text:
Orsýetdäki prezidentlik saýlawlarynda Wladimir Putin ýeňiş gazandy. 2000-nji ýyldan bäri ýurdy başda prezident, soň premýer-ministr hökmünde dolandyryp gelýän Putin geljekki 6 ýylyň dowamynda Orsýete ýene-de prezident hökmünde ýolbaşçylyk eder.
Prezidentlik saýlawlary ýakynda Türkmenistanda hem geçirildi. Orsýetde bolşy ýaly, ençeme kandidatlaryň gatnaşmagynda geçirilen türkmen saýlawlarynyň netijesinde-de ýurduň iş başyndaky prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet başynda galdy.
Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň syýasy geňeşiniň agzasy, Harby-howa güýçleriniň hormatly dynç alyşdaky general–maýory Ýewgeniý Kopyşew Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy we Türkmenistanda hem Orsýetde geçirilen saýlawlara öz garaýşyny mälim etdi. Söhbetdeşligi Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy Gözel Hudaýberdiýewa geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý Iwanowiç, ýaňy-ýakynda Orsýetde bolan prezidentlik saýlawlarynyň geçirilişine nähili garaýarsyňyz?
Ýewgeniý Kopyşew
Ýewgeniý Kopyşew:
Häzir biziň partiýamyz kanuny bozmalar barada maglumatlary toplaýar. Men delilsiz tankyt etmegiň tarapdary däl. Men özüm saýlaw uçastoklarynda boldum we ses berişligiň gidişine gözegçilik etdim. Saýlawlar, umuman asuda geçen hem bolsa, biziň partiýamyzyň we beýleki oppozision toparlaryň toplan maglumatlary saýlawlaryň adalatly bolmanlygyny görkezýär. Meniň pikirimçe, azlyk tarapyndan dolandyrylýan döwletde adalatly saýlawlar bolup bilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Ýurt azlyk tarapyndan dolandyrylýar diýdiňiz. Siziň bu sözleriňize nähili düşünmeli? 4-martdaky saýlawlarda ýeňiş gazanan Wladimir Putin sesleriň 60%-den gowragyny aldy!?
Ýewgeniý Kopyşew:
Bu saýlawlarda kimiň näçe ses toplanlygy maňa bildirenok. Ses berijileriň gatnaşyk derejesi 65,3% diýen resmi san yglan edildi. Şeýle ýagdaýda Putiniň sesleriň 63% -ni toplanlygy hem hasaba alnanda, bu Putiniň ses bermäge ukyply raýatlaryň diňe 41%-i tarapyndan goldanýanlygyny, ýagny onuň ilatyň azlygyna liderlik edýänligini gorkezýär.
Azatlyk Radiosy: 12-nji fewralda Türkmenistanda hem prezident saýlandy. Siz şol saýlawlara nähili garaýarsyňyz?
Ýewgeniý Kopyşew:
Çynymy aýtsam, men Berdimuhamedowyň prezidentlik saýlawlaryna has açyk we demokratiýa laýyk çemeleşmegine garaşypdym. Sebäbi ol beýleki postsowet liderleri bilen deňeşdirilende tebigy serişdelerden gelýän girdejileri ilatyň sosial ýagdaýyny gowulandyrmak üçin sarp etmäge islegli. Emma saýlawlardan soňky döwürde-de ýurtda ynsan hukuklarynyň depelenmegi dowam etdirilýär. Syýasy tussaglar boşadylmaýar. Türkmenistanyň kommunistik partiýasynyň lideri Serdar Rahymow ýaly syýasy tussaglar orta asyrlara mahsus zuluma sezewar edilýär. Olaryň ykbaly hatda ýakyn hossarlaryna-da nämälim bolup galýar. Biz Serdar Rahymowyň soňky gunä geçişlikde boşadylmagyna garaşypdyk, emma bu başa barmady.
Azatlyk Radiosy: Orsýet ýolbaşçylarynyň edişi ýaly, Türkmenistanyň ýolbaşçylary hem saýlawlaryň açyk we adalatly bolanlygyny yglan etdiler. Muny saýlawlara ýeke-täk daşary ýurt gözegçisi hökmünde syn eden GDA-nyň synçylary hem tassykladylar. Siz bu netijelere nähili garaýarsyňyz?
Ýewgeniý Kopyşew:
Berdimuhamedow bu saýlawlara oppozisiýanyň gatnaşmagyna rugsat berjegini ençeme sapar yglan edipdi. Emma bu zatlaryň ählisi boş wada bolup galdy.
Berdimuhamedow bu saýlawlara oppozisiýanyň gatnaşmagyna rugsat berjegini ençeme sapar yglan edipdi. Emma bu zatlaryň ählisi boş wada bolup galdy. Saýlawlaryň geçirilişi Berdimuhamedowyň milletiň arkasynda durýan ýeke-täk lider hökmünde häsiýetlendirilip, onuň wasp edilmegi bilen tapawutlandy. Emma şeýle epitet-sypatlandyrmalar häzirki asyrda örän täsin görünýär, hatda şeýle liderleriň halkyň boýnuna dakylmagy şol halky kemsidýär.
Türkmenistandaky saýlawlarda bäsdeşlik düýpden göze ilmedi. Berdimuhamedowdan başga 7 kandidatyň öz programmalary bolmady, olaryň esasy maksady prezidenti wasp etmek boldy. Şeýdip adamlarda Berdimuhamedowdan başga ses berere adam ýok diýen pikir doredildi.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň iň uly oppozision partiýasy bolan Kommunistik partiýa Orsýetiň häkimiýetlerinden näme talap edýär?
Ýewgeniý Kopyşew
: Esasy talaplarymyzda senagatyň, oba hojalygynyň we ýurduň goranmak ukybynyň ösüşine uly üns berilmegine çagyryş edilýär. Şeýle pikirleri häkimiýetler hem öz maksatnamalarynda öňe sürýärler, emma olar iň esasy meseläni, ýagny döwlet girdejileriniň möçberini we olaryň sarp edilişini ýaşyrmaga çalyşýarlar. Netijede adamlar agyr şertlerde ýaşaýar, ilat arasynda ölüm derejesi ýokarlanýar. Orsýet babatynda aýdylanda, meniň pikirimçe, senagatyň iri obýektleri döwletiň eýeçiliginde bolmaly we ýurduň tebigy serişdelerinden gelýän girdejiler ýurduň hakyky ösüşine gönükdirilmeli.
Türkmenistan babatynda aýdylanda, meniň pikirimçe, adamlaryň töwerek-daşyna syn etmegi möhüm. Bilşime görä, bolup geçýän käbir oňyn özgerişliklere garamazdan, ýurtda korrupsiýa ýaly agyr keselçilik tutuş jemgyýeti gurşap aldy. Wagtynda göreşilmese, bu agyr betbagytçylyk döwleti hatda dargatmaga-da ukyply.
Azatlyk Radiosy: Şu günki gün oppozision güýçleriň wezipesi nähili bolmaly diýip pikir edýärsiňiz?
Ýewgeniý Kopyşew:
Şu günki gün Kommunistik partiýa adamlara maglumat bermek we olaryň bilim derejesini ýokarlandyrmak maksadyny öz öňünde tutýar. Biz adamlaryň graždan aktiwligini we syýasy bilimini ýokarlandyrmak isleýäris. Biziň režimlerimizde saýlawlar aldawa ýugrulýar. Emma häkimiýertler ses berişligiň netijelerine we munuň jemgyýetde kabul edilişine üns bilen syn edip gelýärler. Şeýlelikde häzir, hususan-da Orsýetde, häkimiýetler oppozisiýanyň belli bir bölegini wekilçilikli döwlet organlaryna girizmäge mejbur bolýarlar.


c: text/html

text:
GDA we Baltika döwletleriniň futbol boýunça çempion komandalarynyň arasynda dowam edýän halkara ýaryşynda Türkmenistanyň çempiony bolan Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň futbol komandasy ýarym finala çykdy.
Çärýek finalda türkmenistanly futbolçylar Özbegistanyň «Bunedkor» komandasy bilen oýnuň esasy wagtynda 1:1 hasap bilen deňme-deň oýnap, diňe goşmaça jerime urgularynda özbegistanly futbolçylardan 4:2 hasap bilen üstün çykdylar.
GDA we Baltika döwletleriniň futbol ýaryşynyň ýarym finalynda indi ertir, 22-nji ýanwarda Halkara Türkmen-Türk uniwersitetiniň ýygyndy komandasy Orsýetiň çempiony «Rubin» bilen duşuşar.
Ýarym finala çykan Gazagystanyň «Aktobe» komandasy bilen Litwanyň «Ekranas» komandasy hem finala çykmak üçin özara bäsleşerler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenbe güni Kairiň sudy Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mübäregiň öz ömürlik türme tussaglygyna protest bildirip, eden şikaýatyna täzeden garamakçydygyny mälim etdi.
Müsüriň ozalky awtoritar lideri Hosni Mübärek 2011-nji ýylda 900 töweregi protestçiniň öldürilmegine dahyllylykda aýyplanyp, geçen ýylyň iýunynda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Indi Kairiň sudy onuň şikaýaty boýunça täzeden sud diňlenişiginiň geçiriljekdigini mälim etdi.
Mundan daşary, sud ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen ozalky içeri işler ministri Habib al-Adliniň işi boýunça-da täzeden sud diňlenişigini geçirer.
Hosni Mübärek 2011-nji ýylda häkimiýetden çetleşdirilmezinden öň Müsüre 30 ýyllap liderlik edipdi.


text:
Astrahan bilen Aşgabadyň arasynda täze howa gatnawy ýola goýlar. Bu barada Astrahan oblastynyň gubernatory Aleksandr Žilkin Astrahanyň döwlet uniwersitetinde türkmen talyplary bilen bolan duşuşykda aýtdy.
Häzirki wagtda Astrahanda türkmenistanly talyplaryň 600-e golaýy bilim alýar. Gubernator Aleksandr Žilkiniň pikirine görä, munuň özi Türkmenistan bilen Astrahan oblastynyň arasynda bilim ulgamynda hyzmatdaşlygyň ösdürilýändigine güwä geçýär.
Bu ugurdaky gatnaşyklar 2007-nji ýylda başlandy. Bu günki gün diňe Astrahanyň döwlet uniwersitetinde türkmen talyplarynyň 260-sy okaýar. Şeýle hem türkmenistanly talyplar tehniki we lukmançylyk uniwersitetlerinde, Wolga-Hazar deňiz-derýa ulaglary institutynda we Astrahanyň döwlet konserwatoriýasynda bilim alýarlar. ADU-nyň binýadynda Astrahanyň ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýan türkmen talyplaryny birleşdirýän ildeşler topary döredildi.
Gubernator bilen türkmen talyplarynyň duşuşygynyň barşynda oglan-gyzlary, aýratyn-da, Astrahan bilen Aşgabadyň arasyndaky ulag gatnawynyň ýola goýulmagyna degişli meseleler gyzyklandyrdy. Çünki olar häzirlikçe Moskwanyň ýa-da Gazagystanyň üsti bilen öýlerine aşmaly bolýarlar.
Aleksandr Žilkin Türkmenistan bilen goşmaça ulag gatnawlaryny ýola goýmaga öňde durýan esasy wezipeleriň biridigini aýtdy. Gämi gatnawynyň we göni howa gatnawynyň ýola goýulmagy muňa ýardam eder. Gubernatoryň sözlerine görä, şeýle gatnawlar indiki ýyl ýola goýlar. Hususan-da, Astrahan — Aşgabat howa gatnawyny, şeýle hem Olýa bilen Türkmenbaşynyň aralygynda gämi gatnawyny ýola goýmak göz öňünde tutulýar.


text:
Müňlerçe etniki alban şu gün Kosowanyň paýtagty Priştinada öňki prezident Bil Klintona «hoş geldiň» diýmäge ýygnady.
Klinton şäheriň öz adyny göterýän esasy meýdançasynda özüne dikilen 3.5 metrilik heýkeliň açylyşyna gatnaşdy.
Klintonyň heýkeli çep elini galdyryp, öz ady bilen 1999-njy ýylyň 24-nji martyny görkezýän sene ýazgysy ýazylan portfeli göterip duran şekilde ýasalypdyr.
Şol gün NATO Ýugoslawiýany bombalamaga başlapdy. Kosowaly etniki albanlaryň köplügi Klintony NATO-nyň Ýugoslawiýa garşy kampaniýa başlanlygy üçin gahryman edip saýlady. Şol kampaniýa esasynda garaşsyzlyk isleýän albanlaryň serbler tarapyndan basylyp ýatyrylmagy togtadylypdy.
Bu Klintonyň Kosowa Serbiýadan garaşsyzylygyny yglan edeli bäri ilkinji saparydyr.


text:
Ýekşenbe güni Yragyň Jurf al-Şakr şäherinde amala aşyrylan iki partlamada üç sany polisiýa işgäri öldi we ençemesi ýaralandy.
Üç sany polisiýa işgäriniň ölümine sebäp bolan partlamanyň yzýany ol ýere üýşen polisiýa işgärleriniň golaýynda ikilenji partlama amala aşyryldy. Ikinji partlamada üç adamyň ýaralanandygy we olaryň arasynda şäheriň polisiýa edarasynyň başlygy, polkownik Muhammed al-Hamdaniniň-de bardygy aýdylýar.
Bu wakanyň fonunda ýekşenbe güni Bagdat şäheriniň bir ýaşaýyş kwartalynda bolan atyşykda ýene iki adamyň ölendigi habar berildi.
“Frans-press” habar agentligi şu awgust aýynyň başyndan bäri Yrakdaky hüjümlerde jemi 118 adamyň ölendigini, şolardan 60-synyň organ işgärleridigini habar berýär.


text:
Ministrler Kabinetiniň oba hojalygy boýunça orunbasary Myratgeldi Akmämmedow Berdimuhamedowyň permany bilen özüne ynanylan wezipäni oňarmandygy üçin wezipesinden boşadyldy.
"Türkmenmallary" gözgyny
Mejlisde döwlet baştutany Akmämmedowyň garaýan ähli pudaklarynda kemçilikleriň bardygyny öňe sürüp, hususan-da "Türkmenmallary" assosiasiýasynyň işiniň juda gözgyny haldadygyny aýtdy. Bu babatda mejlisde Türkmenistanyň baş prokurorynyň "Türkmenmallary" assosiasiýasynyň işiniň derňew-seljermesiniň hasabaty diňlenildi.
Baş prokuroryň hasabatyna görä, maldarçylyk hojalyklarynyň barlaglarynyň barşynda assosiasiýanyň ähli welaýat bölümlerinde hukuk düzgünleriniň bozulmalary, şertnamalaýyn borçnamalaryň ýerine ýetirilmegi, guramaçylyk işleriniň gowşadylmagy ýüze çykarylypdyr. Bu bolsa birnäçe hojalyklaryň önümçiliginiň zyýan çekmegine we tutuşlygyna alanyňda dowarlaryň baş sanyny artdyrmak boýunça meseleleriniň oňyn çözülmegine päsgel beripdir. Derňewiň netijeleri boýunça ykdysady häsiýetdäki bikanun hereketlerde günä ýüklenýän adamlaryň birnäçesiniň jenaýat jogapkärçiligine çekilendigi habar berildi.
Ýerli žurnalist, synçy Döwletmyrat Ýazgulyýewiň ýakynda Azatlyk Radiosynyň websahypasynda çap edilen blogunda ýazmagyna görä
, “Türkmenmallarynyň” mallaryň önümçilik prosesi bilen baglanyşygy bolmansoň, olarda maldarçylyk pudagyny ösdürmegiň anyk maksatnamasy ýok, şol sebäplem bu assosiasiýanyň işgärleri "çopanlardan hasabat soraýan ýerli emeldara öwrülipdirler".
"Maldarçylyk pudagyny ösdürmäge “Türkmenmallarynyň” hiç hili goşandynyň ýokdugyny çekinmän aýdyp bolar" diýip, Ýazgulyýew ýazýar.
Ministrler Kabinetiniň oba hojalygy boýunça orunbasary wezipesine Berdimuhamedow Daşoguz welaýatynyň häkimi Mämmetnyýaz Nurmämmedowy belledi.
Korrupsiýa
Ministrler Kabinetiniň ykdysadyýet boýunça orunbasary wezipesine ýurduň maliýe ministri Annamuhammet Goçyýew bellenildi.
Mejlisiň barşynda Berdimuhamedow ýurduň hukuk goraýjy edaralary tarapyndan ýaňy-ýakynda desgalaryň gurluşygyny maliýeleşdirmäge ýardam bermek bahanasy bilen telekeçilerden para alyp gelen bank ulgamynyň işgärleriniň bir toparynyň ele salnandygyny habar berdi.
Berdimuhamedow bank ulgamynda köpsanly düzgün bozmalara ýol berendigi üçin, Guwançmyrat Gökleňowy Merkezi bankyň müdirýetiniň başlygy wezipesinden boşatdy. Onuň ýerine bolsa Ministrler Kabinetiniň ykdysadyýet boýunça orunbasary Tuwakmämmet Japarowy belledi.
Ministrler Kabinetiniň ykdysadyýet boýunça orunbasary wezipesine ýurduň maliýe ministri Annamuhammet Goçyýew bellenildi.
Bugdaý üçin berk käýinç
Mejlisiň barşynda Berdimuhamedow şu ýylyň galla oragy möwsüminde ýurt boýunça 1 million 200 müň tonna hasylyň ýygnalýandygyny aýtdy. Şu ýylyň galla hasylynyň döwlet borçnamasynyň 1 million 600 müň tonnadygyny nazara alsaň, onda 400 müň tonna bugdaýyň az ýygnalandygyna göz ýetirmek bolýar. Şu sebäpden Berdimuhamedow bugdaýyň bol hasylyny ösdürip ýetişdirmekde kemçiliklere ýol berendikleri üçin birnäçe etrap häkimlerini wezipesinden boşatdy, birnäçesine bolsa berk käýinç yglan etdi.
Berdimuhamedow şu ýylyň galla hasylynyň 1 million 200 müň tonna bolandygyny aýtsa-da, Oba hojalyk ministrliginiň işgärleri bu sanyň zordan 1 milliona ýetýändigini aýdýarlar
.
Ýylyň gurak gelmegi, şeýle hem ýaz paslynyň aňzakly bolmagy gallanyň çykymyna zelel ýetirendigini oba hojalykçy hünärmenler mälim edýärler. Käbir ekin meýdanlarynda gallanyň boýy 30 santimetrdenem pes gelýär. Bir gektardan alynýan hasyl bolsa ortaça 12 sentnerden geçmeýär.
Bilim ulgamynda garalan meseleler
Mejlisiň barşynda ýokary okuw mekdeplerine kabul edişlik baradaky meselelere hem garaldy. Şu ýyl geçen ýylka garanyňda ýurduň ýokary okuw mekdeplerine 600 adam köp kabul ediler. Mundan başga-da türkmen ýaşlarynyň müňlerçesi daşary ýurtlaryň ýokary okuw mekdeplerine ugradylar.
Resmi maglumatlara görä, şu ýyl Türkmenistanyň orta mekdeplerini 110 müňden gowrak oglan-gyz tamamlady. Geçen ýyllarda her ýyl 5 müň çemesi oglan-gyz ýerli okuw jaýlaryna kabul edilipdi.
Mejlisde Berdimuhamedow Türkmen döwlet maliýe institutyny döretmek barada hem permana gol çekdi. Onuň rektory wezipesine Öwezgeldi Işangulyýew bellenildi. Şeýle hem döwlet baştutany ýakyn geljekde Gurluşyk we binagärlik institutyny döretmek barada pikiri teklip etdi.
Berdimuhamedow häzirki Türkmen politehniki institutynyň özüniň maddy enjamlaýyn binýady boýunça-da, taýýarlaýan hünärmenleriniň sany boýunça-da, bilim beriş hili boýunça-da bildirýän talaplary ödäp bilmeýändigini aýdyp, bu instituty ýapyp, onuň deregine Nebit we gaz institutyny döretmelidigini aýtdy.
Poladowyň gaýdyp gelmegi
"Türkmenistan" gazetiniň baş redaktory wezipesine Annamyrat Poladow bellenildi.
Berdimuhamedow ýurduň baş gazeti bolan "Türkmenistan" gazetiniň baş redaktory Amanmuhammet Repowy wezipesinden aýryp, onuň ýerine Türkmen döwlet habarlar gullugynyň başlygynyň orunbasary Annamyrat Poladowy belledi.
A.Poladow bu gazete 2007-2009-njy ýyllarda hem baş redaktorlyk edipdi. 2009-njy ýylyň aprelinde ol "saglyk ýagdaýy sebäpli" "Türkmenistan" gazetiniň baş redaktory wezipesinden boşadylypdy.
"Saglyk ýagdaýy sebäpli" wezipesinden boşadyldy diýlip, şol wagt resmi habarlarda beýan edilen-de bolsa, A.Poladowyň wezipesiden çetleşdirilmeginde onuň ýurduň gümrükhanasynda işleýän bir inisiniň neşe maddalarynyň döwlet serhedinden bikanun geçirilmegine gatnaşanda ele düşmegi sebäp bolupdy.
Bu ýüze çykan wakadan soň, A.Poladow sahnadan düşürilipdi we birnäçe wagtlap işsiz galdyrylypdy. Onuň özi bolsa "gara sanawa" girizilip, ýazan makalalary çap edilmekden saklanyldy.
2010-njy ýylyň 23-nji awgustynda prezidentiň karary bilen A.Poladowyň Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) başlygynyň orunbasarlygyna bellenilmegi sözüň doly manysynda görlüp-eşidilmedik waka bolupdy
. Sebäbi ýurtda ýöredilýän kadrlar syýasatyna laýyklykda bir gezek ýokary wezipeden taýdyrylan ýolbaşçy gaýdyp wezipäniň gyrasyndan eltilmeýärdi.
Ozal çetleşdirilen wezipesine gaýtadan getirilip bellenilmek bolsa Türkmenistanyň kadrlar syýasatynda heniz asla görlüp-eşidilmedik wakadyr.
Türkmenistanyň prezidentiniň permany bilen 2012-nji ýylyň birinji ýanwaryndan býujetden maliýeleşdirilýän edaralaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň aýlyk zähmet haklarynyň möçberleri 10% köpeldiler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Germaniýada Ikinji Jahan urşy tamamlanaly bäri ilkinji gezek Adolf Gitleriň “Maýn Kampf” ( “Meniň göreşim”) atly kitabyndan bölekler çap edilip başlandy.
1945-nji ýyldan bäri bu kitap Germaniýada gadagandyr. Täze kitaby çap ediji britaniýaly neşirçi Piter Makgi Gitleriň kitabyndan 12-15 sahypalyk tekstiň ady belli bir taryhçynyň kommentarisi bilen 26-njy ýanwarda satuwa çykaryljakdygyny aýtdy.
Gitler öz “Maýn Kampf” kitabyny 1924-nji ýylda türmede ýazýar. Ol Mýunhendäki gozgalaň şowsuz tamamlanansoň, syýasy jenaýatlar üçin türmä salnypdy. Kitapda nemes halkynyň artykmaçlygy, ýewreýleriň hem kommunmistik ideologiýanyň howpy barada gürrüň edilýär.


text:
BMG-niň Çagalar fondunyň (ÝUNISEF) baştutanlygyna ABŞ öz kandidaturasyny hödürledi.
Bu ýerde gürrüň daşary syýasat boýunça ekspert, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň öňki geňeşçisi Entoni Leýk barada barýar.
ABŞ-nyň BMG-däky wekili Sýuzan Raýs BMG-däki ençeme daşary ýurt wekillerine düýn ýörite hat ýollap, onda Leýke ÝUNISEF-iň işine uly itergi berip biljek adam hökmünde baha beripdir.
Associated Press agentliginiň habar bermegine görä, hatda 9 ýylyň dowamynda Leýkiň ABŞ-nyň Çagalar fondunyň ýolbaşçylarynyň biri bolup, ÝUNISEF bilen ysnyşykly hyzmatdaşlyk edendigi bellenipdir.


text:
Meni ýokary döwlet wezipesine dalaşgär hökmünde hödürlän Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň işjeň agzalaryna köp sagbolsun aýdýaryn hem-de olara işlerinde üstünlikler arzuw edýärin.
Ýurdumyzyň syýasy-jemgyýetçilik durmuşynda ägirt uly, il-ýurt bähbitli taryhy wakalar bolup geçýär. Ýakyn wagtda geçiriljek Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlary hem ýurdumyzyň geljegi bilen bagly möhüm ähmiýetli wakalaryň biridir. Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda geçiriljek Prezident saýlawlary türkmen jemgyýetimizde demokratiýanyň dabaralanýandygyna we halkymyzyň hukuk medeniýetiniň kämilleşýändigine doly şaýatlyk edýär.
2016-njy ýylyň Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly diýip atlandyrylmagynyň çuň many-mazmuny bar. Türkmen halky milli bähbitlerini we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamakda, her raýatyň hukuklaryny we azatlyklaryny kepillendirmekde, jemgyýetimiziň asudalygyny hem-de halkymyzyň agzybirligini üpjün etmekde, halk häkimiýetiniň we hukuk döwletiniň esaslaryny berkitmekde Türkmenistanyň Konstitusiýasyna, halkymyzyň ýokary ruhubelentlige hem-de täze ösüşlere eýe bolmagyna itergi berýän milli däp-dessurlarymyza esaslanýar we baş ýörelge edinýär.
Ata-babalarymyz her bir adamyň şahsy mertebesine, hukugyna sarpa goýup, demokratiýanyň özboluşly mekdebini kemala getirip, jemgyýete daýanyp iş tutupdyr. Esasy Kanunyň 4-nji maddasynda “Türkmenistanda jemgyýetiň we döwletiň iň ýokary gymmatlygy adamdyr” diýlip bellenilýär. Döwletiň, jemgyýetiň we her bir şahsyýetiň bähbitleriniň birleşmegi, kanun esaslarynyň üpjün edilmegi gözel ýurdumyzyň has-da gülläp ösmegine, halkymyzyň bolelin, bagtyýar durmuşda ýaşamagyna mümkinçilik döredýär.
Men Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine saýlanylan halatymda, ýurdumyzda asudalygyň hem-de raýatlaryň bolelin, eşretli durmuşda ýaşamagynyň üpjün edilmegine gönükdirilen şu düýpli özgertmeleriň amala aşyrylmagyny öz öňümde maksat edip goýdum:
Ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek hem-de telekeçiligi goldamak we ösdürmek meniň maksatnamamda ileri tutulýan ugur hökmünde orun alýar. Çünki Türkmenistanyň ykdysadyýeti bazar gatnaşyklary ýörelgelerine esaslanýar. Ýurdumyzyň halk hojalyk toplumynyň ösmeginde we kuwwatlanmagynda, dünýä bazaryna bäsdeşlige ukyply, ekologiýa taýdan arassa harytlaryň çykarylmagynda türkmen telekeçileriniň uly goşandy bar. Telekeçiligi ösdürmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Häzirki wagtda kiçi we orta işewürligiň wekillerine döwlet tarapyndan uly goldaw berilýär. Telekeçilik işiniň mäkäm hukuk binýady döredildi. Türkmenistanyň Konstitusiýasyna täze, VII bölüm - “Ykdysadyýet we maliýe-karz ulgamy” diýen bölüm girizildi. Esasy Kanunymyzyň 134-nji maddasynda “Döwlet telekeçiligi höweslendirýär we goldaýar, kiçi we orta işewürligiň ösmegine ýardam edýär” diýlip bellenilýär.
Maliýeleşdirmekde, ýeňillikli karz almaga, öňdebaryjy tehnologiýalary we enjamlary satyn almaga şert döretmekde, täze önümçilik hem-de medeni-durmuş desgalaryny gurmakda, salgytlaryň möçberini azaltmakda, algy-bergi işini kämilleşdirmekde döwlet derejesinde goldaw berilmegi hususyýetçileriň işiniň ösmegine ýardam edýär. Ýurdumyzda ýeke-täk býujet-maliýe, salgyt, pul we karz syýasaty alnyp barylýar. Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň “Rysgal” paýdarlar täjirçilik banky bolsa, bu işleriň üstünlikli amala aşyrylmagy üçin, şeýle hem işewürligiň ösmegine yzygiderli ýardam berer.
Türkmen telekeçileri şäherleriň we obalaryň binagärlik keşbini özgertmek işine uly goşant goşarlar. Ekologiýa taýdan howpsuz, döwrebap tehnologiýalary önümçilige ornaşdyrarlar. Işewürler mebel, haly, gurluşyk, öý-hojalyk harytlaryny we azyk önümlerini öndürerler we halkymyza dürli görnüşdäki hyzmatlary ýokary derejede ýerine ýetirerler.
Telekeçileriň öndürýän ýokary hilli, bäsdeşlige ukyply önümleri ýeke bir içerki bazara däl, eýsem, daşary ýurtlara çykarylar we Türkmenistanda öndürilýän harytlara bolan islegi artdyrar. Halal zähmet çekmek hem-de baýamak üçin zerur şertleriň döredilmegi, ilatyň durmuş şertleriniň barha gowulandyrylmagy, adamlaryň zähmete bolan höwesini, ertirki güne bolan ynamyny artdyrar. Işewürler tarapyndan ýurdumyzda kiçi kärhanalaryň ýüzlerçesi dörediler we olarda ýaşlar üçin täze iş orunlary açylar. Geljekde döwletimizde telekeçilik bilen meşgullanýanlaryň, hususy kärhanalaryň sany barha artar.
Türkmenistan dünýäniň hukuk tejribesinde hemişelik bitaraplygy Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan ykrar edilen ýeke-täk döwletdir, munuň özi BMG-niň Baş Assambleýasynyň 1995-nji ýylyň 12-nji dekabryndaky hem-de 2015-nji ýylyň 3-nji iýunyndaky iki sany kararnamasynda öz beýanyny tapdy. Parahatçylyk söýüjilik, hyzmatdaşlyk, özara hormat goýmak ýörelgeleri Türkmenistanyň halkara syýasatynyň esasyny düzýär. Biziň ýurdumyz islendik oňyn pikirler we teklipler üçin açykdyr, beýleki döwletler, halkara guramalar bilen gepleşiklere hemişe taýýardyr.
Garaşsyz Türkmenistan döwletimiz ata-babalarymyzyň agzybirlik, parahatçylyk söýüjilik, dost-doganlyk gatnaşyklarynda ýaşamagy ündeýän wesýetlerine ygrarly bolup, hemişelik bitaraplyk syýasatyny maksadalaýyk amala aşyryp, dünýäniň ösen döwletleri bilen halkara gatnaşyklaryny has-da ösdürer.
Ata Watanymyz Türkmenistan özygtyýarly ösüşiniň ilkinji günlerinden halkara gatnaşyklarynda hemişelik we oňyn Bitaraplyk syýasatyny ýöredip başlady. Türkmenistanyň daşary we içeri syýasaty, Bitaraplyk syýasaty türkmen halkynyň parahatçylyk söýüjilik maksatlaryna hem-de özboluşly milli däp-dessurlaryna esaslanýar. Şol bir wagtyň özünde Türkmenistan özüniň Bitaraplyk syýasatynyň esas goýujy, hususan-da, parahatçylyk söýüjilik, beýleki döwletleriň içerki işlerine gatyşmazlyk, olaryň özygtyýarlylygyny we çäk bitewüligini hormatlamak, deňhukukly hem-de özara bähbitli gatnaşyklary alyp barmak, halkara harby guramalara we ylalaşyklara gatnaşmazlyk, halkara meselelerini çözmekde syýasy hem-de diplomatiki serişdeleri ulanmak arkaly çözmek ýaly ýörelgelerine ygrarly bolmagynda galar.
Döwletimiziň Bitaraplyk syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi üçin ýurdumyz abraýly halkara guramalary, daşary döwletler bilen netijeli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de üstünlikli alyp barar. Hoşniýetli, özara bähbitli gatnaşyklary has-da giňeltmek, däbe öwrülen dostlukly gatnaşyklary hemmetaraplaýyn pugtalandyrmak, milli bähbitlere laýyk gelýän köp ýyllyk hyzmatdaşlygy hil taýdan täze derejä çykarmak, parahatçylyk söýüji ýurt hökmünde mähriban Watanymyzyň halkara giňişliginde at-abraýynyň mundan beýläk-de artmagy üçin zerur çäreleri durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşmak her birimiziň mukaddes borjumyzdyr.
Türkmenistan geljekde-de parahatçylygy, asudalygy söýýän we olary gorap saklamak babatynda täze maksatnamalary amala aşyrýan garaşsyz döwlet hökmünde dünýä bileleşiginde uly abraýa eýe bolar. Biziň ýurdumyz adamzadyň öňe sürýän ynsanperwerlik, hoşniýetlilik, dost-doganlyk syýasatyny dabaralandyryp, “Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2013-2017-nji ýyllar üçin Konsepsiýasyna” laýyklykda dünýä döwletleri bilen ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gatnaşyklary syýasy-diplomatik, ykdysady, halkara-hukuk, medeni-ynsanperwer ugurlary boýunça alyp barar.
Biziň ýerasty we ýerüsti baýlyklarymyzyň işlenip taýýarlanylmagy we ýerlenilmegi diňe bir ata Watanymyzyň däl, eýsem, dünýäniň köp ýurtlarynyň ykdysady ösüşine oňaýly täsirini ýetirer. Türkmenistanyň başlangyjy bilen durmuşa geçirilýän yklym ähmiýetli taslamalaryň biri-de Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisidir. Biz TOPH taslamasy ýaly sebitde möhüm ykdysady, ulag-aragatnaşyk, durmuş we ynsanperwer wezipeleri çözmäge ýardam berýän ägirt uly taslamalary durmuşa geçirmek boýunça işleri mundan beýläk-de dowam etdireris.
Türkmenistanyň Aziýa sebitinde halkara ulag düzümini döretmek baradaky başlangyçlary Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 65-nji, 66-njy hem-de 70-nji mejlislerinde öňe sürüldi. 2016-njy ýylyň noýabr aýynda paýtagtymyz Aşgabatda Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahatynyň geçirilmegi ulag-aragatnaşyk düzümini ösdürmekde biziň tekliplerimiziň dünýä bileleşigi tarapyndan giňden goldaw tapýandygynyň aýdyň subutnamasy boldy. Türkmenistan döwletimiziň ösmeginde uly ähmiýete eýe bolan şeýle giň gerimli özgertmeleri mundan beýläk-de dowam etdireris we ösdüreris. Ýurdumyzyň ykdysady ulgamyna we önümçilige täze innowasiýalary hem-de tehnologiýalary ornaşdyrmakda aýgytly çözgütler kabul ediler.
Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşine oňaýly täsirini ýetirjek taslamalary üstünlikli durmuşa geçirmek, ýurdumyzyň sebitleriniň öndüriji güýçlerini ýokary derejede netijeli ulanmak, olaryň amatly geografiki ýerleşişinden doly peýdalanmak, senagatynyň pudaklaýyn ösüşini diwersifikasiýalaşdyrmak, iş orunlaryny döretmek boýunça toplumlaýyn işleri durmuşa geçireris.
Ýurdumyzda amala aşyrylýan ägirt uly özgertmeler Türkmenistany ösüşiň täze belentliklerine çykarýar. Munuň öz düýbünden täze önümçilik we jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň kemala gelmegine ýardam edýär. Hut şonuň üçin hem häzirki döwür bizden şeýle şertlerde işläp, döredip, gurup, dolandyryp bilýän zehinli hünärmenleriň täze nesliniň ýetişdirilmegini talap edýär. Türkmenistanyň täze taryhyny başdan geçirýän döwründe eziz Diýarymyzyň we mähriban halkymyzyň abadançylygynyň bähbidine ýurdumyzy syýasy, ykdysady hem-de medeni taýdan ösdürmekde, Watanymyzyň abraýyny, şöhratyny we mertebesini artdyrmakda Türkmenistanyň her bir raýatynyň ägirt uly döredijilikli zähmeti zerurdyr. Çünki ýurduň gülläp ösüşiniň, her bir raýatyň bagtyýar durmuşynyň açary päk zähmetdedir. Biziň baş maksadymyz her bir zähmetkeşiň bagtyýar, gurply ýaşamagy bolup durýar.
Ylmy taýdan esaslandyrylan döwlet maksatnamalarymyzda şäherler bilen bir hatarda, sebitleri ösdürmäge aýratyn orun berler. Ýurdumyzyň welaýatlarynyň senagat taýdan ösüşini düýpli ýokarlandyrmak, ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak boýunça degişli işleri amala aşyrmak wezipesi möhüm bolup durýar.
Türkmenistan döwletimizi gülşen Diýara öwürmek boýunça ägirt uly taslamalaryň amala aşyrylmagyny çaltlandyrarys. Netijede, obalarymyz, şäherçelerimiz we etrap merkezlerimiz gözel mekana öwrüler. Täze-täze etraplar açylar, döwrebap kärhanalar, iri zawod-fabrikler gurlar, türkmen halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesi öňküden has-da ýokarlanar, adamlaryň iş bilen üpjünçiligi düýpli çözüler. Bu bolsa ýurdumyzda her bir adamyň bagtly ýaşamagyny üpjün eder.
Munuň özi Türkmenistan döwletimiziň dünýäde kuwwatly döwletleriň biri hökmünde ykrar edilmegine getirer. Geljekde-de milli demokratiýanyň esaslaryna, jemgyýetimiziň jebisligine, medeni hem-de ruhy gymmatlyklarymyza daýanmak bilen, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmaga, milli ykdysadyýetimizi bazar gatnaşyklary esasynda ösdürmäge, ýurdumyzyň azyk howpsuzlygyny has-da berkitmäge, demokratik, hukuk we dünýewi döwletimiziň binýadyny pugtalandyrmaga, halkymyzyň agzybirligini saklamaga gönükdirilen işleri durmuşa geçirmek üçin ähli tagallalary etjekdigime men saýlawçylary ynandyrýaryn.
Men Watana dereje berjek, onuň dünýä içre şan-şöhratyny artdyrjak, türkmen topragyny bagt mekanyna öwürjek düýpli özgertmeleri üstünlikli durmuşa geçirmekde halkymyz bilen bilelikde egin-egne berip zähmet çekerin.
Türkmenistanyň hormatly Prezidentini, beýleki dalaşgärleri we türkmen halkyny Täze ýyl bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Türkmenistanyň her bir raýatyna asudalyk, uzak ömür, jan saglyk, maşgala abadançylygyny arzuw edýärin!
Bekmyrat Sähetmyradowiç Atalyýewiň terjimehaly
1976-njy ýylyň 4-nji sentýabrynda Ahal welaýatynyň Tejen şäherinde doguldy.
1997-nji ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini ykdysatçy hünäri boýunça tamamlady.
1997-nji ýylda Türkmenistanyň “Türkmenistan” döwlet täjirçilik bankynyň Karz beriş müdirliginiň ykdysatçysy bolup zähmet ýoluna başlady we 2003-nji ýyla çenli şol bankyň Berkararlyk etrabyndaky şahamçasynyň karz beriş bölüminiň müdiri, Karz beriş müdirliginiň uly ykdysatçysy, Müdiriýetiň başlygynyň kömekçisi, Halkara hasaplaşyk we walýuta amallary müdirliginiň başlygy, Pul dolanyşygy, zähmet haklaryna we kassa amallaryna gözegçilik müdirliginiň başlygy, Berkararlyk etrabyndaky şahamçasynyň dolandyryjysy wezipelerinde zähmet çekdi.
2003-2011-nji ýyllarda Türkmenistanyň “Türkmenistan” döwlet täjirçilik bankynyň “Diýar” şahamçasynyň dolandyryjysy wezipesinde işledi.
2011-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri “Rysgal” paýdarlar täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy.
Maşgalaly, dört çagasy bar.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annanepesow Maksat Kowusowiçiň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändi...
Mary, M.Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine dalaşgär, Azyk senagaty döwlet birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesowyň saýlawçylar bilen duşuşygy...
Türkmenabatda Lebap welaýatynyň saýlawçylarynyňýokary döwlet wezipesine raýatlaryň teklipçiler topary tarapyndan görkezilen dalaşgär, Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýew bilen duşu...
Daşoguzda Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – “Rysgal” Paýdarlar-täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy, Mejlisiň deputaty Bekmyrat Atalyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. N...
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Mejlisiň deputaty, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň direktory Ramazan Durdyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. Türkmenbaşydaky nebiti...
Änew şäheriniň Medeniýet öýünde saýlawçylaryň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Daşoguz welaýatynyň häkiminiň orunbasary Meretdurdy Gurbanow bilen duşuşygy geçirildi, oňa welaýatyň jemgy...
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary ýurdumyzyň welaýatlarynda we paýtagtymyz Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärleriň saýlawçylar bilen duşuşyklarynyň geçirilýändigini hab...
Köp partiýalylyk şertlerinde geçiriljek, 2017-nji ýylyň taryhy wakasyna öwrüljek Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryna görülýän taýýarlyk işleriniň çäklerinde birnäçe guramaçylyk işleri alnyp bary...


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda ABŞ-nyň pilotsyz uçarlary tarapyndan amala aşyrylan hüjümde, söweşijidigi öýdülýän iki adam öldürildi. Bu barada Pakistanyň howpsuzlyk resmileri habar berýär.
Maglumata görä, hüjüm penşenbe güni irden Demirgazyk Waziristan sebitiniň Mubarak Şahi obasynda amala aşyrylypdyr.
Hüjümiň amala aşyrylan regionynda, ýerli söweşijileriň belli komandiri Hafiz Gül Bahadur agalyk edýärdi. Ol owgan hökümetiniň we daşary ýurt goşunlaryna garşy hüjümleri amala aşyrýardy.
Pakistanyň hökümeti ABŞ-nyň pilotsyz uçarlarynyň amala aşyrýan hüjümlerini tankytlaýar. Yslamabat bu hüjümleri ýurduň özygtyýarlylygyny bozmak hökmünde häsiýetlendirýär.


text:
Anna güni Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Brýusselde geçirýän maslahatlarynda Siriýa, Belarusa we Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmek barada karar kabul etdiler.
Täze sanksiýalar bu ýurtlaryň resmilerinden we kompaniýalaryndan ýene käbirlerine garşy berk çäreleri göz öňünde tutýar.
Hususan-da, Ýewropa Bileleşigi mundan ozal Bileleşigiň territoriýasyna gelmekleri gadagan edilen we bank hasaplary doňdurylan Siriýanyň onlarça resmisiniň hataryna ýene 10-a golaý adam goşdy. Olaryň hatarynda prezident Başar al-Assadyň aýaly-da bar.
Ýewropa Bileleşiginiň “gara sanawyna” Belarusdan ýene 29 firma we 12 adam goşuldy, Eýrandan bolsa 17 adam goşuldy.


text:
Mundan sanlyja ýyl ozal owganystanly ýaş türkmen gyzlar özleriniň türkmen milli donlary, ýanly köýnekleri, gupbalary, jygalary bilen bu ýurtdaky beýleki milletlerden saýlanan bolsalar, häzirki wagtda olar köpçüligiň arasyna, beýleki owganystanly gyzlar ýaly, ýaglykly, uzyn gara ýapynjaly çykýarlar, onsoň olaryň diňe gözleri görünýär.
Emma olar köçelerde ýapynjaly gezseler-de, märekede, toý-dabaralarda bezemenligi şaý-sepleri, saç bejerimleri, köwüşleri, aýratyn-da döwrüň talabyna laýyk köýnekleri bilen göze ilýärler.
Owganystanyň Şybyrgan şäherinde ýaşaýan Beşir mundan sanlyja ýyl ozal türkmen gyz-gelinleriniň lybaslarynyň giň, uzyn we bir görnüşde tikilen köýnekler bolandygyny aýdyp, häzir ýagdaýyň gün saýyn üýtgäp barýandygyny gürrüň berýär.
Owganystandaky türkmen gyzy
"Üç-dört ýyl mundan ozal biziň gelin-gyzlarymyzyň geýýän köýnekleri ullakandy, dogry tikinde tikilýärdi. [Gyz-gelinler] uzyn, giň köýnekleri geýýärdiler. Olar gaty giňdi. Olarda owadan dizaýn ýokdy. Göni tikinleri bardy, göni geýýärdiler. Ony hem şol wagt [gyzlar] şeýle geýmeseler, üýtgetjek bolsalar, aýyp bilýärdiler. Pylanynyň gyzy [köýnegini] şeýle bir üýtgedipdir diýip, şony aýyp biljek bolýardylar. Häzirki döwürde biziň gelin-gyzlarymyzyň köýnekleri owadan, nepis, inçe tikilýär. [Köýnegiň] tikinleriniň, dizaýnlarynyň tapawutlary bar. Ondan başga-da, iň möhüm tapawutlardan biri mundan ozal [gyzlaryň köýnekleri] giňdi, häzir bolsa daralypdyr" diýip, Beşir gürrüň berdi.
Beşir gyz-gelinleriň lybaslarynyň häzirki wagtda has nepis, inçe tikinler bilen döwrebap görnüşde tikilýändigini we munuň hem olaryň görküne görk goşýandygyny aýdýar.
Sebäp
Köp adamlar gyz-gelinleriň lybaslarynyň özgermeginiň sebäbini döwrüň üýtgemegi, türkmenleriň daşary ýurtlara has köp sapar edip başlamagy, ykdysadyýetiň ösmegi we telewizorda görkezilýän programmalaryň täsiri diýip hasaplaýarlar.
Bu pikiri öňe sürýänlerden birem Mazary-Şerifiň ýaşaýjysy, 19 ýaşly Keýik, ol bu barada şeýle gürrüň berdi: "Häzirki wagtda Tolo, Ariana, Aýna diýen telewizion kanallar döredildi. Gelin-gyzlar [telewizorlarda] owadan, dar tikilen köýnekler görünse, şolardan görelde aldylar. Şu wagt Owganystanda köp adamlar daşary ýurda gidip gelen, ykdysadyýet hem öňe gidensoň, ýagdaý özgerdi. Telewideniýe boýunça seriallara tomaşa edip, gyz-gelinler şolardan öwrenýärler".
Owganystandaky aýallar
Häzirki wagtda gyz-gelinleriň egin-eşiklerinde döwrebap özgerişlikler bolsa-da, Keýik her halkyň özüne mahsus däp-dessurlarynyň bardygyny, özüniň hem şol däp-dessurlary saklamaklygyň tarapdarygyny aýdýar: "Her kimiň özüniň däp-dessury bar. Şol däp-dessury hem saklamak gerek. Geýseň bolýar [döwrebap köýnekleri], ýagşy hem diýýän, ýöne şonda-da däp-dessurlary saklamak gerek. Maňa görä, mundan üç-dört ýyl öň geýilýän köýnekler has gowurak. Häzirki [köýneklerem], bularam ýagşy. Ýöne, meniň göwnüme bolmasa, mundan üç-dört ýyl ozalky köýnekler has gowurak ýaly".
Keýigiň gürrüňini edýän köýnekleri mundan üç-dört ýyl ozala çenli geýilýän türkmen ýakaly uzyn we giň köýnekler bolup, olar esasan hem ýanly biçüwde tikilendi. Häzirki wagtda şol köýnekleriň ýerini dar, dyzyna ýetip duran gysga ýa-da uzyn, egni ýa-da arkasy açyk gönüşde bolan, toý dabaralary üçin niýetlenen lybaslar, şeýle-de gündelik durmuşda ýapynjanyň aşagyndan geýilýän döwrebap jinsi balaklar, koftalar, çyplaň köýnekler we maýkalar aldy.
Keýik mundan üç-dört ýyl ozal geýilýän türkmen biçüwli köýnekleri her niçik halaýan hem bolsa, häzirki wagtda dünýä modasyna laýyk gelýän döwrebap köýnekler owganystanly ýaş türkmen gyzlarynyň arasynda has islegli.
Ýaşulylar nägile
Beýle lybaslaryň ýuwaş-ýuwaşdan owganystanly ýaş türkmen gyzlarynyň durmuşyna ornaşmagy bolsa Owganystanda ýaşaýan käbir türkmen ýaşulularynyň arasynda nägilelikleri döredýär.
Kabulda ýaşaýan 58 ýaşly Merdan aganyň aýtmagyna görä, “gyz-gelinler ýaşaýan ýerine we jemgyýetine görä geýinmeli. Ol “öz ata-babadan galan däp-dessurlarymyzy ýitirmeli däl” diýýär.
“Elbetde, türkmen halkynyň ata-babadan, enelerimizden, mamalarymyzdan galan ýollary bar, şol geýimler hem ýatdan çykmasa [gowy]. Şeýle-de, biziň ýaşaýan ýerimizde başga kişiler nähili ýaşaýar we başga kişiler bize nähili garaýar, biz şony bilmeli. Hem-de biziň şol geýmimiz biziň şol ýaşaýan ýerimize mynasyp bolsa [gowy]" diýip, 58 ýaşly Merdan aga öz pikirini mälim edýär.
2001-nji ýylda ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky halkara güýçleriniň Owganystana girmegi bilen owganystanly ýaş türkmen gyzlarynyň egin-eşiginde, okuwynda, işinde, durmuşynda öňegidişlikler boldy.
Emma halkara güýçleriniň 2014-nji ýylda Owganystany terk etmek baradaky planlary, diňe bir döwrebap egin-eşik geýip başlan türkmen gyz-gelinlerini däl, eýse aýal-gyzlaryň hak-hukuklary bilen gyzyklanýan gatlagy-da alada goýýar.


text:
Siriýanyň hökümeti Türkiýäniň Reýhanly şäherinde şenbe güni iki sany maşyna ýerleşdirilen bomba arkaly amala aşyrylan partlamalara resmi Siriýanyň dahylynyň ýokdugyny aýdýar.
Siriýanyň informasiýa ministri Omran al-Zohbi ýekşenbe güni bu barada eden beýanatynda “Siriýa beýle işi etmändi we hiç haçanam etmez” diýip nygtapdyr.
Şenbe güni Türkiýäniň Siriýa bilen serhedine golaý ýerleşýän Reýhanly şäherinde içine bomba ýerleşdirilen iki sany maşyn partladylanda, 40-dan gowrak adam ölüp, onlarça adam ýaralandy.
Bu wakanyň yzy bilen ýekşenbe güni eden çykyşynda Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu bu hüjümleriň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada ygrarly söweşijiler tarapyndan gurnalandygyna ynanýandygyny belledi.


text:
Geçen hepde Orsýetiň, Ukrainanyň, Moldowanyň, Gazagystanyň we Belarusyň onlarça raýaty maliýe hilegärliklerine degişli halkara jenaýatçylyklary derňeýän amerikan kanuny goraýjylary tarapyndan ele salyndy.
Bu waka derňewleriň hem sud diňlenişikleriniň täze tapgyryna itergi berdi. Emma bu işe gatnaşykda şübhelenýänleriň ençemesi häzir ABŞ-nyň daşynda. 17 adam gaçgak hasaplanýar. Amerikan häkimiýetleri gaçgaklaryň gözleginde Moskwanyň hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini nygtaýarlar.
Sud işine görä, tussag edilen 20 adamdan 11-si 19 we 26 ýaş aralygyndaky Orsýetiň raýatlary.
21 ýaşly student Margarita Pahomowa sentýabr aýynda uçara münmekçi bolan wagty tussag edildi. 20 ýaşly Sofiýa Dikowa ýanwar aýynda Nýu Jerside ele salyndy. Onuň ýanynda bank hasaplaryny açmak üçin ulanylýan galp pasportlaryň ençemesi tapyldy.
23 ýaşly Artýom Semýonow 2009-njy ýylyň dekabr aýynda galp pasport bilen bank hasabyny açmaga synanyşanda, tussag edilipdi. Girewine pul goýlup, boşadylan Semýonow dört gün geçensoň, ýene bir bankda başga biriniň adyna hasap açmakçy bolanda, ýene ele salyndy. Artýom Semýonowyň galplyk bilen jemi ýedi bank hasabyny açanlygy sud işinde aýdylýar.
Agzalan şahslara degişli maglumatlar 100-den gowrak sahypalyk sud işiniň diňe bir bölegi. Bu işe gatnaşan, emma gaçyp gutulanlaryň köpüsi Orsýetde ýaşaýarlar ýa-da olaryň Orsýetdedigi çak edilýär. Orsýet bilen ABŞ-nyň arasynda jenaýatda aýyplanýanlary birek-birege tabşyrmak boýunça ýörite ylalaşyk bolmansoň, bu iş boýunça amerikan tarapy Moskwanyň hyzmatdaşlygyny örän wajyp hasap edýär.
Moskwanyň hyzmatdaşlygy
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň öňki geňeşçisi Waşingtonda ýerleşýän Arnold&Porter ýuridiki şirketinden John Bellinger Mokwanyň hyzmatdaşlyk etjegini çak edýär. Bellingeriň sözlerine görä, iki ýurduň arasynda kanuny goramak işlerine degişli ugurlardan birek-birege ýardam bermek boýunça ylalaşyk bar. Şeýlelikde ýurtlar on ýyldan gowrak wagt bäri ençeme meseleler boýunça, şol sanda neşä, terrorçylyga we kompýuter arkaly edilýän jenaýatlara degişli meseleler boýunça hyzmatdaşlyk alyp barýarlar.
Orsýet şu çaka çenli Ýewropa Geňeşiniň kiber-jenaýatçylyklara, ýagny kompýuter arkaly edilýän jenaýatçylyklara garşy Konwensiýasyna goşulmady. Bu dokument 2001-nji ýylda kabul edilipdi. Muňa garamazdan, Orsýetiň raýatlarynyň şeýle jenaýatçylyklara gatnaşan ýagdaýynda Orsýetiň daşary ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk etmek tejribesi bar.
Emma ABŞ-nyň Wirginiýa ştatynyň George Mason uniwersitetinde terrorçylyk, halkara jenaýatçylygy we korrupsiýa boýunça merkeziň müdiri Louise Şelliniň pikirine görä, şol bir jenaýatçylyklara ABŞ-da we Orsýetde başgaça çemeleşilýar. Munuň kompýuter arkaly edilýän jenaýatçylyklara hem degişlidigini Şelli belledi.
Konsulhana habarlaşýar
Orsýetiň Nýu Ýorkdaky konsulhanasynyň wise-konsuly Aleksandr Otçainow kompýuter jenaýatçylyklarynda aýyplanyp, tussag edilen ors raýatlary bilen gatnaşyk saklaýar. Otçainowyň sözlerine görä, tussaglykdaky ors raýatlarynyň hiç birisi konsulhananyň ýardamyny soramaýar.
Şol bir wagtda-da tussag edilenleriň ene-atalarynyň çagalaryna hususy aklawçy tutmak ýa suduň teklip edýän jemgyýetçilik aklawçylarynyň hyzmatyndan peýdalanmak ýaly meselelerde konsulhana bilen maslahat edýändiklerini Aleksandr Otçainow aýtdy.
ABŞ-da tussag edilen Orsýetiň raýatlarynyň ykbalyna Orsýetiň metbugatynyň sahypalarynda hem üns berilýär. Hususan-da, maliýe hilegärliklerinde aýyplanýanlaryň gögelelikden bikanunçylyklara baş goşanlygy çak edilýär.
Kompýuter arkaly edilýän jenaýatçylyklar üçin ABŞ-nyň kanunlaryna laýyklykda, Orsýetiňkä garanda has berk jeza berilýänligini synçylar belleýärler. Tussag edilenleriň günäsi tassyklansa, olaryň her biri 10 we 30 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm edilmek ýa-da 250 müň dollara çenli pul jerimesini tölemek ýaly jezalara uçrap biler.


text:
Türkmen professional saz sungatynda ilkinji uly göwrümli eserler döreden, ony halkara derejesinde ykrar etdirip bilen Welimuhammet Muhadowyň doglan gününe 100 ýyl dolýar.
Borç
Beýik kompozitor Aşgabadyň etegindäki Bagyr obasynda, 1916-njy ýylyň 5-nji maýynda dünýä inipdi. Kakasy Muhat aga daýhançylygyň gapdalyndan, dutar ussasy bolupdyr. Ol saz çalmagy-da başarypdyr.
Öz ýurdunda başlangyç bilim alan Weli 1941-nji ýylda Moskwa konserwatoriýasynyň ýanyndaky milli türkmen bölüminde okapdyr. Soňra urşa gidipdir. Pyýada goşun bölüminde gulluk edipdir. Uruşdan soňky ýyllarda şol Moskwa konserwatoriýasynyň kompozitorçylyk bölümini tamamlap, kämil ýokary bilim alypdyr.
Uruş hem uruşdan soňky ýyllarda ençeme saz eserlerini, aýdymlary ýazýar. 1946-njy ýylda Türkmenistanyň Döwlet gimnini döredýär. Bu beýik eser türkmen halkynyň buýsanjyna öwrüldi.
Döwrüň talaby
Ikinji Jahan urşundan soňky ýyllarda türkmen halkynyň durmuşynda ýokary göteriliş zamany boldy. Ykdysadyýetde hem medeniýetde emele gelen janlanyş halkyň ruhuny dikledi.
Şol galkynyşy saz sungatynda beýan etmek üçin, täze mümkinçilikler gerekdi. Ony döretmelidi hem ýola goýmalydy.
Weli Muhadow döwrüň talabyna hötde geldi. Halk durmuşyny beýan edýän ,,Türkmen sýuitasy” emele geldi. Eser agyr kynçylyklaryň, dagynyklygyň hem horlugyň aşagyndan galkynyp çykan milletiň ruhundaky täzeçe owazdy. Ol halkyň kalbyndan dörän bitewi owaza meňzeýärdi.
Watan temasy onuň döredijiliginde esasy orun aldy.
,,Meniň Watanym”
Weli Muhadow 1950-nji ýylda “Meniň Watanym” simfoniki poemasyny döretdi. Aslynda şeýle temany ençeme beýik kompozitor işledi. Şu temadan, şol bir at bilen köp saz eserleri bar. Olardan çeh kompozitory B. Smetananyň birnäçe simfoniki poemany özünde jemleýän “Meniň Watanym” eserini bilmeýän az-azdyr. Her ýyl çeh döwletiniň döredilen güni ol eser çalnanda, ony diňlemäge ýurduň prezidenti ýörite gelýar. Çehiýadaky aýdym-saz baýramçylyklary köplenç B. Smetananyň “Meniň Watanym” eseri bilen başlanýar.
Özümize dolansak, döwrümiziň belli saz ýolbaşçysy, Russiýa Federasiýasynyň halk artisti Myrat Annamämmedow öz ýubileý konsertinde, W. Muhadowyň “Meniň Watanym” eseriniň bolmagyny isläpdir. Ol Ýaroslawl akademiki simfoniki orkestrine ýolbaşçylyk edip, bu beýik eseri çalyp bilendigini buýsanyp gürrüň berýär.
Watan diýen düşünjäniň çuň bolşy ýaly, ol barada ýazylan eserler hem köp we dürli-dürli. Bu temany W. Muhadow bilen deňeçer Aşyr Kulyýew işläpdi hem “Güneşli ülke” atly uly göwrümli saz eserini döretdi. Soňra zehinli kompozitor Nury Halmämmedow “Türkmenistanyň şekilleri” atly simfoniýasy ol däbi dowam etdirdi.
W. Muhadowyň “Meniň Watanymy” çuň mazmuny hem taryhylygy bilen tapawutlanýar.
Ýekelikde gamgyn owaz bilen başlanýan bu eser halk durmuşyny janlandyrýar. Ol ýerde söýgi-de, göreş hem, galagoply ýyllaryň zaryn owazy-da, ýaşlyk, parahat durmuşyň joşguny-da, garaz, geçen we dowam edýän durmuş bar.
Kompozitoryň “Türkmen sýuitasy” hem “Meniň Watanym” 1950-51-nji ýyllarda yzly-yzyna SSSR-iň Döwlet baýraklaryna mynasyp boldy. Munuň seýrek duşýan hadysadygyny aýtdylar.
Mukamlar
Biziň halkymyz asyrlar boýy mukamlar bilen ýaşap gelipdir. Mukam bolsa ýakymly owazdan hem aýdymdan durýar. Şu babatda W. Muhadow halkyň höwesini nazardan salmady.
Onuň ,,Zöhre-Tahyr”, ,,Kemine we kazy”, soňraky döreden ,,Ganly saka” operalaryndan ençeme ariýalar meşhur aýdymlara öwrüldi. Olary iň tanymal aýdymçylar aýdyp geldi.
Döwürdeş şahyrlaryň goşgulary esasynda, ençeme aýdym ýazdy. Olardan ,,Söýgülim gelýär”, ,,Ilki söýgim nirde sen” ýaly aýdymlar örän meşhur boldy.
Ol öwran-öwran halkyň taryhyna dolandy. W. Muhadowyň ,,Ganly saka” operasyna saz bilermenleri örän ýokary baha berdiler. ,,Magtymguly” simfoniki poemasynda, türkmen dutarynyň tapgyr-tapgyr gelýän aýratyn owazy bar. Ol dutar owazlary arkaly simfoniki sazda, Magtymgulynyň durmuşdaky beýik ornuny beýan edýär.
Soňky döwürde döreden ,,Gahrymançylyk” hem ,,Eneler” simfoniýalaryny-da ýatlamak gerek. Dürli çeşmeler bu ussadyň 200-den gowrak eser döredendigini ýazýarlar.
Beýik kompozitor, Zähmet Gahrymany, görnükli jemgyýetçilik işgäri Welimuhammet Muhadow 2005-nji ýylyň 6-njy ýanwarynda, ýalňyzlykda aradan çykdy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Makedoniýanyň parlamenti hökümetiň hataryna çep ganat oppozisiýa agzalarynyň goşulmagyny tassyk etdi.
Bu ädim bölekleýin, Günbataryň araçylyk etmeginde, bir aýa çeken syýasy çigşigiň çözülmegine getirdi.
11-nji noýabrda tassyklanan täze hökümete, içeri işler ministri hökmünde, sosial demokrat Oliwer Spasowski girýär we zähmet ministriniň wezipesi hem oppozisiýa berilýär.
Mundanam başga, sosial demokratlara üç ministriň, şol sanda oba hojalyk we maliýe ministrleriniň orunbasarlaryny bellemek ygtyýary berilýär.


text:
Köp soralýan soraglar
-
Sorag
Men daşary ýurtda okaýaryn we mende ygtyýarly edaralar tarapyndan resmileşdirilen içerkiTürkmenistanyň raýatynyň pasporty bar. Men agzalan pasport esasynda Türkmenistanyň çägine girip bilýärinmi?
Jogap
Türkmenistanyň raýatlary Türkmenistanyň çägine Türkmenistanyň ygtyýarly edaralary tarapyndan berlen Türkmenistanyň raýatynyň pasporty esasynda gelip bilýärler.
Türkmenistanyň raýatlary Türkmenistanyň çäginden daşary ýurtlara diňe Türkmenistanyň raýatynyň biometriki maglumatly pasporty esasynda gidip bilýärler.
-
Sorag
Men häzirki wagtda daşary ýurtda okaýaryn. Men Türkmenistanyň raýatynyň biometrik maglumatly pasportyny almak üçin degişli resminamalary tabşyrdym, emma alyp ýetişmedim. Agzalan pasporty meniň ýerime ynanç haty esasynda başga biri alyp bilermi?
Jogap
Resmileşdirilen Türkmenistanyň raýatynyň biometrik maglumatly pasporty gowşurylanda pasportyň eýesiniň özüniň bolmagy zerurdyr, çünki barmak yzlary alnyp, biometriki maglumatlar deňeşdirilýär.
-
Sorag
Russiýa Federasiýasyndan ýaşan ýakyn doganymy Türkmenistana çagyrmak üçin nirä ýüz tutmaly we haýsy resminamalary tabşyrmaly?
Jogap
Türkmenistanyň hereket edýän kanunçylygyna laýyklykda daşary ýurt raýatlary, Türkmenistana gelmek üçin wiza esasynda Türkmenistanyň çäklerine gelip we onda bolup bilerler. Daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar, şeýle hem olary çagyrýan ýuridik we fiziki şahslar Türkmenistana gelmek üçin we Türkmenistandan gitmek üçin wizalary resmileşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna:
- Türkmenistanyň çäklerinde - Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň ýerlerdäki degişli bölümleriniň üsti bilen;
- Türkmenistanyň çäklerinden daşarda - Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilçilikleriniň we konsullyk edaralarynyň üsti bilen ýüz tutýar.
Fiziki şahslar tarapyndan daşary ýurt raýatyna çakylygyň resmileşdirilmegi üçin aşakdaky resminamalary tabşyrýarlar:
1) Bellenen görnüşdäki arza 3 nusgada;
2) Çagyrýan we çagyrylýan adamynyň pasportynyň göçürme nusgasy;
3) Garyndaşlygyny tassyklaýan resminama;
4) Çagyrmagynyň maksadyny tassyklaýan resminama (eger-de bar bolsa).
-
Sorag
Kämillik ýaşyna ýetmedik raýatyň özi okuwa gitjek bolanda, onuň ýurduň çäginden gitmeginiň tertibini düşündiriň?
Jogap: “Migrasiýa hakynda” Türkmenistanyň kanunyna laýyklykda Türkmenistanyň kämillik ýaşyna ýetmedik raýatlary öz ata-eneleriniň ýa-da beýleki kanuny wekiliniň biri bilen ýurduň çäginden gidip bilerler, şunda ata-eneleriniň beýlekisiniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan razylygy bolmalydyr.
Türkmenistanyň 18 ýaşyna ýetmedik raýatlary ýany bilen gidýän adamyň adyna öz kanuny wekilleriniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan razylygy boýunça şol wekiller ýany bilen gitmezden Türkmenistandan gidip bilerler. Türkmenistanyň kämillik ýaşyna ýetmedik raýaty ýany bilen hiç kim gitmezden Türkmenistandan gidýän halatynda, onuň ýanynda kanuny wekilleriniň şol raýatyň gitjek senesini we barýan ýurduny görkezýän we kepillendiriş tertibinde tassyklanan razylygy bolmalydyr.
-
Sorag
Türkmenistanyň raýatyna daşary ýurda gitmek üçin nähili resminamalar gerek?Jogap: “Migrasiýa hakynda” Türkmenistanyň kanunyna laýyklykda Türkmenistanyň raýatlary barylýan ýurduň wizasy bar mahaly Türkmenistanyň Döwlet serhedinde ýerleşen, halkara gatnawlary üçin açyk bolan gelip-gidýänlere gözegçilik postlarynyň üstünden Türkmenistandan gitmäge hukuk berýän hakyky resminamalar boýunça Türkmenistandan gidýärler, şunda olaryň pasportlarynda ýa-da pasportlarynyň ornuny tutýan resminamalarynda Türkmenistanyň Döwlet serhedinden geçmegiň senesi hakyndaky möhürçe arkaly bellik edilýär.
-
Sorag
Men Türkmenistanyň raýaty. Russiýa Federasiýasyna göçüp gidýän adamyň statusy boýunça hemişelik ýaşamaga göçüp gitdim. Men Türkmenstana dolanyp barasym gelýär. Meniň ata- watanyma dolanyp barmaga hakym barmy?
Jogap:“Migrasiýa hakynda” Türkmenistanyň kanunyna laýyklykda Türkmenistandan gitmek hakynda arza bilen ýüz tutan Türkmenistanyň raýatlary we olaryň maşgala agzalary, şeýle hem hemişelik ýaşamak üçin Türkmenistandan giden Türkmenistanyň raýatlary hemişelik ýaşamaga ýa-da belli bir wagtlyk Türkmenistana yzyna gaýdyp gelenlerinde, Türkmenistanyň raýatlaryna Türkmenistanyň kanunçylygy bilen kepillendirilýän ähli hukuklardan peýdalanýarlar we kanunda göz öňünde tutulan borçlary çekýärler.
- Sorag
Men Türkiýe Respublikasynyň raýaty Aşgabat şäherinde gurluşyk işini alyp barýan bir Türk kompaniýasynda inžener bolup işleýärin. Meni Türkmenistanda iş alyp barýan başga bir Türk kompaniýasy ýokary aýlykly bir işe çagyrýar. Men başga bir kompaniýada nähili ýagdaýda işläp bilerin?
- Jogap
Sizi täze işe çagyrýan kompaniýa siz üçin iş rugsatnamasyny Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyndan resmileşdirýär. Siz hem şol iş rugsatnamasy esasynda köne kompaniýaňyzdan işden çykyp, täze kompaniýada işläp bilersiňiz.
- Sorag
Men Russiýa Federasiýasynyň raýaty adamymyň çakylygy esasynda hususy wiza esasynda Aşgabat şäherinde hasaba durup ýaşaýaryn. Men nähili ýagdaýda Türkmenistanda işläp bilerin?
- Jogap
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy tarapyndan resmileşdirilen iş rugsatnamasy esasynda Türkmenistanyň çäginde işläp bilersiňiz?
- Sorag
Men Özbegistanyň raýaty, adamymyň çakylygy esasynda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde hasaba durup ýaşaýaryn. Meniň gaýyn enem we gaýyn atam Mary şäherinde ýaşaýarlar. Men şolaryň ýanyna çagalarym bilen wagtlaýyn gidip gelmäge hyýallanýaryn. Men nähili ýagdaýda Mary şäherine hususy maksat bilen gidip-gelip bilerin?
- Jogap
Türkmenistana hususy işler bilen gelen daşary yurt raýatlary üç günden köp möhletli (on bäş günden az bolan) gezelenjiň bir gün öňünden hasaba duran migrasiýa edarasyna habar bermek arkaly başga bir ýere gidip bilerýärler.
- Sorag
Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasporty haýsy möhletlerde resmileşdirilýär?
- Jogap
Türkmenistanyň raýatynyň biometriki maglumatly pasporty 10 ýyla çenli, 16 ýaşa ýetmedik çagalara 5 ýyl möhlet bilen resmileşdirilýär.
- Sorag
Hemişelik ýaşamaga Türkmenistandan gitmek üçin raýatlaryň arzalaryna garamagyň möhleti näçe?
- Jogap
Hemişelik ýaşamaga Türkmenistandan gitmek üçin Türkmenistanyň raýatlarynyň arzalaryna garamagyň möhleti üç aýdan geçmeli däldir.
- Sorag
Türkmenistanda ýaşamaga ygtyýarnama näçe möhlet bilen resmileşdirilip berilýär?
- Jogap
Ýaşamak üçin ygtyýarnama daşary ýurt raýatlaryna, raýatlygy bolmadyk adamlara Türkmenistanyň Döwlet serhedinden geçmäge hukuk berýän resminamalarynyň möhletine laýyklykda bäş ýyla çenli möhlet bilen berilýär.
- Sorag
Haýsy halatlarda adam Türkmenistanyň raýatlygyna kabul edilip bilner?
- Jogap
Eger-de
1) Türkmenistanyň Konstitusiýasyny we kanunlaryny berjaý etmegi hem hormatlamagy özüne borç edinse;
2) Türkmenistanyň döwlet dilini gep alyşmagyň çäklerinde bilýän bolsa;
3) soňky 7 ýylyň içinde Türkmenistanyň çäginde hemişelik ýaşaýan ýeri bar bolsa;
4) Türkmenistanyň çäginde gün-güzeran görmeginiň kanuny çeşmesi bar bolsa
- Sorag
Hususy çakylygy almak üçin tölegiň möçberi?
- Jogap
Adaty tertipde 50 manat,gyssagly tertipde 100 manat.


text:
Türkmenistanda gazetlerden “Howandary – Türkmenisanyň prezidenti” diýen ýazgyny aýyrmak barada görkezme berildi. Emma gazetleriň mazmuny hem syýasylaşdy diýip, synçylar aýdýarlar. Şol syýasylaşan gazetleriň biri hem, howandary prezident bolmasa-da, “Mugallymlar gazeti” diýip, ozal bu gazetde işlän žurnalist A. Bugaýew aýdýar.
Ýurtda metbugaty dünýä standartlaryna golaýlaşdyrmak ugrunda edilýän tagalla “Mugallymlar gazeti” ýaly neşirleriň mazmunyny hem üýtgedermi?
Bu gazet sowet döwründe mugallymlaryň we beýleki magaryf işgärleriniň iň söýgüli neşirleriniň biridi. Onda metodiki gollanmalar, magaryfa degişli täzelikler bilen bir hatarda tankydy makalalar, ýerlerde ýaşaýan mugallymlaryň hatlary, bellikleri, makalalary hem çap edilerdi.
Emma soňky ýyllarda, hatda Aşgabatda häkimiýet çalşandan soň hem, Bäherdende ýaşaýan taryh mugallymy Sazak Durdymyradow ýaly aktiwistleriň aýtmagyna görä, bu gazet başgaça pikirleri çap etmek praktikasyny ulanmaýar.
Eýsem indi, ýurtda metbugat hakynda täze kanun kabul edilip, metbugat organlarynyň gönüden-göni prezidente baglanmagynyň soňlanmagy gazetleriň mazmunyny hem üýtgedermi?
Azatlyk Radiosy bu barada "Mugallymlar gazetiniň" öňki işgäri, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Warşawa sammiti köp babatda Weýlsiň dowamy bolar.
NATO iki ýyl mundan ozal adatdan daşary ýagdaý şertlerindedi, bu günki gün ol uzak we dartgynly konfliktler babatynda plan düzýär.
Atlantik ýaranlyk iki ýyl ozal öz gözbaşlaryna dolanyp, öz ýaranlaryny goramak baradaky düýp missiýasyna gaýtadan ünsüni gönükdirdi. Bu günki gün bolsa ol barha öç alyjy häsiýete eýe bolýan Orsýeti togtatmak, onuň öňüni almak üçin, metodiki çäreleri görýär.
NATO ýolbaşçylary geçen gezek 2014-nji ýylyň sentýabrynda Newportda, Weýlsde duşuşdy. Şonda Krymyň anneksiýa edilenine, gündogar Ukrainadaky konflikte bary-ýogy birnäçe aý bolupdy, Orsýetiň Günbatara garşy agressiw pozisiýasy ýaňy öz durkuna gelipdi.
Şol wagt "gibrid urşy" entek täze bir termin bolup, her kim kim oňa düşünjek bolup çytraşýardy.
Eger 2014-nji ýylda Weýlsde bolan sammit krizise haýal etmän jogap tapmak barada bolan bolsa, ýaranlygyň bu hepde Warşawada geçirýän sammiti Moskwa bilen uzak möhletli gapma-garşylyga durnukly we berkhowpsuzlyk çärelerini görmek barada bolar.
Polşanyň paýtagtynda 8-9-njy iýulda kabul ediljek kararlar gelýän onýyllyklary nazarda tutýar diýip, ýaranlygyň resmileri aýdýarlar.
"Bu ugurda şaýat bolan deňiz üýtgeşikligimiz babatda hasdegerli çäre görmek üçin Günbatar howpsuzlygyna täzeden seredýän wagtymyzda,bu täze bir zamananyň alamaty bolar" diýip, Estoniýanyň prezidenti Toomas Hendrik Ilves maý aýynda sözlän sözünde aýtdy.
Şeýle-de bu sammit Breksitiň, Angliýanyň Ýewropa Bileleşigini terk etmek boýunça geçiren ses berişliginiň döreden duýguçyl bir ýagdaýynyň yz ýanyna gabat gelýär.
Şeýlelikde, Warşawada näme garaşmaly?
Gündogar front
Elbetde, Orsýetiň öňüni almak we onuň serhetleşýän döwletlerinde NATO-nyň serhet liniýalarynyň goragyny gaýtadan kepillendirmek sammitiň baş temasy bolar.
"Transatlantik liderleri oňaýsyz bir reallygy boýun almaly: Ýewropadaky parahatçylyk, howpsuzlyk we demokratik durnuklylyk indiden eýläk bolaýmaly zat ýaly kabul edilip bilinmez" diýip, Birleşen Ştatlaryň NATO-daky ozalky ilçisi, Nikolas Börns (Nicholas Burns) we NATO-nyň ozalky komandiri Jeýms Jons (James Jones) Atlantik Geňeş üçin ýazan soňky hasabtlarynda aýtdylar.
NATO iki ýyl ozal Weýlsde Estoniýada, Latwiýada, Litwada, Polşada we Ruminiýada täze harby desgalary gurmagy, şeýle-de howp abanan agza döwlete iki gün içinde kömege ýetişmek üçin çalasyn hereket edýän täze goşun döretmegi karar etdi.
Ýaranlyk Warşawada özüniň gündogar serhetlerini -Estoniýada, Latwiýada, Litwada we Polşada, her biri müňe çenli esgerli, dört sany söweş batalýonyny döretmek, bilen has berkider öýdülýär.
Bu batalýonlara, aýry-aýrylykda, Birleşen Ştatlar, Angliýa, Germaniýa we Kanada komandirlik eder.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky batalýon Polşada, ähtimal, polýak-litwa serhediniň 100 km uzaklygynda, Belarus bilen Orsýetiň Kaliningrad regionynyň aralygyndaky Suwaligi diýen ýeriň içinde ýa golaýynda ýerleşdiriler.
Harby ekspertler, konflikt bolan ýagdaýynda, Orsýet bu ýeri eýeläp, baltika ýurtlarynyň arasyny ýaranlygyň galan böleginden kesip biler öýdüp howatyr edýärler.
Germaniýanyň ýolbaşçylygyndaky batalýon Litwada, Britaniýanyň ýolbaşçylygyndaky batalýon Estoniýada ýerleşdiriler öýdülýär. Kanada bolsa Latwiýadaky batalýona komandirlik eder.
Mundan başga, Waşington Baltika regionynda we Bolgariýa bilen Ruminiýada ýerleşdiriljek 3500 esgerli amerikan goşunyna hem razylyk berdi. Bu ýerdäki esasy bazada häzir, ABŞ-nyň tälim merkezi hökmünde ulanylmagy üçin, giňeldiş işleri alnyp barylýar.
Munuň üstesine, NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg iýunda ýaranlygyň Ruminiýanyň 3 müňden 5 müňe çenli aralykda köpmilletli goşun saklamak we we oňa ýolbaşçylyk etmek teklibine hem seretjekdigini aýtdy. Bu goşun tälim beriş işlerini utgaşdyrar we öňüni alyş roluny oýnar.
Demirgazyk tarap
Eger-de bu öňüni alyş başa barmasa näme?
Harby synçylar, demirgazyk Ýewropanyň geografiýasy bilen baglylykda, Baltika döwletleriniň, hatda ol ýerlerde NATO goşunlary ýerleşdirilen ýagdaýynda hem, Orsýetiň ilerlemesini saklardan gowuşgynsyz bolajakdygyny aýdýarlar.
RAND korporasiýasy golaýdaky uruş oýunlary bilen baglylykda, Baltika döwletleriniň birdenkä basylyp alynmagynyň öňüni almak üçin, NATO-nyň ýedi sany goşun brigadasyna, şol sanda agyr bronly tehnika, «dogry-dürs goldawly harby-howa güýçlerine... we beýleki gury ýer goşunlaryna mätäçdigi» baradaky netijä geldi.
Emma, regionyň durnukly goragyny üpjün etmek ýa-da NATO-nyň öz agzalarynyň toprak bütewiligini doly dikeltmegi üçin hatda şeýle goşunyň-da ýeterlik bolmazlygy mümkin.
Onsoň bu, synçylaryň aýtmaklaryna görä, NATO-nyň iki sany agza däl döwlete, Finlandiýa we Şwesiýa barha kän ýakyn hyzmatdaş we ýaran hökmünde seretmegine sebäp bolýar.
"Finleriň we şwedleriň kömegi bolmasa, NATO-nyň Baltika döwletlerini aýgytly rus hüjüminden goramagy kyn düşer" diýip, golaýda «Täze Sowuk uruş» atly kitap ýazan Edward Lukas aýdýar.
Günorta oňaýsyzlygy
Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegi we bu ýarymadany harbylaşdyrmagy NATO-ny günorta tarapa, Gara deňze hem içgin seretmäge mejbur edýär. Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bu ýagdaý barada söz açyp, «Rus kölüniň» töwekgelliklere öwrülýändigini aýtdy.
"Ukraina goşun salmak we Krymy anneksiýa etmek bilen, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin howpsuzlyk ýagdaýyny Gara deňze geçirdi" diýip, Amerikan Daşary syýasat geňeşiniň ylmy işgäri Stephen Blank ýazýar.
Ruminiýa, gaýtawul bermek tagallasynyň çäginde, Warşawada Gara deňizde hemişelik köpmilletli harby-deňizpatrulyny döretmäge çagyrmagy planlaşdyrýar.
Stoltenberg iýunda guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, Orsýetiň Krymda düýpli ornaşmagy sebäpli, bu meseläniň sammitiň gün tertibinde boljakdygyny aýtdy.
Emma NATO-nyň Gara deňiz floty diýilýäni döretmek gapma-garşylykly görünýär.
Bolgariýanyň premýer-ministri Moýko Borisow muňa öz ýurdunyň garşydygyny we beýle inisiatiwa gatnaşmajakdygyny açyk aýtdy.
Borisow iýunda guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, bu çäräniň «Gara deňziuruş meýdanyna öwürjekdigini» we özüniň ol ýerde uruş gämilerini däl-de, eýsem öwrüm edýän ýahtalary we turistleri görmek isleýändigini aýtdy.
Bolgariýanyň garşy çykmagy munuň belki-de Warşawada çekişiljek iň bir çekeleşikli meseleleriň biri boljagyny görkezýär.
Kiber söweş meýdany
NATO Warşawada, Weýlsde başlanan tendesiýany dowam etdirip, kiber söweşleri meselesine-de üns berer diýip, ýaranlygyň resmileri aýdýarlar.
"Biz özümiziň öňki sammitimizde kiber goragynyň NATO-nyň kollektiw goranyşynyň esasy wezipeleriniň bir bölegidigini açyk-aýdyň etdik we halkara kanunçylygynyň kiber giňişligine-de dahyllydygyny tassykladyk" diýip, NATO-nyň uly derejeli resmisi aýtdy.


text:
Şu gün Katolok keliseleriniň ruhy lideri Benedikt XVI Britaniýa özüniň ilkinji saparyna bardy. Dört gün dowam etjek bu sapar soňky 28 ýylyň dowamynda Rim papasy tarapyndan Britaniýa edilýän ilkinji sapardyr.
Mundan daşary, bu sapar Watikanyň lideri hökmünde Rim papasynyň ilkinji resmi döwlet sapary diýlip hem hasaplanylýar.
Bu saparynyň barşynda Benedikt XVI Rim Katolik keliseleri bilen Anglikan keliseleriniň gatnaşyklarynda bar bolan käbir dartgynlylyklary gowşatmak we bu gatnaşyklary gowulandyrmak üçin tagalla eder diýlip garaşylýar.
Benedikt XVI-nyň Britaniýa saparynyň dowamynda Katolik keliselerinde amala aşyrylan jynsy zorluklara garşy protestçiler protest çärelerini gurnarlar diýlip hem garaşylýar.


text:
Russiýanyň ýolbaşçylary Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanda polisiýanyň azyndan üç söweşijini öldürendigini habar berýärler.
Dagystanyň hukuk goraýjy resmileri gürrüňi gidýän söweşijileriň 2-nji oktýabrda Untsukul etrabyndaky Wremenny atly obada geçirilen howpsuzlyk operasiýalary döwründe jaýyň çökmegi netijesinde ölendigini aýdýarlar.
Bu operasiýalar döwründe bir polisiýa ofiseri hem ýaralandy. Maglumata görä, wakada parahat ilatyň arasyndan adam ýitgisi bolmandyr.
Dagystan we Russiýanyň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regionyndaky beýleki respublikalar yslamçy ekstremizm we guramaçylykly jenaýatlar bilen ilteşikli ýowuzlyklardan birnäçe ýyl bäri ejir çekip gelýär. Şol ýowuzlyklarda onlarça adam öldürildi we ýaralandy.


text:
Bagdatda bolan partlamalardan soňra, howpsuzlyk çärelerini artdyrmak üçin hökümet tarapyndan görülýän aladalaryň çäginde 10 sany ýokary derejeli harby ofiser tussag edilipdir.
Düýnki bolan şol partlamalar we hüjümlerde azyndan 95 adam heläk bolup, ýüzlerçesiniň ýaralananlygy aýdylýar.
Yrak goşunynyň metbugat wekillerinden general-maýor Kasim Attanyň aýtmagyna görä, şol ofiserler häzir sorag edilýär.
Bagdatda şü günki bolan partlamalarda 2 adam ölüp 10 adam ýaralanypdyr. Yrakly ýolbaşçylar bu hüjümleriň aňyrsynda Al-Kaýda toparynyň we Yragyň öňki lideri Saddam Husseýiniň tarapdarlarynyň bardygyny aýdýarlar.


text:
Düýn Ýewropa Bileleşginiň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin gözegçilik programmasynyň regional koordinatory, iş sapary bilen Aşgabada gelen Braýan Morgan Türkmenistanyň Mejlisinde duşuşyk geçirdi diýip, türkmen metbugaty ýazýar.
Braýan Morgan Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde, demokratiýa we adam hukuklary milli institutynda bolup, Ýewrobileleşigiň, BMG-niň Ösüş programmasynyň, adam hukuklary boýunça ýokary komissaryň edarasynyň “Adam hukuklaryna ýardam etmekde we goramakda Türkmenistanyň potensialyny pugtalandyrmak” atly proýektini amala aşyrmagyň meseleleri maslahatlaşylypdyr.
2009-njy ýylyň oktýabrynda görkezilişi bolan şol programma üç ýyla niýetlenen diýip, türkmen metbugaty habar berýär.


text:
Siriýanyň ýaragly güýçleriniň bäş agzasy, şol sanda iki general we bir polkownik Türkiýä gaçyp bardy diýlip, habar berilýär.
Türkiýäniň resmileri bu harby adamlaryň ýurda soňky iki günüň dowamynda bosup baran siriýalylaryň arasyndadygyny aýdýarlar.
Soňky bosmalar Siriýadan gaçyp çykan generallaryň sanyny dörde ýetirdi. Hepdäniň başynda Siriýanyň nebit ministriniň orunbasary hem prezident Başar al-Assadyň režimini terk edipdi.
Bir ýyl mundan öň Assadyň režimine garşy aýaga galmalar başlany bäri 12,000 siriýaly serhediň Türkiýe tarapyna geçdi.
Bu aralykda, Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Siriýanyň harby güýçlerini öz halkyny oka tutmazlyga çagyrdy.
—Biz Siriýanyň goşunlaryny ýaragy öz halkyna – goragsyz raýatlara, aýallara we çagalara – çenemezlige çagyrmagymyz dowam edýäris—diýip, Klinton Waşingtonda Günorta Koreýanyň daşary işler ministri Kim Sung Hwan bilen geçiren metbugat konferensiýasynda aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton
Klinton bu çykyşyny Müsüriň paýtagty Kairde Siriýa krizisi boýunça Arap Ligasynyň daşary işler ministrleri bilen olaryň orsýetli kärdeşi Sergeý Lawrowyň arasynda geçiriljek gepleşikleriň öňüsyrasynda etdi.
Klinton 12-nji martda Nýu-Ýorkda Orsýetiň daşary işler ministri Lawrow bilen Siriýa boýunça nobatdaky gepleşikleri geçirjekdigni mälim etdi. Ol Lawrow bilen “Siriýada gan döküşikligi bes etmekde we syýasy geçişe ýol arçamakda Orsýetiň konstruktiw rol oýnamagy baradaky umytlarymyz hakda” gürrüň etdim diýdi.
Siriýanyň iň soňky ýaranlarynyň biri bolup galan Orsýet, şeýle hem Hytaý Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň täze rezolýusiýasyny kabul etmek baradaky ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky täze başlangyjy “deňagramsyz” diýip tankyt etdi. Bu rezolýusiýada Assadyň režiminiň repressiýasy ýazgarylýardy.
Annan Assad bilen duşuşar
Bu aralykda, 9-njy martda BMG-niň ynsanperwerlik ýolbaşçysy Waleriýe Amos Siriýada bir ýyla çeken çaknyşyklar netijesinde weýran bolan ýerlerdäki zeruryýetleri öwrenmek üçin başlangyç barlaglary geçirmäge Siriýanyň hökümetiniň rugsat berendigini aýtdy.
Amos oppozisiýanyň derbi-dagyn bolan merkezine – Homs şäherine baryp görenden soň, Türkiýäniň paýtagty Ankarada çykyş etdi:
—Hökümet BMG-niň gulluklary we Siriýanyň häkimiýetleri tarapyndan çäkli görnüşdäki barlaglaryň geçirilmegine razy boldy. Bu bize ýurtda nämeleriň bolup geçýändigi barada maglumat almaga mümkinçilik berer. Bolup geçýän wakalar barada maglumat alar ýaly, bize has anyk usulda işleşmek zerur bolmagynda galýar.
9-njy martda iň esasy oppozision topar bolan Siriýanyň Milli Geňeşiniň lideri Burhan Halioun hem çykyş edip, syýasy opponentlere hüjümler dowam edýärkä, hökümet bilen dialoga girmek barada Kofi Annanyň eden çagyryşlaryna gulak asmak niýetleriniň ýokdugyny mälim etdi.
BMG-Arap Ligasynyň Siriýa boýunça wekili Kofi Annan
BMG-niň öňki Baş sekretary, häzir BMG-Arap Ligasynyň Siriýa boýunça wekili bolan Annan çözgüdiň “syýasy barlyşykdadygyny” we mundan soňky harbylaşmalaryň “ýagdaýy has hem beterleşdirjekdigini” aýtdy.
Annanyň şenbe güni Damaskda Assad bilen duşuşmagyna garaşylýar. Edil şol gün Kairde Arap Ligasynyň baş diplomatlary bilen Orsýetiň daşary işler ministriniň Sergeý Lawrowyň arasynda gepleşikler geçiriler.
BMG Siriýada bir ýyla çeken gozgalaňlar mahalynda häzire çenli 7,500-e golaý adamyň öldürilendigini çaklaýar. Aktiwistler diňe 9-njy martyň özünde Siriýa boýunça 54 adamyň öldürilendigini aýdýarlar.


text:
Çarşenbe güni Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 2014-nji ýylda NATO-nyň goşunlary Owganystany terk edenden soň, bu ýurduň polisiýasyny we harby güýçlerini goldamak üçin, Germaniýanyň Owganystana ýylda 150 million ýewro maliýe ýardamyny berjekdigini aýtdy.
Angela Merkel bu barada çarşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen Berlinde uzak möhletleýin partnýorlyk hyzmatdaşlygy baradaky ylalaşyga gol çekmekleriniň yzy bilen eden çykyşynda belledi.
Bu dabarada Germaniýanyň kansleri Owganystana magaryf, ykdysadyýet we infrastruktura ýardamlaryny bermeklige degişli ylalaşyga-da gol çekdi.


text:
Azatlyk Radiosy: Şwesiýada neşirýat açmak pikiri Sizde nädip döredi? A.Welsapar:
Bu pikir ençeme kösençlerden soň döredi. Men Şwesiýa 1994-nji ýylda geldim. Şol ýyl maňa öz ýurdunda yzarlanýan ýazyjy hem žurnalist hökmünde Birleşen Milletler Guramasynyň kwotasy boýunça syýasy gaçybatalga berildi.
Şwesiýa gelenimden soň men ýarym ýylda şwed dilini öwrendim. Munuň üçin gije-gündiz okamaly boldy. Soň okuwy öz hünärim boýunça dowam etdim. Dil öwrenemsoň, ilkinji sorag – bu ýurtda nädip öz kitaplarymy çykartmaly diýen sorag boldy. Munuň üçin, elbetde, neşirýat gerekdi. Türkmen dilinde kitap çykarýan neşirýatam, elbetde, Şwesiýada ýokdy. Azatlyk Radiosy: Hawa, onsoň bu problemany nädip çözdüňiz?A.Welsapar:
Muny düşündirmek üçin öz geçen ýolumdan azajyk gürrüň bermeli boljak. Öň SSSR Ýazyjylar guramasynyň hem Ýazyjylaryň Halkara PEN-klubunyň agzasy bolamsoň, meni 1996-njy ýylyň başynda Şwed Ýazyjylar guramasyna kabul etdiler. Şondan soň men bada-bat öz kitaplarymy çap etmegiň ýollaryny agtaryp ugradym. Bu gözleg maňa örän köp zady öwretdi. Olaryň käbiri hakda aýtsa bolar. Birinjiden:
Şwesiýada islän kitabyňy çykarybermeli: hiç hili senzura ýa gadagançylyk ýok.Ikinjiden:
Türkmen dilinde kitap çykarjak bolsaň, ony özüň çapa taýynlamaly, sebäbi bu ýurtda türkmen neşirýaty ýok.Üçünjiden:
kitabyň ähli çykdajylaryny özüň çekmeli. Eger-de öz puluň bolmasa, onda grant gözlemeli. Grant berýän medeni edaralar, jemgyýetçilik guramalary kän, ýöne olaryň hiç biri saňa tanymal ýazyjy bolmasaň, entek çykmadyk kitabyň üçin pul berenok. Kitap çykansoň, onuň jemgyýetçilik gymmatynyň bardygy subut edilmeli. Grant berýän edaralar kitaby garaşsyz resenzentlere tabşyrýarlar, diňe şolar kitabyň edebi-çeperçilik gymmatyna güwä geçse, şondan soň grant almaga mümkinçilik döreýär.Azatlyk Radiosy: Size bu basgançaklary geçmek başartdymy?A.Welsapar:
Hawa, meniň işim şowly boldy. Sebäbi öň sowet döwründe neşirýatda işlämsoň, neşirýat işi maňa gowy tanyş. Onsoň özüm çapa taýynlap, 1996-njy ýylyň dowamynda Şwesiýada iki sany kitabymy çykardym. Olaryň biri "Ak öý" atly goşgular kitaby, ikinjisem ozal 1992-nji ýylda Türkmenistanda gadagan edilen "Mülli Tahyryň hudaýlygy" atly romandy. Romana soňra grant berildi, goşgular kitabynyň çykdajysyny bolsa özüm çekmeli boldum.
Ine, şu ädimler meniň emigrasiýada kitap çykarmak boýunça gazanan ilkinji gymmatly tejribäm boldy. Şondan soňam Şwesiýada türkmen neşirýatyny açmagy ýüregime düwdüm.Azatlyk Radiosy: Neşirýaty açmazdan öň näme etdiňiz?A.Welsapar:
Ilki men Şwesiýadaky bu ugurdan bar bolan kanunlary öwrendim. Ilkinji öwrenen zadym: senzura ýok ýerinde kitabyň mazmunyna ony çykaran adamyň jogap berýänligi. Islendik awtor öz kitabyny özi taýýarlap öz hasabyna islendik çaphanada çap etdirip bilýär. Ýöne çaphana kitabyň mazmunyna jogakär däl, ol onuň diňe tehniki tarapyna jogapkär. Kitabyň mazmunyna neşirýatda çykan bolsa, şol neşirýat, ýogsa-da awtoryň özi jogap berýär.
Kitap çykandan soň, eger onda ýurduň Metbugat hakyndaky kanunynyň maddalaryna ýa-da Jenaýat Kodeksine garşy gidýän faktlaryň bardygynyň üsti açylsa, mesele-de suda baryp ýetse, neşirýat ýa-da kitaby özbaşyna taýynlap çap etdiren adam suduň öňünde jogap bermeli. Ýöne eger-de kitapda jynsy, dini, milli we etniki duşmançylyga çagyryş, urşy wagyz edýän, şahsyýetiň garşysyna jenaýat derejesindäki töhmetçilikli zatlar bolmasa, ol kitap bilen häkimiýetleriň asla işi ýok.
Gepiň gysgasy, bu ugurdan gerekli kanunlary hem işiň praktiki taraplaryny öwrenmäge birnäçe ýyl sarp boldy. Men ýene-de üç-dört kitabymy özüm taýýarlap, dürli çaphanalarda çap etdirdim. Ýüzugra-da geljekde türkmen neşirýatyny açmak üçin zerur bolan tejribäni topladym. Şeýdibem ahyrsoňy ähli gerek zatlary ilik-düwme öwrenemsoň, 2004-nji ýylda Şwesiýada Türkmenistanyň çäklerinden daşardaky ilkinji erkin türkmen neşirýaty bolan "Gün" neşirýatyny açdym.
Azatlyk Radiosy: Neşirýat bilen bagly işler düşewüntlimi? A.Welsapar:
Ýurduň öz dilinde kitap çykarylsa, elbetde, neşirýatam edil beýleki ugurlar ýaly düşewüntli bolup biler. Emma, mysal üçin, Şwesiýada türkmen dilinde kitap çykarsaň, onuň girdeji bermejegi öz-özünden düşnükli. Diýmek, bu iş ideal iş, ony diňe edebiýata hem öz halkyna wepaly adamlar edip bilerler. Şonuň üçinem daşary ýurtlarda neşirýat açyp, türkmençe kitap çykarjak adamlar öňünden ähli kynçylyklara döz gelmäge taýyn bolmaly.
Biz bu kynçylyklary belli bir derejede ýeňip geçmäni öwrendik. Sebäbi biz diňe türkmen dilinde däl-de, eýse ýerli halkyň dilinde, ýagny şwedçe-de kitap çykarýas we şondan gelýän girdejiniň hasabyna-da türkmençe kitaplaryň çykdajylaryny ödeýäris.Azatlyk Radiosy: Maliýe ýetmezçiligi duýlan halatynda dürli grant kömekleri ýa-da amatly kredit karz almak mümkinçiligi barmy? A.Welsapar:
Kredit, ýagny karz puly banklar näçe diýseň berýäler, ýöne ony soňra rentasy, ýagny göterimi bilen gaýdyp bermeli. Granty bolsa, diňe gowy kitaplary çykaryp, alyp bolýar. Bu ugurda "Gün" neşirýaty özüniň hakyky professional derejede işleýändigini subut etmegi başardy. Şonuň üçinem biziň şwed dilinde çykarýan kitaplarymyz özünem ödeýär, azda-kände girdejem berýär.Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda öz neşirýatyny açmak isleýänlere näme maslahat berip bilersiňiz?
A.Welsapar:
Neşirýat açjak adam ilki bilen Metbugat hakyndaky kanunlary öwrenmeli. Soňra geljekki neşirýatyň maliýe meselelerini çözmeli. Türkmenistanyň banklary karz berýän bolsa, bu çözmez ýaly mesele däl. Ýogsa-da, medeni işler üçin karz berýän Halkara hem Ýewropa banklary bar, şolardanam has amatly şertlerde kredit alyp bolýandyr. Soňra tehniki hem döredijilik işgärlerinden sowatly işgärleriň toparyny düzüp, bilelikdäki işe başlabermek galýar. Elbetde, taýyn kitaplary satmak meselesini hem öňünden çözüp goýmaly.
Türkmenistanda ene dilimizde kitap çykarmak türkmen neşirýaty üçin, elbetde, uly bagt. Munuň üçin ýetmeýän zat – ýurtda Metbugat azatlygynyň bolmagy hem deslapky senzuranyň ýatyrylmagy. Şol meseleler çözülse, "Gün" neşirýaty hem geljekde Türkmenistanda öz filialyny açar. Biz öz işimizi Türkmenistanda alyp barmak üçin ýurtda halkara standartlaryna gabat gelýän zerur kanunlaryň kabul edilmegine garaşýarys.


text:
Bişkekde geçirilýän Türkmenistanyň Prezidentiniň we Gyrgyz Respublikasynyň Prezidentiniň arasyndaky gepleşikler ik ýurduň resmi wekiliýetleriniň agzalarynyň gatnaşmagynda giňeldilen düzümden dowam etdirildi. Gepleşikler “Ala-Arça” döwlet kabulhanasynyň Maslahatlar binasynyň uly zalynda Türkmenistanyň Prezidentiniň şu gün Gyrgyzystanda başlanan döwlet saparynyň maksatnamasynyň çäklerinde geçirildi.
Gepleşiklerde bellenilişi ýaly, Türkmenistan we Gyrgyz Respublikasy iki ýurduň oňyn başlangyçlarynyň dünýä bileleşigi tarapyndan goldanylmagy ugrunda işjeň çykyş edýärler we birek-birege ýardam berýärler. Halkara düzümlerinde birek-biregi goldamak işi özüniň bähbitlidigini hem-de dogrudygyny görkezdi we bu işler iki ýurduň uzakmöhletleýin bähbitlerine laýyklykda geljekde hem dowam etdiriler.
Daşary syýasat edaralarynyň arasyndaky geňeşmeleriň mundan beýläk-de dowam etdirilmeginiň möhümdigi bellenildi, ol geňeşmeler halkara meseleleriniň möhüm ugurlary boýunça hyzmatdaşlygyň meselelerini has anyk seljermäge we pikir alyşmaga mümkinçilik berýär. Gepleşikleriň barşynda parlamentara gatnaşyklar boýunça hyzmatdaşlygy giňeltmegiň zerurdygyna aýratyn üns çekildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistan amatly daşary syýasy şertleri döretmek bilen, söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmäge, mümkinçilikleri we iki ýurduň hem bar bolan uly kuwwatyny hasaba almak bilen, bilelikdäki işiň täze ugurlaryny ýola goýmaga gyzyklanma bildirýär diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri ikitaraplaýyn haryt dolanyşygynyň soňky ýyllarda durnukly ösýändigini nygtady. Hususan-da, 2014-nji ýylda bu görkeziji 2013-nji ýyl bilen deňeşdirilende 1,5 esse artdy, şu ýylyň alty aýynda bolsa 54 göterim ösüşe eýe boldy. Emma, bu maliýe görkezijiler iki döwletiň uly mümkinçilikleriniň doly ulanylýandygyny aňlatmaýar.
Türkmenistanyň Gyrgyz Respublikasyny gündogar ugry boýunça gaz geçirijileri gurmakda özüniň strategiki hyzmatdaşy hasap edýändigi aýratyn nygtaldy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan-Özbegistan-Täjigistan-Gyrgyzystan-Hytaý täze gaz geçirijisiniň taslamasyny amala aşyrmaga ägirt uly ähmiýet berilýär.
Türkmenistan kosmos aragatnaşyklar tehnologiýasyny özleşdirmäge girişdi. Häzirki döwürde ýurdumyz giň ulgamly aragatnaşyk, şol sanda Internet üçin özüniň emeli hemrasynyň esaslaryny doly güýjünde işletmek mümkinçiligine eýe boldy we gyrgyz hyzmatdaşlary ýokary tehnologiýalar ulgamynda täzeçil ýörelgeleri we tejribeleri alyşmak babatda özara peýdaly hyzmatdaşlyk etmäge çagyryldy.
Şeýle hem syýahatçylyk we jahankeşdelik senagaty ýaly özüne çekiji pudakdaky hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň ýollaryny öwrenmegiň zerurdygy bellenildi. Bu babatda iki ýurduň hem ägirt uly mümkinçilikleri bar. Gyrgyzystan dag syýahatçylygyny ösdürmek boýunça ägirt uly tejribe toplady. Yssik-kölüniň ady halkara nyşanyna öwrüldi. Türkmenistanda hem bu ugurda ägirt uly mümkinçilikler bar. Mälim bolşy ýaly, Hazaryň türkmen kenarynda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny döretmek boýunça iri möçberli we uly geljegi bolan taslama durmuşa geçirilýär. Häzirki döwürde gojaman Hazaryň kenarynda myhmanhanalar we şypahanalar ulgamyny özünde birleşdirýän düzümleýin toplum hereket edýär. Bu ýere ýylda dynç almak üçin müňlerçe adamlar gelýärler.
Bu barada aýtmak bilen, Türkmenistanyň Prezidenti geljek ýylda “Awazada” syýahatçylyk boýunça bilelikdäki türkmen-gyrgyz forumyny geçirmegi teklip etdi. Onuň çäklerinde amala aşyrylan dürli maýa goýum taslamalary boýunça bilelikdäki çäreleri işjeňleşdirmegiň ýollaryny ara alyp maslahatlaşmak we tejribe alyşmak mümkinçiligi dörär. Bu bolsa syýahatçylyk ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň peýdaly we netijeli bolmagyny şertlendirer.
Bellenilişi ýaly, Türkmenistan bilen Gyrgyzystanyň medeniýet, ylym we bilim babatda netijeli hyzmatdaşlygy ýola goýmak üçin oňyn däplere eýedir we bu ugurlaryň ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmekde möhüm ähmiýeti bardyr. Medeni-gumanitar ulgamdaky özara gatnaşyklary pugtalandyrmakda iki ýurduň doganlyk halklaryny baglanyşdyrýan taryhy däplere, ýörelgelere möhüm orun degişlidir. Soňky ýyllarda iki ýurduň arasynda folklor, saz toparlaryny, sungat ussatlarynyň wekillerini alyşmak asylly däbe öwrüldi. Iki ýurduň ylym we medeniýet işgärleri Türkmenistanda hem Gyrgyz Respublikasynda hem geçirilýän halkara maslahatlaryna, sergilere we beýleki çärelere işjeň gatnaşýarlar.
Şu ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň Gyrgyzystandaky Medeniýet günleri üstünlikli geçirildi we Türkmenistan öz nobatynda gyrgyz medeniýet we sungat ussatlaryny garşylamaga taýýardyr. Şunuň bilen baglylykda, türkmen döwletiniň Baştutany bilelikde kino hepdeligini geçirmegi teklip etdi.


text:
Siriýanyň paýtagty Damaskyň eteginde şaýylaryň mukaddes gonamçylygynda bolan üç partlamada azyndan 71 adam wepat boldy. Partlama Siriýada bäş ýyl bäri dowam edýän uruşyň soňuna çykmak boýunça Ženewada kynçylyk bilen başlanan gepleşiklere gabat geldi.
31-nji ýanwarda gonamçylygyň ýerleşýän ýerinde Sayida Zeinab etrabynda bolan partlamada 100-den gowrak adam ýaralandy.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän düýbi Britaniýada ýerleşýän gurama wepat bolan 71 adamdan 42 adamyň Siriýanyň hökümetine loýal söweşijiler bolandygyny aýtdy.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Federika Mogherini hüjümçileriň 250 müňden gowrak adamyň ölümine sebäp bolan uruşy soňlamak ugrundaky “syýasy prosesi başlamak boýunça synanyşyklara zyýan ýetirmek maksadyny öz öňünde goýandygy aýan” diýdi.
“Yslam döwleti” topary hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Hökümetiň Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa şertnamasyna gol çekmegi soňa goýmagyndan nägile bolup, anna güni irden Kiýewiň merkezinde müň çemesi adam proteste çykdy.
Garaşylmadyk ýerden paýtagtyň Garaşsyzlyk skwerine ýygnanan adamlaryň emele getiren sahnasyna birnäçe awtobus howpsuzlyk işgäri hem goşuldy. Oppozisiýa liderleri märekä ýüzlenip, çykyş etdiler.
Prezident Wiktor Ýanukowiçiň hökümeti penşenbe güni özüniň bu ylalaşyklara taýýarlyk prosesini togtatjakdygyny yglan etdi.
Şol gün irden parlament ozalky premýer-ministr, häzir tussagda oturan Ýuliýa Timoşenkonyň daşary ýurtda medisina bejergisini almagyna ygtyýar berjek kanun taslamasyny ret edipdi.
ÝB we ABŞ resmileri Kiýewiň kararyndan lapykeç bolandyklaryny bildirdiler. Olar Ukraina indiki hepde Wilnýusda ÝB-niň Gündogar partnýorlugy şertnamasyna gol çeker öýdüpdiler.


text:
Tunisiň prezidenti 4-nji iýulda, ýaragly adam meşhur kurortda 38 adamy öldüreninden bir hepde soň, adatdan daşary ýagdaý yglan etdi.
Prezident Beji Kaýd Ýessebsi telewideniýede berlen çykyşynda adatdan daşary ýagdaý yglan etmek baradaky karara parlament spikeri we premýer-ministr bilen geçirilen gepleşiklerden soň gelnenedigini aýtdy.
Adatdan daşary ýagdaý 4-nji iýundan başlanyp, 30 günläp dowam eder.
Kurort şäherçede 38 turisti öldüren ýaragly adam hem polisiýa tarapyndan öldürildi.
«Yslam döwleti» topary bu gandöküşikligiň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, Tunis demokratiýasyna we syýahatçylyk senagatyna pitjiň atdy.


text:
Özbegistanyň iň soňky lideriniň iň uly gyzy Gülnara Karimowanyň ogly ejesiniň niredediginiň resmi taýdan mälim edilmegini isleýär.
Bir döwür kakasy Yslam Karimowyň potensial mirasdüşeri hasaplanan Karimowa mundan iki ýyl gowrak ozal peýda bolan korrupsiýa skandallaryndan bäri köpçülikde görünmeýär.
Londonda ýaşaýan kiçi Yslam Karimow “BBC” korporasiýasyna beren interwýusynda ejesiniň Daşkentdäki “iki-üç otagly jaýda” saklanylýandygyny aýtdy.
Şeýle-de, ol özbek howpsuzlyk gulluklaryny öz ejesini izolýasiýada saklamakda aýyplap, onuň şeýle uzak wagtlap üzňelikde saklanmagy onuň saglyk ýagdaýyna hem täsir ýetiren bolmaly diýdi.
Şu ýylyň sentýabr aýynda Yslam Karimow aradan çykanda, onuň jynazasyna kiçi Karimowyň ne doganlary, ne-de ejesi gatnaşdy.
“Men [babamyň jaýlanyş çäresine] gitmek isledim. Ýöne men gitsem, yzyma gelip bilmejekdigimi bilýärdim. Biziň hereketlerimizi we sesimizi çäklendirmek üçin olara üçümizem gerek” diýip, kiçi Yslam Karimow aýtdy.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda özüniň indi köp wagtlardan bäri talyp söweşijileriniň hatarlaryndaky aram toparlar bilen gepleşik geçirmekligiň tarapyny tutup gelendigini belledi.
Prezident Karzaý özüniň bu ugurdaky garaýyşlaryna diňe indi-indiler halkara jemgyýetçiliginden goldaw tapandygyny aýtdy: «Bu strategiýa Birleşen Ştatlardan gelenok, bu biziň öz strategiýamyz. Men şu günki güne çenli özümiň sekiz ýyl prezidentlik wezipesinde işläp gelen döwrümde talyplar bilen gepleşikler geçirmekligiň, aýratynam parahatçylyk meseleleri boýunça gepleşik geçirmekligiň tarapyny tutup, yzygiderli çykyş edip geldim. Ýöne geçen ýyla çenli biziň bu ugurdaky garaýyşlarymyz Birleşen Ştatlar we beýleki Günbatar hökümetleri, şol sanda NATO tarapyndan hem goldaw tapmady. Ahyrsoňy-da, amerikalylar biziň bu baradaky syýasatymyz bilen ylalaşdylar we ony kabul etdiler. Londonda geçirilen konferensiýa hem hut şu syýasaty goldamak maksady bilen gurnaldy. Biz bu syýasaty durmuşa geçirmekde-de bilelikde iş alyp bararys diýip, umyt edýäris».
Owganystan meselesi boýunça geçen hepde Londonda geçirilen bu halkara konferensiýada prezident Hamid Karzaý talyplaryň liderleri bilen dialog geçirmekligiň şertleri barada-da durup geçdi. Hususan-da, ol talyplaryň liderlerini parahatçylyk gepleşiklerine itergi bermek maksady bilen «Loýa jirgä», ýagny ýurduň ýaşulylarynyň Baş Maslahatyna gatnaşmaklyga çagyrdy.
«Roýters» habar agentliginiň maglumatyna görä, mundan üç hepde öň bu meseläni maslahatlaşmak üçin talyplar Birleşen Milletler Guramasynyň Owganystandaky edarasy bilen habarlaşypdyrlar. Bu maglumata görä, talyplaryň «Kuetta şura» diýlip atlanydyrylýan ýolbaşçy toparynyň agzalary BMG-niň Owganystandaky ýörite wekili Kai Eýde bilen gizlin duşuşypdyrlar.
Birleşen Milletler Guramasyndan öz adynyň tutulmagyny islemedik bir resmi bu talyp liderleriniň Kabulyň hökümeti bilen gepleşik geçirmek mümkinçiliklerini geňeşmek üçin Kai Eýde bilen duşuşandyklaryny mälim etdi.
Urşuň tamamlanmagy
Ýurduň prezidenti Hamid Karzaý Owganystanda Birleşen Ştatlaryň öňbaşçylygynda alnyp barylýan urşuň tamamlanmak meselesiniň diňe harby çärelere bagly bolmajakdygyny aýdýar.
Geçen hepde dünýäniň 60-dan gowrak döwletiniň ýokary derejeli resmileriniň gatnaşmagynda Londonda geçirilen konferensiýada resmiler şu ýylyň ahyrlaryna we geljek ýylyň başlaryna çenli Owganystanyň birnäçe welaýatyndaky howpsuzlyk çäreleriniň jogapkärçiligini ýurduň harby güýçleriniň öz üstlerine almalydyklaryny öňe sürdüler.
Şeýle hem bu konferensiýada talyplary parahat durmuşa gaýtaryp getirmek we olary ýurduň kanunçylygyna eýertmek üçin adaty talyp söweşijilerine maliýe ýardamlaryny bermekligi göz öňünde tutýan ýörite fonduň döredilmegi barada-da ylalaşyga gelindi.
Parahat durmuşa dolanjak talyplary iş bilen üpjün etmek hem-de olara dürli hünärler boýunça tälim bermek üçin ilkinji ýyl 140 million dollarlyk proýekt göz öňünde tutulýar.
Bu wakalardan birneme öň talyplar diňe daşary ýurt güýçleri Owganystany doly terk eden halatynda ýurduň resmi hökümeti bilen parahatçylykly gepleşiklere girişip biljekdiklerini tekrarlapdylar. Ýöne geçen hepdäniň anna güni talyplaryň sözçüsi talyp toparlarynyň liderleriniň hökümet bilen parahatçylyk gepleşiklerine başlamalymy ýa başlamaly däldigi barada ýakyn wagtlarda karar kabul etjekdiklerini aýtdy.
Düýn, ýekşenbe güni, Kabulda bu mesele bilen baglanyşykly geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Hamid Karzaý özara gepleşik geçirmek baradaky teklipleriň Al-Kaýda topary bilen hyzmatdaşlykdaky adamlara degişli däldigini nygtady.


text:
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň ÝHHG-däki missiýasy Türkmenistandaky saýlawlar bilen baglanyşykly ýörite beýanat ýaýratdy.
16-njy fewralda ýaýradylan beýanatda “ÝHHG-niň Demokratik institutlar we adam hukuklary baradaky ofisiniň öz gözegçilik missiýasyny Türkmenistandaky bu saýlawlara ugradyp bilmegi üçin talabalaýyk şertleriň bolmandygy bizi gynandyrýar” diýlip bellenipdir.
Mundan daşary, bu beýanatda
Türkmenistandaky bu saýlawlar barada halkara gözegçileriniň maglumatlaryna esaslanýan konstruktiw hasabatyň ýoklugyna-da Birleşen Ştatlaryň örän gynanýandygy aýdylýar.
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili Uilýam Stiwens hem Türkmenistanda prezidentlik saýlawlarynyň erkin we adalatly geçmegi üçin hakykatdanam talabalaýyk şertleriň bolmandygyny belläp, şeýle diýdi:
—ÝHHG-niň hem belleýşi ýaly, saýlawlardan öň bar bolan şertler, şol sanda, raýatlaryň iň bir esasy azatlyklarynyň çäklendirilmegi, şeýle hem saýlamak üçin syýasy alternatiwanyň çäkli bolmagy ýaly ýagdaýlar Türkmenistanda hakyky azat we adalatly saýlawlaryň geçirilmegine mümkinçilik bermedi.
Döredilen şertler
Emma Stiwens Türkmenistanda 12-nji fewralda geçirilen bu prezidentlik saýlawlaryna Birleşen Ştatlardanam, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndanam gözegçileriň barmandygyny aýdyp, bu saýlaw prosesiniň nähili geçendigine baha bermekligiň kyndygyny belledi:
—Saýlawlaryň netijesine baha bermeklik biz üçin kyn, sebäbi bu saýlawlara biz tarapdanam, ÝHHG tarapyndanam gözegçilik edilmedi. Şoňa görä-de, biz saýlawlaryň özi barada pikir aýdamzok-da, saýlawlaryň geçirilmegi üçin döredilen şertler barada ÝHHG-niň öňe süren garaýyşlary esasynda öz pikirimizi aýdýarys. Ol pikir bolsa, Türkmenistandaky häzirki bar bolan şertlerde saýlawlaryň azat we adalatly bolup bilmejekdigi baradaky pikir.
Köpsanly beýleki synçylar hem Türkmenistanda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna oppozision guramalardan ýa-da graždan jemgyýetine degişli toparlardan garaşsyz aktiwistleriň gatnaşdyrylmandygyny aýdyp, bu saýlawlary hakyky bäsleşiksiz geçen saýlawlar hökmünde häsiýetlendirdiler.
Mundan daşary, bu saýlawlarda Türkmenistanyň bäş welaýatynyň bäşisinde-de ses bermäge hukukly ilatyň 96 prosentiniň gatnaşandygy, Gurbanguly Berdimuhamedowyň bolsa 97 prosentden hem gowrak ses alandygy barada berlen resmi maglumatlar bu saýlawlaryň ýörite gurnalan senariýa boýunça geçirilendigi baradaky garaýyşlary-da artdyrdy.
Birleşen Ştatlaryň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndaky ýörite missiýasy bu saýlawlar bilen bagly ýaýradan beýanatynda Türkmenistanyň hökümetini özüniň plýuralistik jemgyýeti döretmek barada söz arkaly edýän beýanatyny hakyky bäsleşikleri döredip biljek reformalary amala aşyrmak arkaly berkitmeklige çagyrdy.
ABŞ-nyň missiýasy şeýle reformalaryň amala aşyrylmagynda Birleşen Ştatlaryň Türkmenistanyň hökümetine ýardam bermäge-de taýýardygyny nygtaýar.


text:
Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland penşenbe güni Moskwada prezident Wladimir Putin bilen gepleşik geçirýär. Fransiýanyň prezidenti bu wakanyň öňýany bu gepleşikden garaşýan zatlary barada Orsýetiň habar serişdelerine interwýu berdi.
Bu interwýusynda ol fransuz goşunlaryny we harby tehnikasyny Owganystandan çykarmakda Fransiýanyň Orsýetden ýardam soramakçydygyny aýtdy.
Mundan daşary, Fransua Olland Fransiýanyň Siriýadaky oppozision toparlara ýarag bermezlik baradaky embargony bozmak niýetiniň ýokdugyny-da nygtady. Ol Siriýadaky krizisiň öňüni almaklygyň ýeke-täk ýolunyň konfliktleriň güýçlenmegine ýol bermezlikdigini belledi.
Orsýetiň prezident administrasiýasynyň press-relizinde Putin bilen Ollandyň gepleşiklerinde Orsýet bilen Ýewropa Bileleşiginiň hyzmatdaşlyklary, terrorizme we neşe gaçakçylygyna garşy göreş meseleleri barada-da gürrüň ediljekdigi habar berilýär.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç, sişenbe güni Moskwa etjek saparyny soňa goýdy. Ol prezident Wladimir Putin bilen gepleşikleri geçirmegi planlaşdyrýardy.
Olar gazyň bahasynyň ýokarlanmagy baradaky meseleleri gepleşmegi göz öňünde tutýardylar. Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi Ýuriý Uşakow, duşuşygyň duýdansyz soňa goýlandygyny aýdýar. Sebäbi gol goýulmaly dokumentleriň taýýarlanmagy üçin köp wagtyň gerekdigini aýdýar.
Ukraina her 1000 kuba metr üçin 430 amerikan dollary tölemekde kynçylyk çekýändigini aýdýar. Gazyň bahasynyň azaldylmagynyň deregine Ukraina Orsýet bilen ylalaşyk baglanyşmak üçin egilişige göwünsizlik bildirýär.
Orsýet Ukraninanyň gaz geçiriji turbasyndan özüne paý almak isleýändigini aýtdy. Şol gaz geçiriji turbasy arkaly Orsýetiň gazynyň köp bölegi Günbatar Ýewropa akdyrylýar.
Şeýle-de Orsýet Ukrainany “Gümrük birligine” goşulmaga çagyrýar. Onuň düzüminde Orsýet, Belarus we Gazagystan bar.


text:
Gazagystanyň günbataryndaky Žanozen şäherinde protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan çaknyşykda azyndan iki polisiýa işgäri ýaralanypdyr. Bu barada ýurduň prokuraturasy habar berýär.
Ynsan hukuklaryny goraýjy toparlardan gelen maglumatlara görä, polisiýanyň ot açmagynda ençeme demonstrantyň hem ölen bolmagy mümkin. Bu maglumaty häzirlikçe tassyklamak başartmady.
Döwlet eýeçiligindäki “KazMunaiGas” nebit kärhanasynyň ýüzlerçe işgäri ýokary aýlyk hakyny we has oňat iş şertlerini talap edip, protest geçirýärler.
Müňe golaý demonstrant protest geçireni üçin işden kowuldy. Ýöne, muňa garamazdan, protest çäreleri dowam edýär.


text:
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Mun Siriýada ynsanýete garşy jenaýatçylyk hökmünde häsiýetlendirilip bilinäýjek jenaýatçylyklaryň dowam edýändigini aýtdy.
Wenada eden bu baradaky çykyşynda Pan Gi Mun şeýle çykyş etdi:
—Biz Siriýada ýaşaýyş kwartallarynyň hiç hili parh goýulmazdan oka tutulýandygyny, keselhanalaryň adamlaryň gynalýan ýerlerine öwrülýändigini, 10 ýaşly çagalaryň zorluklara sezewar edilýändiklerini we öldürilýändiklerini görýäris.
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynda Siriýanyň režiminiň alyp barýan syýasatyny ýazgaryjy ýörite bir rezolýusiýanyň taslamasyna ses berişlik geçiriler diýlip garaşylýar.


text:
Çarşenbe güni Britaniýa özüniň Eýrandaky ilçihanasyny ýapýandygyny hem Eýranyň Britaniýadaky ilçihanasynyň ýapylýandygyny yglan etdi.
Bu barada çykyş eden Britaniýanyň daşary işler ministri Willýam Heýg hemme eýranly diplomatlaryň 48 sagadyň dowamynda Britaniýany terk etmelidiklerini aýtdy.
Sişenbe güni radikal eýran studentleriniň bir topary Tährandaky britan ilçihanasynyň jaýyna kürsäp girdiler. Olar binanyň aýnalaryny döwdüler we britan baýdagyny ýakdylar.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Britaniýanyň Eýrandaky ilçihanasyna edilen bu hüjümi ýyti ýazgardy. ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hem bu hüjümi gurnanlary jogapkärçilige çekmäge çagyrdy.


text:
24-nji iýunda Aşgabatda Merkezi Aziýa we Hazar döwletleriniň ýaragsyzlanmak boýunça halkara konferensiýasy başlandy. Bu çäräni Türkmenistan BMG-niň howandarlygynda geçirýär.
Konferensiýa regionyň döwletlerinden daşarky dünýäniň ençeme ýurtlarynyň we iri halkara guramalarynyň wekilleriniň gatnaşýanlygy türkmen metbugatynda habar berildi.
Konferensiýanyň çäginde Merkezi Aziýa döwletleriniň öz üstüne alan borçlaryny ýerine ýetirmek ugrunda bilelikdäki planlary barada gürrüň ediler.
Maslahatda ýaragsyzlanmak meseleleri boýunça halkara strukturalary bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygy ýola goýmak işleriniň hem kesgitlenmegine garaşylýar.
Bu konferensiýany Aşgabatda geçirmek inisiatiwasy bilen türkmen prezidenti 2009-njy ýylda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasynda çykyş edipdi.
Ýaragsyzlanmagyň ähmiýeti
Parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmek, şol sanda global derejede ýaragsyzlanmak proseslerine ähli taraplaýyn ýardam bermek, bu ugurdan halkara hyzmatdaşlygyny ýola goýmak Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugry bolup durýar.
Türkmenistanly synçy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew dünýä derejesinde möhüm ýaragsyzlanmak meselesi boýunça maslahatyň Aşgabatda geçirilmeginiň ähmiýetine ünsi çekýär.
“Ýer şaryny aman saklamak maksady bilen ýaragsyzlanmak boýunça halkara çäreleriniň bitarap Türkmenistanda geçirilmegine ýurtda buýsanç bilen garalýar” diýip, Bugaýew aýdýar.
Syýasy bilermenler howpsuzlyk meselesiniň region üçin ähmiýetiniň soňky döwürde gitdigiçe güýçlenýänligine ünsi çekýärler.
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan dünýäniň iň uly konflikt ojagy bolan Owganystan bilen serhetdeş regionda konfliktleriň “indi döräp biljek ojaklarynyň” hem bardygyny belledi.
Analitigiň pikirine görä, şu günki gün Merkezi Aziýa regionynda döwletara we etniki gapmagarşylyklaryň döremek howpundan daşary, olara daşarky güýçleriň goşulmagyna hem howatyrlanmalar bar.
Artýom Ulunýan regional döwletleriň şeýle howplara diňe ýurtlaryň howpsuzlygyna wehim hökmünde garaman, regionda höküm sürýän režimlere hem howp hökmünde çemeleşilýänligini belledi.
“Türkmenistan häzir otly halkanyň içinde bolmasa-da otly ojaklaryň gapdalynda ýerleşýär. 30 ýyl bäri goňşy Owganystanda uruş dowam edýär. Region boýunça goňşy Gyrgyzystandaky soňky ýagdaý hem türkmenistanlylary alada goýýar” diýip, Bugaýew aýdýar.
Bitaraplyk statusy
Resmi maglumatlarda halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilen hemişelik we pozitiw bitaraplyk statusynyň Türkmenistana parahatçylygy dörediji aktiw hereketlerini alyp barmaga we bähbitli halkara dialogyny ýola goýmaga giň mümkinçilikleri açýanlygy bellenýär.
Türkmenistanyň bitaraplyk statusy ýurduň syýasy we harby toparlara goşulmazlygyny, halkara meseleleriniň çözgüdi ugrunda güýç ulanmazlygyny hem-de konfliktlere goşulmazlygyny göz öňünde tutýar.
Ulunýanyň pikiriçe regionyň beýleki döwletlerine garanda az ilatly, çöllük, harby taýdan uly güýje eýe bolmadyk, emma ullakan tebigy baýlyklara eýe Türkmenistan üçin bitaraplyk halkara gatnaşyklarynda aýratyn statusa eýe bolmaga mümkinçilik berýär.
“Aşgabatda ýaragsyzlanmak boýunça halkara konferensiýasyny geçirmek bilen türkmen ýolbaşçylary, ýurduň islendik konfliktlere goşulmazlygyny ýene bir gezek nygtap, gapma-garşylyklara sebäp bolup biljek ýagdaýlaryň hem aradan aýrylmagyna taýýarlygyny mälim etmek isleýän bolmagy mümkin” diýip, Artýom Ulunýan belledi.
Gyrgyzystandaky wakalaryň täsiri
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan Gyrgyzystandaky durnuksyzlygyň hem regiondaky döwletleriň milli we regional howpsuzlyk meselesine ünsi artdyrmagyna itergi berenligini öňe sürýär.
Gyrgyzystandaky ýagdaý barada Türkmenistanyň habar beriş serişdelerinde maglumat berilmeýär. Emma Gyrgyzystanda bolup geçýän wakalara Türkmenistanda uly gyzyklanma bildirilýänligini we ilat arasynda giňden pikir alşylýanlygyny ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler.
A.Bugaýewiň sözlerine görä, bir tarapdan Gyrgyzystandaky syýasy öwrülişikler we halkyň öz pikirini beýan etmäge we öz hak-hukuklarynyň berjaý edilmegini talap etmäge ukyby türkmen jemgyýetinde buýsanç döretse, başga bir tarapdan häzirki dartgynlylyk we dowam edýän zorluk Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň arasynda berk ýazgarylýar.
Türkmenistan Merkezi Aziýada ýadro ýaragyndan erkin zonany döretmek ylalaşygyna goşuldy we soňky ýyllarda ýaragsyzlanmak, şeýle-de ýadro, himiki we köpçülikleýin gyrgynçylyga getirýän beýleki ýaraglary öndürmekden, saklamakdan hem öz giňişliginden geçirmekden el çekmek boýunça halkara dokumentleriniň ençemesine gol çekipdi.


text:
Waşington we Moskwa Siriýadaky ýaraşygy gaýtadan ýola goýmak baradaky ylalaşyga golaý geldi, emma 26-njy awgustda Ženewada baş diplomatlaryň arasynda uzak güne çeken maslahatdan soň bu ylalaşygy yglan etmekden kemter gaýtdy.
«Biz ylalaşyga golaý geldik» diýip, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 12 sagada çeken gepleşiklerden soň aýtdy. «Emma biz bu şertnama siriýa halkynyň isleglerini we zerurlyklaryny doly kanagatlandyrmasa, ylalaşyga gyssanmarys» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Kerri «biz duşmançylyklary bes etmegiň täze usullaryny tapmakda aýdyňlyk gazandyk» diýdi. Ol ýaraşyga bökdençlik döredýän meseleleriň uly toparynyň çözülendigini, emma käbir meseleleriň çözülmän galandygyny aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow hem öz amerikan kärdeşi bilen bir hörpden gopdy we žurnalistlere zorluk-sütemi togtatmak ylalaşygy üçin «örän möhüm ädimleriň» ädilendigini aýtdy.
"Men öz bilelikdäki tagallalarymyzyň ýakyn wagtda miwe berjegini pikir edýärin” diýip, Lawrow aýtdy.
Ol ýerde BMG-niň araçylyk etmegindäki parahatçylyk gepleşikleriniň täze tapgyryndan öň uruşdan tozan ýurtdaky söweşleri togtatmak barada bir ylalaşygyň yglan edilmegine umyt baglanýardy.
Emma Kerri özleriniň, Moskwa bilen Waşingtonyň fewralda araçylyk eden öňki ýaraşygyndan soň bolşy ýaly, basym ýene düzgüni bozuljak gyssanmaç ylalaşyk baglaşmak islemändiklerini nygtady.