text:
Çarşenbe güni Moskwanyň polisiýasy paýtagtdaky “Uly Teatryň” çeper ýolbaşçysy Sergeý Filiniň ýüzüne aşgar serpip, amala aşyrylan hüjümde aýyplanylýan adamlardan üçüsiniňem öz günälerini boýun alandyklaryny mälim etdi.
Şu ýylyň başynda ýüzi maskaly bir adamyň aşgar serpip amala aşyran hüjüminde baletmeýster Sergeý Filiniň ýüzüne we gözüne uly zyýan ýetipdi. Ol häzir Germaniýada bejergi almagyny dowam etdirýär.
Polisiýanyň maglumatyna görä, sişenbe güni tussag edilen bu teatryň artisti Pawel Dmitriçenko bu hüjümi gurnanlykda öz günäsini boýun alypdyr.
Moskwanyň polisiýasy bu jenaýatda aýyplanyp tussag edilen beýleki iki adamyň-da bu işe gatnaşandyklaryny boýun alandyklaryny aýdýar. Olardan biri Sergeý Filiniň ýüzüne aşgar serpmekde, beýleki biri bolsa hüjümi amala aşyran adamy maşynda gatnadyp, oňa ýardam bermekde aýyplanylýar.


c: text/html

text:
Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaý Kabulyň Waşington bilen ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşygyna gol goýmagyna basyş etmek üçin, Birleşen Ştatlary harby üpjünçilikleri togtatmakda aýyplady.
Karzaýyň edarasynyň ýekşenbe güni giçlik ýaýradan beýanatynda “Ýangyç üpjünçiliginiň we owgan armiýasyna we polisiýasyna berilýän goldaw kömekleriniň kesilmegi Owganystanyň ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşygyna gol goýmagy üçin edilýän basyşlaryň alamatydyr” diýilýär.
Waşington bu aýyplamalary ret edýär.
Geçen hepde Karzaý Waşingtondan “Talyban” bilen geçiriljek parahatçylyk gepleşiklerinde kömek etmegini we gürrüňi edilýän ylalaşyga gol goýmazyndan ozal ABŞ-nyň harbylary tarapyndan owgan öýlerine gurnalýan reýdleri durdurmagyny sorapdy.
Gürrüňi edilýän bu pakt 2014-nji ýylda halkara goşunynyň Owganystany terk etmeginiň yz ýany ABŞ-nyň ýurtda saklanyp galjak harby missiýasyny kesgitlär.
Waşington ikitaraplaýyn howpsuzlyk paktyna tizden-tiz gol goýulmasa, ABŞ-nyň we NATO-nyň ähli goşunlarynyň ýurtdan çykmagyna taýýarlyk görmekden başga çykalgasynyň ýokdugyny aýdypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen ýaranlygyň daşary işleriniň ministrleriniň ýygnagyny açanda Orsýetiň Ukrainada «iki manyly» uruş alyp barýandygyny belläp, ýaranlygyň gapylarynyň isleg bildirýän ýurtlar üçin «açyk galýandygyny» hem sözüne goşdy.
Brýusseldäki duşuşykda, Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerriniň gatnaşmagynda, Yrakdaky krizisiň hem ara alnyp maslahatlaşylmagyna garaşylýar.
Rasmussen ýygnagy açanda «bu biziň howpsuzlygymyz üçin aýgytlaýjy pursat» diýdi.
Ol ýaranlyk Gündogar Ýewropadan Demirgazyk Afrika we Ýakyn Gündogara çenli aralykda «köne we täze howp-hatarlar bilen ýüzbe-ýüz bolýan wagtynda», NATO-nyň öz taýýarlygyny uýgunlaşdyrmagy dowam etdirmegi zerur diýdi.
Rasmussen NATO Orsýetiň Ukrainada «urşuň täze, başga bir görnüşinini» ulanmagynyň şaýady boldy we Orsýetiň öz halkara borçnamalaryny sylajak bolmaýandygyny, munuň hiç bir alamatynyň ýokdugyny gördi diýdi.
Ol NATO «iki manyly howplara nähili düşünmelidigini we uzak möhletli şertlerde olara garşy näme etmelidigini maslahatlaşar» diýdi.
Şeýle-de ol NATO Montenegro bilen «güýçlendirilen» gepleşikleri açar we 2015-nji ýylyň aýagynda Podgorisany goşulmaga çagyrmalymy ýa däl diýen meselä garar diýdi.
Ol Gürjüstanyň ýaranlyga ýakynlaşmagyna kömek etmek üçin özbaşdak bir paketiň işlenip düzülýändigini aýtdy, emma agzalyk barada dil ýarmady.
Yrak barada aýdylanda, Kerri 24-nji iýunda giçlik Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat ýolbaşçysy Aşton Ketrin we beýleki ýewropa ýaranlary bilen duşuşyp, sözçiniň aýtmagyna görä, “Yrakdaky düýpli howpsuzlyk ýagdaýy" barada maslahat etdi.
Kerri Yrakdan 24-nji iýunda geldi. Ol şol gün irden Bagdatda premýer-ministr Nury al-Maliki bilen duşuşyp, soň demirgazykdaky kürt awtonom regionyna bardy we sebitiň resmileri bilen maslahat etdi.
Brýusseldäki duşuşyk NATO ýolbaşçylarynyň sentýabrda Weýlsde geçmeli ýokary derejeli gepleşiklerinden öň geçýän iň soňky ýokary derejeli ýygnanyşygy bolup durýar.


text:
Pakistanyň günorta-günbataryndaky Balojistan welaýatynda şaýy musulmanlar jemgyýetiniň agzalaryny alyp barýan awtobusa ýaragly adamlaryň ot açmagy netijesinde sekiz adam öldi, şeýle-de bir sanysy ýaralandy.
Bu hüjüm 23-nji oktýabrda welaýatyň paýtagty Kwetta şäheriniň etegindäki bag-bakja önümleri satylýan bazarda amala aşyryldy.
Ýerli polisiýanyň ýokary derejeli resmisi Imran Kureşi wakada pida bolanlaryň şaýy Hazara seksiýasynyň agzasydygyny mälim etdi. Pida bolanlar bazardan söwda edip, awtobusa oturan mahaly olara nämälim ýaragly adamlar tarapyndan hüjüm edilipdir.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar öz üstüne almady.
Mundan öň şaýy musulmanlaryna garşy amala aşyrylan şuňa meňzeş hüjümiň jogapkärçiligini “Laşkar-e-Jangawi” atly sünni ekstremist topar öz üstüne alypdy.


text:
“MTS Güýmenje öýjükli portal”
1.«MTS Güýmenje öýjükli portal» Hyzmatynyň birikdirmesi 2016-njy ýylyň 10-njy fewralyndan elýeterli
«MTS Güýmenje öýjükli portal» - oýunlara, aýdymlara, täleýnamalara, peýdaly maslahatlara we söýgi bildirmelerine bolan çäksiz elýeterliligidir. Hyzmat Java we Android ulgamlaryny goldaýan telefonlar üçin elýeterlidir.
Hyzmat üç sany dili goldaýar: türkmen, rus we iňlis.
«MTS Güýmenje öýjükli portal» - oýunlara, aýdymlara, täleýnamalara, peýdaly maslahatlara we söýgi bildirmelerine bolan çäksiz elýeterliligidir. Hyzmat Java we Android ulgamlaryny goldaýan telefonlar üçin elýeterlidir.
Hyzmat üç sany dili goldaýar: türkmen, rus we iňlis.
2.KIM BIRIKDIRIP BILER?
«MTS Güýmenje öýjükli portal» Hyzmaty – hemme müşderiler üçin hyzmatdyr.
3.HYZMATYŇ BEÝANY
«MTS Güýmenje öýjükli portal» Hyzmatynyň birikdirilmegi we öçürilmegi
«MTS Güýmenje öýjükli portal» Hyzmatyny birikdirmek üçin zerur:
- gyzyklandyrýan derejeli kontenti saýlamaly we belgä SMS arkaly tekst ugratmaly:
«MTS Güýmenje öýjükli portal» Hyzmatyny birikdirmek üçin zerur:
- gyzyklandyrýan derejeli kontenti saýlamaly we belgä SMS arkaly tekst ugratmaly:
- http://mob.mts.tm * salgysyna geçip, gyzyklandyrýan derejeli kontenti saýlamaly. “Ýazylma” basmaly – nyrhlandyrma şertleri bilen täze sahypa açylar, eger-de müşderi razy bolsa, onda gaýtadan “Ýazylma” saýlamaly.
* Internet – trafik nyrh meýilnamanyň şertlerine laýyklykda tölenilýär.
1.Hyzmatyň bahasy
Gysga belgiden tölegli giriş SMS-habarnamany almak – gije-gündüzde bir gezek.
Kontentiň her ady üçin ýazylma aýratyn tölenilýär.
Kontentiň her ady üçin ýazylma aýratyn tölenilýär.
Haýyrly ulanmagyňyzy arzuw edýäris !


text:
ABŞ-ly žurnalist we ýazyjy Robert Kaplan
“Geografiýanyň öji: Dünýä kartasy öňde duran konfilktler we ýazgydyň çaknyşyklary barada näme gürrüň berýär” atly kitabyny çykardy. Kaplan öz kitabynda geografiki ýerleşişine görä, dünýäniň ägirt güýçleriniň neneňsi ýoldan ugur alyp özgerendigini, olaryň ykbaly barada we taryhdan nähili sapaklary çykarmalydygy hakynda maglumat berýär.
Azatlyk Radiosy Robert Kaplan bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz kitabyňyzda “Bir döwletiň emele gelmegi üçin, onuň geografiki taýdan ýerleşişiniň, ony dolandyrmak üçin ulanylýan pelsepeden hem möhümdigini” ýazýarsyňyz. Näme sebäpden bir döwletiň geografiki taýdan ýerleşişi şeýle möhüm?
Robert Kaplan
: Sebäbi bu döwletiň dünýä kartasyndaky ornuny kesgitleýär. Munuň bilen belli bir döwletiň mümkinçilikleri we çäklendirmeleri hem kesgitlenilýär. Mysal üçin, Beýik Britaniýany alyp göreliň. Ol bir ada, üstesine-de, uly bir ada. Netijede oňa özüniň serhetlerine edilip bilinjek hüjümlerden howatyrlanmaga sebäp ýokdy. Netijede ol ýüzlerçe ýylyň dowamynda arkaýynlykda diýen ýaly ösüp-özgerdi. Bu ýerlerde demokratiýanyň ösmegine hem şu sebäp boldy.
ABŞ-ly žurnalist we ýazyjy Robert Kaplan
Ýa-da bolmasa ABŞ-a seredip göräýiň. Onuň gündogar kenarlaryndaky portlary tebigy taýdan şeýle bir gowy ýagdaýda ýerleşen welin, munuň netijesinde 13 koloniýa döredilipdi. Mundan tapawutlylykda Afrika nazar aýlalyň. Onuň ýakalarynda tebigy portlaryň bolmandygy sebäpli, bu Afrikanyň ösüşine hem oňaýsyz täsir ýetirdi.
Orsýetiň ýagdaýyny hem synlalyň. Ol dünýäniň uzaklyk giňişliginiň tas ýarpysyny düzýär diýen ýaly. Emma şol bir wagtda onuň tebigy araçäkleri-de juda az. Bu hem Orsýetdäki bar bolan ähtibarsyz howpsuzlyk ýagdaýlaryny we millet hökmünde müňkür häsiýetlerini düşündirýär.
Azatlyk Radiosy: Siz kitabyňyzda her bir döwletiň ýerleşiş aýratynlyklarynyň ol ýerde ýaşaýan adamlary hem biri-birinden tapawutlandyrýandygyny aýdýarsyňyz. Geografiki ýerleşişiň bu aýratynlyklary barada hem durup geçseňiz?
Robert Kaplan:
Dünýä kartasy özünde köp sanly umumylaşdyrmalary jemleýär. Olar nätakyk hem bolup biler. Kartalar bize dürli ýagdaýlarda her bir milletiň näderejede tapawutlydygyny görkezýär. Bir milletiň beýleki millet bilen deňeşdirilende mümkinçilikleri-de deň bolmaýar.
Ýewropanyň Benilýuks döwletlerine, ýagny Belgiýa, Niderlandlara we Lýuksemburga serediň. Olaryň tebigy taýdan gowy ýerleşen, goragly we söwda üçin amatly kenar ýakalary bar. Olaryň topraklary hem gowy. Şeýle-de bu sebitleriň gaty oňat tokaýlary bar. Bularyň ählisi hasaba alnanda, elbetde, ösüşiň derejesi ýokary bolar. Indi hem muny gury ýerdäki Merkezi Afrika döwletleriniň ýagdaýy bilen deňeşdirip görüň. Bu hem näme sebäpden Ýewropanyň Afrikanyň şol sebitlerine görä çalt özgerendigini aýan edýär. Garaz, jemläp aýdanymyzda, döredilende, ilkibaşdan olaryň ählisiniň mümkinçilikleri deň däl.
Azatlyk Radiosy: Siz kitabyňyzda sowuk urşuň gutarmagy bilen bagly dörän ýagdaýlar barada hem maglumatlary beripsiňiz. Bular barada anygrak gürrüň berseňiz?
Robert Kaplan:
Sowuk uruş Günbataryň köp ekspertleriniň geografiki hakykatlar babatynda gözlerini baglady. Berlin emeli ýagdaýda ikä bölündi. Gresiýa-da Günbatar Ýewropanyň hataryna goşuldy, aslyýetinde bolsa ol Türk we Wizantiýa imperiýalaryndan ejir çeken Ortaýer deňziniň kenaryndaky garyp bir ýurtdy.
Azatlyk Radiosy
: Siz kitabyňyzda “Mýunhen” atly möhüm taryhy sapagyň bolandygyny belleýärsiňiz. Bu näme?
“Geografiýanyň öji: Dünýä kartasy öňde duran konfilktler we ýazgydyň çaknyşyklary barada näme gürrüň berýär” atly kitabyň daşky görnüşi.
Robert Kaplan
: Muny diýmek bilen men 1938-nji ýylda Mýunhende geçirilen konferensiýany göz öňünde tutdum. Şol wagt Britaniýanyň premýer-ministri Newille Çamberlen bilen Adolf Gitler duşuşypdy. Şonda Çamberlen Gitleriň bildiren talaplary bilen ylalaşypdy. Bu hem soňy bilen belli bir derejede Ikinji jahan urşunyň başlanmagyna itergi bolupdy.
“Mýunhen” sapagy şundan ybarat, ýagny “Diktatorlora şu gün garşy çykyň. Eger-de siz muny ertire goýsaňyz, olar soňundan has köp ýerleri eýelär we umumy bulagaýçylygy döreder”.
Has düşnükliräk aýdylmagyny isleseňiz: “Bosniýa, ýagdaýlar ahyrky derejä ýetmezinden öň, giriň!”; “Entek giç bolmanka Saddam Huseýni häkimiýetden agdaryň!”; “Soňundan giç bolmaz ýaly, Siriýa giriň!” ýaly görnüşde hem beýan edip bolar.
Ýöne, bu taýda, elbetde, bir kynçylyk bar. “Mýunhen” – bu bir taraply bir mesele. Ýagny, kabul ediljek bolunýan her bir karar Çemberleniň ýüzbe-ýüz bolan meseleleri bilen gabat getiriljek bolunýar. Bu dogry bolmaz. Bu diňe taryhyň belli bir pursaty.
Azatlyk Radiosy
: Siz kitabyňyzda Orsýet barada-da durup geçýärsiňiz. Siz onda taryhçy Patrik Marçyň “Orsýetiň serhetlerinde dartgynly ýagdaýlaryň bolmagy bu ýurda ‘diýdimzorlukda has köp eglişik’ gazanmaga mümkinçilik berýär” diýen sözlerini hem getiripsiňiz. Bu prezident Wladimir Putiniň alyp barýan berk syýasatyny belli bir derejede aklaýarmy?
Robert Kaplan
: Putiniň öz dünýägaraýyşlaryna laýyk adam däldigi üçin Günbataryň habar serişdeleri ony garalamagy gowy görýärler. Emma Putin barada aýdylanda, käbir ýagdaýlar nazardan sypdyrylmaly däldir. Ol totalitar şahsyýet däl. Oňa adaty orsýetli ýarym-diktator diýilse bolar. Onuň neoimperializm hereketleri hem has çuňňur geografiki durnuksyzlykdan gelip çykýar.
Ol Ýewropa tarap garanda, özünden ozalky patyşalaryň we ýolbaşçylaryň gören zatlaryny, ýagny Orsýete garşy hüjüm ýollaryny synlaýar.Ýagny, şwedleriň, polýaklaryň, fransuzlaryň, nemesleriň Orsýete garşy hüjümlerini göz öňünde tutýar.
Putin özünden ozalky kommunistik ýolbaşçylar ýaly, şol döwletleri çäklendirjek bolýar. Ol Baltika döwletlerinde täsirini artdyrjak bolýar. Ol Gündogar Ýewropa ýurtlaryny saklajak bolýar. Orsýet Warşawa paktynyň dargamagyny entegem kabul edenok.
Putin Warşawa şertnamasynyň täzeden dikeldilmejekdigine, Baltika döwletlerini alyp bilmejekdigine göz ýetirýär. Ýöne muny durmuşa geçirmäge synanyşýar. Ol gaz turbalarynyň, her dürli jenaýat toparlarynyň, internet hüjümleriniň üsti bilen basyş etmegi dowam etdirer.
Bu ýagdaýlar Belarus bilen Ukraina hem degişli. Edil şu sebäpler bilen ol 2008-nji ýylda Gürjüstana çozdy, şunuň üçin ol Merkezi Aziýa döwletlerinde täsirli bolmak isleýär. Emma soňky agzalýan region barada gürrüň edilende, ozalky Rus imperiýasynyň mysalyndan ugur alyp, nämedir bir zatlary döretmäge Orsýetiň harby kuwwaty ýeterlik däl.
Putin edil adaty bir ors ýolbaşçysy ýaly pikirlenýär. Ýagny, ol ilki bilen Orsýetiň üstüne köp tarapdan hüjüm edilip bilinjekdigini görýär. Orsýet uly bir döwlet bolup, onuň tebigy araçäkleri ýok. Orsýetiň deňiz araçäklerini hem howpsuz diýip atlandyryp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy
: Siz Owganystan bilen Pakistan geografiki taýdan özara bagly diýmek bilen nämäni göz öňünde tutduňyz?
Robert Kaplan:
Owganystan bilen Pakistanyň bir ykbaly bar diýsek ýalňyşmarys. Bu hem şol iki ýurduň arasynda hiç hili tebigy araçägiň ýoklugy bilen baglydyr.
Bar bolan araçäkler hem emeli, şol sebäpli-de olary gözegçilikde saklamak diýseň kyn. Başga bir tarapdan etnik puştunlary hem hasapdan aýyrmaly däl. Bu hindi-yslam halkynyň iki ýurtda-da sany köp. Netijede Pakistan bilen Owganystany birek-birekden aýryp, iki sany döwleti esaslandyrmak kyn bir iş bolupdy. Ýagdaýlar häzir hem ýeňil däl.
Azatlyk Radiosy
: ABŞ-nyň ýerleşişi barada nämeleri aýdyp bilersiňiz?
Robert Kaplan
: Amerikalylar özlerini beýik halk diýip pikir etmegi gowy görýärler. Olar özleriniň aýratyndyklaryny, uly demokratiýa eýediklerini öňe sürýärler. Men olaryň nirede ýaşaýandygyny nazara alyp, soňra amerikalylaryň beýikdigini bellärdim.
ABŞ-nyň ýeke-täk kynçylygy - bu ýurduň günortasynda Meksikadaky demografiýa bilen bagly meseleler bolup biler. Meksika bilen araçäkler belli bir derejede emeli.
Bu ýerde dünýäniň iň öňdebaryjy ýurdy bilen üçünji dünýäniň döwleti bir-biri bilen araçäkleşýär. Serhet ýakalarynda köp sanly latynlar bar. Bu sebitdäki ABŞ-nyň şäherlerinde hem ispan milletiniň köp sanly wekilleri ýaşaýarlar.
Bir tarapdan, Meksikanyň uly ykdysadyýeti bolsa-da, beýleki bir tarapdan, onda neşe gaçakçylygy uly mesele bolup galýar. Garaz, Meksikanyň geljegi nähili özgerse, bu ABŞ-a hem öz täsirini ýetirer.
Meniň pikirimçe ABŞ-nyň geljegi günbatar-gündogar sebitleri boýunça özgermän, ol has köp demirgazyk-günorta giňişligi boýunça üýtgär.
Azatlyk Radiosy
: Siziň pikiriňizçe, siziň kitabyňyzy okandan soň, okyjylar haýsy duýgulary başdan geçirerler?
Robert Kaplan
: Kitaby okan adam döwletleriň geografiki ýerleşişiniň juda möhümdigine düşünse gerek. Geografiki ýerleşiş döwletleriň mümkinçiliklerine belli bir çäklendirmeleri girizýär. Ol biziň häsiýetlerimize hem çäklendirmeleri girizýär.


text:
Duşenbe güni Hiroşimada amala aşyrylan ilkinji atom bomba hüjüminiň 67-nji ýyl dönümi bellenilýär.
1945-nji ýylyň 6-njy awgustynda amala aşyrylan şol bomba hüjüminiň golaýynda bina edilen Hiroşimanyň parahatçylyk momorial parkyna on müňlerçe adam – hüjümden aman galanlar, ölenleriň ýakynlary, resmiler we halkara wekilleri ýygnandy.
Mundan 67 ýyl ozal amala aşyrylan hüjümde Hiroşima şäheri dolulygyna diýen ýaly weýran edilip, 140 müňe golaý adam hem heläk bolupdy.
Hiroşimadaky wakadan üç gün soň, Nagasaki şäherine ikinji atom bombasy taşlandy. Şonda hem onlarça müň adam öldi. Munuň netijesinde Ýaponiýa ikinji jahan urşunda boýun bolmaga mejbur galdy.


text:
Orsýetiň Moskwa regionynda asylyp ölen üç migrant tapyldy.
Moskwanyň regional polisiýasynyň aýtmagyna görä, penşenbe gije Oksino obasynda Özbegistanyň 20 ýaşly raýaty öli tapylypdyr. Şol gije Strokino obasynda ýerli ýaşaýjylar 23 ýaşly moldowaly işçi migranty öli tapypdyrlar.
Mundan öň çarşenbe güni Golitsyno şäherinde ukrainaly adam öli tapylypdy.
Bu adamlaryň ählisi asylyp ölüpdir. Polisiýa derňewleriň ilkinji netijelerine görä, olaryň ählisiniň özlerini asyp öldürendiginiň anyklanandygyny habar berdi.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow birnäçe karara gol çekdi. Bu kararlardan biri Türkmenistanyň welaýatlarynda 3 million sany ýaş nahal oturtmak bilen baglanyşykly boldy.
Türkmen telewideniýesi bu karary “Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmek, onuň gözel tebigatyny has-da baýlaşdyrmak” maksady bilen kabul edilen karar hökmünde häsiýetlendirdi.
Şeýle-de, prezidentiň gol çeken bu kararynda onuň “Türkmenistanyň milli tokaý maksatnamasyny tassyklamak hakynda Türkmenistanyň prezidentiniň 2013-nji ýylyň 11-nji ýanwarynda çykaran 12768-nji kararyny üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen” kabul edilendigi aýdylýar.
Bu karar esasynda degişli ministrlikler, pudaklaýyn edaralar hem-de Aşgabat şäheriniň häkimligi 2013-nji ýylda Änew we Baharly şäherleriniň aralygynda 1.5 million düýp saýaly, pürli, miweli baglaryň we üzümiň nahalyny oturtmaklyga borçlandyrylýar.
Mundan daşary, bu karar esasynda ýurduň ähli beýleki welaýatlaryna-da 2013-nji ýylda jemi 1.5 million düýp saýaly, pürli, miweli baglaryň we üzümiň nahalyny oturtmaklyk tabşyrylýar.
Resmi maglumata görä, Türkmenistanyň degişli ministrliklerine, pudak edaralaryna, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimliklerine ekilen baglaryň we üzüm nahallarynyň damjalaýyn usulda suwarylmagyny üpjün etmeklik tabşyrylypdyr.
Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrligi ýurduň ministrliklerini, pudak edaralaryny, welaýatlaryny we Aşgabat şäheriniň häkimliklerini ýeterlik mukdarda üzüm we 3 ýyllyk bag nahallary bilen üpjün etmäge, şeýle-de olaryň ekilişine we ideg edilişine gözegçilik etmäge borçly edilipdir.
Köne kampaniýanyň dowamy
Paýtagt Aşgabadyň eteklerini we welaýatlary baglaşdyrmak kampaniýasy Türkmenistanyň ozalky lideri Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda ýörite “Gök guşak” ady bilen başlanypdy. Nyýazowyň ölüminden soň bu çäreler ýurduň täze prezidenti tarapyndan hem belli bir derejede dowam etdirildi.
Geçen ýyl prezident G.Berdimuhamedowyň inisiatiwasy bilen ýurduň demirgazyk welaýaty bolan Daşoguz welaýatyndaky Sarygamyş kölüniň töwereklerini baglaşdyrmak barada-da çäreler ýola goýuldy. Bu region Aral deňziniň guramagy bilen, şorlaşmak we çölleşmek problemasynyň gönüden-göni täsir eden regionlarynyň hataryna girýär.
Emma, beýleki tarapdan, köp synçylar ýurduň regionlaryny baglaşdyrmak boýunça hatda Saparmyrat Nyýazowyň döwründe ýola goýlan çäreleriň-de garaşylýan netijeleri bermändigini aýdýarlar.
Synçylar baýyrlyklarda we transport ýollarynyň gyralarynda baglaryň ösmegi üçin zerur bolan şertleriň göz öňünde tutulmaýandygy hem-de olara talabalaýyk idegiň edilmeýändigi sebäpli millionlarça nahallardan diňe örän az böleginiň diri galýandygyny belleýärler.
Köp ýerli ýaşaýjylar soňky ýyllar Aşgabadyň eteklerinde we welaýatlaryň aralygyndaky transport ýollarynyň gyralarynda ekilen köp agaç nahallarynyň ýagdaýynyň-da hut şeýle bolandygyny aýdýarlar.


text:
«Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri Yragyň günbatar şäherinde, ekstremist toparyna görkezilýän jemgyýetçilik garşylygyny basyp ýatyrmak üçin, azyndan 70 adamy tussag etdi.
Bu çäre 29-njy awgustda Rutbah şäherinde jeňçilere garşy geçirilen seýrek köçe demonstrasiýasyndan soň görüldi. Anbar welaýatynyň Rutbah şäheri jeňçileriň kontrolynda ýerleşýär.
Tutulanlar bilen bilelikde, ýerli tire ýolbaşçylary, protestiň geçirilmegine ýol berendikleri üçin, köçedäki elektrik sütünlerine daňlyp goýuldy.
Ýüzlerçe adamyň gatnaşmagyndaky demonstrasiýa YD jeňçileri ýerli ýaşaýjy Munir al-Kobeýsi jezalandyryp öldürenlerinden soň guraldy. Kobeýsi, hamala, YD-nyň nökerini öldüripdir.


text:
Düýn Bosniýanyň ozalky prezidenti Ejup Ganiç Serbiýanyň häkimiýetleriniň haýyşy boýunça Londonyň aeroportynda tussag edildi.
Serbiýanyň häkimiýetleri Bosniýanyň ozalky prezidenti Ejup Ganiçi uruş jenaýatçylygynda aýyplaýarlar.
Britaniýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary tussag edilen 63 ýaşly Ejup Ganiçiň Serbiýa ekstradisiýa edilmegi üçin oňa bildirilýän aýyplamalaryň resmi ýagdaýda esaslandyrylmagynyň zerurdygyny aýtdy. Munun üçin bolsa ol häzirlikçe Serbiýadan zerur dokumentlere garaşylýandygyny mälim etdi.


text:
Mälim bolşy ýaly, 2010-njy ýylyň 24-25-nji martynda Türkmenbaşy şäherinde «Altyn asyr» türkmen kölüniň sebitiň ekologik ýagdaýyny gowulandyrmakdaky ähmiýeti» atly halkara ylmy maslahat geçdi.
Her bir waka öz wagtynda seslenmäge käte mümkinçiligem bolanok. Ýöne islendik zat hakda şahsy pikiriňi aýtmak hiç wagt giç dälmikä diýip pikir edýärin. Şu pikir hem meni özümiň şujagaz kiçijik makalamy ýazmaga iterdi.
Türkmenbaşy şäherinde geçen ylmy maslahata «Altyn asyr» türkmen kölüniň sebitiň ekologik ýagdaýyny gowulandyrmakdaky ähmiýeti» diýlip at goýlupdyr. Şor suwlaryň bir ýere üýşürilmegi ekologik ýagdaýy gowularmykaberi?!
Eger ümbilmez çölüň içinden «Garagum» kanaly ýaly süýji suwly kanal geçirilen bolsa-da, oňa «ekologik ýagdaýy gowular» diýip aýdyp bolmaz. Ýöne «Adamlar, mallar üçin süýji suw bolar. Oňa ekin, bag suwaryp bolar» diýip, aýdyp bilerdik. Ýerleriň şorlaşmasy ýaly ýagdaýlar süýji suwuň geçýän ýerinde-de bolýar. Muňa mysal edip, Garagum kanalyny alyp bolar. Kanal geçmezden öň Tejen oazisinde, Ahal welaýatynyň beýleki ýerlerinde ýerleriň şorlaşmasy asla ýok eken. Kanalyň geçmegi bilen, onuň kenarlaryna ýakyn obalar, ýerler örän şorlaşdy.
Şorlaşma meselesi hiç diýeliň. Çölde suwuň döremegi başga problemalary ýüze çykarýar. Birinjiden, şor suwy hiç zat üçin ulanyp bolmaýar. Ony ne adam içer, ne mal. Oňa bag-da gögermeýär. Gaýtam şor suw öňden bar bolan baglary-da guradýar. Elbetde, şor suwuň alnyp gaýdylan ýerleriniň şorunyň birneme ýuwulmagy mümkin. Ýöne bir ýyl, iki ýylda däl, onlarça ýyllaryň dowamynda şor suwlaryň çölüň içine akdyrylmasy şol töwerekde orslaryň «bolota» diýip at berýän, adam sorýan batgalygyny emele getiräýmese.
Kölüň geljegi
Daşary ýurtlardan gelip, ylmy maslahata gatnaşan adamlaryň köpüsi «Biz entek bu kölüň geljekde nähili boljakdygy hakda näme aýtjagymyzy bilemzok» diýip, telewideniýe boýunça interwýu berdiler. Kölüň geljeginiň nähili boljagyny Garagum kanalynyň hem-de Amyderýanyň mysalynda aýdyp bolar. Garagum kanalyna suwa düşüp, çykyp bilmän, ölen adamlar örän kän. Özem olar kiçi çagalar däl-de, uly adamlar. Kanala bökensoň, olaryň köpüsi suwuň ýüzüne çykyp bilenoklar. Sebäbi kanal çägäniň üstünden geçen. Suwuň aşagy toýun toprak däl-de, suwy barha aşak çekýän çäge. Aşaklygyna suw siňdirip duran çäge diňe üstünden geçýän suwy däl, adamy-da sorýar.
Garagum kanaly akyp geçip dur. Onuň töwereklerinde obalar peýda boldy. Oba bilen kanalyň aralygynda ep-esli boş meýdanlar bar. Şeýle-de bolsa, çölde, kanalyň töwereginde dörän obalaryň içinde kiçijik, şor suwly köljagazlar emele gelipdir. Bu näme üçin beýle bolýar? Çägedäki suw töwerege ýokardan däl-de, aşakdan ýaýraýar.
Suwuň öňüni özüniň topraga çuň kök uran damarlary bilen saklap duran buýan ösümlikleriniň derman senagaty üçin köp ýygylmagynyň netijesinde Amyderýanyň kenarlaryndaky topraklaryň gowşamagy sebäpli, köp obalar özüniň ýaşaýjylary bilen bir gijäniň içinde suwuň aşagyna gidipdi. Şundan görnüşi ýaly, gowşak toprak suwy geçirýär. Çäge suwy gowşak toprakdan-da beter özüne çekýär. Garagumuň içinde nebit gözleýjiler tarapyndan gazylyp, soň hem zyňlyp gidilýän ýerlerde öz-özünden kiçijik köljagazlar döreýär. Şeýle köljagazlaryň ýanyna oýnamaga barýan mal bakyp ýören oglanjyklaryň çöldäki suw sebäpli dörän batgalykdan çykyp bilmän ýogalmgy ýaly hadysalar hem az bolmandy.
Magtymguly Pyragy özüniň bir goşgusynda: «Tereň derýa, haýbatyňa buýsanma, wagtyň geçip, guran çöl dek bolar sen» diýip ýazýar. Gyş aýlarynda suwy kesilýän kanallara, Amyderýanyň suwy azalýan hanalaryna syn edeniňde islendik suwuň yzynyň çöllüge öwrülýändigini bilip bolýar. Toýun toprakly ýerden geçýän kanalyň düýbünde-de, derýanyň suwy çekilen hanasynyň düýbünde-de çäge üýşüp ýatyr. Bu zatlary aýtmak bilen, men näme diýmek isleýärin? Men ir döwürler gazetleriň birinden häzirki Garagum çölüniň ornunda-da million-million ýyllar mundan öň suwuň bolandygy hakda alymlaryň ýazgylarynyň bardygy hakda makala okapdym.
Çölüň islendik ýerini gazýaň welin, suw çykýar. Ajy suwmy, süýji suwmy, tapawudy ýok, çölüň aşagynda entek suw bar. Diýmek, heniz çöl özüniň has aşakdaky akabasyny doly kakadyp ýetişmändir. Diňe guýy gazmak däl, Garagum çölüniň islendik ýerini eliň bilen peşäberseňem, yzgar çykyp başlaýar. Garagum çölünde ösümlikleriň barlygy, gürlügi hem çölüň aşagynda heniz suwuň ýatandygyndan habar berýär.
Nämäniň alamaty?
Türkmenbaşy şäherinde türkmen köli hakynda geçen halkara ylmy maslahaty barasynda telewideniýe boýunça beren interwýusynda türkmen alymlarynyň biri Türkmen kölüniň döredilmeginiň netijesinde öň çölde gurap galan guýulara suw gelip başlandygy hakda aýtdy. Meniň pikirimçe, şu ýagdaý begener ýaly ýagdaý dälmikä diýýän. Bu ýagdaý nämeden habar berýär? Töwerekden şor suwlaryň gelip başlamagy bilen çölüň aşagyndaky suwlaryň ýokary galýanlygyndan habar berýär. Çöldäki emeli köl bilen çölüň aşagyndaky suwlaryň birleşmeginiň netijesinde yzgar töwerege ýaýrap, köp ýerlerde adamy duýdansyz özüne sorýan batgalyklaryň döremegi gaty mümkindir.
Çöle haýsydyr bir deňze ýa-da derýa guýjak suwy däl-de, ýata suw kölüne öwrüljek suwy eltmegiň şeýle howpy bar. Milliardlap-milliardlap pul çykaryp, türkmen öz başyna bela satyn almadyk bolsa-da biri.
Her näme-de bolsa, «Altyn asyr» türkmen kölüniň döremeginiň käbir adamlar üçin haýyrly tarapy-da bolman durmady. Ekskowatorçynyň günde näçe kub çägäni eýläk-beýläk süýşürýänini kim sanap dur. Türkmen kölüniň gurluşygy puluň öýjügi. Ine, kölüň şu tarap-a köp türkmen üçin gowy boldy. Ýene elli-ýüz ýyldan näme bolanda näme! Esasy zat - puluň yzyndan ylganýan häzirki döwürde pul gazanmak!
Döwlet Hojamedow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Anna güni BMG-niň Ynsan hukuklary baradaky Geňeşi şu ýylyň başynda Palestinanyň Gaza Sektorynda geçirilen harby operasiýalar wagtynda Ysraýylyň hem-de Hamas toparynyň uruş jenaýatçylygyny amala aşyrandyklary barada taýýarlanan hasabaty goldap, ýörite rezolýusiýa kabul etdi.
Bu barada geçirilen ýörite sessiýada BMG-niň Ynsan hukuklary baradaky Geňeşiniň häzirki 44 agzasyndan 25-si bu barada mesele barada rezolýusiýanyň kabul edilmegini goldap ses berdi.
Bu kabul edilen rezolýusiýada Ynsan hukuklary baradaky Geňeş BMG-niň hasabatçylary bilen hyzmatdaşlyk etmekden Ysraýylyň ýüz öwürmegini hem tankyt edýär.
Bu rezolýusiýanyň kabul edilmegine Geňeşiň alty sany agzasy, şol sanda Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem garşy çykdy.


text:
Men bir zada ynanýan - adam tejribesine laýyklykda üýtgäp durýar. Ymykly, bütinleý üýtgeme bolmasa hem, az-kemden käbir häsiýetleri "wagtyň geçmegi" bilen üýgeýär.
Wagtyň geçmegi... hm... meniň pikirimçe, wagtyň geçmeginiň öz täsiri ýok, adamyň üýtgemeginiň sebäbi onuň her sekundda alýan tejribesine görä. Bir ýatdan çykmajak sapak alsaň, köp wagt geçmese hem üýtgäp bolýar.
Öňem bir grek filosofy "wse teçet, wse menýaetsya" diýen ekeni, türkmençä owadan terjime edip bilemok. (?Hemme zat akýar, hemme zat üýtgeýär?)
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- Atamyrat 1 telpek goyyar we yazyar: "Bash sahypa cikarmak ucin"


text:
Şenbe güni Owganystanyň gündogarynda söweşijileriň hüjüminde NATO-nyň iki esgeri öldürildi.
NATO bu waka barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy. Şeýle hem, ölenleriň haýsy ýurda degişlidigi barada maglumat berilmeýär.
Owganystanyň gündogarynda esasan amerikan esgerleri gulluk edýär.
Şu aýda Owganystanda öldürilen halkara güýçleriniň agzalarynyň sany 42-ä ýetdi. 2011-nji ýylyň iýul aýynda 52 sany halkara güýçleriniň gullukçysy öldürilipdi.
Owganystanda bidüzgünçilikler artýar. Iýun aýynda NATO güýçlerine garşy hüjümleriň sany 2010-njy ýylyň sentýabryndan bäri iň ýokary san boldy.
Garaşsyz iCasualties.org websaýtynyň maglumatyna görä, şu ýyl Owganystanda 260 töweregi daşary ýurtly esger öldürilipdir.


text:
Şu gün Gazagystanyň Almaty şäherindäki metjitlerden birine ýerli uýgurlaryň ýüzlerçesi ýygnanyp, geçen aý Hytaýyň Ksiňjan prowinsiýasynda ölen uýgurlaryň hatyrasyna ýas çäresini gurnadylar.
Gazagystanyň ýerli häkimiýetleriniň rugsady bilen geçirilen bu ýas çäresinde ýerli uýgurlaryň liderlerinden käbirleri öz çykyşlarynda Ksiňjan prowinsiýasynyň garaşsyz bolmalydygy barada çagyryşlar hem etdiler.
Iýul aýynda Hytaýyň şol Ksiňjan prowinsiýasynyň merkezi şäheri bolan Urumçide ýerli han-hytaýlylar bilen uýgurlaryň arasynda ýüz beren etniki çaknyşyklarda, resmi maglumatlara görä, 197 adam ölüpdir. Ýöne daşary ýurtlarda ýaşaýan uýgur aktiwistleri diňe ýöne ölen uýgurlaryň sanynyň bir müňden hem geçýändigini tassyklaýarlar.


text:
Kreml Bütindünýä anti-doping agentligi WADA-nyň orsýetli sportçular ýerine ýetirijilik güýji artdyrýan gadagan dermanlary döwletiň goldamagy bilen sistemalaýyn ulanypdyrlar diýýän aýyplamasyny esassyz gep diýip, ret etdi.
Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow 10-njy noýabrda: "Käbir subutnamalar berilmese, bu aýyplamalary kabul etmek kyn. Bular bütinleý esassyz" diýdi.
10-njy noýabrda ir bilen Orsýetiň Sport ministrligi ýurduň anti-doping gözegçiligi tarapyndan bolýan "ähli" bidüzgünçilikleri aradan aýyrmak üçin özüniň WADA bilen hyzmatdaşlyga açykdygyny aýtdy.
Bu beýanatlardan bir gün öň anti-doping komissiýasy Orsýetde ençeme ýyllap düzgünleriň sistemalaýyn bozulandygy barada hasabat ýaýratdy. Bu bidüzgünçilikler ors laboratoriýalarynda subutnamalaryň ýok edilmegi, parahorluk, mekirlik we aldaw ýaly zatlary öz içine alýar.
IAAF-niň çagyryşy
Bu barada taýýarlanan 335 sahypalyk hasabaty ýazanlaryň biri WADA-nyň öňki başlygy Dik Pound Orsýetde "häkimiýetler tarapyndan razylyk berilmese we olar biligli bolmasa, bu zatlar dowamly edilmezdi" diýdi.
Pound Atletika federasiýasynyň halkara assosiasiýasy IAAF-i Orsýetiň Atletika federasiýasyna mundan beýläk boljak ýaryşlara, şol sanda 2016-njy ýylda Rioda geçjek Olimpiada oýunlaryna hem gatnaşmaga ýol bermezlige çagyrdy.
IAAF-niň prezidenti Sebastian Koe hem Orsýete bu hasabata resmi suratda jogap bermek üçin üstümizdäki hepdäniň aýagyna çenli möhlet berdi.
Ol Orsýetiň Atletika federasiýasyny duruzmalydygy ýa däldigi barada IAAF-niň geňeşi karar çykarar diýdi.
Koe bu ugurda "örän çalt" herekete geçmegi wada etdi.
“Başga ýurtlarda hem bar”
Orsýetiň Sport ministrligi 9-njy noýabrda beýannama çykaryp, hasabatda aýdylýan käbir ýagdaýlar garaşylmadyk zatlar däl diýdi. Beýannamada Orsýetiň atletika guramalarynyň müdiriýetinde soňky wagtlar bolan üýtgeşmeler doping meselelerini aradan aýrar diýilýär.
"Biz Bütinrussiýa atletika federasiýasy ARAF-de bar bolan problemalara doly ýetik. Ýagdaýy düzetmek üçin çäreler girizdik" diýip, ministrlik belleýär.
Hasabat agentlik tarapyndan döredilen komissiýanyň ençeme aýlap alyp baran işleriniň netijesi. Komissiýanyň döredilmegine hem Germaniýanyň ARD telekanalynyň Orsýetdäki doping işleri barada dekabr aýynda beren dokumental programmasy sebäp boldy.
Pound bu barada şeýle diýdi: "ARD programmasynda bellenen zatlaryň uly bölegini garaşsyz komissiýa dogry tapdy. Biz muny taýýarlan germaniýaly žurnalist Haýo Seppelti we ARD-ni derňeýji žurnalistik iş üçin gutlaýarys. Bu iş sportda dopinge garşy göreşde möhüm öňegidişlik etmek babatda özboluşly mümkinçilige getirdi".
Orsýetiň Sport ministri Witaliý Mutkonyň aýtmagyna görä, bular ýaly problemalar başga ýurtlarda hem bar we Orsýetiň saýlanyp tutulmagy adalatsyzlyk.
Ol habar agentligi Interfaksa: "Biziň utanara zadymyz ýok. Dogry, bu gün problemalarymyz ýok däl, ýöne biz olary bassyr-ýussur edemzok" diýdi.


text:
Ozal hem habar berşimiz ýaly, futbol boýunça milli çempionatymyzyň ýokary ligasynda çykyş edýän «Altyn asyr», «Ahal», «Balkan» we «Merw» toparlary Türkiýe döwletinde okuw-türgenleşik işlerini geçýärler. Ildeşlerimiziň bu ýerde ilkinji geçiren ýoldaşlyk duşuşyklary barada hem habar beripdik. Bu çaklaňja habarymyzda bolsa, saýtymyzyň okyjylaryny ildeşlerimiziň soňky geçiren ýoldaşlyk duşuşyklarynyň netijeleri bilen tanyşdyrmagy makul bildik.
Türkmen futbolçylarynyň ýoldaşlyk duşuşyklaryndaky garşydaşlary, esasan, ýer eýeleriniň (Türkiýäniň), Eýran Yslam Respublikasynyň we Saud Arabystanynyň çempionatlarynda çykyş edýän toparlar boldy.
Türkiýedäki ilkinji ýoldaşlyk duşuşygynda Eýranyň toparyndan uly hasap bilen ýeňlen «Altyn asyr» ikinji duşuşygy Türkiýäniň «Denizlispor» toparynyň futbolçylary bilen geçirdi. Duşuşygyň bütin dowamynda iki tarapdan hem ýiti hüjümleriň birnäçesi guralan hem bolsa, hasaby açyp, öňe saýlanmak toparlaryň hiç birine-de başartmady. Şeýlelikde, ýurdumyzyň soňky çempionynyň Türkiýedäki ikinji ýoldaşlyk duşuşygy 0:0 hasabynda tamamlandy.
«Balkan» topary bu ýerdäki ilkinji ýoldaşlyk duşuşygyny Eýranyň «Fulad» futbol topary bilen geçirdi. Eýranyň futbol çempionatynda ilkinji bäşlikdäki ornuny ynamly saklap gelýän güýçli garşydaşdan 0:3 hasabynda ýeňlen ildeşlerimiz üçin bu duşuşyk gowy tejribe boldy. Ildeşlerimiz düýn bolsa (26. 07. 2015 ý.) Türkiýäniň birinji ligasynyň wekili «Sakarýaspor» bilen duşuşyp, garşydaşlarynyň 4 goluna 2 gol bilen jogap bermegi başardylar. «Balkanyň» derwezä geçiren pökgülerini toparyň düzümine ýaňy-ýakynda goşulan Aleksandr Bolian bilen goragçy Mekan Saparow öz adyna ýazdyrdy.
Türkiýäniň edil şu topary — «Sakarýaspor» bilen «Merw» hem ýoldaşlyk duşuşygyny geçirdi. Bu duşuşykda bolsa ildeşlerimiz şowly çykyş edip, garşydaşlaryny 1:0 hasabynda ýeňdiler. Duşuşykdaky ýeketäk goluň awtory — Jemşit Orazmuhammedow. Şu ýerde bir zada ünsüňizi çekmek isleýäris. Ýokary liganyň birinjiligi ugrundaky ýaryşyň yzda galan iki aýlawynda şowsuz çykyş edip, 8-nji orna çenli aşak düşen-de bolsa, Marynyň «Merw» topary Türkiýedäki ýoldaşlyk duşuşyklarynda barha tejribe toplaýandygyny subut edýär. Topar bu geçiren duşuşyklarynyň, eýýäm, ikinjisinde ýeňiş gazandy. Diýmek, toparyň janköýerleri Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşda we milli çempionatymyzyň galan aýlawlarynda toparyň has şowly çykyşyna garaşyp bilerler.
«Türkmennebitönümleri» Baş müdirliginiň «Ahalyna» ikinji ýoldaşlyk duşuşygynda hem şowlulyk ýar bolmady. Topar bu gezek Saud Arabystanynyň Al-Ittihad Jidda toparyndan 0:3 hasabynda asgyn geldiler.
Ýokary ligamyzda çykyş edýän beýleki toparlar okuw-türgenleşik işlerini ýurdumyzda alyp barýarlar. Olar hem öz aralarynda birnäçe ýoldaşlyk duşuşyklaryny geçirdiler. Şu ýylyň başynda döredilip, birinji ligada şowly çykyş edýän «Köpetdag» bilen ýurdumyzyň birnäçe gezek çempiony bolan HTTU-nyň arasyndaky ýoldaşlyk duşuşygy 2:0 hasabynda talyplaryň peýdasyna tamamlandy. Tomusky arakesme döwründe düzümini güýçlendiren «Energetik» bolsa «Aşgabat» bilen bolan duşuşykda 2:5 hasabynda ýeňlen-de bolsa, HTTU bilen 1:1 hasabynda deňlik bilen oýnamagy başardy.


text:
Azatlyk Radiosy türkiýeli türkmenlerden ýaş sungat işgäri Ärhan Aýdyň bilen onuň döredijilik işleri barada gürrüňdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Türkiýä nirden göçüp gelipsiňiz?
Ärhan Aýdyň:
Türkmenistanda Daşoguz tarapdan göçüp, Türkiýä gelipdirler. Maşgalamyzda Türkmenistandan gelenden bäri oglan-gyzlarymyz hemişe öz kowumlary bilen öýlendi. Şonuň üçin hem maşgalamyzyň hemmesi türkmen bolup galdy. Men bir türkmen gyzy bilen öýlenmegi arzuw edýärin. Arassa türkmen neslini şeýdip goramak üçin.
Azatlyk Radiosy: Türkiýä ata-babalaryňyz haçan göçüp gelipdirler?
Ärhan Aýdyň:
Türkiýäniň ýaňy gurulýan wagty, Osman döwletiniň ahyrky döwürlerinde göçüp gelipdirler.
Azatlyk Radiosy: Näçe maşgala gelipdir, kimler gelipdir ýa-da näçe adam gelipdir?
Ärhan Aýdyň
Ärhan Aýdyň:
Türkmenistanda Daşoguz tarapynda orslar bilen uruşýar meniň atam. Atamyň taýpasy, maşgalasy, enem-atam gelýär. Kakam we agalarym hem Türkiýede eneden boldy.
Göçüp gelýärkäler dargaýarlar. Bir tarap Daşoguzdan çykyp, Türkmensähra gidýär. Bir topar Yrak-Türkmeniline gidýär, Kerkuk-Süleýmaniýe taraplaryna gidýär. İki sany adam Türkiýä gelýär.
Meniň atam Türkiýäniň Malatýa şäherine gelýär. İzolly diýen bir ýer bar. Köne ady İzolly, täze ady Kale. Soň Malatýanyň merkezine gelýär. Diňe öz maşgalasyndan bolan adamlar bilen bir köçe, mähelle gurýar. Biziň maşgalamyz şol ýerde ýaşaýar. Soň İzmire, Stambula giden adamlar bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan seniň üçin nämäni aňladýar?
Ärhan Aýdyň:
Türkmenistan meniň ata watanym. Türkmenistan hemişe ýüregimde. Biziň özümiz Türkmenistanly. Şony ýatdan çykaramyzok. Türkmenistany söýýärin. Maşgalamyzdaky adamlar hem söýýär.
Azatlyk Radiosy: Seniň pikiriňe görä Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasynda nähili aratapawut bar?
Ärhan Aýdyň:
Türkiýäniň özi türkmene daýanýar. Ol Oguz. Oguz diýlende: Türkiýe, Azerbaýjan, Türkmenistan Oguz toparyna girýär. Türkiýede gaty köp türkmen bar. Hat-da dünýäde iň köp türkmen Türkiýede bar. Türkmenistanda o diýen köp däl, esasy köpçülik Türkiýede. Meňzeşlikler bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmen dilini nähili öwrendiň?
Ärhan Aýdyň:
Türkmenistandan göçüp gelen atam-enem şolar türkmençe gürleýärdi. Soň kynçylyk bolmasyn diýip tükmençäni türkçe bilen goşup gürleşýärler. Onsoň kakam-ejem, agalarym türkmençä türkçe goşup gürleýärler.
Şeýle ýagdaý biziň türkmençämizi bozdy. Men atamdan däl-de, öz kakamdan we ejemden öwrendim. Emma, türkmençäni Türkmenistandakylar ýaly gürleşip bilemok. Türkmençäm owadan däl.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana gitdiňmi?
Ärhan Aýdyň:
Türkmenistana gitmek nesip bolmady. Emma Türkmenistana gidip görmegi arzuw edýärin.
Azatlyk Radiosy: Sende türkmen aýdym-saz sungatyna höwes nähili döredi?
Ärhan Aýdyň:
Men türkmen halk aýdymlaryny söýýän. Çünki, ol meniň öz aýdymym. Meniň özüm Egeý uniwersitetiniň konserwatoriýasynda okaýaryn. Bölümim "Türk halk musikisi" ýagny halk aýdym ugry.
Bu höwesim çagalyk wagtdan bäri bardy. Türkmen aýdymlary, halk aýdymlaryny türk saz guraly balgama bilen çalýan. Biraz türkmen dutary hem çalýan. Meselem nowruzda, konsertlerde men hem türkmen aýdymlar aýdýan.


text:
Türkiýäniň polisiýasynyň Antaliýa şäherinde we onuň töwereginde “Yslam döwleti” toparyna bagly bolmakda güman edilýän 20 adamy tussag edendigi habar berilýär.
Habar berilişine görä, bu tutha-tutluk dünýäniň ykdysady taýdan iň ösen ýurtlaryny öz içine alýan “Uly-20” guramasynyň indiki hepdede Antaliýada geçiriljek sammitiniň öňüsyrasynda 30-njy oktýabrda amala aşyrylypdyr.
Tussag edilenleriň ikisiniň Orsýetiň raýatlarydygy aýdylýar.
Türkiýäniň polisiýasy soňky hepdelerde tutuş ýurt boýunça “YD” topary bilen baglylykda güman edilýän onlarça adamy saklady. Türkiýe goňşy Siriýada söweşijileriň hataryna goşulmak üçin barýanlaryň esasy ýoly hasaplanylýar.
Türkiýe “YD” toparyny geçen aýda Ankarada 100-den gowrak adamyň ölümine sebäp bolan goşa bomba partlamasyny amala aşyrmakda aýyplaýar.


text:
Eýran ilkinji sapar Liwiýanyň Milli geçiş geňeşi bilen habarlaşdy.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda bellenmegine görä, ýurduň daşary işler ministri Ali-Akbar Salehi geňeşiň başlygy Mustafa Abdul Jalil bilen telefon gepleşigini geçirip, Liwiýanyň halkyny ýeňiş bilen gutlapdyr.
Şeýle-de beýtanatda nygtalmagyna görä, Saleh Tähranda iki taraplaýyn özara gatnaşyklary maslahat etmegi teklip edipdir.
Geçen hepdede Liwiýanyň Eýrandaky ilçihanasy ýurduň baýdagyny düşürip, Kaddafä garşy herekete goşulypdy.


text:
1-nji iýuldan Türkmenistanda täze Jenaýat kodeksi güýje girdi. Bu täzelikden ilat köpçüligi nämelere garaşýar? Bu gezekki “Tegelek stol” programmamyzda şu meseläniň üstünde durup geçeris.
Gepleşige Aşgabatdan Türkmenistanyň kanunçylygy bilen ýakyndan gyzyklanýan žurnalist Aşyrguly Baýryýew, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow gatnaşýar.
Programmanyň dowamynda türkmenistanly hukukçylaryň, şu mesele bilen gyzyklanýan adamlaryň pikir-garaýyşlary bilen hem tanyşdyrarys.
Gepleşigi Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Türkmen hökümeti tarapyndan haja ugradylan zyýaratçylar geçen anna güni, ýagny 17-nji oktýabrda Aşgabadyň aeroportyna gelip gonanda, olar medisina barlagyndan geçirilmek üçin dessine ýerli keselhanalara ugradyldy. Harbylaryň düzen "diri diwary" sebäpli zyýaratçylaryň töweregine hiç kim eltilmedi.
Türkmen resmileriniň haj zyýaratçylaryna gönükdirip amala aşyran bu çäresi Afrikada “Ebola” atly wirusyň ýaýramagy barada dünýä metbugatynda çykan habarlaryň yzýanyna gabat geldi. Emma bu çäräniň “Ebola” wirusy” bilen ilteşikli bolup-bolmandygy barada Türkmenistanyň resmi metbugatynda hiç hili habar berilmedi.
Azatlyk Radiosyndan Sahra Ghulam Nabi Aşgabadyň aeroportynda bolan bu waka barada has jikme-jik maglumat almak üçin, wakanyň bolan güni haj zyýaratyna giden dogan-garyndaşyny garş almaga aeroporta baran radionyň habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Siriýadan, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelýän bosgunlar sebäpli Wengriýa Serbiýa bilen aralykdaky serhetde migrantlaryň gelip ýurda girýän esasy geçelgesini ýapdy.
Serhet 15-nji sentýabrda ýapyldy. Häkimiýetleriň aýtmagyna görä, ondan bir gün öň 9380 adam Wengriýa gelipdir.
Wengr polisiýasy täze girizilen düzgünleri bozup, ýurda girmäge synanyşanlygy üçin eýýäm 9 siriýaly bilen 7 owganystanlynyň tutulandygyny aýtdy.
Girizilen çäreleriň biri boýunça Wengriýanyň täze girizilen serhet goragyna zeper ýetirmek türme tussaglygy ýa deportasiýa bilen jezalandyrylýan jenaýat iş hasaplanýar. Bu hem Ýewropa Bileleşigine degişli ýurtlaryň arasyndaky erkin hereketi kepillendirýän "Şengen" şertnamasyna ters gelýär.
Hökmany kwota
Bu aralykda Türkiýänň kenarýaka sakçylary 15-nji sentýabrda Türkiýeden Gresiýa geçmäge synanyşanda, azyndan 13 adamyň, şol sanda dört çaganyň, deňizde gark bolup ölendigini habar berdiler.
14-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşigi 120 müň bosguny hökmany kwota esasynda agza döwletlerde ýerleşdirmek baradaky plan hakda ylalaşyp bilmediler.
Bileleşigiň içeri işler ministrleriniň duşuşygyna ýolbaşçylyk eden Lýuksemburgyň daşary işler ministri Jean Asselborn "Geňeş üçin bu gün bir karara gelerden ir" diýdi. Ol soňra hem: "Gyssagly ýagdaýda bolsak-da, proseduralar ýerine ýetirilmeli" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Kwota meselesine aglaba garşy çykýan döwletleriň arasynda Wengriýa, Slowakiýa we Çeh respublikasy bar.
Komissiýa
Ýewropa Bileleşiginiň migrasiýa boýunça komissary Dimitris Awramopoulosyň bellemegine görä, içeri işler ministrleriniň Brýusselde geçen gepleşigi gaty çekeleşikli bolupdyr.
Awramopoulos: "Komissiýa herekete geçmäge kararly. Öňümizdäki günlerde geňeşiň ýene bir gezek duşuşmagy zerur" diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň çylşyrymly düzgünleri boýunça hökmany kwotany agza döwletleriň biragyzdan oňlamagy gerek däl, onuň güýje girmegi üçin köplügiň sesi ýeterlik. Ýöne bu bloguň agzybir däldiginiň alamaty bolýar. Muny hem Bileleşik islänok.
Germaniýanyň içeri işler ministri Tomas de Maiziere agzybirligiň mümkin bolmandygyna gaharyny bildirip: "Käbir ýurtlar bu uly kynçylyk babatda raýdaşlyk jogapkärçiligini duýmaýana meňzeýär. Bu ýagdaý üýtgemeli. Şeýle bolmasa, biz Ýewropada uly problema bilen ýüzbe-ýüz bolarys" diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň içeri işler ministrleri ozal geljek iki ýyllykda Gresiýa bilen Italiýa geler diýip çak edilýän goşmaça 40 müň bosguny ýerleşdirmek babatda ylalaşypdylar.
Bu programma boýunça bosgunlary kabul eden ýurtlara her bosgun üçin 6,000 ýewro (6,800 dollar çemesi) berilýär.
Beýleki çäreler bolsa indi maliýeleşdirilmeli. Galyberse-de, Brýusselde geçen duşuşykda gelnen ylalaşyk boýunça Bileleşik howpsuz diýlip hasap edilýän ýurtlaryň sanawyny düzmeli. Bu ýurtlaryň raýatlaryna başpena berilmek ähtimallygy ýok diýerlik.
Ministrler bu sanawa Balkan ýurtlaryny goşmak bilen ylalaşdylar. Ýöne Türkiýäniň bu sanawa girizilmegi kürt azlygy baradaky zorluklaryň soňky wagtlarda köpelmegi zerarly jedelli.
Kwota pikirini Fransiýa, şeýle hem migrantlaryň aglaba köplüginiň gelýän ýurdy bolan Germaniýa goldaýar.
Iýul aýyndan bäri Wengriýa müňlerçe migrantlaryň Ýewropa Bileleşigine girýän girelgesine öwrüldi. Migrantlar Türkiýeden Gresiýa, ol ýerden hem Balkan ýoly diýilýänden Makedoniýa we Serbiýanyň üsti bilen Wengriýa gelýärler.
Bu ýoldan gelýän migrantlaryň köpüsi Siriýadan, Yrakdan we Owganystandandyr.


text:
Indira Gandi
Indira Gandi (1917-1984).
Hindistanyň azatlygy ugrunda göreşýän maşgalada önüp-ösýär. Onuň atasy Motilal Neru 20-nji ýyllarda Mahatma Gandiniň egindeşleriniň biridi. Kakasy Jawaharlal Neru Hindistanyň garaşsyzlygyny gazanmakda beýik göreşijileriň biri bolupdy. Jawaharlal Nerunyň “Hindistanyň açylmagy” atly meşhur kitaby Indira Gandiniň ykbalyna uly täsir etdi. Indira Gandi hem maşgalanyň däbine eýerip, durmuşyny syýasata bagyşlady. Ogly Rajiw Gandini maşgala däbine görä terbiýeledi. 1984-nji ýylda sikh milletçileriň guramagy bilen atylyp öldürildi.
70-nji ýyllaryň ortalarynda Indira Gandiniň hökümetiniň goýberen durmuş-ykdysady kemçilikleriniň netijesinde halk köpçüligi 1977-nji ýylyň saýlawlarynda ony goldamady. Häkimiýet ugrunda dalaş edýän beýleki syýasy partiýalar birleşip, Janata Parti atly täze partiýany döretdiler. Bu partiýanyň 1977-1979-njy ýyllarda ýurdy dolandyran döwründe ýurtda syýasy ýagdaý çylşyrymlaşdy. Partiýanyň düzüminde bolup geçen 1979-njy ýyldaky bölünişikden soňra ol tizlikde häkimiýetden aýryldy. 1980-nji ýylda ýene-de Indira Gandiniň ýolbaşçylygyndaky HMK häkimiýete gaýdyp geldi.
80-nji ýyllaryň başynda Hindistanda milletara dawalar güýçlendi. Sikhleriň merkezi häkimiýetden bölünip aýrylmak meýilleri güýçlendi.


text:
NATO-nyň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen aragatnaşyk we özara ylalaşyk boýunça wekili Aleksandr Winnikow Türkmenistanyň birleşige Owganystan bilen serhedini goramaga kömek sorap ýüz tutandygy baradaky habaryň tassyklama tapandygyny beýanat etdi — diýip, “interfaks-Azerbaýjan” agentligi habar berýär.
“Men Türkmenistanyň öz serhedini goramaga kömek berilmegini sorap NATO ýüz tutandygy baradaky habary tassyklamok. Myş-myşlara görä, hamala türkmen ýolbaşçylygy şeýle haýyş bilen gönüden-göni amerikalylara ýüz tutupmyş. Ýöne muny ne türkmen tarapy, ne-de amerikalylar tassyklaýar” diýip, A. Winnikow penşenbe güni geçirilen metbugat-maslahatynda aýtdy.
Ol Nato-nyň Owganystanda bu ýurduň ýaragly güýçleriniň mümkinçiliklerini ýokarlandyrmagy göz öňünde tutýan “Synmaz hyzmatdaşlyk” maksatnamasyny herekete girizendigini ýatlatdy. “Ynanyň, biziň Owganystanyň ýaragly güýçlerini döretmäge girişen döwrümizden bäri geçen 12 ýylyň içinde owgan harbylary öz mümkinçiliklerini ep-esli ýokarlandyrdylar” — diýip, A. Winnikow belledi.
“NATO Owganystanda koalision hökümetiň döredilmegini oňlaýar. Şeýle hem ýurtdaky milli ylalaşyga degişli mesele syýasy çemeleşmäni talap edýär, ony harby ýol bilen çözüp bolmaz” — diýip, A. Winnikow sözüniň üstini ýetirdi.


text:
Hytaýa oba hojalyk maksatlary bilen ýer beriljekdigi baradaky habar boýunça gürrüň ýaýradýan islendik adamyň suda çekiljekdigini Gazagystanyň hökümet ýolbaşçylarynyň aýdanlygyny Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy habar berdi.
Gazagystanyň prokuraturasy tarapyndan ýaýradylan beýanatda, bu mesele hakda gürrüň ýaýradýan adamlaryň bu ýurduň kanunlaryna laýyklykda suda çekiljekdigi habar berilýär.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew “Daşary Ýurtly Maýa Goýujylar Geňeşiniň” dekabr aýynda geçirilen sessiýasynda Hytaýyň Gazagystandan oba hojalyk maksady bilen 1 million gektar ýeri kärendesine almaga isleg bildirenligini aýdypdy.
Nazarbaýew tarapyndan öňe sürlen bu pikiri Gazagystandky oppozision partiýalary, şeýle-de milletçi toparlar protest edip gelýärler.


text:
Anna güni Germaniýanyň Hannuwer şäheriniň prokuraturasy ýurduň ozalky prezidenti Kristian Wulfa garşy korrupsiýa bilen baglanyşykly sud-derňew işiniň ýola goýlandygyny mälim etdi.
Bu sud-derňew işi Germaniýanyň ozalky prezidentiniň we onuň maşgala agzalarynyň 2008-nji ýyldaky myhmanhana we dynç alyş tölegleriniň bir film prodýuseri tarapyndan tolenendigi bilen baglanyşykly bildirilýän aýyplamalar boýunça gozgalypdyr.
Prokuraturanyň resmileri Kristian Wulfa bu iş boýunça jerime tölemek arkaly meseläni çözmekligiň-de teklip edilendigini, emma Kristian Wulfyň özüniň sud diňlenişiginiň bolmagyna aýak dirändigi sebäpli, bu işiň suda geçirilendigini mälim etdiler.
Kristian Wulf 2012-nji ýylda korrupsiýa bilen bagly bildirilen käbir beýleki aýyplamalaryň netijesinde prezidentlik wezipesinden çekilipdi.


text:
Sişenbe güni Owganystanyn Jalalabad şäherinde amala aşyrylan partlamalarda bäş sany polisiýa işgäri öldi we ýene dördüsi ýaralandy. Yzly-yzyna ýüz beren partlamalar janyndan geçen hüjümçiler tarapyndan amala aşyryldy.
Welaýat administrasiýasynyň resmileri partlamalar we ýarag bilen edilen bu hüjümiň azyndan sekiz sany janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylandygyny aýdýarlar.
Bu hüjümleriň hemmesem Jalalabad şäheriniň çalt hereket ediji polisiýa güýçleriniň ýerleşýän edarasynyň töwereklerinde gurnaldy.
Janyndan geçen hüjümçilerden daşary, özara atyşyklarda azyndan ýene dört sany söweşijiniň-de atylyp öldürilendigi aýdylýar. Bu wakanyň yzy bilen owganystanly talybanlar bu hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstlerine alyp, beýanat ýaýratdylar.


text:
Soňky hepdeleriň dowamynda Siriýadaky demonstrasiýalar basylyp ýatyrlanda 500 töweregi adamyň öldürilendigini Siriýanyň adam hukuklaryny goraýjy guramalary habar berýärler.
Alty hepde mundan ozal prezident Başar al-Assadyň režmine garşy protestler başlanany bäri müňlerçe adamyň hem tussag edilendigi aýdylýar.
“Sawasiah” adam hukuklaryny goraýajy guramasynyň ýaýradan beýanatynda halkara jemgyýetçiligine “gan döküşikligi togtatmak üçin çäre görmäge” çagyryş edilýär.
Siriýanyň häkimiýetleriniň parahat protestçilere garşy gazaply güýç ulanmaklaryny ýazgarýan beýannamanyň tekstini kabul etmekde düýn Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary umumy bir ylalaşyga gelip bilmediler.


text:
Müsüriň paýtagty Kairdäki awtobusda bolan partlamada bäş adam ýaralandy. Bu barada ýurduň howpsuzlyk resmileri habar berýärler.
Howpsuzlyk resmileri partlamanyň penşenbe güni irden Kairiň gündogaryndaky Nasr City etrabynda bolandygyny aýdýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, bu wakanyň sebäbi heniz hem näbelli. Emma olar partladyjy serişdäniň awtobusa zyňlandygyny ýa-da onuň golaýyna düşelendigini güman edýärler.
Iýul aýynda yslamçy prezident Muhammad Morsiniň harbylar tarapyndan häkimiýetden çetleşdirmeginden we onuň “Musulman doganlygy” hereketine edilen basyşlardan soň, Müsürde ençeme tapgyr hüjümler amala aşyryldy. Bulary yslamçy söweşijileriň edendigi çaklanylýar.


text:
Rahat Aliýewiň nädip tussag edilendigi entek mälim däl. “France-Press” agentligi Gazagystanyň prezidentiniň öňki giýewisiniň aklawçysyna salgylanyp, Aliýewiň Awstriýanyň häkimiýetlerine öz-özüni meýletin tabşyrandygyny we häkimiýetler bilen işleşmek niýetini mälim edendigini habar berdi.
Rahat Aliýewiň adam ogurlygyna we öldürilmegine gatnaşygy bilen bagly aýyplamalaryň esasynda tussag edilendigi habar berilýär.
Gazagystanyň sudy Rahat Aliýewi 2007-nji ýylda «Nurbankyň» iki ýolbaşçysy Žoldas Timraliýewiň we Aýbar Hasenowyň ogurlanmagyna we öldürilmegine gatnaşmakda günäli hasaplady. Bank ýolbaşçylarynyň jesetleriniň galyndylary 2011-nji ýylda tapylypdy.
Resmi aýyplama
Gazagystanyň häkimiýetleri ýurtda ençeme agyr jenaýatlar boýunça uzak möhletli tussaglyga höküm edilen Rahat Aliýewiň Awstriýadan Gazagystana gaýtarylyp berilmegini talap etdiler.
Daşary ýurtlarda gizlenen öňki diplomat Gazagystanda jenaýatçylykly topary döretmekde we öňa ýolbaşçylyk etmekde, döwlet agdarylyşygyny amala aşyrmak synanyşygynda we watana dönüklikde aýyplanýar.
Gazagystanyň sudlary Rahat Aliýewi birnäçe aýyplamanyň esasynda gaýybana jemi 40 ýyllyk türme tussaglygyna höküm etdiler.
Geçen ýylyň aýagynda Gazagystanyň häkimiýetleri prezidentiň öňki giýewisiniň oppozision syýasatçy Altynbek Sarsenbaýewiň öldürilmegine gatnaşygynyň bolanlygy barada hem yglan etdiler. Gazagystanyň Baş prokuraturasy 2013-nji ýylyň dekabrynda bu iş boýunça “peýda bolan täze maglumatlar” barada habar berdi we oppozisioneriň ölüminiň hakyky günäkärleriniň Rahat Aliýew bilen bilelikde daşary ýurtlarda gizlenen Milli howpsuzlyk komitetiniň öňki başlygy Alnur Musaýewiň bolmagynyň ähtimaldygyny habar berdi.
Şu ýylyň fewral aýynda Sarsenbaýewiň işine gaýtadan garan sud Rahat Aliýewiň we Alnur Musaýewiň Altynbek Sarsenbaýewiň ölümine gatnaşygyny anyklamak üçin aýratyn karar çykardy.
Awstriýa Rahat Aliýewi Gazagystana bermekden ýüz öwrüpdi we oňa öz ýurdunda adalatly sud edilmek mümkinçiligine güwä geçilmeýändigini aýdypdy.
2011-nji ýylyň iýul aýynda Awstriýanyň kanun goraýjylary Awstriýany terk edip, Malta göçüp giden Aliýew babatynda öz derňewlerine başladylar.
Aliýew aýyplamalar barada
Syýasatçy we biznesmen Aliýew özüne ýöňkelýän aýyplamalaryň galpdygyny we Gazagystanyň häkimiýetleri tarapyndan syýasy sebäplere görä, ýagny özüniň Gazagystanyň prezidenti wezipesine dalaş etmäge isleg bildirendigi üçin yzarlanandygyny ençeme sapar aýdypdy.
Rahat Aliýew Gazagystanyň prezidentiniň uly gyzy Dariganyň öňki adamsy. Rahat Aliýewiň daşynda gopan dawadan öň Dariga Gazagystanyň prezidenti wezipesinde atasynyň ornuna geçip biljek potensial şahs hökmünde seredilýärdi, emma 2007-nji ýyldan soň ol jemgyýetçiligiň gözünden düşdi. Netijede ol diňe birnäçe ýyldan soň, ýagny 2012-nji ýylda parlamente deputat saýlanyp, uly syýasata täzeden gaýdyp geldi.
Geçen aýda Dariga Nazarbaýewa Mejlisiň wise-spikeri wezipesine saýlandy we häkimiýet başyndaky “Nur Otan” partiýasynyň parlamentdäki toparynyň ýolbaşçysy boldy.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Hindistan bilen Päkistanyň arasyndaky Kaşmir dawasy we beýleki oňşuksyzlyklar boýunça çözgüdi hiç kimiň boýnuna dakmajakdygyny aýtdy.
“Iki ýurduň arasyndaky dartgynlygyň aradan aýrylmagy Päkistanyň we Hindistanyň bähbidine bolar. Birleşen Ştatlar bu dawany aradan aýyrmak üçin öz çözgüdini hiç kimiň boýnuna dakmaz. Ýöne muňa garamazdan, meniň premýer-ministr Singha aýdyşym ýaly, biz iki ýurduň arasyndaky dartgynlygy aradan aýyrmakda öz rolumyzy oýnamaga şat bolarys” diýip, Obama aýtdy.
Prezident Obama bu çykyşyny Nýu Delide Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh bilen geçiren gepleşiklerinden soň etdi.
Hindistan bilen Päkistan Britaniýdan garaşsyzlyklaryny alanlaryndan bäri dawaly Kaşmir territorýasy boýunça bu iki ýurduň arasynda üç söweş boldy.
Obamanyň Hindistana eden bu sapary duşenbe güni tamamlanýar.
Obamanyň Hindistana eden saparynyň esasy maksady Birleşen Ştatlaryň ykdysady bähbitleri boýunça gepleşikler geçirmekden ybarat boldy.


text:
Ýemende soňky geçirilen protestde 1 adam öldürilip, 4-si ýaralandy.
Ýerli ýaşaýjylaryň hem medisina işgärleriniň aýtmaklaryna görä, ýurduň Aden şäherinde howpsuzlyk güýçleri protest geçirýan asuda ýaşaýjylary oka tutupdyr.
Protestçiler böwet goýup, şäheriň köçelerine tanklaryň girmeginiň öňüni almak maksady bilen howpsuzlyk güýçlerine daş zyňyp başlanda, esgerler ot açypdyr.
Bu maglumaty garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklamak başartmady.
Şeýle hem şu gün onlarça müň adam Ýemeniň paýtagty Saana şäherinde protest geçirýär.
Arap ýurtlary tarapyndan konflikti çözmek üçin edilen teklibi protestçiler ret etdi. Bu teklibe görä, prezident Salihiň häkimiýeti onuň orunbasaryna geçirilmeli, prezidentiň özüne bolsa eldegrilmezlik hukugy berilmeli.
Protestçiler fewral aýyndan bäri 30 ýyldan gowrak häkimiýet başynda bolan prezident Ali Abdullah Salehiň wezipeden çekilmegini talap edip demonstrasiýa geçirýärler.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi düýn gyssagly geçiren konsultasiýalarynda Gyrgyzystandaky zorluklary ýazgardy hem gan döküşligi bes etmäge çagyrdy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun ýurda ýörite wekil ýollaýar.
Gyrgyzystanyň günorasyndaky bidüzgünçiliklerde heläk bolanlaryň sany 170 adama ýetdi. Ýerli “AKI press” agentliginiň Gyrgyzystanyň Saglygy saklaýyş ministrligine salgylanyp berýän habaryna görä, jebir çekenleriň sany 800 adamdan geçýär.
Düýn Jelalabad welaýatynda hem Oş şäherinde ýerli häkimiýet wekilleri bilen özbek jemgyýetiniň wekilleri konflikti kadalaşdyrmak boýunça gepleşikler geçirdi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň berýän habaryna görä, Oş şäherinde aýry-aýry ýaragly çaknyşyklar bolur dur, esasan, özbek kwartallarynda birnäçe jaý ýanýar.
Düýn şeýle-de özbek häkimiýetleri goňşy Gyrgyzystandan gelýän bosgunlaryň sanynyň aşa köpdügi üçin olaryň ählisini serhetden geçirip bilmeýändigini aýdyp, serhedi ýapdy.
Özbegistana geçmekçi bolýan bosgun Rasulow Azatlyk Radiosyna telefon arkaly şeýle gürrüň berdi: “Biz Ozbegistan bilen serhetde durus. Men tükeniksiz adam nobatyny görýärin. Diňe 2-3 gün mundan öň serhetden geçmäge rugsat berdiler. Dyknyşykda, basgyda adamlar ölýär. Geçilýän korridor juda dar. Hemmeler itnişýärler. Garrylar, aýallar, çagalar aýak astyna düşýärler. Özbek serhetçileri aram-aram serhedi ýapýarlar. Adamlar ýerde oturyp gijelerini geçirýärler”.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy serhetden geçmek üçin bu ýere ýygnanan etnik özbekleriň sanynyň 15 müň adamdygyny habar berdi.
Özbek häkimiýetleri Gyrgyzystandan eýýäm 45 müň adamyň Özbegistana gelendigini aýdýar. Halkara Gyzyl Haç guramasynyň maglumatyna görä, olaryň sany bärsinden 75 müň adam.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky ýagdaýy kadalaşdyrmak üçin Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy guramasyna gatnaşyjylar Gyrgyzystana awiasiýa, tehnika hem transport kömegini berer.
Gyrgyzystanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň sekretary Alik Orozow duşenbe güni geçirilen konsultasiýalarda şeýle karara gelnendigini habar berdi.
Moskwada Gyrgyzystana parahatçylyk dörediji güýçleri girizmek mümkinçiliginiň maslahat edilendigi öň habar berlipdi.


text:
Aýdylyşyna görä, onuň adamsymyş. Işigaýdan diýsäni. Ol hemme zady ýaşyrýar.
Biziň şäherimizde erkek adamlar şeýle akmaklary, gije öýünden çykaryp, elem-tas edýärler. Şularam özüni erkek saýýandyrlar...
Namys jenaýaty
Zenan, ýere serlip, ýatan ýerinde doňup galypdy. Ýarym gara, ýarym goňur saçlary bulam-bujar ýagdaýda asfaltyň üstünde akyp giden gyrmyzy ganyna bulaşypdy.
Kese ýatan ýüzünde gorkudan peträp çykara gezek gelen ala gözleri, gurjaklaryň çüýşe gözleri ýaly, duýgusyz we manysyz bakýardylar…
Duýdansyz bolan hadysanyň täsirinden doňup galan satygçy aýal biraz salymdan soň özüni dürsäp, çalasynlyk bilen özüni gapdaldaky dükana zyňdy. Müşderä seredip duran taksiniň sürüjisi gorka-gorka, ýere serlip ýatan zenanyň ýanyna baryp, elini onuň boýnun damarynyň üstüne goýdy. Daş-töweregine adamlar üýşmäge başlady. Sürüji, onuň ýürek urgusyny göýä öz bokurdagynda duýan ýaly, zordan ýuwdunyp, seslendi:
- Ölmändir...
Bu söz eşidilensoň, daş-töwerekde hereket başlandy. Adamlar biri-birine "Diri, ýaşaýar" diýip, tijenmäge başladylar. Bir adam "Tiz kömege jaň ediň" diýip gygyrdy, ýene biri "edildi" diýip, oňa jogap berdi. Bir garry mama ýüzüni asmana dikip, jaýyň inini-boýuny synlap, sorag berdi: "Nirden zyňdy bu betbagt gyz özüni?"...
Adamlaryň käbiri şol bada kellesini galdyryp, ýokaryk seretdiler. Emma ýaş zenanyň nireden aşak gaçandygy olary näme üçin gyzyklandyrmalydy ahbetin?
Kim-de kim, zenanyň ýanyna baryp, ony ellemek islese, adamlaryň biri baryp ony bir gapdala çekýärdi; "Näme edýärsiň, ellemek bolanok, goý, doktor gelsin". Adamlardan biri elindäki çüýşäniň gapagyny açyp, suwy öz kellesinden guýdy. Birden märekede dowul döredi. Biri telefonyny çykaryp, adamlaryň geňirgenmegine garamazdan, surata düşürmäge başlady. Käbir adamlar gijä galan tiz kömege sögmäge başladylar. Birden polis ulagynyň sesi köçäni ýaňlandyrdy. Şol bada bu habary eşiden telekanallaryň, bir çemçe bala üýşen siňek ýaly, işgärleriniň topalaňy turdy we yz ýanyndanam garaşylýan ”Tiz kömek” hyzmaty geldi.
Doktor ylgap gelip, märekäni böwsüp, hassanyň damar urgusyny barlady. Märekäniň hasam ünsüni özüne çekmek isleýän ýaly kärdeşine täsin görnüşde ümläp, zenanyň boýnuny goraga alar ýaly kömek isledi. Hassahananyň işgärlerem enjamlary bilen kömege ýetişdiler. Doktor birden kellesini ýokaryk galdyryp, jaýyň çür depesine seredip:
- Näçinji gatdan gaçdyka? – diýip sorady.
Ony gören adam ýokdy. Doktor kärdeşlerine ümledi. Zenany göterip, ulaga äkitdiler. Polis daş-töwerekdäkileri soraga çekmäge başlady. Geň galaýmaly, ol zenany hiç kim tananokdy. Hiç kim şu wagta çenli ony görmändi we onuň bilen baglanyşykly hiç kimiň maglumaty ýokdy. Şaýatlaryň düşündirişleri alyndy. Satygçy zenan we taksi sürüji, sandyrap-sandyrap, "Eý, Hudaý nirden düşdük beýle güne? Indi eýläk-beýläk entedip, heläk ederler" diýip,
zarynlap-zarynlap, düşündirişlere gol çekip, märekeden çetleşdiler. Doktor ”Tiz kömek” ulagyna münjek bolanda, märekeden biri batyrgaýlyk edip:
- Sag galarmyka indi şol jaýdan gaçan? - diýip sorady.
Doktor aladalysyran bolup:
- Alla bilýär, biz nireden bileli? - diýip, märekeden saýlanyp gitdi.
Adamlar ýuwaş-ýuwaş dargamaga başladylar. Ol jaýdan çykyp gelenlerem, yzyna dolandylar. Köçeden geçip barýanlar öz ýoluny dowam etdiler. Taksi ulaglarynyň sürjüleri mähelläniň çetindäki çaýhana gaýtdylar. Polisiň ulagy hem gidenden soň, dym-dyrslyk boldy.
Ýaňyja zenanyň serlip ýatan ýerinde dökülen gan çaýkanyp ýatyrdy. Golaýdaky dükanlaryň biriniň hojaýyny işgärine ýüzlendi:
- Aý, pylany, hany suw getirip dök şu ýere. Betbagtyň gany akyp gitsin. Bolmasa mör-möjek üýşer ýatar bu ýere...
2
Zenan aşhanada hüňürdäp, öz aladasy bilendi. Gap-çanaklar ýuwlup, tutawaçlar gaty açylyp-ýapylýardy. Gelin elindäki gap-çanaklary saçagyň üstüne goýuşyryp ýörkä, onuň bir gulagy gapydady, äriniň gelmegine garaşýardy: "Käşgä basymjak gelsediň, munuňam sesi sem bolardy. Dyngysyz azar boldy meniň başyma. Menden näme algy-bergisi barka?"... Gaýynenesi gazandan elini çekip, gözlerini alardyp, gelne çiňňerildi:
- Ertirden bäri ýöne ýuwlup dur şu eşinbaşlar. Haçan asjak, haçana gurajak, haçan ütüklenjek?
Soň öz-özi hüňňürdemegini dowam etdi:
- Şularam özüne aýal diýýär. Şularam aýal, hä! Eginbaşlary maşyn ýuwýar, gap-çanagy maşyn ýuwýar, öýi maşyn ýuwýar. Bular näme edýärler, men bilemok? Ogluma haýpym gelýär. Her aý munuň maşynlarynyň tok puluny tölejek bolup, jany çykýar... Biz aýal bolup bilmändiris öýdýän? Şöhlesiz çyraň astynda azap çekip, çörek nobatlarynda basgylanyp, ýyrtyk-ýamalary biri-birne ýelmäp, çaga ulaltdyk. Indem, ynha, aýal gelip, maşynyň ýuwan eginbaşlarynam sermäge ýaltanýar...
Gelin eginbaşlary kir ýuwýan maşyndan çykaryp, sebede saldy we sessiz-üýnsüz balkona çykdy. Gaýyn ene onuň arkaýynlygyndan biraz ynjalyksyzlandy, ýene hüňürdedi:
- Bizi haýwan hasaplaýar. Göýä it üýrýän ýaly, piňine-de däl...
Gelin balkonyň gapdalyna daňlan eşik serilýän ýüpe eginbaşlary asmaga başlady. Gaýyn ene onuň yzyndan baryp, balkondan aşak seretdi. Säher wagty balkondan gaçan zenanyň ganynyň yzlary henizem görünýärdi.
- Görýäňmi ýere gaçyp nähili gynanypdyr? Bir gün, ynha, menem bizar bolup özümi şu altynjy gatdan aşak zyňjak. Menden dynarsyňyz şeýdip...
Gelin hyrçyny dişläp, içini gepletdi: "Senem bir, heý, özüňi zyňarmyň? Başarsaň, eglenmän meni iteklärsiň aşak, menden dynsam diýip"...
3
Üç sany ýaş gyz basgançaklardan eda bilen ýokaryk çykyp barýardylar. Olaryň arasyndaky, görnüşi şäher gyzyna meňzemeýän biri, olaryň başyny çekýärdi. Ol şeýle diýdi:
- Beýleki toparymyzda Almaz bardy bilýäňizmi, äre baran? Aýdyşlaryna görä, şol ekeni ýere gaçan...
Ikinji gyz, ýüzüni çytyp, pessaý äheňde:
- Bolup bilmez! Almaz bu ýerde näme işlesin? – diýip, jogap berdi.
Gyzlar toparynyň başyndaky gyz sesiniň badyny gataldyp:
- Aý, boýdaş, seniň janyňa hiç zat bolmazmy? Iki aý boldy birine gaçyp baranyna we hiç sapaga gelmedi. Aýdyşlaryna görä, oglan ony äkidenden soň bäş-on gün eýlede-beýlede gezdirip, soňam köçä taşlapdyr. Öýüne dolanmaga ýüzi galmandyr. Kakasam, gelse, öldürjek diýipdir... Şol ýokardaky ýokmy? Ýokary wezipä göterildi diýilýän, ana şol ony tapyp getiripdir. Edil özüne taý. Öýe başga erkek adamlary, beýlekilerem getirýärler diýýärler...
- Ýokardakymy? Şol kiçijik çagalymy?
- Hawa, hawa, şol... Çagasam, Hudaý bilýär kimden bolduka. Pul gazanmaga ýagdaýy bolmansoň, indi Almazy ýanyna çekipdir...
Köp wagtdan bäri sesi çykmaýan üçünji gyz gürrüňe goşuldy:
- Almazy şu ýerde gören boldumyka?
Gyzlaryň başyndaky nägilelik bilen ýüzüni çytyp, şeýle diýdi:
- Gören bolmasa-da, aýdyşlarna görä, şol säher wagty ýere gaçan şoňa meňzeýärmiş... Çalymdaşlygny marketdäki satygçy aýtmady ahyryn? Elbetde, bir emmasy bar... Olam bärde näme etsin, ýokardakynyň ýanynda galmakdan başga? Kim bilýär, belkem, özi ony aşak itekländir?
Ikinji gyz gorkudan tisginip gitdi:
- Ýuwaş gürle, eşidäýmesinler, nämämize derkar? Onsoňam näme üçin iteklesin?
Gyzlaryň başyndaky pälinden gaýdar ýaly däldi, ol dowam etdi:
- Näme üçin zyňmasyn? Ýa onuň söýgülisini elinden alandyr ýa-da ir bilen az pul getirendir. Güman edişime görä söýgülisini elinden alan bolmaly... Göreňzokmy, onuň ýanyna gaty gelşikli biri gelip-gidýär ahyryn... Aýdylyşyna görä, onuň adamsymyş. Işigaýdan diýsäni. Ol hemme zady ýaşyrýar. Biziň şäherimizde erkek adamlar şeýle akmaklary gije öýünden
çykaryp, elem-tas edýärler. Bularam özüni erkek saýýarlar... Biri gapysyny kakyp sorandyr, aý, balam, edýän işiň näme, bu ýer seniň üçin haramhanamy?..
Üçünji horja gyz närazylyk bildirip, kellesini ýaýkady:
- Bähbit bolsun diý, bize näme... Özleri bilýär… - Ol sumkasyndan açary çykardy. Gyzlarbaşy bir bosaganyň öňünde saklanyp, birsalym ýokardaky goňşyny diňledi.
- Beh, dym-dyrslykla? Gynyna salnan ýaly. Aslynda, muny tutup äkiderler ýaly, aýtmagymyz gerekdi, şol gowy bolardy...
Ol aýalyň ýanyna gelip-gidýän gelşikli adamy ýatlap, gülümjiredi...
4
Gyzlaryň bolýan gatynyň ýokarsynda, dördünji gatdaky zenan bäş ýaşyndaky oglunyň naharyny iýdirýän mahaly daňdandan bäri kellesini gemirýän pikirleriň penjesinden sypyp bilenokdy. Äri bu agşam geljek däldi. Olaryň maşgala durmuşyna garşy çykýan kakasyndan gorkýandygy sebäpli her agşam gelip bilenokdy. Üç-bäş gün arakesme bilen gijäň bir wagty, goňşular aýak çekenden soň gizlinlikde gapyny kakyp, bir-iki sagat galyp, yzyna gidýärdi. Nikadan geçen günlerinden bäri onuň bu öýde daňyny atyran wagty ýokdy. Kakasyndan, edil itiň eýesinden gorkuşy ýaly, gaty erbet gorkýardy... Emma welin, näçe gizlinlikde hereket edýänem bolsa, gybatkeş goňşularyň ünsüni özüne çekipdi we ol erkek adamyň özüni gizlejek bolup edýän hereketleri iş ýüzünde bile ýaşaýan aýalyny äsgermezçilige öwrülipdi. Köpgatly jaýda ýaşaýan aýallar öz çagalaryna onuň ogly bilen oýnamaga hem rugsat bermeýärdiler. Çörek dükanynyň bahyl satygçysy hem oňa gözüni süzen bolup seredýärdi. Köçäniň ugrunda üýşüp duran ýaşlar hem oňa lak atýardylar. Munuň üstesine, güzeran aýlar ýaly ibaly bir işem tapyp bilmändi. Doganlary maşgaladan ýekirlendigi üçin ondan el çekipdirler. Ejesi görgüli doganlaryndan gizlinlikde käwagt aýda iki-üç gezek bazardan oduk-buduk alyp, oňa getirip gidýärdi.
Gazanjynyň her köpügi üçin olara hasabat berýän äri bolsa öz maşgalasyny gözgyny ýagdaýda saklaýardy...
Ol şäher wagty köçede turan goh-galmagaly eşidip, daşaryk çykypdy... Ýere serlip ýatan zenany gören mahaly gaty erbet bolupdy. Ölüm, edil durmuşda bolşy ýaly, hut öz gözüniň alnynda garalyp ýatyrdy. "Ölüp, janyny halas etdi" diýen pikir kellesine gelenem bolsa, daş-töwerekdäkileriň "Entek janly", "Belki şikes galar", "Wah, maýyp galdy-da, haýp" diýen sözlerini eşidip, pikirdenem saplanyp bilmän, aňk-taňk bolup galypdy. Ölümden gorkanokdy, oglunam gaýgy edenokdy. Kakasy her näme-de bolsa ony ýany bilen äkitjekdi ýa-da daýylary eýe çykjakdy... Her nähilem bolsa çagasyna hossar çykjak bardy... Ýöne özüni balkondan zyňan zenanyň diri galmagy onda gorky döredipdi...
Çagajyk eli bilen çemçäni itekledi... Zenan demigip, balkona çykdy. Biygtyýar aşak seretdi... Ini dyglap gitdi. Başaryp biljek däldi. Birden ölmän galaýmaýyn diýen gorky onuň ölüm baradaky pikirine böwet bolýardy.
5
Birinji gatdaky kiçijik otagda ýaşaýan är-aýal agşam naharyna taýýarlanypdy. Aýaly saçagy getirip, adamsynyň öňünde goýdy. Olar ýüzbe-ýüz boldular:
- Ertir irdenki waka nähili gutardy, gördüňmi? Hossary tapyldymyka naçaryň?
Adamsy kellesini ýaýkady:
- Hossary bolan biri, heý, özüni şeýle belent ýerden aşak zyňarmy? Gördüňmi, hiç kimem tanamady. Özi, ýörite hiç kimiň tanamaýan ýerine gelip, tanaýan tapylmaz ýaly, özüni ýere oklapdyr...
Çemçe bilen naharny bulap çuňňur oýa batdy...
- Her gün biri özüni ýokardan oklaýar, özüni otlaýar, özüni asýar... Ýaş janlaryna haýpym gelýär. Bulara eýe çykan bolmazmyka?...
6
Mähelledäki köpgatly jaýlarda ýaşaýan erkek adamlar çaýhana üýşüp, telewizoryň sesini gataldypdyrlar. Agzyň diýenini gulak eşidenok diýleni... Habarlar ýaňy başlapdy...
7
Hassahananyň bu bölümi bir adamlykdy. Erkek adam kellesi saralan zenanyň ellerini aýasyna alyp otyrdy. Zenanyň dodagy ýarylypdyr. Gözlerniň aşagyna bolsa gan öýlüpdir.
Şepagat uýasy nobatdaky sanjymyny edip, otagdan çykdy. Birden dym-dyrslyk boldy. Zenan gabaklaryny zordan galdyryp, dodaklarny çalaja gymyldadyp:
- Senem alada goýdum... – diýdi.
Erkek adam gaty kynlyk bilen gülümjiredi, şonda-da ýüzünden elhenç gorkynyň täsiri aýrylyp gitmändi. Ol şeýle jogap berdi:
- Ezizim, beýle pikir etmegiň gowy däl. Hemme zadyň geçdigi bolsun. Esasy zat saňa erbet zat bolmady.
Zenan ýatan ýerinde gobsunmak isledi. Kellesini zordan galdyryp, aýaklarna seretdi we olary gymyldatmak isledi. Barmaklaryny azajyk hereket etdirip, kellesini ýaňadandan ýassyga goýdy, sorady:
- Sen aldaňok gerek? Şikes galmaz, şeýle dälmi?
- Ýok, ezizim, doktor näme diýdi, eşitmediňmi? Bir salym bu taýda ýatarsyň, ýeňilräk bejergiden soň çykaryp goýbererler...
- Emma gül ýaly öýi taşladyk. Gaýdyp öýüň eýesi biziň ol ýere dolanmagymyza razy bolmaz.
- Ýok, beýle däl. Jaň etdi. Açary eltip berdim. Diňe: "Ertir polis geler öýüme, başymy kyn güne saldyňyz" diýdi... Gowy ýeri ýene birinji gatdan gaçypsyň... Men saňa näçe gezek özbaşyňa gitme diýipdim...
Zenan puşman bilen erkek adama seretdi:
- Goş-golamlar daşalmanka, öýi arassalamak isledim. Arassa howadan dem alaýyn diýdim. Balkonyň demirlerinde çyrmaşyk güller gurap galypdyr. Elimi uzadyp, olary arassalamak isläpdim... Ýere güpläp düşjegimi nireden bileýin?.. - Gapa seretdi: - Gitdilermi?
- Hawa, hemmesi gitdi. Hadysanyň bolan ýerine ertir irden serederis diýdiler. Düşündiriş aldylar, soňam gitdiler...
- Seniň göwnüňe degerler... Saňa azar boldum... - zenanyň sesi gynançly titräp çykdy...
- Meniň göwnüme deger ýaly näme bolupdyr. Balkondan ýykylanyňy gören bolmasa-da, meniň şol wagt işdedigimi tassyklaýan iş dokumentim bar... Biynjalyk bolma, iki günde işi tamamlarlar...
Zenan kellesini otagyň bir burçunda goýlan telewizora tarap öwürdi. Sesi ýapylanam bolsa, habarlary alyp barýanyň janygyşy ünsi çekýärdi.
- Surata alypdyrlar öýdýän. Telewizorda görkezseler, meşhuram bolarys indi...
Erkek adam telewizoryň sesini açyp, gataltdy. Alypbaryjy zenan ähli şum habarlary çintgäp-çintgäp, ahyrynda ertir irden bolan hadysanyň üstünden bardy:
- Şu gün Bakuw şäherinde bir zenan özüni köpgatly jaýyň üstünden aşak zyňyp, janyna kast etmäge synanyşyk edipdir. Wakada agyr ýaralananam bolsa, ony halas edipdirler. Hadysanyň namys jenaýaty sebäpli bolandygy aýdylýar. Barlaglar dowam edýär...
Erkek adam zenana, zenanam erkek adama seretdi. Erkek adam gahar bilen telewizory ýapdy:
- Şeýle habardan soň, heý, ol jaýda ýaşap bolarmy?


text:
Ýewropa Bileleşigi Orsýet babatyndaky ykdysady sanksiýalaryň Minsk ylalaşygynyň berjaý edilişine bagly boljakdygyny aýdýar. Geçen aýda gelnen bu ylalaşyk gündogar Ukrainada hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda ok atyşygyň bes edilmegine we syýasy çözgüde gönükdirilýär.
19-njy martda ÝB-niň Brýusseldäki sammitinde eden çykyşynda Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Donald Tusk Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň “ykdysady sanksiýalaryň dowam etdirilmeginiň Minsk ylalaşygynyň berjaý edilişine doly baglydygy we oňa 2015-nji ýylyň aýagynda gaýtadan garamak” kararyna gelnendigini aýtdy.
Möhlet meselesi
Orsýetiň maliýe, goranyş we energiýa pudaklaryna garşy sanksiýalaryň möhleti iýul aýynda dolýar. Formal taýdan sanskiýalary gineldip-giňeltmezlik baradaky karar ÝB-niň diňe indiki sammitinde, iýun aýynda kabul edilip bilinýär.
Emma sanksiýalaryň Minsk ylalaşygyna baglanylmagy olaryň möhletini dekabr aýyna çenli uzaldýar, sebäbi ylalaşykda Kiýewiň Orsýet bilen özara döwlet serhedine gozegçiligini ýylyň aýagyna çenli doly dikeltmegi göz öňünde tutulýar.
Tusk Ýewropa Bileleşiginiň Orsýetiň Ukrainanyň içki işlerine harby taýdan goşulmagy sebäpli, gerek bolsa, goşmaça sanskiýalary girizmäge taýýardygyny belledi.
Onuň nygtamagyna görä, bu karar ÝB-niň 28 agzasynyň Orsýetiň 6000 çemesi adamyň ölümine sebäp bolan ýaragly konflikte goşulmagyna garşy bütewi garaýyşa eýedigini görkezýär.
Moskwa sanksiýalaryň adalatsyzdygyny aýdýar we konflikte gatnaşygyny ret edýär. Şol bir wagtda-da Kiýew we NATO Ukrainanyň Orsýet bilen serhetdeş iki regionyna gözegçilik edýän separatistleri goldamak üçin Moskwanyň goşun we ýarag iberýänliginiň takyk subutnamalarynyň bardygyny aýdýarlar.
Barlyşykly karar
ÝB-niň karary ýurtlaryň arasynda gelnen barlyşygyň netijesidir. Polşa we Litwa ýaly ýurtlar sanksiýalary dekabr aýyna çenli uzaltmak baradaky resmi karary eglenmezden kabul etmegi talap etdiler, beýlekiler, şol sanda Wengriýa we Gresiýa wagt möhleti dolýança kararyň yza tesdirilmegini teklip etdiler.
Munuň öňüsyrasynda Brýusselde Tusk Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk bilen duşuşdy. Ýatsenýuk Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini Ukrainanyň üstünde Ýewropada bölünişik döretmäge synanyşykda aýyplady.
Ol Tuska Ýewropanyň bu meselede özara bütewülik görkezmeginiň agressora “iň gowy jogap” bolup biljekdigini aýtdy.
20-nji martda Ýewropa Parlamentiniň esasy komiteti Ukrainanyň ykdysadyýetine goldaw hökmünde 1.8 milliard ýewro möçberde orta möhletli karz bermek plany boýunça ses berişlik geçirdi.


text:
Awstraliýa Owganystandaky harby missiýasynyň möhletini goşmaça ýene alty aýlyk, ýagny 2017-nji ýylyň ortalaryna çenli uzaltdy, şeýle-de bu möhleti ýene uzaltmak mümkinçiligini göz öňünde tutýar.
Awstraliýanyň hökümetiniň 8-nji iýulda aýtmagyna görä, bu ýurt Owganystanyň milli goşuny we milli polisiýasy üçin 2020-nji ýyla çenli ýylda 100 million amerikan dollary möçberinde kömek bermek borjuny dowam etdirer.
“Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň owgan halkyny “Talybandan” we beýleki terrorçy toparlardan goramak ukybyny artdyrmagy dowam etdirmek iňňän wajypdyr” diýlip beýannamada bellenýär.
Bu beýannama ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Waşingtonyň Owganystandaky amerikan harbylarynyň sanyny azaltmak planyna gaýtadan seredip, indiki ýylda 8400 harbysyny galdyrýandygyny yglan etmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Awstraliýa Owganystanda öz harby çärelerini 2013-nji ýylda tamamlady. Emma Awstraliýanyň 270 harbysy Kabulda galýar. Olaryň türgenleşikleri geçirmek missiýasynyň 2016-njy ýylyň aýagynda tamamlanmagy planlaşdyrylypdy.


text:
Owganystanyň howpsuzlyk boýunça esasy problemalary ençeme ýyllap onuň Pakistan bilen bolan günorta we gündogar serhetleri bilen baglanyşyklydy.
Ýöne Özbegistanyň howpsuzlyk güýçleriniň serhedaşa geçirýän reýdleri Owganystanyň demirgazyk goňşularynyň bu ýurtdaky howply ýagdaýyň öz ýurtlaryna hem aralaşmagyndan howatyr edýändigini görkezýär.
Owganystanyň demirgazyk Balh welaýatynyň iki etraby, Şordepe bilen Kaldaryň ýaşaýjylary, Özbegistanyň serhet güýçlerini aradaky Amyderýadan aşyp, geçiren reýdlerinde ýerli ýaşlardan ençemesini tutanlykda aýyplaýarlar.
"Olaryň käbirinden indi bir ýyldan gowrak bäri habar ýok. Olar ölümi, dirimi, bilemzok" diýip, kaldarly Molla Abdul Rahym aýdýar.
Ol "Talyban" güýçleriniň häli-şindi edýän hüjümleri netijesinde demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk ýagdaýy ýaramazlaşaly bäri Özbegistanyň serhet goragçylary güýçlendirildi. Olar ýygy-ýygydan Amyderýadan geçip, owgan balykçylaryny, çopanlary tutýarlar diýýär.
Molla Abdul Rahym soňra hem: "Biz ykdysady taýdan mundan köp zyýan çekýäris. Muňa öz howpsuzlygymyza we asudalygymyza abanýan howp diýip garaýarys" diýip, sözüniň üstüne goşýar.
Goňşy etrapdan şordepeli Hajy Abdul Reşidiň aýtmagyna görä, regionyň alty obasyndan azyndan 20 adam häzir özbek türmelerinde otyr.
"Bularyň biri meniň ýegenim Habibullah. Ol dirimi ýa özbek güýçleri ony öldürdimi, biz bilemzok" diýip, Hajy Abdul Reşit zeýrenýär.
Owgan häkimiýetleri bu meseläni resmi taýdan gozganok. Ýöne Balh welaýatynyň sözçüsi Munri Farhad käbir owgan raýatlarynyň Özbegistanyň serhet güýçleri tarapyndan tutulandygyny boýun alýar.
"Köp owganlar garyplyk zerarly gününi dolandyrmak üçin Amyderýadan balyk tutmaga ýa başga zatlary ýygnamaga mejbur bolýarlar. Olaryň käbirini özbek güýçleri tutupdyr" diýip, Farhad aýdýar.
Ýöne onuň aýtmagyna görä, tutulan owganlaryň köpüsi, özbek häkimiýetleri tarapyndan soraga edilensoň, boşadylypdyr.
Özbegistanyň Owganystan bilen bolan 137 kilometrlik günorta serhedi ýere gömlen minalar, tikenli simler we tokly germewler bilen berk goralýar.
"Talyban" güýçleri sentýabrda Orta Aziýa serhedinde ýerleşýän owgan şäheri Gunduzy gysga wagtlap eýeläli bäri, Daşkent Owganystandan ýurda girmegi ähtimal jeňçileriň öňüni almakda, serhede berk kontrollyga esasy serişde diýip garaýar.
"Talyban" jeňçileri Gunduza çozanda, şeýle hem Owganystanyň Özbegistan, Täjigistan we Türkmenistan bilen serhetdeş 9 welaýatynda ýüz beren gazaply hereketlerde esasy roly oýnanlar Özbegistandan we beýleki goňşy döwletlerden bolan jeňçiler boldy.


text:
21-nji martda - Bütindünýä Şygryýet gününde dünýäniň 34 ýurdunda elde ýazylan her goşgy üçin bir çaşka kofe mugt berildi, has dogrusy, kofäniň bahasy şygyr bilen tölendi.
Bu medeni däp esasan merkezi we gündogar Ýewropda, şol sanda Londonyň, Edinburgyň, ABŞ-nyň, Kanadanyň we Awstraliýanyň bir topar ýerinde kofäniň bahasy goşgy bilen tölendi.
Biz bu ajaýyp däbiň bir gün öňki sowet respublikalaryna, şol sanda Türkmenistana hem gelmegini arzuwlap, Bütindünýä Şygryýet güni mynasybetli Azatlyk radiosynyň okyjylaryna meşhur amerikan şahyry Charlz Bukowskiniň (1920 – 1994) aýdan käbir sözleriniň we bir goşgusynyň terjimesini hödürlemegi makul bildik.
***
Ýazyjylar ruhdan düşen adamlardyr, haçanda umyt dörände, olar ýazyjy bolmagyny bes edýär.
25-de islendik adam geniý bolup biler, 50-de munuň üçin nämedir bir zat etmek gerek.
Intellektual ýönekeý zatlar barada çylşyrymly gürrüň edýär, hudožnik çylşyrymly zadyň keşbini ýönekeý sözler bilen şekillendirýär.
Men dünýäni gowulyga tarap üýtgedip boljagyna ynanmaýaryn, emma ony erbet etmejek bolup çytraşmalydygyna ynanýaryn.
Dünýäni halas etmäge başlamak üçin her bir adamy aýratynlykda, bir-biriniň yzyndan halas etmeli; hemmeleri halas etmek - bu romantizm ýa-da syýasat.
Elbetde, gaty belet bolmasaň, adamy söýmek mümkin.
Eger sen bir adamy aldamagy başaran bolsaň, bu onuň samsykdygyny aňlatmýar, saňa gereginden kän ynam bildirilendigini aňladýar.
300 goşgy
Ol diýdi: “Bak muňa, ikije aýda
Üç ýüz sany goşgy ýazdym ajaýyp.”
Hem tutdurdy petde kagyz elime,
Men diýdim içimden: “Wah, bary haýp!”
Ýaşajyk gyz çykdy ýokaryk näzli,
Hem getirdi dür-dümenli tabagy.
Onuň kottežinde, gözel kenarda
Deňiz towsup girjek boldy içerik,
Men ýüzümi bukdum ak kagyzlarda.
Ol diýdi: “Bu sapar içipdirin bek,
Hemem ýazypdyryn, okaýaňmy sen?”
Ýaş gyz diýdi: “Gerek bolsa ýene et,
Getireýin derrew garaşdyrman men?”
Ol baýdy, meň durdy öýkenim görnüp,
A deňiz içerik girjekdi, girjek.
Men gutuljak boldum sahypa çümüp,
Bular goşgy däldi aýdylsa gerçek.
“Neneň gördüň? Niçik?” Sorady kişi.
Diýdim: “Boljak käsi... ýöne men heniz
Okap gutaramok...” Gysdym-da dişi.
Soň daşaryk çykdym, ýöneldim aşak.
Çygly çägä basyp, oýlandym uzak,
Suw bilen Aý göze saldylar duzak.
Soňra töwerege aýlandym biraz,
Ahyram ýokaryk ýöneldim assa,
Ýolugruna pikir etdim, elgaraz,
Goşgulaň boşlugy egnimden basdy.


text:
Tölegleri kabul ediş terminallary
Biziň kompaniýamyz Size elektron pin-kodlary berýän terminallaryň kömegi bilen tölegleri kabul etmegiň tehnologiýasyny hödürleýär.
Bu tehnologiýa biziň kompaniýamyzyň müşderileri tarapyndan öýjükli aragatnaşyk hyzmatlary üçin tölegleriň tölenmegini sadalaşdyrýar.
Tölegleri kabul ediş terminalyndan berilýän çekdäki 12 sandan ybarat bolan pin-kody USSD-buýrugyň kömegi bilen müşderiň öýjükli telefonyna girizmeli:
*112#[12-belgili pin-kod]#SEND
Tölegleri kabul ediş terminalyndan berilýän çek, Ekspress töleg kartynyň (ETK) meňzeşidir.
Bu tehnologiýa biziň kompaniýamyzyň müşderileri tarapyndan öýjükli aragatnaşyk hyzmatlary üçin tölegleriň tölenmegini sadalaşdyrýar.
Tölegleri kabul ediş terminalyndan berilýän çekdäki 12 sandan ybarat bolan pin-kody USSD-buýrugyň kömegi bilen müşderiň öýjükli telefonyna girizmeli:
*112#[12-belgili pin-kod]#SEND
Tölegleri kabul ediş terminalyndan berilýän çek, Ekspress töleg kartynyň (ETK) meňzeşidir.
Tölegleri kabul ediş terminalynyň kömegi bilen, satuwlaryň diler nokatlarynda hasaby doldurmak bolýar.


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda asyryň iň yssy günleri hasaba alyndy, ýagny howanyň gyzgynynyň 47 derejeden ýokary geçendigi aýdylýar.
Şonuň bilen bir wagtda, bu yssy dindarlaryň agyz bekleýän aýyna gabat geldi.
Üstesine, Aşgabat şäheriniň häkimiýetleriniň gurluşyklar zerarly käbir saýaly baglary çapyp aýrandygy, käbir ýaşaýyş jaýlaryndaky sowadyjylary aýyrdyp, başga ýerlerde oturtmagy talap edýändigi, umuman bu meselelerde kynçylyklaryň bardygy habar berilýär.
Şeýle ýagdaýda yssy howanyň adamlaryň jan saglygy üçin nähili saglyk töwekgellikleri bolup biler we olary nädip azaltmaly?
Azatlygyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhan bu soraglar bilen Antaliýaynyň hassahanalaranyň birinde işleýän doktor Melih bilen söhbetdeş boldy.


text:
Anna güni Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi 2001-nji ýylda Gresiýanyň ýewro zonasyna kabul edilmeginiň «ýalňyş» bir waka bolandygyny aýdyp, çykyş etdi.
Fransiýanyň telewideniýesine bu barada beren interwýusynda prezident Sarkozi Gresiýanyň şol döwürde «galp ykdysady görkezijiler» bilen ýewro zona goşulandygyny öňe sürdi.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, ol şu hepdäniň çarşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň defisit problemalary barada kabul eden kararynyň Gresiýany-da býujet defisitinden çykarmaga ýardam eder diýip umyt edýändigini aýtdy.
Şu hepde Brýusselde kabul edilen bu karar Gresiýanyň bergileriniň 50 prosentini geçmekligi göz öňünde tutýar.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasy Owganystanda adalata ýetmek üçin Birleşen Ştatlaryň we beýleki daşary ýurt güýçleri tarapyndan amala aşyrylan hüjümlerde parahat ilatdan öldürilen ýaşaýjylaryň maşgalalarynyň çäresizligini dokumentleşdirýän raport ýaýratdy.
“Garaňkylykda terk edilenler” ady bilen ýaýradylan bu raportda Owganystanyň NATO we Birleşen Ştatlar bilen geljekde gol goýuljak islendik ylalaşygynda parahat ilatdan ýaşaýjylaryň adalatsyz öldürilmegine garşy jogapkärçiligiň ýerine ýetiriljekdigine kepil geçmegi üçin owgan hökümetine çagyryş edilýär.
“Amnesty International” guramasynyň Aziýa we Ýuwaş okean sebiti boýunça müdiriniň orunbasary Deýwid Griffitsiň (David Griffiths) sözlerine görä, gürrüňi gidýän raportda esasy üç netijäniň çykarylandygy aýdylýar.
Ýagny owgan raýatlarynyň adalata ýetmekleri üçin ýüzlenmäge hiç ýeriniň ýokdugy; daşary ýurt güýçleriň harby adalat ulgamynyň gürrüňi gidýän wakalar üçin adalaty kepil geçmeýändigi; we närazylyklary talabalaýyk çözülmedik owgan raýatlarynyň öz arkalarynda “howply gahar-gazaby miras galdyrýandygy” bellenilýär.
“Amnesty International” guramasy dokumentleşdirilen bu hüjümlerde Owganystanyň parahat ilatyndan ençeme ýaşaýjynyň, şol sanda göwreli zenanlaryň we çagalaryň öldürilendigini nygtaýar. Gurama bu hüjümleriň käbirleriniň uruş jenaýaty diýlip hasaplanyp biljekdigini sözüniň üstüne goşýar.


text:
Duşenbe güni Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak özüniň 2007-nji ýyldan bäri ýolbaşçylyk edýän Işçi partiýasyny terk edýändigini yglan etdi. Ol “Garaşsyzlyk” atly täze partiýa döretjekdigini aýtdy.
Işçi partiýasynyň agzasy bolan başga-da dört deputat täze partiýa goşular. Ol premýer-ministr Binýamin Netanýahunyň koalision hökümetindäki üçünji iri partiýa.
Ysraýyl radiosy Netanýahunyň Ehud Baragyň partiýany terk etmegi koalisiýa durnuklylyk getirer diýendigini habar berdi.
Partiýanyň käbir möhüm agzalary palestinliler bilen gepleşiklerde hiç hili ösüşiň ýokdugy üçin Işçi partiýasyny Netanýahunyň berk liniýaly koalisiýasyndan çykmaga çagyrdylar.


text:
Halyl Kulyýew türkmen poeziýasynda ýazyň gülüdi. Ol biziň edebiýatymyzy gysga wagtlyk bezäpdi. Ýöne şol bezeg köpleriň kalbyna ornady.
Şahyr tebigaty
Aslynda onuň tebigaty ýazyň mysalydy. Halyly biziň ilimiziň gysga baharyndan üzňe göz öňüne getirmek mümkin däl.
Ol at ýüzli, kakçekge, hor, kirpi saçly bir çepiksi adamdy. Onuň ýüzünden kalby görnüp durýardy.
Belli derejede ýapon ýazyjysy Akutagawa çalymdaşdy. Ruhy dünýäsi hem takdyry babatda rus şahyry Sergeý Ýesenini ýatladýardy. Ýöne ol Halyl bolup ýaşady hem Halyl bolup döretdi.
“60-njy ýyllaryň maýyllygy” diýilýän döwrüň ilkinji ýaş gülleriniň biri boldy.
Şahyr durmuşy, gözelligi jany-teni bilen söýdi.
Gaýalaryň gary eräp bireýýäm,
Pyntyklady pisse bilen badamlar.
Pikir beriň, ahmal galmaň, tijeniň
Bahar gelýär, bahar gelýär, adamlar.
Halyl ýiti duýguly suratkeşdi, türkmen tebigatynyň nakgaşydy. Ol öz poeziýasynda bu gurak topragyň gözel hem näzik taraplaryny görmegi başardy.
Öpdüm begres geýen ene topragy,
Ah, ýaşaýyş, gör, sen neneň ajaýyp!
Ol ýene şeýle diýýär.
Güneşiň astynda, Aý yşygynda,
Gijeler, gündizler akar suw akýar.
Daň säheriň düzüm-düzüm çyglary,
Merjen dek duldurap atanda öwşün.
Dumanly daglaryň garly depesi,
Gözýetimde asman bilen öpüşýär.
Dogduk mekan
Şahyr Aşgabada gelip, Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlanda, şol ýerde işe galdyrylýar. Ýaşlara edebiýat teoriýasyndan sapak berýär, alymlyk derejesini alýar. Şeýle-de bolsa, ol dogduk obasyny hiç wagt unutmady. Onuň mekany, Amyderýanyň öwrüminde oturan Şyharyk obasy şahyr üçin ruhy hem gözellik ylhamynyň çeşmesi boldy. Ýöne 70-nji ýyllarda Şyharyk obasynyň golaýyndan ilki suw howdanyny döretdiler, soňra derýany bentläp, gidro elektrik stansiýasyny gurdular.
Şahyr ol ýerde alnyp barylýan oýlanyşyksyz işlere, tebigata ýowuz daraşylmagyna parhsyz seredip bilmedi.
Eý, mähriban obam, bu niçik ahwal,
Bir ýanyňda turýar ala-şakyrdy.
Bu maşynlar munda haçan kök urdy,
Gije-gündiz gazyp ýeriň ugruny,
Kimler üýtgetdikä onuň ugruny.
Halyl Kulynyň bu şahyrana sözüni resmiler diňlemedi.
Şahyr ömrüniň soňky böleginde şol toprak hem onuň gözel tebigaty barada “Ertekiniň dowamy” atly liriki powest döretdi.
Dostlar
Ony dostlary aşa gowy görýärdiler, ruhy taýdan goldamaga çalyşýardylar. Käte Halylda ruhy çökgünlik peýda bolup, poeziýadan eli sowaýardy. Şol pursatda onuň ýakyn ýoldaşlary agyr alada galdylar.
Gurbannazar Ezizowyň Halyla bagyşlan “Jedeller” atly goşgusy metbugatda peýda bolupdy.
Şahyr şahyra ýüzlendi.
Hany geçen günleň gyzgyn jedeli,
Geçen günleň gyzgyn hyjuwy hany?
Neçün beýle boldy – aýan edeli,
Eýýämden öçäýmek ir dälmi, Halyl?
Bizi şahyr eden jedeller dälmi,
Halyl, bizi şahyr eden jedeller!
Gurbannazar galamdaş dostunyň täzeden dil açmagyny, poeziýanyň gyzgyn jedellerine goşulmagyny höwes edýärdi.
Muňa jogap hökmünde, Halylda şeýle setirler peýda boldy.
Öli bolup gitmez ýaly öleňde,
Diri bolup ýaşamaly dünýäde.
Ýalňyzlyk
Nähili-de bolsa, şahyr özüni ýalňyz duýdy. Aram-aram ruhy çökgünlige düşdi. Şonda öz ýüregini ýaşlyk söýgüsi bilen ýylatmak isledi.
Ýalňyz bolsaň, ýetişerin ýanyňa
Seni ýeke goýman – diýen sözüň bar.
Ýatlamalaň dumanyndan çyk-da gel,
Alyslardan alyslarda galan ýar.
Söýgiň bilen derýa bolup joş-da gel,
Öňkiň ýaly gyz juwanlyk ýaşda gel,
Gaýalardan gaýalara aş-da gel,
Goja daglaň aňyrsynda galan ýar.
Ol öz ömri hem ýaşlyk söýgüsi barada şeýle diýdi.
Eý, ýaşlyk, her neneň söýsem-de seni,
Uzak ýaşap, goja bolmak höwesim.
Nähilem bolsa ol garrylyga ýetmedi. 1978-nji ýylyň 8-nji martynda, 42 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Şondan bäri her ýyl baharyň başynda Halyl ýada düşýär. Üstümizdäki ýylda Halyl Kulyýewiň dünýä inenine 80 ýyl dolýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Gong Kongyň lideri demokratiýa tarapdary protestçileriň “derhal” köçäni boşatmagy üçin çagyryş etdi. Bu çagyryş protestçiler Hytaýyň territoriýasynyň bir böleginde köçeleri böwetlemegi dowam etdirýän mahaly bolup geçdi.
Leung Chun-ying özüniň 30-njy sentýabrda beren maglumatynda Hytaýyň Pekindäki kommunist liderleriniň 2017-nji ýylda ýolbaşçyny saýlamak boýunça ilkinji göni saýlawlara degişli ses berişlik reformalaryny çäklendirmekden el çekmejegini aýtdy.
Şol saýlawlarda kandidatlary seçip-saýlamak raýatlar üçin çäkli bolar we olar Pekin tarapdary komissiýa tarapyndan tassyklanylmaly bolar. Gong Kongdaky protestçileriň liderleri Leungyň talaplaryny ret etdiler we onuň işden çekilmegi baradaky çagyryşlaryna täzeden başladylar.
Aglabasy talyplardan ybarat protestçiler Gong Kongyň indiki liderini erkin saýlamak üçin özlerine hukuk berilmegini isleýärler.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch (HRW) guramasy Türkmenistanda häkimiýetleriň ýaşaýyş jaýlardan hususy telewizion sputnik antennalary aýyrmak boýunça alyp barýan işlerini tizden-tiz bes etmäge çagyrýar.
Türkmen häkimiýetleri hususy jaýlardan hususy satellit antennalary aýyrmak boýunça kampaniýasyny ýaýbaňlandyryp, hatda göze ilmeýän ýerlerde duran çanak antennalary hem aýyrýarlar diýlip, HRW guramasynyň täze maglumatynda bellenýär.
Türkmenistanda hususy çanak antennalaryny olaryň eýelerinden birugsat aýyrmak boýunça ýyllar boýy alnyp barylýan işler şu ýylyň mart aýynda has güýçlenipdi. Antennalar, esasan, uly köçelere çykýan jaýlardan aýrylýardy.
Soňky aýda häkimiýetleriň şäheriň görküni bozýandygyny aýdyp, çanak antennalara garşy alyp barýan çäreleri şäheriň uly köçelerden daşdaky hususy jaýlara hem degişli bolup başlady.
HRW guramasynyň maglumatynda 2-nji we 3-nji maýda Aşgabadyň özünde, Änewde, Gökdepede we Maryda ýerli polisiýanyň jaýlardaky hususy çanak antennalary hasaba alandygy bellenilýär.
Maglumata görä, 15-nji maýda Aşgabadyň ýaşaýjyş jaýlarynyň biriniň ýaşaýjylary jaýyň üçeginden satellit antennalarynyň kran bilen aýrylyşyna şaýat bolupdyrlar. Bu işi amala aşyranlar özlerini tanatmandyrlar, ýaşaýjylara satellit antennalaryň aýryljagy barada hem öňünden hiçi hili duýduryş berilmändir.
“Käbir adamlar öz çanak antennalarynyň aýrylandygyny diňe telewizion signal ýitenligi sebäpli uçege çykanlarynda bilip galýarlar. Käbirleri öz antennalaryna zyýan ýetmeginden howatyrlanyp, olary özleri aýyrýarlar” diýip, HRW guramasynyň maglumatynda bellenilýär.
Çanak antennalarynyň şäheriň görküni bozýandygyny Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow 2007-nji ýylda häkimiýet başyna geçen wagtynda aýdypdy.
Şondan bäri uly köçeleriň ugrundaky ýaşaýyş jaýlarynyň ençemesinden çanak antennalary aýrylyp, olaryň ýerine birnäçe hojalyga niýetlenen umumy antennalar oturdylypdy.
Häzirki wagtda häkimiýetler aýrylýan antennalara derek diňe çäkli telekanallary öz içine alýan kabel telewideniýesini hödürleýär.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar türkmen häkimiýetleriniň bu çäresiniň ýurduň ilatynyň azat habarlary we maglumatlary alyp bilimeginiň garşysyna gönükdirilen hereketdigini aýdyp, hususan-da, Türkmenistanda köplenç çanak antennalary arkaly diňlenýän türkmen dilindäki ýeke-täk garaşsyz habar çeşmesi bolan Azatlyk Radiosynyň gepleşikleriniň elýeterliginiň öňüne böwet basmak diýip atlandyrdylar.
HRW guramasynyň çap eden täze maglumatynda şäheri owadanlaşdyrmak diýlip, zor bilen antennalary aýyrmak işleriniň indi şäheriň merkezinde bolmadyk jaýlarda hem geçirilmegi onuň maksadynyň diňe bir görk bilen bagly bolman, satellitlere iş ýüzünde gadagançylyk girizmek we satellitler arkaly tutup bolýan garaşsyz telewizion hem radio çeşmelerini çäklendimekden ybaratdygy görkezýär diýip bellenilýär.
“Türkmen häkimiýetleriniň alternatiw maglumat çeşmeleriniň elýeterligini çäklendirmek boýunça yzygiderli tagallalary maglumat elýeterligini we söz azatlygyny depeleýär” diýip, HRW guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça müdiriniň orunbasary Reýçel Denber belleýär we “bu paýhassyz kampaniýa tizden-tiz bes edilmeli” diýýär.
“Hususy çanak antennalary Türkmenistanyň ilatyna daşky dünýäden üzňelige garşy durmak üçin möhüm” diýip, HRW gurmasynyň maglumatynda nygtalýar.


text:
Italiýanyň merkezi sebitinde 6.6 bal derejesinde güýçli ýer titreme boldy.
Tebigy hadysada ençeme binalar weýran edildi. Adam ýitgileri barada entek maglumatlar gowuşmady. Italiýanyň Raýat goranyş edarasynyň berýän maglumatyna görä, ýer sarsmasynda ençeme adam ýaralanypdyr, köp sanly bina hem weýran bolupdyr.
ABŞ-nyň Geologiýa gullugy ýer titremäniň ýerli wagt bilen ir sagat 07:40-da ýüze çykyp, onuň episentriniň Norsia şäherinde bolandygyny mälim etdi.
Mundan ençeme aý ozal gürrüňi gidýän sebitde bolan ýer titremelerinde 300 töweregi adam ölüp, ençeme oba hem ýer ýegsan edilipdi.


text:
Şu gün 2010-njy ýylyň medisina boýunça Nobel baýragyny britaniýaly fiziolog Robert Edwards aldy.
R.Edwards emeli tohumlandyrmak ugrundan iş alyp barýar. Onuň alyp baran işleriniň netijesinde millionlarça önelgesiz maşgalalar çagaly boldy.
Şwesiýanyň Karolinsk instituty Nobel baýragynyň ýeňijisini yglan edende, ol Robert Edwardsyň işine «häzirki medisinanyň sütüni» diýip baha berdi.
Onuň oýlap tapan usulynyň netijesinde ilkinji çaga 1978-nji ýylda doguldy we şondan bäri şu usulyň esasynda 4 milliondan gowrak çaga dünýä indi.
Nobel baýragy belli şahsyýetlere medisina, fizika, himiýa, edebiýat, ykdysadyýet we parahatçylyk boýunça bitiren aýratyn möhüm işleri üçin berilýär.
Bu ýyl Nobel baýragynyň ýeňijilerine 1.5 million dollar pul baýragy, diplom we altyn medal gowşurylar.


text:
Mälim bolşy ýaly ýurtda 2014-nji ýyldan başlap gaz ölçeýji abzallaryň oturdylmalydygy barada karar kabul edilipdi we türkmen metbugatynda bu abzallaryň oturdulmagynyň tebigy baýlygy tygşytlamaga kömek berjekdigi aýdylypdy.
Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň ýaşaýjysy hem, tebigy gazyň hasaply ýakylmagynyň tarapdarydygyny aýdýar. Emma muňa garamazdan, ol gazyň pesliginden ejir çekýändigini we gazyň gapdalyndan odun hem ýakýandygyny aýdýar. Hat-da käbir obalarda asla gaz turbalarynyň hem çekilmändigini belleýär.
Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň ýaşaýjysy öý hojalykçy Oguloraz daýza gaz üpjünçiligi bilen bagly özüniň duş gelýän bökdençlikleri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Russiýanyň Ukraina goşulyşmagyndan soň, Polşanyň we NATO-nyň ýarany beýleki Gündogar we Merkezi Ýewropa ýurtlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmäge Birleşen Ştatlaryň “ýanbermez” yhlaslydygyny aýtdy.
4-nji iýunda Warşawada eden çykyşynda Obama “Polşa hiç wagtda ýeke galmaz. Estoniýa hiç wagt ýeke galmaz. Latwiýa, Litwa, Rumynýa hiç wagtda ýeke galmaz” diýdi.
Obama 1989-njy ýylda Polşada geçirilen ilkinji demokratik saýlawlaryny bellemek dabaralaryna gatnaşmak üçin Warşawa bardy. Ol köpçüligiň öňünde eden çykyşynda “biz Russiýanyň Krymy anneksiýa etmegini we Ukrainanyň özygtyýarlylygyny bozmagyny kabul etmeris” diýdi.
Şeýle-de, ol Ukrainada “rus öjükdirmeleriniň artmagy Moskwany has üzňeleşdirer we bu ýagdaý Russiýa üçin gaty gymmada düşer” diýdi.


text:
Anna güni Demirgazyk Koreýanyň hökümeti Günorta Koreýa bilen baglaşylan birek-birege hüjüm etmezlik baradaky şertnamany ýatyrýandygyny yglan etdi.
Phenýan özüniň bu baradaky kararyny BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Demirgazyk Koreýa garşy täze sanksiýalary girizmek barada rezolýusiýa kabul etmeginden birnäçe sagat geçensoň yglan etdi.
Demirgazyk Koreýanyň ýörite Komiteti bu barada ýaýradan beýanatynda Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan Günorta Koreýa bilen baglaşylan özara hüjüm etmezlik baradaky ähli ylalaşyklaryň ýatyrylýandygyny belläpdir.
Mundan daşary, bu baradaky beýanatda Demirgazyk Koreýa bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky “gyzgyn liniýa” diýlip atlandyrylýan aragatnaşyk liniýasynyň-da kesilýändigi aýdylýar.
Hepdäniň penşenbe güni Demirgazyk Koreýa birtaraplaýyn ýagdaýda Birleşen Ştatlara garşy ýadro hüjümini amala aşyrmagynyň-da mümkindigi bilen duýduryş ýaýratdy.


text:
Soňky döwürlerde türkmen ýaşlarynyň käbirleriniň belli bir derejede häzirki durmuşa, ýurtdaky alnyp barylýan syýasata, hökümete bolan öz nägileliklerini gyýtaklaýyn usul bilen, ýagny rep aýdymlary arkaly beýan edýän halatlaryna duş gelinýär.
Beýle usul daşary ýurtlaryň käbirlerinde eýýäm bar. Meselem, Siriýada dowam edýän çaknyşyklar, Ysraýyl-Palestina dartgynlylygy ýaly dürli jedelli meseleleri ele alýan rep aýdymlary sosial ulgamlarda näçe diýseň bar. Eýsem, siz öz nägileligiňizi bildirmek üçin haýsy usuly saýlaýarsyňyz?
Bu soraga ýokary bilimini dürli ýurtlarda dowam etdirýän türkmenistanly ýaşlar Humaý, Azat we Kerim jogap berdi. Türkmen ýaşlary bilen geçiren söhbetdeşligimizi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.
Garaýyşlaryňyza aşakdaky teswir bölüminde garaşýarys.


text:
Ýekşenbe güni Liwanyň paýtagty Beýrutda anna günki partlamada öldürilen razwedka bölüminiň başlygy, general Wissam al-Hassanyň jaýlanyş çäresi geçirildi.
Şol gürrüňi edilýän partlamada anna güni jemi sekiz adam ölüp, onlarça adam ýaralanypdy. Ýerli liwanlylaryň köpüsi bu wakada Siriýany aýyplaýar.
Liwanyň premýer-ministri Najib Mikati şenbe güni bu waka bilen bagly eden çykyşynda general Wissam al-Hassanyň Liwanyň territoriýasynda Siriýa tarapyndan gurnalan diýlip hasaplanylýan partlamalar we kast edişlikler boýunça şu geçen tomus käbir hakykatlaryň üstüni açandygyny aýtdy we bu soňky hüjümi-de şol wakalar bilen baglanyşdyrdy.
Bu partlamanyň yzy bilen özüniň wezipeden çekilmegi barada edilýän talaplara garamazdan, premýer-ministr Najib Mikati prezidentiň haýyşyna eýerip, “döwletiň bähbitleri üçin” öz wezipesinde galmakçydygyny aýtdy.
“Beýrutyň döşündäki medal”
Liwanyň ozalky premýer-ministri, 2005-nji ýylyň fewralynda janyna kast edilip öldürilen Rafik al-Haririniň ogly Saad al-Hariri şenbe güni Liwanyň raýatlaryny general Wissam al-Hassanyň jaýlanyş merasimine gatnaşmaklyga çagyryp, çykyş etdi.
19-njy oktýabrda Beýrutda amala aşyrylan partlamanyň yzýanyndaky görnüş. Beýrut, 19-njy oktýabr.
“Ol (Wissam al-Hassan) Beýrutyň döşündäki medaldyr, ol şu şäherde-de Rafik Hariri bilen egin-egne berip ýaşady, ol bu şäheri tä soňky gezek gözüni ýumýança öz kirpikleri bilen gorady. Ol ertir Şehitler meýdançasynda Haririniň ýanynda ýatmak üçin ugrar. Men siziň her biriňizi al-Hassanyň ruhuna doga okamaklyga gatnaşmaga çagyrýaryn. Sebäbi, öz gatnaşygyňyz bilen, siz onuň tutuş Liwan üçin näderejede arzylydygyny tassyklarsyňyz” diýip, Saad al-Hariri nygtady.
Bilermenler partlamada aradan çykan general Wissam al-Hassanyň bu ýurtdaky Haririleriň täsirli syýasy dinastiýasyna ýakyn şahsyýet diýip hasaplaýarlar. Onuň ölümi, aýratynam, Liwanly sünnüleriň arasynda uly gahar-gazap döretdi.
Şenbe güni müňlerçe protestçi bu bolan waka gahar-gazar bildirip, paýtagt Beýrutyň we Tripoli şäheriniň köçelerinde rezin tigirleri ýakyp we ellerine ýarag alyp, köçeleri bagladylar.
Siriýada dowam edýän ýaragly konfliktler soňky wagtlar onuň goňşusy Liwanda-da dartgynlylygy güýçlendirdi. Liwanyň köp sünni raýatlary Siriýanyň režimine garşy göreşýän we aglaba köplügi sünnülerden durýan ýaragly söweşijilere raýdaşlyk bildirip gelýärler. Beýleki tarapdan, liwanly şaýylar Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady goldamaga has meýilli.