text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda ýurdumyzyň durmuşyna degişli derwaýys meseleleriň birnäçesine, şeýle hem käbir möhüm resminamalaryň taslamalaryna seredildi.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibini yglan edip, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer 21—22-nji noýabrda Latwiýa Respublikasynyň Riga şäherinde geçirilmegi meýilleşdirilýän Ykdysady, senagat, ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-latwiýa toparynyň mejlisine taýýarlyk görmegiň barşy barada hasabat berdi.
Duşuşygyň barşynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmegiň geljegi bilen bagly meseleleriň giň toparyna garamak göz öňünde tutulýar. Hususan-da, ulag-aragatnaşyk pudagynda, oba hojalygynda we gurluşykda, saglygy goraýyş ulgamynda, şeýle hem iki ýurduň Söwda-senagat edaralarynyň hem-de işewürler düzümleriniň ugry boýunça özara gatnaşyklary giňeltmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşmak göz öňünde tutulýar.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, bilelikdäki hökümetara toparynyň ornuny belledi, onuň işiniň netijeli hyzmatdaşlygy giňeltmäge hem-de işewür gatnaşyklaryny ýola goýmaga gönükdirilendigini aýtdy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow özara bähbitli maýa goýum taslamalaryny işläp taýýarlamagyň hem-de söwda gatnaşyklaryny berkitmegiň möhümdigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýeriň gözegçilik edýän düzümlerinde işleriň pes derejede alnyp barylýandygyny aýdyp, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa berk käýinç yglan etdi hem-de ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmegi oňa soňky gezek duýdurdy.
Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa ýurdumyzyň kanunçylygyny has-da kämilleşdirmek boýunça deputatlaryň alyp barýan işleri, milli parlamentiň nobatdaky maslahatyna taýýarlyk görlüşi barada habar berdi.
Maslahatda “Türkmenistanyň 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujeti hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň, “Türkmenistanyň 2015-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi hakynda” Mejlisiň kararynyň taslamalaryna, şeýle hem ýurdumyzy mundan beýläk-de durmuş-ykdysady taýdan okgunly ösdürmäge, onuň demokratik esaslaryny pugtalandyrmaga gönükdirilen täze kanunlaryň taslamalaryna garalar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow habary diňläp, deputatlaryň üstüne ýurdumyzyň geljek ýyl üçin Döwlet býujetini kabul etmek boýunça uly jogapkärçiligiň ýüklenendigini aýtdy. Esasy maliýe resminamasy ýurdumyzyň ykdysadyýetini ösdürmäge gönükdirilen maýa goýumlaryny ýokary depginler bilen özleşdirmäge, durmuş we beýleki ulgamlarda yzygiderli özgertmeleriň amala aşyrylmagyny üpjün etmäge gönükdirilmelidir. Döwlet Baştutanymyz şu maksat bilen, kanunçylyk-hukuk ulgamynyň kämilleşdirilýändigini, döwlet durmuş-ykdysady maksatnamalaryny we taslamalaryny amala aşyrmaga ýardam edýän täze kanunçylyk namalarynyň işlenip taýýarlanylmalydygyny aýtdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow Hazarýaka döwletleri bilen hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak boýunça alnyp barylýan işler hem-de Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahaty guramaçylykly geçirmek barada milli Liderimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Goňşy ýurtlar, şol sanda Hazar sebiti boýunça goňşy döwletler bilen netijeli özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Şunuň bilen baglylykda, degişli berk şertnama-hukuk binýadynyň döredilmegine döwletimiziň işjeň gatnaşýandygy bellenildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň netijeli başlangyçlary hem şuňa gönükdirilendir.
Milli Liderimiziň 2010-njy ýylyň noýabrynda Bakuda Hazarýaka döwletleriniň Baştutanlarynyň III sammitinde beýan eden teklipleriniň esasynda Hazar deňziniň suw biologik serişdelerini gorap saklamak we rejeli peýdalanmak hakynda Ylalaşyk hem-de Hazar deňzinde adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak we ýok etmek babatda hyzmatdaşlyk hakynda Ylalaşyk taýýarlanyldy we olara gol çekildi. Türkmen Lideriniň goldaw bermeginde Hazar deňziniň gidrometeorologiýa ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşyk hem taýýarlanyldy we kabul edildi.
2014-nji ýylyň sentýabrynda Hazarýaka ýurtlarynyň döwlet Baştutanlarynyň Astrahan şäherinde geçirilen IV sammitinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Hazar deňzinde şertnama-hukuk, söwda-ykdysady we ulag ulgamlarynda hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça işi güýçlendirmek baradaky başlangyç bilen çykyş etdi.
Birinji ugur barada aýdylanda, Hazar deňziniň hukuk derejesi barada Konwensiýanyň taslamasynyň üstünde alnyp barylýan hereketleri işjeňleşdirmek hem-de Hazarýaka döwletleriniň daşary işler ministrleriniň derejesinde yzygiderli duşuşyklary geçirmek teklibi öňe sürüldi. Şunuň bilen birlikde, milli Liderimiz Hazar deňzinde howpsuzlyk babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşyga on sany teswirnamany işläp taýýarlamaga girişmegi teklip etdi.
Şunuň bilen baglylykda, 2016-njy ýylyň 13-nji iýulynda Astana şäherinde Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň we Russiýanyň daşary işler ministrleriniň mejlisi geçirildi. Onuň gün tertibine bu Konwensiýanyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak girizildi. Mundan başga-da, şu ýylyň 23-24-nji oktýabrynda bu möhüm resminamanyň düzgünlerini ara alyp maslahatlaşmak üçin daşary işler ministrleriniň orunbasarlarynyň derejesinde Ýörite iş toparynyň mejlisi geçirildi. Nobatdaky duşuşygy Aşgabatda dekabryň ikinji ýarymynda guramak göz öňünde tutulýar.
Howpsuzlyk babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşygy iş ýüzünde durmuşa geçirmek maksady bilen 7-8-nji noýabrda Aşgabat şäherinde Hazarýaka döwletleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda Hazar deňzinde biologik serişdeleriniň bikanun awlanylmagyna (brakonýerçilige) garşy göreşmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Teswirnamanyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak boýunça gepleşikler geçirildi. Şu günler paýtagtymyzda bäş goňşy ýurduň bilermenleriniň mejlisi geçirilýär. Onuň gün tertibine Hazar deňzinde ýüzüşiň howpsuzlygyny üpjün etmek babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Teswirnamanyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak meselesi girizildi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ikinji we üçünji ugurlar boýunça başlangyçlaryny durmuşa geçirmek babatda, häzirki wagtda Hazar deňzinde söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşygy işläp taýýarlamak boýunça dekabr aýynda bilermenleriň duşuşygyny geçirmek üçin guramaçylyk işleri alnyp barylýar. 15-16-njy noýabrda bolsa Hazar deňzinde ulag ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşygyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak boýunça gepleşikler geçirildi.
Wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy hasabatynyň çäklerinde 26-27-nji noýabrda Aşgabatda geçiriljek Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahatyna taýýarlyk görlüşiniň barşy barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyzyň tabşyryklaryna laýyklykda, 6-njy noýabrda Türkmenistanyň Hökümeti bilen BMG-niň arasynda bu maslahaty guramak hakynda Ylalaşyga hem-de degişli Ähtnama gol çekilendigi habar berildi.
10-njy noýabrda milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu maslahata taýýarlyk görmegiň meseleleri boýunça iş maslahatyny geçirip, Hökümet agzalarynyň öňünde anyk wezipeleri goýdy. Hormatly Prezidentimiziň beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek maksady bilen, BMG-niň wekilleri bilen hem degişli işler alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Hazar sebitinde giň netijeli hyzmatdaşlyga Bitarap Türkmenistanyň ygrarlydygyny tassyklap, Hazaryň meseleleri, şol sanda dürli ulgamlarda özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin ygtybarly esasy üpjün etmäge gönükdirilen şertnama-hukuk binýadyny pugtalandyrmaga degişli meseleler boýunça sazlaşykly çözgütleri işläp düzmek maksady bilen, tagallalary has-da birleşdirmegiň wajypdygyny belledi.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň köpasyrlyk taryhy-medeni aragatnaşyklary bilen baglanyşykly bolan Hazarýaka döwletleriniň hem-de halklarynyň arasyndaky dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk we netijeli gatnaşyklary pugtalandyrmaga gönükdirilen anyk işleri mundan beýläk-de alyp barjakdygyny aýtdy. Hazar giňişligi--munuň özi ägirt uly ykdysady, energetika we ulag kuwwatyna eýe bolan möhüm strategiki sebitdir. Onuň peýdalanylmagy umumy abadançylygyň maksatlaryna kybap gelýär. Hormatly Prezidentimiz munuň bu ýerde takyk hukuk kadalara, özara hormat goýmaga hem-de Hazarýaka ýurtlaryň bähbitlerini nazara almaga esaslanan halkara hyzmatdaşlygynyň aýratyn ähmiýetini şertlendirýändigini nygtady.
Deňhukukly uzakmöhletleýin hyzmatdaşlyk ýörelgeleri bilen çykyş edýän Türkmenistan Hazar deňzinde oňyn ýagdaýlaryň ösdürilmegine, ekologiýa abadançylygyny, biologik köpdürlüligi gorap saklamak hem-de gadymy Hazaryň baý tebigy serişdelerini netijeli peýdalanmak işine, parahatçylygyň we ylalaşygyň deňzi hökmünde onuň derejesini berkitmek işine uly goşant goşýar. Bular barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna bu ugurdaky işleri, şol sanda ýurdumyzyň döredijilikli halkara başlangyçlaryny yzygiderli durmuşa geçirmäge degişli işleri dowam etmek boýunça birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra milli Liderimiz Durnukly ulag ulgamy boýunça ilkinji Ählumumy maslahaty baradaky meselä ünsi çekip, bu iri forumyň ähmiýetini ýene-de bir gezek nygtady. BMG-niň howandarlygynda geçirilýän bu maslahat strategiki ulgamda hyzmatdaşlyk etmegiň möhüm ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin açyk meýdança öwrülmäge, ýaýbaňlandyrylan utgaşykly ulag-aragatnaşyk we logistika düzümini kemala getirmäge ýardam bermäge gönükdirilendir. Şeýle düzümiň bolmagy ählumumy durnukly ösüşiň aýrylmaz bölegidir.
Hormatly Prezidentimiz degişli ýolbaşçylara maslahatyň ýokary guramaçylyk derejesinde taýýarlanylmagyny we geçirilmegini üpjün etmek, ähli degişli meseleleriň üstünde jikme-jik işlenilmegi we öz wagtynda çözülmegi boýunça anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ý.Kakaýew ýangyç-energetika toplumynyň dürli ugurlarynda işleriň ýagdaýy, “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasynyň” durmuşa geçirilişiniň barşy barada hasabat berdi.
Wise-premýer maddy-enjamlaýyn binýady pugtalandyrmak, nebitgaz toplumynyň önümçilik kuwwatyny artdyrmak boýunça alnyp barylýan işler, geologiýa-gözleg we buraw işleriniň gerimini giňeltmek, nebiti we gazy gazyp almagyň hem-de nebit önümleriniň möçberlerini köpeltmek maksady bilen görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, nebitgaz senagatynyň bölümleriniň alyp barýan işleriniň netijeliligini has-da ýokarlandyrmagyň zerurdygyny nygtady. Bu ugurdaky işlere ýurdumyzy toplumlaýyn senagatlaşdyrmakda, milli ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmakda, dünýä bazarlarynda ýokary isleg bildirilýän önümleriň çykarylyşyny artdyrmakda uly orun berilýär.
Döwlet Baştutanymyz nebitgaz pudagyny has-da ösdürmek, innowasion, serişde tygşytlaýjy tehnologiýalary ornaşdyrmak, iri düzümleýin taslamalara, şol sanda täze uglewodorod ýataklaryny özleşdirmek, häzirki zaman gazhimiýa önümçiliklerini we beýleki desgalary gurmak, şeýle hem nebiti gaýtadan işleýän kärhanalary tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmak boýunça wise-premýere birnäçe tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary R.Bazarow ýurdumyzda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň alnyp barlyşy barada hasabat berip, häzirki wagtda welaýatlarda güýzlük bugdaýa ideg etmek, şol sanda ösüş suwuny tutmak, mineral dökünler bilen iýmitlendirmek, haşal otlara garşy göreşmek boýunça işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Şunuň bilen birlikde, meýdanlarda galan pagta hasylyny ýygnamak, pagta arassalaýjy kärhanalarda çig maly gaýtadan işlemek işleri alnyp barylýar, gallaçylar bilen özara hasaplaşyklar geçirilýär.
Mundan başga-da, wise-premýer 3—4-nji dekabrda ýurdumyzda Türkmenistanyň pagta önümleriniň VI halkara sergi-ýarmarkasyny hem-de «Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary» atly halkara maslahatyny geçirmäge görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň ýokary hilli hem-de öz möhletinde tamamlanmagynyň wajypdygyny nygtap, wise-premýere meýdanlardaky pagta hasylyny iň soňky hanasyna çenli ýygnap almak barada anyk tabşyryklary berdi.
Döwlet Baştutanymyz gyzyklanma bildirýän daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň ählisi bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek hem-de tejribe alyşmak babatda her ýyl geçirilýän pagta önümleriniň halkara ýarmarkasynyň hem-de oňa gabatlanyp guralýan maslahatyň ähmiýetini belläp, ony ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek boýunça görkezme berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy, döwlet Baştutanymyzyň milli elektron senagatyny ösdürmek, döredilýän pudak önümçiliklerini netijeli ulanmak boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Döwlet Baştutanymyzyň garamagyna «Elektrik energiýasynyň sarp edilişini hasaba alyjy elektron abzallary öndürýän önümçilik we barlaghana enjamlar toplumlaryny satyn almak hakyndaky» kararyň taslamasy hödürlenildi. Şeýle hem wise-premýer elektrik hasaplaýjylaryň nusgalary bilen tanyşdyrdy, olary “Türkmenmaşyngurluşyk” döwlet konserniniň “Türkmenkabel” döwlet kärhanasynda köpçülikleýin öndürmek göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň halk hojalyk toplumyny ösdürmek üçin elektron senagatynyň ähmiýetini belledi. Türkmenistanda elektron enjamlarynyň dürli görnüşlerini öndürýän kärhanalary döretmegiň döwlet maksatnamasynda kesgitlenen wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek maksady bilen olary diňe innowasion, ýokary tehnologiýaly serişdeler we energiýa tygşytlaýjy enjamlar bilen üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem, bu ulgam üçin dürli derejeli hünärmenleri taýýarlamagy üpjün etmek zerurdyr diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän önümçilik kuwwatlyklaryny döretmegiň we ösdürmegiň möhümdigini belläp, ady agzalan Karara gol çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew paýtagtymyzy abadanlaşdyrmak boýunça dowam edýän uly möçberli işler barada hasabat berdi.
Aşgabady ösdürmegiň Baş meýilnamasyna laýyklykda, paýtagtymyzyň ähli etraplarynda ýaşaýyş jaýlarynyň daşky keşbiniň durkuny täzelemek, ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrmak we bagy-bossanlyga büremek, köçeleri yşyklandyrmak boýunça çäreler görülýär. Şeýle hem döwrebap ulag düzüminiň döredilmegine —awtomobil ýollarynyň, köprüleriň, ýerüsti we ýerasty geçelgeleriň hem-de awtoulaglar üçin duralgalaryň gurluşygyna uly üns berilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabady dünýäde iň owadan hem-de adamlaryň ýaşamagy üçin amatly şäherleriň birine öwürmek boýunça geçirilýän işleriň örän wajypdygyny nygtap, gurluşyk işleriniň meýilnamada bellenilen möhletleriniň doly berjaý edilmegine we ýokary hiliniň üpjün edilmegine gözegçiligi güýçlendirmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Atdaýew gözegçilik edýän söwda toplumyndaky işleriň ýagdaýy hem-de ýurdumyzyň telekeçiligini höweslendirmäge gönükdirilen çäreler barada hasabat berdi. Döwlet ösüşiniň häzirki döwründe telekeçiligi ösdürmek ileri tutulýan wezipeleriň hatarynda kesgitlenildi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň garamagyna berlen bazarlary alyjylar jemgyýetlerine ýerlemek baradaky teklibi hödürlenildi.
Wise-premýere azyk bolçulygyny üpjün etmek, ýurdumyzdaky dükanlary we bazarlary zerur bolan harytlaryň giň görnüşleri bilen doldurmak maksadynda gözegçilik edýän düzümleriniň işini işjeňleşdirmek babatda anyk görkezmeler berildi. Şol harytlar bolsa elýeterli we bellenilen bahadan ýerlenilmelidir.
Milli Liderimiz hususy ulgamyň milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge saldamly goşant goşýandygyny belläp, ýurdumyzyň telekeçiligini has-da ösdürmek, olaryň öndürýän önümleriniň we hödürleýän hyzmatlarynyň görnüşlerini giňeltmek üçin amatly şertleri döretmegiň wajypdygyny aýtdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow gözegçilik edýän ulag we aragatnaşyk pudaklaryndaky, şol sanda ýokary tizlikli Internet akymlaryny kärendä almak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Hasabatyň çäklerinde 3-nji dekabrda Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň güni mynasybetli geçiriljek baýramçylyk çärelerine görülýän taýýarlyk barada hem aýdyldy.
Wise-premýer hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda bu ulgamyň düzümini toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmak boýunça maksadalaýyk çäreleriň görülýändigini belledi. Şunuň bilen baglylykda, geçen ýylyň ýanwar aýynda döwlet Baştutanymyzyň Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň gününi döretmek hakyndaky Permana gol çekendigi barada aýdyldy. Bu waka türkmen demirýolçularynda uly ruhubelentlik duýgusyny döretdi we olary täze zähmet üstünliklerine ruhlandyrdy. Milli Liderimiziň garamagyna geçirilmegi göz öňünde tutulan baýramçylyk çäreleriniň meýilnamasy hödürlenildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän hemra aragatnaşyk ulgamynyň bolmagynyň ýurdumyzyň aragatnaşyk pudagynyň taryhynda täze tapgyry açýandygyny belledi. Milli Liderimiz ýurdumyzyň kommunikasiýalar ulgamyny mundan beýläk-de kämilleşdirmegiň hem-de onuň bitewi maglumatlar giňişligine goşulyşmagyny üpjün etmegiň wajypdygyny aýdyp, wise-premýere dünýäniň iri operatorlary tarapyndan milli hemranyň hyzmatlaryndan peýdalanmagyna degişli anyk görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz demir ýol ulagy pudagyny ösdürmek meselelerine uly üns berilýändigini aýdyp, wise-premýere eziz Watanymyzyň gülläp ösmegine saldamly goşant goşýan türkmen demirýolçularynyň hünär baýramyna gabatlanylyp geçiriljek çäreleriň ählisiniň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegini üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Mämmedowa Türkmenistanyň taryhy-medeni ýadygärliklerini abadanlaşdyrmak we abat saklamak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda halkymyzyň baý taryhyny dikeltmek we öwrenmek boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Halkymyzyň milli mirasyny aýawly saklamak we giňden wagyz etmek bolsa häzirki wagtda döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer taryhy ýadygärliklerimizi abadanlaşdyrmak we abat saklamak üçin ýörite gazna döretmek boýunça birnäçe ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekilleri bilen bilelikde degişli işleriň alnyp barlandygyny habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň çägindäki taryhy we medeni ýadygärlikleri öwrenmek meselesine ünsi çekdi. Şol ýadygärlikler gadymy döwürlerden bäri saklanyp galypdyr. Munuň özi bolsa dünýä jemgyýetçiliginiň, daşary ýurt alymlarynyň, ylmy merkezleriň we beýlekileriň uly gyzyklanmasyny döredýär. Milli Liderimiz bu meseläniň örän wajypdygyna ünsi çekip, wise-premýere taryhy ýadygärlikleri abadanlaşdyrmak we abat saklamak boýunça durmuşa geçirilýän köptaraplaýyn işleriň döwrüň talabyna laýyk guralmagy babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy hem-de daşary ýurt dillerini we kompýuter sowatlylygyny öwrenmek isleýänler üçin Bilim ministrliginiň garamagynda hojalyk hasaplaşygyndaky merkezi döretmek meselesi barada hasabat berdi.
Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň ýaşlaryň boş wagtlaryny peýdaly geçirmegi, daşary ýurt dillerini kämil bilmegi, häzirki zaman kompýuter tehnologiýalaryndan oňat baş çykarmagy hem-de 2017-nji ýylda geçiriljek Aziýa oýunlarynda hyzmat etjek meýletinçileri ýokary derejede taýýarlamak babatda beren tabşyryklaryna laýyklykda geçirilýän çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň ýaşlarynyň ýokary hilli bilim almagy, gözýetimini has-da giňeltmegi, ukyplaryny hem-de zehinini ýüze çykarmagy üçin ähli şertleri we mümkinçilikleri döretmegiň Türkmenistanyň döwlet ösüşiniň strategiýasynyň hem-de ylym-bilim ulgamynda amala aşyrylýan toplumlaýyn özgertmeleriň esasy ugurlarynyň biridigini belledi.
Milli Liderimiz ýaşlaryň bilimlere ymtylyşyny, şol sanda daşary ýurt dillerini öwrenmäge hem-de öňdebaryjy kompýuter tehnologiýalaryny özleşdirmäge hyjuwyny höweslendirmek boýunça möhüm çäreleriň görülmeginiň wajypdygyny aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz ady agzalan Merkezi döretmek baradaky teklibi goldap, onuň işini bildirilýän talaplara laýyklykda guramagy hem-de hyzmatlaryň ýokary hilini üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisi jemläp, oňa gatnaşanlara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, uly üstünlikleri, Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda berkarar Watanymyzyň ähli halkyna gülläp ösüş arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


c: text/html

text:
Hökümet güýçleriniň gündogardaky şäherleriň birnäçesinde hökümet binalaryny basyp alan orsýetçi pitneçilere garşy «antiterror» operasiýalaryny dowam etdirmegi bilen, gündogar Ukrainada dartgynlyk güýçlenýär.
3-nji maýda, hökümet güýçleri tarapyndan daşy gabalan Slowýansk şäheriniň daşynda çaknyşyklaryň bolandygy aýdylýar.
Mariupol we and Konstiantiniwka şäherlerinde hem atyşyklaryň bolandygy habar berilýär.
Gündogar Ukrainadaky çaknyşyklarda iki günde 50-den gowrak öldi.
Gözegçiler Berline geldi
Ýewropanyň ýedi harby gözegçisi, gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistler ýesirlikden boşadandan soň, Berline gelip gondy.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň (ÝHHG) gözegçiler topary 3-nji maý agşamy Berline geldi.
Germaniýanyň goranmak ministri Ursula won der Leýen (Ursula von der Leyen) özüniň «şeýle uly ýeňillik bilen dem alandygyny», «ol adamlaryň sag-man gelendigini» aýtdy.
Ol ýedi gözegçi we bäş ukrain harby ofiseri orsýetçi separatistler tarapyndan, Slowýansk şäheriniň golaýynda, 25-nji aprelden bäri goýberilmän saklandy.
Olar 3-nji maý güni irden, Kremliň wekili Wladimir Lukin ara goşulandan soň azat edildi.
Wideo: Krym tatarlarynyň protesti
Odessadaky betbagtçylyk
Şu arada, 3-nji maýda Ukrainanyň iş başyndaky prezidenti Oleksandr Turçinow Odessada 2-nji maýda bolan söweşlerde ölen 40-dan gowrak adam, esasan orsýetçi separatistler üçin ýas yglan etdi.
Gara deňziň boýundaky port şäherde bolan köçe söweşleri Kärdeşler arkalaşygynyň binasynda dörän ýangyn bilen tamamlandy. Bu ýangyn, görnüşinden, jaýyň içine zyňlan ot bombasyndan dörän bolmaly.
«Antiterror» operasiýa
Başga ýerlerde, Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň aýtmagyna görä, olaryň güýçleri Kramatorsk şäherindäki howpsuzlyk gulluklarynyň edaralaryny yzyna aldy we gündogardaky orsýetçi separatistlere garşy hüjüm dowam edýär.
Ministrlik 3-nji maýda öz güýçleriniň şäheriň uçar meýdanyny, telewizion diňini hem yzyna alandygyny, şäheriň daşyndaky barlag nokatlarynyň ählisine kontrolluk edýändigini aýtdy.
Kramatorsk pitneçileriň berkidilen galasyna öwrülen Slowýansk şäheriniň günortasynda ýerleşýär we Içeri işler ministrligi onuň daşynyň ukrain goşunlary tarapyndan gabalandygyny aýdýar.
ÝHHG-nyň roly
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) telefonda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen ukrain krizisi barada maslahat etdi.
Taraplaryň ikisi hem özleriniň ÝHHG-nyň bu ýerdäki dartgynlyklary azaltmaga kömekleşmekde has uly oýnamalydygy barada ylalaşandyklaryny aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Penşenbe güni Nýu-Ýork şäherindäki medeni çäreleriň geçirilýän ýeri bolan kaşaň “Kipriani” merkeziniň daşynda 25 töweregi protestçi ýygnanyp, Özbegistanda pagta meýdanlarynda çaga zähmetiniň ulanylmagyna garşy protest geçirdiler.
Nýu-Ýorkuň “Kipriani” merkeziniň öňüne ýygnanan protestçiler “Eý, Gülnara, bize bir ýagşylyk et: mejbury çaga zähmetini ulanmagy bes et!” diýip gygyryşdylar. Şeýle-de protestçiler Özbegistany uzak wagtdan bäri dolandyrýan diktator Yslam Karimowyň gyzy dizaýnçy Gülnara Karimowanyň moda sergisini geçirmek boýunça “Kipriani” merkeziniň gelen kararyna-da nägilelik bildirdiler.
Awtoritar prezident Yslam Karimow Özbegistany 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy darganyndan bäri dolandyryp gelýär. Ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktory Weronika Goldston protestçileriň bu cäresine prezident Karimowyň hökümetiniň adam hukuklary babatda alyp barýan syýasatynyň sebäp bolandygyny belledi.
Weronika Goldston “Özbek hökümeti özge pikirlilere çydamlylyk görkezenok” diýip nygtaýar. Ol sözüni dowam edip, “Prezident Karimow dünýäniň iň gazaply hökümetleriniň biriniň başynda otyr, şol sebäpli hem ol hökümetiň adam hukuklaryny bozmagyna jogapkär” diýdi.
Weronika Goldstonyň pikiriçe, Gülnara Karimowanyň ýurduň Ispaniýadaky ilçisi we BMG-niň Ženewadaky edarasynyň hemişelik wekil edilip bellenmegi-de adam hukuklaryny bozýar.
Çaga zähmeti uly alada döredýär
Zähmet hukuklary boýunça halkara guramasynyň başlygy Timoty Nýumaniň maglumatyna görä, Özbegistanda iki milliona golaý çaga ýurduň pagta meýdanlarynda gulçulyk derejesinde tölenýän hak üçin işlemäge mejbur edilýärler.
Nýuman düýnki protestleri gurnamaga hem kömek beripdir. Şol protestlere gatnaşmak üçin amerikanyň Arizona ştatyndan 40 sagat ýol geçip gelen özbegistanly Ýusuf Sabyrowyň aýtmagyna görä, ol pagta meýdanlarynda sekiz ýaşynda işlemäge başlapdyr. Ol häzir Özbegistanda ýaşaýan çagalaryň hem hut şu ýaşda işledilip başlanýandygyny aýdýär.
Sabyrow Özbegistanda adamlaryň režimden özlerini gorap bilmeýändikleri üçin, Karimowa garşy proteste gelendigini aýtdy. “Meniň gyzym öýläne çenli mekdepde okaýar. Mundan soň, ol gidip meýdanda pagta ýygmaly. Eger-de ol boýun gaçyrsa, olar ony mekdepden çykararlar” diýip, Sabyrow gürrüň berýär.
Sabyrow çagalara ekin meýdanlarynda isleýändikleri üçin juda az puluň tölenýändigini aýdýar: “Çaga uzakly gün işlese, ol 100 funt (45.35 kg) töweregi pagta ýygyp bilýär. Hökümet hem her bir funt (0.45 kg) üçin 5 sent pul töleýär. Netijede bir günde 5 dollar bolýar. Olar bu pul üçin daň atandan tä gün batýança işleýärler. Olar diňe günortanlyk naharyny edinmek üçin ýarym sagat dynç alýarlar”.
Karimowanyň sergisi göçürildi
Nýu-Ýork şäherinde modalar hepdeligini gurnaýan IMG kompaniýasy başda Mersedes-Benziň moda hepdeliginde Gülnara Karimowanyň hem moda sergisini gurnamagy planlaşdyrypdy. Emma birneme soňra ol muny ýatyrdy. Karimowanyň moda sergisiniň ýatyrylmagy Human Rights Watch guramasy kompaniýanyň wekillerine Özbegistanda adam hukuklarynyň bozulmagy bilen bagly öz aladasyny bildirenden soň boldy.
IMG özüniň jemgyýetçilik üçin ýaýradan beýanatynda “Özbegistandaky adam hukuklarynyň bozulmalary baradaky faktlar bilen tanşyp, hopugandygyny” belledi.
Şondan soň Karimowanyň moda sergisi “Kipriani” merkezinde gurnaldy. Onuň “Guli” atly brendi öz ýaýradan beýanatynda serginiň göçürilmegini “howpsuzlyk howatyrlanmalary” sebäpli IMG kompaniýasy bilen “Guli” brendiniň bilelikde gelen karary hökmünde düşündiripdir. Karimowanyň “Kipriani” merkezinde gurnalan moda sergisine 200 töweregi myhman gatnaşdy.
Käbir günbatar kompaniýalary, şol sanda “Tesco”, “Gap”, “Marks & Spencer” we “Wal-Mart” ýaly kompaniýalar Özbegistanyň pagtasyndan öndürilen önümleri satyn almakdan boýun gaçyrypdylar. 2008-nji ýylda özbek hökümeti pagta meýdanlarynda çaga zähmetini ulanmagy gadagan edýän karar çykarylsa-da, aktiwistler häzire çenli bu praktikadan hiç el çekilmeýändigini habar berýärler.


text:
Her bir diliň leksikasy - söz baýlygy dürli sözlüklerde ýüze çykarylýar. (Olar şol dilde ulanylýan sözleri, sözleriň manysynyň dogry aýdylyşyny we ýazylyşyny, olaryň her-hili çylşyrymly hem çeper manyda ulanylyşyny, bir dilden başga bir dile terjime edilişini öwredýärler). Sözlükler halkyň taryhyny, medeniýetini, dilini, dil baýlygyny, milli aýratynlyklaryny öwrenmekde, birek-birege oňat düşünişmekde örän uly ähmiýete eýedir. Sözlükler örän köp hili bolup, olaryň hemmesinde sözler elipbiý tertibinde ýerleşdirilýär we şol diliň aýratynlyklaryny ýüze çykarýar.
Haýsy-da bolsa bir dildäki ulanylýan sözleriň manysyny düşündirýän, öwredýän, ýazyp beýan edýän sözlüge düşündirişli sözlük diýilýär.
Sözleriň dogry ýazylyşyny görkezýän, öwredýän sözlüge orfografik sözlük diýilýär. Sözleriň dogry aýdylyşyny (şol dilde dogry sözlemegiň normalaryny (kadalaryny) görkezýän, öwredýän sözlüge orfoepik sözlük diýilýär.
ýekelli - bu ýerde adamyň organizmini aňlatmaýar-da, kömekçisiz adamy aňladýar.
Frazeologik aňlatmalar iki we ondan-da artyk sözlerden bolup (olaryň aňladýan manysy ýiti) göçme manylary aňladýar, sözleriň täsirliligini artdyrýar.
ýedi derýanyň suwuny içen - köpbilmiş, mekir adamyny aňladýar.
Frazeologiýa sözler birikmesidir. Bu sözleriň hemmesi birlikde bir many aňladýar.
Dili gysga (aýyply, utançly).
Frazeologik söz birikmeleri dilimiziň baýlaşmagyna oňat serişde bolup hyzmat edýär. Sebäbi birnäçe goşma sözler şu esasda ýüze çykýarlar.
Gelneje - gelin eje, basybalyjy - basyp alyjy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowyň „Döwletimizde tebigy gazyň ägirt uly gorlaryň bardygyna garamazdan, biz „Türkmenistan – Owganystan – Päkistan – Hindistan“ gaz geçirijisiniň taslamasyny we türkmen tebigy gazyny Ýewropa ýurtlaryna ibermek bilen bagly taslamalary durmuşa geçirenimizden soň, uglewodorod serişdelerini daşary ýurtlara diwersifikasiýa ýoly bilen ibermek boýunça alyp barýan işlerimizi tamamlarys“diýen sözleri ýurduň çäginden çykýan islendik gaz geçiriji bilen birlikde, 2015-nji ýylyň 13-nji dekabrynda gurluşygyna badalga berlen „Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan“ gaz geçirijisiniň hem tutýan ornuny kesgitläp berýär.
Bu gaz geçirijisiniň umumy uzynlygy, takmynan 1814 km deň bolup, onuň 214 kilometri Türkmenistanyň, 744 kilometri Owganystanyň, 826 kilometri hem Pakistanyň çäginden geçip, ol Owganystanyň Hyrat hem Kandagar we Pakistanyň Kwetta we Multan şäherleriniň üsti bilen, Hindistanyň Fazilka atly ilatly nokadyna eltiler.
Transmilli gaz geçirijisi bolan „Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan“ (TOPH) gaz geçirijisiniň halkara syýasy ähmiýeti hem diýseň uly bolup, ol goňşy Owganystanyň içinde syýasy durnuklylygy üpjün etmäge hem öz oňyn täsirini ýetirer. Bu taslamanyň oňa gatnaşýan ýurtlaryň ykdysadyýetine ýetirjek oňyn täsiri bolsa, bimöçberdir, sebäbi, häzirki zaman şertlerinde tebigy gaz ekologiýa taýdan arassa, arzan energiýa çeşmeleriniň biri bolmak bilen, ol sözüň doly manysynda, islendik ýurduň ykdysadyýetini herekete getiriji güýçdür. Kuwwaty ýylda, takmynan 33mlrd. m³ tebigy gaza deň boljak bu gaz geçirijisi sebitiň tutuş strategiki ösüş meyilnamalarynda hem öz ornuny eýelär. Sebäbi, halkara energetika ulgamyna täze sebitleriň, täze bazarlaryň çekilmegi senagatyň, söwdanyň ösmegine, maýa goýumlaryň artmagyna oňyn täsirini ýetirer.
Türkmenistan her bir işde bolşy ýaly bu taslama hem diýseň jogapkärli çemeleşýändigini turuwbaşdan subut etdi. Eýýam geçen ýylyň dekabr aýyna çenli „Galkynyş“ gaz käninden Owganystan bilen araçäge çenli aralykda tehniki we geologiki barlag işleri geçirildi. Bu işleri amala aşyrmak üçin iň täze inoowasion tehnologiýalardan peýdalanyldy. Netijede, turba geçirijiniň ugry boýunça ýerasty suwlaryň derejesi anyklanyldy, toprak nusgalary alnyp, olaryň çyglylygy, dykyzlygy we beýleki fiziki hem mehaniki häsiýetleri öwrenildi.
Türkmenistan uglewodorod serişdeleriniň halkara bazarlaryna eltilmeginiň ygtybarlylygyna ähli ýurtlar üçin durnukly ösüşiň möhüm ugry hökmünde garaýar. Bu „Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan“ halkara gaz geçirijisi babatda hem şeýledir. Halkara energetika giňişliginde öz doly hukukly işine başlajak bu taslama diňe bir ykdysady tarapdan däl, geosyýasy tarapdan hem bähbitleriň utgaşýan ýerine öwrüler. Bu bolsa, birnäçe ýyl bäri zerurlygy barada esasly gürrüň edilýän bu taslamanyň ähmiýetini hasda artdyrýar.


text:
Çaga garaşýan zenan maşgalanyň ajaýyp keşbi bolup, onuň gün geçdigiçe üýtgeýän daşky görnüşinde pynhanlyk, gözellik, asudalyk duýulýar. Ulalýan çaganyň hereketlerini duýmak, çaganyň gymyldysy netijesinde garnyň görnüşiniň üýtgemegine syn etmek şeýle ýakymly bolýar.
Adam ömründe şunuň ýaly ýatdan çykmajak pursatlarda, zenanyň adamsynyň we onuň ýakyn garyndaşlarynyň mähirli, ünsli gatnaşygy zerurdyr.
Göwreli aýal öz ýanýoldaşyna we gowy görýän ýakyn adamlaryna olaryň mähirli sözüne, söýgüsine mätäçligini duýdurmaga ymtylmalydyr.
Elbetde, göwrelilik döwründe är-aýal gatnaşyklarynda käbir kesgitli üýtgeşmeler bolup geçýär.
Köplenç ol üýtgeşmeler, çaga zeper ýetirmezlik maksady bilen, jynsy gatnaşyklaryň azaldylmagy bilen häsiýetlendirilýär. Şunuň ýaly hereketler kä ýagdaýlarda dogry hasaplansa, köp ýagdaýlarda ýerliksizdir. Şonuň üçin hem, göwrelilik döwründe jynsy gatnaşyklaryň howpsyz,göwnejaý, dogry alyp barylmagy barada düşünişmeklik zerurdyr.
Göwrelilik döwründe her aýalyň jyns höwesi dürli-dürli derejede ýüze çykýandyr. Bedendäki gormonal üýtgemeleriň täsiri netijesinde, ol kä ýokarlanyp, käte bolsa peselip biler.
Göwreliniň seksual häsiýetlendirmesi onuň başdaky seksual işjeňligi, maşgalada är-aýal gatnaşyklarynyň emosional ýagdaýyna, onuň ýanýoldaşynyň jynsy höwesi we işjeňligi bilen kesgitlenilýär. Ýöne bu döwürde bedendäki üýtgeşmeler bilen baglylykda, göwreliniň jynsy höwesiniň ýüze çykyşynda hem käbir üýtgemeler ýüze çykyp biler.
Göwreliligiň birinji üç aýynda köplenç aýalyň seksual işjeňligi peselýär. Bu ýagdaý ýürek bulanma, gaýtarma, ys alyş we tagam beriş duýgularyň üýtgemegi ýaly aş saýlamanyň alamatlarynyň ýüze çykmagy bilen bagly bolup biler. Ondan başga-da, göwreliligiň ilkinji hepdelerinde aýal ukuçyllyk, gowşaklyk duýýar.
Göwüslerde ýüze çykýan agyrylar hem oňaýsyzlyk döredip biler.
Aýalda bu döwürde öýkeleklik, aglaglyk, gündeki ýönekeý ýaşaýyş meselelerine hem adaty garaýşynyň üýtgemegi ýaly häsiýetler döräp biler.
Bu üýtgeşmeleriň wagtlaýyndygyny bilmeýän erkek adamlarda, aýalynyň bu häsiýetleri gorky, alaçsyzlyk, aljyraňlyk döredip biler. Aýalyň ýanýoldaşy üçin bu ýagdaýyň üznüksiz uzaga çekip, öz ikinji ýarymynyň hemişe şol häsiýetde galaýjak ýaly bolup görünmegi mümkin.
Är-aýalyň arasynda özara göwne degişmeler, birek-birege igenmeler döräp biler.
Öňler är-aýal düşeginde aňsatlyk bilen çözülýän gapma-garşylyklar, gaýta beter ýitileşip biler.
Ýöne bu ýüze çykan ýagdaýlar wagtlaýyn bolup, göwreliligiň ikinji üç aýlygynyň başlanmagy bilen ýitip gidýändir.
Göwreliligiň ikinji üç aýynda geljekki enede gorky we howsala duýgulary geçip gidýär. Onuň umumy ýagdaýlary gowulaşýar. 18-20 hepdelik göwrelilikden soň, aýalyň çaganyň gymyldysyny duýup başlamagy, ulalýan çaganyň ýagdaýynyň kadalaýyklygyndan habar berýär.
Bu möhletde göwreli aýalyň garnynyň biraz ulalyp öňe çykmagy, ony adamsynyň öňünde seksual taýdan ýakymly görkezýär.
Bu döwürde erkek adam hem öz geljekki atalyk ornuny boýun alyp, emosianal taýdan oňa taýynlanyp başlaýar. Ýüze çykan oňaýly ýagdaýlar kadaly är-aýal jynsy gatnaşyklarynyň başlanmagyna esas bolup biler
Bedende gormonal üýtgeşmeleriň wagtlaýyn kadalaşandygyny we täze emele gelen çaga ýoldaşynyň ony goraýandygyny göz öňüne tutup, lukmanlar tarapyndan hem bu döwürde kadaly jynsy gatnaşyklara garşy görkezmeler bellenmeýär.
Ýöne göwreliligiň üçünji üç aýlygynda jynsy gatnaşyklaryň köp sebäplere görä peselmegi mümkindir. Bu ýagdaý ilki bilen hem çaganyň ulalyp, jynsy gatnaşyklary amala aşyrmakda oňaýsyzlyklaryň döremegi bilen baglydyr.
Ondan başga-da, gatnaşyk wagty göwreli aýalda agyrylaryň döremegi mümkindir.
Bu döwürde aýalyň emosianal ýagdaýynyň hem üýtgemegi şuňa sebäp bolup biler. Sebäbi dogrum wagtynyň ýetip gelmegi we dünýä injek çaganyň saglygy babatda ýüze çykýan howsalaly duýgular jynsy höwesi peseldip bilerler.
Dogrumyň ýetip gelmegi erkek adamlary hem az alada goýmaýar. Dünýä injek körpä gerekli zatlaryny almak, aýaly bilen bilelikde çaganyň dünýä injek dogrum öýüni saýlamak ýaly guramaçylykly işleri amala aşyrmak hem erkek adamynyň seksual işjeňligini peseldip biler.
Eger bu döwürde ýüze çykýan seksual islegler är-aýalda birmeňzeş derejede bolsa, bu maşgalada özara düşünişmezliklere getirmeýär. Ýöne islegler deň bolmasa, onda ýene tersleşmelere garaşybermelidir. Bu ýagdaýda maşgala jübütleriniň özara düşünişmekliklerine, biri-birine sylag-hormatyna bil baglamak galýar.
Erkek adama aýalynyň islegine, haýyşyna garşy gitmän, oňa mähirli,söýgä beslenen garaýyş bilen garamak maslahat berilýär. Ýöne aýal maşgala hem öz adamsynyň duýgularyny sylamaga, oňa ünsli, mähirli garap, dörän ýagdaýlaryň wagtlaýyndygyny düşündirmäge çalyşmalydyr.
Lukmançylyk jähtinden, göwrelilik döwründe jynsy gatnaşyklaryň peýdalylygy aşakdakylardan ybaratdyr:
1. Jynsy gatnaşyklar wagtynda, aýal tarapdan kabul edilýän keýp berýän gormonlar (endorfin, enkefalinler), çaga hem gowy täsir edýändir;
2. Göwreli aýalyň jynsy ýanaşmalaryndan uzak wagt saklanmagy, onda ýaramaz emosional duýgulary döredip biler;
3. Göwrelilikde jynsy gatnaşyklar wagty göwreliligiň öňüni alma serişdelerini ulanmak zerurlygy aradan aýrylýar. Bu ýagdaý bolsa gatnaşyklaryň has ýakyn, ýakymly bolmagyny üpjün edip biler;
4. Islendik aýala gerek bolşy ýaly, göwreli aýala hem dölde saklanýan peýdaly maddalar zerurdyr:
- fermentler, erkeklik gormonlary, prostoglandinler.
- Ýatgynyň boýunjygyny ýumşadyp, dogrumda onuň gowy açylmagynda prostoglandinleriň orny ulydyr;
5. Jynsy ýanaşmalar wagty ýatgynyň myşsalary ýygrylýar we dogruma taýynlyk görýär. Ýatgy gowy ýygrylsa, dogrum burgularyň kadaly bolup, dogrum güýçleriniň gowşaklygynyň öňüni almaga kömek edip biler;
6. Jynsy gatnaşyk wagtynda ýatgynyň ýygrylmalary dogruma taýyn bolmadyk ýatga hiç hili täsir edip bilmeýär. Ýöne dogruma birnäçe hepde ýa-da günler galan bolsa, ýatgynyň bu ýygrylmalary dogrumyň başlanmagynyň sebäbi bolup bilerler. Şol sebäpden hem, göwreliligiň 40-41 hepdesinde dogrumyň başlanmagyny gazanmak üçin lukmanlar jynsy ýanaşyklary maslahat berip bilerler.
Ýöne göwrelilik wagty, lukmançylykda jynsy gatnaşyklaryň alnyp barylmagyna garşy görkezmeleriň bolýanlygyny ýatdan çykarmaly däldir:
- Göwreliligiň düşme howpy;
- Jynshanadan gan akma ýa-da ganjymak bölünip çykmalaryň bolmagy;
- Çaganyň endikli (birnäçe gezek) düşmegi;
- Çaganyň ýan suwlarynyň akmagy;
- Çaganyň ýoldaşynyň kadadakysyndan aşakda ýerleşmegi;
- Ekiz çagalar bilen göwrelilik;
- Aýalda ýa-da onuň adamsynda jyns agzalarynyň ýokançlyklarynyň bolmagy.
Göwrelilik döwründe jynsy gatnaşyklary amala aşyrma usullarynyň hem öz aýratynlyklary bardyr.
Ulalýan çaga käbir usullardan peýdalanmaga mümkinçilik bermeýär. Meselem, erkek adamynyň "ýokardan bolmagy". Aýala "gapdaldan" ýa-da onuň "ýokardan" bolmagy, aýalyň çöküne düşme ýagdaýlary has oňaýly bolup bilerler.
Göwreliligiň dokuz aýy çalt geçýär. Çaga dünýä inenden soň, är-aýal gatnaşyklarynyň başlama döwrüniň wagty barada soraglar ýüze çykyp biler.
Ginekologlaryň maslahat bermegine görä, dogrumdan soň 6-8 hepdäniň dowamynda är-aýal gatnaşyklaryny geçirme bolmaýar. Bu döwür ýatgynyň başdaky ululygyna gelmegi, dogrum ýollarynyň şikeslenmeleriniň bitmegi üçin gerekdir.
Dogrumdan soň ýatgynyň içiniň uly bir ýara tekizligi bolup durýanlygy üçin, oňa ýokançlyk düşürmezlik maksady bilen hem, jynsy ýanaşmalardan saklanmak zerurdyr.
Eger çaga dünýä kesarewo kesimi arkaly inen bolsa, onda jynsy gatnaşyklardan 8-10 hepde saklanmak maslahat berilýändir.
Giňden ýaýran pikire garamazdan, çagany ene süýdi bilen iýmitlendirme köplenç ýumurtgalyklaryň kadaly işiniň dikelmegi bilen utgaşyp biler.
Kadaly aýbaşynyň (aýallyk öýjükleriniň emele gelmegi bilen) başlanmagy islenilmedik göwreliligiň döremegine getirip biler. Şonuň üçin hem, dogrumdan soňky döwürde göwreliligiň öňüni alyp biljek serişdeler barada bilip, olary ulanmalydyr. Bu serişdelere prezerwatiwler, emdirýän aýallara niýetlenen gormonal gerdejikler (ekslýuton, mini-pili) degişlidir.
Bar bolan düşünjelere garamazdan, usullylyk, mähirlilik, biri-biriňe ünslililik bilen çemeleşilende, göwrelilik we dogrumdan soňky döwürde jynsy gatnaşyklary alyp barmak gadagan edilmeýär.
Göwrelilik döwründe alnyp barylýan jynsy gatnaşyklar, är-aýal jübütine pynhanlylygyň, süýji duýgularyň lezzetini täzeden, başgaça duýmaga ýol açyp biler.
Teswirlemeler
Toý edileninden soň doly bir ýylyň dowamynda göwrelilik galmasa, diňe şondan soň önelgesizligiň sebäpleri barada gürrüň edip bolýar. Lukmanyň maslahaty doly geçirilen barlaglaryň netijeleri alnandan soň peýdaly bolup biler. Ilki bilen Size we gelniňize barlagdan geçmegi maslahat berýärin.
salam lukmanlar !!! Bir sorag yuze cyldy men cilim cekip 1 nji 3 aylyl gelnimin yanna baryan o cilimin ysy gelnimi binjalyk edya welin icindaki caga yada gelnime zyyany bamyka kyn gormeseniz jogap berayin
Chilim - awy, gowreli ayalyng uchin, babek uchin. Gaty uly zyyany bar.
salam lukman men gelınım 3aylyk gowrelı yagshy shuwagta hudaya shukur.yone menı bır sorag gyzyklandyryar gowrelıkan jynsy gatnaşyk edenınde yene gowrelı galyp bolyamy ustune.
Sen ýa talyban ýa-da orta asyrlardan dolanyp gelen bolmaly:)
salam lukman men gelınım 3aylyk gowrelı yagshy shuwagta hudaya shukur.yone menı bır sorag gyzyklandyryar gowrelıkan jynsy gatnaşyk edenınde yene gowrelı galyp bolyamy ustune.
hehe, dost, ylymy täze derejä ýetirjek sen. Onsoň bizde şu düşünjeli halkda "abort" ýok diýärler. Gorkynç!
Göwüs emziginiň gyjyndyrylmagy ene süýdüniň emele gelmegine zyýan ýetirmeýän hereket bolup, tersine, emzikleriň " içine giden, ýasy" görnüşlerinde onuň çykarylmagyna we çaganyň emdirilmegi üçin taýynlygyň görülmegine ýardam berip bilýär.Ýöne göwrelilik döwründe emzikleriň gyjyndyrylmagynyň göwreli ýatgynyň myşsalarynyň dartylmasyny ýokarlandyryp,ýatgyda ýygyrylma agyrylaryň döremegine hem getirip biler.Emziklere degilme hereketleri emaýsyz bolanda, olaryň şikeslenmegine we ýokançlyklaryň süýt mäzlerine aralaşmagyna hem sebäp bolup bilýändir.Eger beýle hereketler size ýaramly bolup, gödek geçirilmese we gelniňizde oňaýsyzlyk döretmeýän bolsa, biynjalyk bolara esas ýokdur
Salowmaleykum.lukman aga gowymy yagdaylarynyz.jogap yazanynyz un minnetdar sizden.lukman aga menin gelnim 6 aylyk gowreli Allajana shukur.chagam un gelnim nameler iyse peydaly.we nameler iyse zyyanly.sony aydayynda.???
Salam Bega, soraglaryňyzyň doly jogaplaryny "Maşgala Saglygy" kitabynda, 11-nji we 19 nji baplarda tapyp bilersiňiz. http://www.saglyk.info/component/content/article/8-masgala-saglygy.html
Sizi näme biynjalyk edýär: yzly-yzyna ýanaşyp bilmezlik mümkinçiligimi ýa-da göwreli gelniňize onuň şeýle bolmazlygyndan ýetjek zyýanmy?
Eger birinji sorag bolsa, onda erkek adamlaryň fiziologiýasy üçin yzly-yzyna ýanaşyp bilmezlik, belli bir arakesmäniň zerurlygy kadaly we mahsus ýagdaýdyr.Ikinji sorag boýunça bolsa, göwreli aýalyň we çaganyň ýagdaýyna onuň hiç hili howpunyň ýoklugyny we göwrelilik döwründe jynsy gatnaşyklary ünsli, aýawly geçirmelidigini ýene bir gezek aýdasym gelýär.Belli bir saglyk ýagdaýlary ýüze çykanda, lukman göwreli aýala jynsy gatnaşyklary gadagan hem edip biler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanda gazagystanly ýedi raýatyň sud edilip, berk režimli koloniýada türme tussaglygyna höküm edilendigi habar berildi. Habar agentlikleriniň maglumatlaryna görä, sud 3-nji dekabrda Türkmenbaşy şäherinde geçirilipdir.
Sud edilmegi
Şu ýylyň oktýabr aýynyň aýagynda Türkmenistanda tussag edilen gazagystanly ýedi adamyň biri sekiz ýyl türme tussaglyga, beýleki alty adam ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Gazagystanyň Türkmenistandaky ilçihanasynda bu maglumaty tassykladylar, emma goşmaça maglumat bermediler.
Sud prosessi “tiz we berk boldy”, diýip Gazagystanyň Tengrinews agentligi tussaglaryň biriniň aýal doganyna salgylanyp habar berdi. Türkmenistanda tussag edilen Gazagystanyň raýatlarynyň nämede günäli tapylandygy barada resmi maglumat berilmedi.
Ele salynmagy
Habar çeşmeleri Gazagystanyň bu ýedi raýatynyň 19-njy oktýabrda Türkmenistanyň serhetinden bikanun geçmek bilen baglylykda tussag edilenligini we olaryň dördüsiniň Gazagystanyň Migrasiýa gullugynyň işgärleri bolup, galanlaryň ýönekeý raýatlardygyny habar beripdi.
Käbir habar çeşmelerinde bu tussag edilen adamlaryň ýanyndan ýarag tapylandygy hem aýdylypdy.
Resmi maglumat
Şol waka bilen baglylykda 25-nji oktýabrda geçirilen ýörite metbugat konferensiýasynda Gazagystanyň Mangystau welaýatynyň Içeri işler departamentiniň metbugat sekretary Kaýrat Otebaý tussag edilen bu ýedi adamdan dördüsiniň şu welaýatyň Karakiýan etrabynyň milisiýa işgärleridigini tassyklap, olaryň bikanun migrantlary we käbir jenaýatçylary gözlemek üçin serhetýaka zonasyna ýörite komandirowka bilen ýollanandyklaryny aýdypdy.
“19-njy oktýabrda, takmynan, sagat 10:00-da bu polisiýa işgärleri serhet ýakadaky Bulaşak stansiýasyna barypdyrlar. Şol Bulaşak serhet zastawasyndan hem olar Buget zastawasyna tarap ýola düşüpdirler. Bu iki zastawanyň arylygy 70 kilometr. Ýol salgysyny alyp, polisiýa işgärleri sagat 11:10 töwereginde Buget zastawasyna tarap ugapdyrlar. Şol aralykda-da olar azaşypdyrlar. Üstesine, şol raýonda serhet zastawalarynyň belgileri-de ýok eken” diýip, Kaýrat Otebaý žurnalistlere gürrüň berdi.
Şonda Kaýrat Otebaý gazagystanly bu dört polisiýa işgäriniň ýanynda ýene üç sany ýerli gazak ýaşaýjysynyň nähili ýagdaýda peýda bolandygy, şeýle hem olaryň ýanyndan nähilidir bir ýaragyň tapylyp-tapylmandygy barada žurnalistleriň beren soragyna jogap berip bermändi.
Gazagystanyň bu raýatlarynyň oktýabr aýynda Türkmenistanda tussag edilip, dekabryň başynda sud edilendigi barada türkmen tarapyndan resmi maglumat berilmedi.


text:
Eýran häkimiýetleri 26 ýaşyndaky aýaly asyp öldürdi. Ol ozalky aňtaw ofiserini öldürmekde günälenipdi.
Eýranyň resmi IRNA habar gullugy Tähran prokuraturasyna salgylanyp, Reýhane Jabbariniň 25-nji oktýabryň säherinde asylandygyny aýtdy.
«Reýhane Jabbarini halas et» diýen at bilen açylyp, onuň ölüm jezasyndan boşadylmagy ugrunda kampaniýa alyp baran feýsbuk sahypasy hem bu habary tassyk etdi.
«Amnesty International» guramasy 24-nji oktýabrdaky beýanatynda Jabbariniň 2007-nji ýylda Mortaza Abdolali Sarbandini pyçaklandygy üçin jezalandyrylyp öldüriljegini aýtdy.
BMG-niň adam hukuklary gözegçisi Jabbariniň özüne jynsy zorluk etmäge çalşan Sarbandiden goranandygyny aýtdy.
BMG Eýranda 2014-nji ýylda 250-den gowrak adamyň jezalandyrylyp öldürilendigini aýdýar.


text:
Pakistanyň “Talyban” hereketi bir žurnalistiň janyna kast etmek synanşygynyň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Duşenbe güni Yslamabatda Hamid Miryň ulagynda partlaýjy serişde tapyldy. Polisiýa ony zyýansyzlandyrmak başartdy.
Pakistanyň “Talyban” hereketiniň metbugat wekili Ahsanullah Ahsanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, olar Mira we herekete garşy çykýan beýlekilere garşy hem hüjümleri amala aşyrmagyny dowam ederler.
Mira “Talyban” hereketine garşy çykan ýetginjek gyz – Malala Ýusufzaýy barada maglumat berendigi üçin, haýbat atylypdy.
“Talyban” Ýusufzaýa garşy oktýabr aýynda edilen hüjümiň jogapkärçiligini hem öz üstüne alypdy. Ýusufzaýynyň kellesine we boýnuna ok atylandan soň, ol aman galmagy başardy.


text:
120-den gowrak döredijilik wekili Müsüriň prezidentini ýazyjy we žurnalist Ahmed Najini azat etmäge çagyrdy, ol 'jynsy gatnaşyklary açyp görkezýän roman ýazandygy üçin' türmä basyldy.
Müsüriň prezidenti Abdel Fatah al-Sisä ýazylan hatyň aşagyna gol çeken tanymal döredijilik wekilleriniň arasynda Filip Ros, Çimamanda Ngozi Adiçi we Deýw Eggers ýaly meşhur ýazyjylar, aýdymçy we aýdym sözlerini ýazýan Patti Smis, kinorežissýor Wudi Allen, kompozitor Stiwen Sondheim dagy hem bar.
"PEN America" söz azatlygy guramasynyň adyndan iberilen hatda Müsüriň medeni şahslaryna we guramalaryna garşy görülýän ýowuz çäreleriň bes edilmegine çagyrylýar.
Hususan-da bu hat prezident Sisini Najä bildirilen aýyplamalary ýatyrmaga, ýurduň döredijilik adamlarynyň edebi azatlygynyň kanun goragyny üpjün etmek üçin, Müsüriň Jenaýat kodeksiniň 178-nji maddasyny üýtgetmäge çagyrýar. Naji şol kanun maddasy esasynda fewral aýynda iki ýyl azatlykdan mahrum edildi.
30 ýaşyndaky ýazyjy ýurduň bir raýatynyň ýazan hususy şikaýaty esasynda ýazgaryldy. Şikaýatçy onuň romanynyň döwlet neşirinde çap edilen böleklerini okap, ol ýerde jynsy gatnaşyklaryň açyk beýan edilýändiginden nägile bolupdyr, ýagny bu ýagdaý onuň ýüreginiň urmasyny çaltlaşdyryp, ejir çekmegine sebäp bolupdyr.
Prezident al-Sisä ýazylan hat Müsürde sungatyň we medianyň garşysyna görülýän çäreleriň çäginde ýene iki žurnalistiň tussag edilmeginiň bir hepde soňuna gabat geldi.
Geçen ýyl Müsürde azyndan 23 žurnalist tussag edildi. Žurnalistleri goraýan komitetiň maglumatyna görä, Müsür indi žurnalistleri tussag etmekde Hytaýdan soň ikinji ýerde durýar.
Bu ýurtda ýazyjylary tussag etmegiň 2014-nji ýyldan bäri iki esse köpelendigi aýdylýar.
Müsür häkimiýetleri geçen ýyl medeniýet merkezlerini hem ýapdylar, Kairiň iň tanymal häzirki zaman sungat galereýasyna reýd geçirip, onuň käbir böleklerini ýumurdylar we birnäçe hudožnigi, şol sanda kinoçy Rana El-Sobkini we şahyr Fatima Nauty tussag etdiler.
Jynsy gatnaşyk barada ýazany üçin iki ýyl iş kesilen Ahmed Najiniň Müsürdäki tarapdarlary onuň syýasy sebäpler esasynda ýanalýandygyny, sebäbi Sisiniň režimi astynda dowam edýän resmi korrupsiýany tankyt edendigini aýdýarlar.
Naji 16-njy maýda, Amerikan Galamdaşlar guramasynyň Nýu-Ýorkdaky ýyllyk dabarasynda gaýybana Ýazmak azatlygy baýragy bilen sylaglanar.


text:
9-njy oktýabrda Birleşen Ştatlaryň Demokratik partiýasynyň kandidaty Hillari Klinton we onuň Respublikan partiýasyndan bäsdeşi Donald Trump çekeleşikli debaty geçirdiler.
Bu debatda Trump eger-de prezidentlige saýlansa, onda Demokratlaryň prezidentlige dalaşgärini “türmä basjakdygyna” wada berdi, Klinton bolsa bäsdeşiniň gylyk-häsiýetine hüjüm edip, onuň Ak tama mynasyp däldigini aýtdy.
Sent-Louizdäki Waşington uniwersitetinde bolan çekeleşikli debat Trumpyň gödek çykyşlary baradaky 2005-nji ýyla degişli wideo media serişdelerine syzandan iki gün soň boldy.
Gürrüňi edilýän wideo tanymal kanunçykaryjylaryň we gubernatorlaryň köpçülikde çykyş edip, özleriniň Trumpa ses bermejekdigini aýtmagyna sebäp boldy. Bu bolsa Respublikan partiýasyny krizise tarap itekledi.
Debatyň başynda wideo barada çykyş eden Trump wideodaky aýdanlarynyň “geýim çalşyrylýan otagda edilýän gürrüňlerden” ybaratdygyny aýdyp, ABŞ-nyň öňki prezidenti we bäsdeşi Hillari Klintonyň adamysy Bill Klintonyň “mundanam beterini” edendigini belledi.


text:
Salam hormatly Lukman! Biz gelnim bilen siziň saytyňyzy uly höwes bilen okaýarys. Meniň gelnim ilkinji göwreliligiň 29-njy hepdesinde. Ol sag böwreginiň dowamly agyryandygyny aýdýar. Şeyle ýagdaýda nähili bejergi almalyka? Maslahatyňyz üçin sag boluň!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Göwrelilik döwründe böwrek tarapdan ýüze çykýan näsazlyklaryň sebäbini bilmän anyk maslahat bermek kynçylyk döredýär. Bu döwürde Sizde bar bolan böwregiň dowamly keselleriniň beterleşmegi ýa-da göwrelilik döwründe döreýän böwregiň sowuklamasynyň (piýelonefrit), böwregiň giňelmesiniň (gidronefroz) döremegi ähtimaldyr. Anyk bejergi çärelerini bellemek üçin anyklaýyş çäreleriniň toplumyny (peşewiň umumy we Neçiporenko boýunça barlagy, peşewiň bakteriologiki barlagy, böwregiň USB-ny) geçirme zerurdyr. Wagtynda bejerilmedik peşew çykaryş ulgamynyň keselleriniň, göwreliligiň üçünji ýarymynda giçki gestozlara getirip biljekdigini belläp, barlag üçin nefrolog we ginekolog lukmanyňyza ýüz tutmagy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Çarşenbe güni Serbiýanyň prezidenti Boris Tadiç Saraýewo bardy. Bu onuň Bosniýanyň paýtagtyna bäş ýylyň dowamynda edýän ilkinji resmi saparydyr.
Bu saparynyň dowamynda Tadiç Bosniýa bilen özara gatnaşyklary gowulandyrmaga hem söz berdi. Iki ýurduň gatnaşyklary regionda 1992-1995-nji ýyllarda bolan uruşdan soň dartgynlaşypdy.
Bir aý töweregi mundan ozal, Bosniýa urşunda genosidde we adamzada garşy jenaýatlarda, şol sanda Srebrenisa şäherindäki köpçülikleýin gyrgynçylyga ýolbaşçylyk edenlikde aýyplanýan bosniýaly serbleriň öňki söweş generealy Radko Mladiç tussag edilipdi.


text:
Ýewropa ýeňil atletika çempionadynda milli atletikaçy Newin Ýanyt zenanlaryň arasynda bökdençli 60 metre ylgamakda 7,92 sekutlyk derejesi bilen Ýewropanyň çempiony boldy.
Newin Ýanyt 32-nji Ýewropa ýeňil atletika çempionadynda bökdençli 60 metr ylgamakda altyn medalyň eýesi boldy. Şwesiýanyň Geteborg şäherinde geçirilýän çempionatda altyn medal alan türk türgen Newin Ýanyt bäsleşikden soň Türkiýäniň baýdagy bilen begenjini paýlaşdy.
Prezident Abdulla Gülüň ýeňil atletikaçy Newin Ýanyty gazanan üstünligi bilen mähirli gutlandygy aýdyldy.


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýew aprel aýynda bolan çaknyşyklar bilen bagly indiki hepde gaýybana sud ediler.
15-nji noýabrda boljak bu sud diňlenişigi Kurmanbek Bakyýewiň häkimiýetden çetleşdirilienden soňky geçen döwrüň içinde oňa garşy geçirilýän ilkinji sud diňlenişigidir.
Gyrgyzystanyň Ýokary sudunyň metbugat wekili Bakytbek Rysaliýewiň Azatlyk Radiýosyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, 7-nji apreldäki demonstrasiýada protestçilere garşy ot açmakda we ot açmak buýrugyny bermekde günälenip, şu çaka çenli jemi 28 adam sud jogapkärçiligine çekilipdir.
Bu waka sebäpli 87 çemesi adamyň ölendigi we ýüzlerçe adamyň ýaralanandygy habar berildi.


text:
Halas edijiler Hytaýyň günorta-günbatarynda bolan güýçli ýer süýşmesinde aman galanlary gözleýärler. Bu betbagtçylykda azyndan 14 adamyň heläk bolandygy aýdylýar.
29-njy awgustda döwlet mediasynyň habar bermegine görä, Guizhou welaýatynda ýumrulan obalara 600 halas ediji iberilipdir. Olaryň diri adamlaryň bardygyny anyklamaga ýardam berýän elektronik serişdeler bilen üpjün edilendigi aýdylýar.
Regionda üç günläp domam eden güýçli ýagyşlaryň netijesinde 27-nji awgustda emele gelen ýer süýşmesi zerarly ýene 11 adam ýitim hasaplanýar we 22 adam ýaralanan. “Ksinhua” resmi habar agentligi tebigy betbagtçylykda 77 jaýyň ýumrulandygy ýa-da ýeriň astynda galandygy barada habar berdi.
Döwlet agentligi ýerli ýaşaýjylara salgylanyp, olaryň hökümete şikaýat edip, magdan önümçiliginiň dag eteginiň topragyny gowşadandygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Halkara neşe gözegçiligi strategiýasy barada hasabat çap etdi. 18-nji martda Kongrese hödürlenen iki bölümden ybarat bu hasabatda dünýä ýurtlarynyň neşe önümçiligini, dolanyşygyny we ulanylyşyny öz halkara borçlarynyň çäginde we BMG-niň ylalaşyklary esasynda azaltmak boýunça köptaraplaýyn tagallalaryna baha berilýär. Şeýle-de bu hasabatda hökümetleriň bikanun pullaryň ýuwulmagyna hem terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy alyp barýan göreşi barada maglumat berilýär.
Hasabatyň Neşe we himiki gözegçilik bölüminde 90 çemesi ýurduň we giňişleýin tagallalary barada maglumat berilýär. Bikanun pullary ýuwmak we terrorçylygy maliýeleşdirmek boýunça bölümde bikanun pullaryň ýuwulýan esasy ýurtlarynyň pul ýuwmaklyga we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy berk çäreleri görmek boýunça tagallalary jikme-jik bellenilýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Halkara neşe gözegçiligi strategiýasy boýunça hasabatynda Türkmenistana Neşe we himiki gözegçilik baradaky birinji bölüminde baha berilýär.
Neşe tranziti
Hasabatda Türkmenistanyň Owganystandan Türkiýä, Orsýete we Ýewropa, şeýle-de Eýrana ýa-da Eýranyň üstaşyry geçirilýän neşe gaçakçylygynyň geçiş ýoludygy aýdylýar we onuň bikanun neşäniň we himiki maddalaryň esasy öndürijisi ýa çeşmesi bolup hyzmat edýän ýurt däldigi bellenilýär.
Hasabatda bellenişine görä, bikanun neşeleriň esasy bölegi türkmen-owgan we türkmen-eýran serhetlerinde ele salynýar.
Hasabatda neşä garşy göreşiň hökümetiň ileri tutýan syýasatydygy bellenilýär. Ynamly statistika henizem ýeterlikli bolmasa-da, türkmen hökümeti neşe bilen bagly jenaýatçylyklar sebäpli tussag edilenleriň günäsini geçmek tejribesini bes edensoň, içerki neşe söwdasynyň möçberiniň azalandygy aýdylýar.
Şeýle-de, bellenişine görä, 2014-nji ýylyň dowamynda bolan esasy öňegidişlikler hökümetiň Daşoguz welaýatynda tirýek gaçakçysynyň tutulmagy barada beren resmi habary; ýurtda ele salnan neşe serişdelerini ýok etmek boýunça ýyllyk çäreleri we neşä garşy göreş boýunça jemgyýetçilige öňküsinden has köp maglumat bermek ýaly çäreleri öz içine alýar.
Türkmenistan halkara guramalary we diplomatik missiýalary bilen çäkli derejede hyzmatdaşlyk etmegini dowam etdirýär, emma onuň kanun goraýjy agentlikleri serişde, türgenleşigiň we enjamlaryň ýetmezçiligini duýýar diýlip, hasbatda Türkmenistanda daşardan barýan neşe serişdeleriniň gaçakçylygynyň esasy ýollarynyň arasynda neşäni ýük we ýolagçy ulaglarda gizlemek, pyýadalaryň daşamagy, käbir halatlarda adamlaryň, neşe serişdelerini haýwanlaryň bedeninde, aşgazanynda gizlemek ýaly usullary ulanýandygy agzalýar. Bu hasabatda Eýran tarapdan barýan ýük gatnawynyň agyrlygyna galýandygy we Türkmenistandan Azerbaýjana we Orsýete Hazar deňzi arkaly parom gatnawynyň gaçakçylyk üçin amatly ýol bolup durýandygy görkezilýär.
Ýurtda geroiniň, tirýegiň we marihuananyň bahasy regionda iň ýokary bolup galýar, bu bolsa üpjünçiligiň çäkliligini görkezýär. Sagdyn durmuş howpsuzlygy boýunça döwlet gullugy 2014-
nji ýylyň iýun aýynda 232 kilogram “neşäni ýakmak” boýunça çäre geçirdi we ony BMG-niň Neşäniň bikanun ulanylmagyna we dolanyşygyna garşy halkara gününe bagyşlady diýlip hasabatda berlen maglumata görä, 2014-nji ýylyň 9 aýynyň dowamynda 187,6 kilo bikanun neşäniň alnandygy barada resmi maglumat berildi. Bu bolsa 2013-nji ýylda ele salnan neşäniň 440,7 kilogram möçberi bilen deňeşdirilende has az, 2012-nji ýylda bolsa Türkmenistanda ele salnan neşe serişdeleriniň möçberiniň 752,2 kilogram bolandygy ozal resmi maglumatlarda aýdylypdy.
Neşekeşleri bejermek we korrupsiýa
Saglyk ministrligi neşekeşleri bejerýän alty sany keselhanany dolandyrýar. Her keselhanada gününe 10 amerikan dollar möçberindäki bejerginiň hassalara mugt berilmegi göz öňünde tutulýar. Şeýle-de, Türkmenistanyň hökümeti neşekeşleriň sanyna degişli statistikany 2006-njy ýyldan bäri çap etmeýär diýlip hasabatda bellenilýär we korrupsiýa meselesine aýratyn üns berilýär.
Türkmenistanyň kanun goraýjy edaralarynyň işgärleriniň aýlyklarynyň pes bolmagy we giň ygtyýarlyklary korrupsiýanyň gülläp ösmegine ýol açýar. Jemgyýetde polisiýa bolan ynamsyzlyk we polisiýanyň parahorluga baş goşýandygy baradaky maglumatlar, ýurduň kanun goraýjy organlarynda korrupsiýanyň problemaly ýagdaýyndan habar berýär.
Gaçakçy harytlary serhetden geçirmek üçin resmilere para bermek bilen bagly wakalar köp hasaba alyndy, şol bir wagtda kanun goraýjy organlaryň işgärleriniň ýa-da beýleki döwlet resmileriniň neşe korrupsiýasy bilen baglylykda yzarlanmagy barada 2014-nji ýylda habar berilmedi.
Hasabatda Türkmenistanyň neşä garşy göreş meselesinde halkara we regional derejesinde hyzmatdaşlygyny ýaýbaňlandyrmagyň ähmiýeti bellenilýär.
Şeýle-de ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Halkara neşe gözegçiligi strategiýasy barada hasabatynda aýdylyşyna görä, Türkmenistanyň ABŞ bilen ekstradisiýa etmek ýa-da kanun kömegini bermek boýunça özara ylalaşygy ýok. Şol bir wagtda-da Türkmenistan BMG-niň 1998-nji ýylda kabul edilen neşe baradaky konwensiýasynyň agzasy we onuň düzgünlerine görä, bu göreşiň çäginde halkara derejesinde bu göreşe ýardam bermäge borçly.


text:
Eýranyň prezidenti nobatdaky gezek Günbatara dilden hüjüm etdi.
Mahmut Ahmedinejad Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň Astanada geçýän sammitinde çykyş edip, “häzirki dünýä gurluşyny üýtgetmäge” çagyrydy. Onuň sözüne görä, häzir dünýä öňki kolonizatorlar tarapyndan dolandyrylýar.
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy 2001-nji ýylda döredilipdi.
Gazagystanyň paýtagtynda geçýän sammitde Orsýetiň prezidenti çykyş edip, guramanyň regiondaky hyzmatyny güýçlendirmäge çagyrdy: “Biz guramanyň mümkinçiliklerini, golaý we uzak möhletde ösdürmegi maksat edinýäris”.


text:
Moskwada Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland bilen Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň duşuşygy boldy.
Kreml penşenbe günki gepleşikleriň söwda we halkara gatnaşyklaryna gönükdirilendigini habar berdi.
Gepleşikleriň başynda Fransua Holland iki ýurduň halkara konfliktlerini çözmek ugrunda tagalla etmeginiň ähmiýetini nygtady.
Fransua Holland bu ugurda şeýle diýdi: “Meniň bu ýerde bolmagym biziň gatnaşyklarymyzyň ýokary hillidigini görkezýär. Biz bu gatnaşyklaryň iki milleti birikdirýändigini we ol [gatnaşyklaryň] taryhydygyny bilýäris. Berk gatnaşyklarymyz bar. Biziň, ýagny Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary bolan iki uly döwletiň halkara konfliktlerini çözmek we terrorçylyk ýaly howplaryň öňüni almak boýunça borjumyz bar”.
Özara gatnaşyklar
Şeýle-de ol Fransiýanyň Malidäki harby operasiýalary goldanlygy üçin Orsýete minnetdarlyk bildirdi.
Wladimir Putin ykdysady hyzmatdaşlygyň ösmegine umyt baglaýandygyny aýtdy. Ol ýurtlaryň ikisiniň-de halkara krizisi sebäpli özara söwda gatnaşyklarynda dörän yzagaýdyşlygy togtatmak üçin 2012-nji ýylda ähli mümkinçilikleri ulanandyklaryny aýtdy.
Siriýa meselesi
Gepleşikleriň öňüsyrasynda Fransua Holland Putini Siriýanyň prezidenti Başar Al-Assada basyş etmäge ündemekçidigini aýdypdy.
“Eho Moskwy” radiosyna beren interwýusynda Fransua Holland Ýakyn Gündogar ýurdy bolan Siriýada parahatçylygyň emele geljek wagtynyň kesgitlenmegi üçin Orsýetiň pozisiýasynyň iňňän wajypdygyny belledi. Holland bu meselede Putin bilen dil tapyşmaga taýýardygyny aýtdy.
Fransiýanyň we Orsýetiň prezidentleriniň duşuşygy onlarça ýurduň wekilleriniň Siriýanyň esasy oppozision topary bilen Rimde geçirýän maslahatyna gabat geldi.
BMG-niň maglumatyna görä, Siriýada iki ýyl bäri dowam edýän konflikt zerarly 70 müň adam heläk boldy.
Hukuk temasy
Öz interwýusynda Holland Putin bilen gepleşiklerinde hukuk meselesini-de gozgamakçydygyny aýdypdy. Emma ol şol bir wagtda-da “prowokatiw usulda çemeleşmejegini” belläpdi.
Fransiýanyň prezidentiniň Moskwa saparynyň öňüsyrasynda adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch”guramasy Hollandy Wladimir Putine basyş etmäge çagyrypdy.
Hollandyň Moskwa eden bu sapary onuň, geçen ýylyň maý aýynda prezident saýlanansoň, Orsýete ilkinji resmi wizitidir.


text:
Penşenbe güni Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň resmileri ýakynda ýitirim bolan gazet redaktory Wasil Klimentýewiň gözlegi boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny habar berdiler.
Düýn ýurduň Içeri işler ministri Anatoliý Mogylýow habarçylara beren interwýusynda Wasil Klimentýewiň ýitirim bolmagynyň onuň professional işi bilen baglanyşykly bolmagynyň aradan aýrylmaýandygyny aýtdy.
Ukrainada çap edilýän «Nowyý stil» gazetiniň redaktory we kanun goraýjy organlaryň ýiti tankytçysy hökmünde tanalýan Wasil Klimentýew 11-nji awgustda ýitirim bolupdy.


text:
ABŞ Eýrany ýadro programmasynyň töweregindäki krizisi kadalaşdyrmak boýunça plany ýerine ýetirmäge eglenmezden girişmäge çagyrypdyr.
Atom energiýasy boýunça halkara agentlik Eýrana, ABŞ-a, Orsýete we Fransiýa şertnamanyň proýektini berenden soň, şol dokumenti taraplaryň anna gününe çenli tassyklanjagyny hasaba alyp, ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton beýannama bilen çykyş edipdir.
Şol ylalaşyga laýyklykda Eýranyň ýadro programmasy üçin gerek ýokary derejede baýlaşdyrylan uran Eýranda däl-de, Orsýetde we Fransiýada öndürilmeli.


text:
Yrakda söweşijileriň ýurtdaky iň uly howa bazalaryň birine hüjüm edendigi habar berilýär. Bu hüjüm sünni söweşijilere garşylyk görkezmegi üçin Yragyň hökümet güýçlerine ýardam bermek maksady bilen Birleşen Ştatlaryň harby maslahatçylarynyň birinji topary Yraga baran mahaly bolup geçdi.
Maglumatlara görä, söweşijiler gürrüňi gidýän howa bazanyň daş-töweregini gurşap alypdyrlar we oňa minomýotlar bilen hüjüm edipdirler. Bu howa bazasy Birleşen Ştatlaryň Yraga goşun salan döwründe Kemp Anakonda ady bilen tanalýardy.
Bu aralykda, Baiji nebiti gaýtadan işleýän zawodyna haýsy tarapyň kontrollyk edýändigi nämälim bolup galýar. Yragyň iň uly nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň daş-töwereginde eýýäm bir hepde gowrak wagt bäri hökümet güýçleri söweşijiler bilen çaknyşýarlar.
Söweşijiler Yragyň demirgazygynda we günbatarynda birnäçe territoriýalary eýýäm ele saldylar.
24-nji iýunda Pentagon 130 harby maslahatçynyň Yraga barandygyny mälim etdi. Galan 50 maslahatçynyň öňümizdäki günlerde barmagyna garaşylýar.


text:
Osman I
Osman I ýa-da Osman Gazy (1258, Söwüt, Türkiýe – fewral 1326, Söwüt) Osmanly imperiýasynyň gurujysy bolupdyr.
Höküm sürdi: 17.01.1299 –29.09.1326
Özünden öň: Ärtogrul Gazy
Özünden soň: Orhan Gazy
Aýallary: Malhun hatyn, Rabiýa Bala hatyn.
Çagalary: Orhan Gazy, Bazarly Beg, Çopan beg, Hamit beg, Alaýeddin beg, Mälik beg, Sawçy beg, Patma hatyn
Ýurdy:Osmanly hökümdarlygy
Kakasy: Ärtogrul Gazy
Ejesi: Halima hatyn[1]
Doguldy: 1258 Söwüt
Öldi: 1.08.1326 Bursa
Dini: Yslam
Osman beg ýa-da Osman Gazy (Osmanly: عثمان باک,Osman beg) we Fahruddin (Osmanjyk) ýaly atlary bilen meşhur bolan bu şahsyýet Osmanly begliginiň we Osmanly hanedanynyň gurujusy we begligiň ilkinji patyşasy bolan Türkmen-Türk hökümdarydyr. KakasyÄrtogrul Gazy, we ejesi:Halima hatyn Atasy Süleýman şa, Enesi:Haýme hatyn.
Mazmuny
Garaşsyzlygyny gazanmagy[üýtget | edit source]
1299-njy ýylda Anadoly Seljukly türkmen döwletiniň uç begi bolmaklykdan çykyp Söwüt we Domaniçde Osmanly begligini gurdy. Soň hem garaşsyzlygyny yglan etdi. Meşhur taryhçy Halyl Ynaljyga görä Osmanly döwleti garaşsyzlygyny 1302-nji ýylda Goýunhisaz söweşinden soň gazanypdyr. Mongol çozuşlaryndan gaçan Musulmanlaryň begligine sygynmagy bilen syýasy we harby güýçleri artdy. Synyp barýan Gündogar Rim imperiýasyndaky topraklary Türkmenler barha gysyp barýardylar. Türkmenler Gündogar Rim imperiýasyna degişli Iznik we Bursa şäherlerini gabadylar[2].
Ýaşlyk ýyllary[üýtget | edit source]
Osman beg (käbir çeşmelerde Orhun beg) 1258-nji ýylda Söwütde doguldy[3] Çagalyk ýyllaryna degişli takyk maglumatlar ýok. Osman Begiň ömür beýany hakynda maglumatlar örän azdyr. Özi hakyndaky maglumatlar hem öleninden soň 100 ýyl geçen soň ýazylypdyr. Bu eserler arasynda gadymylygyny saklap gelýän Ahmedi (ö. 1414). Dastan we Tewarihi Mülük-Aly Osman. Şükrulla (ö. 1481). Tewarihi Aly Osman atly eserler hakykata ýakyn çeşmerdir. Döwrüne degişli çeşmeler 1422-nji ýyllardan soň ýazylypdyr[4]. Käbir taryhçylara görä [3] kakasy Ärtogrul Gazy (käbir çeşmelerde Ärdogdy beg) Günbatar Anadolyda Söwüt obasy bilen Domaniç ýaýlasynda ýaşaýan Oguz Türkmenleriniň Bozok toparynyň Gaýy taýpasyna baştutanlyk edipdir. Osman Gazy onuň kiçi ogly eken. Taryhçy Ibni Kemal (ö. 1534) Tewarihi Aly Osman atly eserinde Ärtogrul beg Anadola (Ruma) geleninde iki oglunyň bolandygyny, Söwüte baranynda hem kiçi ogly Osman dünýä inipdir[5]. Halk döredijiliginde onuň ejesi ýa enesi Haýma enedir[6]. Taryhçy Ibni Kemal, Osmanyň ýaşlygynda «Ýigitleriň arasynda ýetişendigi» we «Urmakda tutmakda örän başarnyklydygyny» ýazypdyr. 1281-nji ýylda 23 ýaşynda wagty Ahilerden Şeyh Edebalynyň gyzy Malhun hatyn bilen öýlendi. Malhun hatyndan hem Orhan gazy doguldy.
Tagt ugrundaky göreş ýa-da göreşler hakyndaky pikirler[üýtget | edit source]
1281-nji ýylda kakasy Ärtogrul Gazy 90 ýaşlarynda wagtlary wepat bolupdyr. Käbir taryhçylaryň aýtmaklaryna görä Gaýy taýpasynyň begligi üçin Osman Gazy ýakynlary bilen tagt ugrunda göreşipdir. Osman Gazy öz agasy Dündar Gazy bilen beglik ugrunda göreşipdirler. Bu söweşleriň nähili bolup, nähili gutarandygy hakynda çeşme bize hiç zat düşündirmeýär. Söweşiň soňunda Osman beg ýeňilipdir. Osman Gazy şol wagty bir pursat tapyp Dündar begi ok ýaý bilen atyp öldüripdir. Şondan soň Osman beg Oguzlaryň Gaýy taýpasyna baş we beg bolupdyr[3] Hajy Bekdaşyň «Welaýatnama» eserinde Osmanyň beglige geçiş wakasy tapawutlydyr[7]. Gaýy taýpasy Soltanöňiniň ýakynyna göçüp baranlarynda ilki agasy Aýdogmuş we soňra kakasy Ärdogdy (Ärtogrul) beg we birneme has soň Gündiz Alp Gaýy begi bolupdyr. Osman Gazy şol wagtlar öz egindeşleri bilen ýerli Wizantiýaly Ýarhisar, Bilejik,Inegöl, Iznik taraplaryna çozuş edipdir. Wizantiýaly Bursa Tekfury Konýada oturýan Seljukly soltany Alaýeddin Keýkubada ilçileri ugradyp şikaýat edipdir. Seljukly Soltany bolsa Gündüz Alpa habar ýollap bulagaýlyk döredýän jigsi Osman begi ýola salmagyny isläpdir. Gündüz Alp Osman begi tapyp ýigitleri bilen birlikde Koniýa Alaýeddin Keýkubadyň III ýanyna alyp barypdyr. Seljuk Soltany Osman Gazyny görüp begenipdir we ony Soltan Garahöýükde ýaşaýan Hajy Bekdaş Weliniň ýanyna ugradypdyr. Hajy Bekdaş Osmany Gazyny myhmansöýerlik bilen garşylapdyr we öz sellesini onuň kellesine orap täç geýdiripdir. Osman Konýa baranynda Hajy Bekdaş Osman Gaza bir hat beripdir we Soltana bermegini aýdypdyr. Ol hatda Osmanyň öwgüsi bar eken. Seljukly Soltany bu haty okapdyr. Osman gazy Soltanöňiniň merkezi bolan Söwüte baranynda Seljukly soltany oňa «Altyn uçly Sanjak we Teblhana (mehter) ugradypdyr. Bu ýazylanlar Ýazyjy Oglynyň «Seljuknama» atly eserinde hem agzalyp geçilýär[8]. Hajy Bekdaşyň Welaýatnama eseri Gündiz Alp bilen Osmanyň arasyndaky baglanyşyklaryň nähili bolup geçendigini agzamandyr. Birnäçe taryhçy Osman beg bilen jigsi Gündiz Alp bilen söweş bolandygyny we bu uruşlarda Gündiz Alp öldürip uçbegi bolandygyny ýazypdyrlar. Emma käbir taryhçylar Gündüz Alpyň beglige saýlanyp Gündüz Alp bilen söweşe girendigini ýazypdyrlar. Şonuň üçin tagt ugrundaky söweşler göreşler hakyndaky wakalar çekeleşiklidir.
Çäkleriň giňeldilmegi[üýtget | edit source]
Osman Gazy 1280-nji ýyldan 1300-nji ýyllara çenli 20 ýyl boýunça Osmanly döwletini janlandyrmagy üçin Bitaniýada (Bursa-Bilejik-Iznik) Uçbegligiň goşunyny güýçlendirmek üçin birnäçe söweşleri alyp barypdyr. Bu söweşlerde Gazy dostlary Samsa Çawuş, Goňur Alp, Akjagoja, Aýgut Alp, Gazy Abdurahman ýaly beýleki «Alp» begler we bularyň elindäki goşun birliklerine daýanypdyrlar. Osman Gazy öz gyzy Bala hatyna öýlenen Şeýh Edabaly bilen dowamly gatnaşyk saklapdy[3]. Osman gazy başda 1283-nji ýylda Ineköliň golaýynda Nikola bilen bolan «Ermenibili söweşinde» ýeňlişe sezewar bolupdyr. Şol söweşde hemw jigsi Saryhanyň ogly Baý Hoja şehit bolupdyr. 1284-nji ýylda Osman beg 300 kişilik goşun birlikleri bilen Ineköliň golaýyndaky Emirdagynyň eteklerinde ýerleşen «Gulaja Hisar bir gije çozdy se bu galany eýeläpdir. Bu Osmanlylaryň ilkinji gala ýeňişleridir[3][9]. 1286-njy ýylda Osman beg bilen Wizantiýaky birleşen Ineköl ýerlileri bilen «Dominiç söweşi» bolup geçdi. Osman beg bu söweşde ýeňiş gazanypdyr ýöne jigsi Saryhan (käbir çeşmelerde Gündiz Alp) bu söweşlerde şehit bolupdyr. Şondan soň Garajahisar Osman begiň eline geçipdir. Şondan soň Osman Gazy egindeşleri bilen birlikde çozuşlar gurnap başlapdyrlar. Mudurnynyň ýakynlarynda Samsa Çawuş we jigsi Satylmyş we Harmangaýa (Priminos) Köse Mihal güýçleri bilen birlikde Sakarýa derýasynyň golaýlaryna Göýnük taraplara çozuş edipdirler[3]. 1298-1299-njy ýyllarda Osman Gazynyň kuwwatlanmagyndan birahat bolan Bilejik (Belekona) bir toý gurnap ony duzaga düşürmegiň kül-külüne düşüpdir. Osman Gazynyň dosty Harmangaýa bu duzagy Osman Gaza habardar edipdir. Osman Gazy hem «Oýun içinde oýun taktikasyny» ulanyp kyrk ýigdine gyz eşigini geýdirip Bilejik galasyna aralaşypdyrlar. Beýleki alplary bolsa keçelere dolanyp Öküz sürüsi bilen galanyň içine girip Bilejik galasyny eýeläpdirler. Bu ýazylanlar Osmanly taryhçylarynyň Osman beg üçin ýazan erteki mifleridir. Soň Osman beg Ýarhisar serkerdesiniň gyzy bolan Holorina (Nilufer hatyn) atly gelin hem Türkmenleriň tarapyna geçip, Osman gazynyň ogly Orhan beg onuň bilen öýlenipdir. Şeýdip Bilejik we Ýarhisar galalary Osman begiň eline geçipdir[3]. Şol ýyl (1298-1299) Turgut Alp Ineköl galasyny gabapdyr we bu gala hem Osmanly begliginiň eline geçipdir[7].
Osmanly döwletiniň haçan gurlandygy hakyndaky çekeleşikler[üýtget | edit source]
Osman Gazynyň näçinji ýylda Osmanly döwletini gurandygy hakyndaky dawalar çekeleşiklidir. Gulaja Hisar we Garajahisar galalarynyň zabt edilen wagty 1299-njy ýylda Ineköli almagy bilen Osmanly döwletiniň gurulmagy diýlip hasap edilýär. Käbir taryhçylar bolsa 1299-njy ýylda Anadoly Seljukly döwletiniň ýykylmagy bilen Osman Gazy Anadolynyň beýleki Türkmen-türk beglikleriniň arasynda baş bolup Osmanly döwletini gurandygy kabul edilipdir. Ýene bir bölek taryhçylar 1299-njy ýylda Anadoly Seljukly soltany Gyýaseddin Mesut Osman gaza tebl we tug gönderip uç begligine belländigini hasap edýärler. Wizantiýalylaryň 3-nji haçly ýörüşlerinde Iznik şäherini eýeläpdirler. Iznik kölüniň gündogarynda Iznik şäherine herekete geçmek üçin 1301-nji ýylda Türkmenler Täzeşäheri (Ýenişäher) gurupdyrlar. Osman beg Täzeşäheri Begligiň merkezi edip belläpdir. Taryhçy Mehmet Nasrynyň 1500-nji ýyllarda ýazan taryhyna görä [10] şol ýyl Osman beg adyna ilkinji hutba Şeýh Edebalynyň müritlerinden biri bolan Gahrymanly Dursun fakyh tarapyndan Garajahisarda bir buthanadan mesjide öwrülen mesjitde okadylypdyr Osman beg Begligiň çäklerini Oguz däbine görä ýakyn garyndaşlarynyň we egindeşleriniň arasynda paýlap beripdir. Gadymyşäher (Eskişäher) Gündiz bege, Garajahisary ogly Orhan bege, Ýarhisary Hasan Alpa we Ineköl Turgut Alpa berlipdir[3]. Osman Gazynyň we «Alplar» serkerdeleri astyndaky Uçbeglik basypalyjy goşunlary 1299-njy ýyla çenli terlik Wizantiýalylar bilen aldym-berdimli söweşleri alyp bardypdyrlar. Wizantiýanyň imperatory Andronik Palaýolog Türkmen beglikleriniň imperiýasyna bolan gözgidijiligi çäksizdi. Mikaýeliň serkerdigindäki Wizantiýa goşuny häzirki Germenjik umumy ýaşaýyş jaýylarynyň ýakynyndaky «Menderes Magnesiýasynyň töwereklerinde Türkmenlerden ýeňilip, serkerde Mikaýel bolsa ýesir bolmakdan howatyr edip goşuny taşlap gaçypdyr. Birnäçe hepde geçeninde 1302-nji ýylyň 17-nji Sentýabrynda Bursa serkerdesi Orhaneli (Atranos), Kite, Kestel güýçleriniň ýerli gämileriniň kömegi bilen Iznik şäherini almak üçin 2000 esgerlik Wizantiýa birligine «Heteriarkos» bellendi[11]. Osman beg Wizantiýa güýçleriniň ýörüşe çykandyklarynyň habaryny alyp olaryň öňünden çykdy. Osman beg 5000 kişilik garyşan Türkmen pyýada we suwarylary bilen Ýalakdere içinden geçip Ýalakdowa aç arslanlar ýaly çozuşa girişdiler. Wizantiýaly serkerde Muzalon muňa hiç garaşmaýardy we ol Osman begiň goşun birlikleri bilen garşylaşdy. Iki goşun Izmir bogazynyň günorta taraplarynda söweşe girişdiler. Bu söweşde Osmanlylar ýeňiş gazandylar. Soňra ýerli Wizantiýalylar öz Izmir (Nicomedia) şäherlerine tarap gaçmaga başladylar. Merkezi Wizantiýa goşunlary bolsa hakyna tutma Alanlardan ybarat bolup, olar hem ilki ýeňen ýaly etdilerde yza çekildiler we kenardaky öz gämilerine münüp Konstantinopola gaçdylar[12][13]. Taryhçy Halyl Ynaljyk 2009-njy ýyldaky bir söhbetdeşliginde Osmanly begliginiň döwlet dikmesiniň 1302-nji ýylynda Ýalowa ýakynlarynda merkezi Wizantiýa goşun birlikleri bilen bolan Bafeus söweşinde Osman beg ýeňiş gazanandan soň amala aşyrlandygyny çak edýär[2][14]. Bu söweşiň bolan ýeri häzirki Ýalowa garaşly Gersog topraklarydyr. Bu söweş Wizantiýa taryhçysy Ýorgi Pachymeresiň ýazan taryhy möhüm senelerinde söweşiň ady Ýalakdere içindäki garawul Bafeusyň (Bafeus söweşi) ady berlipdir. XIX we XX asyryň başlarynda Osmanly taryhynyň ýazyjylary Joseph won Hammer-Purgstal [15] we Ahmet Refik Altynaý [16] dagylar dürli atlar bilen atlandyrypdyrlar we bu söweşe «Goýunhisar söweşi» adyny beripdirler. Bu söweşde Osman begiň ýegeni Aýdogdy şehit bolupdyr[3]. Bafeus söweşi Osmanly bilen Wizantiýalylaryň arasyndaky ilkinji söweşdir. Bu söweşden soň Mermer deňziniň günorta taraplaryny eýelemek aňsat düşdi. Şol ýyl Hisary, Orhaneli (Atran) we Ulubat köliniň içinde ýerleşen Alýos adasy Osmanlylaryň eline geçdi. Hisarynyň Rim serkerdesi gaýtawul bermäge başlady. Gala Osmanlylaryň eline geçeninden soň Aýdogdynyň aryny almak üçin serkerde öldürildi. Osman begiň goşunynyň tä Egeý deňzine Edremide çenli ilerländigini Wizantiýa imperatory hem başlady[7]. Osmanly güýçleri bu ýerdäki ýaýlalary, güzeranly topraklara yzygiderli ýörüş edýärdiler. Bu ýerdäki Wizant halky ýuwaş-ýuwaş Balkanlara tarap göçmäge başlapdyrlar. Wizantiýa taryhçysy Ýorgi Paçymer bu halkyň göçüşini, agyr günlerini başlaryndan geçirendikleri hakynda öz kitabynda ýazypdyr[17]. Bafe söweşiniň soňunda Wizantiýa imperatory Osmanlylary we beýleki Türkmen begliklerini Günbatar Anadolydan serpikdirmek üçin rizikol syýasatyny ulanmagy kem görmändir. Akdeňizde (Orta Ýer deňzi) çapawylçylykda, galtamanlykda ýakasyny tanadan Roger Florun we onuň hakyna tutma esgerleri bardy. Olaryň Sisiliýada wagty dolanda Anadola barmak üçin çakylygy kabul edipdir. Imperator ony Konstantinopola çagyrypdyr. Birnäçesi Katalonýalylardan düzülip 1302-nji ýylyň 1-njy Sentýabrynda 31 sany yük gämileri bilen Haliçe geldiler. Bu goşun birlikleriniň ýarsy agyr ýaraglanan suwarylardan düzülen 2500 adamlyk esgerlerdi. Wizantiýa Imperatory Andronik II Palaiolog Katalan mülküni eýelemek üçin gyzyny serkerdebaşy Roger de Flora durmuşa çykarypdyr[12]. Roger de Flor we Katalan goşun birlikleri öň Ženewizlilere garşy Konstantinopolda gyrgynçylyk geçiripdirler we Gapydag ýarymadasyndaky Kzykus şäherini gabawa salan Karesi Begligi güýćlerine garşy öz gämileri bilen çykypdyrlar we Türkmen goşunyny uly ýeňlişe sezewar edipdirler. Bu söweşlere goşulan Katalan birlikleri meşgurlyk gazanypdyrlar. Soňra Roger de Flor Ala şähere geçip ony gabawa alypdyr we bu ýerdäki Garamanogullar begliginiň goşunyny ýeňipdirler. Soňra dowamly güýç toplap Toroslar bilen Gülek bogazyna çenli goşuny ilerläpdir. Ol ýerden yzyna dolanyp Katalan kuwwatlarynyň jemlenen Ala şähere gelipdir we bu ýere gämiler bilen Ýewropadan täze harby goşun kömege geldi. Katalan topraklary we Roger de Flor öňürti Konstantinopola barypdy. Mikhaýyl IX Palaýologa kömek etmek üçin Edirnä gidipdir we 1305-nji ýylda öldürlipdir[12]. Katalon mülki we Roger de Flor Osmanly kuwwatlary bilen urşa girişmän Anadoly beglikleri bilen söweşip 3 gezek ýeňiş gazanandygy we käbir kiçeňräk çaknyşyklarda hem ýeňiş gazanandygy hakynda Wizantiýa taryhçylary tarapyndan ýazga geçirlipdir. Bulardan başga-da Wizantiýa taryhçylarynyň ýazmagyna görä Roger de Flor we Kataloniýa mülkiniň uzak wagtlap ýeňilmän saklanmagy netijesinde Osmanly begliginiň günorta Mermer taraplaryndaky basyp alyşlary togtadypdyr[12]. 1308-nji ýylda täzeden başlanan hüjüm hereketleri birinjilik bilen Iznik-Izmir ýolynyň ugryndaky strategik Garahisar (Trikokiýa) eýelendi. 1313-nji ýylda Osman bege uly möçberde kömek beren Wizantiýa serkerdesi Mihaýyl Köşes musulman bolup Köse Mihal adyny aldy we basypalyjy Osmanlylara goşuldy. 1313-1315-nji ýyllarda Sakarýa derýasynyň kenarynda ýerleşen Lefke, Mekeje, Akhisar, Geýwe, Gölbazary we Leblebiji galalaryny eýelediler[3]. Bu basypalyşlar netijesinde Osmanly begliginiň serhetleri giňemäge başlady. Osman beg döwründe onuň ygtyýaryndaky kuwwatlar Bursa şäheriniň uly galasyny eýeläp bilmändiler. Şol sebäpden Osman beg ony gabawda saklamaklygy emr edipdi. Gala eýelenenden soňra bu şäheri ýegeni Aktimur bilen gullugyndaky Balanjyga berdi[3].
Ömrüniň soňky ýyllary we ölümi[üýtget | edit source]
Osman gazy ömrüniň soňky ýyllarynda garramagy we syrkawlamagy («Gut keseli») zerarly taryhçylaryň aýtmaklaryna görä, beglik häkimýetini ogly Orhan bege galdyrypdyr. Emma Osman begiň haçan ölüp, oglunyň onuň ýerine haçan geçendigi hakynda alymlaryň arasynda çekeleşikli ýagdaýlar bardyr. 1320-nji ýyldan soňra bolup geçen zatlary we Osman beg hakynda taryhçylar ýazypdyrlar. XV asyrda Osmanly taryhçylaryndan Ruhy Çelebi 1481-nji ýyla çenli getirendigini «Tewarihi Aly Osman» atly taryh eserinde Osman begiň 1320-nji ýylda ölendigini agzapdyr.Mehmet II we Baýezit II döwründe ýaşan 1502-nji ýyla çenli olary derňän Oruç begiň «Tewarihi Aly Osman» atly taryh eserinde bolsa Osman begiň ölüm taryhy 1327-nji ýyl diýlip görkezilýär. Beýleki taryhçylar Osman begiň ölümini bu iki wagt aralygynda edip görkezipdirler. Modern taryhçy Nejdet Sakaogly[3]. «1320-nji ýyldan soňky bolup geçen wakalarda Osman begiň ady agzalman, ogly Orhanyň 1324-nji ýylda beg bolandygyny tassyklaýan maglumatlardan söz açylýar» - diýip Osman begiň ölümini 1324-nji ýylda bolandygyny aýdypdyr.
Maşgalasy[üýtget | edit source]
Aýallary: 1. Malhun Hatyn-Yslam alymy Şeýh Edebalynyň gyzy, Orhan gazynyň ejesi[20][21]
Ogullary:
1. Orhan beg (1281-1362)
2. Bazarly beg (1285 - 1311)
3. Çopan beg (1283 - 1337)
4. Hamit beg (1288 - 1329)
5. Alaeddin beg (1282 - 1331)
6. Mälik beg (1290 - 1366)
7. Sawçy beg (1294 - 1325)
Gyzy: Patma hatyn (1284 - 1347)


text:
Gyrgyzystanyň belarus paýtagty Minskdäki ilçihanasy, gyrgyz ilçisi yzyna çagyrylanyndan üç ýyl soňra gaýtadan açyldy.
Gyrgyzystanyň daşary işler ministri Nurlan Suýrekulow 7-nji oktýabrda gyrgyz ilçisi Kuwanyçbek Omuraliýewiň belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenka şu hepdäniň başynda ynanç hatyny gowşurandygyny aýtdy.
Minskdäki gyrgyz ilçisi 2012-nji ýylyň awgustynda, Belarus iş başyndan gyrakladylan gyrgyz prezidenti Kurmanbek Bakiýewi we onuň maşgala agzalaryny ekstradisiýa etmekden boýun gaçyranyndan soň yzyna çagyrylypdy.


text:
Birinji Jahan Urşunda osman türkleri tarapyndan öldürildi diýilýän 1.5 million töweregi ermeniniň hatyra gününde ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň eden çykyşy boýunça Türkiýe özüniň çuňňur alada bildirýändigini mälim etdi.
Barak Obama bu waka “20-nji asyryň iň zalym jenaýatlarynyň biri” diýip baha berdi.
Obama öz çykyşynda ermenileriň “zalymlyk bilen öldürilendiklerini ýa-da ölüme iterilendiklerini” aýtdy, ýöne ol “genosid” sözüni ulanmady.
Türkiýäniň daşary işler ministri Obamanyň belliklerine “obýektiw däl” we “taryhy faktlary ýoýýan” diýip baha berdi.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Saglyk departamentiniň resmileri soňky bir hepdäniň dowamynda bu ýurtda “Günbatar nil wirusy” diýlip atlandyrylýan howply wirus bilen kesellänleriň sanynyň 60 prosentden hem gowrak artandygyny mälim etdiler.
Saglyk resmileri bu görkezijiniň ýurduň taryhynda bu keseliň ýaýramagynyň iň ýokary görkezijisidigini aýdýarlar.
Maglumata görä, şu ýylyň başyndan bäri ABŞ-da bu wirusdan ölenleriň sany 41-e ýetipdir. Şolardan 26-siniň soňky bir hepdäniň dowamynda ölendikleri aýdylýar. Bu wirusyň häzirki wagt Birleşen Ştatlaryň 47 ştatynda ýüze çykarylandygy habar berilýär.
Ýakynda Orsýetiň habar çeşmeleri-de ýurduň Wolgograd oblastynda şu wirusdan iki adamyň ölendigini habar berdiler.


text:
Türkmenistanda 25-nji dekabrda ýurduň merkezi gazetlerinde “Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakynda” at bilen täze kanun çap edildi.
Çap edilen gününden güýje girýän bu kanunyň maddalarynda temmäki önümleriniň görnüşleri we olaryň hiline bolan talaplar, temmäki önümleriniň söwdasy hem-de çilim çekilmek gadagan edilýän ýerler kesgitlenipdir.
Bu kanuna laýyklykda, çilim gaplarynyň daşynda temmäki önümlerini ulanmagyň zyýany baradaky maglumat bilen bir hatarda temmäki önümlerini ulanmagyň adamyň bedenine ýetirýän weýran ediji täsiriniň fotosuratlary bolmaly.
Gadagançylyklar
Kanunyň 25-nji maddasyna laýyklykda, tele we wideo filmleri goşmak bilen, täze döredilen audio wizual eserlerde, teatr-tomaşa oýunlarynda, tele, wideo we kino gepleşiklerinde temmäki önümleriniň we onuň ulanylmagynyň görkezilmegine ýol berilmeýär. Şeýle-de temmäki önümlerini mahabatlandyrýan her dürli islendik aksiýalar gadagan edilýär.
Kanunda temmäki önümleriniň söwdasyny düzgünleşdirmek boýunça hem ençeme täze maddalar göz öňünde tutulýar. Mysal üçin, temmäki önümleriniň bölek satuw söwdasy demirýol, howa we awtoulag menzilleriniň, deňiz we derýa portlarynyň çäginde we jaýlarynda gadagan edilýär.
Temmäkiniň bölek satuw söwdasyny edýän dükanda hem temmäki önümi witrinalarda görkezilmeli däl. Munuň ýerine şol önümleriň adyny we bahasyny görkezýän ýörite sanaw asylmaly. Müşderi şol sanawdaky temmäki önümleriň sanawy bilen tanşandan soň oňa harydy görkezip bolýar.
Çilimiň çekilmegi gadagan edilýän ýerler
Çarşenbe güni çap edilen kanunda şeýle-de çilimiň çekilmegi gadagan edilýän ýerler hem kesgitlenipdir. Kanunyň 24-nji maddasyna laýyklykda hususy ýaşaýyş jaýyndan we awtomobilden başga islendik ýapyk binada, parkdyr, seýilgählerde hem-de jemgyýetçilik transportynda çilim çekmek gadagan edilýär.
Kanunda çilimiň köçelerde çekilmegini gadagan edýän takyk madda ýok, emma käbir çilimkeşler köçelerde çilim çekmekden hem gorkýandygyny aýdýarlar. Aşgabatly pensioner, çilimkeş Allaguly aga şeýle adamlardan biri, ol özüne jerime salynmagyndan gorkýar.
Çilimkeşlige garşy kabul edilen bu kanunyň ilatyň uly bölegine täsir ýetirjekdigine garamazdan, metbugatda bu kanunyň jikme-jikligi barada ilata düşnükli dilde ýörite makalalardyr, materiallar çap edilmedi.
Diňe şu günki ”Neýtralnyý Turkmenistan” gazetinde aşgabatly Ussa Ussaýewiň bu gazetiň redaksiýasyna “kanuny okap Arkadagyň öz halky barada nähili alada edýändigini duýýarsyň” diýen äheňdäki haty çap edilipdir.
Ýeri gelende aýtsak, 1-nji ýanwardan güýje girýän täze Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodekse görä, köpçülikleýin ýerlerde çilim çekenlere salynýan jerimäniň möçberi 100 manada ýetirilýär. Häzirki wagt bu jerimäniň möçberi 75 manat.


text:
Özbegistanyň Samarkand şäheriniň regional sudy bäş ýerli ýaşaýjyny Siriýada “Yslam döwleti” (YD) atly terrorçy guramanyň söweşijilerine goşulmak niýeti üçin türmä höküm etdi.
Suduň 12-nji awgustda aýtmagyna görä, dört erkek adama we bir zenana iş kesilip, olar 10 we 13 ýyl aralygynda tussaglyk möhletine höküm edilipdir.
Bu adamlardan üçüsi Türkiýäniň üstünden Siriýa gitmäge synanyşanda Orsýetiň Soçi portunda ele salynyp, Özbegistana deportasiýa edilidir.
Iýul aýynyň başynda Samarkand şäheriniň ýene alty ýaşaýjysy Siriýada we Yrakda YD söweşijilerine goşulmak planlary üçin uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ýüzlerçe raýatynyň Siriýada we Yrakda YD toparynyň düzüminde söweşýändigi aýdylýar.


text:
Prezident Berdimuhamedowyň Lebap welaýatyna 7-nji iýulda başlanan saparynyň bir hepde öňünden polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri tarapyndan ençeme etrapda motosikl sürüjileri gabamak çäreleri geçirildi.
Bu çäreler esasan Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherine ýakyn etraplar bolan Garaşsyzlyk, Serdarabat, Sakar ýaly etraplar bilen bir hatarda, prezidentiň aýlanan etraplarynyň we goňşy etraplaryň ählisinde geçirilipdir. Şundan çen tutulsa, muňa welaýat möçberindäki çäre diýseň-de bolýar.
Saklanan motosiklleriň eýleriniň sözlerine görä, ýol gözegçilik gullugunyň işgärleri olary ýoluň ortasynda saklap, ýagdaýy düşündirilmezden, motorlaryny ellerinden alypdyr. Öz nägileligini görkezen sürüjilere goşmaça, ýagny boýun bolmazlyk aýyplamasy esasyndajerime salnan halatlarynyň hem bolandygy aýdylýar.
Prezident gaýtdy, emma motorlar 'boşadylmaýar'
Şonuň bilen bir wagtda, prezidentiň Lebap welaýatyna bolan saparynyň tamamlanandygyna garamazdan, gabalan motosiklleriň köpüsiniň entägem yzyna gaýtarylmandygy aýdylýar.
Bize berlen maglumata görä, şu gezek saklanan motosiklleriň arasynda iki tekerliler bilen bir hatarda, aglaba ýagdaýda üç tekerli, yzy sandykly, Hytaýda öndürilen motosiklleriň köp bolupdyr.
Gepiň gerdişine aýdylsa,bu hili üç tekerli motosikller türkmen daýhanlarynyň köneden ulanyp gelýän eşek arabalarynyň ýerini tutýar. Daýhanlar ol ulaglary hususan-da 300 kg çenli ýük göterýändigi üçin gowy görýärler.
Şol sebäpden hem şu günler Lebap welaýatynyň motosikl sürüjileri aladaly günleri başdan geçirilýärler. Häzirki wagtda welaýatyň ençeme etraplarynda ýerli polisiýanyň ýol gözegçilik edaralarynyň gapysyndaöz ulaglaryny yzyna gaýtaryp almak üçin irikgä bolup duran sürüjileri görmek mümkin. Bu nobat hususan-da Halaç etrabynda uly.
Daýhanlar öz ulaglaryny tizräk gaýtaryp almaga gyssanmaklarynyň sebäbini melleklerinde ýetişen hasylyň zaýa bolup barýandygy bilen düşündirýärler.
“Meniň mellegimdäki pomidor hasylym wagtynda ýygylmanýatyr. Ony gidip getirmek üçin ulag edindim. Emma indi bir hepdeden bäri gabawda ýatan motorym sebäpli, hasylymy gidip getirip bilemok. Maşyn tutup gitmek bolsa gymmat düşýär” diýip, özüni Aşyr diýip tanadan halaçly, 45 ýaşlaryndaky daýhan aýdýar.
"Ertir gel-ertir gel" bökdençligi
Mellek arasynda miwe daşamakdan başga, Hytaýda öndürilen motorlar käbir maşgalalar üçin gazanç çeşmesi bolup hem hyzmat edýär.Onuň bilen oba ýa bolmasa şäher içinde, il içinden toplanan hasyly aýlap satmak, ýa-da potrat arasynda ýük gatnatmak hyzmatlaryny hem hödürleýän ekenler.
Şu we beýleki ýagdaýlar sebäpli, ulaglaryň saklanmagy we wagtynda yzyna berilmezligi onlarça maşgalanyň bir hepde gowrak bäri gazanç çeşmesiniň kesilmegine getirdi diýip, biz bilen söhbetdeş bolan lebaplylar aýtdy.
Adynyň efirde aýdylmazlygyny soran halaçly daýhan Azatlyk radiosynyň “Polisiýa bölüminde size näme jogap berdiler, olaryň prezident gelip-gideninden soň hem motorlaryňyzy bermezliginiň sebäbi näme?” diýen soragyna, “bize belli bir zat aýtmaýarlar, ‘ertir gel-ertir gel’ bilen yza çekip otyrlar” diýip jogap berdi.
Ýerli daýhanlar motosiklet hyzmatlarynyň ilata awtomobil hyzmatlaryna garanda has arzan düşýändigini aýdýarlar. Mysal üçin, häzirki wagtda etrap içinde ýük daşamagyň nyrhy, uzaklygyna görä, ortaça 20 – 30 manatdan diýlip hasaplanylýar. Emma täze motorlar bu hyzmatlary, aýdylmagyna görä, ýarym bahasyna edýärler.
Şol sebäpden hem il arasynda, kireýine maşyn tutandan, şu hili motorlaryň gezekleýin hyzmatlaryndan peýdalanmagy amatly görýärler. Emma indi bu amatly ulaglary polisiýadan yzyna almak üçin goşmaça çykdajy etmeli bolýar diýip, Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan daýhanlar aýtdylar. Şol bir wagtda bu çykdajylaryň möçberi anyk däl we ýerli ýagdaýa görä dürli-dürli bolýana meňzeýär.
Häzirki wagtda şol motorlary yzyna gaýtarmak üçin hem goşmaça çykdaýjy etmeli bolýandygyny motor eýeleri azatlyk radiosyna beren gürrüňinde aýdýarlar. Emma bu jerimeleriň iň azy 20 manatdan başlanýar.
Türkmenistanda ilkinji gezek motorlary gabamaklyk däbi, ýerli motosikl sürüjileriniň tassyklamagyna görä,mundan üç-dört ýyl ozal başlandy webu mesele barada ýerli metbugatda hiç bir anyk düşündiriş berilmeýär.


text:
Paýtagt Aşgabatda Türkmen döwlet neşirýaty gullugynyň neşir eden önümlerini halka hödürleýän döwlete degişli 3-4 sany ýöriteleşdirilen kitap dükany bar. Olaryň arasynda dürli kitaplara iň baýynyň Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň golaýyndaky “Türkmenkitap” birleşiginiň №3 kitap dükanydygyny aýtsa bolar.
Emma bu “assortiment baýlygyny” dürli sözlükler, sowet döwründe we Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda, ýogsa-da daşary ýurtlarda neşir edilen hem-de bukinistik diýlip at berilýän rus we türkmen dillerindäki kitaplar düzýär.
“Türkmenkitap” birleşiginiň N3 kitap dükany
Dükanda ýurduň içinde neşir edilen täze kitaplaryň sany az. Täze kitaplaryň ählisiniň diýen ýaly neşir edilen senesi 2010-13-nji ýyllar. Eger şu ýyl çap edilen Magtymgulynyň saýlanan şygyrlary we onuň döredijiligine degişli kitaplar diýäýmeseň, onda galanlary bir-iki ýyl mundan ozal neşir edilen kitaplar.
Kitap dükanlarynda täze çap edilen çeper eserler juda az. Çeper eserler diýip bolaýjak kitaplaryň arasynda Osman Ödäýewiň “Altynjan Hatyn” taryhy romany, Agageldi Allanazarowyň “Ojak”, A.Atabeýewiň “Döwletli döwran” goşgular we poemalar ýygyndylary hem-de Gözel Şagulyýewanyň “Ak gülleriň - ak ýolum” we “Dünýäň özem gözellige aşykdyr” ýygyndylary göze dürtülýär. Bu ýerde prezident Berdimuhamedowyň Magtymguly baradaky aýdan sözleriniň “Ynsan kalbynyň öçmejek nury” atly ýygyndysy hem bar.
Öňki “Miras” merkeziniň orta asyr golýazmalarynyň terjimesi esasynda neşir eden kitaplaryny hem soňky ýyllarda çap edilen belli kitaplaryň hataryna girizse boljak.
Dükanda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň eserleri aýratyn ýerde ýerleşdirilip, olaryň birnäçe ekzemplýarlary tekjelerde düzülip goýlupdyr. Kitap dükanynyň satyjylarynyň aýtmaklaryna görä, bu kitaplary, esasan, ýokary okuw jaýlarynyň talyplarydyr býujet edaralarynyň işgärleri satyn alýarlar.
Dükanyň bukinsitik bölümi has baý görünýär.
Dükanyň daşary ýurtlarda neşir edilen kitaplary satylýan bölümi özüniň has baý mazmuny bilen tapawutlanýar. Bu ýerde dürli sözlükler, ensiklopediýalar, Gumilýew ýaly belli alymlaryň ylmy eserleri goýlupdyr. Bu bölümde esasan daşary ýurt dilindäki okuw kitaplarydyr sözlükleri agdyklyk edýär.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, dükanyň bukinsitik, ýagny köne kitaplary satýan bölümi-de ýurtda neşir edilen täze kitaplary satýan bölüminden has baý görünýär. Berdi Kerbabaýewiň käbir kitaplary, Beki Seýtäkowyň eserlerini bu bölümden tapsa bolýar. Şeýle-de sowet döwründe neşir edilen rus dilindäki bir tomluk Sowet ensiklopediýasy, rus edebiýatynyň wekilleriniň doly eserler ýygyndysy bu bölümiň tekjelerini bezeýär.
Bu dükandaky ýagdaý döwlete degişli beýleki kitap dükanlarynda hem gaýtalanýar diýse bolar. Garaz, ýurtdaky kitap dükanlary häzirki wagtda köplenç daşary ýurtlarda neşir edilen ýa-da bukinistik kitaplary satýarlar.
Berilýän resmi maglumata görä, Türkmenistanda şu ýylyň bäş aýynyň hasabyna jemi 139 görnüşli kitap önümi neşir edilip, olaryň 60-a golaýy-da okuw kitaplary we gollanmalardyr.


text:
Sowet Soýuzyna mahsus bolan daşarky duşmanlardan gorky duýgusyny tutaşdyrmak usuly Orsýetiň häzirki hökümetiniň içerki syýasatynda giňden ulanylýar. Emma şeýle syýasat postsowet giňişliginiň demokratiýa taýdan özgeriş gazanan käbir döwletlerinde hem barha güýçlenýär.
Sowet Soýuzynda dissidentleriň Günbataryň ýörite gulluklary tarapyndan maliýeleşdirilýänligi baradaky pikiri ýaýratmak usuly giňden ulanylýardy. Käbir postsowet ýolbaşçylary şol usuly şu günki gün hem ulanmagy dowam etdirýärler. Olar öz syýasy garşydaşlarynyň demokratik “rewolýusiýalary” tutaşdyrmak üçin günbatar fondlary we hökümete degişli bolmadyk guramalar bilen işleşýändikleri barada pikiri döretmäge çalyşýarlar.
Ukrainada prezident Wiktor Ýanukowiçiň oppozisiýa garşy alyp barýan kampaniýasy onuň “Regionlar partiýasynyň” halk arasyndaky abraýynyň barha pese gaçmagynyň we arap döwletlerinde bolup geçýän syýasy öwrulişikler barada güýçlenýän aladalanmalarynyň netijesidir.
Rewolýusiýamy ýa-da dildüwşük?
2003-2004-nji ýyllarda Ukrainanyň “Regionlar” we “Kommunistik” partiýalary özleriniň “rewolýusiýalar” bilen bagly howatyrlanmalaryny ilkinji gezek beýan edipdiler. Olar şonda “rewolýusiýalary” 2000-nji ýylda serbler we 2003-nji ýylda gürjüler tarapyndan ýaýradylan ýokanç kesel diýip atlandyrypdylar.
Ýanukowiç dünýädäki wakalara daşary ýurtlaryň dildüwşügi diýen nukdaýnazardan garaýar. Ol şeýle-de ukrain rewolýusiýasyna halk gozgalaňy hökmünde däl-de, özüni prezidentlik wezipesine geçirmezlik üçin amala aşyrylan amerikan dildüwşügi diýip, baha berýär.
Ýanukowiç şu ýyl Dawosdaky sammitde eden çykyşynda Tunisiň diktatory Zina al-Abidiniň häkimiýet başyndan çetleşdirilmegine gynanç bildiridi we bu ýolbaşçynyň öz ýurduny onlarça ýyllap durnuklylyk bilen üpjün edenligini belledi.
Ýanukowiç häkimiýet başyna geçen badyna günbatar fondlary Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň we “Regionlar partiýasynyň” üns merkezine düşüpdi.
Geçen ýylyň iýun aýynda Ukrainanyň Daşary işler ministrligi ABŞ-nyň, Germaniýanyň we Polşanyň diplomatlaryna duýduryş bilen ýüzlendi we ukrain kanunlarynyň hökümete degişli bolmadyk guramalary tarapyndan berjaý edilmegini talap etdi.
Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugy daşary ýurtlardan maliýeleşdirilýän hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işini derňänligini boýun aldy we öz hereketlerini düşündirip, muňa “şol pullaryň Ukrainadaky syýasy hereketler üçin ulanylmagy baradaky şübheleriň” sebäp bolanlygyny aýtdy.
“Regionlar partiýasy” Putinden öňürtdi
Orsýetiň 2006-njy ýylda kabul eden we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň daşary ýurtlardan maliýeleşdirilmegini çäklendiren kanuny Ukrainanyň şuňa meňzeş inisiatiwalaryndan ugur alypdy.
2003-nji ýylyň 11-nji dekabrynda Ukrainada hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işini derňemek barada kanun kabul edilipdi. Munuň öň ýanynda Ukrainanyň parlamentinde geçirilen maslahatda guramalaryň daşary ýurtlardan giňden maliýeleşdirilmegi ýurduň içerki işlerine göni goşulyşmakdyr diýen pikirler öňe sürlüpdi.
2004-nji ýylda Ukrainanyň “Kommunistik partiýasy” we “Regionlar partiýasy” “Naşa Ukraina” partiýasyny we onuň lideri Wiktor Ýuşenkony Waşingtonyň buýrugy bilen hereket etmekde aýyplady. Olar Ukrainanyň öňki prezidenti Leonid Kuçmanyň meşhur žurnalist Georgiý Gongadzanyň ölümine gatnaşygy bolanlykda güman etmegi ýaly wakalary hem amerikan dildüwşügi bilen baglanyşdyrdylar. 2009-njy ýylda “Halk partiýasy” hem şol wakalaryň guramaçylarynyň Ukrainanyň döwlet binýadyny gowşatmak islänligine özüniň ynanýanlygyny aýtdy.
Dildüwşük teoriýasyna gaýdyp gelmek bilen Ukrainanyň “Kommunistik” we “Regionlar” partiýalary daşarky duşmanlardan gorky, ukrain milletçilerine we amerikanlara garşy duşmançylyk ýaly sowet döwrüne mahsus duýgulara esaslanýan taktikany dikeltdiler.
Taras Kuzio Johns Hopkins uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklary boýunça ýokary mekdebine degişli Transatlantik gatnaşyklar merkeziniň ylmy işgäri. Makalada öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Belarusyň öňdebaryjy hokkeý komandasynyň öňki ýolbaşçysy tussag edildi. Belarusyň Derňew komitetiniň penşenbe güni beren maglumatyna görä, Eduard Zotau pul ogurlamakda we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanýar.
Zotau Minskde gurulmaly “Çyzhouka-Arena” atly sport merkeziniň gurluşygyna jogapkärdi. Bu sport merkezinde 2014-nji ýylyň maý aýynda erkekleriň arasynda buz hokkeýi boýunça Dünýä çempionatynyň geçirilmegine garaşylýar.
Başlangyçda bu sport merkeziniň gurluşygynyň 2011-nji ýylyň ortalaryna tamamlanmagyna garaşylýardy. Ýöne soňra bu sene soňa süýşürildi. Soňky maglumatlara görä, sport merkeziniň gurluşygy 15-nji dekabrda tamamlanar.
Ýakynda prezident Aleksandr Lukaşenko sport merkeziniň gurluşygynyň yza galmagy bilen bagly Minskiň dolandyryjylaryny köpçülikde tankyt edipdi.