text:
16-njy dekabrda Azerbaýjanyň Nardaran obasynda, şaýy musulmanlarynyň belleýän Aşura gününe bagyşlanyp, protest geçirildi. Müňlerçe protestçi mekdeplerde hyjabyň gadagan edilmegini gazap bilen ýazgardylar.
Dini ýolbaşçy bolsa olary öz ynamlary üçin ölmäge-de taýyn bolmaga çagyrdy: “Meniň bilen bilelikde gaýtalaň: hyjapdan el çekenimizden, ölenimiz hem ýagşydyr. Emma muny diňe aýtmak ýeterlik däldir. Siz öz ynamyňyz üçin ölmäge-de taýýar bolmalysyňyz!”.
Wideo: 16-njy dekabrda Azerbaýjanyň Nardaran obasynda, Aşura gününe bagyşlanyp, protest geçirildi.
Sebäp nämede?
Resmi Baku mekdeplerde musulman zenanlarynyň bürenjeginiň gadaganlygyny sowet döwründäki mekdep formasynyň dikeldilmegi bilen bagly diýip düşündirýär. Ýöne hökümetiň bu kararynyň, ýurtda barha köpelýän dindar musulmanlar bilen dawa-jenjeller, gapma-garşylyklar döretmek howpy bar.
Aklawçylar we adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler hem hökümetiň bu kararyna juda alada bildirýärler. Olaryň aýtmagyna görä, eger-de hyjaby geýmäge gadaganlyk girizilmedik bolsa, onda hökümetiň bu karary kabul etmäge haky ýokdur. Ýüzlerçe gyzlar girizilen bu gadaganlyga jogap hökmünde mekdeplere gitmejekdiklerini aýdýarlar.
"Men hiç haçan hyjapdan el çekmerin. Olar bize bürenjegimizi geýmegi gadagan edýän hiç hili resmi kagyz görkezmeýärler. Men olaryň dilden berýän görkezmelerine düşünemok, şeýle-de men olaryň bu görkezmelerine boýun bolup biljek däl” diýip, Bakuwyň bir mekdebiniň on birinji klasynyň okuwçysy Wusala Kulyýewa aýtdy.
Azerbaýjanyň bilim ministri Misir Mardanow “Gyzlar täze mekdep geýminiň düzgünlerine boýun bolmalydyrlar” diýip, dilden görkezme beripdir. Munuň bilen baglylykda hiç hili resmi kararyň çykarylmandygy üçin beýle gadaganlyklaryň girizilmegi bikanundyr diýip, okuwçylaryň ene-atalary aladalanma bilen belleýärler. Hossarlarynyň käbirleri gyzlaryny bu gadaganlygyň berjaý edilmejek şahsy mekdeplerine bermek barada hem pikir edýärler.
Dartgynly ýagdaý
Azerbaýjanda soňky ýyllaryň dowamynda dindar musulmanlar bilen hökümetiň arasyndaky dartgynlylyk juda ýitileşdi. Ýurduň ilatynyň 96 prosent töwereginiň musulman bolmagyna garamazdan, prezident Ylham Alyýew sowet döwründäki dünýewi medeniýetden ugur alyp, hereket edýär.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň her ýyl ýaýradýan dini azatlyklar boýunça hasabatynda aýdylmagyna görä, Azerbaýjanda yslama we beýleki azlykdaky dinlere basyşlar artypdyr. Şeýle-de bu hasabatda geçen ýylda Azerbaýjanda birnäçe metjitleriň ýapylandygy hem aýdylýar. Käbir dindar musulmanlar özlerine edilýän basyşdan zeýrenýärler. Olaryň aýtmagyna görä, polisiýa işgärleri olary tussag edip, zorluk ulanyp, olaryň sakgallaryny syrypdyr.
Azeri jemgyýetinde gatlaklara bölünmeginiň artýandygy sebäpli musulman dindarlaryň arasyndaky nägilelikleriň has-da artmak howpy bar.


c: text/html

text: “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna” laýyklykda, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň öňünde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, şeýle hem nebit önümlerini daşary ýurt bazarlaryna bökdençsiz ibermegi üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyna Kenar toplaýjy-ýükleýji nebit kärhanasynda nebit we nebit önümleri guýulýan 3-nji gämi duralgasynyň taslamasyny düzmek we ony gurmak barada Beýik Britaniýanyň “Petro Gas LLP” kompaniýasy bilen şertnamany gämi duralgasyny 30 aýyň dowamynda ulanmaga doly taýýar edip, tabşyrmak şertinde baglaşmaga ygtyýar berildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Óte uqypty, sándi kıingen bireý mıymdy mańyzdaı jedi.
«Men óıtpesem, men búıtpesem, men sóıtpesem»–dep yńyldaı berdi.
– Biz sendeılerdiń bolashaǵy úshin kún-tún demeı eńbek ettik. Sonyń arqasynda aýdanymyzdyń ál-aýqaty jaqsaryp, ekonomıkasy turaqtady. Ásirese, mal sharýashylyǵynyń, egin sharýashylyǵynyń óńi kirdi,– dedi aınalasyna alaqtaı qarap. Qabaq astyndaǵy tynymsyz kózi janyndaǵy meni elegen de joq. Alaq-julaq etedi. «Siz kimsiz?» – degen suraǵymdy jaratpady. Saýsaqtaryn shytyrlatyp,áńgimesin ary jalǵady. –Meniń arqamda aýyldyń maly túgendeldi. Qoılary qozdap, eshkileri laqtap, sıyrlary buzaýlady. Shuryq-tesik, qoralary bútindelip, terezeleri qalandy. Esikteri jańalandy. Meniń arqamda árkim qos-qostan ıt baqty. Olar úsh ýaq jýyndy ishti. Úı deısiz ba, qora deısiz ba, ogorod deısiz be urlyqtan ada boldy,– dedi entige sóılep.
«Keshirińiz, sonda siz kimsiz?» – dedim tańǵalyp. Ol bolsa suraǵymdy jaýapsyz qaldyryp: – Bilesiń be, meniń arqamda kósheler jaryqtandy. Burysh-buryshtyń bárine kameralar ilindi. Kún-tún demeı tártip saqshylary turǵyndardyń qaýipsizdigin baqylap, tynyshtyǵyn kúzetti. Meniń arqamda adamdar salaqtyqtan arylyp, uqyptylyqqa úırendi. Ásirese, aqsha ustaý, saqtaý mádenıetin myqty meńgerdi. Jalaqyny myj-myj qaltaǵa qattaýdy qoıyp, eıfke saqtaıtyn boldy,– dedi ahilep-úhilep.
Kóripkeldeı bárin baıandap turǵan adamdy tanymaǵanyma uıaldym. Ishimnen aýdandy basqarǵan ákim ıa prokýror dep oıladym. Ne bolsa da, sóz bermeı sampyldap turǵan álgiden kim ekenin suradym.
– Aǵa, keshirińiz! Aýyl úshin aıanbaı eńbek etipsiz! Balamnyń balasy bilip júretindeı áńgime aıttyńyz. Arasynda ózińizdi tanystyryp qoısańyz,– dedim bir sátte.
Ol betime suraýly kózben qarap turyp «Men, osy aýyldy jıyrma jyl shýlatqan baýkespe urymyn» – dedi de júrip ketti.
Serikjan Murasyl,
Almaty oblysy,
Raıymbek aýdany,
Narynqol aýyly


text:
Türkmenistan dünýäniň habar beriş serişdeleriniň üns merkezinde
Türkmenistan şu günlerde ýene-de dünýäniň esasy habarlar agentlikleriniň, şeýle hem köpsanly internet-saýtlaryň täzeliklerdir habarlarynda köp agzalýan geografik atlaryň birine öwrüldi. Dünýäniň habar beriş serişdeleriniň, syýasy we işewür toparlarynyň ünsi jemgyýetçilik seslenmesine eýe bolan şa Daşary ýurt metbugatynyň habarlarynda ýurdumyzyň gatnaşmagynda amala aşyrylýan iri düzüm taslamalarynyň möhüm ähmiýeti bellenilýär, olar Owganystanyň ykdysadyýetini dikeltmäge, halkara söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmäge, sebitde parahatçylygy we durnuklylygy berkitmäge ýardam edýär.


text:
Amerikaly telekeçi, “Tesla we SpaceX-iň esaslandyryjysy Ilon Mask häzirki wagtda Tehas ştatynda täze şäher döredýändigini aýtdy. Ol bu barada Twitter hasabynda aýtdy.
“Tehas Starbeýz şäherini gurýan” diýip, telekeçi ýazdy. Mask, öz şäheriniň meýdanynyň “SpaceX” uçuryş meýdançasynyň ýerleşýän Boka Çika obasyndan ep-esli uly boljakdygyny aýtdy .
Mundan başga-da, şäherde itlere “gaty gowy çemeleşiljekdigini”, onuň ýolbaşçysynyň bolsa “doža ” adyny göterjekdigini aýtdy.
Mask geçen dekabrda Kaliforniýadan Tehas şäherine göçdi. Millioner Tehasda täze Tesla zawodynyň gurulýandygyny düşündirdi we Kaliforniýa häkimiýetleriniň telekeçiler babatdaky syýasatyny tankytlady. Maskyň pikiriçe, ozalky uçar kompaniýalary, beýlekiler ýaly öz işlerini Kaliforniýadan beýleki ştatlara göçürdi.


text:
« Sagdynlyk-ýaşaýşyň, gülläp ösüşiň gönezligidir»
Merkezleşdirilen kitaphanalar ulgamynyň Durdy Gylyç adyndaky kitaphana şahamçasy bilen 68-nji orta mekdebiň bilelikde gurnamagynda «Sagdynlyk-ýaşaýşyň, gülläp ösüşiň gönezligidir» atly wagyz-nesihat çäresi geçirildi.
Bu çärede Gahryman Arkadagymyzyň «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly köp jiltli ylmy ensiklopedik kitabyny halkymyza peşgeş bermegi bereketli türkmen topragynda ösýän ösümlikleriň dermanlyk häsiýetlerini öwrenmäge we gadymy halk lukmançylygyny häzirki zaman lukmançylygynda giňden peýdalanmaga mümkinçilikleriň döredilenligi, raýatlarymyzda sporta bolan söýgüni döretmekde, saglygy goraýyş ulgamyny kämilleşdirmekde, halkymyzyň arasynda sagdyn durmuş ýörelgelerini giňden wagyz etmekde, ýaşlarymyzyň sagdyn we ruhubelent adamlar bolup ýetişmekleri ugrunda netijeli işleriň durmuşa geçirilýänligi barada gyzykly gürrüň etdiler.


text:
Modul uzaklyk diýmegi aňladýar. Modulyň içinden sanlar diňe položitel alamatly daşyna çykýar. Içinde otristael san bar bolsa onda öňüne minus bilen köpeldilip položitel bolup çykýar.View More Modul | Matematika
Day: April 30, 2020
Himiki hasaplamalar (reagentleriň artyk berilmegi) | Himiýa
Käbir halatlarda reaksiýa girýänleriň biri bolmalysyndan artyk berilýär., şonda haýsynyň artykmaç berlendigini ýüze çykarmak we ony hasaplamaga degişli mysal taýýarladyk.View More Himiki hasaplamalar (reagentleriň artyk berilmegi) | Himiýa
Derejeli sanlar | Matematika
Derejeli sanlaryň formulalaryna has aňsat düşünmek üçin olary san bilen aňladyp görüň. Şonda has gowy ýadyňyzda galar.View More Derejeli sanlar | Matematika
Deňsizlikler | Matematika
Deňsizliklerdäki mysal işleniş deňlemelere çalymdaş bolup durýar. Emma deňsizliklerdäki käbir aýratynlary bilmek zerurdyr. Mysal üçin deňsizligiň iki tarapyny hem minus sana köpeltsek, onda deňsizlik belgisini…View More Deňsizlikler | Matematika
Deňlemelere degişli gyzyklyja sorag | Matematika
Deňlemelere degişli gyzyklyja mysal. Özüňizi synap görüň! Şuňa meňzeş deňlemeleriň çözüwi barada indiki sapaklarda görkezip geçeris.View More Deňlemelere degişli gyzyklyja sorag | Matematika
Tizlik we tizlenmäniň tapawudy | Fizika
Tizlenmäniň asyl manysyna düşünseňiz, geljekde fizikanyň soňky temalary bolan güýç, basyş, ýeriň dartynma kanuny , şeýle-de astronomiýada gün ulgamy, planetalaryň ýerleşişi ýaly dürli temalara gowy…View More Tizlik we tizlenmäniň tapawudy | Fizika
Himiki reaksiyalar we hasaplamalar | Himiya
Himiki reaksiyalar we hasaplamalara içgin düşünmek himiýa we biologiýa bilen bagly kärler üçin has wajypdyr.View More Himiki reaksiyalar we hasaplamalar | Himiya
Dykyzlyk, fizika we himiyanyň temasy
Dykyzlyk- maddalaryň massalarynyň göwrüme bolan gatnaşygy. Suwuklyk madda garanyňda 1 litriň içinde gaty maddadan köpräk, şeýle-de gaz madda garanyňda suwuklyk madda köpräk ýerleşdirip bolar. Gysgaça,…View More Dykyzlyk, fizika we himiyanyň temasy
Rasional sanlara degişli gyzyklyja sorag. | Matematika
Rasional sanlara degişli bir mysal. Özüňizi synap görüň!View More Rasional sanlara degişli gyzyklyja sorag. | Matematika


text:
Bu söz dilimizde işjeň ulanylmaýan hem bolsa, tarhan dökerlik etmezlik barada «Men näme zikge kakýanmy?» diýen söz düzüminde saklanyp galypdyr. Zikge sözi dogrusynda düşündirişli sözlüklerde «Metaldan…View More Zikge
Tag: kagyz
Origami näme?
“Origami” – ýapon diliniň “oru” (eplemek) we “kami” (kagyz) sözlerinden düzülip, “eplenen kagyz” manyny aňladýar. Ol şekil ýasamak sungatydyr. Munda gaýçy, ýelim ulanmazdan, diňe kagyzyň…View More Origami näme?
Ilkinji çap maşyny
Nemes oýlap tapyjysy Iogann Gutenberg 1400-nji ýyllar töweregi Maýnse şäherinde dünýä inýär. Ol öz ömrüniň dowamynda Ýewropada kitap çap etmek usulyny, ilkinji çaphanany, çap enjamyny…View More Ilkinji çap maşyny
Säher oýlanmalary
Her näme diýseňem, adam hil-hil bolýar: biri bar – uçmak üçin ganat edinýär, başga biri bolsa ganaty ýassyk etmek üçin ütýär. Agzymyzyň birligini biljek bolup,…View More Säher oýlanmalary


text:
Qaraǵandy oblysynda aýyl ákimderin saılaýǵa 4 partııa kandıdattaryn usyndy
QARAǴANDY. QazAqparat – Qaraǵandy oblysynda 7 shildedegi jaǵdaı boıynsha aýyl ákimderin saılaýǵa 260 kandıdat usynyldy. Onyń 185-i ózin-ózi usynǵan, al 75-i saıası partııalardan, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Oblystyq saılaý komıssııasynyń habarlaýynsha, qazirgi ýaqytta tórt partııa óz múshelerin usyndy.
Eń kóp úmitkerin usynǵan partııa Nur Otan boldy. Bul partııadan 61 kandıdat usynylyp otyr.
Qazaqstannyń Halyq partııasy - 7, «Aýyl» – 5, «Adal» – 2 adam usyndy.
Usyný protsesiniń aıaqtalýyna eki kún qaldy. Oblysta bul kezeń 26 maýsymda bastalyp, 9 shildede aıaqtalady.
Sodan keıin saılaý komıssııalary kandıdattardy tirkeýge kirisedi.
Esterińizge sala keteıik, Qaraǵandy oblysynda aýyl ákimderiniń alǵashqy tikeleı saılaýy 25 shildede 149 eldi mekende ótedi.
Tórt jyldyq merzimge 75 aýyl ákimin saılaý josparlanyp otyr.
- Penjimdegi oqýshylardyń jappaı tóbelesi: Aýdan ákimi turǵyndarmen kezdesti
- Qaraǵandy oblysynda jolǵa shyqpaǵan avtobýstar máselesi sheshildi
- Mahambet Dosmuhambetov: Saraıshyqqa jylyna 700 myń týrıst tartamyz
- Qaraǵandydaǵy atys: Polıtsııa jaǵdaıdy túsindirdi
- Búgin Qaraǵandyda birneshe qalaaralyq avtobýs jolǵa shyqpady
- Qaraǵandy soty oqýshy qyzdy zorlaǵan 17 jasar jigittiń úkimin ózgerissiz qaldyrdy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
"Men 43 ýaşly erkek adam. Eýýäm 2 gezek ýüregiň infarktyny geçirdim. Lukman ýene bir gezek infarkt geçirmegimiň ömrüm üçin howply bolup biljekdigini duýdurdy. Beýle ýagdaýyň gaýtalanmazlygy üçin näme etmeli?"
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
"Salam hormatly lukman! Men 23 ýaşymda. Meniň ýüregime geçirlen elektrokardiografiýa barlagynyň netijesi – "ýüregin dogabitdi kemçiligi, Alynýüregara germew defekty". Bu kesel howplumy? Şu kesel barada anyk maglumat we maslahat bermegiňizi haýyş edýärin".
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam lukman! Men bir gün gan tabşyrmaga bardym. Lukman meniň agramym bilen gyzyklananda, men agramymyň 54-55 kg. aýtdym. Lukman meniň agramymyň ýetmeýändigini aýdyp, gan tabşyrmaga rugsat bermedi. Gan tabşyrmak üçin beden agramynyň görkezijileri şeýle wajypmyka?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam lukman! Meniñ ýüregim çalt urýar. Barlagdan geçenimde ýüregimiň 130 gezege çenli çalt urýandygyny anykladylar. Men 2gezek özümden gidip hem ýykyldym. Şondan soñ hassahanada bejergi aldym. Ýöne häzir hem ýüregimiň çalt urýanyny duýýaryn. Onuň sebäbiniň anginadygyny anyklap, ony aýyrtmagy maslahat berdiler. Ýürek çalt urup dursa zyýanlymyka? Infarkt ya-da başga durli keseller döräp bilýarmika?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Hormatly lukman! Men 53 ýaşyndaky aýal maşgala. Aýaklarymyň damarlary agyrýar. Lukmanlar operasiýa etmegi maslahat berdiler. Ýöne men operasiýa etdirmekden gorkýaryn. Siz maňa nähili maslahat berip bilersiňiz?
Saýtyň okyjysy, Maýagözel.
Jogaby oka
Salam lukman! Ýürek bilen böwrek çişleriniň aratapawudyny düşündirip berseňiz Sizden hoşal bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam hormatly lukman! "Miokardyň gipoksiýasy" düşünjesi barada has giňişleýin gürrüň berseňiz minnetdar bolardyk.
Saýtyň okyjysy, Şatlyk.
Ýürek myşsasynda döreýän kislorod ýetmezçiligi (miokardyň gipoksiýasy) dürli sebäplere görä ýüze çykyp, bu ahwalat myşsa öýjükleriniň ölmegine getirýän howply ýagdaýdyr. Şeýle ýagdaý ýüregiň işemiýa (gan aýlanşygynyň ýetmezçiligi), ýürek myşsasynyň infarkty, ýüregagyry (stenokardiýa), miokardit keselleriniň alamaty höküminde döräp bilýändir.
Jogaby oka
Salam lukman! Men 23 ýaşymda. 3 çagam bar. Meniň ýüregim agyryp başlady. EKG barlagdan geçenimde "çep garynjygyň gipertrofiýa alamaty" diýen jogaby berdiler. Bu gorkulymyka? Siziň maslahatyňyz gerek.
Saýtyň okyjysy, Mahym.
Jogaby oka
Salam, hormatly lukman! Meniň agam 2 gezek infarkt geçirdi. Şondan soň ol semränok. Ol nädip semräp bilerkä? Maslahat bermegiňizi haýyş edýärin. Jogabyňyza sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn.
Minnetdarlyk bilen, saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam, hormatly lukman! Adamyň ýüregi sag tarapynda doglup bilýärmi? Ol ýaşap bilýärmi?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka


text:
Halkara söwda işinde daşalýan ýükler bilen amallary geçirmek we olary saklamak hyzmatlaryny etmek boýunça Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň ýanyndaky Hojalyk dolandyryş direksiýasy döredildi
Online hyzmat
Soňky habarlar
Ählisi
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisindäki çykyşy
16 Oktýabr, 2021 ý.
Ýük operasiýalary
Merkezi Gümrük terminalynyň öz müşderilerine hödürleýän hyzmatlary
Wagtlaýyn saklamak
Ýükleri we harytlary wagtlaýyn saklamak üçin hödürlenýän hyzmatlar
Gümrük ammary
Gümrük ammary gümrük düzgüninde ýerleşdirilen ýükleri saklamak hyzmatlary
Duralgalar
Ýük we ýeňil awtoulaglar üçin duralga hyzmatlary
Myhmanhana
Myhmanhana hyzmatlary


text:
Adatça maliýe diýip pul serişdelerine düşünilýär. Emma pul öz-özünden maliýe bolup bilmeýär. Maliýe ykdysady kategoriýadyr, önümçilik gatnaşyklarynyň düzüm bölegidir.
Pul serişdeleriniň gaznasyny döretmek, paýlamak we peýdalanmak boýunça emele gelýän ykdysady gatnaşyklaryň jemine maliýe diýilýär.
Hemme pul gatnaşyklary maliýe gatnaşyklary däldir. Pul gatnaşyklary puluň öz wezipelerini ýerine ýetirmegi bilen baglanyşykly ykdysady gatnaşyklary öz içine alýar. Maliýe gatnaşyklary bolsa pul gatnaşyklarynyň bir bölegi bolmak bilen, olar pul gaznasyny döretmek, paýlamak we peýdalanmak bilen baglanyşyklydyr. Mysal üçin, şahsy sarp etmäge we alyş-çalyş hyzmat edýän pul serişdeleri, ýagny bölek- satuw söwdasynda, ulag, durmuş we beýleki hyzmatlar üçin tölemekde peýdalanylýan pul serişdeleri maliýe gatnaşyklaryna girmeýär. Şeýle hem bu gatnaşyklara aýry-aýry adamlaryň arasynda satmak we satyn almak boýunça peýdalanylýan, peşgeş berlen we miras galan pul serişdeleri hem girmeýär.
Maliýe gatnaşyklarynyň ulgamyna aşakdakylar girýär (17.1-nji surat):
1) döwlet bilen kärhanalaryň arasyndaky maliýe gatnaşyklary. Bu gatnaşyklar kärhanalaryň döwlet býujetine töleglerini öz içine alýar. Kärhanalar hem öz gezeginde belli bir şertlerde ykdysady ýeňillikler görnüşinde döwletiň maliýe goldawyny alyp bilerler;
2) satmak we satyn almak boýunça kärhanalaryň arasynda döreýän maliýe gatnaşyklary;
3) karz pul gaznasyny peýdalanmak bounça kärhanalaryň we banklaryň arasyndaky maliýe gatnaşyklary. Bu gaznanyň düzümine kärhanalaryň wagtlaýyn boş pul serişdeleri hem girýär;
4) zähmete görä hak tölemek boýunça kärhanalaryň we olaryň işgärleriniň arasyndaky maliýe gatnaşyklary;
5) pensiýalary, kömek pullaryny bermek, salgytlary, ýaşaýyş jaý üçin tölegleri, ätiýaçlyk töleglerini tölemek we başgalar boýunça döwletiň we ilatyň arasyndaky maliýe gatnaşyklary.
Maliýe aşakdaky özara baglanyşykly dört wezipäni ýerine ýetirýär:
1. Üznüksiz önümçiligi pul serişdeleri bilen üpjün etmek. Bu maliýäniň esasy wezipesidir.
2. Paýlamak. Döwletiň, kärhanalaryň we ilatyň pul serişdeleriniň gaznasyny we girdejilerini emele getirmegiň we peýdalanmagyň üsti bilen jemi önümi paýlamak we gaýtadan paýlamak maliýäniň paýlamak wezipesine girýär.
3. Höweslendirmek. Maliýe önümçiligi ösdürmegi, onuň netijeliligini ýokarlandyrmagy, ylmy-tehniki ösüşi ornaşdyrmagy, işçi güýjüni we önümçilik serişdelerini netijeli peýdalanmagy höweslendirýär.
4. Gözegçilik etmek. Maliýäniň kömegi bilen ähli kärhanalaryň işine gözegçilik edilýär. Bu gözegçilik kärhanalaryň maliýe düzgünini berjaý etmekde maddy jogapkärçiliginiň üsti bilen manat gözegçiligi görnüşinde amala aşyrylýar.
Arbabow B., Kazygulyýew A., Rahmanowa M. Ykdysady nazaryýet.
Ýokary okuw mekdepleri üçin okuw kitaby. – A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2020., 215-216 sah.


text:
Türkmen alabaýlary baradaky maglumatlar XI asyryň edebiýatlarynda-da ýatlanylýar. Arheologik tapyndylaryň has takyk maglumatlaryna görä, äpet alabaý itleriniň tapylan galyndylaryny Jeýtun medeniýetine degişli diýip hasaplaýarlar. Biziň eýýamymyzyň bürünç döwrüne degişli bolan Altyndepeden tapylan tapyndylar Türkmenistanyň çäginde häzirki alabaý itlerine meňzeş äpet itleriň ýetişdirilendiginden habar berýär. Şeýle-de häzirki Mary welaýatynyň golaýynda ýerleşýän Daňdanakan obasynyň golaýynda geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde türkmen alabaýynyň faýansdan edilen heýkeli tapyldy. Lebap welaýatyndaky Hoja-Idat galada, Hazarak depede, Araphana ýaly Amyderýanyň kenar ýakalaryndaky köne galalarda geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde hem edil häzirki alabaý itlerini ýatladýan heýkelleriň birnäçesi ýüze çykaryldy. Şeýle tapyndylaryň ilkinjisi — 1982-nji ýylda Hazarak depäniň içki galasynyň çägi bolan pagta meýdanyndan tapylan itiň heýkeli örän täsindir. Ol heýkeliň şekili üýtgewsiz häzirki döwrüň abaý itlerine meňzeşdir. Amulyň çäginden tapylan şeýle tapyndylary alymlar biziň eýýamymyzdan öňki II — IV asyrlara degişli diýip hasaplaýarlar.
Türkmen alabaýlarynyň tohumy asyrlaryň dowamynda emeli we tebigy seçgiler esasynda kämilleşipdir. Çopanlar alabaý itleriniň doglan güjükleriniň kelleleri iň ulularyny we has işjeňlerini özlerine alyp galmak bilen, özboluşly seçgi edipdirler. Bu bolsa alabaýlaryň tohumlyk hilini saklap galmaga hem-de olaryň iň oňat häsiýetlerini ösdürmäge ýardam edipdir. Häzirki wagtda biziň ýurdumyzda alabaý itlerini köpeltmek üçin uly işler alnyp barylýar.
Türkmen alabaýy diňe bir güýçli we özbaşdak it bolmak bilen çäklenmän, eýsem, eýesine tükeniksiz wepalydyr hem-de oňa hemişe kömege gelmäge taýýardyr. Alabaýlar öz goraýan çägindäki mallara rahat çemeleşýärler, adamlara hüjüm etmeýärler, nätanyş adamlara hem seresaply bolýarlar. Olarda gijeki işjeňlik ösendir we bu olara gijelerine sürini hem-de adamlaryň emläklerini ygtybarly goramaga ýardam berýär. Olar hemişe sürini halas etmek üçin taýýar bolýarlar we dürli ýyrtyjylaryň garşysyna ýaýdanmazdan, janyny pida etmeli hem bolsa, söweşe çykýarlar. Türkmen alabaýlarynyň ýene-de bir häsiýeti, olar çagalar bilen oýnamagy söýýärler. Şeýle ajaýyp häsiýetli alabaýlary synlanyňda, türkmeniň wepadar, garadan gaýtmaz goragçy alabaýyna guwanýarsyň.
Näme üçin türkmen itini alabaý diýip atlandyrýarlar? Muny dürlüçe düşündirýärler. Köpler ony iki sözüň birikmesinden, ýagny endamy tegmilli diýlen manydaky «ala» we «baý» sözlerinden emele gelen diýip, onuň ady tegmile, ýagny ala baý diýip düşündirýärler. Bir tarapdan seretseň, bu hakykata ýakyn bolup görünýär. Sebäbi türkmenlerde arassa ak ýa-da gara itlere seýrek duş gelinýär. Alabaýlaryň köpüsiniň endamy ala tegmillidir.
Köp adamlar bolsa onuň adyny alabaý sözündäki «al» ýagny çil-gyzyl diýen manyny berýän söz bilen baglanyşdyrýarlar. Türkmenlerde «gyzyl» sözi başga manylarda hem ulanylýar. Mysal üçin, gowy adam bolsa oňa «Gyzyl ýaly adam», gyt zada bolsa «Gyzyl ýaly gyt» diýip aýdýarlar. Eger şu nukdaýnazardan düşünseň, onda türkmen alabaýynyň ady gyzyl ýaly, tapdyrgysyz diýen manyny berýär.
Türkmen alabaýlary adamsyz hem sürini nirä sürmelidigini, nirede bakmalydygyny, nirede otuň we suwuň köpdügini, haçan sürini toplamalydygyny, agşam sürini ýatyrmak üçin nirä ýygnamalydygyny bilýärler. Sürini möjeklerden, syrtlanlardan, gaplaňlardan, şeýle-de başga itlerden goramagy başarýarlar.
Ýüzýyllyklaryň dowamynda alabaý itleri adamlary we olaryň emläklerini goramakda özbaşdak karara gelip, hereket etmegi başarypdyrlar. Eger alabaý öz goramaly çäginde bolsa, onda olarda haýdan-haý goraýjylyk duýgusy peýda bolýar
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen, Halkara «Türkmen alabaý itleri» assosiasiýasy döredilip, Aşgabat şäherinde we welaýatlarda onuň merkezleri guruldy. Şeýle-de şu ýylyň aprel aýynyň soňky ýekşenbesinde Türkmen bedewiniň milli baýramy bilen Türkmen alabaýynyň baýramy bilelikde dabaraly bellenilip geçildi.
Edermenligiň hem wepadarlygyň nusgasy
Türkmen alabaýlary baradaky maglumatlar XI asyryň edebiýatlarynda-da ýatlanylýar. Arheologik tapyndylaryň has takyk maglumatlaryna görä, äpet alabaý itleriniň tapylan galyndylaryny Jeýtun medeniýetine degişli diýip hasaplaýarlar. Biziň eýýamymyzyň bürünç döwrüne degişli bolan Altyndepeden tapylan tapyndylar Türkmenistanyň çäginde häzirki alabaý itlerine meňzeş äpet itleriň ýetişdirilendiginden habar berýär. Şeýle-de häzirki Mary welaýatynyň golaýynda ýerleşýän Daňdanakan obasynyň golaýynda geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde türkmen alabaýynyň faýansdan edilen heýkeli tapyldy. Lebap welaýatyndaky Hoja-Idat galada, Hazarak depede, Araphana ýaly Amyderýanyň kenar ýakalaryndaky köne galalarda geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde hem edil häzirki alabaý itlerini ýatladýan heýkelleriň birnäçesi ýüze çykaryldy. Şeýle tapyndylaryň ilkinjisi — 1982-nji ýylda Hazarak depäniň içki galasynyň çägi bolan pagta meýdanyndan tapylan itiň heýkeli örän täsindir. Ol heýkeliň şekili üýtgewsiz häzirki döwrüň abaý itlerine meňzeşdir. Amulyň çäginden tapylan şeýle tapyndylary alymlar biziň eýýamymyzdan öňki II — IV asyrlara degişli diýip hasaplaýarlar.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:02
-
-
keshe 21:35
-
-
-
-
Nurlan Nyǵmatýlın Túrkııa Uly ulttyq jınalysynyń tóraǵasymen kezdesti
NUR-SULTAN. QazAqparat - Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın elimizge resmı saparmen kelgen Túrkııa uly ulttyq jınalysynyń tóraǵasy Mustafa Shentoppen kezdesip, eki el Parlament ókilderiniń ózara is-qımylyn tereńdetý týraly ýaǵdalasty, dep habarlaıdy QazAqparat.
Kezdesý barysynda taraptar qos memleketter arasyndaǵy parlamentaralyq yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý máselelerin talqylady.
Nurlan Nyǵmatýlın Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Nazarbaev árqashanda Túrkııamen qarym-qatynasty damytýǵa erekshe kóńil bóletinine nazar aýdardy. Búginde bul joldy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev júıeli túrde jalǵastyryp, Nur-Sultan men Ankara arasyndaǵy berik baılanys nyǵaıý ústinde.
Májilis Tóraǵasy Túrkııa Spıkeriniń Qazaqstanǵa resmı sapary parlamentaralyq baılanysty nyǵaıtý jolynda mańyzy óte zor ekenin atap ótti.
Sondaı-aq, Palata Tóraǵasy mártebeli meımanǵa elimizdegi zań shyǵarý qyzmetiniń jańalyqtary týraly jáne olardy zań deńgeıinde qamtamasyz etý jaıynda baıandady.
Atap aıtqanda, túrik kásipkerleriniń qarjy, kólik-logıstıka, aýyl sharýashylyǵy, týrızmdi damytý boıynsha ınvestıtsııalyq jobalarǵa qatysý múmkindikteri týraly sóz boldy. Nurlan Nyǵmatýlın atap ótkendeı, Májilis depýtattary jumys istep jatqan «Ónerkásiptik saıasat týraly» zań jobasy sheteldik ınvestorlarǵa, sonyń ishinde túrik kompanııalary úshin jańa múmkindikter ashpaq.
Óz kezeginde, Mustafa Shentop:
- Túrkitildes elder Parlamenttik Assambleıasynyń H plenarlyq otyrysy Túrkistan qalasynda ótetinine óte qýanyshtymyz. Kelesi jyly Qazaqstanmen dıplomatııalyq qatynas ornaǵynany 30 jyl tolady. Bul da biz úshin erekshe mańyzdy. Biz ózimizdiń shyqqan jerimiz, tegimiz Qazaqstan ekenin umytpaımyz. Qazaqstanǵa kelgen saıyn ózimizdiń ata-jurtymyzǵa kelgendeı qýanyshpen, maqtanyshpen kelemiz, - dedi.
Sonymen birge, Shentop myrza Túrkitildes elderdiń baılanysyn nyǵaıtýda Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń rólin atap ótip, Túrkııa úshin Qazaqstannyń orny erekshe ekenin jáne rýhanı ortalyǵy ekenin jetkizdi.
Nurlan Nyǵmatýlın men Mustafa Shentop parlamentaralyq dıalog, palata komıtetteri arasyndaǵy syndarly baılanys Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy ózara yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa serpin beretinine nazar aýdardy.
Aıta ketý kerek, Túrkııa Uly Ulttyq Jınalysynyń Tóraǵasy Mustafa Shentop Qazaqstanǵa resmı sapary aıasynda 28 qyrkúıekte Túrkistanda ótetin Túrkitildes elder Parlamenttik Assambleıasynyń H plenarlyq otyrysyna qatysady.
- Úsh jyldyq bıýdjette áleýmettik mindetterge erekshe nazar aýdaryldy - Nurlan Nyǵmatýlın
- Májilis jańa úsh jyldyq bıýdjet jobasyn maquldady
- Barlyq mańyzdy taýar toptamasy boıynsha qadaǵalaý jumystary júrip jatyr – Asqar Mamın
- Bıylǵy 9 aıda Qazaqstanda ІJÓ-niń ósýi 3,4 paıyz boldy - UB
- 2022 jyly taýarlar eksporty 60,1 mıllıard dollar deńgeıinde boljanyp otyr - Erǵalıev
- Májilis Ulttyq qordan kepildendirilgen transfertke qatysty qujatty maquldady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
TÜRKMENİSTANYŇ KONSTİTUSİÝASYNY REJELENEN GÖRNÜŞDE TASSYKLAMAK HAKYNDA
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzyň her bir raýatynyň, ähli halkynyň jana-jan bähbitlerine laýyk gelýän parasatly syýasatyny durmuşa geçirmek ugrunda çekilýän zähmet eziz Diýarymyzy ajaýyp zähmet ýeňişlerine, belent sepgitlere ýetirdi.
Mähriban Watanymyzyň ykdysadyýetinde häzirkizaman bazar gatnaşyklaryna geçilmeginiň we raýat jemgyýetiniň gymmatlyklarynyň durmuşa ornaşdyrylmagynyň, Türkmenistany ykdysady, syýasy we medeni-durmuş taýdan ösdürmek boýunça gazanylýan üstünlikleriň gözbaşynda ýurdumyzda alnyp barylýan syýasatyň, amala aşyrylýan belent işleriň durýanlygyny duýmak buýsançlydyr.
Watana, halka hyzmat etmegiň belent nusgasyny görkezip, eziz Diýarymyzyň aýdyň geljegi we halkymyzyň eşretli durmuşy ugrunda alnyp barylýan, her bir raýatyň asuda, abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagyny üpjün edýän parasatly syýasaty durmuşa geçirmäge goşant goşmak, Watan üçin, halk üçin zähmet çekmegiň we döretmegiň iň gowy nusgalygyny gündelik işiň bilen subut etmek mukaddes işdir.
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzyň ösüşiniň täze tapgyrynda yglan eden Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň jemgyýetçilik we döwlet-syýasy gurluşyny kämilleşdirmek, bazar ykdysadyýetine doly geçmek baradaky belent özgertmeleriniň konstitusion hukuk esaslaryny üpjün etmek, ýurdumyzda amala aşyrylýan durmuş, ykdysady özgertmeleriniň depgininiň ýokarlanmagyna we geriminiň giňelmegine ýardam etmek, Türkmenistanyň döwlet we jemgyýetçilik durmuşynda demokratiýany mundan beýläk hem ösdürmek, döwlet häkimiýet edaralarynyň işini has-da kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizip, ony rejelenen görnüşde tassyklamak boýunça Türkmenistanyň döwlet häkimiýet edaralaryndan, jemgyýetçilik birleşiklerinden, raýatlardan gelip gowşan teklipleriň esasynda umumylaşdyrylyp taýýarlanan we Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça Kontitusion toparynda ara alnyp maslahatlaşylyp, Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň garamagyna hödürlenen teklipleri nazara alyp, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 63-nji maddasyna laýyklykda:
1-nji madda. Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek boýunça Konstitusion toparynyň Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizip, ony rejelenen görnüşde tassyklamak hakynda tekliplerini doly makullamaly.
2-nji madda. Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizip, ony rejelenen görnüşde tassyklamaly (goşulýar).
3-nji madda. Şu Konstitusion kanun kabul edilen pursadyndan güýje girýär.
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2016-njy ýylyň 14-nji sentýabry.
№ 448-V.
TÜRKMENISTANYŇ KONSTITUSIÝASY
(rejelenen görnüşi)
Biz, Türkmenistanyň halky,
öz ykbalymyzy kesgitlemäge bolan mizemez hukugymyza esaslanyp,
Watanymyzyň häzirki we geljekki ykbaly üçin jogapkärligimizden ugur alyp,
ata-babalarymyzyň agzybir, parahat we oňşukly ýaşamagy ündän wesýetlerine wepalylygymyzy we umumadamzat gymmatlyklaryna ygrarlylygymyzy beýan edip,
milli gymmatlyklarymyzy we bähbitlerimizi gorap saklamagy, Türkmenistanyň garaşsyzlygyny, özygtyýarlylygyny, dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilen hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyny pugtalandyrmagy maksat edinip,
adamyň we raýatyň hukuklaryny we azatlyklaryny kepillendirip,
jemgyýetde asudalygy we agzybirligi üpjün etmäge, halk häkimiýetiniň hem-de demokratik, hukuk, dünýewi döwletiň esaslaryny berkarar etmäge çalşyp,
Türkmenistanyň Esasy Kanunyny – şu Konstitusiýany kabul edýäris.
I BÖLÜM. TÜRKMENISTANYŇ KONSTITUSION GURLUŞYNYŇ ESASLARY
1-nji madda. Türkmenistan demokratik, hukuk we dünýewi döwlet bolup, onda döwlet dolandyryşy prezident respublikasy görnüşinde amala aşyrylýar.
Türkmenistan öz çäginde häkimiýetiň hökmürowanlygyna we dolulygyna eýedir, ol içeri we daşary syýasaty özbaşdak amala aşyrýar. Türkmenistanyň döwlet özygtyýarlylygy we çägi bitewüdir hem bölünmezdir.
Döwlet Türkmenistanyň garaşsyzlygyny, özygtyýarlylygyny, çäk bitewüligini, konstitusion gurluşyny goraýar, kanunylygy we hukuk tertibini üpjün edýär.
2-nji madda. Türkmenistan dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilen we kanun esasynda berkidilen hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyna eýedir.
Birleşen Milletler Guramasy özüniň Baş Assambleýasynyň 1995-nji ýylyň 12-nji dekabryndaky hem-de 2015-nji ýylyň 3-nji iýunyndaky «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy» Rezolýusiýalarynda Türkmenistanyň yglan eden hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyny ykrar edýär we goldaýar; Türkmenistanyň bu hukuk ýagdaýyna hormat goýmaga we ony goldamaga, şeýle hem onuň garaşsyzlygyna, özygtyýarlylygyna we çäk bitewüligine hormat goýmaga Birleşen Milletler Guramasynyň agzalary bolan döwletleri çagyrýar.
Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy onuň içeri we daşary syýasatynyň esasy bolup durýar.
3-nji madda. Türkmenistanyň özygtyýarlylygy halk tarapyndan amala aşyrylýar, halk döwlet häkimiýetiniň ýeke-täk gözbaşydyr. Türkmenistanyň halky öz häkimiýetini gös-göni ýa-da wekilçilikli edaralaryň üsti bilen amala aşyrýar.
Halkyň hiç bir böleginiň, hiç bir guramanyň ýa-da aýry-aýry adamlaryň döwletde häkimiýeti eýelemäge haky ýokdur.
4-nji madda. Türkmenistanda jemgyýetiň we döwletiň iň ýokary gymmatlygy adamdyr. Adamy goramak, goldamak we oňa hyzmat etmek döwlet häkimiýet edaralarynyň baş wezipeleridir.
Döwlet her bir raýatynyň öňünde jogapkärdir we şahsyýetiň erkin ösmegi üçin şertleriň döredilmegini üpjün edýär, raýatyň janyny, at-abraýyny, mertebesini, azatlygyny, şahsy eldegrilmesizligini, tebigy we aýrybaşgalanmaz hukuklaryny goraýar.
Her bir raýat Konstitusiýa we kanunlar bilen öz üstüne ýüklenilen borçlaryň ýerine ýetirilmegi üçin döwletiň öňünde jogapkärdir.
5-nji madda. Türkmenistan her bir adamyň durmuş taýdan goraglylygyny kepillendirýän döwletdir.
6-njy madda. Türkmenistanda döwlet häkimiýeti kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet häkimiýetlerine bölünýär, olar biri-birini deňagramlaşdyryp, özbaşdak hereket edýärler.
7-nji madda. Türkmenistanda ýerli öz-özüňi dolandyryş ykrar edilýär we kepillendirilýär. Ýerli öz-özüňi dolandyryş öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde özbaşdakdyr. Ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary döwlet häkimiýet edaralarynyň ulgamyna girmeýärler.
8-nji madda. Türkmenistanda kanunyň hökmürowanlygy bellenendir.
Döwlet, onuň ähli edaralary we wezipeli adamlary hukuk hem konstitusion gurluş bilen baglydyr.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy döwletiň Esasy Kanunydyr. Onda berkidilen kadalaryň we düzgünleriň göni hereketi bardyr. Konstitusiýa garşy gelýän kanunlaryň we gaýry hukuk namalarynyň ýuridik güýji ýokdur.
Kadalaşdyryjy hukuk namalary kanunda göz öňünde tutulan tertipde döwlet köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çap edilýär ýa-da gaýry usul bilen hemmeleriň dykgatyna ýetirilýär.
Adamyň we raýatyň hukuklaryna we azatlyklaryna täsir edýän kadalaşdyryjy hukuk namalary hemmeleriň dykgatyna ýetirilmese, olar kabul edilen pursadyndan hereket etmeýärler.
9-njy madda. Türkmenistan dünýä bileleşiginiň doly hukukly subýekti bolup, daşary syýasatda hemişelik bitaraplyk, beýleki ýurtlaryň içerki işlerine gatyşmazlyk, güýç ulanmakdan we harby bileleşiklere hem birleşmelere gatnaşmakdan ýüz döndermek, sebitiň ýurtlary we dünýäniň ähli döwletleri bilen parahatçylykly, dostlukly we özara bähbitli gatnaşyklaryň ösmegine ýardam etmek ýörelgelerine eýerýär.
Türkmenistan halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň ileri tutulmagyny ykrar edýär.
10-njy madda. Türkmenistanyň öz raýatlygy bar. Raýatlyk kanuna laýyklykda edinilýär, saklanylýar we bes edilýär.
Türkmenistanyň raýatyna başga döwletiň raýatlygy ykrar edilmeýär.
Hiç kim raýatlygyndan ýa-da raýatlygyny üýtgetmek hukugyndan mahrum edilip bilinmez. Türkmenistanyň raýaty başga döwlete berlip, Türkmenistanyň çäginden kowlup çykarylyp ýa-da onuň Watanyna gaýdyp gelmek hukugy çäklendirilip bilinmez.
Türkmenistanyň raýatlaryna Türkmenistanyň çäginde-de, onuň çäginden daşarda-da döwletiň goragy we penakärligi kepillendirilýär.
11-nji madda. Daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanyň kanunlaryna we halkara şertnamalaryna laýyklykda Türkmenistanyň raýatlarynyňky ýaly hukuklardan we azatlyklardan peýdalanýarlar hem-de borçlary ýerine ýetirýärler.
Türkmenistan halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda daşary ýurt raýatlaryna we raýatlygy bolmadyk adamlara kanunda bellenilen tertipde gaçybatalga berýär.
12-nji madda. Eýeçilik eldegrilmesizdir. Türkmenistan ýere, önümçilik serişdelerine, gaýry maddy we intellektual gymmatlyklara hususy eýeçilik hukugyny ykrar edýär. Şeýle hem olar raýatlaryň birleşiklerine we döwlete degişli bolup biler. Döwletiň aýratyn eýeçiligi bolup durýan obýektler kanun bilen bellenýär.
Döwlet eýeçiligiň ähli görnüşleriniň deň goragyny kepillendirýär we olaryň ösmegi üçin deň şertleri döredýär.
Kanunda gadagan edilen usul bilen edinilen eýeçilikden başga eýeçiligiň muzdsuz alynmagyna ýol berilmeýär.
Diňe kanunda göz öňünde tutulan halatlarda eýeçiligiň muzduny töläp, mejbury alynmagyna ýol berilýär.
13-nji madda. Döwlet adamyň we jemgyýetiň bähbitlerine ykdysady işi düzgünleşdirmegi amala aşyrýar, ähli halkyň abadanlygyna durnukly ösüşi üpjün edýär.
14-nji madda. Ýer we ýerasty baýlyklar, suwlar, ösümlik we haýwanat dünýäsi, şeýle hem beýleki tebigy baýlyklar Türkmenistanyň umumymilli baýlygy bolup durýar, döwlet tarapyndan goralýar we rejeli peýdalanylmaga degişlidir.
15-nji madda. Döwlet milli taryhy, medeni we tebigy mirasyň, daşky gurşawyň abat saklanmagy, sosial we milli umumylyklaryň arasyndaky deňligiň üpjün edilmegi üçin jogapkärdir.
Döwlet ylmy, tehniki we çeper döredijiligi, onuň oňyn netijeleriniň ýaýradylmagyny höweslendirýär.
Döwlet medeniýet, bilim, sport we syýahatçylyk babatda halkara hyzmatdaşlygynyň ösmegine ýardam edýär.
16-njy madda. Döwlet ylmyň, tehnikanyň we tehnologiýalaryň ösüşine ýardam edýär, şeýle hem bu ugurlarda halkara hyzmatdaşlygyny goldaýar.
Döwletiň ylmy-tehniki syýasaty jemgyýetiň we her bir adamyň bähbitlerine ýöredilýär.
Döwlet ylmyň we tehnikanyň gazananlarynyň önümçilige ornaşdyrylmagyna ýardam edýär.
17-nji madda. Türkmenistanda syýasy köpdürlülik we köp partiýalylyk ykrar edilýär.
Döwlet raýat jemgyýetiniň ösmegi üçin zerur şertleri üpjün edýär. Jemgyýetçilik birleşikleri kanunyň öňünde deňdirler.
18-nji madda. Döwlet dinleriň we dine uýmagyň erkinligini, olaryň kanunyň öňünde deňligini kepillendirýär. Dini guramalar döwletden aýrydyr, olaryň döwletiň işine gatyşmagyna we döwletiň wezipelerini ýerine ýetirmegine ýol berilmeýär.
Döwletiň bilim ulgamy dini guramalardan aýrydyr we ol dünýewi häsiýete eýedir.
19-njy madda. Syýasy partiýalaryň, dini guramalaryň, jemgyýetçilik birleşikleriniň we gaýry gurluşlaryň taglym ulgamy raýatlar üçin hökmany häsiýete eýe bolup bilmez.
20-nji madda. Döwletiň özygtyýarlylygyny we howpsuzlygyny gorap saklamak üçin Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleri bardyr.
21-nji madda. Türkmenistanyň döwlet dili türkmen dilidir. Türkmenistanyň ähli raýatlaryna öz ene dilini peýdalanmak hukugy kepillendirilýär.
22-nji madda. Türkmenistanyň özygtyýarly döwlet hökmündäki nyşanlary – Döwlet baýdagy, Döwlet tugrasy, Döwlet senasy bardyr. Döwlet nyşanlarynyň ýazgysy we olary peýdalanmagyň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
23-nji madda. Türkmenistanyň çägi welaýatlara, etraplara, şäherlere we beýleki dolandyryş-çäk birliklerine bölünýär. Dolandyryş-çäk birliklerini döretmegiň we üýtgetmegiň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
24-nji madda. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäheridir.
II BÖLÜM. TÜRKMENISTANDA ADAMYŇ WE RAÝATYŇ HUKUKLARY, AZATLYKLARY WE BORÇLARY
25-nji madda. Türkmenistanda adamyň we raýatyň hukuklary we azatlyklary halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda ykrar edilýär hem-de şu Konstitusiýa we kanunlar bilen kepillendirilýär.
26-njy madda. Adamyň hukuklary we azatlyklary eldegrilmesizdir hem-de aýrybaşgalanmasyzdyr.
Konstitusiýa we kanunlara laýyk gelmeýän bolsa, adamyň hukuklaryny we azatlyklaryny çäklendirmäge hiç kimiň haky ýokdur.
Adamyň we raýatyň belli bir hukuklarynyň we azatlyklarynyň Konstitusiýada we kanunlarda sanalyp geçilmegi olaryň beýleki hukuklaryny we azatlyklaryny inkär etmek ýa-da kemeltmek üçin peýdalanylyp bilinmez.
27-nji madda. Adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň gös-göni hereketi bardyr. Olar kanunlaryň manysyny, mazmunyny we ulanylmagyny, kanun çykaryjy we ýerine ýetiriji häkimiýetleriň, ýerli öz-özüňi dolandyryşyň işini kesgitleýär we adyl kazyýetlik bilen üpjün edilýär.
28-nji madda. Türkmenistan adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň deňligini, şeýle hem milletine, teniniň reňkine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk hem wezipe ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dine garaýşyna, syýasy ynam-ygtykadyna ýa-da gaýry ýagdaýlara garamazdan, adamyň we raýatyň kanunyň we kazyýetiň öňündäki deňligini kepillendirýär.
29-njy madda. Türkmenistanda erkekleriň we aýallaryň deň hukuklary we azatlyklary, şeýle hem olary durmuşа geçirmek üçin deň mümkinçilikleri bardyr.
Deňhukuklylygyň jyns alamaty boýunça bozulmagy kanunda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
30-njy madda. Hukuklaryň we azatlyklaryň amala aşyrylmagy beýleki adamlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny, şeýle hem ahlak kadalaryny, kanunyň talaplaryny, jemgyýetçilik tertibini bozmaly däldir, milli howpsuzlyga zyýan ýetirmeli däldir.
31-nji madda. Her bir adamyň öz at-abraýyny we mertebesini goramaga hukugy bardyr.
Hiç bir zat şahsyýetiň mertebesiniň peseldilmegi üçin esas bolup bilmez.
32-nji madda. Her bir adamyň ýaşamaga we ony amala aşyrmagyň erkinligine hukugy bardyr. Hiç kim ýaşamaga bolan hukugyndan mahrum edilip bilinmez. Her bir adamyň erkin ýaşamaga bolan hukugy döwlet tarapyndan kanun esasynda goralýar.
Türkmenistanda ölüm jezasy ýatyrylandyr.
33-nji madda. Kanuna takyk laýyk gelmeýän bolsa, adama iş kesilip ýa-da jeza berlip bilinmez.
Hiç kim gynamalara, zorluk ulanylmagyna, zalymlyk, adamkärçiliksizlik ýa-da adam mertebesini peseltmek bilen ýüzlenilmegine ýa-da jeza berilmegine, şeýle hem onuň razylygy bolmasa, lukmançylyk, ylmy ýa-da başga tejribelere sezewar edilip bilinmez.
Adam diňe kanunda takyk görkezilen esaslar bar bolan halatynda kazyýetiň karary boýunça ýa-da prokuroryň sanksiýasy bilen tussag edilip bilner. Gaýra goýmak bolmaýan hem-de kanunda takyk görkezilen halatlarda ygtyýarly döwlet edaralary adamy wagtlaýyn tutup saklamaga haklydyrlar.
34-nji madda. Her bir adamyň jenaýat etmekde günäliligi kanun esasynda subut edilýänçä we kazyýetiň kanuny güýje giren hökümi bilen anyklanýança ol günäsiz hasap edilýär.
Hiç kim özüniň günäsizligini subut etmäge borçly däldir.
Günäliligi barada dörän, aradan aýryp bolmajak şübheler aýyplanýanyň peýdasyna çözülýär.
35-nji madda. Her bir adamyň erkinlige we şahsy eldegrilmesizlige hukugy bardyr.
Adam diňe kanunda bellenilen tertipde kazyýet tarapyndan günäli diýlip bilnen we iş kesilen halatynda jenaýat jezasyna sezewar edilip bilner.
36-njy madda. Hiç kim şol bir jenaýat üçin gaýtadan jenaýat yzarlaýşyna sezewar edilip we oňa iş kesilip bilinmez.
37-nji madda. Her bir adamyň şahsy durmuşynyň eldegrilmesizligine, şahsy we maşgala syrlaryna we olara eden-etdilikli gatyşylmagyndan, şonuň ýaly-da hat-habarlarynyň, telefon gepleşikleriniň we beýleki habarlarynyň syryny saklamak düzgünleriniň bozulmagyndan goranmaga hukugy bardyr.
38-nji madda. Adamyň özüniň razylygy bolmazdan onuň şahsy durmuşy barada maglumatlaryň ýygnalmagyna, saklanylmagyna, peýdalanylmagyna we ýaýradylmagyna ýol berilmeýär.
Eger kanunda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, döwlet häkimiýet edaralary we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, olaryň wezipeli adamlary her bir adamyň hukuklaryna we azatlyklaryna gös-göni täsir edýän resminamalar bilen onuň tanyşmagyna mümkinçilikleri üpjün etmäge borçludyrlar.
39-njy madda. Her bir raýatyň Türkmenistanyň çäginde erkin hereket etmäge we ýaşajak ýerini saýlap almaga hukugy bardyr.
Aýry-aýry çäklere girmegiň, şol çäklerde hereket etmegiň çäklendirilmegi diňe kanun esasynda bellenip bilner.
40-njy madda. Maşgala, enelik, atalyk we çagalyk döwletiň goragynda durýarlar.
Nika ýaşyna ýeten erkek bilen aýalyň özara razylygy boýunça nikalaşmaga we maşgala gurmaga hukugy bardyr. Maşgala gatnaşyklarynda är-aýal deňhukuklydyrlar.
Ata-eneler ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar çagalaryny terbiýelemäge, olaryň saglygy, ösüşi, okuwy barada alada etmäge, olary zähmete taýýarlamaga, kanunlara, taryhy we milli däp-dessurlara hormat goýmak medeniýetini olaryň aňyna ornaşdyrmaga hukuklydyrlar we borçludyrlar.
Kämillik ýaşyna ýeten çagalar ata-eneleri barada alada etmäge, olara kömek bermäge borçludyrlar.
Döwlet ýaşlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň amala aşyrylmagy üçin şertleri döredýär we olaryň hemmetaraplaýyn ösüşine ýardam edýär.
41-nji madda. Her bir adam özüniň dine garaýşyny özbaşdak kesgitleýär, onuň ýeke özi ýa-da beýleki adamlar bilen bilelikde islän dinine uýmaga ýa-da hiç bir dine uýmazlyga, dine bolan garaýyşlary bilen baglanyşykly ynam-ygtykatlaryny beýan etmäge we ýaýratmaga, dini däpler berjaý edilende gatnaşmaga haklydyr.
42-nji madda. Her bir adama pikir we söz azatlygy kepillendirilýär. Hiç kimiň adama öz pikirini erkin beýan etmegini gadagan etmäge, şonuň ýaly-da ony kanuna laýyklykda ýaýratmaga päsgel bermäge hukugy ýokdur.
Hiç kim özüniň pikirini we ynam-ygtykadyny beýan etmegine ýa-da olardan ýüz döndermegine mejbur edilip bilinmez.
Her bir adamyň döwlet ýa-da kanun arkaly goralýan gaýry syrlary özünde saklaýan maglumatlardan başga maglumatlary kanunda gadagan edilmedik usulda erkin gözlemäge, almaga we ýaýratmaga hukugy bardyr.
43-nji madda. Raýatlara kanunda bellenilen tertipde ýygnaklary, ýygnanyşyklary, ýörişleri we beýleki köpçülikleýin çäreleri geçirmek azatlygy kepillendirilýär.
44-nji madda. Raýatlar Konstitusiýanyň we kanunlaryň çäklerinde hereket edýän syýasy partiýalary we gaýry jemgyýetçilik birleşiklerini döretmäge haklydyrlar.
Konstitusion gurluşy zorlukly üýtgetmegi maksat edinýän, öz işinde zorluga ýol berýän, raýatlaryň konstitusion hukuklaryna we azatlyklaryna garşy çykyş edýän, urşy, teniniň reňkiniň alamaty boýunça, milli, dini duşmançylygy wagyz edýän, halkyň saglygyna we ahlaklylygyna kast edýän syýasy partiýalaryň we gaýry jemgyýetçilik birleşikleriniň, şeýle hem milli ýa-da dini alamatlar boýunça syýasy partiýalaryň döredilmegi we işlemegi gadagan edilýär.
45-nji madda. Türkmenistanyň raýatlarynyň jemgyýetiň we döwletiň işlerini dolandyrmaga gös-göni, şeýle-de erkin saýlanan wekilleriniň üsti bilen gatnaşmaga hukugy bardyr.
46-njy madda. Türkmenistanyň raýatlarynyň döwlet häkimiýet edaralaryna we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna saýlamaga we saýlanmaga hukugy bardyr.
Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ukyplaryna we hünär taýýarlygyna laýyklykda döwlet gullugynyň elýeterliligine deň hukugy bardyr.
Türkmenistanyň raýatlarynyň adyl kazyýetlik amala aşyrylanda gatnaşmaga hukugy bardyr.
47-nji madda. Her bir adamyň telekeçilik we kanunda gadagan edilmedik gaýry ykdysady işi üçin öz ukyplaryny we emlägini erkin peýdalanmaga hukugy bardyr.
48-nji madda. Hususy eýeçilik hukugy kanun bilen goralýar.
Her bir adam eýeçiliginde emläginiň bolmagyna, emlägine özbaşdak, şeýle-de beýleki şahslar bilen bilelikde eýelik etmäge, ondan peýdalanmaga we oňa ygtyýar etmäge haklydyr.
Miras hukugy kepillendirilýär.
49-njy madda. Her bir adamyň zähmete, öz islegine görä hünär, kär we iş ýerini saýlap almaga, zähmetiň sagdyn we howpsuz şertlerine hukugy bardyr.
Mejbury zähmet we çaga zähmetiniň ýaramaz görnüşleri gadagandyr.
Hakyna durup işleýän adamlaryň öz çeken zähmetiniň möçberine we hiline laýyk gelýän hak almaga hukugy bardyr. Bu hakyň möçberi döwlet tarapyndan bellenilen iň pes zähmet hakynyň möçberinden az bolup bilmez.
50-nji madda. Her bir adamyň dynç almaga hukugy bardyr we ol iş hepdesiniň çäklendirilen dowamlylygynyň bellenmeginden, her ýylky tölegli zähmet rugsatlarynyň, her hepdede dynç günleriniň berilmeginden ybaratdyr.
Döwlet adam üçin dynç almaga we boş wagtyny peýdalanmaga amatly şertleri döredýär.
51-nji madda. Her bir raýatyň ýaşaýyş jaýyna we abadanlaşdyrylan ýaşaýyş jaýyny almakda ýa-da edinmekde we özbaşdak ýaşaýyş jaýyny gurmakda döwletiň goldawyna hukugy bardyr.
Ýaşaýyş jaýy eldegrilmesizdir. Ýaşaýyş jaýynda ýaşaýan adamlaryň erkine garşy ýa-da kanuny esaslar bolmasa, hiç kimiň ýaşaýyş jaýyna girmäge ýa-da onuň eldegrilmesizligini başga bir ýol bilen bozmaga hukugy ýokdur. Adamyň öz ýaşaýyş jaýyny kast etmelerden goramaga hukugy bardyr.
Kanunda bellenilen esaslar bolmasa, hiç kim ýaşaýyş jaýyndan mahrum edilip bilinmez.
52-nji madda. Her bir adamyň saglygyny gorap saklamaga, şol sanda döwlet saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlaryndan mugt peýdalanmaga hukugy bardyr.
Tölegli lukmançylyk we tebipçilik hyzmatyny etmäge kanunda bellenen esaslarda we tertipde ýol berilýär.
53-nji madda. Her bir adamyň jany we saglygy üçin amatly daşky gurşawa, onuň ýagdaýy barada hakyky maglumata we ekologiýa kanunçylygynyň bozulmagy ýa-da tebigy betbagtçylyk netijesinde saglygyna we emlägine ýetirilen zyýanyň öweziniň dolunmagyna hukugy bardyr.
Döwlet ilatyň sagdyn ýaşaýyş şertlerini goramak we üpjün etmek, daşky gurşawy goramak we onuň durnukly ýagdaýyny saklamak maksady bilen tebigy baýlyklaryň rejeli peýdalanylyşyna gözegçilik edýär.
Her bir adam tebigaty goramaga, daşky gurşawa we tebigy baýlyklara aýawly çemeleşmäge borçludyr.
54-nji madda. Raýatlaryň ýaşy boýunça, näsaglan, maýyp bolan, işe ukyplylygyny, ekleýjisini ýitiren, işsiz bolan halatynda we gaýry kanuny esaslar boýunça durmuş üpjünçiligine hukugy bardyr.
Ýaş maşgalalara, köp çagaly maşgalalara, ata-enesinden mahrum bolan çagalara, weteranlara we döwletiň ýa-da jemgyýetiň bähbitlerini goramakda saglygyny ýitiren adamlara döwlet we jemgyýetçilik serişdelerinden goşmaça goldaw we ýeňillikler berilýär.
55-nji madda. Her bir adamyň bilim almaga hukugy bardyr.
Umumy orta bilim hökmanydyr, her bir adam ony döwlet bilim edaralarynda tölegsiz almaga haklydyr.
Döwlet her bir adam üçin öz ukyplaryna laýyklykda hünär biliminiň elýeterliligini üpjün edýär.
Tölegli bilim beriş işini amala aşyrmaga kanunda bellenen esaslarda we tertipde ýol berilýär.
Ähli bilim edaralary üçin hökmany bolan döwlet bilim standartlary bellenýär.
56-njy madda. Her bir adamyň medeni durmuşa gatnaşmaga, çeper, ylmy we tehniki döredijiligiň erkinligine hukugy bardyr. Adamyň ylmy, tehniki döredijilikde, şeýle hem çeperçilik, edebiýat we medeniýet işinde awtorlyk hukuklary hem-de bähbitleri kanun bilen goralýar.
Döwlet ylmyň, medeniýetiň, sungatyň, halk döredijiliginiň, sportuň we syýahatçylygyň ösmegine ýardam edýär.
57-nji madda. Türkmenistanyň çäginde ýaşaýan ýa-da wagtlaýyn bolýan her bir adam Türkmenistanyň Konstitusiýasyny we kanunlaryny berjaý etmäge, milli däp-dessurlary, taryhy, medeni we tebigy mirasy hormatlamaga borçludyr.
58-nji madda. Türkmenistany goramak her bir raýatyň mukaddes borjudyr. Türkmenistanyň raýaty bolan her bir erkek adam üçin ählumumy harby borçlulyk bellenendir.
59-njy madda. Her bir adam kanunda bellenen tertipde we möçberlerde salgytlary tölemäge we gaýry tölegleri amala aşyrmaga borçludyr.
60-njy madda. Her kime at-abraýynyň we mertebesiniň, şeýle hem Konstitusiýada hem-de kanunlarda göz öňünde tutulan hukuklarynyň we azatlyklarynyň kazyýet goragy kepillendirilýär.
Her bir adamyň döwlet edaralarynyň, jemgyýetçilik birleşikleriniň, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň we wezipeli adamlaryň çözgütlerine we hereketlerine kazyýete şikaýat etmäge hukugy bardyr.
61-nji madda. Her bir adamyň döwlet edaralarynyň, gaýry guramalaryň, olaryň işgärleriniň, şeýle hem aýry-aýry adamlaryň bikanun hereketleri bilen özüne maddy ýa-da ahlak taýdan ýetirilen zyýanyň öweziniň dolunmagyny kazyýet tertibinde talap etmäge hukugy bardyr.
62-nji madda. Adam öz-özüne we ýakyn garyndaşlaryna garşy görkezme we düşündiriş bermäge mejbur edilip bilinmez.
Psihiki ýa-da fıziki täsir etmegiň netijesinde, şeýle hem gaýry bikanun usullar bilen alnan subutnamalaryň ýuridik güýji ýokdur.
63-nji madda. Döwlet her bir adama ýuridik kömegi almaga bolan hukugy kepillendirýär. Kanunda göz öňünde tutulan halatlarda ýuridik kömek tölegsiz berilýär.
64-nji madda. Raýatyň ýagdaýyny ýaramazlaşdyrýan kanunyň yzyna täsir ediş güýji ýokdur. Amala aşyrylan pursadynda hukuk bozulmasy hökmünde ykrar edilmedik hereketler üçin hiç kim jogapkärçilik çekip bilmez.
65-nji madda. Raýatlaryň şu Konstitusiýada göz öňünde tutulan aýry-aýry hukuklarynyň we azatlyklarynyň amala aşyrylmagy diňe adatdan daşary ýa-da harby ýagdaýlar düzgüni şertlerinde Konstitusiýada we kanunlarda bellenen tertipde we çäklerde çäklendirilip bilner.
III BÖLÜM. TÜRKMENISTANDA DÖWLET HÄKIMIÝET EDARALARYNYŇ ULGAMY
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
66-njy madda. Türkmenistanda ýokary döwlet häkimiýetini Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Mejlisi, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti we Türkmenistanyň Ýokary kazyýeti amala aşyrýarlar.
67-nji madda. Ýerlerde döwlet häkimiýeti ýerli wekilçilikli we ýerine ýetiriji edaralar tarapyndan Türkmenistanyň Konstitusiýasynda we kanunlarynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
II BAP. TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI
68-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti döwletiň we ýerine ýetiriji häkimiýetiň baştutanydyr, Türkmenistanyň iň ýokary wezipeli adamydyr, Türkmenistanyň döwlet garaşsyzlygynyň we hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň, çäk bitewüliginiň, Konstitusiýany, adamyň we raýatyň hukuklaryny we azatlyklaryny berjaý etmegiň we halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmegiň kepili hökmünde çykyş edýär.
69-njy madda. Türkmenistanda doglan, ýaşy kyrkdan pes bolmadyk, döwlet dilini bilýän, soňky on bäş ýylyň dowamynda Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan hem-de işläp gelýän Türkmenistanyň raýaty Türkmenistanyň Prezidentligine saýlanyp bilner.
70-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň halky tarapyndan gös-göni ýedi ýyl möhlete saýlanýar we kasam kabul eden pursadyndan öz wezipesine girişýär.
Türkmenistanyň Prezidentini saýlamagyň we onuň öz wezipesine girişmeginiň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
71-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti:
1) Konstitusiýany we kanunlary durmuşa geçirýär;
2) daşary syýasatyň amala aşyrylmagyna ýolbaşçylyk edýär, beýleki döwletler bilen gatnaşyklarda Türkmenistana wekilçilik edýär, gepleşikleri geçirýär we halkara şertnamalaryna gol çekýär, daşary ýurt döwletlerindäki, döwletara we halkara guramalarynyň ýanyndaky Türkmenistanyň ilçilerini we beýleki diplomatik wekillerini belleýär we yzyna çagyrýar, daşary ýurt döwletleriniň diplomatik wekilleriniň ynanç we yzyna çagyrylyş hatlaryny kabul edýär;
3) Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanyny düzýär;
4) Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysydyr, Ýaragly Güýçleriň ählumumy ýa-da bölekleýin mobilizasiýasyny geçirmek, Ýaragly Güýçleri söweşjeň taýýarlyk ýagdaýyna getirmek we ulanmak hakynda buýruk berýär;
5) Türkmenistanyň harby doktrinasyny tassyklaýar;
6) Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň, beýleki goşunlarynyň we goşun düzümleriniň ýokary serkerdeligini wezipelere belleýär we wezipelerden boşadýar;
7) Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşini düzýär we oňa baştutanlyk edýär;
8) döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryny hem-de ýurdy syýasy, ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalaryny tassyklaýar;
9) Türkmenistanyň Döwlet býujetini we onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty Mejlisiň garamagyna hem-de tassyklamagyna hödürleýär;
10) kanunlara gol çekýär, ylalaşmadyk halatynda, gaýra goýmak weto hukugyny peýdalanyp, özüniň närazylyklary bilen kanuny iki hepdeden gijä goýman, Mejlise gaýtadan ara alyp maslahatlaşmak we sese goýmak üçin gaýtarmaga haklydyr. Eger, Mejlis deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden iki böleginiň ses bermegi bilen ozal kabul eden çözgüdini tassyklaýan bolsa, onda Türkmenistanyň Prezidenti şol kanuna gol çekýär. Türkmenistanyň Prezidentiniň Konstitusiýany kabul etmek, oňa üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda kanunlar babatda gaýra goýmak weto hukugy ýokdur;
11) ýurtdaky ýagdaý, döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlary barada her ýylky ýüzlenmeler bilen Türkmenistanyň halkyna we Mejlisine ýüzlenýär;
12) Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça merkezi topary döredýär, onuň düzümine üýtgetmeler girizýär;
13) sala salşyklary geçirmegiň senesini belleýär, Türkmenistanyň Mejlisiniň maslahatyny möhletinden öň çagyrmaga haklydyr;
14) Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek, oňa dikeltmek, raýatlykdan çykarmak we raýatlygy ýitirmek, şeýle hem gaçybatalga bermek hakynda meseleleri çözýär;
15) Türkmenistanyň döwlet sylaglary bilen sylaglaýar, harby atlary we gaýry döwlet atlaryny dakýar;
16) Türkmenistanyň Mejlisiniň razylygy bilen Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň başlygyny, Türkmenistanyň Baş prokuroryny, Türkmenistanyň Içeri işler ministrini, Türkmenistanyň Adalat ministrini wezipä belleýär we wezipeden boşadýar;
17) Türkmenistanyň Mejlisine Türkmenistanda adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekili saýlamak hakynda teklip girizýär;
18) rehim etmegi we günä geçmegi amala aşyrýar;
19) adatdan daşary we harby ýagdaýlaryň düzgünini girizýär;
20) Konstitusiýada we kanunlarda özüniň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
72-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň bütin çäginde hökmanylyk güýji bolan permanlary, kararlary we buýruklary çykarýar.
73-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti Mejlisiň deputaty bolup bilmez.
74-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti eldegrilmesizlik hukugyna eýedir. Onuň at-abraýy we mertebesi kanun bilen goralýar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň we onuň maşgalasynyň üpjünçiligi, hyzmat edilişi we goragy döwletiň hasabyna amala aşyrylýar.
75-nji madda. Türkmenistanyň Prezidentiniň näsaglygy sebäpli öz borçlaryny ýerine ýetirmäge mümkinçiligi bolmasa, ol möhletinden öň wezipesinden boşadylyp bilner. Mejlis özüniň döredýän garaşsyz lukmançylyk toparynyň çykaran netijenamasy esasynda Türkmenistanyň Prezidentini möhletinden öň wezipesinden boşatmak hakynda çözgüt kabul edýär. Şeýle çözgüt Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul edilýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusiýany we kanunlary bozan halatynda, Türkmenistanyň Mejlisi Türkmenistanyň Prezidentine ynamsyzlyk bildirip biler. Türkmenistanyň Prezidentine ynamsyzlyk bildirmek hakynda meselä Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden ikisiniň talap etmegi boýunça seredilip bilner. Türkmenistanyň Prezidentine ynamsyzlyk bildirmek hakynda çözgüt Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň umumy sanynyň dörtden üç böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul edilýär. Türkmenistanyň Prezidentini wezipesinden çetleşdirmek hakynda mesele ählihalk sala salşygyna goýulýar.
76-njy madda. Türkmenistanyň Prezidentiniň Konstitusiýanyň 71-nji maddasynyň 2-nji, 15-nji, 18-nji bentlerinde göz öňünde tutulan özüniň Mejlisiň Başlygyna berlip bilinýän ygtyýarlyklaryndan başga ygtyýarlyklaryny beýleki döwlet edaralaryna ýa-da wezipeli adamlara bermäge haky ýokdur.
Türkmenistanyň Prezidenti haýsydyr bir sebäbe görä öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmese, Prezident saýlanylýança onuň ygtyýarlyklary Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygyna geçýär. Şu halatda Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlary onuň ygtyýarlyklarynyň Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygyna geçen gününden başlap, altmyş günden gijä goýulman geçirilmelidir.
Türkmenistanyň Prezidentiniň borçlaryny ýerine ýetirýän adam Türkmenistanyň Prezidentligine dalaşgär hödürlenip bilinmez.
Şu döwürde Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler girizilip bilinmez.
III BAP. TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI
77-nji madda. Türkmenistanyň Mejlisi (Parlamenti) kanun çykaryjy häkimiýeti amala aşyrýan wekilçilikli edaradyr.
78-nji madda. Mejlis 125 deputatdan ybarat bolup, olar saýlawçylarynyň sany takmynan deň bolan saýlaw okruglary boýunça bäş ýyl möhlete saýlanýarlar.
79-njy madda. Mejlis aşakdaky halatlarda möhletinden öň ýatyrylyp bilner:
1) ählihalk sala salşygynyň çözgüdi esasynda;
2) Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul eden karary esasynda (öz-özüni ýatyrmagy);
3) alty aýyň dowamynda Mejlisiň ýolbaşçy düzümi düzülmedik halatynda, Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan.
80-nji madda. Mejlis deputatlaryň ygtyýarlyklaryny özbaşdak kesgitleýär, olaryň arasyndan Mejlisiň Başlygyny, onuň orunbasaryny saýlaýar, komitetleri we toparlary düzýär.
Mejlisiň öňki çagyrylyşynyň deputatlary Mejlisiň täze çagyrylyşynyň birinji maslahaty açylýança öz ygtyýarlyklaryny saklaýarlar.
81-nji madda. Mejlis:
1) Konstitusiýany we kanunlary kabul edýär, olara üýtgetmeler we goşmaçalar girizýär, olaryň ýerine ýetirilişine gözegçiligi we olara resmi düşündiriş bermegi amala aşyrýar;
2) Ministrler Kabinetiniň işiniň maksatnamasyny makullamak barada meselä garaýar;
3) Türkmenistanyň Döwlet býujetini we onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty tassyklamak barada meselelere garaýar;
4) döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryna hem-de ýurdy syýasy, ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalaryna garaýar;
5) ählihalk sala salşyklaryny geçirmek hakynda meseleleri çözýär;
6) Türkmenistanyň Prezidentiniň, Mejlisiň deputatlarynyň, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlaryny belleýär;
7) Türkmenistanyň Prezidentiniň teklibi boýunça Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň başlygyny, Türkmenistanyň Baş prokuroryny, Türkmenistanyň Içeri işler ministrini, Türkmenistanyň Adalat ministrini wezipä bellemek we wezipeden boşatmak barada meselelere garaýar;
8) Türkmenistanyň Prezidentiniň teklibi boýunça Türkmenistanda adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekili saýlaýar;
9) döwlet sylaglaryny döredýär, Türkmenistanyň Prezidentini döwlet sylaglary bilen sylaglaýar, oňa harby atlary we gaýry döwlet atlaryny dakýar;
10) döwlet häkimiýet edaralarynyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň Konstitusiýa laýyklygyny kesgitleýär;
11) halkara şertnamalaryny tassyklaýar we ýatyrýar;
12) Türkmenistanyň Döwlet serhedini we dolandyryş-çäk bölünişigini üýtgetmek meselelerini çözýär;
13) parahatçylyk we howpsuzlyk meselelerine garaýar;
14) Konstitusiýa we kanunlar bilen Mejlisiň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
82-nji madda. Mejlis aýry-aýry meseleler boýunça Türkmenistanyň Prezidentine kanunlary çykarmak hukugyny berip biler, soňra şol kanunlary tassyklamak barada meselä Mejlis tarapyndan hökman garalmalydyr.
Mejlis aşakdaky meseleler boýunça kanunlary çykarmak hukugyny hiç kime berip bilmez:
1) Konstitusiýany kabul etmek we ony üýtgetmek;
2) jenaýat we administratiw kanunçylygy;
3) kazyýet önümçiligi.
83-nji madda. Kanun çykaryjylyk başlangyjyna bolan hukuk Türkmenistanyň Prezidentine, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlaryna, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine we Türkmenistanyň Ýokary kazyýetine degişlidir.
84-nji madda. Mejlisiň deputaty Ministrler Kabinetine, ministrlere, beýleki döwlet edaralarynyň ýolbaşçylaryna resmi sowal bilen ýüz tutmak, şeýle hem dilden we hat üsti bilen sorag bermek hukugyna eýedir.
85-nji madda. Döwlet Mejlisiň her bir deputatyna onuň öz ygtyýarlyklaryny päsgelçiliksiz we netijeli amala aşyrmagy üçin ähli şertleriň döredilmegini, onuň hukuklarynyň we azatlyklarynyň, janynyň, at-abraýynyň we mertebesiniň goralmagyny, şeýle hem şahsy eldegrilmesizligini kepillendirýär.
86-njy madda. Deputat deputatlyk ygtyýarlyklaryndan diňe Mejlis tarapyndan mahrum edilip bilner. Şu mesele boýunça çözgüt Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul edilýär.
Mejlisiň razylygy bolmasa, deputat administratiw we jenaýat jogapkärçiligine çekilip, tussag edilip ýa-da başga hili ýol bilen onuň azatlygy çäklendirilip bilinmez.
87-nji madda. Mejlisiň deputaty şol bir wagtda Ministrler Kabinetiniň agzasy, häkim, arçyn, kazy, prokuror wezipelerini eýeläp bilmez.
88-nji madda. Mejlisiň Başlygy gizlin ses bermek bilen saýlanýar. Ol Mejlise hasabat berýär hem-de Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul eden çözgüdi boýunça wezipesinden boşadylyp bilner.
Mejlisiň Başlygynyň orunbasary açyk ses bermek arkaly saýlanýar, ol Başlygyň tabşyrmagy boýunça onuň aýry-aýry wezipelerini ýerine ýetirýär, Mejlisiň Başlygynyň bolmadyk halatynda ýa-da onuň öz ygtyýarlyklaryny amala aşyrmagy mümkin bolmasa, onuň borçlaryny ýerine ýetirýär.
89-njy madda. Mejlisiň Prezidiumy Türkmenistanyň Mejlisiniň işini guramagy amala aşyrýar.
Prezidiumyň düzümine Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, onuň orunbasary, komitetleriniň we toparlarynyň başlyklary girýärler.
90-njy madda. Mejlisiň, onuň Prezidiumynyň, komitetleriniň we toparlarynyň, deputatlarynyň iş tertibi, olaryň wezipeleri we ygtyýarlyklary kanun bilen kesgitlenýär.
IV BAP. TÜRKMENISTANYŇ MINISTRLER KABINETI
91-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) ýerine ýetiriji we serenjam beriji edaradyr. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygydyr.
92-nji madda. Ministrler Kabinetiniň düzümine Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrler girýärler. Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan Ministrler Kabinetiniň düzümine ýerine ýetiriji häkimiýetiň merkezi edaralarynyň ýolbaşçylary bolan beýleki adamlar girizilip bilner.
Ministrler Kabineti Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan onuň öz wezipesine girişen gününden başlap, bir aýyň dowamynda düzülýär we täze saýlanan Prezidentiň öňünde öz ygtyýarlyklaryny tabşyrýar.
93-nji madda. Ministrler Kabinetiniň mejlislerini Türkmenistanyň Prezidenti ýa-da onuň tabşyrygy boýunça Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň biri alyp barýar.
Ministrler Kabineti öz ygtyýarlylygynyň çäginde ýerine ýetirilmegi hökmany bolan kararlary kabul edýär we buýruklary çykarýar.
94-nji madda. Ministrler Kabineti:
1) Türkmenistanyň kanunlarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň we Türkmenistanyň Mejlisiniň namalarynyň ýerine ýetirilmegini guraýar;
2) raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmek hem goramak, eýeçiligi, jemgyýetçilik tertibini we milli howpsuzlygy goramak boýunça çäreleri amala aşyrýar;
3) döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlary boýunça teklipleri, ýurdy syýasy, ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalaryny işläp taýýarlaýar hem-de olary Mejlisiň garamagyna berýär;
4) ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösüşiň döwlet tarapyndan dolandyrylmagyny amala aşyrýar;
5) döwlet kärhanalaryny, edaralaryny we guramalaryny dolandyrmagy guraýar;
6) tebigy baýlyklaryň rejeli peýdalanylmagyny we goralmagyny üpjün edýär;
7) pul we karz ulgamyny pugtalandyrmak boýunça çäreleri görýär;
8) zerur bolan halatynda Ministrler Kabinetiniň ýanynda komitetleri, baş müdirlikleri we beýleki pudaklaýyn dolandyryş edaralaryny döredýär;
9) daşary ykdysady işi amala aşyrýar, daşary ýurt döwletleri bilen medeni we gaýry gatnaşyklaryň ösmegini üpjün edýär;
10) hökümet edaralarynyň, döwlet kärhanalarynyň we guramalarynyň işine ýolbaşçylyk edýär; ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, şeýle hem ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralarynyň hukuk namalaryny ýatyrmaga haklydyr;
11) Türkmenistanyň Konstitusiýasy, kanunlary we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
95-nji madda. Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlyklary, onuň işiniň tertibi, beýleki döwlet edaralary bilen gatnaşyklary kanun bilen kesgitlenýär.
V BAP. KAZYÝET HÄKIMIÝETI
96-njy madda. Türkmenistanda kazyýet häkimiýeti diňe kazyýetlere degişlidir.
Kazyýet häkimiýeti raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny, kanun arkaly goralýan döwlet hem jemgyýetçilik bähbitlerini goramaga niýetlenendir.
97-nji madda. Kazyýet häkimiýeti Türkmenistanyň Ýokary kazyýeti we kanunda göz öňünde tutulan beýleki kazyýetler tarapyndan amala aşyrylýar.
Adatdan daşary kazyýetleriň we kazyýetiň ygtyýarlyklary berlen gaýry gurluşlaryň döredilmegine ýol berilmeýär.
98-nji madda. Kazylar garaşsyzdyrlar, olar diňe Konstitusiýa we kanuna tabyndyrlar. Kazylaryň işine hiç kimiň gatyşmagyna ýol berilmeýär we oňa gatyşylmagy kanunda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
99-njy madda. Kazylaryň eldegrilmesizligi kanun bilen kepillendirilýär.
100-nji madda. Kazylar Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenýär we wezipeden boşadylýar. Kazylary wezipä bellemegiň we wezipeden boşatmagyň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
101-nji madda. Kazylar mugallymçylyk, döredijilik we ylmy-barlag işlerinden başga hak tölenilýän haýsydyr bir beýleki wezipäni eýeläp bilmezler.
102-nji madda. Işlere kazyýetlerde kollegial garalýar, kanunda göz öňünde tutulan halatlarda bolsa kazy ýekelikde garaýar.
103-nji madda. Kazyýetlerde işler açyk seljerilýär. Işiň ýapyk mejlisde diňlenilmegine diňe kanunda göz öňünde tutulan halatlarda, kazyýet önümçiliginiň ähli düzgünlerini berjaý etmek bilen ýol berilýär.
Kazyýet önümçiligi taraplaryň deňligi we bäsleşigi esasynda amala aşyrylýar.
104-nji madda. Kazyýet önümçiligi döwlet dilinde alnyp barylýar. Işe gatnaşýan we kazyýet önümçiliginiň dilini bilmeýän adamlara terjimeçiniň kömegi arkaly işiň materiallary bilen tanyşmak, kazyýet hereketlerine gatnaşmak, şeýle hem kazyýet mejlisinde ene dilinde çykyş etmek hukugy üpjün edilýär.
105-nji madda. Taraplaryň Türkmenistanyň kazyýetleriniň çözgütlerine, hökümlerine we gaýry kararlaryna şikaýat etmäge hukugy bardyr.
106-njy madda. Kazyýetleriň çözgütleri, hökümleri we gaýry kararlary Türkmenistanyň çäginde ýerine ýetirilmegi üçin hökmanydyr.
107-nji madda. Ýuridik kömegi almaga bolan hukuk kazyýet önümçiliginiň islendik tapgyrynda kepillendirilýär.
Ýuridik kömegi bermek adwokatlar we şeýle kömegi bermäge hukugy bolan beýleki fiziki we ýuridik şahslar tarapyndan amala aşyrylýar.
108-nji madda. Kazyýetleriň ygtyýarlylygy, olary döretmegiň we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
VI BAP. DÖWLET HÄKIMIÝETINIŇ ÝERLI EDARALARY
109-njy madda. Welaýatlarda, etraplarda we şäherlerde kanunda bellenilen tertipde ýerli wekilçilikli edaralar – halk maslahatlary döredilýär, olaryň agzalary degişli dolandyryş-çäk birliklerinde ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary tarapyndan saýlanýarlar.
110-njy madda. Halk maslahaty degişli çäkde:
1) ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalarynyň ýerine ýetirilmegini guramaga gatnaşýar;
2) ýerli býujeti we onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty tassyklaýar;
3) kanunylygyň berjaý edilmegine we jemgyýetçilik tertibiniň goralyp saklanmagyna, raýatlaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyna ýardam edýär;
4) çägi ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmek çygrynda amala aşyrylýan işler barada ýerli ýerine ýetiriji edaralaryň ýolbaşçylarynyň habarlaryny diňleýär;
5) Türkmenistanyň kanunçylygy bilen halk maslahatynyň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
Halk maslahatynyň kabul eden kararlary degişli çäkde ýerine ýetirmek üçin hökmanydyr.
Halk maslahatynyň, onuň agzalarynyň wezipeleri, ygtyýarlyklary we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
111-nji madda. Ýerine ýetiriji häkimiýeti ýerlerde: welaýatlarda – welaýat häkimleri, etraplarda – etrap häkimleri, şäherlerde – şäher häkimleri amala aşyrýarlar.
112-nji madda. Häkimler Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenýär we wezipeden boşadylýar hem-de oňa hasabat berýärler.
113-nji madda. Häkimler Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň, kanunlarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň namalarynyň, Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýärler.
Häkimler öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde garamagyndaky ýerlerde ýerine ýetirilmegi üçin hökmany bolan kararlary kabul edýärler.
114-nji madda. Häkimleriň wezipeleri, ygtyýarlyklary we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
IV BÖLÜM. ÝERLI ÖZ-ÖZÜŇI DOLANDYRYŞ
115-nji madda. Ýerli öz-özüňi dolandyryş ulgamyny Geňeşler we çäk jemgyýetçilik öz-özüňi dolandyryş edaralary emele getirýärler.
Geňeşler agzalary degişli dolandyryş-çäk birliklerinde ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary tarapyndan saýlanylýan wekilçilikli edaralardyr.
116-njy madda. Geňeş degişli çäkde:
1) ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň esasy ugurlaryny kesgitleýär;
2) býujeti düzýär we tassyklaýar, onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty taýýarlaýar;
3) salgytlary we ýygymlary, olary almagyň tertibini belleýär;
4) özüne degişli eýeçiligi dolandyrýar;
5) tebigy baýlyklary rejeli peýdalanmak we daşky gurşawy goramak boýunça çäreleri kesgitleýär;
6) jemgyýetçilik tertibini gorap saklamaga ýardam edýär;
7) kanun tarapyndan Geňeşiň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
Geňeşiň öz ygtyýarlylygynyň çäklerinde kabul eden çözgütleri degişli çäkde ýerine ýetirmek üçin hökmanydyr.
Geňeşlere amala aşyrylmagy üçin zerur bolan maddy we maliýe serişdelerini bölüp bermek arkaly kanun bilen aýry-aýry döwlet ygtyýarlyklary berlip bilner. Berlen ygtyýarlyklaryň durmuşa geçirilmegine döwlet tarapyndan gözegçilik edilýär.
117-nji madda. Geňeş öz agzalarynyň arasyndan Geňeşiň işine ýolbaşçylyk edýän we oňa hasabat berýän arçyny saýlaýar.
Arçyn Geňeşiň çözgütleriniň, döwlet häkimiýet edaralarynyň namalarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär, şeýle hem ýerli ähmiýeti bolan gaýry meseleleri çözýär.
118-nji madda. Geňeşleri we çäk jemgyýetçilik öz-özüňi dolandyryş edaralaryny döretmegiň we işiniň tertibi, şeýle hem olaryň döwlet häkimiýet edaralary bilen özara gatnaşyklary kanun bilen kesgitlenýär.
V BÖLÜM. SAÝLAW ULGAMY, SALA SALŞYK
119-njy madda. Türkmenistanyň Prezidentiniň, Mejlisiň deputatlarynyň, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlary ählumumy we deň saýlaw hukugynyň esasynda geçirilýär. Türkmenistanyň on sekiz ýaşy dolan raýatlarynyň saýlamaga hukugy bardyr, her bir saýlawçynyň bir sesi bardyr.
Saýlawlara kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen, şeýle hem azatlykdan mahrum ediliş ýerlerinde jeza çekýän raýatlar gatnaşmaýarlar. Beýleki halatlarda raýatlaryň saýlaw hukuklarynyň çäklendirilmegi ýol berilmesizdir we ol kanunda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
120-nji madda. Saýlawlar gününe çenli ýigrimi bäş ýaşy dolan we soňky on ýylyň dowamynda Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan Türkmenistanyň raýaty Mejlisiň deputatlygyna saýlanyp bilner.
Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlygyna, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalygyna dalaşgärlere bildirilýän talaplar Türkmenistanyň kanunlary bilen kesgitlenýär.
121-nji madda. Saýlawlar göni saýlawlardyr we saýlanylýan adamlar raýatlar tarapyndan gös-göni saýlanýarlar.
122-nji madda. Saýlawlarda ses bermek gizlindir, ses bermegiň barşynda saýlawçylaryň öz erk-islegini beýan edişine gözegçilik edilmegine ýol berilmeýär.
123-nji madda. Dalaşgärleri hödürlemek hukugy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
124-nji madda. Döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň has möhüm meselelerini çözmek üçin ählihalk we ýerli sala salşyklary geçirilip bilner.
Sala salşygyň netijesinde kabul edilen çözgütler diňe sala salşyk ýoly bilen ýatyrylyp ýa-da üýtgedilip bilner.
125-nji madda. Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden iki böleginiň teklibi boýunça ýa-da saýlaw hukugyna eýe bolan raýatlaryň azyndan iki ýüz elli müňüsiniň teklibi boýunça ählihalk sala salşygyny geçirmek barada çözgüdi kabul etmek hukugy Türkmenistanyň Mejlisine degişlidir.
126-njy madda. Ýerli sala salşyklary bellemek hukugy öz başlangyjy boýunça ýa-da degişli çäkde ýaşaýan saýlawçylaryň azyndan dörtden bir böleginiň teklibi boýunça Geňeşe degişlidir.
127-nji madda. Sala salşyklar ählumumy, deň, göni we gizlin ses bermek arkaly geçirilýär.
Sala salşyklara Türkmenistanyň saýlaw hukugyna eýe bolan raýatlary gatnaşýarlar.
128-nji madda. Saýlawlary we sala salşyklary geçirmegiň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
Saýlawlar we sala salşyklar adatdan daşary we harby ýagdaýlar düzgüni hereket edýän döwründe geçirilmeýär.
VI BÖLÜM. PROKURATURA
129-njy madda. Türkmenistanyň kanunlarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň namalarynyň, Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlarynyň takyk we birmeňzeş berjaý edilişine gözegçilik etmek Türkmenistanyň Baş prokuroryna hem-de oňa tabyn prokurorlara ýüklenýär.
Prokuror kazyýetlerde işleriň garalmagyna kanunda bellenilen esaslarda we tertipde gatnaşýar.
130-njy madda. Prokuratura dessin-agtaryş işiniň kanunylygyna we jenaýat işleriniň derňelişine gözegçilik edýär.
131-nji madda. Prokuratura edaralarynyň ýeke-täk merkezleşdirilen ulgamyna Türkmenistanyň Baş prokurory ýolbaşçylyk edýär.
Prokurorlary wezipä bellemegiň we wezipeden boşatmagyň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
132-nji madda. Türkmenistanyň Baş prokurory we oňa tabyn prokurorlar öz ygtyýarlyklaryny amala aşyranlarynda diňe kanuny gollanýarlar.
133-nji madda. Prokuratura edaralarynyň ygtyýarlylygy, olary döretmegiň we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
VІI BÖLÜM. YKDYSADYÝET WE MALIÝE-KARZ
ULGAMY
134-nji madda. Türkmenistanyň ykdysadyýeti bazar gatnaşyklary ýörelgelerine esaslanýar.
Döwlet telekeçiligi höweslendirýär we goldaýar, kiçi we orta işewürligiň ösmegine ýardam edýär.
135-nji madda. Döwletiň salgytlary, ýygymlary we gaýry hökmany tölegleri, olary tölemek borjunyň esaslary, salgyt töleýjiniň hukuk goragynyň ulgamy kanun tarapyndan bellenýär.
136-njy madda. Türkmenistanyň maliýe-karz ulgamy býujet ulgamyny, bank ulgamyny, maliýe edaralaryny, şeýle hem kärhanalaryň, guramalaryň, edaralaryň we Türkmenistanyň raýatlarynyň maliýe serişdelerini öz içine alýar.
Türkmenistanda ýeke-täk býujet-maliýe, salgyt, pul we karz syýasaty alnyp barylýar.
137-nji madda. Türkmenistanyň býujet ulgamy Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň düzüm bölekleri bolan ähli derejedäki býujetleriň jeminden ybaratdyr.
Türkmenistanyň býujet ulgamynyň düzülişiniň we işlemeginiň umumy ýörelgeleri, şeýle hem Türkmenistanda býujet işiniň we býujetara gatnaşyklarynyň esaslary kanun bilen kesgitlenýär.
138-nji madda. Türkmenistanyň bank ulgamy Türkmenistanyň Merkezi bankyny we karz edaralaryny öz içine alýar.
Türkmenistanyň Merkezi banky ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny geçirmegi, nagt pul dolanyşygyny guramagy, hasaplaşyk-töleg ulgamynyň işlemegini, karz edaralarynyň algydarlarynyň we goýumçylarynyň bähbitlerini goramagy, şeýle hem Türkmenistanyň halkara ätiýaçlyklarynyň dolandyrylmagyny üpjün edýär we kanunda göz öňünde tutulan gaýry wezipeleri ýerine ýetirýär.
139-njy madda. Türkmenistanyň milli pul birligi manatdyr.
Türkmenistanyň çäginde daşary ýurt pulunyň dolanyşygy kanun bilen düzgünleşdirilýär.
VIII BÖLÜM. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
140-njy madda. Kanunlar, döwlet edaralarynyň we wezipeli adamlaryň gaýry hukuk namalary Konstitusiýanyň esasynda we şoňa laýyklykda kabul edilýär.
Konstitusiýada we kanunlarda görkezilen düzgünler biri-birine gabat gelmedik halatynda Konstitusiýanyň düzgünleri hereket edýär.
141-nji madda. Konstitusiýanyň döwlet dolandyryşynyň prezident respublikasy görnüşi hakynda düzgünleri üýtgedilip bilinmez.
142-nji madda. Konstitusiýany kabul etmek we ony üýtgetmek hakynda konstitusion kanun, eger Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden iki bölegi ýa-da ählihalk sala salşygyna gatnaşan Türkmenistanyň raýatlarynyň ýarysyndan köpüsi oňa ses beren bolsa, ol kabul edilen diýlip hasap edilýär.


text:
COVID-19: Eýropa elderi shekteý sharalaryn kúsheıtti
NUR-SULTAN. QazAqparat - Eýropanyń birqatar eli Rojdestvo men jańa jyl qarsańynda shekteý sharalaryn kúsheıtti. Oǵan koronovırýs ınfektsııasyn juqtyrý derekteriniń kóbeıýi sebep bolyp otyr. Al, AQSh bastaǵan biraz el koronovırýsqa qarsy ekpe salýdy bastap ketti. Osy jáne ózge de álemdegi ahýal jóninde qysqasha sholyp óteıik.
Eýropanyń keı elderi Rojdestvo men jańa jyl qarsańynda karantınniń shekteý sharalaryn qatańdata bastady. Buǵan aımaqtaǵy epıdemıologııalyq ahýal sebep. Grekııa karantındi qańtardyń 7-sine deıin uzartyp otyr. Oǵan deıin aımaqta engizilgen komendanttyq saǵat óz kúshinde bolady. Mektepter men qoǵamdyq tamaqtaný oryndary ázirge ashylmaıdy. Al Frantsııada Rojdestvo qarsańynda komendanttyq saǵat alynyp tastalǵanmen, óńirdegi bar meıramhana men taý shańǵy kýrorttyq jerleri qańtardyń 20-syna deıin jumysyn jandandyra almaıdy.
Nıderland úkimeti 15-jeltoqsannan 19 qańtarǵa deıin qatań lokdaýn engizý týraly sheshim qabyldady. Bul týraly Reuters agenttigi habarlady. Elde 15-jeltoqsannan bastap qoǵamdyq oryndar, atap aıtqanda saıabaqtar, sportzaldar, murajaılar, haıýanattar baǵy, kınoteatrlar, shashtarazdar men sulýlyq salondary jabylady. Tek sýpermarketter, bankter men dárihanalar jumys isteıdi. Sondaı-aq turǵyndarǵa úıde bolýǵa keńes beriledi, kóshede de, úıde de eki adamnan kóp jınalýǵa tyıym salynady. Tek Rojdestvo kezinde úsh adamnyń jınalýyna ruqsat etiledi.
Londonda shekteýlerdiń eń joǵarǵy úshinshi deńgeıi engiziledi. Bılik mundaı qadamǵa Londonda indet órshigendikten barǵaly otyr. Onyń ústine koronavırýstyń óte jyldam taraıtyn jańa shtammy paıda bolyp, ábigerge salýda. Sársenbiden bastap Anglııanyń 61% jýyq turǵyny, ıaǵnı 34 mıllıon halyqtyń qatań shekteýlerdiń talaptaryna baǵynýlary kerek bolady. Pabtar, meıramhanalar, teatrlar, kınoteatrlar jáne basqa da kóńil-kóterý oryndary jabylady. Úıge jetkizip berý qyzmeti, oqý oryndary, dúkender, sulýlyq salondary jáne shashtarazdar jumys isteı bermek. Turǵyndarǵa qaladan shyqpaýǵa jáne qoǵamdyq kólik paıdalanbaýǵa keńes beriledi. Kóshede alty adamnan artyq jınalýǵa tyıym salynady. Densaýlyq saqtaý mınıstriniń aıtýynsha, Ulybrıtanııada óte tez taraıtyn koronavırýstyń jańa túri paıda bolyp, ınfektsııa órshı túsken.
Túrik úkimeti koronavırýstyń taralýyn toqtatý maqsatynda jańa jylǵa 4 kúndik komendanttyq saǵat engizdi. Bul týraly osy eldiń prezıdenti Rejep Taıyp Erdoǵan mınıstrler kabıneti otyrysynan keıin málimdedi. Jańa ereje jeltoqsannyń 31 kúni saǵat 21:00-den kúshine enip, qańtardyń 4-i kúni tańǵy 05:00-de aıaqtalady. Eki apta buryn, Túrkııa dúısenbiden jumaǵa deıin komendanttyq saǵat, demalys kúnderine tolyq lokdaýn jarııalaǵan edi. Sondaı-aq tamaqtaný oryndarynyń jumysyn kýrerlik jáne ózińmen alyp ketý qyzmeti arqyly bastaǵan. Saýda ortalyqtaryna tek koronavırýs ınfektsııasyn taralýyna tosqaýyl qoıýǵa arnalǵan arnaıy kod arqyly kirý múmkin. Sońǵy táýlikte Túrkııada koronavırýsty 29 myńnan astam adam juqtyrǵan eken. 229 adam qaıtys bolypty.
Sankt-Peterbýrgte jaǵdaı qıyndaı túsken.Sońǵy aptada shahardyń emdeý ortalyqtaryna koronavırýs dıagnozymen 5 jarym myńnan astam adam túsken. Saldarynan qala aýrýhanalaryna salmaq túsip, emdeý ortalyqtary qıyndyqqa tap boldy. Sondyqtan bılik vırýs juqtyrý birshama báseńdegenmen bosańsýǵa bolmaıdy dep otyr. Jalpy Sankt-Peterbýrgte indet taraǵaly vırýsty 180 myńǵa jýyq adam juqtyrypty. 6 myńnan asa naýqas kóz jumǵan. Jergilikti bılik jańa jyl aldynda keselmen kúresý úshin shekteýlerdi qatańdatty.
Álemniń birqatar eli koronavırýsqa qarsy dárini óz aýmaǵynda qoldanýǵa ruqsat berip, halyqqa ekpe salýdy bastady. Amerıkada halyqty jappaı vaktsınalaý naýqany bastaldy. Pfizer men BioNTech kompanııalarynyń preparaty eldiń túkpir-túkpirine jetkizilip, azamattar egile bastady. Dertke dármen bolatyn dárini eń birinshi bolyp Nıý-Iorktegi jansaqtaý bóliminde qyzmet etetin medbıke qabyldady. Aldaǵy kúnderi AQSh-tyń joǵary laýazymdy tulǵalary da COVID-19 vaktsınatsııasyn qabyldaıdy. Bloomberg agenttiginiń málimetinshe, sheneýnikterge atalǵan preparat aldaǵy 10 kún ishinde kezek-kezek egiledi. Máselen, búginge deıin vaktsınanyń alǵashqy dozasyn AQSh-tyń qorǵanys mınıstri mindetin atqaryp júrgen Krıs Mıller qabyldaǵan. Kanadada da qazir jappaı vaktsınatsııa júrip jatyr. Pfizer men BioNTech-tiń preparaty birinshi kezekte medıtsına qyzmetkerleri men qarttarǵa egilýde. Óıtkeni qaýipti ınfektsııadan qaıtys bolǵan 13 myńnan astam adamnyń 60%-i egde jastaǵylar eken. Ázirge elge 30 myń doza ǵana jetip, olar búkil el boıynsha ornalasqan 14 vaktsınatsııa ortalyǵyna úlestirilgen. Aldaǵy eki aptada taǵy 200 myń vaktsına dozasy kelýi kerek. Jalpy Kanada AQSh pen Brıtanııadan keıin Pfizer men BioNTech preparatyn qoldanýǵa ruqsat bergen álemdegi úshinshi el. Sıngapýrda Pfizer men BioNTech kompanııalary birlesip ázirlegen COVID-19-ǵa qarsy vaktsınany qoldanýǵa ruqsat etildi. Biraq sheshim ýaqytsha ǵana qabyldanǵan. Jergilikti bılik «vaktsına tolyq tirkeýden ótýi úshin preparattyń uzaq merzimdi tıimdiligi dáleldenýi tıis», dep otyr. Vaktsınanyń alǵashqy partııasy Sıngapýrge jeltoqsannyń sońynda jetkiziledi. Bul elde búginde vırýs juqtyrǵandar sany 58 myńnan asqan.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy koronavırýstyń jańa mýtatsııasy týraly habarlady. Mýtatsııa nátıjesinde paıda bolyp, Ulybrıtanııada taraǵan koronavırýstyń SARS-CoV-2 jańa shtamy burynǵyǵa qaraǵanda tez taralady, biraq aýrýdyń qaýiptilik deńgeıin ózgertpeıdi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń COVID-19-ǵa qarsy jahandyq kúres jónindegi arnaıy ókili Devıd Nabarro osylaı dedi, dep habarlady Sky News. «Ol óte juqpaly, biraq asa qaýipti emes», - dedi. Nabarro jańa shtamǵa baılanysty epıdemııamen kúresýdiń tásilderine ózgerister engizilmeıtinin atap ótti. Eske salsaq, buǵan deıin Ulybrıtanııada koronavırýstyń tez taralatyn túri shyqqany týraly habarlanǵan edi.
Qytaıdyń 6 aýdanynda koronavırýs órship tur. Bir kúnde 25 adamnan anyqtaldy. Mamandar indet birneshe jolmen taralyp otyrǵanyn aıtady. Máselen, ımportty taýarlar vırýs tasymaldaýshyǵa aınalǵan. Taǵy bir sebep – tumaýmen aýyrý kezeńi bastaldy. Máselen, Shyńjań-Uıǵyr avtonomdy aýdanyna qarasty Týrfanda jaǵdaı ýshyǵa túsken. Bılik qaladaǵy vırýstyń taralý sıpaty burynǵy jaǵdaıǵa esh uqsamaıtynyn aıtyp otyr. Vırýs shtampy Úrimji men Qashǵardaǵy burynǵy túrlerine uqsamaıdy. Qazir Qytaıda 6 vaktsına klınıkalyq synaqtyń úshinshi kezeńinen ótkizilip jatyr. Jergilikti «Sinopharm» kompanııasynyń ekpesin Bahreın, Birikken Arab Ámirlikteri resmı maquldaǵan. Ony Indonezııa, Túrkııa, Brazılııa men Meksıka da alatyn boldy. Jyl aıaǵyna deıin 600 mln dozaǵa deıin óndirilmek. Bul – Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń bastamasy.
Esimegen elde kóp, degen bar edi ǵoı. AQSh Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Ulttyq veterınarııalyq zerthanasy jabaıy tabıǵatta tirshilik etetin janýardyń koronavırýs ınfektsııasyn juqtyrǵanyn rastapty. Vırýs ıÝta shtatyndaǵy kúzen fermasy mańynda júrgizilgen epıdemıologııalyq zertteý aıasynda kúzennen anyqtalǵan. «Bizdiń bilýimizshe, bul – jabaıy janýardan anyqtalǵan SARS-CoV-2-dyń alǵashqy jaǵdaıy», - delingen habarlamada. Bul oqıǵa týraly aqparat Dúnıejúzilik janýarlardyń densaýlyǵyn qorǵaý uıymyna jiberilgen.
- Batys Qazaqstanda kazan aıynda 1 myńnan astam adam koronavırýs juqtyrǵan
- SQO-da koronavırýstan qaıtqandardyń 78 paıyzy - 61 jastan asqandar
- Jalǵan vaktsına pasportyn satyp alǵan almatylyqtar ekpe saldyryp jatyr ma
- Jandarbek Bekshın nege toıǵa barmaıtynyn túsindirdi
- Atyraý oblysynda vaktsına alýshylardyń táýliktik kórsetkishi azaıdy
- Koronavırýsqa qarsy Pfizer vaktsınany saqtaý talaptary qandaı
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmen Telekeçileriniň Çörek Önümleriniň Sergisi
Ýakynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň söwda merkezinde ene topragymyzyň sahylygyny şöhratlandyrýan “Rysgal başy bugdaýdyr” atly sergi boldy. Ýurdumyzyň telekeliçileri tarapyndan öndürilen çörek önümleriniň köp görnüşleri görkezilen bu sergi Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi we Türkmenistanyň Zenanllar birleşiginiň Merkezi geňeşi, Türkmenistanyň Agrar partiýasy tarapyndan guraldy.
Sergi ýurdumuzyň agrosenagat pudagynda hem-de bu pudagyň esasy ugurlarynyň biri bolan däneçilikde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda amala aşyrylýan giň göwrümli özgertmeleriň üstünlükli durmuşa geçirilýänliginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi. Milli Liderimiziň başlangyjy boýunça häzirki zaman tehnologiýalaryny hem-de ylmyň iň täze gazananlaryny ornaşdyrmaklyga uly üns berilýän we ileri tutulýan bu ugurda amala aşyrylýan anyk işler bugdaýy we beýleki galla önümlerini öndürmekde toplumlaýyn özgertmelere güýçli itergi berdi.
Ýokary hilli azyk önümleriniň görnüşlerini artdyrmak ýurdumyzyň telekeçileriniň öňünde goýlan wajyp wezipeleriň biridir. Soňky ýyllarda ýurdumuzda öndürilýän bugdaýdan un üweýän, çörek bişirýän, köke we aş önümlerini öndürýän kärhanalaryň ençemesi peýda boldy. Öndürilýän önümleri gaplamak üçin oňaýly şertler döredildi. Pudagyň alyjylara çöregi we çörek önümlerini gysga wagtda gyzgyny bilen ýetirmäge mükinçilik berýän tehniki üpjünçiligi has gowulandyryldy.
Habarlaşmak üçin
Bu bölümçede siz bize önümçilik hakda öz teswirleriňizi ugradyp bilersiňiz


text:
Arshaly aýrýhanasynan shyǵyp, dalada ólgen keıýana: Qyzmettik tekserý aıaqtaldy
KÓKShETAÝ. QazAqparat - Dárigerler Arshaly qalasynda qaıtys bolǵan naýqas boıynsha júrgizilgen qyzmettik tergeýdiń qorytyndysyn jarııalady. Áıeldiń denesi statsıonardan shyqqannan keıin orman alqabynan tabyldy. Komıssııa qorytyndysy boıynsha Arshaly aýdandyq aýrýhanasynyń medıtsına qyzmetkerleri qoldanystaǵy zańnama normalaryn buzǵan joq, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aqmola oblysy densaýlyq saqtaý basqarmasynyń málimetinshe, 60 jastaǵy naýqas 2021 jyldyń 21 tamyzynda Shortandy aýdandyq aýrýhanasynyń joldamasy boıynsha Arshaly aýdandyq aýrýhanasynyń statsıonaryna túsken.
Áıeldiń júrek aıný, qusý, bas aýrýy, entigý, jalpy álsizdik, sırek qurǵaq jótel jáne keýdedegi yńǵaısyzdyq týraly shaǵymdary boldy.
Kelesi kúni saǵat 19:41-de jaǵdaıdyń teris dınamıkasy men aýyrlyǵyn eskere otyryp, konsılıýmnyń sheshimimen ol qarqyndy terapııa palatasyna, al 26 tamyzda jalpy palataǵa aýystyrylǵan.
Vedomstvodan atap ótkendeı, 6 qyrkúıek saǵat 13:15 kezinde naýqasqa jazylyp shyqqany aıtyldy. Áıel balasy kelgende ǵana bólimsheden shyǵatynyn jetkizgen.
Saǵat shamamen 14:15-te naýqas medbıkege ulynyń kelgenin jáne úıine shyqqysy keletinin aıtady. Ári qaraı kezekshi medbıke oǵan bólimsheden shyǵýǵa kómektesken.
Tek saǵat 16:00-de naýqastyń artynan bir uly keldi, oǵan olar áıeldiń ketip qalǵanyn habarlaıdy. Osydan keıin áıeldi izdeý sharalary bastaldy.
«Saǵat 17:00-de izdeýge medıtsına qyzmetkerleri de qosyldy. Qyzmetkerler taksı júrgizýshilerimen suhbattasyp, jaqyn mańdaǵy barlyq saýda núktelerin, naýqastyń fotosýreti bar dúkenderdi aralap shyqty. Eki kún boıy dárigerler Ulttyq ulan №6505 áskerı bóliminiń áskerı qyzmetshilerimen birge túngi saǵat 01:00-ge deıin izdestirý jumysyn júrgizdi. Biz saıajaı ýchaskelerin aralap, jaqyn mańdaǵy barlyq qaraýsyz qalǵan ǵımarattardy aralap, ózen boıymen júrdik. Eki kúnniń ishinde izdeýge 60-tan astam adam jumyldyryldy», - dedi vedomstvodan.
Jedel-izdestirý sharalary barysynda polıtseıler Arshaly kentinde ornalasqan beınebaqylaý kameralarynyń jazbasyn qarap, Arshaly men Nur-Sultan arasynda tasymaldaıtyn taksı júrgizýshilerinen jaýap aldy, adam kóp jınalatyn oryndarǵa baǵdarlar japsyrdy, Arshaly aýdany polıtsııa bóliminiń jeke quramyn baǵdarlady.
Aqbulaq, Ijevskoe aýylynyń, Arshaly stantsııasynyń aýmaǵyn aralady.
Nátıjesinde 9 qyrkúıekte vokzal mańyndaǵy orman alqabynan áıeldiń denesi tabyldy.
«Sol kúni shuǵyl túrde Aqmola oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy, Medıtsınalyq jáne farmatsevtıkalyq baqylaý komıtetiniń aýmaqtyq departamenti, zań qyzmetteri basshysynyń orynbasary bastaǵan komıssııa quryldy. 10 qyrkúıekte basqarma basshysy Narıman Syzdyqov Arshaly aýdandyq aýrýhanasynyń ınfektsııalyq statsıonaryn aralap shyqty. Statsıonardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıy qanaǵattanarlyq. Infektsııalyq statsıonardyń birinshi qabatynda beınebaqylaý kameralary bar. Basqarma basshysy sanıtarlyq normalardy saqtaı otyryp, ujymmen etıka jáne deontologııany qatań saqtaý máselesi boıynsha jumys kezdesýin ótkizdi» delingen habarlamada.
Sonymen qatar, qyzmettik tergeýdi obektıvti jáne jan-jaqty júrgizý úshin densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń 10 qyrkúıektegi buıryǵymen bas dáriger Albına Anıýhına qyzmetinen ýaqytsha shettetildi.
«Áreketke qabiletti patsıentti shyǵarý týraly málimetterdi senim bildirgen adamdarǵa berý máselesi zańdy túrde aıqyndalmaǵan. Tıisinshe, Arshaly aýdandyq aýrýhanasynyń medıtsına qyzmetkerleri qoldanystaǵy zańnama normalaryn buzǵan joq», - dep túıindedi vedomstvodan.
Eske sala keteıik, Aqmola oblysynda statsıonardan shyqqannan keıin joǵalǵan 60 jastaǵy áıeldiń denesi tabyldy. Osyǵan baılanysty Aqmola oblysynyń densaýlyq saqtaý basqarmasy shuǵyl komıssııa qurdy.


text:
BAQ basshylaryna 140-tan astam etnosaralyq sıpattaǵy zańsyzdyqtar týraly usynym joldanǵan
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Etnosaralyq qatynastardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Ǵalym Shoıkınniń aıtýynsha, elimizde 140-tan astam jarııalanym boıynsha etnosaralyq sıpattaǵy zańsyzdar týraly usynym joldanǵan, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Komıtet etnosaralyq taqyryptaǵy arandatýshylyq máni bar jarııalanymdardy anyqtaý baǵytynda áleýmettik jelilerge turaqty taldaý men monıtorıng uıymdastyrady. Osy maqsatta biz etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy arandatýshylyq sıpattaǵy materıaldarǵa aqparattyq den qoıý algorıtmin bekittik. Ol boıynsha atalmysh jarııalanymdardyń avtorlaryna aldyn alý jumystary júrgiziledi. Qajet bolǵan jaǵdaıda, materıaldar quqyqtyq sharalar qabyldaý úshin quqyq qorǵaý organdaryna jiberiledi», - dedi Ǵalym Shoıkın Aqparat jáne qoǵamdyq damý salasyndaǵy keńes otyrysynda.
Sondaı-aq, ol jyl basynan beri mundaı materıaldardy jarııalaýǵa jol bergen ınternet-resýrstardyń menshik ıeleri men ákimshileriniń atyna 148 fakti boıynsha zańsyzdyq joıý týraly usynymdar jiberilgenin atady.
«Sonymen qatar, barlyq deńgeıdegi BAQ ókilderi úshin etnosaralyq taqyrypty aqparattyq jarııa etýdiń ózekti máseleleri men ereksheligi, óshpendilik tiliniń, onyń ishinde áleýmettik jeliler men ınternet-keńistikte taralýynyń aldyn alý boıynsha oqytý semınarlary men trenıngter uıymdastyrylýda. Ol úshin etnosaralyq taqyryp boıynsha arnaıy termınologııalyq glossarııler, jýrnalısterge arnalǵan ádistemelik usynymdar ázirlendi», - dep túıindedi komıtet tóraǵasy.


text:
Şu günler Türkmenabadyň tikin fabriginde mekdep okuwçylary üçin zähmet sapaklaryna niýetlenen lybaslary, gyzlar üçin öňlükleri we okuwçy ýantorbalary öndürýärler.
Häzirki wagta çenli kärhanada gyzlaryň zähmet sapagy üçin gülgüne reňkli iliki halatlaryň we ýaglyklaryň 500-den, oglanlar üçin ýene şol sapaga niýetlenen gök reňkli penjekleriň 800-den, ýene-de oglanlar üçin penjek bilen reňkdeş öňlüklerdir ýeňlikleriň 1000-den gowragy öndürildi. Her ýyl däp bolşy ýaly, bu ýerde kiçi synp okuwçy gyzlar üçin adaty ak reňkdäki öňlükler hem öndürilýär. Ýokary hilli ýüplükden taýýar tikilen şeýle öňlükleriň eýýäm 500-si taýýar edilip, sargytçylara ugradyldy. Şonuň ýaly-da, häzire çenli gyzlar üçin gülgüne, oglanlar üçin gara reňkli ýokary hilli torbalaryň 100-si taýýar edildi.
Olar Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň we fabrigiň öz dükanlarynda ilata elýeterli bahalardan hödürlenilýär.


text:
OQO, Ordabasy audany: Baghdarlama jemisin berude
«Júmyspen qamtu 2020 jol kartasy» baghdarlamasynyng 3 baghyty boyynsha biyl Ontýstik Qazastan oblysy, Ordabasy audanynyng veterinarlyq qyzmetine 30 azamat túraqty júmysqa joldandy. Búl turaly «Abai.kz» portaly Ontýstik Qazaqstan oblysy, Ordabasy audany әkimining baspasóz qyzmetine silteme jasay otyryp habarlaydy.
Memlekettik «Júmyspen qamtu 2020 jol kartasy» baghdarlamasy ayasynda 2012 - 2013 jyldary kәsiby dayarlaugha Shymkent qalasyndaghy agrarlyq kolledjge joldanghan azamattar býginde diplomyn alyp, elge oralghan.
Audan әkimining resmy internet resursynyng habarlauynsha, oqu kurstaryna audannan jiberilgen 15 azamat sanitar, veterinar, felidsher – veterinar mamandyqtary boyynsha túraqty júmysqa ornalasqan.
Jalpy qorytyndygha sýiensek, Ordabasy audany boyynsha jyl basynan «Júmyspen qamtu 2020» memlekettik baghdarlamasyna qatysugha 1076 adam ótinish bildiripti. Olardyng barlyghy baghdarlama qúramyna tartyldy.
Jana jәne bos júmys oryndaryna 544 adam joldandy. Memlekettik jәne salalyq baghdarlamalar boyynsha jana 220 júmys orny ashylghan. Sonymen qatar, bosaghan 324 júmys ornyna azamattar joldanyp, barlyghy túraqty júmysqa ornalasty.
Derekkózi: Ordabasy audany әkimining baspasóz qyzmeti
Abai.kz


text: 34 Ýehowa meniň bilen ýene-de gepleşdi:2 «Ynsan ogly, ysraýyl çopanlaryna garşy pygamberlik edip, olara Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle aýdýar diý: „Ysraýyl çopanlarynyň waý halyna!+ Olar sürini bakmagyň deregine gara garnynyň aladasyny edýärler+.3 Siz ýag iýip, ýüpek* geýýärsiňiz, semiz mallary soýýarsyňyz+, süri bolsa aç+.4 Ejizlere goltgy berilmeýär, kesellileri bejerilmeýär, ýaralary saralmaýar, azaşanlary yzyna getirilmeýär+, ýitenleri gözlenmeýär. Gaýtam olara zulum-sütem bilen agalyk edýärsiňiz+.5 Olaryň çopany bolmansoň dargadylar+, çar tarapa pytrap, ýyrtyjy haýwanlara şam boldular.6 Goýunlarym ähli daglarda we belent depelerde aýlanyşyp ýör, meniň goýunlarym bütin ýer ýüzüne pytrady. Hiç kim olaryň aladasyny etmedi, hiç kim olary gözlemedi.7 Çopanlar, Ýehowanyň sözüni diňläň:8 „Men diri şaýatdyryn! — Muny Älemiň Hökümdary Ýehowa aýdýar. — Çopansyz goýunlarym talanyp, ýyrtyjy haýwanlara şam boldy. Çopanlarym goýunlarymy agtarmadylar. Olar gara garnynyň aladasyny edip, sürimi bakmadylar“.9 Çopanlar, Ýehowanyň sözüni diňläň!10 Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle aýdýar: „Çopanlara temmi bererin. Goýunlarym üçin olardan hasap soraryn. Indi olara sürimi ynanmaryn+. Çopanlar aç galarlar. Sürimi olaryň elinden halas ederin, indi olar goýunlarymy iýip bilmezler“.11 Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle aýdýar: „Indi goýunlarymy özüm gözläp taparyn, olary özüm bakaryn+.12 Dargan goýunlaryny gözleýän, olary bakýan çopan kimin menem goýunlarymyň aladasyny ederin+. Tüm-garaňky we gara bulutly günde+ goýunlarymy halas edip, dargan ýerlerinden yzyna alyp gaýdaryn.13 Olary halklaryň arasyndan çykararyn, ýurtlaryň arasyndan ýygnap, öz ýurduna getirerin. Olary Ysraýyl daglarynda, çeşme-çaýlaryň boýunda we ilatly ýerlerde bakaryn+.14 Olary al-ýaşyl örülerde, Ysraýylyň beýik daglarynda bakaryn+. Olar gök maýsaly meýdanda ýatarlar+. Ysraýyl daglarynyň al-ýaşyl örülerinde otlarlar“.15 „Goýunlarymy özüm bakaryn+, olara dynçlyk bererin+ — muny Älemiň Hökümdary Ýehowa aýdýar.16 — Ýitenlerini gözlärin+, azaşanlaryny yzyna getirerin, ýaralaryny sararyn, ejizlerine goltgy bererin. Emma semizlerini we daýawlaryny ýok ederin, olara temmi bererin“.17 „Goýunlarym, men, Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýärin: „Men goýun bilen goýnuň, goç bilen tekäniň arasynda adalaty dikelderin+.18 Al-ýaşyl örüleri az görýärsiňizmi? Başga örüleri basgylamak nämä gerek? Dury suwdan ganyp, soňra suwy bulamak nämä gerek?19 Indi meniň goýunlarym siziň basgylan örüleriňizde otlamalymy? Siziň bulan suwuňyzdan içmelimi?“20 Olara Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Indi meniň özüm semiz we arryk goýnuň arasynda kazy bolaryn.21 Siz keselli goýunlary göwräňiz* bilen itip, şahyňyz bilen süsüp, sürimi dumly-duşa kowýarsyňyz.22 Men goýunlarymy halas ederin, indi olar talanmaz+. Men iki goýnuň arasynda adalaty dikelderin.23 Gulum Dawudy+ olara çopan edip bellärin+, ol sürimi dok saklar. Ol goýunlarymy bakar, olara çopançylyk eder+.24 Men, Ýehowa olaryň Hudaýy bolaryn+, gulum Dawut olara baştutan bolar+. Muny men, Ýehowa aýdýar.25 Men olar bilen parahatlyk ähtini baglaşaryn+. Ýurtdan ýyrtyjy haýwanlary kowaryn+. Şonda olar sähralarda asuda gezerler, tokaýlarda ýatarlar+.26 Olary ýalkaryn, depämiň daş-töweregini bereketli ederin+. Ýagyş möwsüminde ýagar. Ýagmyr deý bereket ýagar+.27 Agaçlar miwe berer, toprak bol hasyl getirer+, olar asuda ýurtda ýaşar. Olaryň boýuntyryklaryny döwüp, olary gul edenleriň elinden halas edenimde, meniň Ýehowadygymy bilerler+.28 Indi halklar olary talamaz, ýyrtyjy haýwanlara şam bolmazlar. Olar asuda ýaşarlar, hiç kim olary gorkuzmaz+.29 Olara berjek topragymyň at-owazasy dünýä ýaň salar. Indi olar açlykdan ölmezler+, halklar olary kemsitmez+.30 Şonda ysraýyl meniň olaryň Hudaýy Ýehowadygyma we olar bilendigime düşüner; meniň halkymdygyny biler“+. Muny Älemiň Hökümdary Ýehowa aýdýar.31 Goýunlarym+, men siziň aladaňyzy ederin! Siz ýöne bir adam, men bolsa siziň Hudaýyňyz“. Muny Älemiň Hökümdary Ýehowa aýdýar».