde geçirilen piketlere ekologlar, graždan aktiwistleri we türkmen häkimiýetleriniň basyşlarynyň pidalaryna raýdaşlyk bildirýän adamlar gatnaşdylar.
Aksiýalara gatnaşan, käri boýunça filolog Aleksandr Malinowskiý şeýle diýdi:
“Men hiç bir guramadan däl, özüm geldim. Meni hem häzirki döwrürň möhüm ekologiýa problemalary alada goýýar hem-de azatlyga garşy repressiýalaryň dowam etmegi we syýasy tussaglaryň ykbaly gynandyrýar. Adamlara garşy galp jenaýat işleriň gozgalmagy Orsýete hem mahsus ýagdaý. Türkmenistanda hem ýagdaý, diýmek, öwerlik däl”.
29-njy oktýabrda Andreý Zatokanyň goldawyna “Globalizasiýa problemalary we sosial hereketler Institutynyň” inisiatiwasy bilen Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň öňünde hem piket geçirildi.
A.Zatoka bagyşlanan http://www.azatoka.org/
internet saýty hem işleýär. Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda we habar beriş serişdelerinde ekolog we graždan aktiwisti Andreý Zatokanyň işi barada informasiýa berilmedi.


text:
Şu sene mynasybetli Gökdepe etrabynda şahyryň dogduk obasy bolan Söwütlide onuň ýaş toýy bellendi.
Juma Ýazmyradow çykyş edýär.
Çäre etrabyň häkimligi bilen Ezizowyň döredijiligine hormat goýýan edebiýatçydyr sungat işgärleriniň gurnamagynda geçirildi.
Dabarany gurnaýjylar Gökdepe etrabynyň Kerim Gurbannepesow adyndaky 7-nji orta mekdebinde bagşydyr sazandalaryň, şahyrlaryň, artistleriň we Gurbannazar Ezizowyň edebi döredijiligine hormat goýýan adamlaryň hem-de şahyryň uly maşgala agzalarynyň gatnaşmagyndaky uly çäräni geçirdiler.
Onda çykyp geplänlerden Türkmenistanyň halk artistlary Juma Ýazmyradow, Nury Allaberdiýew, şahyryň jan ýaly dostlaryndan Derýa Baýramgulyýew, Amangeldi Amanow, žurnalist doganlar Hydyr we Ylýas Amangeldiýewler, ýazyjy Guldurdy Sähetdurdyýew we başga-da birnäçe arzyly myhmanlar Gurbannazar Ezizowyň özlerinde galdyran täsirleri barada gyzykly gürrüňler etdiler hem-de şahyryň goşgularyndan okadylar.
Dabaranyň soňunda Gurbannazar Ezizowyň uly gyzy Ýazgül Ezizowa çäräni gurnan ähli adamlara maşgalalarynyň adyndan minnetdarlyk bildirdi.
Gurbannazar Ezizowyň 70 ýaş toýuna bagyşlanan dabara soňra Gökdepäniň "Gala" restoranynda dowam etdi.


text:
Aşgabat, 19.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistan, Döwlet baýdagynyň güni.
Ermenistan, Kitap sowgat bermegiň güni.
Gyrgyz Respublikasy, Maliýe polisiýasynyň işgärleriniň güni.
Islandiýa, Zenanlar güni.
Kitleriň Bütindünýä güni.
2008-nji ýyl — Kubanyň Lideri Fidel Kastro özüniň uly syýasatdan gidýändigini mälim etdi.
1986-njy ýyl — “Mir” sowet hemra stansiýasy asman giňişligine çykaryldy.
1964-nji ýyl — Žak Deminiň Katrin Denýowyň gatnaşmagyndaky “Şerbur saýawanlary” atly filmi Fransiýanyň ekranlaryna çykdy.
1938-nji ýyl — dünýäde hereket edýän “Demirgazyk polýusy —1” ilkinji polýar stansiýa öz işini tamamlady.
1855-nji ýyl — Lewerýe howa maglumatynyň ilkinji kartasyny düzdi.
1921-nji ýyl — “Trud” gazetiniň ilkinji sany çykdy.
1899-njy ýyl — Sankt-Peterburgda politehniki instituty esaslandyryldy.
1878-nji ýyl — Tomas Edison fonografy (ses ýazýan we çykarýan enjam) patentleşdirildi.


text:
ABŞ-nyň Adalat departamenti häkimiýetleriň internet arkaly ogurlyk etmek boýunça çylşyrymly shemanyň üstüni açandyklaryny we munuň bilen bagly moldowaly jenaýatçynyň tussag edilendigini aýtdylar.
Moldowaly Andreý Ghinkul 28-nji awgustda Kiprde tussag edilipdir. ABŞ onuň ekstradisiýa edilip, ençeme işler boýunça, şol sanda jenaýatçylykly dildüwişik, elektron ogurlygy we bank talaňçylygy ýaly aýyplamalar boýunça jogap bermegini isleýär.
ABŞ-nyň Federal derňew býurosy Ghinkulyň “Bugat", "Cridex" ýa "Dridex" atlary bilen tanalan shemasy arkaly ABŞ-nyň 10 million dollar çemesi ýitgi çekendigini aýdýar.


text:
Siriýaly aktiwistler Idlib prowinsiýasynyň Sarakeb şäherçesinde şenbe güni hökümet güýçleriniň amala aşyran howa hüjüminde azyndan 20 töweregi adamyň ölendigini habar berdiler.
Internete ýerleşdirilen wideo ýazgylarda bu hüjümiň amala aşyrylan ýerinde äpet goýy tüssäniň asmana göterilýändigini we ýaralanan adamlara kömek bermek üçin partlamanyň bolan ýerine ulaglaryň gatnaýandygyny görmek bolýar.
Şu hepde “Human Rights Watch” guramasy öz ýaýradan hasabatynda Siriýanyň hökümetini uruş jenaýatçylygyny amala aşyrmakda aýyplady.
Bu hasabatda hökümetiň howa güýçleriniň parahat ýaşaýjylaryň ýaşaýan ýerlerine parh goýmazdan hüjüm geçirýändigi, käte bolsa hatda parahat ýaşaýjylaryň jemlenen ýerlerine bilkastlaýyn hüjüm amala aşyrylýandygy bellenipdir.
Guramanyň hasabatynda geçen ýylyň tomsundan bäri Siriýada azyndan 4 müň 300 töweregi adamyň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň halkara inisiatiwalarynda, halkara gatnaşyklarynda iň esasy hasaplaýan meselesini Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasynda eden çykyşynda gozgady.
Gozgalan mesele energetik howpsuzlyk meselesi. Türkmen prezidenti öz çykyşynda Merkezi Aziýa üçin çözülmedik, çözgüdi petige dirän iň möhüm meseleleriň biri boýunça tezisini berkitdi. Ol Hazaryň ykbaly problemasy.
Türkmen prezidenti Hazar hem Merkezi Aziýa regionynda ýaragsyzlanmak problemasy boýunça BMG-niň arka durmagynda konferensiýa geçirmäge çagyrdy. Şeýle forumyň guramaçylyk işlerini türkmen tarapynyň öz üstüne almaga taýýardygyny aýtdy.
Örän ynjyk mesele
Berdimuhamedowyň gozgan problemasy Hazaryň töweregindäki şu günki ýagdaýy açyp görkezýär. Şol mesele Türkmenistan üçin diýseň ynjyk mesele. Ol ozaly bilen Hazar basseýninde harby güýçleriň mynasibetinde has-da belli bolýar.
Orsýetiň Hazarda örän kuwwatly harby-deňiz floty bar. Şol agdyklyk hemişe-de dowam edip gelýär. Ýeterlik derejede üpjün edilen harby-deňiz bazasy Azerbeýjanda-da bar. Eýran hemişe-de kuwwatly harby güýçlerini deňizde saklaýardy, şol işini häzirem dowam etdirýär. Gazagystanam beýlekilerden galmajak bolup çalyşýar.
Ine, şeýle ýagdaýyň fonunda Türkmenistanyň kenar ýakasy goragsyz, ejiz görünýär. Özbegistan bilen serhediniň berkdigi, pugta goralýandygy bilen Aşgabat öwnüp biler, emma Hazar meselesi açyklygyna galýar. Şeýle çylşyrymly, çözülmedik , bulaşyk ýagdaý Türkmenistana öňki prezidentden miras galdy. Ol deňiz serhedi bilen näme üçindir ýakyndan gyzyklanmandy.
Nyýazow esasan içki serhetleri berkitmek bilen başagaý bolupdy. Birnäçe hepde mundan ozal Berdimuhamedow Hazarda Türkmenistanyň harby-deňiz bazasyny döretmek planyny yglan etdi. Şu ädim arkaly köptaraply Hazar meselesini türkmen prezidentiniň halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmek isleýändigini synçylar belleýärler.
Türkmen tarapynyň nukdaý nazaryndan bu mesele ýeňil-ýelpaý iş däl. Berdimuhamedowyň şu ugra ünsi gönükdirmeginiň ýene bir sebäbi - Hazaryň hukuk durumynyň çözülmändigi bilen bagly bolmagy mümkin.
Hazaryň hukuk durumy we NABUKKO
Türkmen tarapy NABUKKO gaz turba proýektine goşulmak isleýändigini yglan edenden soň, bu problema has-da ýitileşdi. Eger Türkmenistan bu proýekte goşulmasa, onuň netijeli iş bolmajakdygyny, Ýewropanyň Türkmenistansyz, Orsýetden sowa öz gaz hajatlaryny kanagatlandyryp bilmejekdigini synçylar ençeme gezek bellediler.
Deňziň hukuk durumyny kesgitlemegiň ýolunda köp ýyllar bäri Azerbeýjan keserip dur. Göräýmäge, başdan başlap NABUKKO ideýasyny Baku goldaýar, ýöne azeri hem türkmen kenarlaryny birleşdirjek bilelikdäki turbany gurmak meselesinde Aşgabat onuň bilen dil tapyşyp bilmän gelýär. Iki tarapam belli bir netijä, barlyşyga gelip bilenoklar.
Orsýet Hazaryň statusyny kesgitlemek teklibini goldamaga howlukmaýar. Çünki goldaw berse, özi üçin kuwwatly bäsdeşiniň ýolunda ýaşyl çyra ýakdygy boljak. Başgaça aýdylanda, bu problemany ýerli derejede-de, regional derejede-de doňup duran nokadyndan gozgamak başartman gelýär.
Ikitaraplaýyn hem hazar bilen baglanyşykly problemalary şu günki gün köptaraply, global halkara problema öwürmek Türkmenistan üçin bähbitli dälmi? Eger şeýle edilse, oňa ABŞ hem, Ýewropa Bileleşigi-de goşulardy. Has güýçli hyzmatdaşlaryny ulanyp, türkmen ýolbaşçylary özara bähbit esasynda Hazar regionyny Aşgabat bilen ylalaşyga mejbur edip bilermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar Assad 26-njy iýulda ýurtdaky raýat urşuny soňlamak üçin, hatda ol krizisi çözmäge çäkli täsir ýetirse-de, islendik syýasy dialogy goldaýandygyny aýtdy.
Assad telewideniýede berlen sözünde Siriýanyň goşunynyň gozgalaňçylar bilen uruşda käbir ýerleri elden bermelidigini hem boýun aldy.
Ol biziň ýaragly güýçlerimiziň öz saklanjak aýgytly ýerlerini kesgitlemegi zerur diýdi.
Öz esgerlerimiz barada alada bizi käbir ýerlerden çekilmäge mejbur edýär diýip, ol aýtdy.
Assad goşunyň döwleti goramaga ukyplydygyny, emma adam güýjüniň ýetmezçilik edýändigini aýtdy.


text:
Özbegistanyň günbataryndaky Urgenç şäherinde, konsert mahaly çöken köpriler sebäpli köp adam ölendir öýdülýär.
Bu hadysa 8-nji awgustda, meşhur ýerli aýdymçy Nowruz Sobirowyň Urgenjiň şäher parkynda guralan konserti mahalynda boldy.
Bu park emeli köller we olary birleşdirýän köprüler bilen gurşalandy. Awtoritar ýurduň häkimiýetleri Azatlygyň Özbek gullugynyň habar beren wakasynyň bolandygyny boýun almaýarlar.
Şaýatlar Azatlyga pidalaryň köpüsiniň çagalar bolandygyny, sebäbi olaryň köprülere münüp, bagşy diňländigini aýtdylar.
Tassyklanmadyk maglumatlara görä, bu hadysada 16 çemesi adam ölüpdir. Gözleg-agtaryş işleriniň dowam edýändigi aýdylýar.


text:
NATO-nyň Baş sekretary Andres Fogh Rasmussen Owganystanyň prezidenti Hamid Kerzeýň ikinji gezek döwlet baştutany wezipesine saýlanmagyna taryhy waka diýip baha berdi.
Rasmussen Hamid Kerzeýiň kasam kabul edişlik dabarasy bilen bagly ýaýradan beýanatynda, Kerzeýiň korrupsiýa garşy berk çäre görmelidigini hem öňe sürdi.
Kerzeýň kasam kabul edişlik dabarasyna gatnaşan Germaniýanyň Daşary işler ministri Guido Westerwelle, halkara jemgyýetçiligi Kerzeýiň gowy pikiriniň dogry hereketler bilen dowam etmegine umyt edýänligini aýtdy.
Mälim bolşuna görä, NATO terrora garşy göreş boýunça Owganystana ýardam etmek üçin 8 ýyldan bäri şol ýurtda ýerleşýär. Emma bu gurama agza käbir günbatarly ýurtlarda owgan missiýasyna goldaw peselýär.
Kerzeý Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton we Päkistanyň prezidenti Asif Ali Zerdariniň hem gatnaşmagynda geçirilen dabarada sözlän sözünde, geçmişde goýberilen ýalňyşlyklardan sapak aljakdygyny hem mälim etdi.


text:
Russiýanyň ýolbaşçylary Ukrainanyň goranmak ministrine we beýleki ýokary derejeli harby resmilerine garşy derňewleri başladandygyny habar berýärler.
2-nji oktýabrda Russiýanyň Derňew komitetiniň metbugat wekili Wladimir Markin Ukrainanyň harby liderleriniň, şol sanda goranmak ministri Waleriý Heleteýiň we Baş ştabyň ýolbaşçysy Wiktor Muženkonyň genosid we uruş jenaýatlary bilen aýyplanýandygyny yglan etdi.
29-njy sentýabrda Russiýa Ukrainanyň iň ýokary derejeli syýasy we harby liderlerini, şeýlede milletçi guramalary gündogar Ukrainadaky rus dilli raýatlara garşy “genosidi” amala aşyrmakda aýyplapdy.
Ukrainanyň ýolbaşçylary gürüňi edilýän aýyplamalary ýok saýyp, Russiýanyň Derňew komitetiniň resmilerine garşy jenaýat derňewlerini başlatdy.
Ukrain güýçleri bilen orsparaz separatistleriň arasynda gündogar Urainada alty aý bäri çaknyşyklar dowam edýär. Şol çaknyşyklarda azyndan 3 müň adam heläk boldy.


text:
Brusellýoz
Bruselloz (lat. brucellosis) – zoonoz (haýwanlaryň üsti bilen geçýän) ýokançly kesel bolup, süňkleriň, myşsalaryň, nerw we jynsy ulgamyň şikeslenmegi bilen geçýändir hem-de bedeniň umumy zäherlenmegi bilen häsiýetlendirilýändir.
Brusellozy döredijiler togalak ýa-da taýajyk görnüşli brusellalar bolup, olaryň esasan 6 görnüşi bellidir. Adamda keselçiligi döretmekde, ownuk şahly mallarda brusellozy dörediji – Brusella melitasis ýokançlygynyň orny uludyr. Ol keseliň agyr görnüşini döredip, onuň giňden ýaýramagyna sebäp bolup bilýandir.
Brusellozyň iri şahly mallaryň (B. abortus) we doňuzlaryň (B. suis) brusellalary bilen döredilmegi, keseliň onçakly bir ýaýramagyna getirýän däldir we olar ýeňil görnüşde geçýändir.
Bruselloza halk arasynda "mal keseli" hem diýilýär, sebäbi bu ýokançlygy ownuk we iri şahly mallar, doňuzlar, gaty seýrek ýagdaýda bolsa sugunlar, düýeler, itler we pişikler ýaýradyp, keseliň köpelme çeşmesi bolup bilerler. Mallarda kesel düwünçegiň düşmegi, seýrek ýagdaýlarda ýatgynyň, süýt mäzleriniň, ýumurtgajygyň sowuklamagy, bogunlaryň we olary birleşdiriji dokumalaryň zeperlenmegi ýaly alamatlar bilen ýüze çykyp biler. Mallarda kesel gizlin dörnüşde, hiç hili alamatsyz hem geçip bilýändir, ýöne olar köp ýyllaryň dowamynda bruselloz göterip gezýändirler. Süýdüň, peşewiň, nejesatyň, düşen düwünçegiň we onuň ýan suwlarynyň, ýatgydan bölünip çykmalaryň üsti bilen brusellalar ýataga, topraga, iým galyndylaryna we başga zatlara düşüp bilerler.
Adamyň bedenine brusellalar dem alyş we iýmit siňdiriş agzalaryň nemli bardasynyň üsti bilen, şonuň ýaly-da şikeslenen deri (deri soýuklary, ýaralary, dyrçanaklar) arkaly düşüp biler. Adama bruselloz keselli maldan alnan çig süýt we ondan taýynlanan önümleri (mesge, dorog, peýnir) kabul edende ýokuşyp bilýändir. Ýokuşma deri we ýüňi täzeden işleme bilen bagly önümçilikde, şonuň ýaly-da keselli mallara ideg edilende, olaryň bölünip çykmalary bilen hapalanan zatlaryň üsti bilen hem bolup biler. Köplenç bu kesel bilen sygyr sagyjylar, çopanlar, weterinar gullugynyň işgärlari we zootehnikler keselleýärler.
Bruselloz keseline ýolugan adam ony başgalara ýokuşdyryp bilmeýär.
Bruselloz bilen kesellän aýallarda sag çagalar dogulýandyr. Kesel islendik ýaşda duş gelýändir, ýöne ol 20-50 ýaş aralygynda has ýygy duş gelýär.
Bruselloz bilen keselçilik ýaz-tomus aýlarynda ýokarlanýar. Bu bolsa şol möwsümde maldarçylaryň mallary köpeltme, gyrkym işlerini alyp baryp, keselli mallar bilen iş salyşýanlygy bilen düşündirilýär. Hususy hojalykda mal saklaýanlaryň arasynda hem keselçilik ýokarydyr.
Keseliň inkubasion döwri 1-3 hepdeden birnäçe aýlara dowam edip bilýändir. Näsagyň bedeniniň gyzgyny 39 C˚ - 40 C˚ galyp, ol 3-7 gün saklanýandyr. Gyzdyrma üşütme we güýçli derleme bilen utgaşýandyr. Bu kesel üçin mahsus we ir ýüze çykýan alamatlaryň biri hem köpsanly ownuk limfa düwünleriň ulalmagydyr. Olar ýumşak bolup, agyrmaýarlar.
Keseliň ýokuşmagy dem alyş ýollary arkaly bolup geçende badam görnüşli mäziň, damagyň, bronhlaryň sowuklamagynyň alamatlary ýüze çykýandyr. Seýrek ýagdaýda öýken sowuklamasy duş gelýär. Näsaglaryň işdäsi pes bolup, agyzlary guraýar, olary teşnelik we içiň gatamagy biynjalyk edýär. Brusellozda bagryň ulalmagy, käwagtlar dalagyň ulalmagy ýüze çykýar. Näsagy myşsalarda, süňklerde, bogunlarda (artalgiýa) döreýän agyrylar biynjalyk edýär. Ol agyrylar soňundan döreýän zeperlenmeleriň alamatydyr. Bedeniň deriasty gatlagynda fibrozitler – gaty we agyryly emele gelmeler döreýär.
Bu kliniki alamatlar aýrylyp hem bilýär, ýöne köp halatlarda keseliň güýjemegi bolup geçip, ýiti gaýtalanýan brusellozyň alamatlary döreýändir. Gyzdyrma tutgaýlary täzeden döräp, 3-6 güne çenli dowam edýär. Gyzdyrma döwründen soň, ol 1-2 aý näsagy biynjalyk etmeýär. Tutgaýlar wagty gyzdyrma 3-7 güne çenli dowam edip, gyzgyn örän ýokary galyp, näsagda tolgunma, keýpiköklük ýagdaýy, ukysyzlyk bolup biler. Gyzdyrmasyz döwürde myşsa gowşaklygy, hereketsizlik, el- aýaklarda agyrylar we sanjylamalar biynjalyk edýändir.
Gyzdyrma döwri bilen deňeşdirlende, gyzdyrmasyz döwürde näsagyň ýagdaýy has hem ýaramaz bolup biler.
Kesel başlanandan 6 aýdan soň, ýiti gaýtalanýan bruselloz dowamly işjeň görnüşe geçýändir.
Bu döwri ýerli zeperlenmeleriň ýüze çykmagy häsiýetlendirýär. Bedeniň gyzgyny 37,5 C˚ - 37,8 C˚ çenli galýar, ýöne köplenç gyzgyn galman hem biler.
Kesel dürli alamatlar utgaşmasy bilen ýüze çykyp, dürli agzalaryň we ulgamlaryň şikeslenmegi bolup biler. Köplenç myşsalaryň, baglaýjy dokumalaryň, bogunlaryň daşky gatlagynyň sowuklamagy görnüşinde direg-hereketlendiriji ulgamyň zeperlenmegi bolup geçýändir.
Birnäçe, esasan hem uly bogunlaryň zeperlenmegi ýüze çykýar. Bruselloz netijesinde köpsanly bogunlaryň sowuklamagy birnäçe hepde, hatda aýlar hem dowam edip biler. Oňurgada, esasan hem bil-türre böleginde güýçli agyrylar, hereketleriň çäkliligini döredýän üýtgemeler ýüze çykyp biler.
Bruselloz nerw ulgamyna hem täsir edip, nerw topbajyklaryň, beýniniň daşky gatlagynyň, görüş we eşidiş nerwiniň sowuklamagyna getirýändir. Erkeklerde we aýallarda jyns agzalaryň sowuklamagy ýüze çykýar. Aýallarda köplenç çaga düwünçegiň düşmegi, wagtyndan öň dogrum ýagdaýlary döreýändir. Erkeklerde jynsy gowşaklyk, aýallarda bolsa, aýbaşy bozulmalary, önelgesizlik duş gelip biler. Uzak wagt dowam edýän gowşaklyk (asteniki sindrom) ruhy gamgynlylyk, huşuň bulaşmagy ýaly ruhy nähoşluk (psihoz) ýagdaýlaryny döredip biler. Köplenç bu ýagdaýlaryň gaýtalanmagy bolup biler.
Çagalarda bruselloz edil uly adamlarda geçişi ýaly geçýändir. Çagalaryň limfa, nerw, ýürek-damar, iýmit siňdiriş ulgamy bruselloz ýokançlygyna has duýgurdyr. Olarda hem iýmit siňdiriş ulgamyň bozulmagy, içege sowuklamalary, bogunlaryň töweregindäki dokumalaryň zeperlenmegi, köpsanly örgünler ýaly alamatlar bolup biler. Ýöne çagalarda bogunlaryň dowamly sowuklamasy we hereketsizlenmegi örän seýrek duş gelýärdir.
Keseli anyklamak üçin ganyň bakteriologiki barlagy, sünk ýiliginiň we düwünleriň punksiýasy (agzany deşip barlag üçin çig mal almak) ýaly çäreler ulanylýar. Anyklaýyş çärelerinde Raýtyň, Haddsonyň, Kumbsuň reaksiýalary ýaly serologiki usullar hem giňden ulanylýar. Soňky ýyllarda immunoferment seljermesi giňden ulanylyp başlady. Süňkleriň we bogunlaryň, oňurganyň şikeslenme derejesi rentgen barlagy arkaly anyklanylýar.
Ýiti brusellozda we dowamly brusellozyň ýitileşme ýagdaýynda näsaglar keselhana ýerleşdirilýändir. Brusellozyň bejergisi keseliň görnüşine görä bellenilýändir.
Ýiti döwründe adaty antibiotikler (tetrasiklin, doksisiklin, rifampisin, lewomisetin, seýrek ýagdaýlarda streptomisin) berilýär. Bejergi 10-12 gün dowam edýändir. Ondan başga-da, antigistamin, rahatlandyryjy serişdeler, C we B toparyň witaminleri ulanylýar. Nerw ulgamynyň we köpsanly bogunlaryň zeperlenmesinde kortikosteroid serişdeleri (prednizalon, deksametazon) antibiotikler bilen utgaşmada bellenilýär. Bejergide 4-aminohinolin hatarynyň serişdeleri (delagil ýa-da hlorohin) we indometasin, brufen, ibubrufen hem ulanylýar.
Bogunlaryň zeperlenmeginde fizioemleri (UWÇ bejergi, ultramelewşe şöhleler, elektrofarez, ultrases usullary) giňden ulanylýar. Näsag sanator-kurort bejergisine, keseliň ýiti döwri geçenden 3 aýdan az bolmadyk wagtdan soň ugradylýandyr. Suw, palçyk ýaly tebigy faktorlar, esasan, brusellozyň bedende galdyran zeperlenmesiniň bejergisi üçin ulanylýar.
Brusellozyň wagtynda we doly bejerilmegi sagalma getirip biler. Ýöne direg-dikeldiş ulgamynyň zeperlenmegi zähmete ukyplylyk ýagdaýyny juda peseldip bilýändir.
Brusellozyň öňüni almak weterinar-sanitar, lukmançylyk we hojalyk çäreler toplumy öz içine alýar:
- Mallaryň arasynda bruselloz bilen keselçiligi ýok etmek;
- Iýmit önümlerini (süýdi gaýnatmak ýa-da pasterizasiýa geçmek) we maldarçylyk önümleri zyýansyzlandyrmak;
- Mallar we maldarçylyk önümleri bilen iş salyşýan işgärlere bruselloza garşy öňüni alyş sanjymlary etmek;
- Maldarçylyk bilen meşgullanýan adamlar ýörite gorag egin-eşikleri geýip, zyýansyzlandyryjy serişdeleri ulanyp bilmelidirler.
Ýürek, böwrek keselli, inçekeselli, guryagyryly adamlara, ýetginjeklere, göwrelilere mallara seretmek rugsat berilmeýär. Ilatyň arasynda wagyz-nesihat işlerini geçirmek hem bruselloz bilen keselçiligi peseldip biler.


text:
Türkmenistanda işsizlik problemasy şu günki güne çenli hem uly sosial problemalardan biri bolmagynda galýar. Emma, muňa garamazdan, geçirilýän hökümet maslahatlarynda häkimiýetler henize bu güne çenli bu problemanyň gyrasyndan hem barmaýarlar.
Ýakynda ykdysadyýet boýunça geçiren ýörite maslahatynda G.Berdimuhamedow iň möhüm pudaklaryň biri bolan Türkmenistanyň sosial-ykdysady ösüşinde kabir düýpli kemçilikleriň bardygyny boýun aldy.
Ol, hususan-da, oba, posýolok hem etrap şäherçeleriniň ilatynyň sosial-durmuş şertlerini gowulandyrmak baradaky programmanyň amala aşyrylyşyndaky şowsuzlyklary ýiti tankytlady.
Prezidentiň öňünde hasabat berende sosial-üpjünçilik ministri B.Şamyradow sosial ösüşde oňyn faktorlaryň köpdügini belledi. Emma oba ilatynyň we paýtagtdan uzakdaky etraplaryň ýaşaýjylarynyň ýiti sosial problemalary barasynda welin, ministr ýeke sözem aýtmady.
Uzaga çekýän dymyşlyk
Işsizleriň ägirt uly armiýasynyň sosial gorag meselesi döwlet sistemasynyň ünsünden ýene nobatdaky gezek sypdy. Türkmen propagandasy köp ýyllar bäri ýurtdaky işsizligiň möçberi, real kartinasy barada dymýar. Bu ugurdaky hakyky maglumatlar döwletiň strategik syry hökmünde ýaşyryn saklanýar.
Resmi çeşmelerden işini ýitirenler ýa köp ýyllar bäri işlemeýän adamlar baradaky maglumatlary tapmak mümkin däl.
Eger bu ýerde mesele tutuş ýurduň ykdysadyýetine täsir edýän sosial problema barada däl-de, birnäçe işsizler barada bolan bolsa, beýle dymyşlyga düşünip hem bolardy. Emma daşary ýurt, şol sanda Orsýetiň çeşmeleriniň hem maglumatyna görä, Türkmenistan işsizligiň derejesi boýunça postsowet giňişliginde iň öňdäki orunda we ýer togalagy boýunça-da işizligiň iň bir ösen ýurtlarynyň hatarynda durýar.
Iň bärki maglumatlaram Türkmenistanda işsizligiň 25 prosentdigini görkezýär. Beýle diýildigi azyndýan ýarym million türkmenistanlynyň özüne iş tapyp bilmeýändigini aňladýar.
Emma käbir çeşmeler ýurtda işsizligiň ýagdaýynyň hakykatynda has hem gözgyny derejededigini habar berýärler. Şol maglumatlara görä, Türkmenistanyň aýry-aýry etraplarynda işe ukyply adamlaryň 60-70 prosenti işsiz diýlip hasaplanylýar.
Döwlet kim üçin?
Eýsem, häkimiýetler işsizler armiýasynyň emele gelmegi bilen bagly olaryň sosial goragy boýunça näme teklip edýär? Sypaýyçylykly aýdylanda, häkimiýetler işsizlik problemasyny görmezlige salýar, iş ýüzünde onuň bardygyny ret edýär.
Ýurtdaky işsizler işsizlik boýunça döwletden hiç hili kömek almaýarlar. Başgaça aýdylanda, ilatyň kömege mätäç gatlagy döwlet ýardamyndan mahrum.
Döwlet sistemasy özüniň “Döwlet halk üçindir” diýen baş ideologik prinsipini arman-irmän reklama edýänem bolsa, iş ýüzünde ol bu prinsipi ýoga çykarýar. Şeýlelikde, işsizler toparyna sosial gorag ýok.
Ozalkylary ýaly, bu gezegem sosial üpjünçilik ministrem, prezidentem bu problemanyň bardygyny ýaňzytmady, ony çözmek barada dil hem ýarmady. Şeýle ýagdaýda ýüzlerçe müň işsiz adamyň, olaryň ýakynlarynyň ösüşler we gazanyldy diýilýän üstünlikler baradaky şygarlary nähili kabul edýändiklerini çaklaýmak galýar.
Ägirt uly derejede işsizligiň bar ýagdaýynda ähliumumy şatlygy, joşguny diňe mergi döwründe tutulan toý atlandyrmak bolar. Beýle epidemiýany, keseli her näçe bezeseň-de, gizläp bolmaz. Gözboýagçylyk bilen gizlenilýän begtbagtçylyk has hem agyryly netijeler bilen ýüze çykýar. Şeýle ýagdaýda, alaçsyzlygyň üstüne ynamsyzlyk hem gelip goşulýar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Täjigistan öz topraklarynyň bir bölegini Hytaýa bermäge razylyk berdi. Bu topraklar ugrunda eýýäm bir asyrdan gowrak wagt bäri dawa gidýärdi.
Çarşenbe güni täjik parlamenti Pamir daglary sebitiniň 1,000 kw.kilometr meýdanyny Hytaýa bermek meselesi boýunça ses berişlik geçirip, bu karary tassyklady. Hytaýa beriljek bu ýerde näçe adamyň ýaşaýandygy barada entek maglumat berilmedi.
Täjigistanyň oppozisiýa lideri Mukhiddin Kabiri bu kararyň Konstitusiýa ters gelýändigini we täjik diplomatiýasynyň ýeňilendigini öňe sürdi.
Emma, Täjigistanyň daşary işler ministri Khamrokon Zarifiniň aýtmagyna görä, muňa täjik diplomatiýasynyň ýeňşi hökmünde garamaly. Sebäbi Hytaý ilki başda 28,000 kw.kilometr ýeriň berilmegini sorapdyr.


text:
ABŞ-nyň we NATO-nyň Owganystandaky ýaranlyk güýçleriniň ýolbaşçysy general Deýwid Petreus Owganystanda parahat ýaşaýjylaryň öldürilmeginiň öňüni almak üçin edilmeli işler barada täze düzgünleri öz içine alýan kitapçany çap etdirdi.
Şol täze düzgünlere laýyklykda, güýç ulanmazdan öň hökmany suratda nyşana alnan ýerlerde parahat ýaşaýjylaryň ýokdugy barlanmaly.
Diňe özüňi goramak maksady bilen güýç ulanylan halatynda bu düzgüni berjaý etmezlige rugsat berilýär.
General Petreus 4-nji iýulda Owganystandaky ýaranlyk güýçleriň serkerdesi wezipesine bellenildi.


text:
Türkmenistanyň mekdeplerinde dowam edýän gyş kanikullaryna gabatlap geçirilýän bu çäräniň dowamynda “Haýwanlar şäheri” atly multfilm, “Grinç – baýram talaýjysy” hem-de “Jeňňel kitaby” ýaly çeper filmler tomaşaçylaryň dykgatyna hödürlenýär.
Rus dilinde görkezilýän bu kinofilmleri tomaşa etmäge baran ýaşaýjylardan giriş tölegi talap edilmeýär.
Ýokarda agzalan filmler 3-4-nji ýanwarda Balkanabat şäherinde, 5-nji ýanwarda Türkmenbaşy şäherinde, 7-nji ýanwarda Aşgabat şäheriniň “Aşgabat” kinoteatrynda görkezildi.
Şeýle-de, bu filmler 8-9-njy ýanwarda Daşoguz şäherindäki tomaşaçylaryň dykgatyna hödürlenip, 10-11-nji ýanwarda Mary şäherinde, 12-13-nji ýanwarda Türkmenabat şäherinde görkezilmegine garaşylýar.