text:
“Hronika Türkmenistan” neşiri Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň ýygnagynda, türkmen žurnalistleriniň ilkinji gezek prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa sorag bermegine mümkinçilik berlendigini habar berýär.
Türkmen lideriniň Azerbaýjana eden saparynyň jemlerine we V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 30 günüň galmagy mynasybetli guralmagy meýilleşdirilýän çärelere bagyşlanan bu duşuşyk 9-njy awgustda Aşgabadyň halkara aeroportynda geçirildi.
10-njy awgustda “Hronika Türkmenistan” neşiri “bu duşuşykdaky ýerli žurnalistleriň Berdimuhamedowa sorag bermegine rugsat berilmegi adaty bolmadyk ýagdaý boldy” diýip ýazýar.
“Has takyklaşdyrmaly bolsa, [prezidente] iki sorag berildi. Bular ýaly zat öň bolmandy” diýip, neşir belleýär.
Türkmen döwlet habarlar gullugynyň maglumatynda ýerli köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň türkmen prezidentine iki sorag bilen ýüzlenendigi aýdylýar. Emma habarda Türkmenistanyň haýsy neşirleriniň işgärleriniň bu sowallary berendigi, žurnalistleriň şahsyýeti barada köpçülige hiç bir maglumat berilmeýär.
Habarda prezidente berlen ilkinji soragyň Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň strategiki ugurlaryny ösdürmegiň mümkinçilikleri bilen baglanyşyklydygy aýdylýar.
“Söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek döwletara gatnaşyklarynyň netijeli ösdürilmeginiň möhüm şerti bolýar. Şu ýylyň alty aýynda Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky haryt dolanyşygynyň möçberleri geçen ýylyň degişli döwründäkiden 40 göterim ýokary boldy” diýip, TDH Berdimuhamedowyň sözlerini sitirleýär.
Aýdylmagyna görä, ikinji sorag ýurtda her ýylyň awgust aýynyň ikinji ýekşenbesinde bellenilýän Türkmen gawunynyň gününiň bu aýyň üçünji ýekşenbesine, ýagny 17-nji awgusta geçirilmeginiň sebäpleri bilen baglanyşykly bolup, bu soraga türkmen prezidenti: “Türkmen gawunynyň gününiň döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşyndaky möhüm ähmiýetli beýleki çäreler we seneler bilen utgaşdyrylmagy abadançylygyň alamaty hökmünde olaryň ähmiýetini artdyrar” diýip, jogap beripdir.
Ýatlap geçsek, şu aýyň başynda, has takygy 4-nji awgustda geçirilen hökümet maslahatynda, türkmen lideri ýurduň Medeniýet we köpçülikleýin habar beriş ulgamyna ýolbaşçylyk edýän wise-premýerine “garamagyndaky edara-kärhanalaryň işine talabalaýyk ýolbaşçylyk etmeýändigi üçin” berk käýinç yglan edipdi.
Türkmen žurnalistleriniň Berdimuhamedowa sowal bermegi bilen baglanyşykly wakanyň wise-premýer Annageldi Garajaýewe berk käýinç berilmegi bilen näderejede baglanyşygynyň bardygyny ýa-da ýokdugyny anyklamak başartmady. Emma ýerli žurnalistleriň ýurt baştutanyna sorag berendigi barada resmi mediada ilkinji gezek diýen ýaly habar berildi.
Türkmenistan halkara guramalarynyň metbugat azatlygynyň derejesi boýunça ýaýradýan ýyllyk hasabatlarynda, ençeme ýyl bäri iň ýaramaz görkezijileriň birine eýe bolup, soňdaky orunlarda ýerleşdirilýär.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň dünýäde metbugat azatlygynyň derejesi boýunça şu ýylyň aprel aýynda ýaýradan ýyllyk hasabatynda, Türkmenistan 180 döwletiň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirildi. Bu gurama özüniň 2016-njy ýylda ýaýradan hasabatynda prezident Berdimuhamedowy “internetiň duşmany” diýip yglan edipdi.


c: text/html

text:
Aşgabadyň döwlete degişli dükanlarynda çilim çäkli möçberde gaýtadan satuwa çykaryldy.
Ýatladyp geçsek, Türkmenistanda 2016-njy ýylyň martynda ýurda temmäki önümlerini getirmegiň we satmagyň ähli ygtyýarlygy diňe Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligine berleni bäri, döwlete degişli dükanlarda çilim käte satuwa çykarylsa, käte ýitirim bolýar.
Paýtagtyň döwlet dükanlarynda çilim iň soňky gezek şu ýylyň iýun aýynda satuwa çykarylyp, şonda her bir adama günde bir guty çilim 25 manatdan satylypdy.
Edil häzirki wagt çilimiň satuwy nähili görnüşde amala aşyrylýar? Her bir adam günde näçe guty çilim satyn alyp bilýär?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary geňeşiniň Ženewadaky 35-nji sessiýasynda aýallaryň hukuklary boýunça kabul eden kararlarynyň birnäçesiniň egindeş awtory boldy.
Hukuk goraýjylar Türkmenistanyň aýallaryň hukuklarynyň goragyny üpjün etmek meselesini gozgamagyna şat boladyklaryny, sebäbi bu meseläniň ýurt üçin örän wajypdygyny belleýärler.
Türkmen DIM-niň websaýtynda aýdylmagyna görä,6-23-nji iýun aralygynda geçirilen sessiýa netijesinde gatnaşyjy döwletler tarapyndan birnäçe dokument, şol sanda Aziýa we Ýuwaş okean sebitiniň ýurtlarynyň toparynyň adyndan “Aýallara we gyzlara garşy edilen zorluklaryň bahasy” atly bilelikdäki beýannama, Baş Assambleýanyň “Her bir gyzyň bilim almak hukugynyň deňligi” atly karary kabul edildi.
Türkmen DIM-i bu habary hökümetiň adam hukuklarynyň goragyny üpjün etmek, şol sanda gender deňligi babatda alyp barýan işleriniň dowamy hökmünde düşündirýär. Emma hukuk goraýjy aktiwistler, şol sanda adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin Türkmenistanyň dilde, kagyz ýüzünde bir zat, iş ýüzünde başga zat edýändigini aýdýarlar.
Mysal üçin, halkara hukuk toparlary raýat žurnalisti Ogulsapar Myradowanyň türkmen türmesindäki ölüminiň sebäpleriniň doly we bitarap derňelmegine, jogapkär adamlardan hasap soralmagyna çagyrdylar. Garyndaşlary onuň jesedindezorluk yzlarynyň bolandygyny aýdypdylar.
2008-nji ýylda Azatlyk radiosyna interwiýu beren Aýjemal Berdiýewa hem, halkara hukuk toparlarynyň tassyklamagyna görä, Türkmenistanda repressiýa uçrady. Aýjemal şol interwýularynyň birinde özüniň gynalandygyny hem gürrüň beripdi.
Hukuk goraýjy Farid Tuhbatullin Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde Türkmenistanyň aýal-gyzlaryň hukuklary meselesini gozgamagyna prinsipde hoşal bolandygyny, sebäbi aýallara garşy zorlugyň, umuman aýal-gyzlaryň hukuklarynyň bozulmagynyň ýurt möçberinde örän aktual bolup durýandygyny aýtdy.
“Biz bu barada öňden hem aýdyp gelýäris we belki şu ýerde Umyda Jumabaýewany ýatlatmalydyrys, onuň ýüzüne kislota sepdiler, emma ne derňew bar, ne-beýleki, ýagny günäkärler şindem jezalandyrylanok” diýip, Tuhbatullin aýtdy.
Şeýle-de Tuhbatullin Aşgabatda geçiriljek Aziada bilen baglanyşykly çagaly-çugaly aýallaryň jaýlarynyň ýykylmagyny, olaryň hakykatda jaýsyz diýen ýaly galdyrylmagyny hem aýallaryň garşysyna zorluk hökmünde häsiýetlendirýär.
Mundanam başga, Türkmenistanda aýallaryň ýurtdan çykmagyna dürli bahanalar esaslanýan çäklendirmeler girizilýär, aýal-gyzlar sürüjilik şahadatnamalaryny alyp bilenok, eger-de türkmen hökümeti bu ugurda işleşmek islese, biz adam atlaryny getirip, häkimiýetleriň özüniň sebäp bolýan hukuk bozmalary babatynda gaty kän mysal getirip biljek diýip, Tuhbatullin Azatlyk radiosyna aýtdy.
Şeýle-de hukuk goraýjy türkmen häkimiýetleriniň etnigara nikalar esasynda maşgala guran aýallary kyn ýagdaýa salýandygyny,aýdaly, türkmenistanla durmuşa çykan gelinleriň özne, çagasyna dokument alyp bilmän ýurtdan çykarylan halatlarynyň hem bolandygyny,tükiýeli, russiýaly ýa eýranly raýatlara durmuşa çykan gyzlaryň hem ýa türkmen raýatlygyndan el çekmeli, ýa maşgalasyny bozmaly bolýandygyny, bu ýagdaýyň häkimiýetler tarapyndan döredilen emeli kynçylykdygyny belledi.
Ýerli synçylar Türkmenistanda aýal-gyzlaryň agyr howa şertlerinde meýdan işlerinde, şeýle-de köçe süpürmekýaly az gazançly, zähmeti kän işlerde köp ulanylýandygyny, bu işlerde işleýän adamlaryň saglykly, ine-gana naharlanyp, wagtynda dynç alyp, saglyklaryna hem seretdirip bilmeýändiklerini aýdýarlar.
Mundanam başga, ýerli synçylar aýal-gyzlaryň häkimiýetler tarapyndan gurnalýan köpçülik çärelerine, ýowarlara hem köp gatnaşdyrylýandygyny, munuň köplenç olaryň islegi, meýletinlik esasynda däl-de, mejbury zähmet bolup çykýandygynybelleýärler.


text:
Awazada hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda “Aziada-2017: parahatçylygyň we ösüşiň ugrunda halkara sport hyzmatdaşlygy” atly kongres işläp başlady.
Çäräni guraýjylar – Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitet, Sport baradaky döwlet komiteti hem-de Daşary işler ministrligi.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşyjy ýurtlaryň wekillerini, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň, halkara sport federasiýalarynyň we guramalarynyň ýolbaşçylaryny, hormatly myhmanlary bir ýere jemlän wekilçilikli forum Bütindünýä saglyk gününe gabatlanyldy.
Kongresde Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň ýurdumyzyň sport ulgamy we döwletara gatnaşyklary üçin, durmuş we ykdysady pudaklaryň toplumyndan sebit dünýä möçberinde Türkmenistanyň parahatçylyk döredijilik strategiýasynyň ýerine ýetirilişine çenli ähmiýetine garalar.


text:
Yslamy Öwreneliň
Nebis, ruh we durmuş ýaly manylary aňladyşy ýaly höwes, ýagny bedeniň erbet we ähmiýetsiz islegleri manysyny hem aňladýar
Yslam düşünjesinde nebis esasan adamyň içindäki erbet duýgularyň, legal däl islegleriň çeşmesi manysynda ulanylypdyr. Şeýlelikde nebise garşy göreş, içerki hasaplaşyk bolup, musulmanlar üçin iňňän möhüm ähmiýete eýedir.
Gurhanda beýan edilşine görä nebis hem şeýtanyň was-wasalaryna açyk, hem-de özi adama käbir etbetlikleri etmegi üçin was-wasa berýär. “Kasam edýän, adamy biz ýaratdyk we nebsiniň oňa beren was-wasasyny hem biz bilýäris.”, “Nebisler gabanjaňlyga we men-menlik duýgulary öjükdirýändir” aýatlary bilen Hezreti Ýusubyň dilinden beýan edilýän “Adamyň nebsi erbetlik etmäge ýykgyn edýändir” diýilýän aýat, nebsiň meýilini aňladýar. Adam Atanyň ogullaryndan biriniň doganyny öldürmegi we Ýakup pygamberiň ogullarynyň doganlary Ýusuby guýa taşlamaklary barada gurhanda gürrüň berilýän wakalar, nebsiň adamy nämelere alyp baryp biljekdigini we hiç kimiň nebsin erbetliklerinden goranmaýandygyny görkezýar. Emma Muhammet pygamberiň hem beýan edişi ýaly adam nebsiniň was-wasa hem-de erbet arzuw-isleglerini berjaý etmedigi saýyn borçly däldir.
Yslam düşünjesine görä adama berilen durmuşyň her pursadynyň we berilen nygmatlaryň ählisiniň hasaby ahyretde soralar. Şol synag düşünjesine laýyklykda adamyň öz içki dünýäsininde yzgiderli ýagdaýda hasap ýöretmegi talap edilýär. Musulmanyň özüni yzgiderli häsýetde sorag etmegine nebis hasabaty diýilýär. Düşünjeli musulman edenlerini ýygy-ýygydan seljerip, öz-özüni tankyt edip bilmelidir. Şonuň netiejesine göre bolsa eden haýyr-sahawatlary üçin allaga şükür eder; günäleri sebäpli bolsa puşman bolup, toba eder, özüni düzetmäge synanşar. Şeýlelikde bu hasabat musulman üçin iňňän möhüm tagalladyr. Nebisde oýanan duýgularyna gözegçilik etmegine we musulmanyň içgin, ärdemli adam bolmagyna alyp barar.
Beýik biribar “Nebsini saplan halas bolandyr. Ony erbetliklere gömüp, hapalan adam zyýan çeker” diýip buýurýar. Nebsi saplamak, erbet hüý-häsýetlerden çetleşmek, gowy endikler edinmek we gowy işler etmek bilen bolar. Ony görmek we berjaý etmek üçin bolsa nebis ýygy-ýygydan sorag edilmeli. Hezreti Omardan rowaýat edilýän şu waka ony ajaýyp görnüşde beýan edýär: “Hasap soralmazdan ozal özüňizi sorag ediň, uly hasabat güni üçin özüňizi taýarlaň! Çünki kyýamat güninde hasam bermek diňe aýatdaka özüni sorag edenler üçin ýeňil bolar.” Bu hasabat alla ýolunda edilmeli ähli göreşiň özenini emele getirýär.
Yslam düşünjesine görä nebis adamlardan aýry däldir. Şeýlelikde nebis bilen göreşmek adamyň özi, harsydünýäligi, yzy üzülmeýän islegdir arzuwlary bilen synagy hem-de göreşmegidir. Hezreti pygamber “Akylly adam nebsi bilen hasaplaşyp, oňa höküm edýän we ölümden soňky durmuşy üçin işleýändir. Biçäre adam bolsa nebsinin ähli arzuw-isleglerine boýun egýän we şonuň bilen birlikde entegem alladan gowulyk tama edýändir” diýmek bilen, şol göreşi akyllylygyn talaby hökmünde kabul edipdir.
Muhammet pygamber nebsiň ýa şeýtandan ýa-da melekden alýan ylhamy bilen hereket edýändigini habar beripdir. Şeýtan adama dünýä durmuşyna çekmäge synanşar. Durmuşdan lezzet almagy üçin höweslendirer. Melek bolsa etjek hereketiniň netijesini pikir etmegini ündär. Hasabata çagyrar. Hezreti pygamber musulmanlara şol ylhamlaryň netijelerini ýatlatmak üçin “Jähennem nebsiň hoşuna gelýän zatlara, jennet bolsa nebsiň halaýan kynçylyklary bilen gurşalypdyr” diýip buýurýar. Nebsin hasabynda göz öňünde tutulmaly iň esasy kriteriýadan biri hem şol tabşyrykdyr.
Musulmanyň içerki hasabaty özüni, borçdyr jogapkärçiliklerini ýatlamagyna, ahyrete barýan ýolda geçen aralygyny görmegine we öz ýagdaýyny seljermegine sebäp bolar. Hasabat nebsiň hoşuna gelmän biler. Eýsem ölmegi ýatlamagy, käbir zowky-sapalary terk etmegi, agyr borçlary ýerine ýetirmäge girişmegi talap eder. Eşretli dünýä durmuşy, mäla-mülke ýykgyn etmek, nebsiň erbet arzuwlary bolsa adama borçlaryny, ahyret hasabyny, allany unutdyrar. Aslyna seredilende adam bolmaklygyň borjuny, başga bir söz bilen aýdylanda adamyň özüni unutdyrar. Beýik alla bu barasynda “allany unudan we şol sebäpli allanyň özlerine özlerini unutdyran adamlary ýaly bolmaň” diýmek bilen ünsleri çekýär.
İçki dünýä hasabaty musulmana arzuwlaryna, hereketlerine gözegçilik etmäge pursat döredýär. Dogrylaryny we ýalňyşlaryny wyjdanynyň sğzgüjinden geçirmegine ýardam berer. Nebisde bardygy bilinýän ýaramaz dugularyň haýyra tarap gönükdirilmegine ýol açar. Jemläp aýdanymyzda hasabat musulmany netijä alyp barýan gymmatly ýolbeletdir.


text:
Salam hormatly lukmanlar! Bize gyzykly maglumatlary ýetirip durýanlygyňyz üçin Size minnetdarlygymy bildiresim gelýär. Meni gyzyklandyrýan bir sorag bolup, ol jynsy gatnaşyklara degişlidir. Oglanyň jynsy agzasynyň gyjynmagy netijesinde dölüň bölünip çykýandygy hemmelere belli. Bu ýagdaý gyzlarda hem bolýarmy? Ýumurtga öýjükleri hem döl ýaly daşyna çykyp bilýärlermi? Eger bolýan bolsa, ol ýagdaý nähili amala aşyrylýar?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Aýal we erkek fiziologiýasy özboluşly aýratynlygy bilen tapawutlanýandyr. Ýetişen aýal öýjükleriniň ýümurtgalykdan çykyp, ýatgy turbajyklarynyň ösüntgileri tarapyndan "gapyp alynmagy" hem-de turbajyklaryň içine düşürilmegi aýbaşy halkasynyň (esasan onuň ortasynda) belli günlerinde bolup geçýändir. Şol günler hem göwreliligiň emele gelmegi üçin ýaramly fiziologiki günler bolup, jynsy öýjükleriň birleşmegi netijesinde çaga düwünçegi ýatgy turbajyklaryň içinde emele gelýändir. Göwreliligiň bolmadyk ýagdaýynda, aýal öýjügi "ölýändir" (ol ortaça 24-48 sagat ýaşaýar) we onuň çykan düwme görnüşli emele gelmesi (follikul) üýtgemelerden söň "ýitip gidip", ýatgyda aýbaşy gelmegini üpjün edýän hadysalar başlanýandyr. Bu fiziologiki hadysalaryň hemmesi çylşyrymly endokrin üýtgemeler arkaly amala aşyrylyp, aýalyň seksual isleginiň ýa-da gyjynmasynyň döremegi, aýal öýjükleriniň emele gelmegine täsir edip bilýän däldir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Adamyňyzda haýsy witamin ýetmezçiligi bar? Witaminleriň dürli görnüşiniň ýetmezçiligi dürli-dürli alamatlar bilen ýüze çykyp, dürli bozulmalara getirip biler. Meselem, gan azlylyk, nerw ulgamynyň näsazlyklary,immun ulgamynyň gowşamagy, deri keselleri,dölüň hil taýdan üýtgemegi we başgalar. Göwreliligi meşilleşdirmezden öň, jübütlere saglyk babatda barlagdan geçip, görkezme boýunça taplandyryjy bejergini almak peýdaly bolup biler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
2017-nji ýylyň 9-njy dekabrynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Daşary işler ministri R.Meredowyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet Owganystan Yslam Respublikasyna iş saparyny amala aşyrdy.
Günüň birinji ýarymynda Türkmenistanyň wekiliýeti Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani tarapyndan kabul edildi. Türkmenistanyň Daşary işler ministri Owganystanyň Prezidentine we halkyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hormatyny we gyzgyn salamyny ýetirdi we türkmen ýolbaşçylygynyň biziň ýurdumyzyň we halkymyzyň uzakmöhletleýin gyzyklanmalaryna jogap berýän ikitaraplaýyn gatnaşyklaryny has ýokary derejä çykarmak boýunça taýýardygyny tassyklady.
Gepleşikleriň dowamynda taraplar syýasy, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlarda hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmagyň möhümdigini bellediler. Gurluşyk ulgamynda hyzmatdaşlygy giňeltmegiň we Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň işe goýberilmeginiň möhümdigi bellenildi.
Soňra Owganystanyň Daşary işler ministri S. Rabbani bilen duşuşyk geçirildi. Türkmen wekiliýetini gutlap, S. Rabbani Owganystan Yslam Respublikasynyň, Azerbaýjan Respublikasynyň, Gruziýanyň, Türkiýe Respublikasynyň we Türkmenistanyň arasyndaky Ulag we üstaşyr hyzmatdaşlygy hakyndaky Ylalaşygynyň kabul edilmegi esasy ýetilen sepgit bolan RECCA VII maslahatynyň üstünlikli geçirilendigi üçin minnetdarlyk bildirdi. Türkmenistanyň wekiliýetiniň ýolbaşçysy öz gezeginde, Owganystan bilen bähbitli we geljegi uly gatnaşyklary ýola goýmagyň mümkinçiliklerini subut edýän türkmen-owgan syýasy we ykdysady dialogyny üstünlikli özara gatnaşyklaryň nusgasy diýip atlandyryp bolar diýip belledi.
Günüň ikinji ýarymynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri OYR-nyň ýerine ýetiriji häkimiýetiniň Başlygy Abdulla Abdulla, Owganystanyň Maliýe ministri, türkmen-owgan Hökümetara toparynyň owgan tarapyndan başlygy Eklilo Hakimi we Owganystanyň Goranmak ministri Tarikşa Bahrami bilen duşuşdy.
Mundan başga-da, Türkmenistanyň wekiliýetiniň ýolbaşçysynyň BMG-niň Owganystana ýardam bermek boýunça ýörite gullugynyň başlygy T. Ýamamoto bilen duşuşygy geçirildi. R. Meredow Owganystanda parahatçylygy we durnuklylygy ýola goýmaga gönükdirilen Türkmenistanyň taslamasyna BMG tarapyndan berlen goldaw üçin minnetdarlyk bildirdi.
Öz gezeginde BMG-niň Baş sekretarynyň Owganystan boýunça ýörite wekili T. Ýamamoto Owganystanda parahatçylykly ýagdaý üçin berýän ünsi, şol sanda bu ýurduň halkyna berýän ykdysady we ynsanperwer kömekleri üçin Türkmenistanyň Hökümetine minnetdarlyk bildirdi.


text:
2017-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwletimiziň içeri syýasatynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Döwlet Baştutanymyz mejlisi açyp, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýewe söz berdi. Wise-premýer zehinli çagalaryň arasynda geçirilýän “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşiginiň jemleýji tapgyry bilen baglanyşykly meseleler hakynda hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz zehinli çagalaryň arasynda geçirilýän döredijilik bäsleşigine ýurdumyzyň ähli künjeklerinden zehinli çagalaryň ýüzlerçesiniň gatnaşýandygyny belledi. Ýaş nesilleriň ukyplaryny açyp görkezmegi üçin ähli zerur şertler döredilýär. Döwlet Baştutanymyz “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşiginiň baş maksadynyň ýaşlaryň döretmäge, öz zehinini açmaga bolan höweslerini hemmetaraplaýyn goldamakdan ybaratdygyny belledi we bu ugurda alnyp barylýan işleri mundan beýläk-de dowam etmegi tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow zehinli çagalaryň arasynda geçirilýän bäsleşik barada aýdyp, bu meşhur döredijilik bäsleşigine ýurdumyzyň dürli künjeklerinden zehinli çagalaryň ýüzlerçesiniň gatnaşýandygyny belläp, zehinli çagalara döredijilikde üstünlik gazanmaklaryny arzuw etdi.
Döwlet Baştutanymyz “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşiginiň baş maksadynyň çagalaryň döretmäge bolan ymtylyşyny hemmetaraplaýyn höweslendirmekden ybaratdygyny belledi hem-de bu ugurda mundan beýläk-de netijeli işlemegi tabşyrdy.
Soňra wise-premýer ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine daşary ýurt raýatlarynyň kabul edilişi hakynda hasabat berdi. Türkmenistanyň Hökümeti bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda bilim ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga laýyklykda, owgan raýatlaryny Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyna dil öwreniş okuwlaryna kabul etmek meýilleşdirilýär.
Mundan başga-da, Hytaý Halk Respublikasynyň raýatlarynyň toparyny Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň dil öwreniş okuwyna kabul etmek bellenildi.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine daşary ýurtly raýatlary kabul etmek bilen baglanyşykly meseleleri we olaryň netijeli okuwy üçin döredilýän şertleri yzygiderli gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň üstünlikli tamamlanandygyny nazara alyp, oýunlara taýýarlyk baradaky Ýerine ýetiriji komitetiň ýatyrylýandygyny aýdyp, degişli Permana gol çekdi.
Döwlet Baştutanymyz Ýerine ýetiriji komitetiň maliýe we beýleki meselelerini kadalaşdyrmak hem-de onuň işgärlerini işe ýerleşdirmek bilen bagly meseleleri bir aýyň dowamynda çözmek barada degişli görkezmeleri berdi.
Milli Liderimiz Olimpiýa şäherçesiniň sport bilen meşgullanmak we türgenleri taýýarlamak üçin oňyn binýat bolup durýandygyny belläp, wise-premýere hemmetaraplaýyn oýlanyşykly çemeleşip, Olimpiýa şäherçesini düýpli üýtgetmek boýunça degişli maksatnamany düzmelidigini, bu ýerde Milli sport we syýahatçylyk instituty üçin okuw-türgenleşik binýadynyň döredilmelidigini tabşyrdy.
Olimpiýa şäherjiginde hödürlenýän ähli hyzmatlar tölegli esasda bolup, paýtagtymyzyň her bir ýaşaýjysy şäherçä gelip, abonement satyn alyp, sportuň öz höwes bildirýän görnüşi bilen meşgullanyp biler diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow ministrligiň alyp barýan işi hem-de Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň 2-nji oktýabrda Türkmenistana meýilleşdirilýän resmi saparyna taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Ýurdumyz oňyn bitaraplyk ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasy ugruny yzygiderli durmuşa geçirmek bilen, dünýäniň ähli döwletleri bilen netijeli gatnaşyklary has-da ösdürmegi göz öňünde tutýar. Russiýa Federasiýasy Türkmenistanyň möhüm uzakmöhletli hyzmatdaşlarynyň biri bolup durýar, onuň bilen diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň aprel aýynda ýola goýuldy. Türkmen-russiýa hyzmatdaşlygy, däp bolşy ýaly, dostlukly we netijeli häsiýete eýedir hem-de häzirki wagtda ikitaraplaýyn resminamalaryň 191-sini özüne birleşdirýän ygtybarly kadalaşdyryjy-hukuk binýady bilen berkidilýär.
Döwletara gatnaşyklary ösdürmekde ýokary derejedäki duşuşyklara aýratyn orun degişlidir. Iki ýurduň hökümetleriniň hem-de daşary syýasat edaralarynyň derejesinde hem yzygiderli gatnaşyk saklanylýar. Söwda-ykdysady ulgam döwletara hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Onda Hökümetara türkmen-russiýa toparynyň işine möhüm orun degişlidir. Häzirki wagta çenli toparyň mejlisleriniň 10-sy geçirildi.
Ynsanperwer ulgamda, şol sanda ylym-bilim, medeniýet ulgamlarynda ikitaraplaýyn gatnaşyklar işjeň häsiýete eýedir. Özara döredijilik çäreleriniň yzygiderli geçirilmegi hem munuň aýdyň subutnamasydyr. Hususan-da, 2016-njy ýylyň awgust aýynda Moskwa hem-de Wladimir şäherlerinde Türkmenistanyň Medeniýet günleri guraldy.
Ýokary derejede geçiriljek türkmen-russiýa gepleşikleriniň netijeleri boýunça esasy ugurlarda köpýyllyk özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge gönükdirilen ikitaraplaýyn resminamalaryň ençemesine gol çekmek göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň garamagyna Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň Türkmenistana resmi saparynyň maksatnamasy hödürlenildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzy we Russiýany öňden gelýän dostluk gatnaşyklarynyň birleşdirýändigini belledi. Häzirki döwürde strategiki hyzmatdaşlyk ýörelgeleri esasynda guralýan döwletara gatnaşyklary ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn görnüşde, iri halkara guramalarynyň ugry boýunça işjeň ösdürilýär.
Russiýa Federasiýasy hem-de Türkmenistan birek-biregiň BMG-niň we beýleki abraýly düzümleriň çäklerinde öňe sürýän oňyn başlangyçlaryny hem-de tekliplerini goldaýarlar. Biziň ýurtlarymyz ählumumy parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, häzirki döwrüň wehimlerine hem-de howplaryna garşy durmak ýaly ählumumy meseleler boýunça garaýyşlarynyň ýakyndygyny ýa-da gabat gelýändigini görkezýärler.
Milli Liderimiz Türkmenistanyň we Russiýanyň köp ugurlar boýunça netijeli hyzmatdaşlyk edýändigini belläp, söwda-ykdysady hem-de beýleki geljegi uly pudaklaryň birnäçesinde netijeli gatnaşyklary has-da ösdürmek üçin uly kuwwatyň bardygyny aýtdy. Ynsanperwer ulgamda — bilim, ylym we medeniýet ugurlary boýunça hem ikitaraplaýyn gatnaşyklar üstünlikli ösdürilýär.
Döwlet Baştutanymyz Russiýa Federasiýasynyň iri sebitleri bilen ýola goýlan hyzmatdaşlygyň okgunly ösýändigini kanagatlanma bilen belledi. Dürli çäreleriň, şol sanda bilelikdäki işewürler maslahatlarynyň hem-de özara medeni çäreleriň yzygiderli geçirilmegi muňa ýardam edýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öňde duran ýokary derejeli gepleşikleriň ähmiýetini nygtady. Bu gepleşikler iki ýurduň dostlukly halklarynyň abadançylygynyň bähbitlerine laýyk gelýän däp bolan döwletara gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmagyň we giňeltmegiň ýolunda möhüm ädim bolmalydyr, däbe öwrülen aragatnaşyklary täze many-mazmun bilen baýlaşdyrmalydyr. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz wise-premýere, daşary işler ministrine Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň Türkmenistana resmi saparyna ýokary guramaçylyk derejesinde taýýarlyk görmek babatda degişli tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarow gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi. Şeýle-de wise-premýer 12—13-nji oktýabrda Türkmenistanyň ykdysady üstünlikleriniň ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk baýramyna bagyşlanan sergisini geçirmäge görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Her ýyl geçirilýän sergä ministrlikler, pudak edaralary, kärhanalar, guramalar, häkimlikler, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary gatnaşarlar. Sergide myhmanlara ýurdumyzyň Garaşsyzlyk ýyllarynda ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda — senagatda we oba hojalygynda, energetikada, ulag-aragatnaşyk ulgamynda, söwda we hyzmatlar, maliýe-bank toplumynda gazanylan üstünlikler, saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk, medeniýet we ylym-bilim ulgamlarynda ýetilen sepgitler görkeziler. Sergi welaýatlarda hem-de Aşgabat şäherinde amala aşyrylýan durmuş-ykdysady özgertmeleriň netijeleri bilen tanyşdyrar. Aýry-aýry bölümler döwlete dahylsyz ulgamyň ösüşine bagyşlanar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň jemgyýetimiziň ähli ulgamlarynda oňyn özgertmelere beslenendigini belledi. Ýurdumyzyň ykdysady kuwwaty barha berkeýär, halkymyzyň abadançylygy ýokarlanýar. Serginiň esasy wezipesi dünýä jemgyýetçiligine hem-de daşary ýurtly hyzmatdaşlarymyza ýurdumyzda amala aşyrylýan giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalar, halkara taslamalary arkaly Türkmenistanyň ägirt uly kuwwatyny görkezmekden ybaratdyr. Şunuň bilen birlikde, milli Liderimiz bu çäräni pikir we tejribe alyşmak, uzakmöhletli işewür gatnaşyklary ýola goýmak üçin ulanmagyň möhümdigini aýdyp, ony ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmegiň wajypdygyna ünsi çekip, wise-premýere bu babatda anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýew şu ýylyň 22—24-nji sentýabry aralygynda döwlet Baştutanymyzyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň wekiliýetiniň Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasyna bolan gulluk iş saparynyň netijeleri barada hasabat berdi. Wekiliýetiň agzalary saparyň çäklerinde Kazanyň Federal uniwersitetiniň Geologiýa we nebitgaz tehnologiýalar institutynyň ylmy-barlag işleri we okuw binýady bilen tanyşdylar.
Geçirilen duşuşyklaryň dowamynda geologiýa-gözleg we buraw, awtomatlaşdyrmak, telemehanizasiýa hem-de nebitgaz pudagyndaky önümçilik işlerini merkezleşdirmek babatda öňdebaryjy tehnologiýalary we häzirki zaman ylmy-tehniki işläp taýýarlamalary önümçilige ornaşdyrmak ýaly möhüm meselelere aýratyn üns berildi.
Şeýle hem wise-premýer Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Gazylyp alynýan peýdaly baýlyklaryň gorlary boýunça Döwlet toparynyň geňeşiniň düzümini kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, Russiýa Federasiýasynyň dürli sebitleri bilen üstünlikli ösdürilýän özara peýdaly gatnaşyklaryň hyzmatdaşlygyň oňyn tejribesine daýanýan netijeli nusgasy bolup durýandygyny belledi. Soňky ýyllarda Türkmenistan bilen Tatarystan Respublikasynyň arasynda nebitgaz ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň köpugurly mümkinçilikleriniň durmuşa geçirilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Bu bolsa ikitaraplaýyn bähbitlere laýyk gelýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ulgamda öňde durýan ähli wezipeleriň çözgüdine örän oýlanyşykly we toplumlaýyn esasda çemeleşmegiň wajypdygyny belläp, wise-premýere bu babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi. Milli Liderimiz Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Gazylyp alynýan peýdaly baýlyklaryň gorlary boýunça Döwlet toparynyň geňeşiniň düzümini kämilleşdirmek ugrunda alnyp barylýan işleri dowam etmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Aýdogdyýew gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barylýan işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyzyň paýtagtymyzda we ýurdumyzyň welaýatlarynda maýyplara hem-de durmuş goraglylygyna aýratyn mätäçlik çekýän beýleki raýatlara niýetlenen ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada habar berildi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararyna laýyklykda, Senagat ministrligi tarapyndan Ahal welaýatynyň Tejen, Daşoguz welaýatynyň Daşoguz, Lebap welaýatynyň Türkmenabat we Mary welaýatynyň Mary şäherlerinde her biriniň umumy meýdany 6123,6 inedördül metr bolan 48 öýli 4 gatly 4 sany ýaşaýyş jaýlarynyň taslamasy işlenip taýýarlanyldy.
Ýurdumyzda alnyp barylýan gurluşyklary zerur bolan serişdeler bilen üpjün etmek maksady bilen, gurluşyk materiallarynyň dürli görnüşleriniň önümçiligini artdyrmak, pudagyň düzümlerini täzeçil esasda döwrebaplaşdyrmak işleri dowam edýär.
Milli Liderimiz mümkinçiligi çäkli bolan we durmuş goraglylygyna mätäç adamlar üçin ýokary halkara ölçeglerine kybap gelýän ýaşaýyş jaýlarynyň bellenilen möhletlerde gurulmalydygyna we ýokary hil derejesiniň üpjün edilmelidigine ünsi çekip, bu işleriň mundan beýläk-de yzygiderli dowam etdiriljekdigini belledi.
Mejlisiň dowamynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow R.Meredowy Türkmenistanyň senagat ministriniň orunbasary wezipesine bellemek hakyndaky resminama gol çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew möwsümleýin oba hojalyk işleriniň alnyp barlyşy barada hasabat berdi. Şu günler bugdaý ekişiniň geçirilen meýdanlarynda kadaly gögeriş almak üçin zerur bolan agrotehniki çäreler geçirilýär, ösüş suwy tutulýar. Oba hojalyk tehnikasyny bökdençsiz işletmek, kärendeçi daýhanlary ýokary hilli tohumlar bilen üpjün etmek maksady bilen degişli çäreler görülýär.
Şunuň bilen birlikde, welaýatlarda pagta ýygym möwsümi dowam edýär.
Döwlet Baştutanymyz oba hojalyk işleriniň bellenen möhletlerde tamamlanmagynyň wajypdygyny aýdyp, geçirilýän işleriň depgini bilen baglanyşykly guramaçylyk meselelerine aýratyn üns bermegiň möhümdigini belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ekerançylaryň işiniň netijeli bolmagyny üpjün etmek maksady bilen wise-premýere daýhanlar bilen ýygnalan pagta hasyly üçin özara hasaplaşyklaryň öz wagtynda hem-de doly geçirilmegini üpjün etmek boýunça anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew 2017—2018-nji ýyllaryň ýyladyş möwsümine taýýarlygyň çäklerinde Jemagat hojalygy ministrliginiň düzümleri tarapyndan alnyp barylýan meýilnamalaýyn işler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, gyş möwsüminde ýaşaýyş jaýlarynyň, durmuş maksatly desgalaryň, edaralaryň ýyladyş ulgamynyň bökdençsiz işini üpjün etmek maksady bilen toplumlaýyn çäreler durmuşa geçirildi. Şeýle hem ýyladyş toplumlarynda düýpli abatlaýyş işleri geçirildi we ýörite tehnikalaryň taýýarlygy üpjün edildi. Degişli gulluklar zerur bolan enjamlar, gurallar we ulaglar bilen üpjün edildi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, jemagat hojalygy gulluklarynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak, merkezleşdirilen ýyladyş ulgamlaryny täze enjamlar bilen yzygiderli üpjün etmek häzirki döwrüň möhüm wezipeleriniň biridigini belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow meýilleşdirilen işler alnyp barlanda tehniki düzgünleriň we tehnologik kadalaryň berk berjaý edilmelidigine ünsi çekip, wise-premýere ýaşaýyş jaýlarynyň, bilim edaralarynyň, saglygy goraýyş ulgamynyň ýyladyş işleriniň bökdençsiz ýola goýluşyny, elektroenergiýa bilen üpjün edilişini berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow “KAMAZ-6520” kysymly awtoulaglary satyn almak hakynda Kararyň taslamasynyň taýýarlanandygy barada habar berdi. Ýurdumyzyň Awtomobil ulaglary ministrligi tarapyndan ýük göterijiligi 20 tonna bolan şeýle ulaglaryň 250 birligini satyn almak meýilleşdirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, köpugurly ulag-aragatnaşyk düzüminiň ösdürilmeginiň ýurdumyzyň ykdysady, maýa goýum, üstaşyr we serişde mümkinçiliklerini durmuşa geçirmegiň şerti bolup durýandygyny belledi.
Halkara hyzmatdaşlygynyň netijeli ýola goýlandygyna ünsi çekip, döwlet Baştutanymyz Russiýa Federasiýasy bilen alnyp barylýan döwletara gatnaşyklarynyň çäklerinde Tatarystan Respublikasy bilen üstünlikli ösdürilýän hyzmatdaşlygyň okgunly we netijeli häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen belledi. Özara gatnaşyklaryň tejribesine we onuň köpugurly kuwwatlykaryna esaslanýan türkmen-tatar gatnaşyklary netijeli hyzmatdaşlygyň aýdyň nyşanydyr.
Döwlet Baştutanymyz Tatarystanyň iri kärhanalary bilen berk, uzakmöhletleýin gatnaşyklaryň ýola goýlandygyny belläp, häzirki döwürde ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda özüni gowy tarapdan görkezen şeýle kysymdaky ýük awtoulaglarynyň netijeli ulanylýandygyny tassyklady. Milli Liderimiz bu gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmagyň zerurdygyny belläp, degişli Karara gol çekdi hem-de wise-premýere tehnikalaryň sazlaşykly işini we olara ýokary hilli hyzmatlaryň ýola goýulmagyny üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýew «Ýaňlan, Diýarym!» telebäsleşiginiň jemleýji tapgyryny geçirmäge görülýän taýýarlyk hem-de Russiýa Federasiýasynyň Türkmenistandaky Medeniýet günleriniň meýilnamasy barada hasabat berdi. Wise-premýer iki ýurduň halklarynyň arasyndaky dostluk gatnaşyklaryny has-da pugtalandyrmaga gönükdirilen bu döredijilik çäresiniň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde geçiriljekdigini habar berdi. Onuň maksatnamasyna sergi, halk tans döwlet akademiki ansamblynyň çykyşy, rus kinofilmleriniň görkezilişi hem-de ussatlyk sapaklary girizildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, wise-premýere öňümizdäki baýramçylyk çäreleriniň hem-de medeni-köpçülikleýin dabaralaryň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegini üpjün etmek boýunça anyk tabşyryklary berdi. Bu çäreler halkymyzy täze ajaýyp üstünliklere hem-de beýik işlere ruhlandyrmalydyr. Milli Liderimiz ýurdumyzda Russiýa Federasiýasynyň Medeniýet günlerini geçirmek meselesine ünsi çekip, üstünlikli ösdürilýän türkmen-russiýa döwletara gatnaşyklary babatda bu halkara çäresiniň ähmiýetini belledi.
Türkmenistan Russiýa bilen hyzmatdaşlyga özüniň daşary syýasatynyň möhüm ugry hökmünde garaýar we döwrüň talaplaryna laýyk gelýän netijeli gatnaşyklary ösdürmek ugrunda çykyş edýär. Hormatly Prezidentimiz döwletara gatnaşyklarynda biziň doganlyk halklarymyzyň arasyndaky ynanyşmak ýagdaýyny hem-de dostlugy pugtalandyrmaga ýardam edýän medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlyga aýratyn orun berilýändigini aýtdy. Döwlet Baştutanymyz göz öňünde tutulan çäreleriň ählisini ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmegiň wajypdygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz “Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşiginiň täze zehinleri ýüze çykarmakda, döredijilik işgärlerini hünär derejesini kämilleşdirmekde möhüm ähmiýetiniň bardygyny belläp, wise-premýere bu döredijilik gözden geçirilişini talabalaýyk guramak babatda degişli görkezmeleri berdi.
Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlary hem-de hormatly Prezidentimiziň halkara başlangyçlary babatda milli kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek boýunça parlamentiň alyp barýan işleri barada habar berdi. Ykdysadyýetimiziň pudaklaryny we beýleki ulgamlary mundan beýläk-de ösdürmäge ýardam etjek kanunlaryň taslamalarynyň birnäçesiniň üstünde işlenilýändigi bellenildi.
Mejlis tarapyndan dahylly guramalar bilen bilelikde Ýaşulularyň maslahatyna taýýarlyk görmek hem-de ählihalk forumynyň gün tertibine girizilen resminamalary işläp taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işler barada habar berildi.
Döwlet Baştutanymyz halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna kybap gelýän döwrebap hukuk binýadyny döretmegiň ýurdumyzda amala aşyrylýan durmuş-ykdysady özgertmeleri kanunçylyk taýdan üpjün etmäge gönükdirilendigini aýdyp, kabul edilen kanunlaryň durmuşa geçirilişine gözegçilik etmek boýunça parlamentiň işiniň işjeňleşdirilmegine ünsi çekdi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisini jemläp, oňa gatnaşanlaryň ählisine uly üstünlikleri hem-de halkymyza Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda abadançylyk arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Wladimir KOMAROW
17 Kasım 2016 Perşembe
SA Interbudmontaž Kompaniýasynyň Hünärmenleri Aşgabatda Drenaž Aragatnaşyk Tonneliniň Gurluşygyny Tamamladylar
Paýtagtymyzyň häkimliginiň aýratyn möhüm binalaryň gurluşygy Direksiýasynda habar berlişine görä, ini 6 metrlik uzynlygy 18 kilometr tonnel we ini 3 metrlik ýerasty suwlary çykarmaga niýetlenen tonneleriň 13 müň metrden gowragy guruldy. Tonnel Germaniýanyň belli „Herrenknecht” firmasynyň ozboluşly burawly mehanizmleşdirilen ýerköwüji toplumy ulanylyp gazyldy. Bu toplum islendik çuňlukda bellenilen ugur boýunça geçip, kuwwatly demir-beton böleklerinden ybarat bitewi tonnel gurnaýar. Ýerasty kollektoruň iç tarapynyň ini 5,4 metrdir, bu bolsa metro tonneliniň inine barabardyr. Mundan başga-da, iki bölege bölünen tonneliň bir böleginde şäheriň elektrik we aragatnaşyk kabelleri goýlar.
Ötük köwüjiler günorta-gündogar, demirgazyk we günbatar -üç tonneli bütewi bir aýlawa birikdirdiler.Geologik we gidrogeologik kynçylyklara garamazdan tonnel tutuş gije-gündiziň dowamynda gazyldy. Markşeýderleriň, topluma hyzmat edýän tehnikleriň we köwüji tehnikany işledýänleriň kärine ezberligi netijesinde tonneller takyk birleşdirildi. Lagym we ýerasty suwlary akdyrýan ýerasty ötük şäheriň daşyndaky KOS-300 arassalaýjy bina çykaryldy we işe girizildi. Bu möhüm binanyň ulanylyp başlamagy bilen şäheriň ýerasty suwlarynyň derejesi ep-esli peseldi. Geljekde arassalanan suwlar ýurdumyzyň suwaryş ulgamynda ulanylar.
„SA Interbudmontaž“ kompaniýasy bu özboluşly taslamany baryp 2002-nji ýylda durmuşa geçirip başlady. Onuň aýratynlygy henize çenli beýle binanyň hiç ýerde gurulmanlygydadyr. Diňe bir ýerasty ötük gurman, eýsem lagym akymlaryny we dürli ýerlerden gelýän şäheriň hapa we ýerasty suwlaryny akdyrýan turbalaryň 70-e golaýyny birleşdirýän aýlawly ulgam döretmelidi.
Wladimir KOMAROW
Wladimir KOMAROW
http://www.turkmenhabargullugy.com/sa-interbudmontaz-kompaniyasynyn-hunarmenleri-asgabatda-drenaz-aragatnasyk-tonnelinin-gurlusygyny-tamamladylar/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
2017-nji ýylyň 12-nji maýynda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli “Döwletiň kanuny – ýurduň berkararlygy” atly sergisiniň açylyşyna ony synlamak isleýänleriň hemmesini çagyrýar.
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi 2017-nji ýylyň 12-nji maýynda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli “Döwletiň kanuny – ýurduň berkararlygy” atly sergisiniň açylyşyna ony synlamak isleýänleriň hemmesini çagyrýar.
DÖWLETIŇ KANUNY – ÝURDUŇ BERKARARLYGY
“Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň gününiň Magtymguly Pyragynyň şygryýet baýramy bilen sazlaşykly gelmegi akyldar şahyrymyzyň arzuwlan berkarar türkmen döwletinde halkymyzyň asuda, abadan, we bagtyýar durmuşda ýaşaýandygyna aýdyň şaýatlyk edýär”
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow
Şu ýyl Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň kabul edilmegine 25 ýyl dolýar. Ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň ilkinji günlerinde kabul edilen hem-de Watanymyzyň syýasy, ykdysady we durmuş-medeni ösüşiniň geljek onýyllyklar üçin esasy ugurlaryny kesgitlän Konstitusiýa beýik işler hem-de rowaçlygynyň täze eýýamyna gadam basan ýurdumyzyň täze taryhynyň gazananlary üçin esas boldy. Jemgyýetçilik we döwlet gurluşyny kesgitlän Esasy Kanun hereket edýän milli kanunçylygyň özenini düzüp, onuň esasy düzgünlerinde hem ýörelgelerinde halkara hukugynyň umumy kabul edilen kadalary, döwlet gurmakda halkymyzyň köp asyrlyk tejribesi, nesilden-nesle geçip gelýän ynsanperwerligiň iň gowy däpleri we mizemez umumadamzat gymmatlyklary beýanyny tapdy. Soňky gysga döwrüň içinde ata Watanymyzda hukuk we dünýewi döwletiň kämil binýadyny kemala getirmäge, halkymyzyň erkinliginiň, edil şonuň bilen bir hatarda, hak-hukuklarynyň doly goralmagyny üpjün etmäge gönükdirilen ägirt uly işler durmuşa ornaşdyryldy.
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününe bagyşlap “Döwletiň kanuny – ýurduň berkararlygy” atly sergi gurnaldy. Sergi hormatly Prezidentimiziň portreti, Konstitusiýa binasynyň açylyş dabarasynda düşürilen fotosuratlar bilen başlanýar. Ondan başga-da, bu ýerde ýurt Baştutanymyzyň saýlanan eserleri bilen hem tanyşmak mümkin.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň sowgatlyklar gaznasyna degişli eksponatlar toplumy wagtlaýyn sergiler zalynyň içini has hem nurlandyrýar. Bu toplumyň düzüminde zergärçilik eserleri agdyklyk edýär. Olaryň biri Magtymguly Pyragynyň 290 ýyllygyna bagyşlansa, başga birine sekizburçlugyň üstündäki Ýer şarynyň şekilinden we onuň ýokarsyndaky uçup barýan guşlaryň ýaşyl tugumyzyň ýanyndaky şekillerinden ybarat utgaşma görnüşi berlipdir. Zergärçilik eserleriniň arasynda ýaşyl tugumyzy, ýurdumyzyň meşhur binalaryny, baýramçylyk saçagyny şekillendirýän zergärçilik eserleri hem bar.
Sergide görkezilýän mejimeler toplumy täsin gözelligi bilen ünsüňi özüne çekýär. Olaryň ýüzüne çekilen ösümlik nagyşlaryndan gözüňi aýrasyň gelenok.
Baýramçylyk sergisinde çeper elli halyçylarymyzyň dokan “Meşhur Ýanardag bedewiniň heýkeli ýerleşdirilen monument”, “Bitaraplyk binasy”, “Garaşsyzlyk” atly halylary we şekilli halylar hem görkezilýär. Bu halylar, bir tarapdan, halkymyzyň syýasy durmuşynyň dürli taraplaryny açyp görkezseler, ikinji tarapdan, olaryň deslapky şekillerini döreden suratkeşleriň, olary dokan halyçylaryň watansöýerliginiň özboluşly beýany bolup durýarlar.


text:
Gadymy Hindistan
Gadymy Hindistan.
1.Hindistan öz tutýan meýdany we ilatynyñ sany boýunça baryp gadym zamanlarda hem Aziýanyñ iñ iri döwletleriniñ biri bolupdyr.
Hindistan Günorta Aziýanyñ Dekan (ýa-da Hindistan) ýarym adasynda we materigiñ bir böleginde ýerleşýär. Ol Demirgazykda Gimalaý dag ulgamy , gündogarda Hindihytaý ýurtlaryndan , günbatarda Eýrandan bolsa juda beýik bolmadyk, ýöne gçmişi kyn daglar arkaly bölünýär. Hindistan ýarym adasynyñ kenarlaryny günortada Hind okenanynyñ , günbatarda Arap deñziniñ , gündogarda Bengal aýlagynyñ suwlary ýuwýar.
Hindistanyñ geografiki aýratynlyklary onda ýaşaýan halklaryñ daşarky dünýä bilen aragatnaşyklaryny kynlaşdyrypdyr.
Hindistan ýarym adasynyñ merkezini Dekan tekiz daglary tutýar. Bu tekiz daglyk günbatardan gündogara tarap peselýär. Şonuñ üçinem Günorta Hindistanyñ ähli iri derýalary gündogara akýar. Materik Hindistany Tar çöli arkaly bölünýär. Demirgazyk Hindistanyñ günbatar böegi – Penjabdyr (bäş derýa), ýagny bäş iri derýa we olaryñ goşulyp emele geitrýän Hind derýasynyñ jülgesidir. Bu ýerde klimat gurak Şonuñ üçinem suwarmak zerurlygy ýüze çykýar. Demirgazyk Hindistanyñ gündogarynda Gang derýasynyñ jülgesi ýerleşýär. Gadym zamanlarda ol ýerler gür tokaýlyk bolupdyr. Gangyñ aşak akymlarynda çygly klimat bolmany üçin şaly, zygyr, şekerçiñrik ýaly ösümlikleri suwarmazdan ösdürilip ýetişdirilipdir.
Umuman, Hindistanyñ tebigaty dürli – dürlidir. Bu ýerde dünýäniñ iñ beýik daglary-da , ägirt uly düzlükler – de, musson ýagyşly ýerler we çöllük ýerler-de , sähralar we geçip bolmaýan jeññeller-de, ekwator klimatly ýerler we hiç wagt gary eremeýän beýik daglyklar-da bar.
Hindistanyñ baý ösümlik we haýwanat dünýäsi bar. Ol ýerde zebu öküzlerini , buýwollary, pilleri we ş.m. haýwanlary eldekileşdiripdirler. Iñ gadymy ekerançylyk Hind we Gang derýalarynyñ jülgelerinde bolupdyr. Hind derýasynyñ jülgesinde we Gangyñ ýokarky akymlarynda suwarymly, galan ýerlerde bolsa, ekerançylyk ýagyşa bagly bolupdyr. Günorta – Günbatar mussonlary Oguz , Gorkut aýlarynda köp ýagyş getiripdir. Şolar bolmasa guraklyk başlanýar eken.
Haty. Hindistan ilatynyñ sany boýunça dünýäde ikinji orunda durýar. Gadym zamanda hem ol gür ilatly bolupdyr. B.e.öñ V asyrda ýaşan grek taryhçysy Gerodot, gadymy hindi edebiýatynyñ ýadygärlikleri hem onuñ köp ilatly bolandygyny habar berýärler. Hindistanyñ ilaty etniki taýdan dürlüdir. Demirgazyk – günbatar Hindistanyñ ilaty Eýranyñ we Orta Aziýanyñ ilatyna çalym edýär. Günortanyñ ilaty olara gärä garaýagyzdyr. Hindistanyñ ilaty köp dillerde gepleýär. Bu diller esasan iki topara degişli edilýär. Hindiýewropa we drawid. Birinji topar ýurduñ köp böleginde ýaýran. Ikinji topar ýarymadanyñ günortasynda ýaýrapdyr. Bu ikisiniñ esasynda sanskrit edebi dili emele gelipdir. Hindistanyñ iñ gadymy ilaty drawid dillerinde gepläpdirler. Hindiýewropa dil toparynda gepleýän ilat Hindistanda b.e.öñ II müñýyllykda peýda bolýar. Olar özlerini “ariler” diýip atlandyrypdyrlar. Arileriñ nireden gelendigi we Hindistana nähili aralaşandyklary barada dürli çaklamalar bar. Ýöne bu sowallara anyk jogap bermek entek mümkin däl.
2.Gadymy Hindistanyñ taryhy boýunça çeşmeleriñ köpüsi ýok bolupdyr. Sebäbi olar gadymy hindi edebiýatynyñ eserlerini berýoza gabygyna ýa-da palma ýapraklaryna ýazypdyrlar. Olar bolsa çygly klimat ýa-da ýangyn zerarly ýok bolan . Diñe daşyñ ýüzüne ýazylan az sanly tekstler gelip ýetipdir.
Hindistanyñ taryhynyñ esasy çeşmeleri bolup Wedalar, Makabharata, ramaýana hyzmat edýär.
Wedalar gimnleriñ , aýdymlaryñ , sadakalaryñ we magiki formulalaryñ ýygyndysydyr. (Rigweda, Samaweda, Ýadžurweda, Atharwaweda). Uledalaryñ irki bölümleri b.e.öñ II müñýyllygyñ ortalaryna, gutarnykly ýazgysy b.e.öñ golaý wagtlara degişlidir.
Mahabharata we Ramaýana poemalaryñ edebi gymmatlygy we taryhy ähmiýeti Gomeriñ poemalarynyñky ýaly ýokarydyr. Bularyñ awtorlary Waýasa we Walmikanyñ atlary saklanyp galypdyr. Bu poemalar gadymy Hindistanyñ b.e.öñ I müñýyllygyñ I ýarymyna degişli taryhy we medeniýeti barada möhüm çeşmelerdir.
Bulardan başga-da hukuk ýadygärligi bolan “Manunyñ kanunlary” ýygyndysy ( b.e. öñ III a – b.e. öñ III asyrlarda düzülen), Arthaşastra (döwleti dolandyrmak baradaky ýazuw ýadygärligi), patyşa Aşokiniñ (b.e.öñ III a) gaýanyñ ýüzündäki ýazgylary , Gerodotyñ ( b.e. öñ V a), Arrianyñ (b.e.öñ II a) eserleri we maddy medeniýetiñ ýadygärlikleri gadymy Hindistanyñ taryhy boýunça möhüm çeşmelerdir.
Taryhnamasy. Hindistanda sanskrit dili ýatdan çykarylmandyr. Onda ýazylan eserler nesilden – nesle geçip gelipdir. Ýewropalylar üçin Hindistan uzak ýyllaryñ dowamynda nämälim bolup[ gelipdir. Kä wagtlar Marko Polo (XIII a) ýa-da Afanasiý Nikitin (XIV a) ýaly syýahatçylar bu taýa gelip görüpdirler we ýurduñ tebigaty, ilatyñ durmuşy we medeniýeti barada gyzykly gürrüñleri, maglumatlary beýan edipdirler.
XVIII asyrda Hindistan Angliýa tarapyndan basylyp alnansoñ ýadykärlikler öwrenilip başlanýar. Iñlis barlagçysy U.Jons gadymy hindi ýazuw ýadygärliklerini sanskritden iñlis diline terjime edýär.
XIX asyrda Hindistanyñ dilleri ýewropaly lingwistler tarapyndan özleşdirilip başlandy.
Ýewropaly we ABŞ-ly alymlaryñ bir toparynyñ arasynda arileri has medeniýetli, grawidlerden ýokary jyns hökmünde görkezýän “ariler teoriýasy” diýen çaklamany goldamaklyk bolup geçýär. Ýöne drawidleriñ ariler entek gelmänkä ösen medeniýetiniñ bolandygyny Penjapda we Sindde bolan arheologik açyşlar subut etdi.
3.Hindistanda ikinji swilizasiýalar b.e. öñ III-II müñýyllyklarda Hind derýasynyñ jülgesinde döräpdir. Olaryñ esasy merkezleri bolan şäherleriñ galyndylary häzirki Harappa we Mohenjo-Daro etraplarynda tapylýar. Bu döwürde ýaşan hindileriñ ata-babalarynyñ esasy kärleri ekerançylyk, soñra maldarçylyk bolupdyr. Olaryñ zähmet gurallary daşdan, misden we bürünçden ýasalypdyr. Harappa we Mohenjo – Daroda binagärlik sungaty ýokary derejede ösüpdir. Şäherleriñ göni köçeleri , bişen kerpiçden edilen ikigat jaýlary, guýulary, kanalizasiýasy, ýuwunmak üçin otaglary bolupdyr. Bu şäherlerde sungat ösüpdir. Hat – ýazuw bolupdyr. Ýöne olary okamak entek başardanok.
B.e.öñ II müñýyllygyñ ortalarynda gadymy hindi döwletleri, olaryñ medeniýeti pese düşýär. Onuñ sebäpleri doly anyklanylanok. Bu şäherleriñ pese gaçyp başlanmagynyñ ilkinji alamatlary Lothalada (deñiz söwdasynyñ merkezi) ýüze çykarylyp, onuñ wagty b.e.öñ XIX asyr diýlip kesgitlenilýär. Onuñ pese gaçmagy Nil şäherleri bilen aragatnaşygy kesilensoñ , b.e.öñ XVIII – XVII asyrlarda has-da güýçlenipdir.
Arileriñ Hindistana aralaşmaklary parahatçylykly ýagdaýda bolmadyk hem bolsa, olaryñ bu ýere gelmegini öñki şäherleriñ pese düşmeginiñ esasy sebäbi hökmünde görkezmek bolmaýar.
B.e.öñki XV-VI asyrlara Hindistanyñ taryhynda “Wedalar döwri” diýilýär. Bu döwrüñ taryhy , esasan, şahyrana eserler bolan Wedalar, Mahabharata , Ramaýana esasynda öwrenilýär. Bu döwürde Gang derýasynyñ ýokary we orta akymlary uly ähmiýete eýe bolupdyr. B.e.öñ II we I müñýyllyklaryñ sepgidinde demirden peýdalanylyp başlanmagy bilen ekerançylyk derýalaryñ jülgesinden has uzaklara ýaýrapdyr.
Bu döwürde emläk deñsizligi güýçlenýär we gullaryñ sany artyp başlaýar, kem-kemden urug – taýpa gurluşyndan döwlet guramalaryna geçilýär. Hindistanda begzadalaryñ we žresleriñ döremegi bilen “warnalar” emele gelipdir. (Brahmanlar, kşartiler, waýşiler, şudralar).
B.e. öñ Vi asyrda Demirgazyk Hindistanda 16 sany uly döwlet bolan. Olaryñ esasylary: Anga, Wideha (Wriji), Magadka, Kaşi, Kaşala, Watsa, Pançallaryñ döwleti, Kuru, Malwa we ş.m.
Ykdysadyýetiniñ ösmegi, gul eýeçilik gatnaşyklaryñ berkemegi, sosial garşylyklaryñ ýitileşmegi has iri syýasy birleşmeleriñ zerurlygyny ýüze çykarypdyr. B.e.öñ VI asyryñ ortalarynda Magadha patyşa Bimbisazanyñ döwründe güýçlenýär we beýleki döwletleri özüne tabyn edýär.
Günbatar Hindistanda döwletleriñ dagynyklygy uzak wagtlap saklanýar we bu ýagdaý ilki Ahemeniler döwletiniñ (b.e. öñ VI a), soñra Aleksandr Makedonskiniñ (b.e. öñ IV a) olary basyp almaklaryny ýeñilleşdiripdir.
Hind derýasynyñ kenarlarynda grek – makedon basybalyjylaryna garşy göreşe döwlet işgäri Çandragupta baştutanlyk edýär. Ol Magadkada häkimýeti basyp alan nandalar nesilşalygynyñ soñky wekili Dhan Nandanyñ gullugynda bolup, soñra onuñ gazabyna duçar bolýar. Ol Penjaba gaçyp, o taýda Aleksandr bilen duşuşýar.
Çandragupta Magadkä ýöriş gurap, Dhan Nandany tagtdan düşürýär we özüniñ mauriler nesilşalygyny esaslandyrýar. Mauriler döwletiniñ paýtagty Pataliputra şäheri bolýar. Çandragupta Aleksandryñ mirasdarlarynyñ biri bolan Selewkiñ gyzyna öýlenýär. Hind derýasynyñ jülgesinden grek-makedon goşunlary çykarylýar. Hind jülgesine ýanaşyan daglyk ýerler hem Mauriler döwletine birleşdirilip günbatar serhetler berkidilýär.
Çandraguptanyñ nesilleri basybalyjylykly syýasaty dowam edýärler. Onuñ agtygy Aşoki günorta Hindistanda Kalinga patyşalygyny boýun egdirýär. Mauriler döwleti iñ günorta çetden başga ähliýerleri öz içine alýar. Onuñ ykdysadyýetinde ep-esli öñegidişlik duýulýar. Suwarymly ekerançylyk giñ ýaýraýar, ýylda iki hasyl alynýar. Şäher durmuşy, senetçilik, söwda, teñneleri zikgelemek ösýär.
B.e. I asyrynda Kuşan döwletiniñ patyşasy Kadfiz II (47-78 ýý) demirgazyk hindi döwletleriniñ ençemesini basyp alýar. Onuñ mirasdary Kanişka pataliputra çenli Hindistanyñ jümmüşine aralaşýar. Kanişkanyñ döwründe Kuşan döwleti iñ ösen derejesine ýetýär. Kanişkanyñ tagta çykan ýylyndan ýyl hasaby ýöredilip, ol bütin orta asyrlaryñ dowamynda hem saklanýar. Oña Hindistanda “çak eýyamy” diýilýär. Kuşanyñ paýtagty Purusapura (Peşawar) şäheri bolan III asyryñ 30-njy ýyllarynda Kuşan döwleti pese düşýär. IV asyryñ I ýarymynda Magadka ýene-de iri döwlet birleşmesiniñ merkezi bolýar. Bu ýerde Hindistanda iñ soñky iri gul eýeçilik döwleti – Guptalar döwleti emele gelýär. Ony Çandragupta I (320-330ý) esaslandyrýar. Bu döwletiñ iñ ösen kuwwatyna ýeten döwri patyşa Çandragupta II Wikramaditýeniñ (380-414) dolandyran wagtydyr. Onuñ häkimýeti Bengal aýlagyndan Arap deñzi aralygynda ýaýrapdyr.
V asyryñ ortalarynda Guptalaryñ döwletine eftalitleriñ çozuşlary güýçlenýär. Ýurt pese düşýär. V asyryñ ahyrynda olaryñ häkimýeti diñe magadha bilen çäklenipdir.
4.Hindistanda dini ynançlar iñ gadymy döwürlerden bäri möhüm rol aýnapdyr. Wedalar eýýamynda dini ynançlar birnäçe döwri başdan geçirýär.
Irki döwürde dürli güýçlere we tebigy hadysalara çokunypdyrlar . Janly güýç hökmünde kabul edilen ähli zatlar hudaýlaşdyrylypdyr. Meselem: asman hudaýy – Diaus, ýeriñ aýal hudaýý – Prithwi. Soñra olaryñ ýerini Waruna we Indra eýeleýär. Hudaýlary adamyñka meñzeş häsiýetlerde göz öñüne getiripdirler. Olary ölýän hasaplapdyrlar. Älem üç dünýäden (“triloka”) – ýerden, howa giñişliginden, asmandan durýar diýip hasaplapdyrlar.
Giçki wedalar döwründe Waruna, Indra, Surýanyñ ýerine, Şiwa, Rudra, Wisna gelýär. Bu döwürdäki düşünjelere görä ýerdäki ähli janly zatlar göwreden we jandan durýar. Älemden daşarda ýaradyjy – Brahman bar. Adam tä ähli ýetmezçiliklerinden saplanýança onuñ jany täze dünýä inýän göwrede dogulýar. Adamyñ ykbalyny onuñ işleri (karma) kesgitleýär. Adam bütin ömründe “mokşany” ýatdan çykarmaly däl Mokşa – “dogulmazlyk we ölmezlik” ýagdaýy bolup, oña ýeten adamyñ ruhy ählumumy ruha goşulýar we onuñ bir bölegine öwrülýär. Brahmançylyk irki gul eýeçilik jemgyýetiniñ dini bolup, ösen gul eýeçilik jemgyýetiniñ döwründe buddizm dini ýüze çykýar. Buddizm dininiñ döreýşi şazada Siddharthanyñ (b.e.öñ 560-480ý) ady bilen baglanyşyklydyr. Buddizm dininde adamyñ halas bolmagy , ýagny nirwana derejesine ýetmegi, onuñ özüne, isleglerini ýok edip bilşine bagly bolupdyr. Žresler , sadakalar hökman bolmandyr. . Buddizm jemgyýeti ikä bölýär: erkin adamlar we gullar. I toparyñ halas bolmak üçin hukuklary deñ, gullarda bolsa beýle hukuk ýok, sebäbi olar şahsy garaşlylygy üçin erkin hereket edip bilmeýärler.
Žresler buddizme duşmançylykly garapdyrlar. Mauriler döwleti buddizmi goldapdyr. Aýratynam b.e. öñ III asyrda patyşa Aşoki buddizmiñ ýaýramagyna , budda monastyrlarynyñ guralmagyna we ş.m. uly ýardam beripdir.
Jaýnizm dini hem buddizm bilen döwürdeşräk ýüze çykýar. Ony esaslandyryjy Wardhomana Mahawiranyñ terjimehaly hem Buddanyñka meñzeş bolup, 12 ýyllyk terkidünýälikden soñ ol Jina – ñiji bolýar. Jaýunizm sözi hem şondan gelip çykýar. Jaýunizmiñ buddizmden tapawudy – janyñ bakylygy, nirwanadan soñ jan (ruh) öçmeýar-de baky eşrete ýetýär. Diñe samsyk ýaşaýyş – şer hasaplanýar. 5.B.e. başlaryna çenli gadymy hindi lirikasynyñ eseri – Wedalar we eposlary – Mahabharata we Ramaýana gutarnykly görnüşe gelipdir we ýazga geçirilipdir . Seýle hem halk basnýalarynyñ ýygyndysy - Pançatantra (Bäş kitap) peýda bolýar.
Hindistanda dürli filosofiki mekdepler bolupdyr. Astranomiýa we matematika (hasabyýet) ösýär. Gün kalendary düzüli, onda 360 gün bolan. B.e. ön V-VI asyrlarda hindi alymlary ýeriñ şar şekillidigini , dartyş kanunyny, ýeriñ öz okunyñ daşyndan aýlanýanyny bilýän ekenler. Baryp b.e. öñ III-II müñýyllyklarda Hind derýasynyñ jülgesinde hasaplaýyşyñ onluk ulgamy emele gelipdir. Diñe hindilerde nuly añladýan belgi bolupdyr. Arap sifrleri aslynda gadymy hindileriñki ekeni.
Hindi himikleri kükürt, duz we azot kislotalaryny alypdyrlar. Hekimler keselleri ulgamlaşdyrmaga çalyşypdyrlar.
Hindistanda dilleriñ köp bolmagy filologiki barlaglary talap edipdir. B.e. öñ V-IV asyrlarda ýaşan alym Brahman Panini “arassalanan” edebi diliñ (sanskritiñ) grammatikasyny döredýär. Hindi arhitekturasynda gümmezli jaýlar (stuplar), gowak ybadathanalary, monastyrlar möhüm ýadygärliklerdir.
B.e. V asyrda Hindistanda beýik dramaturg kalidasa ýaşapdyr. Onuñ has meşhur dramasy “Şakuntala” diýlip atlandyrylýar. Hindi medeniýeti Merkezi we Gündogar Aziýa ýurtlaryna uly täsir edipdir.


text:
- Инструктор: Прокошин Давид
© Sabrina Gonstalla / pixelio.de
Isa Mesih – taryhda iň täsin Şahsyýetdir. Onuň taglymaty millionlarça adamlaryň durmuşyny üýtgetdi. Eger siz mesihi bolsaňyz, onda Halasgäriň durmuşyny jikme-jik öwrenmeklik sizi Oňa has täsirli gulluk etmekde ruhlandyrar. Eger siz Mesihiň şägirtleriniň hasabyna heniz girmeýän bolsaňyz, onda belki Onuň durmuşy bilen tanyşmaklyk sizi möhüm karar kabul etmeklige iterer.
- Инструктор: Прокошин Давид
© bibleplaces.com
Bu kurs mesihilik ynamyna ilkinji ädimi ädýänler üçin, şeýle hem Isa Mesihi öz Halasgäri hökmünde eýýäm kabul edenler üçin niýetlenendir. Munda mesihilik ynamynyň esasy özenine seredilýär we Mesihiň yzyna nähili eýermelidigi barada maslahatlar berilýär. Biz hemmelere hut şu kursdan okap başlamaklygy teklip edýäris.
- Инструктор: Прокошин Давид
© Uschi Dreiucker / pixelio.de
Gelip çykyş kitabynda – älem-jahanyň we adamyň gelip çykyşy barada, ilkinji günä we onuň dünýä ýetiren heläkçilik täsirleri barada ajaýyp beýan edilýär. Bu kitapda ilki bilen Hudaýyň halas etmek meýilnamasy barada ýatlanylýar. Kitabyň awtory Musa ýeke-täk Hudaýa – älem-jahanyň Ýaradyjysyna iman etmäge çagyrýar. Hudaýyň barlygy Mukaddes Kitapda hiç hili subutnama talap etmeýän fakt hökmünde kabul edilýär. Hudaý ähli hereketlerinde mukaddes we adalatly, şeýle hem Öz wadasyna wepaly we günäli adama rehim-şepagatly. Mukaddes Kitabyň ilkinji kitabyny öwrenmeklik size beýik ruhy ýalkanyşlar getirer, Hudaýyň huzurynda gezmekde sizi ruhlandyrar we size goltgy berer.
- Инструктор: Прокошин Давид
Kursyň beýany: Ýahýanyň Hoş Habarynyň ýazylmagynyň maksady şu sözlerde aýdyň beýan edilendir: «Ýöne bular siziň Isanyň Hudaýyň Ogly Mesihdigine iman etmegiňiz üçin we iman edip, Onuň ady bilen ýaşaýşa gowuşmagyňyz üçin ýazyldy» (Ýah 20:31). Şeýlelik bilen biz resul Ýahýanyň birbada hoş habarçy hem resullyk maksatlaryna eýerip, Mesihiň durmuşynyň beýanyny düzendigini görýäris.


text:
Hünärmenleriň bellemegine görä, suw heňiniň we suw akarlaryň dykylmagynyň öňüni almak üçin ulanylýan himikatlar deriniň gyjyndyrylmagyny döredip, deri keselleriniň ýüze çykmagynyň sebäbi bolup bilerler.
Suw çüwdürimlerinde oturdylýan süzgüçler suwy diňe iri hapalardan arassalaýarlar. Fontanlarda bolsa guşlaryň, itleriň hem ýuwnup bilýändigini ýatda saklamalydyr. Deri kesellerinden başga-da, fontanlarda suwa düşmek ýiti içege ýokançlyklaryna, gastrit, peritonit, meningit we konýuktiwit kesellerine duçar bolmak üçin şert döredip bilýändir.
Fontanlarda suwa düşmek çagalaryň saglygy üçin has hem howply. Eger immun ulgamy gowşak çaganyň bedenine ýokançlyklary saklaýan suwuň birnäçe damjasy düşen ýagdaýynda hem dürli keselleriň döreme howpy ýokarlanýandyr.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
"Salam hormatly lukman! Wagtal-wagtal meniň bilim agyrýar. Bu agyrylaryň sebäbi nämedenkä?"
Saýtyň okyjysy.
"Salam lukman! Meniň esasan gije bilimiň agyrsy güýjäp, bir tarapa öwrülmäm kynçylyk döredýär. Onuň sebäbi nämekä we men haýsy lukmanlara ýüz tutyp bilerin?"
Saýtyň okyjysy, Şasenem.
Bilde döreýän agyrylar dürli keselleriň alamaty bolup, ýüze çykyş ýygylygy boýunça tapawutlanýandyr. Epidemiologik barlaglarynyň berýän netijelerine görä, dünýädäki adamlaryň üçden biri ýagyrnyda we bilde döreýän agyra ömründe bolmanda bir gezek arz edýändir.
Adam dik duranda ýa-da ýörände, agram oňurga sütüniniň bil bölümine düşýär. Umumy agramyň esasy bölegini hut oňurganyň bil bölümi göterýär diýsek hem ýalňyşmarys.
Bildäki agyry hemişe biynjalyk edip durmasa, oňa kän bir üns hem berilmeýär. Emma agyry güýjäp, dowamly häsiýete eýe bolanda, lukmana ýüz tutmaly bolýar. Netijede, bu agyrylaryň belli bir kesel sebäpli döreýändigi, käte hirurgiki bejergini geçirme zerurlygynyň ýöze çykýandygy anyklanylýar.
Käbir adamlar bil agyryny adaty alamat höküminde kabul edip, oňa asla üns hem bermeýärler. Umuman, bil agyrynyň ömrüňde bir gezek biynjalyk edip, aýyrlyp gidýän halatlary hem bolýar. Emma köplenç agyry gaytalanyp, adama ezýet baryny berýär.
Bildäki agyry ýüze çykyşy boýunça dürli häsiýetli bolup bilýär:
► Sorkuldaýan agyry adam uzak oturanda ýa-da belli bir ýagdaýda uzak bolanda ýüze çykýar.
► Ýiti agyry duýdansyz, adam oňaýsyz ýagdaýda durka ýa-da egilende ýüze çykýar we oňa gönelmäge mümkinçilik bermeýär.
Agyrlaryň görnüşleri dürli-dürli bolsa-da, olaryň döremegine nerw çogdamjyklaryň gysylmagy we şol netijesinde agyrlaryň döremegi, myşsalaryň çişginliligi, oňurga sütüniniň nerw süýümleriniň gyjynmagy sebäp bolýar. Bu alamatlaryň näme sebäpden ýüze çykýandygyny, şuňa haýsy keseliň sebäp bolandygyny ýörite hünärmeniň (maşgala lukmany, newropatolog, neýrohirurg) kömegi bilen anyklamak zerurdyr.
Esasan hem, 45 ýaşdan uly we 18-20 ýaşly ýaş adamlarda bil agyry hemişelik häsiýete eýe bolanda, olar hökman lukmana ýüz tutmalydyr. Bu oňurga sütüni şikeslenen ýa-da oňa uly agram salma ýagdaýlary başdan geçirenlere-de degişlidir.
Bil agyryda peşewi saklap bilmezlik, iç gatama, gyzgynyň ýokarlanmagy, el-aýagyň ysgynsyzlygy, umumy ýarawsyzlyk, bilde we bedeniň beýleki böleklerinde duýujylygyň ýitirilmegi ýaly alamatlar ýüze çykanda, lukmançylyk barlaglaryndan doly geçmek zerurdyr.
Lukmana ýüz tutmazdan öň, bildäki agyrynyň toplanýan ýerine we alamatlaryna görä, onuň haýsy kesel sebäpli döreýändigini kesgitlemek bolýar. Emma şonda-da özbaşdak bejergi geçirmek maslahat berilmeýär.
Kesel takyk anyklanylmasa, lukmandan başga adamyň maslahatlaryna eýerip, derman serişdelerini ulanmakdan äga boluň.
Bil agyry haysy kesellerde döräp bilýär?
♦ Biliň bir ýa-da iki gapdaly agyrsa, ol agyry piýelonefritiň, aýallarda aýal jyns agzalarynyň keselleriniň, erkeklerde köplenç erkeklik jyns mäziniň alawlama ahwalatynyň (prostatit) alamaty bolup biler.
♦ Bildäki ýiti agyry garnyň aşagyna ýaýrap biynjalyk edende, böwrek sanjylamasynyň, köriçegäniň ýa-da peşew-daş keseliniň alamatydyr.
♦ Bildäki "atýan" häsiýetli ýiti agyry oňurgara ingisiniň ýa-da oňurgadan çykýan nerw çogdamjyklarynyň zeperlenmeginiň (radikulit) alamatlarydyr. Şeýle häsiýetli agyry uludan dem alnanda güýçlenýär, aýaklara ýaýraýar we hereket edilende beterleşýär.
♦ Ýagyrnydaky agyry biliň töwereginde has güýçlenýän bolsa, ol oňurga sütüniniň inçekeseliniň alamaty bolup bilýär. Bu kesele esasan çagalar ýygy duçar bolýar. Oňurga sütüniniň inçekeseliniň esasy alamaty – ýöreýşiň üýtgemegidir. Keseliň bejerilmedik ýagdaýynda, oňurganyň üýtgemegi sebäpli ýagyrnyda örküç emele gelip biler.
♦ Bildäki "çekýän" agyry, esasan göwreli aýallary biynjalyk edýär.
♦ Semizlikden ejir çekýän adamlarda hem bil agyry döräp bilýär. Wagtynda bejerilip, öňüni alyş çäreleri geçirilmedik ýagdaýynda, osteohondrozyň ýa-da oňurgara ingisiniň döreme töwekgelçiligi ýokarlanyp bilýändir.
Bil agyrydan nädip dynmaly?
Bil agyrydan gutarnykly dynmak üçin, oňa sebäp bolan keseli anyklap bejermek zerurdyr. Kesel wagtynda bejerilse, eýýäm bejergi geçirilýän döwründe bildäki agyry gowşap başlaýar. Gelip çykyşyna garamazdan, bil agyry biynjalyk edende, agyrsyzlandyryjy serişdelerini (gerdejik, sanjym, melhem görnüşde) kabul etmelidir. Bil agyrynyň oňurga keselleri sebapli dörändigi anyklanandan soň, bejergi emleriniň toplumynyň utgaşmasy her bir näsag üçin aýratynlykda bellenilýär. Bejergi ýörite maşklary, el bilen täsir etme (manual) bejergisini, owkalamany, iňňe bilen bejergini, görkezme boýunça fiziki usullar bilen bejergini öz içine alýar.
Bil agyrmaz ýaly name etmeli?
♦ Bilde agyry döremez ýaly özüňize aşa fiziki agram salmaň, agyr zatlary götermäň. Agyr zatlary götermeli bolan ýagdaýynda hem, olary dogry götermäge çalşyň: ýüki dik durup eglip alman, çommalyp oturyp, alyp, soň ýeriňizden turuň.
♦ Bir iş bilen uzak wagt meşgullanan ýagdaýyňyzda, aram-aram yeriňizden turup maşk ediň, 10 minut otagyň içinde aýlanyň, öňe, yza, gapdala egilip galyň.
♦ Fiziki maşklara wagt tapylmaýan bolsa, onda işe gideniňizde ýa-da geleniňizde, biraz pyýada yöremegi endik ediniň. Dynç günleri pyýada ýöremek, suwda ýüzmek sizi dürli agyrylardan goramaga kömek edip biler.
Teswirlemeler
Göwrelilik döwründe döreýän bil agyrylary oňurga düşýän agramlylyk, süňklerde minerallaryň düzüminiň üýtgemegi bilen düşündirip bolar.Ýöne dogrumdan soň galan bil agyrynyň sebäbini anyklamak üçin lukmanyň barlagy we maslahaty wajypdyr.Bu babatda newropatolog lukmanyna ýüz tutmak peýdaly bolar.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Singapur
Singapur Respublikasy (iňl. Republic of Singapore; mal. Republik Singapura; hyt. 新加坡共和國, pinin Xīnjiāpō Gònghéguó; tam. சிங்கப்பூர் குடியரசு Ciŋkappūr Kudiyarasu) — Günorta-Gündogar Aziýada bir adada ýerleşýän şäher-döwlet, ol Malakka ýarymadasynyň günorta çetinden insiz Johor bogazy arkaly bölünip aýrylýar. Ol Malaýziýanyň düzümine girýän Johor soltanlygy hem-de Indoneziýanyň düzümindäki Riau adasy bilen serhetleşýär.
Taryhy. Singapur baradaky ilkinji ýatlamalar III asyrdaky hytaý ýazgylarynda bar. ada Şriwidjaýa imperiýasynyň daýanç nokady bolup, merkezi Sumatrede bolupdyr we Tumasik diýip ýawan adyny göteripdir. Tumasik belli bir wagtda esasy söwda merkezi bolupdyr, emma soň çöküp galypdyr. Bu şäher barada arheologiki tapyndylardan başga maglumatlar az.
XV-XVI asyrlarda Singapur Johor soltanlygynyň düzümine giripdir. 1617-nji ýyldaky golland-portugal urşunda Singapur portugal goşuny tarapyndan çozulypdyr.
1819-njy ýylyň 6-njy fewralynda Britan Ost-Ind kompaniýasynyň wekili ser Tomas Stamford Rafflz Singapurda dürli entiki toparlaryň arasynda söwda nokadyny gurmaklyk barada Joharyň soltany bilen razylaşyk baglaşýar.
1867-nji ýylda Singapur Britaniýanyň koloniýasy bolup, iňlisler Singapura Hytaýa barýan ýolda daýanç nokady hökmünde uly baha beripdir.
Ikinji jahan urşy döwründe Ýaponiýa Malaýýany eýeläp, Singapury iňlisleriň elinden aldy. Iňlisler diri güýç sanynyň artykmaçlygyna garamazdan, ýaponlar taktiki usul bilen eýeläpdir. Ýagny iňlisler duşmalary deňizden çozar diýip ähli güýjini diýen ýaly ol ugra serpikdirýär. Ýaponlar bolsa tutuş adadan aýlanyp, gowy berkidilmedik gury ýerden çozýarlar. Singapur 1942-nji ýylyň 15-nji fewralynda Ýaponiýanyň eline geçip, tä 1945-nji ýylyň sentýabryndaky Ýaponiýanyň utulyşyna çenli dowam edýär.
1951-nji ýylda Singapur Britan imperiýasynyň düzüminde öz-özüni dolandyrýan döwlet bolýar. Li Kuan Ýu saýlawlardan soňra premýer-ministriň derejesini göterýär.
1963-nji ýylda referendumyň netijesinde Singapur Malaý Federasiýasy döwleti we öňki britaniýanyň koloniýasyna degişli bolan Demirgazyk Borneo we Sarawak bilen Malaýziýa Federasiýasyna goşulýar.
1965-nji ýylyň 7-nji awgustynda konflikt esasynda Singapur Malaýziýanyň düzüminden çykýar we 9-njy awgustda öz garaşsyzlygyny yglan edýär. singapuryň düzümden çykmagy Malaýziýa hiç hili täsir etmeýär, çünki federasiýanyň ýolbaşçylary bu ýurdyň düzümde bolmagy hytaý halkyna tarapyň peýdasyna etniki balansyň bozulmagyna getirýär diýip pikir edipdirler.
1959-1990-njy ýyllar aralygynda dürli resurslardan kesilen Singapur ( hatda içilýän agyz suwuny hem Johordan we Malaýziýadan getirlipdir) içgi meselelerini çözmäni başarypdyr we üçünji dünýä ýurtlaryň hataryndan ýokary derejeli durmuş ýurduna öwrülmäge başardy.
2004-nji ýylyň 10-njy awgustynda 14 ýyllap Singapuryň premýer-ministri bolan Go Çok Tong respublikanyň prezidenti S.R. Natandan bu derejeden ony aýyrmagy barada resmi haýyştnama ýazdy. Häkimýeti Li Kuan Ýuň uly ogly 52 ýaşly Li Sýan Lun dolandyryp başlaýar.


text:
24 Temmuz 2015 Cuma
Ýaşlar Milli Ösüşiň Medeni Kuwwatyny Artdyrýar
Hünärmenleri taýýarlmagyň täze ugurlary: 1. “Opera sungaty”
Ýurdumyzyň millli opera sungaty 2015-2016-njy okuw ýylynda ösüşinde täze ösüşe eýe boldy. Türkmen milli konserwatoriýasynda “Opera sungaty” ugry boýunça hünärmenler taýýarlanylyp başlanar. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň jemgyýetimiziň ruhy ösüşi, milli medeniýetimizi kämilleşdirmek babatda yzygiderli durmuşa geçirýän syýasatynyň aýratyn ähmiýete eýe bolýandygyny alamatlandyrdy.
Mälim bolşy ýaly, türkmen opera sungatynyň täzeden galkynmagy döwlet Baştutanymyzyň giň möçberli özgertmeler syýasaty bilen berk baglanyşyklydyr. Munuň öz Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň häsiýetli aýratynlygydyr. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýadawsyz tagallasy netijesinde, milli medeniýetimiziň aýrylmaz bölegi bolan türkmen operasy täzeden dikeldildi. Täze opera oýunlarynyň görkezilişine hormatly tomaşaçy hökmünde gatnaşýan milli Lilderimiziň sungatyň bu görnüşiniň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýändiginiň aýdyň naşyanydyr.
2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda döwlet Baştutanynyň başlangyjy hem-de goldawy netijsinde Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgüniň sahnasynda täzeden dikeldilen “Şasenem we Garyp” operasy ilkinji gezek ýaňlandy. Şol ýyl ýurdumyzyň Medeniýet we sungat işgärleriniň güni milli baýramçylyk hökmünde tassyklandy hem-de medeniýet we sungat işgärleriniň hünär baýramçylygynda täze opera görkezmek asylly däbe öwrüldi.
Şondan bir ýyl geçenden soň “Leýli we Mejnun”, 2010-njy ýylda “Zöhre we Tahyr”, “2011-nji ýylda bolsa “Görogly” operalary täzeden dikeldildi. Soňra Magtymguly adyndaky Türkmen milli sazly-drama teatrynda “Arşin mal alan” sazly komediýasy peýda boldy. Şunda “Magtymguly” we “Görogly” operalary goýuldy. Ýeri gelende aýtsak, ady rowaýata öwrülen Görogly hakydaky opera eseri şu teatrda iki gezek goýuldy.
Milli Liderimiziň başlangyjy bilen opera eserleri ýurdumyzyň dürli künjeklerinde geçirilýän Medeniýet hepdeliginiň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Türkmenbaşy şäheriniň Ruhyýet köşgünde “Görogly” operasynyň, Daşoguzda bolsa “Ýusup we Züleýha” operasynyň ilkinji görkezilişi boldy. Şu ýyl Türkmenabat şäheriniň Ruhyýet köşgünde zehinli kompozitorlar Daňatar Öwezow bilen Adrian Şapoşnikowyň bilelikde döreden we Guseýin Muhtarowyň librettosyny ýazan, 1957-nji ýylda goýlan “Aýna” operasy täzeden dikeldildi. Belli sahna eseriniň saz we sýužet esasyny alan awtorlar bu esere häzirki döwürň tomaşaçysyna ýakyn äheňi we öwüşgini beripdirler.
Opera sungaty çuňňur kökleri bolan aýdyň tomaşa ýörelgelerini özünde jemleýär. Sahna eseriniň bu görnüşinde nusgawy opera we halk sazlary utgaşyp, häzirkizaman milli opera eserlerini emele getirýär.
Soňky ýyllarda dürli mowzuklar boýunça döredilen opera eserleri mazmun taýdan bütewidir. Häzirki zamanda goýulýan opera eserleriniň saz we şahyrana mazmuny döwürleriň we nesilleriň ruhy baglanyşygynyň bozulmasyzlygyny ykrar edýär. Şeýle ýörelge opera aýdymlaryny ýerine ýetirijilerini sewip almak babatda berk saklanýar. Täze opera eserleri sahnada saz sungatynyň dürli wekillerini özüne jemleýär. Olarda Türkmen milli konserwatoriýasynyň, Türkmen döwlet medeniýet institutynyň we D.Öwezow adyndaky Türkmen döwlet ýöriteleşdirilen sazçylyk mekdebiniň wekilleri çykyş edýärler. Mundan başga-da, Türkmen milli konserwatoriýasynyň talyplaryna “Magtymguly”, “Görogly” we beýleki eserlerde çylşyrymly bolan baş keşpleri ýerine ýetirmek ynanyldy. Munuň özi türkmen medeniýetinde tejribäniň, ussatlygyň we ýaş zehinleriň baglanyşygyny, milli sungatyň iň gowy däpleriniň nesilden-nesle geçýändigini alamatlandyrýar.
Türkmen oprerasynyň täzeden dikeldilmeginiň saz we sahna sungatynyň ösüşi üçin kuwwatly itergi bolandygyny bellemeli. Onda ýurdumyzyň medeniýetini mundan beýläk-de ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary äşgär duýulaýr. Saz eserlerinde diňe bir gadymy milli däpleri däl, eýsem dünýä tejribeleri, sungatynyň dürli görnüşiniň, şol sanda opera sungatynyň häzirkizaman ýörelgeleri öz beýanyny tapýar. Şunlukda, milli opera sungatynyň täzezen dikeldilmegi medeniýet işgärleri üçin täze mümkinçilikleri açýan, olaryň ýerine ýetirijilik ussatlygynyň we sahna medeniýetiniň kämilleşdirilmegini üpjün edýän ýurdumyzyň opera mekdebiniň döredilmegi bilen berk baglanyşyklydyr.
Häzirkizaman opera mekdebi milli däpler we häzirkizaman ýörelgeleri nazara almak arkaly döredilýär. Şunuň bilen baglylykda, türkmen operasynyň dünýäniň saz tejribesini özünde jemläp, özboluşly halk sazlarynyň, mukamlarynyň we dessanlarynyň esasynda, türkmen nusgawy şygryýetiniň we bagşylar sungatynyň binýadynda döredilendigini bellemeli. Olarda folklor we halk dessurlary, halk döredijiliginiň ajaýyp däpleri äşgär duýulýar.
“Zöhre we Tahyr”, ”Bagşynyň ykbaly”, “Ýusup we Ahmet” yaly ilkinji türkmen operalarynyň halk dessanlarynyň we rowaýatlarynyň esasynda döredilendigini bellemeli. Milli opera teatrlarynyň döredilmegine görnükli türkmen kompozitorlary, şol sanda türkmen kompozitorlyk mekdebini esaslandyranlaryň biri Daňatar Öwezow gatnaşdy. Türkmen opera teatrynda operalar türkmen dilinde goýlupdyr. Olaryň hatarynda dünýä nusgawy operalaryndan P.Çaýkowskiniň, N. Rimskiý-Korsakowyň, A.Borodiniň, J.Werdiniň we J.Puççininiň “Ýewgeniň Onegin”, “Kinýaz Igor”, “Trawiata”, “Aýida”, “Çio-çio-san”, “Faust”, “Karmen”, “Sewil dellegi” we beýlekiler bar. Ýöne teatr hemişe milli eserlere aýratyn ähmiýet berdi. Asylly däbe görä, opera sungatynyň her ýylky möwsümi milli opera sungatynyň göwheri bolan “Şasenem we Garyp” operasy bilen açylýar.
Häzirki döwürde Türkmenistanyň halk artisti, Türkmenistanyň Gahrymany Maýa Kulyýewanyň birnäçe opera eserleriniň baş geňeşçisi bolýandygyny bellemeli. Türkmen opera sungatynda diňe bir türkmen kompozitorlarynyň döreden eserlerinde däl, eýsem dünýä nusgawy operalarynda birnäçe ajaýyp keşpleri janlandyran bu artistiň ady rowaýata öwrüldi.
Häzirk wagtda opera sungatynyň ösüşini bu ulgamda ýetilen sepgitleri nazara almak arkaly kesgitlemeli. Häzirki döwürde Türkmenistanyň medeniýeti dünýä çykýar. Şeýle hem ol dünýä medeniýetiniň gazananlaryny özleşdirýär we köpsanly ýörelgeleri, sungatyň birnäçe görnüşlerini we ugurlaryny özünde jemleýär. Kamera we simfoniki orkestrleriň konsert maksatnamalarynda dünýä nusgawy eserleri we dürli ýurtlaryň häzirikizaman kompozitorlarynyň döreden eserleri öz beýanyny tapýar. Şunuň bilen baglylykda, geçen hepdede ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň artisleriniň gatnaşmagynda paýtagtymyzdaky Mejlsiler merkeziniň ajaýyp konsert zalynda baýramçylyk çykyşlarynyň bolandygyny bellemeli. Bu merkezde konsertleri, opera we sahna eserlerini guramak üçin ähli zerur mümkinçilikler üpjün edilipdir.
Şol gün paýtagtymyzdaky Mejlisler merkezinde Nil Şikoff (ABŞ), Lýuçia Alberti (Italiýa), Wesselina Kasarowa (Şweýsariýa) ýaly dünýä belli oprera artistlei çykyş etdiler. Şeýle hem Azerbaýjanyň M.Ahundow adyndaky Döwlet opera we balet akademiýa teatrynyň aýdymçysy Afag Abbasowa, G.Tukaý danydaky Tatar döwlet filarmoniýasynyň aýdymçysy (Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasy) Irigina Waliýewa, Türkiýe Respublikasynyň Stambul döwlet opera we döwlet teatrynyň aýdymçysy Sawigne Burçin özleriniň wokal ussatlyklary bilen hezil berdiler. Awstriýadan gelen tansçylar Paula Rostas we Gleb Şilow Wena operasynyň tans toparynyň çykyşyny ýerine ýetirdiler.
Merkeziň ajaýyp sahnasynda Joakinno Rossiniň “Sewil serteraşy”, Jakomo Puççininiň “Toska” (Gussa), Juzeppe Werdiniň “Dom Karlos”, “Attilla”, “Sisiliýa agşamy” , “Trawiata”, Petro Maskaniniň “Oba mertebesi”, Žorž Bizeniň “Karmen”, Kamil Sen-Sansyň “Samson we Dalila”, Žak Offenbahyň “Gofmanyň ertekileri” atly meşhur operalaryndan, hem-de daşary ýurtly myhmanlarynyň ýerine ýetirmeginde Imre Kalmanyň “Silwa” we Frans Legaryň “Şadyýan dul aýal” atly belli operalaryndan parçalar we ariýalar ýaňlandy. Şeýle hem belli awstriýaly sazanda professor Wolfgan Harreriň we onuň türkmen kärdeşleriniň ýolbaşçylygynda “Galkynyş”
türkmen-awstriýa simfoniki orkestriniň sazlary diňlenildi. Şol konsertde milli opera sungaty hem görkezildi. Ýaş türkmen wokalçy aýdymçynyň ýerine ýetirmeginde “Aýna” operasyndan ariýalar ýaňlandy.
Häzirki döwürde Türkmenistanyň teatr ulgamy, şol sanda opera sungaty täze atlar, döredijilik gözlegleri, tomaşaçylar bilen gatnaşygynyň täze ugurlary bilen baýlaşdyrylýar. Aşgabat halkara festiwallarynyň, şol sanda aýdym-saz, folklor we teatr eserleriniň geçirilýän halkara merkezine öwrüldi. Dünýäniň dürli döwletleri bilen döredijilik gatnaşyklarynyň gerimi giňeldi. Munuň özi milli medeniýetiň has-da baýlaşmagyny şertlendirýär.
Türkmen milli konserwatoriýasynda “Opera sungaty” ugrunyň emele gelmegi bilen ýaş zehinleriň mümkinçiliklerini açmaklary, döredijilik babatda ösüşi üçin giň mümkinçilikleri emele getirdi. Şunuň bilen baglylykda, ýaş alymlaryň we talyplaryň arasynda ýurdumyzda her ýylda geçirilýän ylmy işleriň bäsleşiginiň jemleri boýunça bu ýokary okuw mekdebiniň wekiliniň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli opera sungaty mekdebiniň dikeldilmegine bagyşlanan işiniň baýrakly orna düşendigi begençli wakadyr.
Şu günler geljekki opera ýyldyzlary üçin jogapkärçilikli döwür başlandy. Häzir täze ugur boýunça bilim aljak dalaşgärleriň içinden has zehinlilerini seçip almaga ýardam berýän döredijilik bäsleşigine, giriş synaglaryna taýýarlyk işleri gyzgalaňly barýar. Türkmenistanda opera artistlerini hünär taýdan taýýarlamagyň milli opera sungatynyň ösmegini, onuň ýokary dünýä derejesine çykmagynyn üpjün etjekdigi gürrüňsizdir.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Astanada öz işine başlan «EKSPO – 2017» halkara ýöriteleşdirilen sergisinde bütin aýdyňlygy bilen ýüze çykar
9-njy iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen Gazagystan Respublikasyna ugrady. Milli Liderimiz bu ýere «Astana EKSPO – 2017» atly halkara ýöriteleşdirilen serginiň açylyş dabarasyna hormatly myhman hökmünde çagyryldy.
Sergi «Geljegiň energiýasy» diýen şygar astynda geçiriler hem-de dünýä bileleşigini biynjalyk edýän möhüm meseleleriň birini – energiýanyň alternatiw çeşmeleri bilen bagly meseläni şöhlelendirer. Ýurdumyzyň Milli sergi merkeziniň gatnaşýan bu ählumumy sergide energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmeleri hem-de «ýaşyl ykdysadyýetiň» ýörelgelerini durmuşa geçirmek boýunça pikirler we çözgütler bilen tanyşdyrylar.
Hormatly Prezidentimiziň uçary Aşgabat-Astana ugry boýunça uçuşy amala aşyryp, Gazagystan Respublikasynyň paýtagtynyň Halkara howa menziline gelip gondy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň awtoulag kerweni howa menzilinden Garaşsyzlyk köşgüne tarap ugrady. Bu ýerde Gazagystanyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýew öz kärdeşini güler ýüz bilen, dostlarça garşylady.
Gazagystan Respublikasynyň Baştutany belent mertebeli myhman bilen salamlaşyp, Türkmenistanyň Baştutanyny Astanada kabul edýändigine örän şatdygyny aýtdy. Gazagystana gelip görmek hem-de «Astana EKSPO – 2017» serginiň açylyş dabarasyna gatnaşmak baradaky çakylygy kabul edendigi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirip, Prezident Nursultan Nazarbaýew iki goňşy döwletleriň we halklaryň arasyndaky däbe öwrülen dostlukly gatnaşyklary has-da berkitmäge hem-de ösdürmäge çalyşýandygyny tassyklady.
Milli Liderimiz mähirli kabul edilendigi üçin minnetdarlyk bildirip, öz kärdeşini Bütindünýä sergisi ýaly möhüm we iri çäräniň geçirilmegi bilen gutlady hem-de onuň mowzugynyň örän derwaýysdygyny belledi.
Duşuşygyň dowamynda Türkmenistanyň hem-de Gazagystan Respublikasynyň Baştutanlary döwletara gatnaşyklarynyň häzirki ýagdaýyny we geljegini ara alyp maslahatlaşdylar, häzirki ýagdaýlary nazara almak bilen, onuň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitlediler hem-de özara bähbitli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny giňeltmek, işewür we ynsanperwer, ylmy gatnaşyklary höweslendirmek barada pikirlerini beýan etdiler. «Astana EKSPO – 2017» halkara ýöriteleşdirilen sergi hem hut şoňa ýardam etmäge gönükdirilendir.
Pursatdan peýdalanyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Prezident Nursultan Nazarbaýewi Aşgabada, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň açylyş dabarasyna gelmäge çagyryp, Gazagystanyň Lideriniň hemişe ýurdumyzyň arzyly myhmany bolandygyny hem-de şeýle bolmagynda galýandygyny aýtdy. Döwlet Baştutanymyz özüniň kärdeşine döwlet işinde uly üstünlikleri, Gazagystanyň doganlyk halkyna bolsa rowaçlyk arzuw etdi.
Prezident Nursultan Nazarbaýew Aziada – 2017-ä çakylyk üçin hoşallyk bildirip, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda türkmen halkynyň ähli ulgamlarda ajaýyp üstünlikleri gazanýandygyny belledi.
Duşuşyk tamamlanandan soň, döwlet Baştutanymyz we Astananyň beýleki hormatly myhmanlary sergi toplumynyň çägine, onuň esasy desgasyna – «Nur-Älem» bölümine tarap ugradylar.
Bu ýerde, VIP zalynda belent mertebeli myhmanlary ýene-de Gazagystanyň Lideri Nursultan Nazarbaýew mübärekledi. Ol myhmanlary sergi toplumynyň merkezi bölegi, «EKSPO – 2017»-niň binagärlik nyşany – «Nur-Älem» bölümi bilen tanyşdyrdy.
Bu sergä halkara guramalaryň 22-si wekilçilik edýär.
Şol gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Astanada saparda bolýan Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpin bilen duşuşdy.
Ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, ylmy edaralarynyň hem-de önümçilik kärhanalarynyň birleşdirilen iri möçberli sergisiniň ýaýbaňlandyrylan «EKSPO-2017» sergiler toplumynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Gazagystan Respublikasynyň Premýer-ministriniň birinji orunbasary Askar Mamin garşylady.
Biziň sergi merkezimiziň ýöriteleşdirilen halkara sergisinde ilkinji bolup açylyp, oňa gatnaşýan dürli ýurtlardan bolan žurnalistleriň, ilçileriň we diplomatlaryň, myhmanlaryň we sergä gelenleriň esasy üns merkezine öwrülendigini bellemek gerek.
Hormatly Prezidentimiz ýygnananlara gutlag bilen ýüzlendi. Döwlet Baştutanymyz «Astana EKSPO – 2017» halkara ýöriteleşdirilen sergisiniň başlamagy hem-de Türkmenistanyň Milli sergi merkeziniň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlady hem-de bu ägirt uly çäräniň guramaçylaryna we gatnaşyjylaryna üstünlikli işlemegi arzuw edip, bu Sergä gatnaşmaga çagyrandyklary üçin, Gazagystan Respublikasynyň ýolbaşçylaryna minnetdarlyk bildirdi.
Serginiň «Geljegiň energiýasy» atly şygary oňa gatnaşýan döwletleriň her biri üçin möhümdir. Şoňa görä-de, Serginiň baş maksady biziň, ýagny adamlaryň tebigata ýetirilýän zyýanyny azaldyp, dünýäde energiýanyň sarp edilişini meýilleşdirmegi hem-de oňa gözegçilik etmegi öwrenmegimiz üçin jogapkärçilige çagyryşdyr we bu ugurda bilimleri emele getirmekdir.
«Geljegiň energiýasy» şygary bilen Türkmenistanyň «Tebigat – energiýanyň egsilmez çeşmesi» atly milli ekspozisiýasynyň şygary doly utgaşyp gidýär. Şeýle şygar astynda biz öz tejribämizi hem-de «EKSPO-2017» sergisiniň tematikasynda yglan edilen anyk teklipleri ählumumy derejede seretmek üçin hödürleýäris diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy. Bu köptaraply işiň çäklerinde ýurdumyz tebigy serişdeleriň işjeň özleşdirilişini, aýawly ulanylyşyny, daşky gurşawy goramak we onuň howpsuzlygy baradaky aladasyny beýan etdi.
Dabaraly ýagdaýda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň sergi merkeziniň girelgesinde toý bagyny kesdi hem-de içine girip, milli ykdysadyýetimiziň esasy pudaklary bilen tanyşdyrylýan giňişleýin sergini synlady.


text:
2017-nji ýylyň 6-njy maýynda Gullugyň başlygy polkownik M.Çakyýew şahsy düzümiň gatnaşmagynda ýygnanyşyk geçirdi. Onuň barşynda gümrük edaralarynda şu ýylyň dört aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijelerine garaldy hem-de Türkmenistanyň Prezidenti-Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilmegi boýunça anyk wezipeler kesgitlenildi.
Gümrük gullugynyň merkezi edarasynda, welaýat we Aşgabat şäher gümrükhanalarynda 2017-nji ýylyň ýanwar-aprel aýlarynda ýerine ýetirilen işler boýunça hasabatlar diňlenildi we gümrük edaralarynda alnyp barylýan işleri mundan beýläk-de kämilleşdirmek we harby gullukçylaryň arasynda tertip-düzgüni has-da pugtalandyrmak boýunça alnyp barylýan çäreleri dowam etmek boýunça anyk wezipeler bellenildi.
Düzgün-nyzamlylyk, halallyk, ahlaklylyk babatda harby gullukçylara bildirilýän talaplar, ýurdumyzyň kanunçylygyny berk berjaý etmek, mukaddes harby borjuny halal, arassa zähmet çekmek bilen ýerine ýetirmek we ýurdumyzyň gümrük edaralarynda harby gullukçylar tarapyndan düzgün bozulmalaryň öňüni almak meselesi ara-alnyp maslahatlaşyldy.
Şeýle hem, ýygnanyşygyň barşynda ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmekde goşýan goşandy, Aşgabat şäherinde geçirilen sportuň kikboksing görnüşi boýunça Aziýanyň çempionatynda ýeňiş gazanyp, baýrakly orna mynasyp bolandygy üçin Aşgabat şäher gümrükhanasynyň «Aşgabat howa menzili» gümrük postunyň kiçi gözegçisi leýtenant A.Annamyradowa gymmat bahaly sowgat gowşuryldy. Gümrük barlagyny amala aşyranda hüşgärlik bilen Türkmenistanyň gümrük serhedinden ýurdumyza getirilmegi gadagan edilen zatlaryň bikanun dolanyşygynyň öňüni almakda öz ukyp başarnyklaryny görkezen Aşgabat şäher gümrükhanasynyň «Aşgabat howa menzili», «Aşgabat», Ahal welaýat gümrükhanasynyň «Artyk», «Sarahs demirýollary» gümrük postlarynyň harby gullukçylary Hormat haty bilen sylaglandy.
Gümrük habarlary
Hasabat ýygnanyşygy
2017-nji ýylyň 6-njy maýynda Gullugyň başlygy polkownik M.Çakyýew şahsy düzümiň gatnaşmagynda ýygnanyşyk geçirdi. Onuň barşynda gümrük edaralarynda şu ýylyň dört aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijelerine garaldy hem-de Türkmenistanyň Prezidenti-Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilmegi boýunça anyk wezipeler kesgitlenildi.


text:
Gelşikli ik şekilli alma ýetişdirmek
Bazar ykdysadyýeti özi bilen birlikde köp özgerişlikleri-de getirdi. Olardan biri-de, önümçiligiň netijeliligini we bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen oba hojalyk önümçiliginiň pugtalandyrylmagydyr. Bagbançylykda ekin meýdanlaryny has netijeli peýdalanmak maksady bilen, bu güýçlendirme uzyn boýly we gyrymsy agaçlardan has pessejik görnüşlere geçmekligi aňladýar. Has pes boýly agaçlary ösdürmegiň köp peýdalary bar, ol işlemegi ýeňilleşdirýär we miwäniň hilini täze derejä çykarýar. Pessejik alma agaçlaryna “gelşikli ik”, “aşa gelşikli ik”, “gün oky” (solar axe) we beýlekiler degişlidir. Olardan has perspektiwalysy we köp ulanylýany “gelşikli ik” şekilli agaçdyr.
“Gelşikli ik” iri önümçilik, şeýle hem baglar üçin niýetlenip ösdürilýän şekil bolup durýar. Häzirkizaman adaty we gyrymsy agaçlarynyň köpüsi hut şu şekilde ösdürilýär. Ol galapyn almalarda we armytlarda ulanylýar, ýöne ony miweleriň beýleki görnüşlerinde-de (çereşnýa, garaly, smorodina, şetdaly we ş.m.) ulanmak bolýar. “Gelşikli ik” kronaly alma agajy maksimum 2,2 – 2,5 metre çenli ösdürilýär. Bu beýiklik idegiň we hasyl ýygnamaklygyň ýönekeýje bolmaklygyna şert döredýär. Dogry ideg edilende miweleriň iň bolmanda 80%-ini ýerde durup ýygmak bolýar. Çäkli aradaşlyk ulanmak arkaly agaçlary ýygjam ekip bolýar, aslynda agaçlaryň arasyndaky aradaşlyk hatarda 0,8 – 1,2 m barabardyr, hatarlar ulanylýan mehanizasiýa baglylykda bir-birinden 2,5 – 3,5 m daşlykda ýerleşýär. Bu her gektarda 3000–3500 düýp agaç ekmeklige mümkinçilik berýär. Olary şeýle ýygjam ekmek üçin, gowşak ösýän peýwentlerde ýa-da maksimum ortaça ösýän peýwentlerde ösen nahallary oturtmak zerurdyr. Alma agajynyň standart peýwendi M9 bolup durýar, başga peýwentler hem bar, mysal üçin: J-TE-E, F, G, H, J-OH-A, M27, MM106. Gowşak ösýän peýwentler hem-de olaryň maýda /takmynan 30–40 sm çuňlukdaky/ kök ulgamy bilen söýget konstruksiýasynyň gurulmak zerurlygy we suwaryş ulgamynyň gurluşygy baglanyşýandyr. Akasiýa reýkalaryndan ýa-da beton sütünlerden ýasalan konstruksiýa standartdyr, olar 60, 120 we 180 sm beýiklikde polat simleriň üç hatary bilen çekdirilýär. Bu konstruksiýa agaçlaryň agdarylmagynyň öňüni almaklyga niýetlenilendir, şeýle hem ol formirlenýän mahallary ortaky şahalar bilen kronany, mundan hem başga almalary ýaýrap duran sütünleri daňmak üçin ulanylýar. Suwarmak üçin esasan damjaly suwaryş ulanylýar, ol örän netijeli, ol köke gönüden-göni täsir edýär we onuň kömegi bilen agajy goşmaça dökünläp bolýar. «Gelşikli igiň» esasy artykmaçlygyny birnäçe punktda jemläp bileris:
- ýönekeý ideg – klassyky forma bilen deňeşdireniňde minimal pudarlaýyş, ýerden ýygyp bolýar, has ýönekeý, ýöne iň esasy zat has netijeli gorag,
- bol hasyl – şeýle kronaly agaçlardan 40–50 t/g, käbir sortlarda bolsa, has ýokary hasyl almak mümkindir,
- miweleriň ýokary hili – şu şekili emele getirýän iň amatly ýagtylyk şertleriniň kömegi bilen, miweler has doýgun reňk alýarlar, has endigan bolýar, has gowy bişýär, düzümindäki maddalaryň gatnaşygy has gowy bolýar,
- tiz miwe getirmek – gowşak ösýän we krona formirleme usuly netijede miwe düwmekligi has çaltlaşdyrýar. Ýygjam agaçlar eýýäm birinji ýylynda miwe düwýär. Doly miwe getirmeklik 3–4 ýyldan başlaýar.
- maliýe serişdeleriniň ýokary netijeliligi we gaýtarylyp bilinmegi.
Ekilýän material hökmünde biz birýyllyk ýa-da ikiýyllyk ösümlikleri ulanýarys. Olar ýönekeý golçur şekilinde bolup biler ýa-da eýýäm irki golçurlary bardyr. Biz olary klassyky usul bilen oturdýarys, söýgedi diňe nahalyň düýbünden etmelidir. Oturdylandan soň peýwent edilen ýer ýerden iň bolmanda 10 sm ýokarda bolmalydyr. Şeýdip peýwendiň gerekli gowşak täsirini gorap saklaýar, şeýle hem sorty üýtgetmek howpundan gaça durýarys.
Agajyň kronasy kesilende we formirlenende biz agajyň ahyrky şekili barada oýlanmalydyrys, ol diňe agajyň kronasy dogry ideg edilip formirlenende şol agajyň daýanýan boý we hasyl getirijilik fiziologik ýörelgelerini doly ulanmaklyga mümkinçilik berýär. Bu ýerdäki maksat agajyň kronasynyň karkasynyň galan şahalarynyň ýerleşýän azda-kände dogry spiral görnüşli 2–2,5 m beýiklikde sütün ösdürmeklik bolup durýar. Olarda miwe getirýän golçur ýerleşýär. Karkasyň şahalarynyň ösmegine düýbünden ýol bermäň. Bu güýçli ýagdaýda agajyň deňagramlylygyny, onuň esasy şekilini bozýar, bu bolsa ýokumly maddalaryň gereksiz bölünmegini we güýçleriň bigerek paýlanylmagyny aňladýar. Agaç öz tutuş ömrüniň dowamynda günüň ýagtysyny almak üçin iň amatly şert döredýän öz piramide çalymdaş şekilini gorap saklamalydyr.
Esasy pudarlaýyşa sütüniň takmynan ýerden 80–90 sm ýokardan kesilmegidir. Eger-de çybykda eýýäm irki golçur bar bolan halatynda, biz ony kesmeýärisem, gysgaltmaýarysam, agajyň umumy ýagdaýyna we berkligine baglylykda sütüni iş soňky şahanyň takmynan 30–40 sm ýokarysyndan kesýäris. Iň ýakyn wegetasion wagtda agaç ýokarky 30 sm bölekde täze şahalar emele getirýär, olar hem geçen ýylky ýaly gyşda kesilip aýyrylýar. Sütüni iň beýikdäki şahalanmanyň 30–40 sm ýokarsyndan kesýäris, şahalary gysgaltmaýarys. Zeper ýeten we päsgel berýän şahalary doly kesip aýyrýarys. Gerekli boý alynýança her ýyl şeýle edýäris. Ýetişen agaçda diňe arassalaýjy pudarlaýyş geçirýäris, şeýdip artykmaç şahalary aýyrýarys, pudarlamak bilen agajyň sütünini aşakda ýerleşýän şahalaryň deňine gysgaldýarys, keselli we zeper ýeten, şeýle hem päsgel berýän şahalary we peýwent şahalaryny aýyrýarys. Şahalary gysgaltmazlyk möhümdir. Bu islenilmeýän şaha ýaýratmaklyga, şahalaryň ýognamaklygyna we ýokumly maddalaryň yzyna çykyp miwelere zeper ýetirmekligine getirip biler.
Galan idi-yssywat bolsa edil beýleki agaçlaryňky ýalydyr. Dökünlemek, suwarmak, kesellerden we zyýan berijilerden goramak möhüm bolup durýar, şeýle hem miweleriň hili üçin sortirowka etmeklik hökmanydyr. Sortlaryň wekilçiligi barada aýdylanda bolsa, aslynda, biz ähli sortlardan peýdalanyp bileris. Emma aýratyn sortlaryň spesifik talaplary nazara alynmalydyr. Meselem, ekiş wagtynda beýik agaçda /Rubin, Rubinola, Bohemiýa, Mohemiýa Gold we şm/ miwe getirýän sortlaryň her birini aýratynlykda çemeleşilmelidir. Olar giň krona emele getirýär we şahalary selçeňletmegä meýilli bolýar. Şol sebäplem olaryň ösüşini haýallatmaga we hasyllylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen irki tomusky pudarlaýyş we beýleki işler üstünlikli berjaý edilýär.
Çeşme: Komžík, M. (2002): Alma agajyny gelşik ik şeklinde ösdürmek. Biziň ösümliklerimiz 1/2002. toplum 3. KPR Slowakiýa.
««« Öňki makala: Orulan oty näme etmeli? Indiki makala: Soganlyk we ösümlik ekişi »»»
Şenbe 19.12.2009 06:52 | Print | Ösümlik ýetişdirmek boýunça instruksiýalar
KPR kluby hakda
Ösümlikleri ekip ýetişdirmekdäki tejribäňizi paýlaşyň. Bu barada makala ýazyň we ony öz diliňizde Botanix žurnalynda çap etdiriň! Has jikme-jik maglumat üçin biziň bilen habarlaşyň.