text:
Salam, hormatly lukman!
Jynsy isleglerde aýal maşgala bilen erkegin arasynda tapawut barmy? Eger bar bolsa, tapawudy nähili? Şeýle tapawutlylygynyň sebäbi nämekä? Giňişleýin gürrüň berseňiz, minnetdar bolardym.
Saýtyň okyjysy.
AÝAL WE ERKEK SEKSUALLYGYNYŇ AÝRATYNLYKLARY
Erkek we aýal seksuallygynyň meňzeşliklerini we tapawutlaryny öwrenmek seksologiýanyň çylşyrymly soraglarynyň biridir. Bu soragy çözmek dürli faktorlary – anatomiýa we fiziologiýa aýratynlyklaryny, seksual häsiýetlilik, ahlak gymmatlyklary we jemgyýetdäki ahlak düzgünlerini öwrenmegi talap edýär.
Bir tarapdan bu tapawutlar biologiýanyň kanunlary bilen düşündirilse-de, beýleki tarapdan dürli jemgyýetlerde aýallara we erkeklere degişli edilýän jynsy häsiýetlendirmelere üns bermeli bolýar.
Göräýmäge, erkeklik seksuallygynyň öwrenilmeginde hiç hili çylşyrymlyklar bolmaly däl ýaly. Jynsy gatnaşyklara barada gürrüň edilende, hemme zat aýdyň we ýönekeý ýaly görünmegi-de ahmal. Hakykatda welin erkeklik seksuallygynyň döremegi we kämilleşmegi köpdürliligi bilen tapawutlanyp, bu mesele inçeden çylşyrymlydyr.
Geliň, ol köpdürliligiň käbir möhüm taraplaryny belläp geçeliň:
1. Sagdyn erkek adamda jynsy gatnaşyga bolan isleg hemişe döräp bilýändir. Jynsy islegi aýal maşgalanyň görmegeýligi ýa-da onuň erkegiň başga seksual ülňülerine gabat gelmegi döredip biler.
2. Erkeklik seksuallygyna we onuň özüne bolan ynamyna ujydyň ululygy has aýdyň täsir edýändir.
Bu babatda köp ýörgünli ýalňyş düşünjeler bar. Köp adamlar ujydyň ululygyny bedeniň boýuna we daýawlylygyna bagly etseler, başgalar onuň uzynlygyny aýaklaryň, burnuň uzynlygy, gulak ýelkenleriň ululygy bilen deňeşdirýärler. Üçünjiler bolsa ony milletçilik aýratynlyklaryna (meselem, afrikan halklary) degişli edip, uly ujytly adamlara fiziki güýç, gaýratlylyk, ýokary önelgelik we jynsy kuwwatlylyk ýaly sypatlary degişli edýärler.
Hakykatdan bolsa bu anatomiki aýratynlyk bolup, her adamda ol dürli-dürli bolup biler.
Asuda ýagdaýda ujydyň uzynlygy ortaça 9 sm-e deň bolup, ereksiýa ýagdaýynda gysga ujyt hem uzalmaga ukyplydyr we onuň uzynlygy 15-16sm-e çenli uzalyp biler. Ujyt nähili ululykda bolanda hem, aýal jyns agzalary islendik ululyga "öwrenişmäge" ukyply bolup, jynsy gatnaşyklaryň hil taýdan geçişine hiç hili täsirini ýetirýän däldir.
"Erkek adamlarda Siz haýsy sypatlary halaýarsyňyz?" diýen soraga jogap berip, amerikan aýallaryň 39%-otyrýeriň görnüşini, 15%-syratlylygy, 13%-garyn salmandygyny, 11%-gözleri, diňe 2%-i ujydyň ululygyny bellediler.
3. Jyns agzalaryň ululygynyň her adamda dürli bolşy ýaly, jynsy gatnaşyklara mümkinçilik hem her adamda dürli-dürlüdir. Seksual gyjynmagyň we işjeňligiň bir derejesi bir adam üçin kada bolsa, başga biri üçin ýeterlik bolmaz, üçünji biri üçin bolsa juda agramly bolup biler.
Bu babatda tapawutlar diýseň dürlüdir we ortaça görkezijilere eýermek, hemmeleri bir ölçegdäki aýakgaba geýdirmek ýaly kybapdaşlygy berip biler.
Ýokary seksual işjeňlilik we uzak, özbaşdak ýüze çykýan ereksiýalar ýetginjeklik döwrüne (14-18 ýaş aralygy) mahsus bolup, uly ýaşly erkek adamlarda ereksiýa ýagdaýy has saýlama häsiýete eýedir we onuň seksual islegi bilen hemişe bagly bolup bilmeýänligini bellemelidir.
4. Erkek adamlar jynsy gatnaşyklar barada köp gürrüň edip, oňa kän üns berýän bolsalar hem, aýallar bilen deňeşdirilende olar bu sorag babatda has ýapyk bolup, elmydama aç-açan gürleşmäge we pikirlerini paýlaşmaga ukyply däldirler. Şonuň ýaly-da, jynsy gatnaşyklarda esasy "iş" döli dökme ýagdaýyna gönükdirilen bolup, aýal üçin juda wajyp bolan taýýarlaýjy hereketlere (sypalamalar, posalar) olar onçakly pikir bermeýärler.
Erkegiň ýaşynyň ulaldygyça, fiziologiki mümkinçilikler hem peselip, taýýarlaýjy hereketleriň dowamlylygy hem peselýändir. Amerikan seksopatology G. Goldbergiň bellemegine görä, 40 ýaşdan uly bolan erkek adamlar jynsy gatnaşygy geçirmäge, sakgallaryny syrmak işine sarp edýän wagtyndan hem az wagt sarp edýändirler...
5. Erkeklik seksuallygynda jynsy gatnaşyklaryna diňe bir keýp almagyň usuly däl-de, uly üstünlikleri talap edýän iş hökmünde hem seredilýär. Bu işde san görkezijilerine - jynsy gatnaşyklaryň ýygylygyna we aýallaryň sanyna üns berilýändir. Ýöne aýry seksual gatnaşyklaryň köp bolmagy, hemişe ýokary hillilik we ýokary seksual kanagatlanmadan habar berýän däldir.
Aýallar bilen deňeşdirlende, erkeklerde köp jyns öýjükleri öndürilýändir we olar çalt we ýygy bölünýändirler. Ýöne öýjügiň has täze bölünmeleri uly bolmadyk üýtgemeleri (mutasiýalary) döredip biler. Ýaş ulaldygyça, bu töwekgelçilik artyp, uly ýaşly atalaryň çagalary genetiki bozulmalardan has ýygy ejir çekip biler. Şol sebäpden hem, uly ýaşly ata öz atalyk borçlaryna jogapkärli çemeleşýän bolsa hem, çagalary ýaş wagtynda dünýä indirmek howpsuzdyr.
Dölüň hil we mukdar taýdan häsiýetnamasyna stress ýagdaýlary hem uly täsirini ýetirip, testosteron gormonynyň derejesini peseldýändir.
6. Erkekleriň jynsy güýjüne doly bahany diňe aýal berip bilýändir. Şonuň üçin hem, onuň birinji jynsy tejribesinden galan ýatlamalarynyň mazmuny onuň soňky jynsy gatnaşyklaryna täsir edip biler.
Edil şol sebäpden hem, erkek adamlaryň öz aýallaryna ikilik edip, wagtlaýyn başga aýallar bilen jynsy gatnaşyklary gözlemegi, onuň seksual talaplarynyň ýokarylygy bilen düşündirilmän, öz güýjüne ynamyny berkitmek synanyşygy bilen düşündirilýändir. Käbir erkek adamlar jynsy gatnaşyklary synag hökmünde ulanyp, köplenç öz-özüne geçirýän synaglary "ýerine ýetirijilik howsalasy" ýa-da “ussatlygyna ynamsyzlygy“ sebäpli başa barman hem biler.
7. Jynsy gatnaşykda esasy orny eýeläp, özüni sazanda, aýaly bolsa saz guraly hökmünde görmek seksual medeniýeti köp jemgyýetçilik toparlaryna mahsusdyr. Edil şol sebäplerden hem erkek adamlar seksual tejribesi bolan aýallardan köplenç gaça durup, bu babatdan tejribesi bolmadyk gyza öýlenýärler. Bu hereketler erkekleriň hemme soragy özi çözüp, aýalyň üstünden seksual hökümdarlygyny görkezmäge çalyşýanlygyndan habar berýär. Bu hökümdarlygyň gowşamagy, özleriniň erkeklik mertebesiniň peseldilmegi hökmünde kabul edilip, olarda psihiki jynsy gowşaklygyň alamatlarynyň ýüze çykmagyna getirip biler.
Erkek adamlarda seksuallyk beýle inçeden, özboluşly häsiýete eýe bolsa, aýal seksuallygynyň aýratynlyklary nämeden ybarat? Belki, aýallarda hemme zat juda ýönekeýdir.
Aýal seksuallygy diňe XX asyrda öwrenilip başlandy. Aýallaryň aňynyň we sosial işjeňliginiň ösmegi seksuallyga we ony ulanmaga hukugyň gazanylmagyny talap etdi.
XlX asyrda aýallarda jynsy sowuklyk we ýanaşmada keýp alyp bilmezlik ýagdaýy (anorgazmiýa) kadaly hasaplanýardy. Nesiller çalyşdygyça, beýle aýallaryň sany azalyp, çeh aýallarynyň arasynda geçirilen soragnamadan, 1911-1920 ýý. doglan aýallaryň diňe 31%-iň, 1950-1958ýý. doglanlaryň bolsa 79%-iň jynsy keýpi (orgazmy) başdan geçirendigi belli boldy.
Erkekler bilen deňeşdirlende, aýallarda seksual kanagatlanmanyň derejesi köp babatda emosianal faktorlara degişli bolup durýandyr. Ýoldaşyna bolan mylaýymlylyk we söýgi duýgulary, oňa ýakynlylygy duýmak, ten gatnaşygyndan keýp almak, öz gerekliligini, söýgüliligini duýmak duýgulary seksual gatnaşyga islegi we ondan alynýan kanagatlanmany ýokarlandyryp biler.
Seksolog Zigfrid Şnablyň maglumatlaryna görä, erkekler bilen deňeşdirlende öz ýoldaşy tarapyndan gerekli ünsüň, mähirliligiň berilmeýänliginden aýallar 3 esse ýygy arz edýärler.
Başga maglumatlara görä, öz ýoldaşy bilen düşünişip bagtly ýaşaýan aýallaryň ýarysyndan gowragy jynsy gatnaşykdan keýp alsalar, düşünişmezlikde ýaşaýan jübütlerde aýallaryň diňe 22%-i bu duýguny başdan geçirýärler.
Aýalyň jynsy isleginiň onuň aýbaşy halkasynyň gününe, ýagny estrogen gormonynyň derejesine baglydygyny seksologlar belleýärler. Ýöne olar diňe gormonal üýtgemelere bagly bolman, başga ýagdaýlara: adamsynyň islegine, jynsy gatnaşygy geçirmek üçin şertleriň ýagdaýyna, onda başga beden keselleriniň geçişine bagly bolup biler.
Bu ýagdaýy barlamak üçin amerikan alymy D. Zimmerman aýbaşy halkasynyň dürli günlerini başdan geçirýän ýaş aýallara erotiki manyly filmleri görkezipdir. Tejribäň görkezişi ýaly, seksual höweslenme aýbaşydan öň, aýbaşy döwri we ondan soňky döwür has ýokary bolup, onuň ikinji döwrüniň başynda ol tersine peselýändir.
Köp aýallarda aýbaşynyň öňüsyrasynda bolup geçýän üýtgemeler – kellagyry, ýürek bulanma, keýpsizlik, gaharjaňlyk, aglaglyk alamatlary hem gormonal üýtgemeler netijesinde ýüze çykyp, seksual islegleri peseldip biler. Ýöne bu ýagdaý hemme aýalda duş gelýän däldir we onuň öňüni almak üçin bejergi çereleri geçirmek mümkindir.
Aýallarda göwrelilik döwründe seksual isleg, kanagatlanma derejesi üýtgäp, ol göwreliligiň birinji ýarymynda peselse (aş saýlama we beýleki ýagdaýlar), ikinji ýarymynda kadalaşyp ýa-da tersine, ýokarlanyp biler. Bu döwürde jynsy isleg aýalyň ýagdaýyna, göwreliligiň geçişine we başga sosial ýagdaýlara bagly bolup, göwrelilik döwründe bu soraga özboluşly çemeleşmelidir.
Erkek adamlar bilen deňeşdirlende, aýallarda jynsy gatnaşykdan keýp alma (orgazm) duýgusyny başdan geçirme ukyby birden däl-de, wagtyň geçmegi bilen gazanylyp bilner.
Bu ýagdaý aýal seksuallygynyň giç ýüze çykmagy bilen däl-de, seksual tejribe toplamak, öz bedeniňi öwrenmek, jynsy gatnaşyga gadagan edilen aýp ýagdaý, günäli iş hökmünde seredilme duýgusyndan azat bolmak ýaly faktorlaryň döremegi bilen düşündirilýär.
Jynsy gatnaşykda erkek adam orgazm ýagdaýyna çalt ýetse hem, aýallarda bu duýgynyň has uzaga çekýänligi bellenilýär.
Erkek adamlara jynsy gatnaşykdan soň belli bir wagt talap edilýän bolsa, aýallar köpsany orgazm ýagdaýy başdan geçirip bilerler. Bu ýagdaý yzygider bolup geçýän orgazmy ýa-da jynsy agzalary gyjyndyrmadan soň her birnäçe minutdan yzygider gaýtalanýan duýgulardan ybarat bolup biler.
Aýallarda ýokary keýplilik derejesine ýetme ýagdaýy dürli erogen (duýgur) nokatlary gyjyndyrma arkaly gazanylyp bilner. Erogen nokatlar aýal bedeniniň dürli ýerlerinde bolup biler.
Alymlar Fridrih we Starkeniň sorag etmegi boýunça, aýallaryň 30%-i keýp alma duýgusyny başdan geçirmek üçin kinnigi (klitor) gyjyndyrmagyň zerurlygyny belleseler, 17%-jynshanany, 4%-bedeniň başga böleklerini, 45%-i bolsa bu ýerleriň dürli utgaşmada bolup biljekdigini aýtdylar.
Jynshanany gyjyndyrmakda döreýän seksual duýgy 1950-nji ýylda ginekolog Ernst Grefenbergiň açan nokady (G- nokat) bilen hem baglanşyklydyr. Bu nokat jynshananyň öňki diwarynyň ortasynda ýerleşip, ony gyjyndyrma güýçli seksual kanagatlanmany döredip biler.
Orgazm – fiziologiki ýagdaý däl-de, psihiki ýagdaýy düzýän faktorlara bagly duýgudyr.
Aýaly edil kompýuter kimin, bir nokadyna basyp "işledip" bolmaýar. Aýallara seksual keýp almany berýän gural hökmünde seretmek seksual düşünjeliligiň pesliginden habar berip, erkegiň özüni hem köp beden bilen bagly erotiki keýp almadan mahrum edýändir. Beýle düşünjeli erkekler üçin jynsy gatnaşyklar diňe ereksiýa we eýakulýasiýa ýagdaýlary bilen tamamlanýar.
Taýýarlaýjy, mähir-muhabbata ýugrulan duýguly hereketleri, sypalamalary, posalary äsgermezlik, aýal bilen içgin emosianal birleşigiň bolmazlygy, aýallarda dürli seksual bozulmalaryň(meselem, anorgazmiýa, jynsy sowuklyk, waginizm) döremegine getirip biler.
Keýpe getirýän duýgulary alyp bilmezlik (orgazm bolmazlygy) ýagdaýy käbir aýallary ony emeli suratlandyrmaga mejbur edýär.
Sorag edilen amerikan aýallarynyň 1664-den, 567 aýal bu ýagdaýy aram-aram emeli suratlandyrmaly bolýandyklaryny, 318-i bolsa hemişe şeýle edýändiklerini bellediler.
Ýöne hemişe ýalandan suratlandyryp ýaşap bolmaz-a?!
Aýal we erkek seksuallygynyň aýratynlyklary näçe tapawutly bolsa hem, olara gönümel we hemişelik görkezijiler ýaly garamak bolmaz.
Erkek adam hem aýal maşgalada öz tebigy başlangyjyny jynsy gatnaşyklar arkaly kämilleşdirýändirler. Seksuallyk köptaraply we üýtgäp durýan gatnaşyklaryň bir ugry bolup durýandyr.
Esasy zat – biri-biriňi öwrenmegi we diňlemegi başarmakdyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Nahili edp jyns gatnaşygyndan son onuñ owezini dolup bolar.diyjek bolyanym ysgynsyzlygy nadip ayryp bolar hayyş lukman jogabyñyz hokman
Cakmak dashyny surtup-surtup gyzdyrmasan ondan ucgun bilen ot alyp bolmaysy yaly ayalam gyzdyrmasan olam orgazm duyman gecer.
Bolup gordunmai
yagny bu bolsa adatkydan oran kici.Sizden sorajak maslahatym ujydy hirurigi emel bilen ya bolmasa basga usul bilen osdirmek mumkinmika gayrat edip maslahat berayin.
Dasary yurt dowletlerinde ujydy osdiryan power Life atly krem bar reklama edislerine gora 5 sm cenli ujydy osdirmek mumkin diyya.
Bu barada siz mana maslahat berayin .Men elimden gelenni etjek.Yone muna garamazdan ujydymyn isleysi ahli tarapdan kadaly.
Siziň beren bu soragyňyz gönüden-göni lukmanyň çözüp biljek soraglaryna degişli däl.Şonuň üçin,belli jogaby gyzlaryň özüniň bermegini isläp, men birbada jogap bermeden saklandym.Gyzlaryň pikiri sizi jogap höküminde kanagatlandyrýarmy?
Jemgyýetde maşgala gymmatlyklarynyň we ahlaklylyk düşünjeleriň üýtgemegi (ahlaklylygyň pese gaçmagy hem), jynslaryň sosial gatnaşyklarynyň üýtgemegi(häzir özbaşdak, gazanç edýän, jemgyýetde belli bir orny bolan aýal-gyzlaryň sany artdy), ykdysady kynçylyklar we krizisler bu ýagdaýlaryň döremegine getirýär.Onsoň hem, meniň pikirimçe, başga ýurtlaryň başyndan geçiren seksual rewolýusiýasy bizde häzir dowam edýär.Bu mesele babatda köp zatlary aýdyp bolar.Ýöne ene bir bellemeli zat, maşgala terbiýesiniň üýtgänliginde, ýetmezçiligindemikä diýýärin. Bu esasy sebäpleriň biri bolup durýar.
Konelerimiz aytyady erkek adam ylalashyp durmusa cykanson ol ayal un yeketak bolmaly dalmi yagny ayal un ari huday hasaplanya eger ikisi den yagdayda bolsa onda haysyna ysnat kop degya
Köneleriň gymmatlyklary başgady. Indi tehnologiyalar osdi, yashlara mekdeplerde, mashgalada pikirlenmqne, gowylygy bilmqne, savgarmana okadanoklar. Hemme zady gadagan etse ine shu bolvar.
Name oylenip başga gyz bilen ýatyp turup ýören oglan yok diýjek bolýamyň? Şu wagt ikisem deň drejede gezýarler. Gymmatlyklarymyz ownuklashdy, bit yaljak boldy, galmady diysengem bolar.
Konelerimiz aytyady erkek adam ylalashyp durmusa cykanson ol ayal un yeketak bolmaly dalmi yagny ayal un ari huday hasaplanya eger ikisi den yagdayda bolsa onda haysyna ysnat kop degya
Name un gyzlaryn kopusi durmusha cykan sonam bashga erkek bbn bile bolyalar
Name oylenip başga gyz bilen ýatyp turup ýören oglan yok diýjek bolýamyň? Şu wagt ikisem deň drejede gezýarler. Gymmatlyklarymyz ownuklashdy, bit yaljak boldy, galmady diysengem bolar.
Name un gyzlaryn kopusi durmusha cykan sonam bashga erkek bbn bile bolyalar
Mümkin biziň ýaşlarymyz oýlenmek/durmuşa çykmak meselä başgaça çemeleşmeli. Oglanlaryň özleri ýaltanman gyz tapmaly, ejeleri tapyp berman. Biraz duşuşmaly, 2 hepde parkda çigit çigtläp oýlenmek döwrü geçdi indi.
Erkek adamynyň erogen nokatlary barada doly maglumaty saýtymyzda ýerleşdirilen "Men seni duýýaryn" atly makaladan okap bilersiňiz.
Mejbur edilip durmuşa çykarylan gyzyň seksual islegleriniň emele gelşi diňe onuň adamsynyň tagallalaryna bagly bolup biler.Öz hereketleri, garaýşy,duýgulary bilen gelninde oňa bolan duýgulary döredip bilse,oňa bolan seksual isleg hem güýjär. Är-aýal düşeginde hem mähirli we ünsli gatnaşyk wajypdyr.Ýöne bu çäreleriň hemmesi wagty we ünsliligi talap edýändir.
Tersine, gödeklik,äsgermezlik, kemsitme hereketleri gyzda ýigrenç duýgularyny döredip,maşgala gatnaşyklarynyň dowam etmegine badak atyp biler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Pakistanyň resmileri polisiýanyň Yslamabatda parlament binasynyň öňünde protest geçirýän ýüzlerçe radikal yslamçyny dargatmaga taýýardygyny aýtdy.
Munuň öňüsyrasynda 29-njy martda içeri işler ministri Çaudhry Nisar Ali Han protestçileriň oturup geçirýän demonstrasiýasyny bes etmedik ýagdaýynda hökümetiň olara garşy güýç ulanyp biljekdigini duýdurdy.
Han herekete taýýar 7000 adamlyk howpsuzlyk güýçleriniň hökümetiň tabşyrygyna garaşýandygyny aýtdy.
Pakistanyň “Tahreek” atly sünni toparyndan 10 müň çemesi yslamçy 27-nji martda Yslamabatda ýygnanyp, geçen aýda Mumtaz Kadriniň asylyp öldürilmegine öz garşylygyny mälim etdiler. Kadri 2011-nji ýylda Pakistanyň dine dil ýetirmek baradaky kanunyny reformirlemegiň tarapynda çykyş eden häkim
Salman Taseeri öldürmekde günäli tapylyp, jezalandyrylypdy.
Şeýle-de protestçiler janyna kast edilen häkimiň gorap çykyş eden tussaglykdaky hristian zenanynyň ölümini talap edýärler.
Hökümet protestçileriň talabyny berjaý etmekden ýüz öwürýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary soňky wagtlar Türkiýe bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklary dikeltmek üçin edýän tagallalaryny artdyrdy. Daglyk Garabagyň ermeni güýçleri tarapyndan eýelenmegi netijesinde Türkiýe Ermenistan bilen serhetlerini 1993-nji ýylda baglapdy. Amerikan resmileri Türkiýäni serhedi açmaklyga birsyhly çagyryp gelýärler.
Waşington türk-ermeni gatnaşyklarynyň gowulanmagy, birinjiden, gowgaly ermeni genosidi meselesini köşeşdirer, ikinjiden hem, Daglyk Garabag konfliktiniň çözgüdine goşant goşar diýip, delil getirýär.
Ýöne biz munuň bilen ylalaşyp bilmeris. Ermenistan Azerbaýjanyň halkara derejesinde ykrar edilen topragynyň 20 porsente golaýyny eýeläp otyr. 20-nji asyrda genositden ejir çekenligini aýdýan Ermenistanyň bu asyrda Ýewropada iň uly etniki arassalaýyş kampaniýasyny alyp baranlygy geň zat.
Kampaniýanyň netijesi…
Bu kampaniýa netijesinde azerbaýjanlylardan müňlerçe adam ölüp, millionlarça adam öý-owzaryndan jyda düşdi. Ermenistanyň syýasy elitasynyň köpüsi Daglyk Garabag urşy arkaly öz ornuny ýokarlandyrdy. Onsoň olaryň çözgüt gözlenilip geçirilýän gepleşiklerde konstruktiw hereket etmejekdigi geň zat däl.
Azeribaýjan Daglyk Garabaga özygtyýarlylygyň iň ýokary formasyny bermegi teklip edipdi. Parahatçylyk dikeldilensoň hem regionyň abadançylygy üçin ummasyz köp maýa goýmaga taýyndygyny aýtdy. Baku konflektiň parahatçylykly ýollar bilen çözülmegi üçin Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Minsk topary bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edip gelýär.
Eglişige bil baglamaga esas ýok
Ýöne Ýerewan Daglyk Garabagy näbelli wagta çenli eýeläp saklamaga bahana arap, konfliktiň çözülmän galanyny isleýäne meňzeýär. Şu jähtden garanyňda, Türkiýäniň serhediniň ýapyk durmagy Ermenistany konfliktiň çözgüdi ugrunda çyndan herekete geçmäge mejbur etmek üçin esasy gural bolup durýar. Serhetleriň açylmagy bilen Ermenistan eglişige köpräk meýil görkezer diýip ynanmaga hiç bir esas ýok.
Biz ermeni diasporasynyň gurpludygyna we onuň üçin adalatyň üstünlik gazanmagynyň hökmany däldigine düşünýäris. Goňşy ýurduň bir bölegini eýeländigine garamazdan, geçen 15 ýyllykda Günbatar tarapyndan ileri tutulan Ermenistan boldy. Azerbaýjan iş ýüzünde jezalandyryldy.
Günbatar hökümetleri we mediasy bir milliona golaý azerbaýjanlynyň çekýän ejir-azaby barada köplenç dymdylar. Bu hem tebigy suratda Azerbaýjanda halkyň Günbataryň demokratiýa we adam hukuklary baradaky gürrüňleri öz bähbitleri üçin ulanýan metody diýip pikir etmegine getirdi.
Agressiýany sylaglap, regionyň strategik taýdan iň möhüm ýurduny çetleşdirmek bilen, Günorta Kawkazda uzak möhletli parahatçylyga, özara gatnaşyklaryň kadalaşmagyna gowşup bolmaz. Türkiýäni Azerbaýjany terk etmeklige itermek bilen, Birleşen Ştatlar dünýäniň howply regionynda möhüm hem ynamdar ýaranyny özünden sowaşdyrar.
Nowruz Mammadow Azerbaýjanyň prezident administrasiýasynyň Daşary gatnaşyklar boýunça bölüminiň başlygy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Eýranyň harby türgenleşikleri duşenbe güni başlanýar. Goşunyň baş ýolbaşçysy general Said Arablunyň ýarym resmi ISNA habar agentligine aýtmagyna görä, üç günlük türgenleşiklere howa we guryýer goşunlary gatnaşarlar.
Eýran resmisi türgenleşikleriň goşunlaryň taýýarlyk ukybyny täzelemek üçin geçirilýändigini aýtdy.
1980-nji ýyllarda Eýran we Yrak arasynda bolan sekiz ýyllyk uruş zerarly ýurtlaryň ikisinden bir milliona golaý adam heläk bolupdy.
Eýran planlaşdyran bu türgenleşiklerini Tähranyň ýadro programmasynyň daşynda halkara tankytlarynyň güýçlenen wagtynda geçirýär.


text:
Meksikanyň Birleşen Ştatlary bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän süýji zawodynda bolan partlamanyň netijesinde bir adam öldi we başga-da 40 sanysy ýaralandy. Bu barada Meksikanyň resmileri habar berýär.
Partlama penşenbe güni Amerikanyň Tehas ştaty bilen araçäkleşýän Meksikanyň senagat şäheri Sýudad Huaresde ýüze çykdy.
Partlamanyň sebäbi resmi taýdan tassyklanmady. Emma maglumatlara görä, waka baradaky derňewler zawodyň suw gyzdyryjylaryna gönükdirilipdir.
Bu partlamanyň netijesinde zawodyň binasynyň uly bölegine zyýan ýetd. Wakada ýara alanlaryň hem saglyk ýagdaýynyň erbetdigi aýdylýar.
Halas ediş topary çöken binanyň aşagynda galan bolmagy mümkin adamlary halas etmek üçin operasiýalaryň dowam edýändigini habar berýär.


text:
“Horasan” neşirýat gullugynyň söwdasy oňdy. Gullugyň Kabulda ýerleşýän çaphanasynda zähmet çekýän ýaş oglanlar gara başagaý bolup, saýlawlarda ulanyljak afişalary, suratlary we broşýuralary çykarýarlar.
Kabulda ýerleşýän “Horasan” neşirýaty bilen bir hatarda ýene-de 150-den gowrak çaphana üçin öňümizdäki aýda geçiriljek prezidentlik saýlawlary “sowgat” boldy.
Ozallar saýlaw kampaniýalarynda ulanylýan materiallar daşary ýurtlarda çap edilerdi. Ýöne 5-nji aprelde geçiriljek saýlawlar ýurduň çaphana pudagyna uly goşant boldy. Sebäbi owgan hökümeti ýurtda goşmaça girdeji çeşmesini emele getirmek hem-de halky iş orunlary bilen üpjün etmek maksady bilen, dalaşgärleriň özlerini wagyz ediji materiallaryny ýurduň içinde çap etdirmegi buýurdy.
Afişalaryň ähmiýeti
Owganystanda afişalar we suratlar saýlaw kampaniýalarynda uly rol oýnaýar. Dalaşgärler Kabulyň köçeleriniň ugrunda ýerleşýän dükanlaryň diwarlarynda, ulaglarda, garaz, hemme ýerde 10 müňe golaý afişadyr suratlary asyp çykypdyrlar. Gürrüňi edilýän afişalardaky dalaşgärleriň suratlary halkyň prezidentlige dalaş edýän ildeşlerini ýüzlerinden tanamaklaryna uly ýardam edýär.
“Horasan” neşirýat gullugynyň başlygy Şefikulla öz edarasynda günüň 16 sagadyny işläp geçirýän onlarça işgäriniň bardygyny aýdýar. Ol gelen sargytlary wagtynda ýetişdirmek üçin işgärleriň jan aýaman zähmet çekýändiklerini we bu işden öz kompaniýasynyň müňlerçe dollar gazanýandygyny aýdýar.
“Bu günler ýurtda saýlaw bar, şonuň üçin söwda gowy gidýär. Biz häzirki wagtda köp sanly ündew suratlaryny (plakatlary) çap edýäris. Biz her gün dalaşgärlere degişli suratlaryň ortaça 50-70 müň nusgasyny çap edýäris”.
Şefikulla şeýle gürrüň berýär: “Fewral aýynda saýlaw kampaniýalarynyň resmi taýdan başlanmagy bilen, prezidentlige dalaş edýän kandidatlardan, şeýle-de 34 welaýatda geçiriljek ýerli saýlawlarda çykyş edýän müňlerçe dalaşgärlerden uly möçberde sargyt aldyk”.
Kabulyň Deh Afganan etrapçasynda ýerleşýän “Pamir” neşirýat gullugynyň eýesi Ahmet Nesim prezidentlik wezipesine dalaş edýän kandidatlara degişli 50 sany dürli ündew suratlaryny çap edendiklerini we ýerli geňeşleriň agzalygyna dalaş edýän adamlar üçin 120 müň sany afişa çap edendiklerini aýdýar.
“Biz her gün 900-1000 metr töweregi kagyzy sarp edýäris. Hudaýa şükür, häzir söwdamyz gowy. Biz tutanýerli zähmet çekip, abraý gazandyk we müşderilerimiz bilen oňyn gatnaşyk saklaýarys” diýip Ahmet Nesim gürrüň berýär.
Ahmet ündew suratlarynyň bahasy barada gürrüň bermek bilen ol bir metr kagyza çap edilýän suratyň bahasynyň 1 dollar bilen 6 dollar aralygynda üýtgeýändigini aýdýar. Ol bahanyň kagyzyň hiline görä üýtgeýändigini gürrüň berýär. Ahmet özleriniň çaphanasyna şu wagta çenli iň köp surat sargyt eden dalaşgärleriň Abdul Resul Saýýaf bilen Gul Afga Şerzaidygyny we olaryň her haýsynyň aýratynlykda takmynan 50 müň ündew suratlaryny sargandyklaryny aýdýar.
Girdeji
Gelip gowuşýan käbir habarlara görä, Owganystanda neşir işlerini ýerine ýetirýän kärhanalar prezidentlik saýlawlarynyň hem-de ýerli geňeşlere agzalyk saýlawlarynyň kampaniýalarynda jemi 3 million dollardan hem köp girdeji gazanypdyrlar.
Kabulda ýerleşýän “Universal” çaphanasynyň eýesi Hamidulla, eger-de saýlaw kampaniýalarynda ulanylýan ähli materiallar goňşy ýurtlarda; Pakistanda, Hindistanda, Hytaýda we Eýranda çap edilmän, şolaryň hemmesi ýurduň içinde çap edilenliginde, onda gazanylan girdeji has-da köp bolardy diýýär.
“Hökümet ähli materiallaryň ýurduň içinde çap etdirilmegini tabşyran hem bolsa käbir dalaşgärler bahasyny arzan görüp, öz afişalaryny daşary ýurtlarda çap etdirýärler” diýip Hamidulla gürrüň berýär.
Şol bir wagtyň özünde Owganystanyň çaphana eýeleri öz kärhanalarynda ulanýan elektrik togy üçin köp pul töleýändiklerini aýdýarlar, şeýle-de olar kireý töleginden hem-de kärhana açmak üçin zerur bolan rugsatnamany almak prosesiniň ýüregedüşgünçliginden şikaýat edýärler.
Owganystanda 2009-njy ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan soň ýurduň içindäki çaphanalar döwrebaplaşdyryldy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan mikro-blog saýty bolan Twitteri salgytdan gaçmakda aýyplady.
Erdogan sosial-media saýtlaryny adamlaryň şahsy durmuşyna gatyşmakda aýyplap, olara garşy dowamly göreş alyp barýar.
Twitter korrupsiýa galmagalynda premýer-ministre ýakyn durýan birnäçe syýasatçynyň çaklanýan telefon gürrüňlerini we beýleki hususy ýazgylaryny ile ýaýmagyň platformasy hökmünde ulanyldy.
Erdogan 12-nji aprelde telewideniýede berlen sözlerinde "Twitter, YouTube, we Facebook girdeji üçin döredilen halkara kompaniýalary, şol bir wagtda Twitter salgytdan gaçýar. Biz onuň yzyndan ýeteris" diýdi.
Türkiýäniň Konstitusiýa sudy geçen hepde hökümetiň Twittere 21-nji martda, ýerli saýlawlaryň öň ýanynda girizen gadaganlygyny ýatyrdy.


text:
13-nji noýabrda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň täze binasynda Aşgabady ösdürmegiň 30-dan gowrak desgany öz içine alýan 13-nji nobatdaky tapgyrynyň işe girizilmegine bagyşlanan telekeçileriň ýygnagy geçirildi.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň bu ýere ýygnanan agzalary — hususy kärhanalaryň we firmalaryň ýolbaşçylary – ýakynda bolup geçen ägirt uly şähergurluşyk çäresiniň esasy gahrymanlary bolan telekeçiler Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa özlerine bildirilen ýokary ynam we döwlet tarapyndan berilýän hemmetaraplaýyn goldaw üçin çuňňur hoşallyklaryny beýan edip, geljekde hem iri möçberli milli maksatnamalaryň amala aşyrylmagyna, şol sanda okgunly ösýän şähergurluşyk ulgamynda durmuşa geçirilýän taslamalara işjeň gatnaşjakdyklaryna ynandyrdylar.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň kararyna laýyklykda şu ýylyň birinji aprelden etrap merkezlerindäki kitaphanalar işe başlady. Indi olar etrap medeniýet merkezleriniň düzüminden aýrylyp, özbaşdak edara boldular. Şonuň ýaly-da, prezidentiň karary bilen etrap, şäher merkezi kitaphanalarynyň her birini 500 nusga kitap bilen üpjün etmek «Galkynyş» kitap merkeziniň üstüne ýüklenildi.
Garaşsyzlyk ýyllarynda, esasan, Saparmyrat Nyýazowyň ady bilen çykarylan kitaplar, şonuň ýaly-da, onuň bilen baglanyşykly kitaplar neşir edildi. Häzirki döwürde-de syýasy neşirlere bat berilýär. Klassyk edebiýatdan bäş-on sany kitap çykaryldy. Emma olaryň hem tiražy sähelçe.
Ýakynda Aşgabatda geçirilen sergi ýarmarkasynda hem Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan şu ýylda neşir edilip başlanan türkmen nusgawy şahyrlarynyň, şeýle hem geçen asyryň ortalarynda ýaşap geçen ýazyjylardyr şahyrlaryň tapgyrlaýyn çap edilen kitaplary görkezildi. Ýöne bu kitaplar umumy hasap bilen alanyňda 20 awtora-da ýetmeýär.
Häzirki wagtda edebiýat ýetmezçiligi ýurduň ähli ulgamlarynda duýulýar. Täze döwrüň nukdaýnazaryndan ýazylan türkmen dilinde ykdysady, ýuridiki, syýasy kitaplar neşir edilmeýär. Öňki kiril elipbiýinden latyn elipbiýine geçilenine on ýylyň bolandygyna garamazdan, türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň eserlerini gaýtadan täze elipbiýde neşir etmek işleri-de juda haýal alnyp barylýar.
Neşir edilýän kitaplaryň az bolmagy, kitaphanalaryň halka doly elýeterli bolmazlygy, elektron görnüşdäki kitaplaryň ýeterlik derejede ýaýradylmazlygy ýaşlaryň kitap okamak endigine, şeýle hem olaryň edim-gylyklaryna ýaramaz täsir edýär diýen pikirler öňe sürülýär.
Şu meseleler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa Mary welaýatynyň ýaşaýjysy bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň


text:
Çarşenbe güni bosgunlykdaky gazak biznesmeni Muhtar Ablýazowyň prezident Nursoltan Nazarbaýewi kanun bozmalarda aýyplap eden çykyşynyň yzy bilen, ýurduň birnäçe habar serişdesiniň ýolbaşçylary başga wezipelere geçirildi.
Gazagystanyň resmileri bu kadrlar çalşyrylyşygynyň sebäbiniň Muhtar Ablýazowyň beýanaty bilen baglanyşyklydygy ýa däldigi barada hiç hili beýanat etmediler.
Gazagystanyň BTA Bankynyň ozalky başlygy Muhtar Ablýazow hepdäniň duşenbe güni internetde ýaýradan beýanatynda prezident Nazarbaýewi ýurduň «Kabar» telewizion kompaniýasynyň aksiýalarynyň 49,9 prosentini bikanun ýollar bilen öz adyna geçirmekde aýyplady.
Mundan daşary, ol «Kabar» kompaniýasyna prezidentiň gyzy Dariga Nazarbaýewa bilen onuň ozalky adamsy Rahat Alyýewiň eýelik eden döwründe, prezident Nazarbaýewiň howandarlygy astynda, olaryň döwlete hiç hili salgyt tölemändiklerini aýdýar.
Ablýazowyň aýtmagyna görä, birneme soňra bu «Kabar» kompaniýasy döwlet kompaniýasyna 100 million dollara satylypdyr.
Muhtar Ablýazow öz beýanatynda Gazagystanyň kanun goraýjy organlarynyň ýolbaşçylaryny prezident Nazarbaýewe garşy jenaýat işini gozgamaklyga çagyrypdyr.


text:
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawesiň saglyk ýagdaýy gümürtik bolmagynda galýar.
Wenesuelanyň daşary işler ministri Nikolas Madura operasiýadan soň Çawesiň Kubada galýandygyny ýakynda habar beripdi.
Wenesuelanyň wise-prezidenti Elias Haua şenbe güni Çawesiň saglygy baradaky maglumatlary galplaşdyrmakda metbugaty aýyplady hem döwlet baştutanynyň entek uzak wagtlap öz wezipesinde galjakdygyny aýtdy.
56 ýaşly Çawese 10-njy iýulda Kubada operasiýa edildi. Onuň daşary ýurt saparynyň çäginde bu ýere gelendigi habar berildi.
2-nji iýulda Çawes Wenesuelanyň döwlet köpçülikleýin habar beriş serişdelerine özüniň sagalýandygyny mälim etdi. Ýöne soňky iki hepdede ol barada maglumat juda az.
“Twitterdäki” Çawesiň blogy köp wagtlap täzelenmedi.
Şenbe güni Çawesiň gyzynyň we agtygynyň Kuba gelendigi barasynda maglumatlar peýda boldy.


text:
Gürjüstanyň telewideniýesinde Orsýetiň Gürjüstana hüjüm edýändigini görkezýän toslama reportažyň efire berilmegini başda gorap çykyş eden prezident Sakaaşwili düýn bu wakany Gürjüstanyň jemgyýeti üçin «zyýanly» waka diýip atlandyrdy.
Ýatladyp geçsek, geçen hepdäniň şenbe güni Gürjüstanyň «Imedi» telekanaly tarapyndan efire berlen bu programmada Orsýetiň tanklarynyň Gürjüstanyň territoriýasyna girip, paýtagt Tbilisä golaýlap gelýändikleri habar berildi. Şeýle hem onda ýurduň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň öldürilendigi-de aýdyldy.
Efire berlen bu toslama reportaž Gürjüstanyň ilatynyň arasynda uly dowul döretdi we bu waka bilen baglanyşykly prezident Saakaşwiliniň adyna tankydy çykyşlar möwç aldy.


text:
Halkara walýuta fondunyň ýolbaşçylar geňeşi Gyrgyzystana 33,7 million dollarlyk ýeňilleşdirilen karzy bermegi tassyklady. Ol serişde ýurduň ykdysady kynçylyklaryny ýeňip geçmegine kömek üçin berilýär.
Halkara walýuta fondunyň beýanatynda Gyrgyzystanda aprel aýynda bolan syýasy hem iýun aýyndaky etnigara çaknyşyklar ýurduň ykdysadyýetine ýaramaz täsir ýetirdi diýilýär.
Aýratyn-da oba hojalygynyň, infrastruktura pudagynyň, söwda hem hyzmat ediş ulgamynyň agyr zyýan çekendigi aýdylýar.
Bu kömek Gyrgyzystana gyssagly suratda berler.


text:
Türkmenistanda soňky ýyllar döwlet eýeçiligindäki kino sungatynyň pese gaçandygy, döredilýän kinolaryň halk içinde meşhurlygynyň azalandygy aýdylýar.
Ýogsam bolmasa, Sowet döwründe döredilen türkmen filmleri halk içinde uly meşhurlyk gazanypdy. Emma indi, döwlet eýeçiligindäki kinostudiolaryň meşhurlygynyň peselmegi bilen, täze bir hadysanyň - hususy eýeçilikdäki kino sungatynyň döreýändigi aýdylýar.
Şeýle-de, hususyýetçiler tarapyndan döredilýän kinolarda halk durmuşynyň, sosial meseleleriň, döwlet kinostudiosynyň kinolaryndan tapawutlylykda has gyzykly görkezilýändigi habar berilýär. Dogry, hususyýetçileriň döredýän kinolarynda professionallygyň ýetmeýändigi hem aýdylýar.
Eýsem, türkmen kinosyndaky täze ýagdaý barada ýaşlar näme pikir edýärler?
Nobatdaky Täze Tolkun gepleşigimizde bu soraga Türkiýede režissýorlyk ugrundan ýokary bilim alýan Maksat, surat almak bilen meşgullanýan we häzirki wagt Norwegiýada ýaşaýan Eziz hem-de ýokary bilimini daşary ýurtlaryň birinde dowam etdirýän Azat jogap berdi. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz. Garaýyşlaryňyza aşakdaky teswir bölüminde garaşýarys.


text:
Anna güni Orsýetiň Baş prokuraturasy bu ýurtda Adolf Gitleriň «Mein Kampf» kitabynyň çap edilmegini we ulanylmagyny gadagan ediji karar çykardy.
Baş prokuratura munuň sebäbini Orsýetde ekstremistik meýilli milletçilik hereketleriniň kem-kem ýaýbaňlanmagynyň öňüni almak çäreleri bilen düşündirýär.
Prokuraturanyň bu karar bilen baglanyşykly ýaýradan beýanatynda Adolf Gitleriň «Mein Kampf» kitabynda «ariý» däl diýlip hasaplanylýan milletlere garşy diskriminasiýanyň wagyz edilýändigi we munuň jemgyýete ýaramaz howplarynyň bardygy nygtalypdyr.
Orsýetiň Baş prokuraturasynyň çykaran bu kararyna görä, indi bu kitabyň Orsýetde satuwa çykarylmagyna ýa-da ýaýradylmagyna kanun bozma hökmünde garalar.


text:
Deşenbe güni Derňew komitetiniň metbugat wekili Wladimir Markin Döwlet Dumasynyň deputaty Ilýa Ponomarewiň kömekçisi Leonid Razwozžaýewiň häkimiýetleriň ýanyna meýletin baryp, elde ýazylan 10 sahypalyk görkezmesini berendigini aýtdy.
“Razwozžaýew öz görkezmesinde Sergeý Udaltsow, Konstantin Lebedew we beýleki şahslar bilen bilelikde Orsýet Federasiýasynyň giňişliginde köpçülikleýin bidüzgünçilikleri nädip gurnandygy barada jikme-jik maglumat berýär. Şeýle-de ol bu dokumentde agzalan şahslaryň 6-njy maýda Bolotnaýa meýdançasynda bolan köpçülikleýin tertipsizliklere gatnaşygy barada habar berýär”, diýip Markin aýtdy.
Şeýle-de Markiniň sözlerine görä, Razwozžaýew prezident Mihail Saakaşwiliniň ýarany we gürjüstanly öňki kanun çykaryjy Giwi Targamadzeniň demonstrasiýalary maliýeleşdirendigi barada görkezme beripdir.
Markin Razwozžaýewiň onuň aklawçylarynyň ýanyndan sorag edilendigini belledi.
Şeýle beýannamalar ilkinji gezek Kremle tarapdar NTW telekanalynyň 5-nji oktýabrda görkezen filminden soň peýda boldy. Mundan iki hepde geçensoň resmiler Udalsowa, Lebedewe we Razwozžaýewe garşy janaýat işini gozgadylar.
Geçen hepdede Razwozžaýew özüniň gizlenmekçidigini ors websaýtynda ýazypdy.
Görkezmeleriň öňüsyrasynda
Hepdäniň duşenbe güni “LifeNews” websaýty, çaklamala görä, 21-nji oktýabrda agşam düşürilen filmi ýerleşdirdi. Filmde Razwozžaýew polisýa ofiserleri tarapyndan maşyna oturdylýar. Razwozžaýewiň olar meni “iki günläp gynadylar” we “meni Ukrainadan ogurladylar”, diýen sözleri wideoda görkezildi.
Razwozžaýewiň tarapdarlarynyň BMG-niň Kiýewdäki missiýasynyň öňünde ol “ogurlandy” diýip çykyş edendikleri habar berilýär. Razwozžaýew Ukrainada gaçybatalga soramagy planlaşdyrypdy.
Hepdäniň duşenbe güni Udalsow uç adama garşy öňe sürülýän aýyplamalary esassyz atlandyrdy, Razwozžaýewiň görkezmeleriniň bolsa “dezinformasiýadygyny” aýdyp, basyşlaryň we belki gynamalaryň netijesidigini belledi.
Razwozžaýewiň aklawçysy Wioletta Wolkowa goragçylaryň onuň Ukrainadan getirilmegine degişli faktlara garaýandyklaryny aýtdy.
“Elbetde biz onuň nähili esasda bikanun ekstradisiýa edilendigi baradaky soraglary galdyrarys. Kanuny goraýjylaryň nämä esaslanandygyny, ýörite organlaryň haýsy ýurda degişlidigini, ýörite operasiýany Ukrainanyň giňişliginde orsyýetli edaralar geçirdimi ýa-da muny Ukrainanyň edaralary etdimi, biz muny anyklamakçy”.
Derňew komitetiniň wekili Markin Razwozžaýewe garşy resmi aýyplamalaryň ýakyn günlerde öňe sürüljegini aýtdy.


text:
Ukrainanyň parlamenti adatdan daşary geçiren maslahatyny ýurduň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň saglyk bejergisini almak üçin Germaniýa gitmegine rugsat berýän kanun taslamany kabul etmezden tamamlady.
Parlamentiň sözçüsi Wolodimir Rybak prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetdäki “Regionlar partiýasynyň” we oppozisiýanyň wekillerinden düzülen parlament agzalarynyň gürrüňi edilýän kanun taslamasy barada bir netijä gelip bilmänsoň, maslahatyň tamamlanandygyny yglan etdi.
Rybakyň bu çykyşyndan soň, deputatlaryň käbirleri “Masgaraçylyk!” diýip gygyrdylar. Maslahata Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli wekilleri Aleksandr Kwasnewskiý we Pät Koks hem gatnaşdy.
Mundan ozal Ýewropa Bileleşigi 13-nji noýabra çenli Timoşenkonyň boşadylmagy barada karara gelinmese, şu aýyň ahyrynda Wilniusda geçiriljek maslahatda Kiýew bilen erkin söwda we Assosiasiýa ylalaşygyna gol çekişligiň soňa goýuljakdygy barada duýduryş beripdi.


text:
Global derejede ýokanç kesel abanýar
Dońuz dümewine sezewar bolanlaryń sany 30 müńe çenli baryp ýetdi
Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasy, dońuz dümewiniń ýaýbańlaşmagy sebäpli 41 ýyl soń ilkinji gezek “global derejede ýokanç keseliń abanýandygyny” yglan etdi.
Bu karar, 74 ýurtda dońuz dümewine sezewar bolanlaryń sanynyń 30 müńe çenli baryp ýetmegi sebäpli kabul edildi.
Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasy, wirusa garşy dermanyń mümkin gadar gysga wagtda taýarlanmagyny isleýär.
Emma ýolbaşçylar, dermanyń sentýabr aýyndan öń taýar bolup bilmejekdigini bildirdi.
Meksikada dońuz dümewi sebäpli 141 adam öldi.
Kanada-da dońuz dümewi sebäpli 6 adam aradan çykdy
Gresiýada 19 adamda dońuz dümewi wirusynyń bardygy anyklandy
Dońuz dümewi howpy dowam edýär.
Kanadada ýene-de bir adam dońuz dümewi sebäpli aradan çykdy.
Şeýlelikde Kanada-da dońuz dümewi sebäpli aradan çykanlaryń sany 6 adama çenli baryp ýetdi.
Germaniýanyń paýtagty Berlinde 23 ýaşyndaky bir zenanda H1N1 wirusynyń bardygy anyklandy.
Germaniýada dońuz dümewi sebäpli hassahanalarda bejeriş astyna alynan adamlaryń sany 170-e ýetdi.
Gresiýada hem 19 adamda dońuz dümewi wirusynyń bardygy anyklandy.
Ysraýylda 17, Palestinde hem 2 adamda dońuz dümewi wirusynyń bardygynyń anyklanandygy beýan edildi.
Dońuz dümewi sebäpli 3 aýlyk bäbejik aradan çykdy
Dünýäde 35 müń 928 adamda wirusa gabat gelindi
Dońuz dümewi ýaýbańlaşmaga dowam edýär.
Argentinada dońuz dümewi sebäpli 3 aýlyk bäbejik aradan çykdy.
Argentinaly ýolbaşçylar, 3 aýlyk bäbejigiń H1N1 wirusyny nireden we nähili ýagdaýda alandygynyń anyk bilinmeýändigini ýatlatdy.
Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasy 76 ýurtda 163 adamyń dońuz dümewi sebäpli aradan çykandygyny we dünýäde 35 müń 928 adamda wirusa gabat gelinendigini bildirdi.
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk


text:
Birleşen Ştatlaryň Er-Rýaddaky ilçihanasy Saud Arabystanynda daşary ýurtlularyň ogurlanmak ähtimallygyny amerikan graždanlaryna duýdurdy.
Amerikan ilçihanasynyň internet saýtynda ýerleşdirilen duýduryşda Er-Riýadda günbatar döwletleriniň graždanlaryny ogurlamak boýunça dildüwşügiň bardygy dogrusynda diplomatlaryň maglumat alandygy, şol hereketiň arkasynda haýsydyr bir terroristik toparyň durandygy aýdylýar.
Mundan öň Saud Arabystanynyň içleri işler ministri şazada Naif bin Abdulaziz ýurtda terroristik howpuň saklanýandygyny, ekstremistlere Eýranyň goldaw berýän bolmagynyň mümkindigini aýdypdy.


text:
Geçen ýyl ylymda we tehnologiýada gazanylan üstünlikler Mars planetasyndan başlap, Ýer togalagynyň jümmüşine çenli bolan dürli ýerlerde amala aşyryldy. Ýöne nirede bolsa-da, olaryň umumy häsiýeti – 2012-nji ýylyň dowamynda hem alymlary, hem jemgyýetçiligi deň derejede gyzyklandyrmagy boldy.
"Curiosity"
Birleşen Ştatlaryň Aeronawtika we Kosmiki giňişligi derňemek boýunça milli gullugy NASA-nyň agramy bir tonnalyk roboty "Curiosity" kosmos giňişliginde bir ýyllyk uçuşdan soň, awgust aýynda baryp Marsda gondy.
Iň täze tehnologik ösüşiň derejesinde enjamlaşdyrylan, gadymda ýaşaýşa ýaramly bolan şertlerden, belki-de, bu gün hem bar bolmagy mümkin mikrobik ýaşaýyşdan bir nyşan tapmak maksady bilen ugradylan bu alty tigirli ylmy laboratoriýa özünden edilen tamany ödedi.
Onuň bu planetadaky çagyl daşlar barada geçiren analizlerine esaslanyp, alymlar ýaşaýşyň esasy düzüm bölegi bolan suw, gyzyl planeta diýlip at berilýän Marsda geçmişde bolupdyr diýen netijä geldiler.
"Curiosity" proýektini alyp barýan toparyň alymy Rebekka Williams bu taryhy wakany habar berende şeýle diýdi: "Biziň bu ýerde görýän daşlarymyz togalak, hem-de ullakan. Bular ýel tozduryp getirerden uly. Ylmy topar bulary suwuň güýçli akymynyň getirendigi barada doly ylalaşýar".
Higgs bölejigi
2012-nji ýylda ýlymda we tehnologiýada NASA-nyň kosmos ulagynyň dabarasyndan hem batly ýaňlanan fizikleriň higgs bölejigini tapandyklary baradaky habary boldy.
Bardygy teoretiki taýdan öňünden kesgitlenen bu syrly bölejigiň materiýanyň ozalynda nädip massaly bolandygyny düşündirmegi mümkin.
Joe Inkandela Şweýsariýada ýerleşýän Ýewropanyň ylmy barlag merkezinde (CERN) higgs bölejigini tapmak boýunça iş alyp baran alymlaryň biri. Ol iýul aýynda özüniň we kärdeşleriniň "Älemiň kärhanasyna baryp ýetendiklerini" aýtdy: "Biz şu wagta çenli öndürilen bölejikleriň iň seýreklerini şular ýaly eksperimentlerden gözledik. Ýatdan çykarmaly däl, bu bir gaty ir gelnen, deslapky netije. Ýöne ol, biziň pikirimizçe, gaty güýçli netije. Ol gaty berk. Beýle bolmasady, biz ony hödürlemezdik".
Maglumatlaryň soňra gözden geçirilmegi netijesinde hem tapyndynyň hem-de bu bölejigiň fizikanyň standart modeline gabat gelýändigi tassyklandy.
Higgs bölejigi garaňky materiýanyň bardygyny düşündirip bilmese-de, bu açyş geçen asyrda fizikada edilen iň uly açyşlaryň biri hasaplanylýar.
Ýene bir gyzykly waka alymlaryň Birleşen Ştatlarda Brookhaweniň milli laboratoriýasynda 4 trillion gradusa deň temperaturany almagy boldy. Adamzadyň döredip bilen, Günüň jümmüşindäki gyzgynlykdan hem takmynan 250,000 esse ýokary bolan bu temperaturanyň ömri, bir sekundyň diňe sanlyja bölegine ýetdi. Bu iş alymlara "Uly Ýarylyş" bilen baglanyşykly edilen barlaglaryň dowamynda altynyň ionlaryny çaknyşdyryp, owratmak bilen başartdy.
"SpaceX Dragon" hem ilki Halkara kosmos stansiýasyna barmak, soňra hem oňa ýük eltmek bilen hususy söwdanyň ilkinji kosmos gämisine öwrüldi. Käbir adamlar muňa kosmosyň hususy söwda üçin özleşdirilmegine girilýän döwrüň başlanmagy diýip baha berýärler.
Medisina
2012-nji ýylda ylymda gazanylan üstünliklerde medisinanyň hem paýy bar. Aprel aýynda Britaniýada alymlar göwüs düwnük keseli barada geçirilen iň uly barlagy bile ýetirdiler.
Olaryň gelen netijelerine görä, bu diňe ýeke-täk bir kesel däl. Ony biri-birinden tapawutly 10 görnüşe bölüp bolýar.
Bu barlagyň netijeleriniň, keseliň haýsy görnüşi hem bolsa, şoňa gönükdirilen ýörite bejergi bilen syrkawyň sagalmak mümkinçiligini artdyrmagy mümkin.


text:
Hazaryň kenarynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda iri Kongresler merkeziniň açylyş dabarasy boldy.
Öň ýüzünde altynsow nagyşlary bolan ak çadyr görnüşindäki, özboluşly binagärlik keşbine eýe bolan ägirt uly desganyň umumy meýdany 185 müň inedördül metre deňdir. Bu taslamany şähergurluşyk ulgamynda Türkmenistanyň öňden gelýän hyzmatdaşy—belli “Polimeks Inşaat A.Ş.” türk kompaniýasy amala aşyrdy.
Merkez aşaky gaty hasaba almanyňda dokuz gatdan ybarat bolup, wekilçilikli çäreler, sammitler we ýokary derejedäki duşuşyklar, forumlar, maslahatlar we ýygnaklar üçin niýetlenen zallary öz içine alýar.
Binanyň ýanaşyk ýerleri 46 müň 490 inedördül metr meýdany eýeleýär. Merkeziň öňündäki esplanada abadanlaşdyrylyp, bagy-bossanlyga bürelipdir, bu ýerde özboluşly çyralar oturdylyp, owadan çüwdürimler gurlan.Bina görnüşiniň kämilligi, içerki gurluşy we yşyklandyryş ulgamy bilen uly täsir döredýär. Gündogar binagärliginiň köp asyrlyk däplerini we häzirki zaman gurluşygyň soňky gazananlaryny öz içine aldy. Polunda we diwarlaryň birinde ýerleşdirilen ägirt uly akwariumlar bu zalyň özboluşly aýratynlygy bolup durýar. Şol akwariumlarda täsin balyjaklar ýüzüp ýör.
Merkezde 450 orunlyk kiçi zal we halkara maslahatlaryny we umumymilli forumlary geçirmek üçin niýetlenen 2 müň orunlyk mejlisler zaly bar. Bu zal zerur bolan enjamlar bilen üpjün edilip, onda wekilçilikli çäreleri ýokary derejede guramak üçin ähli şertler göz öňünde tutulypdyr.
Maslahatlar zalyndan başga-da, bu ýerde 450 we 256 orunlyk banket zallarynyň ikisi, daşary ýurt döwlet Baştutanlary üçin iş otaglarynyň 5-si, ikiçäk görnüşdäki duşuşyklar üçin otag, 60 orunlyk mejlisler zaly, 40 orunlyk kinoteatr göz öňünde tutuldy. Toplumyň içki bezegi amala aşyrylanda gymmatly serişdeler – mermer, granit we agajyň gymmatly görnüşleri ulanyldy.
Binanyň 3, 4 we 5-nji gatlarynda 80, 100 we 120 orunlyk mejlisler zaly, maslahat geçirmek üçin 30 orunlyk kiçi zallaryň 3-si, ikiçäk görnüşdäki duşuşyklar üçin iş otaglarynyň 3-si, belent mertebeli myhmanlar üçin şahsy otaglar, şeýle hem habar beriş serişdeleriniň wekilleri üçin 100 orunlyk metbugat merkezi ýerleşdirildi. Otaglaryň hemmesi zerur bolan enjamlar bilen üpjün edildi, munuň özi täze işewürlik merkezinde netijeli we amatly işlemegi üpjün eder.
Binanyň ýokarky gatynda syn ediş meýdançasy bolup, ondan Awazanyň gözel keşbi we Kongresler merkezini gurşap alan suw çüwdürimli, ýaşyl zolakly, köprüli we duralgaly meýdanyň görnüşi açylýar.
VIP derejeli aýratyn sport toplum üçin 12 müň inedördül metrden gowrak meýdan bölünip berlip, bu ýerde ýüzülýän howuz, köpugurly sport zal we beýlekiler ýerleşdirilen.


text:
Gahar hem alaçsyzlyk adamy her hili ýola ataryp bilýär. Türkmenistanyň—ýagny, öz Watanlarynyň okuw jaýlaryndan özlerine orun tapyp bilmänlerinden soň türkmen ýaşlarynyň azyndan dört müň sanysy goňşy Gyrgyzystan respublikasynyň ýokary okuw jaýlaryna bilim almaga bardylar.
Ykdysadyýeti gaty bir ösüşli bolmasa-da, tüýs «Bilimler ojagy» diýip at bermeli Gyrgyzystan ýurdunyň ýokary okuw jaýlary türkmen ýaşlaryna gujagyny giňden açyp, bilim öwredip ugrady.
Aslynda, Gyrgyzystandaky ýaly — tölegli ýol bilen bilim aljaklara ýol açmak Türkmenistanyň bilim ulgamyndaky maliýe ýetmezçiliklerini düzetmäge hemaýat hem bolardy. Hatda şeýle tölegli ýol boýunça bilim berjek okuw jaýlaryny açmaga ýol berjekdigi hakda ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň öz çykyşlarynda gaty kän agzap geçendigine seretmezden, henize çenli Türkmenistanda tölegli hasaplaşyk boýunça okuwa kabul etmek işi ýöränok.
Kyn zatmyka?
Aslynda tölegli okuwa ýol açmak kyn zat hem däl. Ýöne näme üçindir, daşary ýurtlara hem walýutaň, hem ýaşlaryň gidip durka, bu mesele çözülmeýär?
Ýaş ýürekler okamak höwesinden doly. Okuw höwesine düşen juwan ýürekleriň öňüne ýurtdaky syýasat-da, ýat illerdäki kynçylyklar-da böwet basyp bilmeýär. Ýaşlyk — ýaşlyk bolýar. Watanda okamaga ýer tapmasa, olar islendik ýurda gitmäge taýýar bolýarlar.
Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna alynmaly bäş müň gowrak talyp üçin rugsat edilýän orun ýylda 100 müňden gowrak mekdepleri gutarýan ýaşlar üçin juda az bolýar. Ýurtdaky ýagdaý şeýle bolansoň, türkmen ýaşlarynyň müňlerçesi Gyrgyzystan respublikasynyň okuw jaýlarynda bilim almaga başladylar.
Gyrgyzystanyň Oş we Jelalabad şäherlerinde bolan uruş wakalary türkmen talyplarynyň aglabasyny Watana dolanmaga mejbur etdi. Watandan hernäçe öýke-kine, gahar bilen gidilse-de, başa kynçylyk düşende adamyň gaçyp atýan ýeri — öz Watany, öz öýi bolýar.
Gyrgyzystana bilim almaga giden türkmen ýaşlarynyň ençemesi Gyrgyzystandaky uruş wakalary sebäpli Watanlaryna mydamalyk dolandylar hem-de öz Watanlaryndan haraý islediler. Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmäge synanyşmagy ýüreklerine düwdüler. Ýöne Watanda bu sapar hem olaryň döşünden itildi.
Gynançly täzelik...
Gyrgyzystanda okap gelen dört müňden gowrak talybyň hiç biriniň Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna alynmaly däldigi hakda, olaryň ählisiniň adynyň eýýäm “gara sanawa” girizilendigi hakda olar heniz bilýänem däldirler. Olary ilkinji ekzamenlerden geçirmän, kowup-kowup goýberipdirler.
«Bizden gorkýarlar. Gyrgyzystandaky demokratiýanyň ysyny türkmen ýaşlaryna-da geçireris öýdüp gorkýarlar» diýip, Gyrgyzystandan gaýdyp gelip, talyplyga dalaşgär bolan ýaşlaryň biri gürrüň berýär.
Gyrgyzystandan gaýdyp gelen ýaşlaryň ýüreginde eýýäm hökümete gahar bar, nägilelik bar. Watanda döşünden itilen halaty, ep-esli ýaşan, aga-gara düşünýän adamlar üçin hem aňsat däl. Ýöne juwan ýaşda Watandan orun berilmese, bu ýagdaý ýaşlar üçin örän kyn ýagdaý. Bu ýagdaý olary ruhdan düşürýär, ruhy sarsgynlyga, ýürek döwülmä, göwni çökgünlige eltýär.
Bialaç ýagdaýda Watana dolanýanlaryň döşünden itilmese ýagşy. Hökümet diýeniň her bir ýüze çykýan ýagdaýy gowulyk bilen çözmegi başarmaly. «Gyrgyzystanyň okuw jaýlaryny tamamlap gelende-de, häzirki hökümet ýaşap ýörse, olara bu ýurtda iş hem berilmeýär» diýip, Bilim ministrliginiň işgärleriniň biri gürrüň berýär.
Tölegli ýol boýunça daşary ýurtlarda, aýratyn-da Gyrgyzystan respublikasynda bilim alýan ýaşlar bu günler kelepleriniň ujuny ýitirýärler. Şeýle ýagdaýa düşen perzentlerine nähili ýoly salgy berjegini olaryň ene-atalary hem bilenoklar.
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Wengriýanyň premýer-ministri Wiktor Orbanyň aýtmagyna görä, eger-de Ýewropa Bileleşigi ýurtdaky täze media kanunynyň üýtgedilmegi zerur diýip hasaplaýan bolsa, onda bu kanun üýtgediler we oňa laýyklykda hereket ediler.
Emma, Orbanyň bellemegine görä, bu kanun Ýewropa Bileleşiginiň agza ýurtlary Germaniýanyň, Fransiýanyň we Gollandiýanyň kanunçylygyna meňzedilip düzülipdir.
Bu kanuna laýyklykda, mediada berilýän maglumatlaryň “deňagramlylyk” we “ahlak” kadalaryna eýerip-eýermeýändigini ýurduň dolandyryjy “Fidesz” partiýasynyň kesgitlemäge ygtyýary bar.
Media baradaky bu täze kanun şu ýylyň ýanwaryndan başlap güýje giripdi.


text:
Sişenbe güni Müsüriň parlament binasynyň öňünde bir adam özüni otlady diýlip, habar berilýär. Bu eýýäm şu hepdäniň dowamynda paýtagt Kairde ýüze çykan ikinji şeýle hadysadyr.
Duşenbe güni başga bir adam ýurtdaky ýaramaz şertlere protest hökmünde özüni otlapdy. Şuňa meňzeş ýagdaýlar Aljirde we Mauritaniýada hem ýüze çykdy.
Mundan öň Tunisde 26 ýaşly oglanyň işsizlige protest edip, özüni otlamagy ýurtda giň-gerimli protestleriň döremegine getiripdi.
Şol protestler netijesinde Tunisiň prezidenti Zine el-Abidine Ben Ali ýurdy terk etmäge mejbur bolupdy.


text:
“Musulmanlaryň bigünäligi” atly filmiň režissýory diýlip hasaplanylýan Nakola Bassleý Nakola penşenbe güni Birleşen Ştatlarda tussag astyna alyndy.
Onuň döreden bu filmi soňky günler musulman ýurtlarynda uly protest çykyşlaryna sebäp boldy.
Birleşen Ştatlaryň prokuraturasy asly gelip çykyşy müsürli Nakola Bassleý Nakolany öz şertli tussaglygynyň düzgünlerini bozanlykda aýyplaýar.
Nakola Bassleý Nakola mundan ozal maliýe galplyklarynda aýyplanyp, tussag edilipdi we 2011-nji ýylda şertli tussaglyk düzgünleri esasynda azatlyga goýberlipdi.
ABŞ-nyň sudy oňa häzirki şertli tussaglyk möhleti tamamlanýança internetden peýdalanmaklygy we lakam ulanmaklygy gadagan edipdi. Şu düzgünleri bozandygy bilen baglanyşykly oňa bildirilýän aýyplamalar boýunça häzirki wagt derňew işleri alnyp barylýar.


text:
Orsýetde türkmenleriň täze jemgyýetçilik guramasy hereket edýär. 25-nji fewralda Samarada “Türkmen ildeşleriniň Powolžýedäki gumanitar assosiasiýasy” atly regional guramanyň tanyșdyrylyșy boldy.
Azatlyk Radiosyndan Gözel Hudaýberdiýewa bu guramanyň başlygy Kuwwat Gurbangylyjow bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Guramaňyz barada gürrüň berseňiz. Öz öňüňizde nähili maksatlary goýýarsyňyz?
Kuwwat Gurbangylyjow: Bu türkmenleriň öz arasynda kömek guramasy. Çagalaryň Ene dilini ýatdan çykarmazlygy, däp-dessurlarymyzy ýatdan çykarmazlyk, agzybirligi gazanmak, birek-birege kömek etmek we çagalarymyza gowy terbiýe bermek üçin döretdik. Ata watanymyzy söýmek, Türkmenistan bilen gowy aragatnaşyk saklamak üçin gurnadyk.
Azatlyk Radiosy: Siziň geljege degişli nähili planlaryňyz bar?
Kuwwat Gurbangylyjow: Geljek boýunça planlarymyz türkmen dilini ýatdan çykarmazlyk, birek-biregi goldap ýaşamak, agzybirligi güýçlendirmek, Orsýet Federasiýasynyň kanunlaryny bozmazlyga, prowokasiýalara baş goşmazlyga ündemek we çagalara gowy terbiye bermek ýaly maksatlardan ybarat.
Azatlyk Radiosy: Çagalar barada aýtdyňyz. Ýörite okuw programmalaryny düzmegi göz öňünde tutýarsyňyzmy?
Kuwwat Gurbangylyjow: Hawa, bu türkmen dilini öwretmeklige degişli. Häzir öňümizde mugallym tapmak ýaly meseleler dur.
Azatlyk Radiosy: Siz ýerli mekdepler bilen işleşmegi göz öňünde tutýarsyňyzmy?
Kuwwat Gurbangylyjow: Hawa, biz ertir-birigün ýygnak geçirip, şular ýaly meselelere garamakçy.
Azatlyk Radiosy: Guramaňyz haçan döredildi?
Kuwwat Gurbangylyjow: Guramamyz 2009-njy ýylyň 29-njy iýulynda döredildi.
Azatlyk Radiosy: Başga regional guramlar ýa-da türkmenler bilen işleşýän Orsýetdäki beýleki guramalar bilen aragatnaşyk saklaýarsyňyzmy?
Kuwwat Gurbangylyjow: Hawa, saklaýarys. Başga milletleriň regional guramalary bilen hem aragatnaşyk saklaýarys.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň jemgyýetçik guramalary bilen aragatnaşyk açmaga synanyşyp gördüňizmi, türkmen edaralaryna ýa türkmen häkimiýetlerine ýüz tutup gördüňizmi?
Kuwwat Gurbangylyjow: Häzirlikçe ol taraplara çykyp göremzok.
Azatlyk Radiosy: Şeýle gatnaşygy ýola goýmak niýetiňiz barmy?
Kuwwat Gurbangylyjow: Elbetde, hökmany suratda işleşmek isleýäris. Türkmenistanyň jemgyýetçilik guramalary bilen aragatnaşyk bolsa, hasam gowy boljak.
Azatlyk Radiosy: 25-nji fewralda guramaňyzyň prezentasiýasy boldy. Ol kim tarapyndan guraldy we oňa kimler gatnaşdy?
Kuwwat Gurbangylyjow: Türkmenler tarapyndan. Ildeşlerimiziň kömegi bilen özümiz gurnadyk. Gatnaşanlar Moskwadan geldiler, Saratowdan...
Azatlyk Radiosy: Ýene bir sowal, guramaňyzyň adynda “Zemlýaçestwo w Powolžýe” diýilýär, guramaňyz Samara-da döredilse-de, ol tutuş region boýunça iş alyp barmagy göz öňünde tutýar, şeýlemi?
Kuwwat Gurbangylyjow: Hawa, sebäbi bize köp jaň edýärler, şol sanda dokument meselesi boýunça. Türkmenistana gitmek mümkinçiliklerine, ýurduň wiza sistemasyna degişli soraglara jogap berýäris. Köp adamlar şeýle meselelere düşünmeýärler. Olara kömek bermeli bolýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenler köpmi Samarada?
Kuwwat Gurbangylyjow: Kän. Çak bilen 100 türkmen bardyr, öz tanyşlarymdan, olar bu taýda tutuş maşgalalary bilen ýaşaýarlar.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda Türkiýe Respublikasynyň medeni günleriniň dabaraly ýapylyşy boldy. Bu jemleýji çärä bagyşlanylyp Mukamlar köşgünde Türkiýäniň we Türkmenistanyň aýdym-saz kollektiwleriniň gatnaşmagynda gala-konsert gurnaldy.
Bu çärä gatnaşmak üçin Türkiýäniň medeniýet we turizm ministriniň orunbasary Abdurrahman Aryjynyň ýolbaşçylygyndaky ýörite delegasiýa Aşgabada bardy.
Türkmenistanda birnäçe gün dowam eden Türkiýäniň medeni günleriniň bu ýapylyş çäresinde çarşenbe güni Aşgabatdaky “Watan” we “Türkmenistan” kinoteatrlarynda türk filmleriniň görkezilişi-de gurnaldy.


text:
Soňky ýyllarda türkmenistanly ýazyjydyr şahyrlaryň kitaplary Eýranda pars diline köp terjime edildi. Şol eserler türkmençe arap – pars elipbiýinde hem türkmen okyjylaryna hödürlendi.
Edebiýatçy Kasym Nurbatow Türkmensähradaky türkmenleriň edebiýatyny türkmenistanlylara tanatmakda alada eden bolsa, Eýranda çykýan “Sähra“ gazetiniň baş redaktory Dr.Abdolrahman Düýeji hem türkmenistanly ýazyjydyr şahyrlaryň eserlerini pars diline terjime edip, eýranlylara tanadyp başlady.
Azatlyk Radiosy terjimeçi Abdolrahman Duýeji bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi“ programmasynda Türkmenistanda daşary ýurtly türkmenleriň edebiýaty barada çap bolan kitaplar hakynda hem maglumat berler.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Bosniýaly serbleriň öňki lideri Rydwan Karadiç şu gün BMG-niň Jenaýat sudynda eden çykyşynda Ýugoslawiýanyň dargan wagtynda Bosniýany basyp almaga synanyşan aşa yslamçylara garşy öz halkyny özüniň goranlygyny aýtdy.
Ol 1992-95-nji ýyllar aralygynda serbleriň Bosniýa konflikti boýunça alyp baran tagallasynyň “adalatly hem mukaddes” bolanlygyny-da belläp, sözüni şeýle dowam etdirdi: “Men milletimiziň özüni goramak baradaky maksadynyň adalatly we mukaddesdigini aýdyp, ony gorasym gelýär. Şunlukda, men özümi hem milletimi gorap bilerin, sebäbi biziň gowy delilimiz bar”.
Karadiç bilen bagly Halkara jenaýat sudyndaky diňlenşik şu gün gaýtadan başlandy. Ol jenaýatyň dürli görnüşleri, şol sanda uruş jenaýaty we adamzada garşy jenaýat ýaly 11 wakada aýyplanýar.


text:
Yragyň daşary işler ministri Yragyň serhetýaka etraplaryna howadan uçuşlaryň dowam edýändigi bilen bagly Türkiýäniň Bagdatdaky ilçisine nota gowşurdy.
Geçen hepde Yragyň demirgazygynda ýerleşýän kürt gozgalaňçylarynyň pozisiýalaryna Türkiýe howa urgularyny etdi.
Alty günde 100 töweregi separatist söweşijiniň öldürilendigini Türkiýäniň harby komandowaniýesi habar berdi.
Howa hüjümleriniň kürt söweşijileriniň Türkiýäniň territoriýasyna yzygiderli edýän hüjümlerine jogap bolandygyny türk generallary belleýärler.


text:
Gazagystanyň howpsuzlyk gulluklary hasaba alynmadyk oppozision “Alga” partiýasynyň Alamtydaky edarasynda we onuň başlygynyň hem-de käbir aktiwistleriniň öýlerinde barlag geçirip başladylar.
“Alga” partiýasynyň agzalarynyň aýtmaklaryna görä, şu gün howpsuzlyk gullugynyň işgärleri partiýanyň agzalarynyň edara girmeklerine garşylyk görekzipdirler.
Habar agentlikleriniň partiýanyň bir aktiwistine salgylanyp ýaýradan maglumatyna görä, howpsuzlyk gulluklarynyň bu reýdi 16-njy dekabrda Žanaözen şäherinde ýüz beren ganly çaknyşyklary derňemek işleri bilen baglanyşdyrylýar.
“Alga” partiýasy 2005-nji ýylda gazak häkimiýetleri tarapyndan gadagan edilipdi. Onuň hasaba alynmazlygyny häkimiýetler bu partiýanyň agzalarynyň aglabasynyň Gazagystanyň raýaty däldigi bilen düşündirýärler.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew hukuk meseleleri boýunça ekspertlere tussaglykda saklanýan biznesmen Mihail Hodorkowskiniň işini seljermäge razylyk berdi.
Kremliň adam hukuklary boýunça ýokary derejeli maslahatçysy Mihail Fedotofyň aýtmagyna görä, bu pikir sişenbe güni prezident Medwedewiň özüniň adam hukuklary boýunça Geňeşi bilen ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçiren maslahatynda öňe sürlüpdir.
Fedotofyň bellemegine görä, ekspertler Hodorkowskä çykarlan höküme garşy çykman, diňe şuňa meňzeş ýagdaýlarda ýüz berýän sistemiki problemalary we hukuk kemçilikleri barada maslahat ederler.
Mundan ozal Orsýetiň öňki nebit läheňi Mihail Hodorkowskiý salgyt galplyklarynda aýyplanyp, sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Geçen ýylyň dekabrynda Hodorkowskä ogurlukda we hapa pullary ýuwmakda hem aýyplama bildirlip, ýene-de goşmaça alty ýyl türme tussaglygy berildi.


text:
Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça ekspert, syýasaty öwreniji Ýuriý Fýodrow ÝB-Türkmenistan partnýorlyk we hyzmatdaşlyk şertnamasynyň tassyklanmagynyň ýene bir gezek soňa goýulmagy barada pikirini aýdyp, bu ýerde Ýewropa parlamenti tarapyndan «gamçy we köke» emeliniň ulanylýandygyny öňe sürdi.
«Ýewropa parlamenti Berdimuhamedowyň režimine we prezidentiň özüne, eger-de adam hukuklary babatdaky ýagdaý birneme gowulaşsa, ýewropa gurluşlary bilen, nähilem bolsa bir abraýly proýektleriň üstünde işleşip biljekdigini düşündirmek isleýär» diýip, ol Azatlyk radiosy bilen telefon söhbetdeşliginde aýtdy.
Synçy «Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky hyzmatdaşlyk şertnamasy tassyklanan ýagdaýynda Aşgabat näme utýar?» diýen soraga jogap berip, bu şertnamanyň Türkmenistan üçin ozaly günbatara tarap goşmaça energiýa ýolunyň açylmagy nukdaý nazaryndan möhümdigini belledi.
Ikinji tarapdan, ol türkmen režiminiň bu ylalaşykdan propaganda häsiýetli bähbit görmeginiň ahmaldygyny aýdýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan öz gazyny Hazaryň üsti bilen Ýewropa bazarlaryna çykarmaga gyzyklanýar. Emma Fýodrowyň pikiriçe, türkmen gazynyň Hazaryň üstünden Ýewropa ýurtlaryna çykarylmagy barada edilýän gürrüňler, çekilýän planlar «o diýen real däl».
Ýöne muňa garamazdan, synçynyň pikiriçe, dünýä döwletleriniň Eýran bilen baglaşan ýadro şertnamasyndan soň, Türkmenistanyň gazyny Eýranyň, soňra Türkiýäniň üsti bilen ýewropa bazarlaryna çykarmak indi, öňkülere garanda, «has real bolup görünýär».
Şeýle-de Fýodrow, Eýranyň hem öz gazyny Ýewropa çykarmaga gyzyklanýandygyny belläp, bu hili ýagdaýda, ýagny eýran gazyny almak mümkinçiligi köplenden soň, Ýewropada türkmen gazyna mätäçlik bramy diýen soraga «hawa» diýip jogap berdi.
Sebäbi, synçynyň pikirine görä, Ýewropa üçin näçe kän alternatiw energiýa çeşmesi bolsa, energiýa howpsuzlygy nukdaý nazaryndan, şonça-da gowy bolar.


text:
Hormatly lukman! Men 32 ýaşymda, jynsym erkek. Men elmydama suwsaýaryn. Gije turup hem suw içýärin. Hat-da gyş aýlary hem suwsuzlyk meni köseýär. Köp suw içmek zyýanlymyka we şeýle isleg nämeden döräp bilýärkä?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Bedende köp mukdarda peşewiň bölünip çykmasy we şonuň netijesinde suwsuzlanma döräp, teşneligiň ýüze çykmagy buşukdyryjy, ýokary gan basyşa garşy ulanylýan dermanlar we aspirin, insulin kabul edilende, piwo, kofe içgisi, gazlandyrylan içgiler işilende syn edilip bilinýändir. Şeýle-de, duzly tagamlar iýlende (nahar duzy damarlara suwy "çekip" alýar), uzak wagt dymyk, yssy howada bolma we işleme, fiziki işjeňlilik (derleme netijesinde beden suwuklyk ýitirýär) ýagdaýlarynda hem teşnelik döräp biler. Aslynda öz işjeňligine we daşky şertlere baglylykda, bedende alyş-çalyş ýagdaýlary kadaly saklamak üçin adama bir gije-gündizde 1,5-2 litre (6-8 stakan) çenli suw kabul etmek maslahat berilýär.
Ýöne dowamly teşneligiň ýüze çykyp, suwuklygyň aşa köp mukdarda kabul edilmegi galkan şekilli mäziň we galkan şekilli mäziň ýanyndaky mäzjagazyň ýokary işjeňliginde (gipertireoz we giperparatireoz), süýjüli däl we süýjüli diabetde, böwrek kesellerinde (ýiti we dowamly piýelonefrit we glomerulonefrit, böwrek ýetmezçiligi), ýokanç keselleriň ýiti döwründe ýüze çykyp bilýändir. Şeýle-de, beýniniň gipotalamus bölleginde teşneligiň merkezi ýerleşip, dürli bozulmalar (beýniniň täze döremeleri, şikeslenmeleri) onuň kadaly işlemeginde bökdençlik döredip biler.
Eger sizi hiç hili sebäpsiz, dowamly we surnukdyryjy teşnelik biynjalyk edýän bolsa, maşgala we endokrinolog lukmanyň maslahatyny alyp, degişli barlaglardan geçmek peýdaly bolardy.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Duşenbe güni Täjigistanyň paýtagty Duşenbede şu ýylyň mart aýynda bir tussagy urup öldürmekde aýyplanýan ozalky iki milisiýa işgäriniň işi boýunça sud diňlenişigi başlandy.
Täjigistanyň raýaty Safarali Sangow şu ýylyň martynda Duşenbe şäheriniň Sino raýonyndaky milisiýanyň izolýatorynda tenine salnan agyr ýaralardan ölüpdi. Onuň dogan-garyndaşlary milisiýa işgärleriniň ony urup öldürendiklerini aýdýarlar.
Aýyplama bildirilýän milisiýa işgärleri bolsa, Safarali Sangowyň milisiýanyň jaýynyň ikinji gatyndan böküp, öz janyna kast edendigini öňe sürýärler.


text:
Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasy Türkmenistandan 2010-2015-nji ýyllarda akdyrylan gaz üçin 5 milliard amerikan dollary möçberde pul talap etdi diýip, orsýet mediasy 6-njy iýulda habar berdi.
“Gazpromuň” Türkmenistanyň döwlet gaz kompaniýasy “Türkmengazyň” üstünden şikaýat edip, 5 milliard amerikan dollaryny talap edendigini we agzalan möçberdäki puluň 2010-2015-nji ýyllar aralygyndaky şertnama boýunça gaz üçin retroaktiw, ýagny öňünden edilen tölegleriň yzyna berilmegini sorandygyny “Interfaks” agentligi habar berdi. Bu maglumaty “RBK” agentligi hem, öz “Gazpromdaky” çeşmesine salgylanyp, tassyklady.
“Gazprom” 2015-nji ýylyň tomsunda “Türkmengazyň” üstünden şikaýat edip, Stokgolmyň ykdysady dawalara seredýän arbitraž suduna ýüzlenip, gazyň bahasyna gaýtadan seredilmegini talap edipdi, emma şonda takyk sanlar görkezilmändi. Munuň öňüsyrasynda, iýun aýynda Türkmenistan “Gazpromuň” alýan gazynyň tölegini tölemäge ukypsyzdygyny aýdyp, orsýet tarapynyň ýylyň başyndan bäri akdyrylan gaz üçin tölemeli hakyny doly tölemän gelýändigini yglan edipdi.
Dawanyň taryhy
Türkmenistanyň we Orsýetiň arasynda 2010-njy ýylda gol çekilen ylalaşykda Gazpromuň ýylda 10 milliard kubometr türkmen gazyny satyn almagy görkezilýär. Käbir maglumatlarda gazyň her müň kubometriniň bahasy 240 dollar diýlip görkezilýär.
“Gazprom” 2015-nji ýylda Türkmenistandan satyn alýan gazyny 11 milliard kubometrden 4 milliarda çenli azaltjakdygyny 2014-nji ýylyň aýagynda mälim etdi.
2016-njy ýylyň başynda “Gazprom” Türkmenistandan gaz satyn almagyny doly bes edýändigini yglan etdi.
Türkmenistanyň we türkmen gazynyň öňki esasy hyrydary Orsýetiň arasynda gaz hyzmatdaşlygyndaky krizis 2009-njy ýylda başlandy.
Türkmenistan 9-njy aprelde Orta Aziýa-Merkez (САЦ-4) gazgeçirijisinde dörän partlamada Orsýeti aýyplap, “Gazpromuň” gazgeçirijisinden alýan gazynyň möçberini öňünden duýdurman birtaraplaýyn azaltmagynyň partlama getirendigini aýtdy.
Iki ýurduň özara gaz söwdasy 2010-njy ýylyň 9-njy ýanwarynda gaýtadan dikeldildi. Türkmenistanyň we Orsýetiň gaz söwdasynyň ylalaşylan möçberiniň ýylda 30 milliard kubometrden ybaratdygy habar berildi. Emma 2009-2014-nji ýyllarda “Gazprom” Türkmenistandan ýylda 11 milliard kubometr derejesinde gaz satyn aldy.
Uzak möhletli şertnama
Türkmenistanyň we Orsýetiň özara gaz söwdasy 2003-nji ýylyň 10-njy aprelinde iki ýurduň prezidentleriniň Moskwada baglaşan 25 ýyllyk gaz ylalaşygynyň esasynda alnyp barylýar.
Şonda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ylalaşyga gol çekmek dabarasynda Orsýetiň türkmen gazynyň bahasyny pul we haryt görnüşinde tölejekdigini aýtdy.
Şol ylalaşyk boýunça ilkinji üç ýyl üçin gazyň her müň kubometriniň bahasynyň 44 amerikan dollary möçberinde kesgitlenendigi, 2009-njy we 2028-nji ýyllar aralygynda Orsýetiň Türkmenistandan ýylda 70-80 milliard kubometr gazy satyn aljakdygy habar berildi.
Emma 2003-nji ýyldan 2015-nji ýyla çenli “Gazpromuň” “Türkmengazdan” satyn alýan gazynyň möçberi ýylda 42 milliard kubometrden 4 milliarda çenli azaldyldy.


text:
Aşgabat, 03.03.2015. “Türkmenportal”.
“Abakanyň bagynyň düýe satylýandygy baradaky täsin habary, ine, indi bir hepde bäri Internet sahypalaryna birigen okyjylary özüne çekýär” diýip, www.krsk.kr.ru habar berýär.
Ady belli saýtyň “Beýleki haýwanlar” atly bildirişler bölüminde iki örküçli düýäniň suraty we şeýle mazmundaky ýazgy ýerleşdirilipdir: “Düýe satjak, 5 ýaşynda, bahasy 200 000 rubl, oňat söwda”. Heniz-ä alyjy tapylmady.
Bäş ýaşly Waska atly düýe Abakanyň “Joşgun” bagynda 2014-nji ýylyň dekabryndan bäri ýaşaýar.
Direktor bu ýere gelýänleriň ünsüni çekmek üçin ony Tuwadan getiripdir. Işgärler öz “myhmanlary” barada alada baryny edýärler: wagtly-wagtyna timar berip, onuň gelşikli halda bolmagyny gazanýarlar. Iki örküçli ýagşylyga ýagşylyk bilen jogap berýär. Ýöne muňa garamazdan, bagyň ýolbaşçylary ony satuwa çykarmak kararyna geldi.
—Düýe — uly jandar, oňa giňişlik gerek — diýip, “Joşgun” bagynyň ykdysadyýetçisi Olga Fýodorowa garaşylmadyk netijä gelinmegini düşündirýär.
Herhal, parkyň ýolbaşçylygy näme üçin düýe satylmagynyň şeýle uly seslenme döredendigine düşünip bilenok. Hut şol saýtda 2000 rubldan tomzak satylýar, ýöne nämüçindir bu hiç kimi geň galdyranok.


text:
Ermeni polisiýasy 12-nji sentýabrda paýtagt Ýerewanda toplanan onlarça demonstrasiýaçyny merkezi köçeden kowmak üçin güýç ulandy.
Olar golaýda elektrik nyrhlarynyň gymmatladylmagyna garşy protest bildirýärler.
Jemi 48 aktiwist tussag edildi. Olar adminstratiw düzgün bozmalarynda aýyplandy we biraz salymdan azatlyga goýberildi.
Aglabasy ýaş adamlardan ybarat bolan protestçiler Marşal Bagramýan prospektiniň käbir böleklerini bagladylar, bu köçe prezident köşgüne alyp gelýär.
Protestçiler hökümeti özüniň elektrik bahalarynyň gymmatlan böleginiň öwezini dolmak barada beren wadasynda tapylmazlykda aýyplaýarlar.
«Talama» diýen şygar astynda, ýaşlar toparynyň guramaçylygynda geçirilýän protest häkimiýetleriň 17 prosent elektrik gymmatlamasyny doly ýatyrmagyny talap edýär. Ermeni hökümeti bu baradaky karary iýun aýynda tassyk etdi.
Pitnä garşy polisiýa protestçileri iýunyň aýagynda we iýulyň başynda protestçiler bilen polisiýanyň arasynda iki hepdelik gapma-garşylyk sahnasyna aýlanan ýerde saklap, olaryň köçäni boşatmagyny talap etdi.
Polisiýa protestçileriň köçäni boşatmagyny talap etdi, emma protesçitler polisiýa gabawyny böwsüp bilmänlerinden soň, köçäni boşatmaga derek oturma protestine başladylar. Protest liderleri özleriniň bu ýerden prezident Serž Sarkisýanyň adminstrasiýasy öz talaplaryny kabul edýänçä gitmejeklerini aýtdylar.
Polisiýa ofiserleri protestleriň «bikanundygy» barada gaýta-gaýta duýduryş berenlerinden soň, demonstrasiýaçylara ir sagat 5-e çenli protspekti meýletin boşatmaga wagt berdiler ýa-da çäre görüljegini
aýtdylar.
Berlen möhlet gutaranyndan ýarym sagat geçeninden soň, polisiýa operasiýa başlady we aktiw garşylyk görkezmedik 50 çemesi protestçiniň hataryny böwüsdi. Soňra polisiýa demonstrasiýaçylaryň daşyny alyp, olary prospektden gyra kowdy. Polisiýanyň prospekti demonstrasiýaçylardan arassalamagy üçin 15 minut çemesi wagt gerek boldy.
Polisiýanyň sözçüsi bu ýygnanyşygyň «bikanun» bolandygyny, sebäbi ýerli häkimiýetler tarapyndan ygtyýar berilmändigini, şu sebäpden polisiýa olary dargatmak tabşrygynyň berlendigini aýtdy.
«Talama» toparynyň we elektrik bahasynyň gymmatladylmagyna garşy kampaniýa geçirýän beýleki raýat toparlarynyň aktiwistleriniň protestlerini günüň dowamynda dowam etdirjegi ýa-da etdirmejegi belli bolman galdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Çarşenbe güni Bahreýniň sudy şu ýylyň başynda bu ýurtdaky protest çykyşlaryna gatnaşan 21 aktiwistiň işi boýunça çykarylan ozalky hökümleri öz güýjünde galdyrdy.
Bahreýniň resmi habar agentligi bu sudda şu gün şaýy mezhebinden bolan 8 adama ömürlik türme tussaglygyny bermek baradaky ozalky hökümiň öz güýjünde galdyrylandygyny habar berdi.
Mundan daşary, maglumata görä, sünni mezhebinden bolan ýene 13 adama 2 ýyl bilen 15 ýylyň aralygynda türme tussaglygy berlipdir.
Ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalary şu ýylyň iýunynda Bahreýniň sudunyň bu aktiwistlere garşy çykaran hökümlerini ýazgaryp, çykyş edipdiler.


text:
Pentagon Birleşen Ştatlaryň we onuň ýaranlarynyň uran howa zarbalarynyň «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň uly we orta derejedäki liderleriniň «bir toparyny» öldürendigini aýdýar.
Sözçi kontr-admiral John Kirby 18-nji dekabrda Waşington liderleriň ýitirilmeginiň «Yslam döwleti» toparynyň häzir Yragyň howpsuzlyk güýçlerine garşy alyp barýan operasiýalarynyň komanda we kontrol ukybyny pese gaçyrýandygyna ynanýar diýdi.
"The Wall Streýet Journal" amerikan resmilerine salgylanyp, Birleşen Ştatlaryň harbylarynyň howa zarbalarynyň «Yslam döwleti» toparynyň ýokary derejeli liderlerinden üçüsini: YD-nyň Yrakdaky harby operasiýalarynyň başlygy Abd al Basiti; toparyň lideri Abu Bakr al-Bagdadiniň orunbasary Haji Mutazzy; şeýle-de bu toparyň Mosuldaky, Yrak, öz-özüni yglan gubernatory Radwin Talibi öldürendigini ýazýar.
Pentagon «ýolbaşçylaryň, komanda we kontrol ulgamlarynyň, desgalaryň we enjamlaryň hemişe öz nyşana alyş hasaplamalarynyň bir bölegi bolup durýandygyny» sözüne goşdy.
YD liderleriniň ölüm habary Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Çak Heýgel Yraga iberilmeli birnäçe ýüz esger baradaky täze buýrugy tassyklanyndan bir gün soň çykdy, ol esgerler Yragyň hökümet goşunlaryna tälim bermeli.
Obama adminstrasiýasy golaýda Yrak goşunlaryna geňeş we tälim bermek üçin ýene 1500 amerikan harbysyny ýerleşdirmek kararyna geldi.
Birleşen Ştatlaryň «Yslam döwletine» garşy alyp barýan kampaniýasyna ýolbaşçylyk edýän goşun generaly Jeýms Terri Yragyň harby güýçleriniň ukup-başarnygyny gerekli derejä ýetirmegiň azyndan üç ýyl wagt aljagyny duýdurdy.
Ol Yragyň Mosul şäherini yzyna almak operasiýasynyň haçan başlanyp biljekligi baradaky soraga jogap bermekden boýun gaçyrdy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama 18-nji dekabrda Yragyň premýer-ministri Haider al-Abadi bilen gürleşende, oňa hemme tarapy öz içine alýan hökümet döretmek we YD jeňçilerine garşy söweşde bütewi yrak frontuny gurmak baradaky tagallalary üçin minnetdarlyk bildirdi.
Şeýle-de Obama Birleşen Ştatlaryň yrak harbylaryna tälim bermek, olary ýaraglar we enjamlar bilen üpjün etmek, jeňçilere garşy howa zarbalaryny urmagy dowam etdirmek borçlaryna ygrarly galýandygyny gaýtalady.
Şu aralykda Siriýanyň al-Kaşkiýa obasynda azyndan müň adam öldürilendir diýip howatyr edilýär diýip, Siriýanyň düýbi Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy 18-nji dekabrda aýtdy.
"Ol ýerde şindem şoueitat tiresiniň müň adamy tapylmaýar. Biz olaryň hemmesi «Yslam döwleti» toparynyň söweşijileri tarapyndan, olar geçen tomus al-Kaşkiýa obasyna ilerlänlerinde, jezalandyrylyp öldürilendir öýdýäris” diýip, Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasynyň başlygy Rami Abdel-Rahman DPA habar gullugyna aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Soňky wagtlar ýurtda “at tezegini guratman” geçirilýän köpçülikleýin propaganda çäreleri, ýasama baýramçylyklar, netijesiz konferensiýalar, müňlerçe adamlaryň ýurduň bir künjeginden beýleki künjegine, bosguna berlen ýaly, ýygnalyp-çaşyrylyp ýörülmegi Adama mahsus sagdyn düşünje hem ýerliklilik barada oýlandyrýar. Bu oý-pikirler aýratynam adatdan daşary ýagdaýlar ýüze çykanda seriňe has ýygydan gelip-geçýär.
…Geçen ýylyň güýzünde Mäne obasynyň bir bölegini suw aldy. Suw basan hojalyklaryň jaýlary maly-mülki bilen suwuň içinde galdy. Ilat azygyny, emlägini, suwuň içinde galan ölen hem ölmedik malyny gury ýere çykaryp bilmedi. Obada ýokanç keselleriň döremek howpy emele geldi. Ýagdaýyň adatdan daşarydygy hemmelere äşgär boldy. Şu ýagdaýda oba arçyny, etrap häkimi, ýerli häkimiýet organlary näme etmeli? Etrapda adatdan daşary ýagdaýy yglan etmeli dälmi? Olar Türkmenistanyň prezidentine dörän ýagdaý barada habar edip, ellerindäki tehniki serişdeleri, adam güýçleri bilen suw betbagtçylygyndan pida çekýänlere kömek etmeli dälmidi? Şu ýagdaýda merkez tarapdan wagty elden bermän, betbagtçylygyň bolan ýerinde operatiw ştab döredilip, tebigy betbagtçylyga duçar bolan oba ilatyna gyssagly suratda gerek bolan tehniki, maddy, material, medisina we beýleki gumanitar kömekler edilmeli dälmidi?
Ýöne şeýle adatdan daşary ýagdaýlar dörände aýgytly hereket etmek üçin ýerli häkimiýetlerde aslynda syýasy erk bilen ukyp barmy? Bolan wakanyň ynjalykdan gaçyrýan netijelerini göreňsoň, şular ýaly soraglar döreýär! Bu soraglaryň jogabyny ylmy traktatlardan gözlemek zerurlygy ýok. Bu soraglaryň jogaby zähmetkeş adamyň sagdyn aňynda hem ýerlikli iş tejribesinde gadymyýetden bäri taýýar dur. Eger-de sen döwlet bolup, öz Konstitusiýaňa eýermeseň, iň bolmanda sada halkyň tejribesini bir ulan!
Her kim öz işini etse...
Eýsem-de bolsa, seniň siwilizasiýalaşan döwlet hökmünde tebigy betbagtçylyga duçar bolan daşary ýurtlara gumanitar kömek etmek tejribäň bar ahyryn. Orsýete, Owganystana, Täjigistana, Gaitä edilen gumanitar kömekler goldawa mynasyp. Tebigy betbagtçylygy başdan geçiren gaitili çagalaryň Awazada dynç aldyrylmagam adamkärçilikli akt. Ýöne Awazada dynç aldyrylýan gaitili çagalaryň ýanyna mäneli çagalaram goşmak nähili ajaýyp hem ýerlikli bolardy. Şeýle iş seniň tarapyňdan daşary ýurtlara edilýän gumanitar kömekleriň propaganda üçin däl-de, Adam üçin edilýändigine şaýat bolardy. Suw betbagtçylygyna duçar bolan mänelilere welin, ýerli häkimiýetdenem, döwlet tarapyndanam hiç hili kömek edilmedi. Şu meselede döwletimiz tarapyndan sagdyn aň bilen ýerlikli kömegiň görkezilmändigine gynanýarsyň.
Betbagtçylykdan dokuz aý soň Mänä baramyzda, weýrançylygyň ýok bolup barýan käbir sudurlarydyr, ýykylman galan ýaşaýyş jaýlaryndaky yzgardyr-heň ysy diýäýmeseň, ullakan üýtgeşiklige duşmadyk. Kiçi-girim zada per bermeýän parasatly hem kanagatly adamlara, şadyýan çagalara duşanymyza begendik. Olar Türkmenistanyň hökümetiniň mätäji däl. Olar minneti diňe öz ukyplaryndan hem Alladan çekýärler. Ýöne oba welin, gaza baý hem «Döwlet Adam üçindir» diýen şygarly döwletiň obasyna meňzänok…
Mäne obasynyň töweregindäki garaşsyzlyk döwründe taşlanan mes toprakly düzlüklerden Garagum derýasyna çenli bary-ýogy 22 kilometrdigine ynanmak kyn. Sebäbi döwletimizde sagdyn aň bilen ýerlikli herekete ýer bolanlygynda, şu ýerlere turba bilen suw çykarmaga gurbat bar. Munuň üçin ýurtda geçirilýän çäreleriň birnäçesine ýa-da indi guruljak administratiw jaýyň birjiginiň gurluşygyna sarp ediljek harajaty ulansaň, ýetjek ahyryn. Belki, geljekde şeýle-de bolar. Munuň üçin ýerli häkimiýet, prezidentiň üstüne oklap oturman, öz etmeli syýasy hem ykdysady işlerini özi ýerine ýetirmeli. Elbetde, ýerli häkimiýetleriň zerur çözgütleri kabul etmäge hem ýerine ýetirmäge ozalynda syýasy hem administratiw erki bar bolsa…
Nurberdi Nurmämmedow Aşgabatda ýaşaýan türkmen aktiwisti, "Agzybirlik halk hereketiniň" egindeş başlygy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gazagystanyň günortasynda bolan ýol heläkçiliginde 16 adam, şol sanda onuň goňşusy Gyrgyzystanyň 14 raýaty öldi.
Gyrgyzystanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň berýän maglumatyna görä, bu ýol heläkçiligi 19-njy aprelde Gazagystanyň Žambyl regionynda boldy. Bu wakada ýük ulagy 18 ýolagçyly miniawtobus bilen çaknyşandan soň, ulaglaryň ikisi hem ot alýar.
Ýol heläkçiliginiň bolan ýerinde on üç gyrgyz raýaty, şol sanda üç çaga we ýük ulagynyň sürüjisi – gazak raýaty heläk bolýar. Ýene bir gyrgyz we bir gazak raýaty keselhana ýerleşdirilenden soň, aradan çykýar.
Ýene-de dört gyrgyz raýaty Gazagystanyň keselhanasynda saklanylýar.
Gazagystanyň resmileri ýol heläkçiliginiň sebäplerini anyklamak dogrusynda derňewleri geçirýärler.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasy soňky üç aýyň dowamynda Ukrainanyň gündogarynda ýüzlerçe adamyň alnyp gaçylandygyny we olaryň aglabasynyň gynamalara sezewar bolandygyny aýdýar. Gurama öz maglumatynda adamlaryň aglabasynyň Russiýa tarapdary separatistler tarapyndan alnyp gaçylandygyny belleýär.
“Amnesty International” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça müdiriniň orunbasary Denis Kriwoşew 11-nji iýulda beren maglumatynda “alnyp gaçylmalaryň aglabasy ýaragly separatistler tarapyndan amala aşyrylyp, pida bolan adamlar urlup-ýenjilmelere we gynamalara sezewar bolýar” diýdi.
Kriwoşew Kiýew tarapdary güýçler tarapyndan hukuk bozulmalaryň amala aşyrylýandygyny görkezýän uly bolmadyk delilleriň hem barydygyny belledi.
Adam hukuklaryny goraýan halkara gurama alnyp gaçylan adamlaryň sany barada giňişleýin we ygtybarly maglumatlaryň ýokdugyny aýtdy, ýöne Ukrainanyň Içeri işler ministrligi bolsa 2014-nji ýylyň aprel-iýun aýlary aralygynda adamlaryň alnyp gaçylmagy bilen bagly 500 wakanyň hasaba alnandygyny habar berýär.


text:
Birleşen Ştatlar “Yslam döwleti” atly toparyň Siriýadaky hristian assiriýleriniň obasyna eden hüjümini we olaryň raýatlary, “şol sanda aýallary, çagalary, ruhanylary we ýaşululary” alyp gaçmagyny “berk” ýazgardy.
24-nji fewralda ýaýradylan beýanatda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Jen Psaki söweşiji toparyň “dini azlyklary nyşana alýan soňky hüjümi bu toparyň bölüji hem-de zäherli ynançlary bilen ylalaşmaýanlara ýene bir delil” diýdi.
Psakiniň bu baradaky çykyşy, aktiwistler 23-nji fewralda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň Siriýanyň demirgazyk-gündogaryndaky obalara reýd geçirip, onlarça adamy alyp gaçandygyny mälim etmeginiň yzýanyna gabat geldi.


text:
Birleşen Ştatlar Gazagystany terroristik howp abandyrýan ýurt hasaplamaýar diýip, ABŞ-nyň Gazagystandaky ilçihanasy aýdýar. Bu beýanata ABŞ-nyň Migrasiýa gullugynyň Gazagystany we Türkmenistany “terroristik howp abandyrýan” ýurtlar diýip hasaplaýandygy barada halkara mediada çykan habarlar sebäp boldy.
“Habar serişdelerinde Gazagystan we halkara terrorizm boýunça ABŞ-nyň hökümetiniň pozisiýasy barada yzygiderli soraglar galdyryldy. ABŞ-nyň hökümeti Gazagystany haýsydyr bir görnüşde terrorizmi goldaýan ýurt hasaplamaýar” diýip, amerikan ilçihanasynyň anna güni ýaýradan beýanatynda aýdylýar. Bu barada “KazTAG” agentligi habar berýär.
Amerikanyň diplomatik edarasynyň nygtamagyna görä, Waşington Astanany terrorizme garşy göreş boýunça ýaran hasaplaýar we “halkara guramalaryň terrorizme garşy göreş babatda alyp barýan çärelerine Gazagystanyň berýän goldawynyň” gadyryny bilýär. 2010-njy ýylda Gazagystan ÝHHG-niň döwürleýin başlygy bolupdy.
Mundan öň, 21-ni iýulda, Gazagystanyň Daşary işler ministrligi Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan Gazagystanyň terrorizm boýunça töwekgelçilik döredýän ýurtlaryň sanawyna girizilmegine reaksiýa bildirip, bu ýagdaýa özleriniň “geň galýandyklaryny we çynlakaý biynjalyk bolýandyklaryny” mälim etdi.
Penşenbe güni Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Ilýas Omarow Astanada çykyş edip, şeýle diýdi: “Bu ýagdaý Gazagystan bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky strategik hyzmatdaşlygyň ruhuna ters gelýär. Amerikan partnýorlarymyzyň muny düzetmek boýunça derhal iş geçirmeklerine garaşýarys”.
36 ýurduň sanawy
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlygy departamenti “Howp döretmäge ýakyn daşary ýurtlulara gözegçilik” atly täze hasabatyny
ýaýradypdy. Hasabatda ýurduň Migrasiýa we Gümrük gullugynda daşary ýurtlulary saklamagyň we olara gözegçilik etmegiň düzgünleri görkezilýär we töwekgelçilik döredýän ýurtlaryň sanawy getirilýär.
Bu resmi dokumentde “Terroristik guramalara we olaryň agzalaryna hemaýat we goldaw bermek meýillerini görkezýän” 36 ýurduň sanawy düzülipdir. Sanawa Eýran, Owganystan ýaly döwletler bilen bir hatarda Türkmenistan hem goşulypdyr. Bu ýörite sanawda Merkezi Aziýa ýurtlaryndan Gazagystan, Özbegistan we Täjigistan hem bar.
Maý aýynda ýaýradylan bu hasabatda görkezilen ýörite sanawa giren döwletleriň raýatlaryna terrorizme haýsydyr bir görnüşde ilteşigi bolmakda şübhe bildirilip, olar saý-sebäp bilen Birleşen Ştatlaryň Migrasiýa gullugy tarapyndan saklananda goşmaça barlag çäreleriniň, ýagny üçünji tarapyň gözegçiliginiň geçirilmegi talap edilýär.
Näme üçin?
ABŞ-nyň halkara terrorizme garşy göreşinde Waşingtonyň hyzmatdaşlary saýylýan Gazagystan bilen Türkmenistanyň şol sanawa girizilmegine nägilelikler döredi. Özbegistan bilen Täjigistan barada aýdylanda, iň bolmanda, bu ýurtlaryň “Özbegistanyň yslamçy hereketi”, “Hizb ut-Tahrir” toparlary bilen ilteşigi bar.
Näme üçin Türkmenistanyň we Gazagystanyň raýatlary goňşy Azerbaýjanyň ýa Gyrgyzystanyň raýatlaryndan has ýokary töwekgelçilik döredýär? Sanawy düzen Milli howpsuzlygy departamentiniň hasabatynda bu ugurda düşündiriş ýok. Terrorist diýlip ykrar edilen toparlaryň
arasynda hem bu ýurtlarda hereket edýäni ýok.
Aşgabatda ýaşaýan publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Türkmenistanyň beýle sanawa goşulmagyna hiç hili esas görmeýändigini aýdýar. “Hatda şol “2002-nji noýabr wakalary” diýilýän “gara sanawy” we “terrorizmi” ýurduň ozalky prezidenti halkyň boýnuna zorluk bilen dakypdy” diýip, Bugaýew belleýär.
“Belli waka ýok”
ABŞ-da ýerleşýän “Birleşen Ştatlaryň Azeri aragatnaşygy” toparynyň beýanatynda
hem “Türkmenistanyň we Gazagystanyň bu sanawa goşulmagynyň düşnüksizdigi” bellenilip, “bu ýurtlaryň we olaryň raýatlarynyň terror toparlaryna we olaryň agzalaryna hemaýat edendigi barada hiç hili belli waka ýok” diýilýär.
Aşgabatly publisist ýazyjy Bugaýew Türkmenistandaky ýagdaýa ünsi çekip, Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Ýurduň içinde terrorizmiň alamatlary hem ýok, oňa baş goşýan adam hem ýok. Elbetde, iki-ýekesi bardyr, ýöne, umuman, döwlet derejesinde hiç zat ýok. Türkmenistanyň şol sanawa goşulmagyna men hiç hili esas göremok”.
Amerikan-azeri topary Türkmenistanyň we Gazagystanyň bu sanawa goşulmagy boýunça derňewiň geçirilmegine, şeýle-de degişli düşündirişiň berilmegine çagyryş edýär. Bu topar sanawa goşulan Türkiýäniň we Özbegistanyň hem terror guramalaryny goldaýandyklary barada anyk maglumatlaryň ýokdugyna ünsi çekýär.
Bu meselä täzeden seredilip, Gazagystan, Türkmenistan, Özbegistan we Türkiýe terrorizm meselesinde bildirilýän talaplara laýyk gelmeýän ýagdaýda bu sanawa girizilen bolsa, onda bu döwletleriň dessine ol sanawdan aýrylmalydygyny ABŞ-da ýerleşýän “Birleşen Ştatlaryň Azeri aragatnaşygy” atly hökümete degişli bolmadyk topar nygtaýar.


text:
Pakistan günäli tapylan 12 adamy asyp jezalandyrdy. Bu Pakistanda ölüm jezasyna bolan resmi bolmadyk gadagançylygyň geçen ýylyň dekabr aýynda ýatyrylmagyndan soň bir gününi özünde ýerine ýetirilen ölüm jezasyna degişli iň köp sandyr.
Içeri işler ministrliginiň metbugat-wekili 17-nji martda ölüme sezewar edilen adamlaryň diňe bir “terrorçylar” bolman, olaryň hatarynda adam öldürenleriň hem beýleki “aýylganç jenaýatçylyklary” edenleriň bolandygyny aýtdy.
Adynyň tutulmazlyk şerti bilen gürrüňdeş bolan türme resmileri sekiz bendiniň Punjab regionynda, ýene ikisiniň Karaçi şäherinde asylyp öldürilendigini aýtdylar.
Premýer-ministr Nawaz Şarif ölüm jezasyna iş ýüzünde bolan maratoriý gadagançylygyny Pakistanyň “Talyban” hereketiniň mekdebe hüjüm edip, 150 adamy öldürmeginiň yzýany, geçen ýylyň 17-nji dekabrynda ýatyrdy.


text:
Ukrain serhet goragçylary ýarag we partlaýjy ýükli fransiýalynyň maýyň aýagynda ukrain-polýak serhedinde tussag edilendigi baradaky metbugat habarlaryny tassyk etdi.
Ol ýaraglar, aýdylmagyna görä, Fransiýada gurnalmaly hüjümde ulanylmaly eken.
Fransiýanyň M6 neşiri 3-nji iýunda 25 ýaşly adamyň ukrain serhetçileri tarapyndan saklanandygyny, onuň maşynyndaky ýarag ýüküniň içinde partlaýjylaryň, raketa atyjylaryň we Kalaşnikow awtomatlarynyň bolandygyny habar berdi.
Ukrain serhetçileriniň sözçüsi Oleh Slobodyan 4-nji iýunda bu aýdylýanlary tassyk etdi.
«Roýters» habar gullugynyň maglumatyna görä, ol adam şindi hem Ukrainda saklanylýar. M6 neşiri onuň Parižde hüjüm gurnamagy planlaşdyrandygyny aýdýar.


text:
Daşary ýurtlarda alnyp barylýan uruşlara gatnaşan weteranlar bilen duşuşan prezident Barak Obama, Owganystandaky urşuň tiz hem ýeňil tamamlanmajagyny, Yrakda bolsa bidüzgünçiligiň artyp biljegini aýtdy.
“Munuň saýlanyp alnan bir uruş bolmanlygyny biz asla unutmaly däl, ol zerur hasaplandy. 11-nji sentýabrda amerikanlara hüjüm edenler muňa zemin taýýarladylar. Eger-de Talyplar we ondan uluragy Al-Kaida garşy söweşe girişilmedik bolsa, olar köp sanly amerikanlary öldürip bilerdiler. Bu öz halkymyzy goramagyň fundamenti.” diýip, Obama nygtady.
Öz ykballaryna eýe bolýan yraklylara garşy bombaly hüjümleriň artyp biljegini we bu ýurtda günäsiz adamlaryň ölüminiň köpelip biljegini-de Obama sözüne goşdy.


text:
Pakistan häkimiýetleri bir erkegiň, öz ýegeniniň öýlenmek teklibini ret etmegine gaharlanyp, bu mesele boýunça geçen ýyl dört maşgala agzasyny öldürmekde güman edileninden soň, öz uly maşgalasynyň 10 agzasyny öldürendigini aýdýarlar.
“Associated Press» ýerli polis ofiseri Şahid Hana salgylanyp, bu wakanyň 5-nji aprelde, Haýber-Pahtunhwa welaýatynda bolandygyny ýazýar.
Güman edilýän adam şindem tutulmandyr. Onuň pidalary daýysy, daýzasy we 8 ýegeni, şol sanda oňa durmuşa çykmakdan ýüz öwren ýegençisidir.
AP bu adamyň geçen ýylyň noýabrynda şol gyza öýlenmek islegi zerarly öz ene-atasyny we iki doganyny atyp öldürmekde güman edilendigini ýazýar.
Ol öňki ganhorluk üçin asla tussag edilmändir.


text:
Orsýetli milliarder inwestor Ýuriý Milner bilen britaniýaly kosmolog Stefen Hawking Ýerden aralygy 4.37 ýagtylyk ýylyna deň we Gün ulgamynyň iň ýakyn goňşusy bolan ýyldyz sistemasy "Alfa Sentawra" kiçijik kosmos ulaglaryny ibermek maksady bilen bir kosmos inisiatiwasyny ýola goýandyklaryny yglan etdiler.
Milner bilen Hawking "Breakthrough Starshot" proýektiniň çäginde "nanokraft" diýip atlandyrylýan aşa gysby we aşa ýeňil kosmos ulaglaryny döretmek ugrunda iş alyp barýan alymlar toparyny goldaýarlar.
Olar bir mobil telefonyndan uly bolmadyk bu kiçijik kosmos gämileri ýola düşeninden soň 20 ýylda "Alfa Sentawra" ýeter diýip çaklaýarlar. Häzirki günde bolsa iň ýokary tizlikli kosmos gämisine bu aralygy aşmak üçin 30 müň ýyl gerek.
Planda maýda zondlary ugrukdyrmak üçin güýçli lazer toplumyndan peýdalanmak göz öňünde tutulýar.
Milneriň aýtmagyna görä ilkinji kosmos ulagynyň taýýarlanmagy üçin bir adamyň ýarym ömrüne deň wagt gerek bolmagy ähtimal, proýekti maliýeleşdirmek üçin hem milliardlarça dollar serişde gerek.


text:
1-nji sentýabr türkmen halkynyň uly şahyry Kerim Gurbannepesowyň güni hökmünde ýatlanylýar. Bu senäni beýik şahyryň poeziýasyny söýüjiler, onuň döredijiligine hem ýokary ynsanlygyna hormat goýýanlar belleýär.
Meşhurlyk
Geçen asyr türkmen poeziýasynda ol ajaýyp şahyr, söz ussady hem talapkär redaktor-guramaçy hökmünde özüni tanatdy. Ol şahsyýet hökmünde-de seýrek adamlardan biri boldy. Örän hoşgylaw, gülmegi hem degişmegi başarýan adamdy.
K. Gurbannepesowyň abraýy halk içinde-de, intelligensiýa wekilleriniň arasynda-da örän ýokarydy. Ony ýaşlar gowy görýärdi. Sebäbi ol ýaşlaryň şahyrydy. Ony halk köpçüligi söýýärdi, sebäbi ol Hakdan içen hakyky halk şahyrydy. Oňa intelligensiýa wekilleri hormat goýýardy, sebäbi ol intelligensiýany oýlandyrýan hem haýran galdyrýan söz ussadydy. Alymlar onuň eserlerini höwes bilen öwrenýärdi. Sebäbi onuň eserlerinde deňeşdirere hem aýdara zat bardy. Hökümet-partiýa ýolbaşçylary-da şahyryň eserlerine aýratyn sarpa goýýardy. Sebäbi onuň eserlerinde hökümetiň öňe sürjek ideýalary aýdylýardy. Ol möhüm jemgyýetçilik ahlagy barada, döwlet derejesinde pikir ýöredip bilýärdi.
Boýun almak gerek, geçen asyrda Kerim Gurbannepesow ýaly köp okyjyly, halk köpçüligine şeýle özüni söýdüren başga biri bolmady. Her täze eseri bilen ol edebiýat älemini-de, okyjylary-da haýran galdyrdy.
Öz ýatlamalarynda aýdyşy ýaly, poeziýa gaty ir, baryp 10 ýaşynda gelenem bolsa, şahyr hökmünde 50-njy ýyllyryň aýaklarynda ykrar edildi.
Poemalar
Bu ilki “Taýmaz babadan” başlanypdy. 1957-nji ýylda SSSR Oktýabr Rewolýusiýasynyň 40 ýyllygyny giňden baýram etdi. Şol dabaranyň şanyna geçirilen edebi konkursda “Taýmaz baba” baýrak alýar hem emin agzalaryny haýran galdyrýar. Olar türkmen edebiýatynda şuňa meňzeş eseriň hiç haçan bolmandygyny aýdýarlar.
Eser täze bir usulda, örän çeper dilde beýan edilýär. Ol ýeňil hem diýseň akgynly okalýar.
Aýlansaň-da oba-oba,
Taýmaz ýaly bälçik baba
Tapaýmarsyň, tapaýmarsyň,
Bir otursaň, gapdalyndan
Aňsat-aňsat gopaýmarsyň.
Belli edebiýat tankytçysy hem teoretigi Ö. Abdyllaýew “Taýmaz baba” poemasynyň setirler arasyndaky säginmeleri, bogun ölçeglerini derňäpdir. “Haýran galaýmaly, tutuş poema deň ölçegde ýazylypdyr, içki ölçeg hiç ýerde, asla ýeke setirde hem bozulmandyr” diýip, özüniň geň galmasyny aýdýardy.
“Taýmaz baba” diňe bizde däl, Soýuz derejesinde hem uly edebi waka bolupdy. Eseri rus diline terjime eden moskwaly şahyr Anisim Krongauz oňa döwrüň iň beýik eseri diýdi.
Taýmaz baba edebi hem halk gahrymanyna öwrüldi.
Soňra “Ata we ogul”, “Kyrk”, “Gumdan tapylan ýürek”, “Aýal bagşy” ýaly poemalary peýda boldy.
“Ata we ogulyň” ile ýaýran döwürlerinde, halk arasyna bir gürrüň ýaýrady. Hamana, şahyr: “Her ýylda bir poemany menden alyň” diýenmiş. Şahyr ýylda bolmasa-da ýylaşa diýen ýaly bir uly eser döretdi.
Aýdymlar hem goşgular
Hakykaty aýtsak, onuň goşgularydyr aýdymlary-da poemalaryndan pes bolmady. Eger bir ýylda dörän bir gowy goşgyny hem aýratyn eser saýsak, halk arasynda aýdylýanynyň jany bar diýmek boljak. Sebäbi onuň goşgularyna döredilen aýdymlar hem medeniýet älemindäki wakady, aýratyn täzelikdi.
“Altyň biri”, “Garap durka”, “Gök çaý”, “Pyragyny gören daglar”, “Türkmeniň”, “Gumly geli”, “Apat” ýaly aýdymlaryny ýatlalyň. Şahyryň eserlerine Sahy Jepbarow, Döwletgedi Ökdirow ýaly tanymal bagşylar, Aşyr Kulyýew, Nury Muhadow, Weli Ahmedow ýaly belli kompozitorlar aýdymlar döretdi.
Onuň galamynyň aşagyndan ençeme çuň mazmunly goşgular çykdy.
Zähmetkeş topragym, eziz topragym,
Waspyňy az edýäs heniz, topragym.
Biziň ýaly ýedi sagat işlemän,
Zähmet çekýäň gije-gündiz, topragym.
Öz teninden eşret ýasýan topragym,
Seniň arkaň gije-gündiz derläp dur.
Ussatlyk
Şahyr dünýä edebiýatyndan saýlap-seçip, bir kitap terjime eserlerini halka ýetirdi.
Şahyryň A. Puşkinden eden terjimesinde şeýle setirler bar.
Eý, Muzam, kaýyl bolgun takdyryň permanyna,
Agzyňy deňemegin özüňden egsik bile.
Öwgümi ýa şyltakmy – bolmasyn perwaýyňa,
Sanaşma samsyk bile.
“Ýadygärlik dikindim” atly bu terjimäni şahyr Gökdepede ýaşulularyň arasynda okap beripdir. Şonda bir ýaşuly: “Bäý, biziň Magtymguludan eşitmedik goşgymyz bar ekeni” diýip geň galypdyr.
Ol şeýle şahyrdy. Üstesine başarjaň guramaşçy hökmünde ençeme jemgyýetçilik işini alyp bardy.
Şahyr 59 ýaşynyň içinde, 1988-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda aradan çykdy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiridir.


text:
Belarusyň paýtagty Minskde Garaşsyz Döwletler Arkalaşygynyň sammiti başlanýar. 10-njy oktýabrda geçirilýän bu ýokary derejeli duşuşyga Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň gatnaşjakdygy, emma Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň gatnaşmakdan saklanýandygy aýdyldy.
Minskdäki sammit Kiýewiň we Moskwanyň arasynda Orsýetiň Ukrainadaky agressiw syýasaty bilen bagly dartgynlylygyň dowam edýän wagtynda geçirilýär.
Maý aýynda Ukraina GDA guramasyndan çykmak planlaryny yglan edipdi.
Mart aýynda Krym ýarymadasyny bikanun öz düzümine goşan Orsýet Ukrainada durnuksyzlygy tutaşdyrmakda, şol sanda Ukraina öz ýaraglaryny we esgerlerini ibermekde aýyplanýar. Moskwa muny ret edýär.


text:
Birleşen Ştatlar 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan we 3 müňe golaý adamy öldüren terror hüjümleriniň 15-nji ýyl dönümini belleýär.
«Al-Kaýda» terrorçylarynyň 11-nji sentýabrda dört sany kommersiýa uçaryny ogurlamak arkaly eden hüjümi ABŞ topragynda amala aşyrylan iň ganly terror zarbasy boldy.Ol uçarlaryň ikisi Nýu-Ýorkda Bütindünýä söwda merkeziniňGoşa diňini ýer bilen ýegsan etdi.
Üçünji uçar Waşingtonda Pentagona gelip uruldy, dördünji uçar, ýolagçylaryň terrorçylara garşy durmagy netijesinde, Pensilwaniýada ýykyldy.
Bu hüjüm tas iki asyra golaý wagt içinde ABŞ topraklarynda edilen ilkinji daşary ýurt hüjümi boldy we 2001-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň Owganystana goşun sürmegine alyp geldi.
Prezident Barak Obama bu ýyl dönümini Ak tamda ir sagat 8:46-da bir pursat dymma bilen garşylar. Bu alnyp gaçylan dört uçaryň ilkinjisiniň Nýu-Ýork şäherinde Bütindünýä Söwda merkeziniň demirgazyk diňine gelip uran wagtydyr.
Prezident Obama soňra Pentagonda guralan hatyra çäresinde çykyp gürlär.
«Terrorizm babatynda biziň oňa nähili gaýtawul berýändigimiz möhüm» diýip, prezident Obama 11-njy sentýabrda, şenbe günündäki radio çykşynda aýtdy.
«Biz özümizi böljek bolýanlara ýan berip bilmeris. Biz öz jemgyýetimiziň düýp özenini dargytjak ýagdaýda hereket edip bilmeris» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Bu hadysada wepat bolanlaryň atlary Bütindünýä Söwda merkeziniň ýykylan binalarynyň ýerinde gaty ses bilen okalar.
Şeýle-de, Pensilwaniýada, Şankswildäki «93-nji reýs» milli memorialynda ýüzlerçe adamyň gatnaşmagynda ýatlama çäresi geçiriler.
10-njy sentýabrda Nýu-Ýorkda goşa diň ýykylanda wepat bolan 343 ýangyn söndürijiniň hatyrasyna ýatlama çäresi geçirildi.
ABŞ-nyň prezidentligine dalaş edýän Donald Tramp bilen Hillari Klintonyň Bütindünýä Söwda merkeziniň ýanyndaky ýatlama çärelerine gatnaşmaklaryna garaşylýar.
Bu iki syýasatçy ýatlama çäresi mahalynda prezidentlik kampaniýasyny dowam etdirmekden saklanmak barada ylalaşyga geldi we olaryň jemgyýetçilik içinde beýanat etmeklerine garaşylmaýar. Prezidentlige kandidatlar bu günüň dowamynda telewideniýede hem çykyş etmez.
Bu çärä gatnaşmaga rugsat berlen syýasatçylara, 2011-nji ýyldan bäri, adam atlaryny okamaga ýa-da pikir aýtmaga rugsat berilmeýär.
Şol döwürde prezident bolan Jorj Buş Nýu-Ýokrdaky ýa Waşingtondaky ýatlama çäreleriniň hiç birine gatnaşmaz.
Buşuň ofisi onuň Tehsas ştatynda Dallasdaky ybadathana gitjekdigini aýtdy.


text:
Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen Milli dünýä diller institutynyň sport binasynda Basketbol boýunça ýetginjek oglanlaryň arasynda Türkmenistanyň birinjiligini almak ugrunda ýaryş başlandy. Bu bäsleşige welaýatlarymyzyň ählisinden toparlar gatnaşýarlar.
‘’Aşgabat’’bedenterbiýe sport toplumynda 17-21 Fewral aralygynda Dzýudo göreşi boýunça ýaş-ýetginjekleriň, uly ýaşly erkekleriň aýal-gyzlaryň arasynda Türkmenistanyň çempionaty geçiriler.
Paýtagtymyzyň Oguzhan köçesindäki sport toplumynda Fewral aýynyň 17-23 aralygynda sagat 10:00 Futzal boýunça ýetginjekleriň arasyndaTürkmenistanyň çempionaty başlanar.
‘’Aşgabat’’köpugurly stadionynda Baýdak baýramyna bagyşlanyp şu aýyň 21-28 aralygyndaTennis boýunça ýaryş geçiriler.
Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň 4-nji sport mekdebinde Fewral aýynyň 21-28 aralygynda Küşt boýunça 12-18 ýaşa çenli oglan-gyzlaryň arasynda Türkmenistanyň birinjiligi ugrunda ýaryş başlanar.
Paýtagtymyzyň ‘’Galkynyş’’bedenterbiýe sagaldyş sport toplumynda Fewral aýynyň 21-24 ne Adaty karate boýunça Türkmenistanyň birinjiligi başlanar.
Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň 2-nji sport mekdebinde Fewral aýynyň 22-24 Kuraş boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçiriler.
„Köpetdag“ sport toplumynda Fewral aýynyň 24-26 sagat 10:00 Ýeňil atletika boýunça Türkmenistanyň gyşky birinjiligi geçiriler.
„Aşgabat“ bedenterbiýe sport toplumynda Fewral aýynyň 25-27ne Grek-rim göreşi boýunça Türkmenistanyň çempionaty başlanar.
„Aşgabat“ bedenterbiýe sport toplumynda Fewral aýynyň 25-27 Erkin göreş boýunça Türkmenistanyň birinjiligi başlanar.
Agyr atletika boýunça ýetginjekleriň arasynda Türkmenistanyň birinjiligi „Aşgabat“ köpugurly stadionynda Fewral aýynyň 27-28 başlanar.
Paýtagtymyzyň „Galkynyş“ bedenterbiýe sagaldyş sport toplumynda Fewral aýynyň 28-ne Kik-boksing boýunça Türkmenistanyň birinjiligi başlanar.
19 февраля 2013
Tüweleme T-da ýaryşlar köp, şular ýaly ýaryşlar netijeli boluberse dünýäde T-an spot ýaryşlary boýunça birinjiligini gazanar.
19 февраля 2013
Sportyň netijeleini hem biziň bilen paýlaşsaňyz gowy. halladym