text:
Tehnogen hadysalaryň we hatda tebigy betbagytçylyklaryň weýrançylykly netijelerini resmi derejede ýaşyrmaklyk ýapyk režimlere mahsus syýasat hasaplanýar.
Türkmenistan öz döwründe Sowet Soýuzy tarapyndan ulanylan bu syýasaty garaşsyzlyk ýyllarynda hem giňden ulanyp geldi. Emma türkmen hökümeti 7-nji iýulda Abadan şäheriniň harby gorhanasynda bolan partlamany adatdan daşary ýagdaý diýip atlandyrdy we käbir ýitgileri boýun alyp, ýitgi çekenlere kompensasiýalaryň tölenjegini wada berdi.
Emma hökümetiň bu wadasynda tapylmagy üçin, heläkçiligiň hakyky möçberi anyklanyp, resmi derejede boýun alynmagynyň zerurdygyna synçylar ünsi çekýärler.
Abadanyň harby ammarlarynda partlamalar ýüze çykaly bäri ikinji hepde geçip barýar. Ýerli ýaşaýjylar, garaşsyz synçylar şu günki gün bu ýerde weýran bolan jaýlary dikeltmek boýunça käbir işleriň alnyp barylýanlygyny gürrüň berýärler.
Abadan şäheriniň golaýyndaky Güneş posýologynynyň şu günki ýagdaýy barada türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Şol wakanyň bolanlygyny ýatladyp duran 10-12 sany jaýy gördüm, olaram doly ýok bolmadyk, üçeklerinde döwlen-yenjilen şiferleri bar bolan jaýlar. Onsoň üçeginde döwlen şiferleriň çalşyrylan ýeri görünýän bir topar jaýlar bar”.
Bugaýewiň aýtmagyna görä, şäherçäniň günorta böleginde harbylaryň çadrlary dikilipdir: “Ol ýerde harbylaryň girip-çykýanlygy, naharlanýandygy görünýär. Ýerli adamlar şol esgerleriň gurluşykçylar bilen bilelikde zeper ýeten jaýlary bejermäge kömek edýändiklerini aýtdylar. Men gunortan posýologyň içinde aýlanamda, iki jaýyň günbatar tarapynda 6-7 sany şiferini adamlaryň özleriniň çalşyryp duranlygyny hem gördüm”.
Maglumat çäkliligi
Emma Abadandaky dikeldiş işleri barada Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda habar berilmeýär. Türkmen häkimiýetleri partlamanyň şähere we ilata ýetiren zeperiniň möçberi barada hem dymýar.
Türkmen hökümeti Abadandaky partlamalary adatdan daşary ýagdaý diýip atlandyran hem bolsa, ýurtda heläk bolanlaryň hatyrasyna resmi derejede ýas güni yglan edilmedi. Partlamada heläk bolanlaryň sany 15 adam diýip, 10-njy iýulda berlen resmi sanlardan soň türkmen metbugaty prezidentiň adyna daşary ýurtlardan gowşan gynanç hatlarynyň mazmunyny çap etmek bilen meşgullandy. Emma Abadan temasy mundan artyk agzalmady.
Häzirki wagtda Abadandaky dikeldiş işler barada resmi derejede habar berilmese-de, bu işleriň alnyp barylmagyna käbir synçylar pozitiw özgeriş hökmünde garaýarlar. Olar şeýle-de adam heläkçiligine getiren partlamalaryň häkimiýetler tarapyndan doly bolmasa-da, boýun alynmagyny hem makullaýarlar.
Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow şeýle diýýär: “Şu gezekki boýun almanyň ilkinji boýun alynmadygyny bellemeli. Bu mejbury boýun alma hadysanyň adam pidalaryna, ýumrulyşyklara getirenligini doly bolmasa-da ykrar etdi”.
Näme sebäpden dymylýar?
Emma hökümetiň partlamalar, olaryň netijesindäki ýagdaýlar, partlamalarda heläk bolanlaryň, ýaralananlaryň, ýakyn hossarlaryny ýitirip, ýa öýsüz galyp ejir çekýänleriň ykbaly barada dymmagynyň türkmen ýolbaşçylarynyň halkyň gynanjyna ähmiýet bermeýänligi barada pikir döredýär diýip, Azatlyk Radiosyna gowuşýan maglumatlarda nygtalýar.
Orta atylýan pikirlere görä, hökümetiň partlamalaryň ýetiren zyýany barada dymmagy häkimiýetler tarapyndan ilata zerur we degerli kömegiň berilmegini we kompensasiýalaryň tölenmegini kynlaşdyrýar. Ýogsa, 10-njy iýulda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ejir çekenlere kompensasiýa beriljegini yglan edipdi.
Graždan aktiwisti Nurmämmedow heläk bolanlaryň we ejir çekenleriň sany anyklanyp, resmi derejede tassyklanmadyk ýagdaýynda ýitgileriň öwezini dolmak üçin kompensasiýalaryň beriljegine garaşyp bolmaýanlygyny belleýär.
“Adalat bolanlygynda, ejir çekenlere ähli ýitgileri üçin, şol sanda ýitiren hossarlary, ekleýjileri, çagalary, ýanýoldaşlary üçin garaşsyz monitoring esasynda döwlet tarapyndan degerli kompensasiýa tölenmeli. Şeýle iş döwletiň adamkärçilige tarap äden hakyky ädimi bolardy” diýip, Nurmämmedow aýdýar.
Nurmämmedow Abadan wakalary barada häkimiýetler dymýan bolsalar, hakykaty paş etmek işini halkyň özi ýerine ýetirmeli diýip, hasap edýär. Onuň pikirine görä, bolup geçýän ýagdaýlary mümkin boldugyndan köpçülige ýetirmek ugrunda her kim öz tarapyndan hereket etse, Abadan wakalary barada has giňişleýin maglumatyň berilmegi hakykatyň üstün çykmagyna we il bähbidiniň goralmagyna ýol açar.
Abadandaky partlamalar bilen baglylykda ýörite döredilen hökümet komissiýasynyň 10-njy iýulda geçirilen maslahatynda prezident Berdimuhamedowyň mälim etmegine görä, Türkmenistanyň häzirki ykdysady kuwwaty ýurduň ilatynyň abadançylygyna degişli islendik meseleleri netijeli çözmäge mümkinçilik berýär. Bu Abadandaky hadysalarda ejir çekenleriň hemmesine degişli.


c: text/html

text:
Suratlary paýlaşmak üçin niýetlenen “Instagram” sosial ulgamy ulanyjylaryň birek-biregi bilen söhbet etmegi üçin 2013-nji ýyldan başlap “direct message”, ýagny “göni hat ugratmak” funksiýasyny köpçülige hödürläpdi. Bu funksiýa arkaly ulanyjylar özleriniň suratlaryny islendik birine ugradyp, şol suratlaryň aşagyndan hem hat alyşyp bilýärdiler.
“Instagram” indi ulanyjylaryň birek-biregi bilen hat alyşmagyny has-da aňsatlaşdyrdy. Ýagny mundan beýläk Instagramda görýän suratlaryňyzy aňsatlyk bilen islendik dostuňyza ugradyp bilersiňiz. Sebäbi “Istagramda” indi suratlaryň aşagynda “like” ýa-da “halamak”, “teswir ýazmak” bölümleri bilen birlikde “paýlaş” bölümi hem ýerleşdirildi.
Şeýlelikde, bu bölüme basyp, suraty ugratmak isleýän dostuňyzyň adyny saýlarsyňyz we ony dostuňyza ugradyp, bu barada söhbet hem edip bilýärsiňiz. Şol bir wagtda suraty birnäçe adama ugradyp, bir topar döredip, şol ýerde söhbet edip, toparyňyza at hem goýup bilersiňiz.
Mundan ozal, ulanyjy öz dostuny suratyň aşagynda bellige almaly bolýardy ýa-da tutuş ekranyň suratyny düşürip, ony “WhatsApp” ýa-da beýleki programmalardan öz ugratmaly bolýardy.
Sosial ulgamyň ulanyjylary bu funksiýadan peýdalanmak üçin “Instagram” programmasyny täzelemelidirler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýetiň Kolomna şäherinde Türkmenistanyň raýatynyň sud edilendigi barada orsýet metbugaty habar berýär.
“Kolomna-sprawka.ru” websaýtynyň şäher prokuraturasyna salgylanyp, habar bermegine görä, Kolomna şäheriniň sudy türkmenistanly Alim Ýuldaşewy 8 ýyllap berk režimli koloniýada türkme tussaglygyna höküm edipdir.
Ýuldaşew 2001-nji ýylda adam öldürmekde aýyplanýar. Habar berlişine görä, Ýuldaşew ençeme ýyllap gözlegde bolup, 2012-nji ýylyň iýun aýynda Ukrainada tussag edilipdir we şol ýylyň awgust aýynda orsýet tarapyna tabşyrylypdyr.


text:
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän adam hukuklary guramasy (HRW) Soçide geçýän gyşky Olimpiýa we Paralimpiýa oýunlaryny beýan etmegiň töwekgellikleri hakynda žurnalistler üçin gollanma çap etdi. Onda giň ýaýran hukuk bozulmalarynyň Olimpiýa düzgünnamasynyň gymmatlyklaryna ters gelýändigi aýdylýar.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramanyň (HRW) duşenbe güni çap eden hasabatynda Orsýetiň hökümetiniň görnetin ýurt abraýyny gowulandyrmak umydyna garamazdan, Olimpiýa taýýarlyklarynyň hukuk bozulmalary we gapma-garşylyklar bilen utgaşandygy, şol sanda media we raýat jemgyýetine gödek daralandygy aýdylýar.
HRW taýýarlyklaryň adamlaryň ezilmegi, bikanun tussag edilmegi, migrant işçileriň ýurtdan çykarylmagy, şol sanda soçili ýaşaýjylaryň öz ýaşap oturan jaýlaryndan zor bilen göçürilmegi ýaly zatlar bilen utgaşandygyny aýtdy.
"Hýuman Raýts Wotç” guramasynyň Orsýet programmasynyň direktory we uly ylmy barlagçy Tanýa Lokşina Azatlyk radiosynyň rus gullugy bilen söhbetdeşlikde bu barada şeýle diýdi:
"Olimpiýa oýunlaryna göni gatnaşykdaky problemalar barada aýtsak, olar zähmet migrantlary, şol sanda olaryň bikanun tussag edilmegi, Olimpiýa gurluşyklarynda eden işleri üçin degişli hak berilmezden ýurtdan çykarylmagy, sebitiň ýaşaýjylarynyň bir toparynyň ýeterlik kompensasiýa berilmezden öý-jaýlaryny ýitirmegi ýaly meseleleri öz içine alýar. Bu ýagdaý Olimpiýa gurluşyklaryny tankyt edýän garaşsyz žurnalistlere we aktiwistlere garşy görkezilýän basyşlar görnüşinde häzire çenli hem dowam edýär."
HRW-nyň hasabaty Orsýetiň geý propagandasyna garşy täze kanuny babatdaky «tankyt tupanyna» hem ünsi çekýär. Onda bu kanunda lesbianlaryň, geýleriň, biseksuallaryň we transgenderleriň kemsidilmeginiň Olimpiýanyň düzgünnnamasyna ters gelýändigi bellenilýär.
"Bizde inwalid ýok"
Tanýa Lokşina, 1980-nji ýylda Moskwada geçirilen Tomusky Olimpiýa oýunlary bilen deňeşdrilende, Soçi Olimpiýadasyna uly üstünlik hasaplap boljak bir özgerişligiň hem bolandygyny ünsi çekdi.
Ol öň sowet hökümetiniň, «Sowet Soýuzynda inwalid ýok» diýip, Paralimpiýa oýunlaryna geçirmekden ýüz öwrendigini belledi. Soçide bolsa, Olimpiýa oýunlary soňlanan badyna Paralimpiýa oýunlary başlanar.
Şeýle-de Lokşina halkara jemgyýetçiligini Soçi oýunlaryndan soň Orsýetde möhüm bolan adam hukuklary meselelerini ünsden salmazlyga çagyrdy:
"Hudaý görkezmesin, eger Olimpiýadadan soň Orsýeti unutsalar näme bolar? Häzir Olimpiadanyň geçýän ýeri hökmünde Orsýete gönügen gözleriň ählisi birden başga tarapa öwrülse, başga ýana seretse nähili bolar? Biz bu hili bolan halatynda ýagdaýyň agyrlaşmagyndan, raýat jemgyýetine, pikir azatlygyna, garaşsyz aktiwistlere garşy basyşyň has güýçlenmeginden diýseň howatyr edýäris. Nurbatlar häzirem aňyrbaş derejede towlanan. Bu ýagdaýyň öňüni almagyň ýeke-täk usuly Olimpiýa oýunlary sowlandan soň Orsýetiň ünsden düşürilmezligi."
Soçidäki Olimpiýa oýunlarynyň ilkinji ýaryşlary 6-njy fewralda başlanyp, olar iki hepde dowam eder.


text:
Awstraliýadan badalga alan awtomobilli syýahatçylar topary 18-nji iýunda Türkmenistana geldiler hem-de Beýik Ýüpek ýolunyň ugry boýunça syýahat etdiler. Toparyň düzüminde dünýäniň dürli döwletlerinden syýahatçylar bar. Olara Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti we onuň düzümindäki syýahatçylyk kärhanalary tarapyndan ýokary derejede hyzmat edildi.
1920-nji ýylda öndürilen «Wilis» kysymly hem-de 1926-njy ýylda öndürilen «Dodge» kysymly awtoulaglar bilen amala aşyrylýan syýahata gatnaşýanlar ýurdumyza syýahatyň barşynda «Gadymy Merw» döwlet taryhy-medeni goraghanasynda, gadymy Änew düzlügindäki Seýitjemaleddin ýadygärlikler toplumynda, gadymy Nusaýda, Ahal welaýatyndaky Abiwerd taryhy ýadygärlikler toplumynda we beýleki ýerlerde bolup gördüler. Olar ak mermerli paýtagtymyza hem uly gyzyklanma bilen syýahat etdiler. Soňra Türkmenbaşy şäherine tarap ýoluny dowam etdiler. Syýahatçylar Türkmenbaşydan parom bilen geçip, syýahatyny Azerbaýjanyň we beýleki birnäçe ýurtlaryň çägi bilen Ýewropa çenli dowam etdirmegi maksat edinýärler.


text:
Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisine gatnaşmak üçin Türkmenistana gelen AOG-niň prezidenti Şeýh Ahmad Fahad Al Sabah şu gün ir bilen Olimpiýa şäherjiginiň desgalarynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy. “Türkmenportalyň” habarçysy bilen täsirlerini paýlaşyp, ol şeýle diýdi:
—Men ilki bilen siziň ajaýyp Aşgabat şäheriňizde AOG-niň ýokary ýolbaşçy organy bolan Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisine gatnaşmak üçin Türkmen paýtagtyna gelen kärdeşlerimiň ählisini mübärekläsim gelýär. Olar Aziýa we Okeaniýa sebitleriniň ýurtlarynyň Milli olimpiýa komitetleriniň wekilleri, HOK-yň AOG-niň ýolbaşçylarydyr. Şeýle hem forumyň çäklerinde AOG-niň Ýerine ýetiriji we maliýe komitetleriniň mejlisini geçirmek hem göz öňünde tutulýar.
Biz her gezek Türkmenistana gelenimizde siziň ýurduňyzyň özgerýändiginiň, bu ýerde sporty we türkmenistanlylaryň ýaş neslini köptaraplaýyn ösdürmek, olaryň bilim derejesini ýokarlandyrmak babatda uly işleriň edilýändiginiň şaýady bolýarys.
Bu zatlaryň özi ýurduň ýaş raýatlaryna aýratyn üns-alada bilen garaýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallasynyň hem pikir-garaýyşlarynyň amala aşmasynyň netijesi bolup durýar. Türkmen döwletiniň Baştutany milletiň saglygyny goramak, türkmenistanlylaryň sport ruhubelentligini saklamak üçin çäksiz yhlas edýär. Muňa her ädimde diýen ýaly göz ýetirmek bolýar: täze sport desgalary gurulýar, olaryň arasynda halkara ülňülerine doly laýyk gelýän Olimpiýa şäherjigini aýratyn bellemek gerek. Türkmenistanda sporty ösdürmek we wagyz etmek babatda alnyp barylýan ägirt uly işler türkmen paýtagtynda 2017-nji ýylda V Aziýa oýunlaryny geçirmek kararyna gelinmegine itergi berdi. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary Türkmenistan üçin dünýä sportunyň taryhynda açylan täze sahypa bolar. Munuň özi siziň ýurduňyza gelejekde beýleki halkara ýaryşlaryny geçirmäge mümkinçilik berer.
2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek, sportuň 21 görnüşini öz içine aljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda türkmen türgenleri medallaryň rekord sanyny toplarlar diýip umyt edýärin.
Siziň ýurduňyzda sport bilen meşgullanmak üçin döredilýän giň şertler türkmen türgenlerine iň ýakyn wagtda diňe bir Aziýa oýunlarynda däl, eýsem, ýokary halkara derejesindäki beýleki sport ýaryşlarynda hem mynasyp çykyş edip, baýrakly orunlary eýelemäge mümkinçilik berjekdigine ynanýaryn.
Size uly üstünlikler arzuw edýärin!


text:
Şenbe güni BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Lahdar Brahimi Damaskda Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Mualem bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň maksady nobatdaky gezek bu ýurtdaky ikitaraplaýyn hüjümleriň bes edilmegi üçin prezident Başar al-Assadyň režimine basyş görkezmekden ybarat boldy. Ýöne şenbe günki gepleşikleriň nähili netije bilen tamamlanandygy barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.
Mundan ozal Lahdar Brahiminiň öňe süren tekliplerine Siriýanyň režimi oppozision söweşijileriň bu ýagdaýdan öz bähbitleri üçin hyýanatçylykly peýdalanyp, has aýgytly hüjümlere geçmekleriniň mümkindigi bilen jogap beripdi we bu ugurda anyk garantiýalaryň bolmagyny talap edipdi.
Lahdar Brahimi häzirki wagt, iň bolmanda, musulmanlaryň Gurban baýramynyň geçiriljek günleri ikitaraplaýyn hüjümleriň bes edilmelidigini öňe sürýär.


text:
Tussaglykdaky belarus aktiwisti Mikalaý Dzýadok özüniň türme möhletiniň uzaldylmagy bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Dzýadokyň aýaly Waleriýa Hotsinanyň 18-nji fewralda beren maglumatyna görä, onuň adamysynyň sud işi 25-nji fewralda ýurduň gündogaryndaky Mahileu şäherindäki türmede geçiriler.
Dzýadok türme düzgünlerini bozmakda aýyplanýar. Ol günäli tapylsa, onuň tussaglyk möhleti ýene-de bir ýyla çenli uzaldylyp bilner.
Anarhist toparyň aktiwisti Dzýadok huligançylyk aýyplamalary bilen 4 ýarym türme tussaglygyna höküm edilipdi. Onuň tussaglyk möhletiniň 3-nji martda tamamlanmagyna garaşylýardy.


text:
Gresiýanyň esasy iki syýasy partiýasynyň krizis uran ýurdy petikden çykarjak we ýetip gelýän çökgünlikden halas etjek geçiş premýer-ministri barada ylalaşyga gelendigi aýdylýar.
Döwlet telewideniýesi NET täze premýer-ministriň adynyň täze hökümetiň agzalarynyň atlary bilen ikinji gün aýdyljagyny aýtdy.
Şularalykda ýewro zonasynyň liderleri, şu aýyň aýagynda täze halas ediş fondlarynyň goýberilmegi üçin, Gresiýanyň koalisiýadaky partiýalarynyň ykdysady reformalary dowam etdirmek baradaky borçnama bilelikde gol çekmeklerini sorady.
Ýewro toparynyň bagşlygy Žan-Klod Janker Gresiýanyň ýurduň Ýewropa Bileleşiginiň we Halkara pul gaznasynyň şertleri esasyndaky talaplara tabynlygyny gaýtadan tassyk etmegini sorady.


text:
Göwreli aýal özgerýär, ol täsin duýgulary başdan geçirýär. Dogrudan hem, öz bedeninde ösüp, hereket edýän çagany duýma geň dälmi näme?…
Göwrelilik diňe bir aýalyň ruhy dünýäsini üýtgetmän, eýsem, bedeniň hemme agzalarynyň işini hem üýtgedýär.
Göwrelilik döwrüne mahsus kynçylyklar hem ýüze çykyp biler. Olary wagtynda bilip, degişli çäreleri geçirme göwreli aýalyň ýagdaýyny ýeňilleşdirip biler.
ÇALT – ÇALTDAN BUŞUKMA.
Bu kynçylyk göwrelilikde bedende bolup geçýän gormon üýtgeşmeleri bilen düşündirilýär. Aýal gormonlarynyň uly mukdary çanaklyk agzalarynyň gan aýlanşyny ýokarlandyrýar. Gan damarlarynyň dolmagy böwregiň, peşew haltasynyň işini wagtlaýyn üýtgedýär. Bu alamat göwreliligiň ikinji üç aýlygynda azalýar. Ýatgynyň ulalyp, peşew haltany basmagy netijesinde bolsa, göwreliligiň üçünji üç aýlygynda bu kynçylyk ýene-de gaýtalanýar.
Bu kynçylyklary azaltmak üçin çanaklyk düýbüniň myşsalaryny türgenleşdirmeli. Adaty ýagdaýda olar elastik bolyp, kynçylyksyz gysylyp, öňki ýagdaýyna gelmelidir.
Türgenleşme üçin, peýdalylygyny we ýönekeýligini göz öňünde tutup, Kegeliň maşklary maslahat berilýär. Bu maşky awtobusda, dik duran ýa-da oturan ýeriňizde hem ýerine ýetirseňiz bolýar. Çanaklyk düýbüniň myşsalaryny ýygyryň. Mümkin boldugyndan, şol ýagdaýda 10 sek, soň 20 sek. saklanjak boluň. Ondan soň gowşaň, dynç alyň we täzeden 3-4 ýygyrma maşkyny dowam ediň.
Ýöne sizde buşukma wagty agyry, sançma ýaly alamatlar ýüze çykýan bolsa, lukmana ýüz tutuň.
JYNS ÝOLLARYNDAN BÖLÜNIP ÇYKMALAR.
Onuň esasy sebäbi göwrelilik döwründe bolup geçýän gormonal üýtgeşmeleridir. Dury, açyk reňkli, yssyz bölünip çykmalar hiç hili oňaýsyzlyga getirmeli däldir. Dogrumdan soň olar aýrylyp gidýär.
Häzirlikçe,bir gezeklik gigiýeniki serişdeleri ulanyň. Bir gezek ulanylan dykylary goýmaň, olar jyns ýollaryna ýokançlyklaryň düşme howpyny ýokarlandyrýar.
Günde bir käse, düzüminde diri laktobasillalary saklaýan ýogart içiň. Olar jynshanany dürli ýokançlyklardan gorap saklar.
SÜÝT MÄZLERINDE AGYRYNYŇ DÖREMEGI.
Dokuz aýyň dowamynda süýt mäzleri uly üýtgeşmeleri başdan geçirýär. Aýal gormonlary, has hem göwreliligiň gormony (horion gonadotropiny) süýt mäzlerini çagany iýmitlendirmek üçin taýynlaýar. Olar ulalýar, duýgurlylygy artýar, olarda gan aýlanşygy ýokarlanýar.
Ulalan süýt mäzleri üçin, amatly, olary galdyryp saklaýan, ýöne gysmaýan býusgalterleri saýlap alyň.
Göwreliligiň 10-12-nji hepdesinde süýt mäzleriniň agyrmasy geçer. Göwreliligiň ikinji ýarymynda göwüsleri “türgenleşdirmek“ zerurdyr. Howa wannalaryny almak, gezekleşdirip sowuk we gyzgyn suwa öllenen süpürgiçler bilen süýt mäzlerini süpürmek zerurdyr.
Bu çäreler, çaga emdirilýän döwründe, göwüsleriň sowuklamasynyň (mastitiň) öňüni almaga kömek eder.
Çaga dogrup, emdiren aýalda süýt mäziniň täze howply döremeleri az duş gelýär. Bu bolsa süýt mäzlerinde göwrelilik wagty goşmaça bölekleriň döremegi bilen düşündirilýär.
GARNYŇ ÝELLENMEGI, IÇIŇ GATAMAGY.
Bu kynçylyklar göwreli aýalyň içegesiniň işiniň haýallanmagy bilen düşündirilýär. Bedende ýüze çykýan şol gormon üýtgeşmeleri, garyn agzalarynyň gan aýlanşygyny ýokarlandyrýar.
Şonuň netijesinde, bir az içegäniň diwarlarynyň çişmegi bolup geçýär, onuň hereketi haýallaýar.
Bu kynçylyklary aýyrmak üçin, ilki bilen kadaly, dürli-dürli iýmitleniň. Günde 1,5 l-den az bolmadyk suwuklyk içiň. Siziň gündelik iýmitiňizde ir-iýmişler,olaryň şiresi, ter we gaýnadylan gök önümler bolmalydyr.Gaýnadylan şugundyry, injiri, guradylan erigi we garalyny gowy görýän adamlar iç gatamanyň nämedigini bilmeýärler. Bu önümler içegäniň işini tizleşdirip, onuň çalt boşamagyna kömek edýärler. Göwreliligiň birinji ýarymynda kösükli önümleri, üzümi, turpy, kelemi iýmekden gaça duruň, süýt içmäň. Olar içegede howanyň aşa ýygnanmagyna getirýär.
Içegäniň gowy işlemegi üçin, nahardan 30 min. öň 1 çaý ýa-da 1 nahar çemçesi ösümlik ýagyny içmek hem peýdalydyr. Ir bilen ajöze, bir çemçe bal garylan 1 stakan gaýnadylan sowuk suwy içmek hem gowy kömek eder.
Içegäniň işjeňliginiň ir bilen ýokarlanýanlygyny göz öňüne tutup, ony ertirlikden soň boşatmagy endik ediniň.
Iç sürýän dermanlary kabul etmekden saklanyň. Eger bu kynçylyk sizi gaty bimaza edýän bolsa, lukmana ýüz tutuň.
SARY GAÝNAMA.
Bu kynçylyk, ýatgynyň gysmagy zerarly aşgazandan aşgazan turşysynyň gyzylödege zyňylmagy bilen düşündirilýär.
Bu kynçylygyň döremezligi üçin, iýmiti az-azdan, ýöne ýygy-ýygydan iýiň. Ýagly, süýji önümleri az iýiň.
Kofe, şokolad, gara çaý, sitrus şirelerinden gaça dursaňyz gowy bolar.
Nahar iýeniňizden soň derrew ýatmaň.
Çilim çekmäň, dar eşikleri geýmäň.
Muňa seretmezden, sary gaýnamadan ejir çekýän bolsaňyz, mineral suwuny içiň, arassalanan günebakar çigidini ýa-da halwa iýiň. Olar hem siziň ýagdaýyňyzy ýeňilleşdirmese, “Renni“, “Melante“, “Maaloks“ ýaly dermanlary içmek maslahat berilýär.
ÝÜREK BULANMA.
Adatça, göwreliligiň birinji ýarymynda has köp biynjalyk edip biler. Ýagdaýyňyzy ýeňilleşdirmek üçin, iýmiti az-azdan, ýöne ýygy-ýygydan iýiň. Nahary ýatan ýeriňizden iýseňiz, ýürek bulanma kän bir bilinmez. Ýüregiňizi bulaýan iýmitlerden, yslardan gaça duruň. Mümkin boldugyndan, suwuklygy naharlanmanyň aralygynda kabul ediň. Ýürek bulanmasyny guradylan çörek, kreker kökeleri, ter gök önümlerden edilen işdäaçarlar hem azaldýar.
Otlardan ýasalan çaý hem gowy kömek eder – narpyzyň 2 çaý çemçesini, pişik dyrnagyň
1 çaý çemçesini, çopantelpegiň 1 çaý çemçesini alyp, üstüne gaýnan suw guýup, 30 min. goýmaly. Günde 5-6 gezek 50 ml-den kabul etmeli.
Eger ýürek bulanma güýjäp, gaýtarma getirýän bolsa, hökman lukmana ýüz tutuň.
BABASIL (GEMORROÝ) KESELINIŇ DÖREMEGI.
Babasil keseli – bu artbujagyň wena damarlarynyň (gemorroidal düwünleriniň) çişmegidir. Onuň göwreli aýallarda döremegi, çanaklyk agzalaryň damarlarynda gan aýlanşygyň
güýjemegi we ýatgynyň göni içegäni basmagy bilen düşündirilýär. Iç gatama hem onuň döremegine getirip biler. Aýalda artbujakda agyry, gijilewik, gan akma bolup biler.
Her sapar hajat işleri edilenden soň, ýyly suw bilen ýuwunyň. “Anestezol“, “Anuzol“,
“Prokto gliwenol“, “Ginkor-prokto“ şemlerini, “Kortos“ melhemini ulanmak maslahat berilýär.
Bu kynçylyk sizi gaty bimaza edýän bolsa, hökman lukmanyň maslahatyny alyň.
GAN BASYŞYNYŇ PESELMEGI.
Aýalyň öňden hem gan basyşy aşak bolan ýagdaýynda, göwrelilik döwri onuň gan basyşy peselip biler. (90/60 ondan hem aşak). Bu kynçylyk progesteron gormonynyň gan damarlaryna giňeldiji täsiri bilen düşündirilýär.
Göwrelini kelle agyry, baş aýlanma, ysgynsyzlyk, ukyçyllyk biynjalyk edýär.
Şunuň ýaly ýagdaýlarda göwreli öz gün tertibine üns bermelidir. Ol gije 9-10 sagatdan, gündiz bolsa 1-2 sagatdan az uklamaly däldir. Irden we agşam çaý içmelidir.
Irdenki maşklary etmek, suwa düşmek, aýaklary gezekleşdirip sowuk we ýyly suwa sokmak ýagdaýy ýeňilleşdirip biler.
Tebigi tijendiriji otlar (hytaý limonnigi, Žen-şen oty, araliýa, eleuterokokk) peýdalydyr. Olary 20-30 damjadan günde 3 gezek nahardan öň, 10-14 gün kabul etmelidir (göwrelilik döwri 2-3 tapgyr).
KÖMELEKLI ÝOKANÇLYKLAR. (KANDIDOZ)
Göwrelilik döwründe gormonal üýtgeşmeler kömelekli ýokançlyklaryň jynshanada döremegine getirip biler. Aýaly jynshanadan peýniriň bölejiklerine meňzeş bölünip çykmalar, gijilewük, agyry biynjalyk edip biler.
Jynshana gatyk goýmak peýdalydyr. Lukmanyňyza ýüz tutuň. Ol size degişli derman bilen bejergi berer.
AÝAGYŇ DAMARLARYNYŇ ÇIŞMEGI. (WARIKOZ KESELI)
Göwrelilik ýatgynyň damarlara basyp, agram salmagy netijesinde bolýar.Agyr iş bilen meşgullanmaň, dynç alyň. 5 aýlyk möhletden soň,ýatgyny götermäge kömek edýän guşaklary
(bandaž) dakynyň.Aýaklary gysyp durar ýaly, elastik joraplary geýiň. Lukman bilen maslahatlaşyň.
AÝAKLARYŇ WE ELIŇ ÇIŞMEGI.
Göwrelilik döwründe gan damarlaryna agramyň düşmegi we suw-mineral çalşygynyň üýtgemegi bilen ýüze çykýar. Aýagyň we eliň biraz çişip, onuň soň aýrylyp gitmegi howply däldir.
Aýagyňyzy ýokary galdyryň. Eliňizi ýeňsäňize ýetiriň, soň sallaň. Olary ýumup, açyň.
Çişiň köpelmegi göwreliligiň giçki gestozynyň alamaty hem bolup biler. Arkaýynlyk üçin lukmanyň maslahatyny alyň.
DEMI GYSMA.
Göwrelilik döwründe diafragmanyň ýokary galmagy we öýkeniň gysylmagy sebäpli ýüze çykýar.Agramyň artmagy hem şuňa sebäp bolup biler.
Öz gündelik etmeli işleriňizi meýilleşdiriň.Gaty ýadamaň.Dynç alyň. Gyzýan eşikleri geýmäň. Jaýyňyzy hemişe howaladyň.
AÝAKDA DAMAR ÇEKMELER.
Köplenç gijeler ýüze çykyp, injiklerde, dabanda damar çekmeler bilen häsiýetlendirilýär. Bu kynçylyk kalsiý mineralyň ýetmezçiligi bilen düşündirilýär.
Aýaklary owkalaň. Turup ýöräň. Lukmanyň maslahat bermegi bilen, kalsiý gerdejiklerini we D witamini kabul edip bilersiňiz.
DERIDE EMELE GELÝÄN TYG YZLARY.
Ýatgynyň ulalyp, garnyň derisiniň dartylmagy netijesinde emele gelýär. Olar ilki goňrymtyl reňkde bolup, soňundan deride aksowult bolup yz galdyrýarlar. Olary bütinleý aýyrýan serişde ýok. Kosmetiki derini çyglandyryjy kremleri ulanyň.
DERLEMEK.
Göwrelilik döwründe bedeniň alyş-çalyş ýagdaýynyň ýokarlanmagy netijesinde bolýar. Oňa agramyň köpelmegi hem ýardam berýär.
Şahsy gigiýenanyň talaplaryny berjaý ediň. Pagtadan tikilen, ykjam eşikleri geýiň. Jaýyňyzy hemişe ýelejirediň.
UKYSYZLYK.
Çalt-çaltdan buşukma, garnyň ulalmagy, çaganyň gymyldap garnyňyza depmegi we ş.m. ýagdaýlar siziň wagtynda uka gitmegiňize bökdençlik döredip biler.
Galyberse-de, özi we çagasynyň ýagdaýy barada pikirler, öňdäki dogrum baradaky aladalar göwrelide nerw dartgynlylygyny döredip biler.
Uka gitmezden öň köşeşiň. Ýatýan otagyňyzy howaladyň. Gyzykly kitap okaň. Köşeşdiriji maşklary (meselem, ýoga) ýerine ýetiriň. Uka gitmegi çaltlandyrýan dermanary kabul etmek göwreli aýala maslahat berlenok. Döşekde kiçijik ýassyklaryň kömegi bilen özüňize oňaýly ýagdaýy tapyň.
Siziň maşgala agzalaryňyzyň size bolan mähirli, ünsli gatnaşygynyň, lukmanyňyzyň degerli maslahatynyň kömegi bilen siziň hemme wagtlaýyn kynçylyklary ýeňip geçjekdigiňize ynanýarys!!!
Çeşme: Saglyk


text:
Ýekşenbe güni dünýäniň katolik hristianlary Isa mesihiň täzeden direlen güni hasaplanylýan Pasha baýramçylygyny giň gerimde belläp geçýärler.
Ýekşenbe güni bu baýramçylyk bilen baglanyşykly Watikanda eden ýüzlenmesinde Rim papasy Fransis 1-nji dünýäniň milletlerini parahatçylyga çagyrdy.
Aýratynam ol bu meselede Ysraýyl bilen Palestinanyň, Siriýanyň, Koreýa ýarym adasynyň we käbir Afrika ýurtlarynyň alada döredýän regionlar bolmagynda galýandygyny belledi.
Mundan daşary, täze saýlanan Rim papasy ynsanýetiň tebigatyň goragçysy bolmalydygyny nygtap, daşky gurşawyň goralmagyna-da çagyryş etdi.
Katolikleriň ruhany lideriniň Watikanda eden bu çykyşyny diňlemek üçin Watikanyň merkezi meýdançasyna 250 müň töweregi adamyň ýygnanandygy habar berilýär.


text:
Italiýanyň Senaty ýurtda geçirilmeli möhüm ykdysady reformalaryň toplumuny tassyklady. Bular ýurduň bankroda düşmeginiň, şeýle-de Ýewropada bergi krizisiniň çuňlaşmagynyň öňüni almaga gönükdirilendir.
Reformalaryň arasynda hökümet emlägini satmak ýaly çäreler hem bar.
Bu aralykda, anna güni Gresiýada täze hökümetiň kasam çäresi geçirildi.
Penşenbe güni Gresiýada Ýewropanyň Merkezi bankynyň ozalky wise-prezidenti Lukas Papademos Gresiýanyň täze premýer-ministri diýlip, resmi taýdan yglan edilipdi.


text:
Tankydy çykyşlary bilen tanalýan rus žurnalisti Sibiriň Tomsk şäherinde geçip barýan maşyndan atylyp, erbet ýaralandy.
44 ýaşly Mark Minin kauçyk oklardan goluna, döşüne, buduna düşen ýaralar sebäpli hassahana ýerleşdirildi. Doktorlar onuň ýagdaýynyň kadalydygyny aýdýarlar.
Tomsk gubernatory Wiktor Kres bu hüjümiň masgaraçylykdygyny we ony özüniň elin derňejekdigini aýtdy.
Mininiň aýaly Kremle garşy kasparow.ru internet saýdynda bu hüjümiň žurnalistiň işi üçin edilendigini aýtdy.
Şu ýylyň başynda Tomskda ýerli žurnalist aýyp bildirmezden tutulyp, polisiýa stansiýasynda erbet uruldy we iki hepde soň ýaralaryndan heläk boldy.


text:
Ýemeniň paýtagty Saanada azyndan dört ulag bombasy partladylyp, onlarça adam öldürildi we ýaralandy.
17-nji iýundaky bombalar üç metjidi we huti pitneçileriniň syýasy edaralaryny nyşana aldy. Bu hüjümleriň jogapkärçiligini Ýemendäki «Yslam döwleti» jeňçi topary öz üstüne aldy.
Bu partlamalar saudlylaryň ýolbaşçylygynda huti pitneçleriniň harby bazalaryna urulýan howa zarbalarynyň has köpelen wagtynda boldy. Şol bir wagtda, BMG-niň howandarlygynda, Şweýsariýada remezan ýaraşygy barada gepleşikler geçirilýär.
Ýemeniň daşary işler ministri Ženewada «Roýters» habar gullugyna parahatçylyk gepleşiklerinde «hiç bir progresiň bolmandygyny» aýtdy.


text:
Soňky hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti özüniň BMG-e saparyny ýurtda aňrybaş derejede beýan etmegi berk tabşyrdy, emma bu işiň göwnejaý ýerine ýetirilmändigini nygtady. Şu säwlik üçin prezidentiň metbugat sekretary käýinç aldy.
Saparyň diňe oňyn kontekstde beýan edilmelidigine şek-şübhe ýok. G.Berdimuhamedowyň BMG-niň Baş assambleýasyna gatnaşyjylaryň önünde öňe süren tekliplerem oňyn tekliplerdi. Daşary işler ministri Reşit Meredow Ministrler Kabinetiniň maslahatynda çykyş edip, öz başlygynyň BMG-de eden çykyşyny “taryhy çykyş” diýip atlandyrdy.
Bu hakykatdan-da şeýlemi?
Muňa jogap hökmünde G.Berdimuhamedow öz gol astyndakylara ýüreginde beslänlerini her edip, hesip edip, amala aşyrmak üçin dürli aksiýalara başlamaga görkezme berdi. Ýöne indi hemme zat Türkmenistana bagly däl. Şol bir wagtda-da türkmen tarapynyň eden tekliplerinde gapma-garşylykly pursatlaram bar. Şol garşylyklar türkmen prezidentiniň teklipleriniň hakykatdan-da amala aşyryljagyna şübhe döredýär.
G.Berdimuhamedowyň Nýu-Ýorka özi bilen alyp gelen iň esasy utuk karty - BMG-niň düzüminde energiýa meseleleri boýunça ekspertler toparyny we BMG-niň Energiýa geňeşi diýen at bilen çynlakaý gurluşyny Aşgabatda döretmäge çagyryşydyr.
Eger hakykatdan-da amal edip bolsa, şu inisiatiwalar prinsipde Türkmenistan üçin örän bähbitli bolup bilerdi. BMG olary hasaba almady diýmek bolmaz. Tersine, gürrüňde, dilde olar belli bir derejede goldaw tapdy. Ýöne şol ideýalaryň iş ýüzünde amala aşjagyny göz öňüne getirip bilýän juda az. Türkmen inisiatiwasyny ähli ýurtlar goldaýarmy? Ine, şu soragyň jogaby anyk däl.
Energiýany sarp edýän we öndürýän köp ýurtlar energiýa alyp satmak boýunça şertnamalara gol çekende, şol ylalaşyklary ýerine ýetirende, öz üstünde başga bir halkara organynyň abanyp durmagyny islemese gerek.
Uly möçberde önümçilik potensialy bolan ýurtlar, adatça, araçyny, onda-da önümçilik–kommersiýa dünýäsinde çalt hereket edýän mehanizmi bilen özüni görkezip bilmedik BMG-niň organlaryny goşmazdan söwdalaşmagy gowy görýärler. BMG-niň ýene bir goşmaça, artykmaç gurluşy energiýa pudagy ýaly uly biznesde goşmaça kynçylyklar döretmegi mümkin.
Töwekgellik bar
Şu aýdylanlar ötri G.Berdimuhamedowyň BMG-de öňe süren teklipleri arzuw-islegler äleminde başa barmajak proýektler bolup galmagy mümkin, şeýle töwekgellik bar. Türkmen prezidentiniň Merkezi Aziýanyň we Hazar basseýniniň esasy problemalarynda BMG-niň gurluşlarynyň roluny ýokarlandyrmak baradaky teklibiniň ykbaly-da agzalan topara degişli bolmagy mümkin.
Şu ideýanyň amala aşmagynda beýleki ýurtlardan, mysal üçin, Orsýetden aýratyn goldawa, höwese garaşyp bolmaz. Regionyň meseleleri çözülende, Moskwa başga araçylaryň bolmagy bilen gyzyklanmaýar, regiony özüniň döwlet bähbitleriniň zolagy hasap edýär.
Türkmen tarapy üçin örän özüne çekiji bir teklip - Türkmenistan- Owganystan-Pakistan- Hindistan turbasyny gurmak teklibi. Bu ugruň iň ejiz bölegi, elbet-de, Owganystandyr. Soňky köp ýyllaryň dowamynda NATO güýçleri bu ýurtda parahatçylyk döretmäge gönükdirildi. Ýöne häzire çenli ol garaşylýan netijäni bermedi. Tersine, ýagdaý barha bulaşýar. Öz içki durmuşynyň durnuklylygy boýunça Pakistanam ýeňil bolmadyk döwri başdan geçirýär.
Şonuň üçin bu turba proýekti käbir ýurtlardaky durnuksyzlyk ýagdaýlary sebäpli gury hyýala çalym edýär. Onuň üstesine-de BMG-niň şunuň ýaly diňe kommersiýa ideýalaryny goldamaga ýagdaýy ýok. G.Berdimuhamedowyň BMG-da aýdanlary bilen bagly şübheler agdyklyk etse, türkmen propagandasynyň esasy temalary, asla bolmadyk ýaly, bugaryp gitmegi mümkin.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şenbe güni Siriýanyň “Azat Siriýa Armiýasy” atly oppozision toparynyň liderleri özleriniň baş edaralaryny Türkiýeden Siriýanyň territoriýasyna geçirýändiklerini yglan etdiler.
Bu toparyň başlygy Riýad al-Asaad Siriýanyň içinde söweş alyp barýan oppozision söweşijiler bilen geçirilen gepleşikleriň netijesinde öz ofisleriniň Siriýanyň içindäki oppozision güýçleriň kontrollygyndaky ýerlere göçüriljekdigini aýtdy.
Ýöne “Azat Siriýa Armiýasy” atly bu oppozision toparyň baş edarasynyň Siriýanyň anyk haýsy ýerinde ýerleşjekdigi barada maglumat berilmeýär.


text:
Salam hormatly lukman. Mende agram alyp bilmezlik kynçylygy bar. Dogrymy aýtsam, öz bedenime özüm hem düşünip bilemok. Haçanda, günde 4 wagtyna iýip başlamda agramym 53-54 kg. görkezýär. Ertesi gün 3 wagtyna iýsem welin agramym 51-52 kg. çenli kemelýär. Geçen ýyl men içegelerdäki soguljana barlatmak isläp lukmanyň ýanyna bardym we täret, gan hem-de peşew tabşyrdym. Emma menden hiç hili kemçilik tapmadylar. Ýöne men hemişe bolmasa hem, özüm aşakda gybyrdy duýýaryn. Hepdede 2-3 gezek gybyrdama meni biynjalyk edýär. Bu alamat nämeden bolýarka? Belki mende başga görnüşdäki soguljan bardyr? Onsoň hem işdäm gaty pes. Haçanda nahar iýip başlamda bir-iki çemçe iýemsoň doýýaryn we işdäm tutulýar. Ajykma duýgusy bolsa hem, nahary işdäli iýemok. Käwagtlar nahar iýemde gaýtarma islegi döräp, zorluk bilen saklanýaryn. Mende bu ýagdaýlar name üçin döreýär? Köp lukmanlar meniň keselimi anyklap bilmeýärler. Men sizin maslahatyňyza mätäç.
Saýtyň okyjysy.


text:
“Business Insider” atly internet neşir dünýäniň iň ýaramaz 20 sany awikompaniýasynyň
sanawyny düzdi. Bu sanaw düzülende her bir awiakompaniýa ençeme, ýagny uçuşyň gowy geçmegi, uçaryň içiniň arassalygy, iýmitleriň we hyzmatlaryň hili ýaly ölçegler boýunça seljerildi.
Bir bilen bäş bal aralygyndaky ses berlişigiň netijesinde, Türkmenistan 100 baldan 30,8-e eýe bolupdyr.
“Business Insider” neşiriniň çap eden sanawyna “Türkmenhowaýollary” hem girizlip, ol 20 sany ýaramaz netijeleri görkezen awiakompaniýanyň arasynda hem ilkinji orunda ýerleşdirilipdir.
Häzir Türkiýede okap ýören türkmen talyp gyzy Mahym hem “Türkmenhowaýollary” bilen bagly oňaýsyz tejribesini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.


text:
17-nji maýda Brýusselde Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasynda alnyp barylýan Adam hukuklary dialogynyň sekizinji tapgyry geçirilip, Aşgabatdan türmede ýiten tussaglaryň ýerleşýän ýeri barada maglumat soraldy.
Ýewropa Bileleşiginiň sişenbe güni ýaýradan pres-relizinde aýdylmagyna görä, Türkmenistanyň delegasiýasyna daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew ýolbaşçylyk etdi.
Türkmen delegasiýasynyň hatarynda Demokratiýa we adam hukuklary baradaky milli institutyň direktory, türkmen parlamentiniň adam hukuklarynyň goragy baradaky komitetiniň başlygy, Içeri işler ministrliginiň uly resmisi bar diýip, habarda aýdylýar.
ÝB-niň delegasiýasyna Ýewropa Bileleşiginiň daşarky hereketler gullugynyň Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Toiwo Klaar ýolbaşçylyk etdi.
Taraplar birgiden meseläni ara alyp maslahatlaşdylar we Ýewropa Bileleşigi özüniň anyk reformalara goldaw bermäge taýýardygyny aýtdy diýip, dokumentde bellenilýär.
Mundanam başga, Ýewropa Bileleşigi golaýda Türkmenistanda Adam hukuklary boýunça hereket planynyň kabul edilmegini gutlap, Aşgabady konstitusiýa reformasy meselesinde halkara ekspertleri bilen geňeş- maslahat etmäge hyjuwlandyrypdyr.
Mälim bolşy ýaly, hukuk goraýjy toparlar Ýewropa Bileleşigini Türkmenistan bilen baglaşylan partnýorlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygyny, Aşgabat adam hukuklary boýunça öz üstüne alan halkara borçnamalaryny berjaý edýänçä, tassyklamazlyga çagyrýarlar.
Aşgabadyň "çynlakaý hukuk ýagdaýy"
Ýewropa Bileleşiginiňýaýradan maglumatynda Türkmenistanyň çynlakaý adam hukuklary ýagdaýyndan alada bildirilendigi aýdylýar.
Gepleşikler mahalynda hususan-da adam gynamagyň ulanylmagy barada gürrüň edilipdir, tussaglykda ýitirim bolan bendileriň ýerleşýän ýerleri barada maglumat berilmegi talap edilipdir.
Mundanam başga, Ýewropa Bileleşigi anyk adamlaryň işleri boýunça mesele gozgap, Türkmenistanyň hökümetini belli-belli tussaglary azatlyga çykarmaga çagyrypdyr. Emma pres-relizde ol tussaglaryň atlary agzalmaýar.
Pikir we hereket azatlygy
Şeýle-de ÝB Türkmenistany pikir azatlygynyň esasy çäklendirmelerini, şol sanda internet çäklendirmelerini gowşatmaga, garaşsyz raýat jemgyýeti guramalarynyň ösüşine ýardamçy bolmaga çagyrypdyr.
ÝB-Türkmenistan dialogynyň dowamynda hereket azatlygy meselesi hem gozgalypdyr. «Türkmenistan raýatlara ýurduň içinde we daşynda azat-erkin syýahat etmek rugsadyny bermäge ruhlandyryldy» diýip, ÝB-niň 17-nji maýda Brýusselden ýaýradan maglumatynda aýdylýar.
Türkmenistan bu dialoga gabat, Konstitusiýa we Magtymgulynyň poeziýa günleriniň hormatyna, 850-den gowrak tussagyň günäsini geçdi. Emma azatlyga çykan tussaglaryň arasynda wyjdan ýesirleri ýa syýasy bendi hasaplanylýan adamlaryň bardygy barada maglumat berilmeýär.
Hukuk goraýjylar, hususan-da HRW guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygynyň orunbasary Reýçel Denber «ÝB Türkmenistanyň dünýäde iň ýapyk we repressiw ýurtlaryň biridigini nazara almaly» diýýär.
Ol geçen ýylyň tomsunda ÝB-niň Aşgabatda geçiren gepleşiklerinden öň «ÝB Türkmenistanda esasy fundamental gymmatlyklaryň iş ýüzünde berjaý edilişine üns bermeli» diýip, Azatlyk radiosyna aýtdy.
ÝB bilen Türkmenistanyň arasynda alnyp barylýan adam hukuklary dialogynyň indiki tapgyry gelýän ýyl Aşgabatda geçiriler.


text:
Birleşen Ştatlar Eýranyň ýetip gelýän prezident saýlawlarynyň halkara ölçegleri esasynda azat, adalatly we ynamdar bolmajagyny aýdýar. Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň syýasy meseleler boýunça orunbasary Wendi Şerman bu sözleri eýranlylaryň indiki prezidentlerini saýlamak üçin gatnaşjak ses berişliklerine bir hepdeden hem az wagt galanda aýtdy.
Şerman Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň habarçysy Golnaz Ýesfandiari bilen söhbetdeşlikde bu saýlawyň netijesiniň nähili boljagy we onuň ýurduň geljegi üçin nämäni aňlatjagy aýdyň däl diýdi.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Men biraz giň soragdan başlamak isleýärin. Siziň nukdaý nazaryňyzdan seredilende, Eýran režimi nähili zat? Eýran, Sowet Soýuzy ýaly, günleriň birinde ýaryljak wagt bombasymy? Ýa-da ol gelýän onýyllyklara uzap gitjek tipiki diktatorlykmy?
Wendi Şerman:
Dogrusy, men özümiziň duran ýerimize nazar aýlamaly diýip pikir edýärin. Ahyr netijede, Eýranyň geljegini eýran halky kesgitlemeli. Bu Birleşen Ştatlara ýa-da 5+1 döwletlerine bagly zat däl. Bu ýurtdaky seçgiler, kararlar režim tarapyndan edilýär, onsoň ol režimden hasap soramaly Eýranyň halky bolup durýar.
Açygy, Birleşen Ştatlaryň nukdaý nazaryndan, biz Eýranyň ýadro programmasy barada örän aladaly. Biz bu programma ýadro ýaragyny edinmekligi maksat edinýär diýip hasaplaýarys we bu dünýä üçin hatarly bolar. Şeýle bolansoň, Birleşen Ştatlaryň prezidenti özüniň Eýrana ýadro ýaragyny edinmäge ýol bermejegini aýtdy. Biz ol režimiň basym öz halky üçin gowy strategiki seçgi etmegine we 5+1 döwletleri bilen çynlakaý we esasly gepleşmek kararyna gelmegine, netijede eýran halkynyň geljeginiň ýagty bolmagyna umyt baglaýarys.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Ozalky diplomatlaryň we ekspertleriň bir topary soňky hepdelerde bir zady, Birleşen Ştatlaryň Eýranyň dawaly ýadro aktiwliklerini soňlamak ugrundaky tagallalary diňe basyşa esaslanýar diýen pikiri barha kän gaýtalaýarlar. Olar munuň diňe ady "iki taraply ýol", häzirki çemeleşiş Eýranyň öz ýoluny üýtgetmegine getirjege asla meňzemeýär diýýärler. Siz bu aýdylýana näme diýmekçi?
Şerman:
Ýagşy, men bu meselede her bir adamda bolup biljek lapykeçlige düşünýärin diýmekçi, sebäbi bu ýerde entek gazanylan netijeler ýok. Eýran öz ýadro programmasyny dowam etdirýär, sanksiýalar bolsa barha berkleşýär we eýran barha beter izolýasiýa düşýär, onuň halky üçin bolsa durmuş-ýaşaýyş agyr. Bu durmuş olar üçin diňe Birleşen Ştatlaryň ýa Ýewropa Bileleşiginiň, ýa-da BMG-niň Howsuzlyk geňeşiniň sanksiýalary sebäpli agyr däl, eýsem režimiň saýlap alýan ugur-ýoly sebäpli has agyr.
Bu ýerde jogapkärçilik hakykatdan hem Eýranyň hökümetiniň näme etmek isleýändigini kesgitlemeginiň üstüne düşýär. Ol eger, 5+1 döwletleri bilen esasly we konstruktiw gepleşse, sanksiýalaryň bir salymyň içinde ýatyrylmagyny gazanyp biler.
Şeýlelikde, bu karar hakykatdan hem eýran režiminiň gelmeli karary diýip pikir edýärin we biz, sanksiýalary ýatyrmak üçin, tutuş programma barada gepleşiklere taýýar. Prezidentiň hut özüniň hem aýdyşy ýaly, döwlet sekretary Jon Kerri hem Eýranyň, eger BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň rezolýusiýalary esasynda öz halkara borçlaryna we jogapkärçiliklerine boýun bolsa, parahatçylykly ýadro programmasyny edinip, kadaly durmuşa eýe bolup biljegini aýtdy.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Emma siz öz syýasatyňyzyň Eýrany öz ynjyk ýadro aktiwliklerinden el çekdirip bilmejegi baradaky tankyda näme jogap berjek?
Şerman:
Meniň pikirimçe, biziň başgalara gulak asmagymyz, beýleki adamlaryň edýän pikirlerini diňlemegimiz örän peýdaly. Biz olaryň hemmesini hasaba alýarys we ynanyň, biz özümiziň konstruktiw netije berer diýip pikir edýän ýolumyzdan barýarys. 5+1 döwletleri häzir öz çemeleşişlerinde bir-bitewi pikirde we, biz hemişe beýleki adamlaryň pikir-garaýyşlaryny alarys hem-de olary öz edýän zadymyzyň garşysynda goýup, barlap göreris. Emma edil häzir 5+1 döwletleriniň ählisi öňe süýşmek meselesinde bir-bitewi pikirde.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Siz öz syýasatyňyzyň üstünligini näme bilen ölçeýärsiňiz?
Şerman:
Bu üstünlik Eýranyň, hususan-da onuň ýokary lideriniň ahyr netijede öz režiminiň bähbidindäki, eýran halkynyň bähbidindäki strategiki karara, izolýasiýany soňlap, halkara jemgyýetçiligine gaýtadan goşulmak pikirine gelip-gelmejegi bilen ölçeler.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Ol ýerde sanksiýa üçin hiç bir zadyň galmajak pursaty hem bolarmy? Birleşen Ştatlar şonda näme eder?
Şerman:
Meniň pikirimçe, bu ýerde şonda-da ugur-ýol tapylar. Prezident bu ýerde entek gepleşikler üçin wagt bar diýdi. Biziň hemmämiz parahatçylykly netijä berk gol ýapýarys. Hiç kim başga ýoldan gitmek islemeýär. Emma prezident hemme çärä seredilip bilinjekdigini hem aýtdy.
Şeýlelikde, biziň entek parahatçylykly çözgüt üçin wagtymyz bar we biz munuň üçin ähli tagallany edýäris. Bu wagt soňsuz däl, emma heniz pursat bar.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Eýrandan gowuşýan habarlara görä, sanksiýalar ýönekeý eýranlylaryň gün-güzeranyny kynlaşdyrýar. Siziň özüňiz hem adamlaryň kyn şertlerde ýaşaýandygyny aýtdyňyz. Golaýda Tähranda bir aýal maňa Birleşen Ştatlar sanksiýalar bilen eýran halkyny jezalandyrýan ýaly duýýaryn diýdi. Siz Eýrandaky jemgytçilik pikiri, sanksiýalar zerarly, ýuwaş-ýuwaşdan Birleşen Ştatlaryň garşysyna öwrüler diýip alada etmeýärsiňizmi?
Şerman:
Ozaly bilen, biz azyk önümleriniň, dermanlaryň we medisina enjamlarynyň hiç bir sanksiýa düşürilmezligi üçin berk seresaplylyk çärelerini gördük. Munuň üçin biz, hakykatda, dünýäniň derman öndürýän kompaniýalaryna, medisina enjamlaryny öndürýän kompaniýalara, azyk kompaniýalaryna adam iberip, olaryň şol önümleri Eýrana iberip biljekdiklerini aýtdyk. Ol önümler hiç bir jähtden sanksiýa düşürilip bilinmez. Onsoň biz nirede şeýle problema ýüze çyksa, ol problemalary çözmäge çalyşdyk.
Saýlawda bäsleşige çykmaly adamlar baradaky karar Sakçylar geňeşi tarapyndan edildi. Bu halk tarapyndan saýlanan, halk öňünde hasabat berýän gurama däl." Şerman
Biz bu meseleler babatdaky problemanyň bir böleginiň režimiň kararlary bilen baglydygyna düşünýäris. Hakykatda, ýurduň saglyk ministri, işden aýrylmazyndan ozal, halka daşary ýurtdan derman getrmek üçin Eýranyň býujetinden ýeterlik serişde goýberilmeýändigini öz dili bilen aýtdy.
Onsoň bu, ahyr netijede, eýran hökümetiniň saýlap-seçen ýoly bolýar, biziň saýlan ýolumyz bolmaýar.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Birleşen Ştatlar geçen hepde Eýrana tehnologiýa satmaga girizilen sanksiýany ýatyrdy. Käbir tankytçylar munuň ýagşy niýet yşaraty bolandygyny ret etdiler. Olar öz pikirlerine delil edip bu hereketiň çalt täsiriniň bolmažagyny, sebäbi maliýe sanksiýalarynyň güýjünde galýandygyny aýtdylar. Siz kompaniýalara kepillikleri berdiňizmi?
Şerman:
Bz dünýä kompaniýalaryna çykyp, olaryň indi esasy ygtyýarnamasynyň bardygyny açyk-aýdyň etdik. Olar munuň üçin ýörite rugsat almaly däl. Olar programmalary, apparatura enjamlaryny satyp bilerler, bu hili zatlar gadaganlyga düşmez... Biz eýran halkynyň, eger özleri islese, bir-biri bilen howpsuz we ynamly gepleşip biljegini ynandyrmak isleýäris.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Eýranlylar bir hepdeden hem az wagtdan öz geljekki prezidentleri üçin ses bermäge çykarlar. Siz Birleşen Ştatlaryň tarap tutmaýandygyny aýtdyňyz. Emma bir aram prezident saýlansa, Eýran bilen düşünişmek biraz aňsat bolmazmy?
Şerman:
Bu hakykatdanam eýran halkynyň saýlap-seçmeli zady, Birleşen Ştatlaryňky däl. Biz alada edilýän ýadro meselesiniň hem duran ýeri şu diýip düşünýäris, karar ýokary lider tarapyndan kabul edilýär, hut şol ýer hem seçgileriň we kararlaryň kabul edilýän ýeri.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosy: Onda siz saýlawdan soň hiç bir üýtgeşikligiň bolmagyna garaşmaýarsyňyz-da, şeýlemi?
Şerman:
Men bilmeýärin. Meniň pikirimçe, eýran saýlawynyň nähili öwrüm aljagyny hiç kim bilmeýär, bu halkara ölçegleri esasynda ne azat, ne adalatly, ne-de ynanmdar boljak şu saýlawda hem şeýle. Saýlawda bäsleşige çykmaly adamlar baradaky karar Sakçylar geňeşi tarapyndan edildi. Bu halk tarapyndan saýlanan, halk öňünde hasabat berýän gurama däl. Bu kriteriýa o diýen aýdyň däl.
Onsoň bu halkara ölçegleri boýunça azat, adalatly ýa-da ynamdar saýlaw bolmaýar. Emma muňa garamazdan, eýran halky özünde bar bolan mümkinçilikleriň çäginde bir saýlaw-seçgi eder. Ýöne men bu ýerden nähili netije çykjagyny we ol netijäniň Eýranyň geljegi üçin nämäni aňlatjagyny bilýän bardyr öýtmeýärin.


text:
Gresiýada sişenbe gününden başlap, býujet kemeltmeleri sebäpli 48 sagatlyk iş taşlaýyş geçirilýär.
Transport gatnawy, şol sanda awtobuslar we otlular duruzylýar. Hökümet edaralary, banklar, mekdepler ýapylýar, hassahanalarda diňe gyssagly tiz kömek berýän wraçlar işlär.
Bu iş taşlaýyş premýer-ministr Antonis Samarasyň hökümetiniň parlamenti býujet kemeltmeleri we salgyt ýokarlandyrmalary bilen bagly 13.5 milliard ýewroly (17 milliard dollarly) paketi tassyklamaga çagyrýan wagtyna gabat geldi.
Şeýle-de bu paket firmalaryň adamlary işe almagyny we işden kowmagyny aňsatlaşdyrar.
Reformalaryň tassyklanmagy we 2013-nji ýylyň býujetiniň kabul edilmegi Halkara pul fondy bilen Ýewropa Bileleşiginden alynmaly we maý aýyndan bäri saklanylýan halas ediş kömeginiň, 31.5 milliard ýewronyň öňüniň açylmagy üçin zerur.
Parlament bu paketi çarşenbe güni ses goýmaly.


text:
Sişenbe güni Demirgazyk Koreýanyň hökümeti bu ýurduň strategik raketalarynyň Birleşen Ştatlaryň territoriýasyny we onuň Gawaýdaky harby bazasyny nyşana alandyklaryny mälim etdi.
Demirgazyk Koreýanyň döwlet eýeçiligindäki habar agentligi bu çäräni Birleşen Ştatlar tarapyndan bombalamak haýbatynyň atylmagyna garşy görülýän çäre hökmünde düşündirýär.
Phenýan özüniň harby bölümlerini ýokary söweş taýýarlygyna getirendigini aýdýar. Ýöne käbir ekspertler Demirgazyk Koreýanyň heniz Birleşen Ştatlara ýetmäge ukyply ballistik raketalarynyň ýokdugyny öňe sürýärler.
Bu wakadan birnäçe gün öň Birleşen Ştatlar bilen Günorta Koreýa Demirgazyk Koreýa tarapyndan bolaýmagy mümkin islendik bir hüjüme garşy bilelikde harby hereket etmek barada özara ylalaşyga gol çekdiler.


text:
Pekin Hytaýda neşe gaçakçylygynda günäli tapylan iki sany gazak aýaly Gazagystana tabşyrdy.
Gazagystanyň Baş prokurory 1-nji aprelde gazak raýatlarynyň öz türme möhletlerini Gazagystanda geçirjekdigini aýtdy.
Hytaýda iş kesilenleriň atlary we olara berlen türme möhletleri aýdylmaýar. Gazak resmileri biraz öň 2015-nji ýylyň awgustyndan bäri Hytaýda dürli jenaýatlarda iş kesilen dokuz gazak raýatynyň, türme möhletlerini öz ýurtlarynda geçirmekleri üçin, Gazagystana geçirilendigini aýtdy.
Bu iki ýurt tussag edilen raýatlary öz ýurtlaryna bermek baradaky ylalaşyga 2011-nji ýylda gol çekdi, Gazagystan bu ylalaşygy 2013-nji ýylyň noýabrynda, Hytaý bolsa 2015-nji ýylyň iýulynda tassyklady.


text:
Halas ediş toparlary Eýranyň demirgazyk-günbatar regionynda şenbe güni ýüz beren güýçli ýer yranmadan soň, gözleg we halas ediş işlerini dowam etdirýärler.
Şenbe güni öýlän Eýranyň bu regionynda yzly-yzyna iki sany uly ýer sarsgyny ýüz berdi we soňra birnäçe ýeňil sarsgynlar hem duýuldy.
Deslapky maglumatlarda ölen adamlaryň häzirki sanynyň azyndan 250 töweregidigi we ýaralananlaryň sanynyň bolsa 1 müň 800-den gowrakdygy aýdylýar. Emma halas ediş işleriniň barşynda bu sanlar has-da artar diýlip garaşylýar.
Eýranyň döwlet telewideniýesiniň maglumatyna görä, ýerli wagt bilen 16 sagat 53 minutda ýüz beren we güýji 6.2 bal bolan ýer yranmanyň episentri Azerbaýjanyň serhet ýakasyna golaý Ahar obasynda bolupdyr. Ýer yranmanyň netijesinde Tabriz şäheriniň töwereklerindäki köp obalarda uly ýykan-ýumrançylyklaryň bolandygy habar berilýär.
Birleşen Ştatlaryň Geologiki gullugy Eýrandaky bu ýer yranmanyň episentrinde ýer sarsgynynyň güýjüniň Rihter ölçeginde 6.3 we 6.4 bal töweregi bolandygyny habar berýär.
110 sany oba zyýan ýetdi
Eýranyň içeri işler ministriniň orunbasary Hassan Kadami bu ýer yranmanyň netijesinde ýurduň demirgazyk-günbatar regionynda 110 sany oba zyýan ýetendigini aýdýar. Ýöne näçe adamyň öýsüz-öwzarsyz galandygy barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.
Eýranyň Gündogar Azerbaýjan prowinsiýasyndaky obalardan birinde ýer yranmadan ejir çeken adamlar. 12-nji awgust, 2012.
Bu tebigy heläkçiligiň netijesinde köp obalardaky telefon we aragatnaşyk liniýalaryna uly zyýan ýetendigi aýdylýar. Maglumata görä, bu ýagdaý öz gezeginde halas ediş işlerinde käbir kynçylyklary döredýär. Regionyň esasy şäheri bolan Tabriz şäherinde-de telefon aragatnaşyklarynda bökdençlikleriň ýüze çykandygy habar berilýär.
Ýurduň häkimiýetleri ýer sarsgynlarynyň gaýtalanmak howpundan ätiýaç edip, bu regionyň ilatyny şenbe gününden ýekşenbe gününe geçilýän gije daşarda galmaklyga çagyrdy.
Halkara Gyzyl Haç Komiteti ýer yranmadan ejir çeken ilatly punktlarda ýaralanan adamlara gyssagly bejergi bermek maksady bilen, göçme bejeriş punktlaryny açmakçydygyny aýdýar.
Eýranyň käbir regionlary seýsmiki taýdan aktiw zonalarda ýerleşýär we yzygiderli ýer yranmalar bilen ýüzbe-ýüz bolup gelýär. 2003-nji ýylda ýurduň günorta-gündogaryndaky Bam şäherinde ýüz beren güýçli ýer yranmada 25 müň töweregi adam ölüpdi.


text:
Aşgabat, 20-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
“Türkmenistanyň elektrik energetikasy pudagyny ösdürmegiň 2013—2020-nji ýyllar üçin konsepsiýasyna” laýyklykda, ýurdumyzyň welaýatlarynda jemi 14 sany gazturbinaly elektrik stansiýasyny gurmak göz öňünde tutulýar. Şolaryň 4-si 2013—2014-nji ýyllarda Ahal, Lebap we Mary welaýatlarynda ulanmaga berildi.
Häzirki wagtda kuwwatlylygy 254 MWt bolan “Watan” gazturbinaly elektrik stansiýasyny gurmak babatda işler alnyp barylýar. Bu elektrik stansiýasynyň gurulmagy Lebap welaýatynyň elektrik üpjünçiligini gowulandyrmaga Magdanlydaky kaliý, Garlykdaky sement zawodlaryny we sebitdäki suw sorujylary elektrik togy bilen bökdençsiz üpjün etmäge, şeýle hem türkmen elektrik energiýasynyň daşary ýurtlara, şol sanda Owganystana iberilýän möçberini artdyrmaga mümkinçilik berer.
Türkmenistanyň elektrik energetikasy pudagynda döwletimiziň goldaw bermeginde hereket edýän elektrik stansiýalaryny döwrebaplaşdyrmaga we täze döwrebap gazturbinaly elektrik stansiýalaryny gurmaga gönükdirilen giň möçberli taslamalar durmuşa geçirilýär, elektrik geçirijileri çekilýär, paýlaýjy elektrik beketleriniň onlarçasy gurulýar, paýtagtymyz, şeýle hem ýurdumyzyň beýleki şäherleri we ilatly ýerleri elektrik energiýasy bilen üpjün etmek ulgamy täzelenýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça kommisary Guether Oettinger “Nabukko” gaz geçirijisiniň geljegi barada düýn Aşgabatda türkmen ýolbaşçylary bilen pikir alyşdy.
Oettinger Türkmenistanyň döwlet telekanalyna beren interwýusynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bolan duşuşygynda “Nabukko” proýekti bilen bagly ylalaşygy taýýarlamak boýunça ýörite iş toparynyň döredilmegi barada ylalaşanlygyny aýtdy.
Türkmenistan gurulmagy planlaşdyrylýan “Nabukko” gaz geçirijisine goşuljakdygyny aýtdy, emma bu ugurda häzire çenli o diýen ösüş göze ilmeýär.


text:
Şu günler öýlän sagat 6-dan soň Aşgabadyň bazarlarynyň alyjylary adaty günlerdäkiden has köp bolýar. Baýramçylygyň öňüsyrasynda bahalaryň ýokary galýandygyna garamazdan, bazarlara baryp, täze ýyl saçagyny bezemek üçin, azyk önümlerini ýa-da çagalaryna, garyndaşlaryna hem-de dost-ýarlaryna sowgat satyn alýan adamlar örän köp.
Aşgabatdaky lomaý söwda bazary dekabr aýynyň başyndan bäri Täze ýyl baýramçylygynyň bazaryna öwürildi. Lomaý söwda bazarynyň satyjysy, 36 ýaşly Akmyrat
şu günler bazarlarda harytlaryň mukdarynyň artýandygyny aýdyp, şeýle diýdi:
—Bazardaky satylýan harytlaryň möçberi adatdakydan örän köp. Häzir bazarlara adaty günler tapyp bolmaýan azyk önümleri çykarylýar. Lomaý söwda bazarynda müşderiler esasan gaplanan azyk önümlerini satyn alýarlar. Maýonez, mekgejöweniň dänesi, zeýtun, gök nohut ýaly konserwirlenen önümler has-da geçginli. Täze ýylyň öň ýanynda bu bazara selýodka, skumbriýa, işbil hem-de gymmat bahaly spirtli içgileriň uly toplumy geldi.
Täze ýyl baýramçylygynda ýylyň beýleki günleri desterhanlarda kän bir duşmaýan tagamlar goýulýar. Munuň üçin şert bar. Krewetka, ançous ýaly deňiz jandarlary türkmen bazarlaryny belli bir derejede daşary ýurt bazarlarynyň assortimentine gabat getirýär. Ýönekeý günlerde hem bu deňiz önümlerine bazarlaryň käbirinde duş gelmek bolýar. Emma bu önümleri türkmen bazarlarynda şeýle köp möçberde diňe Täze ýyl baýramçylygynyň öň ýanynda görmek bolýar.
Türkmenistanda önmeýän ir-iýmişler hem Täze ýyl baýramçylygynyň öň ýanynda bazara dökülýär. Bazarlarda satylýan mandarin, greýpfrut, ananas, kiwi we beýleki ekzotik ir-iýmişleriň mukdary artýar. Olaryň bahasy hem olaryň mukdaryndan kem galanok. Mysal üçin, ananasyň bir kilogramy 20 manada ýetýär. Mandariniň bir kilogramy üçin iň arzan baha 4 manat.
Aşgabatly 34 ýaşly Geldimyrat
türkmen bazarlaryndaky söwda we alyjylaryň ukyplary barada şeýle diýdi:
—Adamlaryň alýan zähmet haklaryny olaryň Täze ýyl baýramçylyk söwdalaryndan aňsa bolýar. Bir kilogramy 20 manatdan ananasy her bir türkmenistanly satyn alyp bilmeýär. Etiň bahasynyň hem ýokary galmagy bilen çişlik bişirip, Täze ýyly garşylaýanlar şu gezek az bolsa gerek.
Ýöne, muňa garamazdan, Aşgabadyň lomaý söwda bazarynyň satyjysy Akmyrat
adamlaryň dekabr aýynyň zähmet haklaryny bazarlarda galdyrmakdan ýaýdanyp durmaýandyklaryny aýdýar:
—Täze ýyl baýramçylygynyň öňüsyrasynda aýlyk haklaryny alan adamlar baýramçylyk saçagyny bezemek üçin aýlyklarynyň ep-esli bölegini sarp edýärler. Munuň şeýledigini ýanwar aýynda söwdanyň peselýändigi bilen delillendirse bolar.
Bazardan çykyp barýan müşderileriň ellerindäki içi doly sebetleri göreniňde, Akmyradyň aýdýany bilen ylalaşmazça däl.


text:
Orsýetiň premýer-ministr Wladimir Putin duşenbe güni Orsýetiň ýaş aktiwistleriniň öňünde eden çykyşynda Birleşen Ştatlaryň dünýä ykdysadyýetine ýapyşan bir parazit ýaly hereket edýändigini aýtdy.
Amerikan Kongresinde ýurduň bergi çägini ýokarlandyrmak barada ses berişlige taýýarlyk görlüp ýörkä “Naşi” we “Ýaş Gwardiýa” ýaly Kremliň tarapyny çalýan toparlaryň Seliger kölüniň ýakasyndaky lagerinde Putin şeýle diýdi: “Ýurt berginiň içinde ýaşaýar. Dünýäniň öňdebaryjy ykdysadyýetleriniň biri üçin bu gaty erbet zat. Bu olaryň öz ýagdaýlaryna görä ýaşaman, problemalarynyň ýüküniň birnäçesini tutuş dünýä ykdysadyýetiniň üstüne ýükleýändigini aňladýar. Olar belli bir derejede global ykdysadyýete we özleriniň dollar monopoliýasyna ýapyşan parazitler”.
Putin ençeme ýyl bäri prowokasiýaly, köplenç hem Günbatara garşy gönükdirilen beýanatlary bilen tanalýan adam. Bu beýanatlar ors saýlawçylarynyň milletçi böleginiň göwnünden turmak üçin berilýär. Mysal üçin, üstümizdäki ýylyň başlarynda Putin: “NATO-nyň Liwiýadaky harby operasiýalaryndan maksat Demirgazyk Afrikanyň energiýa baý bu ýurdunyň nebit rezewlerine kontrollyk etmek” diýdi.
Her ýerde bir hili
Prezident Barak Obama Waşington bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşygy gowulandyrmaga synanyşaly bäri Putiniň Günbatara garşy äheňleri gowşady. Moskwanyň Karnegi merkeziniň analizçisi Maşa Lipmanyň pikiriçe, Putiniň bu beýanaty täze ýa bir adatdan daşary zat däl. Ol Putiniň öz auditoriýasynyň göwnünden turaýjak zatlary tapmaga gaty ökdedigini aýdýar.
“Men munda bir geň zat göremok. Putin bir topar adama bir zat, başga bir topara hem başga zat aýtmaga gaty ökde” diýip, Lipman belleýär.
“Naşi” we “Ýaş Gwardiýa” ýaly kremlçi toparlarda milletçilikli, Günbatara garşy meýiller ýok däl. Mysal üçin, aktiwistler Putin bilen bolan bu duşuşykda oňa “amerikanlaryň 1969-njy ýylda aýda gonmagy sahnalaşdyrylan zatmy?”, “2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr hüjümlerini amala aşyran amerikan häkimiýetlerini özümi?” diýen ýaly soraglary berdiler.
Putin birçak ynamdan gaçan bu teoriýalaryň ikisini-de ret etdi. Ýöne ol bu pursatdan peýdalanyp, Birleşen Ştatlaryň ykdysady syýasatyny ýiti tankyt astyna aldy.
Kampaniýamy?
Putiniň beýanatyndan soň “Ýaş Orsýetiň” 50 aktiwisti bergi çäginiň ýokarlandyrylmagyna protest hökmünde özleriniň Birleşen Ştatlaryň Moskwadaky ilçihanasynyň öňüne ýygnanjakdyklaryny aýtdylar. “Ýaş Orsýetiň” bir sözçüsi Azatlyk Radiosyna protestiň “tehniki sebäplere” görä yza süýşürilendigini aýtdy. Ýöne ol protestiň gurnalmagynyň mümkindigini tassyklady.
Synçylaryň käbiri Putiniň dekabrda geçjek Döwlet Dumasynyň saýlawlaryna taýýarlyk görüp, häzirden açyk kampaniýa başlandygyny aýdýarlar. Moskwada 2012-nji ýylda geçmeli prezidentlik saýlawlaryndan soň, onuň Kremle dolanmagy planlaşdyrýanlygy barada gürrüň edilýär. Ýöne Lipman Putin eýýäm bu kampaniýada diýilýän pikire goşulanok.
“Orsýetde demokratiýa bilen baglanyşykly her bir zat barada bolşy ýaly, agzalýan kampaniýa hem gaty dykgatly garamaly. Bu zatlar demokratik ýurtlardaky bilen deň zatlar däl. Ýurtda hemmeden köp halanýan syýasatçyka, oňa kampaniýa nämä gerek? Onuň bu ýerde gazanjak bolýany saýlawçy däl. Ol belli bir derejede saýlawyň pikirinde. Ýöne bu ýerde arzuw edilýän ýaş auditoriýanyň göwnünden turmak däl. Ol ýurduň elitasyna özüniň bardygyny, aktiwdigini, hemme zada erk edýändigini, adamlary özüne çekýändigini görkezýär” diýip, Lipman aýdýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri anna güni Ýewropanyň üç ýurduna sapara başlaýar. Kerri bu saparynyň dowamynda Siriýadaky we Müsürdäki krizisler, şeýle-de Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky parahatçylyk ugrundaky gepleşikler bilen bagly meseleleri maslahat etmegi planlaşdyrýar.
Döwlet Departamentiniň anna güni aýtmagyna görä, Kerri şenbe güni Wilnýusda Litwanyň hökümeti bilen energiýa üpjünçiliginiň diwersifikasiýasyny maslahat etmekçi. Litwa häzirki wagtda Ýewropa Bileleşigine ýolbaşçylyk edýär.
Munuň yzýany Kerri Fransiýa sapar edip ýerli resmiler we Arap Ligasynyň wekilleri bilen duşuşyk geçirmekçi. Duşenbe güni Britaniýa saparynyň dowamynda Kerriniň britan resmileri we Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşmagy planlaşdyrylýar.


text:
Aşgabatda paýtagtlylaryň suw bilen üpjünçiligindäki kösençlikler dowam edýär. Geçen hepdäniň anna güni Aşgabadyň Parahat-2 mikroraýonynda bütin gün suw bolmady. Kommunal gulluklarynyň habar bermegine görä, suw beýleki Parahat-1-3-4 mikroraýonlarynda hem bolmandyr.
Anna güni ir bilen kesilen suw ertesi şenbe güni irden berildi. Şonda hem suw o diýen gowy akmaýardy. Mikroraýonyň ýaşaýjylary agşama çenli çala akýan suw bilen oňmaly boldular. Şenbe gijesi kadalaşan suw ertesi gün, ýekşenbe agşamy ýene-de kesildi.
Resmi düşündiriş
Parahat mikroraýonynda suw şu gün hem kesildi. Günortana golaý kesilen suw entegem ýok. Häkimiýetler Parahat mikroraýonyndaky suw üpjünçiligindäki dört güne çeken bökdençlikleri 10 ýyl abadançylyk prospektindäki suw turbasynyň ýarylmagy we onuň çalşylmagy bilen düşündirýärler.
Häzir 10 ýyl abadançylyk köçesiniň Türkmenbaşy we öňki Ýubileý köçeleri bilen aralygynda abatlaýyş işleri alnyp barylýar. Köçe dolulygyna gazylyp, bir tarapy asfaltlanyldy. Beýleki tarapyna bolsa indi asfalt ýazylmaly.
Emma 1-2 hepde mundan ozal hem Parahat mikroraýonynda suw kesilende, edil şunuň ýaly düşündiriş berlipdi.
Parahat mikroraýony paýtagt boýunça iň iri raýonlarlaryň biri. Bu mikroraýonlarda müňlerçe adamlar ýaşaýar.
Mundan başga-da, ilkibaşda suwuň kesilmeginiň sebäbini hem olardan anyklap bomady. Şeýle-de, ýörite awtoulaglar bilen suw daşalmagyny haýyş eden adamlaryň haýyşlary hem berjaý edilmedi.
Kösençlikler
Häkimýetlerden hiç hili ýardam bolmansoň, adamlar ençeme wagt doly suwsuz galdylar. Häzirki yssy howada bu ýagdaý adamlary has-da köseýär. Olar ýuwnup-ardynyp bilmeýärler. Gap-gaçlar ýuwulman galýar. Köpgatly ýaşaýyş jaýlarynda hajathanalar otaglaryň içinde bolansoň, suw bolmadyk ýagdaýynda olardan yakymsyz ys ýaýraýar.
Adamlaryň käbirleri golaýlarynda ýerleşen fontanlardan suw alýan bolsalar, käbirleri dükanlardan 5 litrlik agyz suwuny satyn alýarlar. Käbirleri bolsa ýörite gaplarda ýa-da wannalarynda suw dolduryp goýýarlar.
Ýeri gelende belläp geçsek, suw Parahat mikroraýonyndaky köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň ählisinde diýen ýaly režimli berilýär. Ýagny, irden sagat 6-dan tä sagat 24.00-a çenli suw berilýär. Şondan soň suw kesilýär.
Şol režimli suw hem kadaly berilmeýär. Köplenç ýokarky gatlardaky kwartiralarda suw çala akýar. Üstesine-de, suw aram-aram kesilip durýar. Hususan-da, tomus aýlarynda suwuň peselýändigini ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler.
Ýogsa, suwuň režimli berilmeginden nägile bolup, ýagdaýy düzetmegi sorap, ýerli ýaşaýjylar ençeme hatlar ýazyp arz-şikaýat edipdirler.
Ýeri gelende aýtsak, gürrüňi edilýän Parahat mikroraýony 2017-nji ýyldaky ”Aziýa oýunlarynyň” geçiriljek Olimpiýa şäherçesiniň golaýynda ýerleşýär. Häzir bu mikroraýondaky ýaşaýyş jaýlarynyň daş keşpleri abatlanýar. Emma şol jaýlaryň suw, elektrik togy bilen üpjünçiligindäki ýüz berýän meseleler entek doly çözülenok.


text:
Özbegistanyň parlamentiniň ýokarky palatasy ýurduň Konstitusiýasynyň kabul edilmeginiň 19-njy ýyl dönümi mynasybetli amnistiýany tassyklady.
Amnistiýa aýal maşgalalar, 60 ýaşdan geçen erkek adamlar, kämillik ýaşyna ýetmedikler we daşary ýurt raýatlary düşer. Emma agyr jenaýatlarda we terrorizmde aýyplanyp, türme tussaglygyna höküm edilenler bu amnistiýa düşmez.
Amnistiýa baradaky kanun eýýäm ýurduň parlamentiniň aşaky palatasyndan hem geçdi. Indi munuň güýje girmegi üçin prezidentiň tassyklamagy gerek.
Özbegistanda Konstitusiýa güni 8-nji dekabrda bellenilýär.


text:
Talyplaryň liderleriniň biri hökmünde owgan häkimiýetleri bilen gepleşikler alyp baran adam ABŞ-nyň ýörite gulluklaryny aldap bilmedi diýip, ABŞ-nyň Ýaragly güýçleriniň ştablar başyklarynyň birleşen komitetiniň baştutany Maýk Mallen aýtdy.
Onuň sözlerine görä, ýörite gulluklar şol adamyň özüni atlandyryşy ýaly adam däldigine köp wagtlap syn edipdirler.
Mallen şeýle-de bu kezzabyň Owganystanyň prezidenti Hamyt Karzaý bilen duşuşandygy barada ençeme habar serişdelerinde peýda bolan informasiýalary-da ret etdi.
Mundan öň milli ýaraşyk barada talyplar häkimiýetinde özüni ikinji adam atlandyran Ahtar Muhammet Mansur bilen owgan häkimiýetleriniň maý aýyndan bäri gepleşikler geçirendigi habar berlipdi.
Prezident Hamyt Karzaýyň wekillerinden onuň uly mukdarda pul alandygy-da tassyklanýardy.
Ýakynda özüni talyp wekili atlandyran adamyň Päkistanda bir dükanyň eýesidigi anyklandy.


text:
1960-njy we 1970-nji ýyllaryň meşhur kino ýyldyzy, uzak gündogar goranyş sungatynyň ussady Bruce Lee (Brýus Li) kompýuter grafikasy bilen "direldilýär".
Ol, "Ip Man" atly köp bölümli kinofilmiň üçünji bölüminde öz roluny "özi" ýerine ýetirer.
Okyýjylar zalynyň "Hollywood Reporter" neşirine salgylanyp berýän habaryna görä, kinofilmi goýanlar Brýus Liniň rolyny mynasyp derejede ýerine ýetirip biljek aktýor tapyp bilmändikleri üçin täze tehnologiýanyň tilsimlerine ýüz tutmaga mejbur galypdyrlar.
Kinofilm 2016-njy ýylda halk köpçüligine ýetiriler.
Boks boýunça owalky dünýä çempiýony Mike Tyson hem şol kinofilmde rol alar. Ol kinofilmde köçe urşujysy rolyny ýerine ýetirer.
Kinofilmiň esasyny goýanlar Brýus Lini owal ikinji bölümde "direltmek" isläpdirler. Yöne şol mahal onuň hossarlarynyň razyçylygyny almagy başaryp bilmändirler.
"Ip Man" kinofilmi aslynda ýarymbiografiýa kinofilmidir. Onuň ilkinji bölümi 2008-nji ýylda surata düşürilipdir. Ip Man meşhur uzak gündogar goranyş sungatynyň beýik ussady bolupdyr. Brýus Li hem ondan sapak alypdyr.
Kinofilmiň ikinji bölümi iki ýyl arakesmeden soň halk köpçüligine ýetirilipdir we 50 million dollar girdeji getiripdir.
Sowet soýuzynda hem meşhurlyk gazanan Brýus Li umuman 30-a golaý kinofilmde rol alypdyr. Ol 1973-nji ýylda kinofilm surata düşürilýän mahaly tarpa-taýyn aradan çykypdyr.


text:
Halkara Walýuta Gaznasy ýagdaýy durnuklaşdyrmak üçin Kosowa 110 million ýewro kredit berer.
Kososwanyň premýer-ministri Haşim Taçi HWG-niň ýolbaşçylary bilen gepleşiklerden soň karzyň örän amatly şertlerde berilýändigini aýtdy.
Taçiniň sözlerine görä, gelnen ylalaşyk Bütindünýä Bankyndan hem Ýewrobileleşikden üç ýylyň dowamynda 210 million ýewro möçberinde dotasiýa bermegi-de göz öňünde tutýar.
Bütindünýä Bankynyň berýän bahasyna görä, Kosowa Ýewropanyň iň garyp ýurtlarynyň biri bolup, ilatynyň ýarsyna golaýynyň alýan girdejisi ýaşaýyş minimumyndan aşakda.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Dagystan respublikasynda “Yslam döwleti” toparyna degişli söweşiji öldürildi. Bu barada Russiýanyň terrorçylyga garşy komiteti maglumat berýär.
1990-njy ýyllardan bäri Dagystanda yslamçy söweşijiler hüjümleri amala aşyryp gelýärler. Häzir “Yslam döwleti” toparynyň Yrakda we Siriýada güýçlenmegi netijesinde, onuň aglaba musulmanlaryň ýaşaýan Demirgazyk Kawkaz sebitine hem ýaýramagyndan howatyr edilýär.
Terrorçylyga garşy Milli komitetiň maglumatyna görä, haçanda polisiýa Süleýman Zainalobinowyň ulagyny saklanda, ol ot açyp başlapdyr.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Ýakyn Gündogar ýurtlarynyň liderlerine demokratik reformalara tarapdardygyny yglan eden Müsüriň täze häkimiýetlerinden görelde almagy maslahat berdi.
Waşingtonda bolan metbugat konferensiýasynda Obama prezident Hosni Mubarek wezipeden çekilenden soň harbylaryň ýurdy dolandyrýandygyny hem “gowy yşaratlaryň” gelýändigini aýtdy.
Munuň tersine, Obama duşenbe güni oppozisiýanyň köpçülikleýin protestlerini basyp ýatyrany üçin Eýranyň häkimiýetlerini ýiti tankytlady we, amerikan prezidentiniň sözlerine görä, “uly azatlyk gazanmak üçin özünde gaýrat tapan eýranlylara” goldaw bildirdi.
Obama: “Ýaşlar, ýönekeý adamlar öz maşgalalaryny eklemäge, özüne mynasyp iş tapmaga, bilim almaga, gowy durmuşa bil baglamaga mümkinçiligi duýan halatynda, diňe şol ýagdaýda regionda durnuklylyga ýetip bolar hasap edýärin. Regiondaky ýurtlaryň hökümetleri adamlaryň iş hereketini we mümkinçiliklerini ýokarlandyrmaga tarap näçe köp ädim ätseler, şol ýurtlar has-da durnukly bolar” diýdi.


text:
Türkmenistanda poçta arkaly bir welaýatdan beýleki welaýata ýa-da şähere pul ugratmagyň gymmatdygy we pul ugratmak isleýän ýaşaýjylaryň käbir býurokratik bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy habar berilýär. Şu sebäpden türkmenistanlylaryň käbirleriniň beýleki welaýatlardaky dogan-garyndaşlaryna pul ugratmak üçin dürli usullardan peýdalanýandygy aýdylýar.
Eýse, bular haýsy usullar? Şeýle-de, Türkmenistanyň içinde pul ugratmagyň düzgünleri we şertleri näme?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Geçen hepdede Merkezi Aziýanyň regionynyň medeniýet durmuşyndaky iň möhüm wakalaryň biri Özbegistanyň paýtagty Daşkentde bolup geçen ylmy konferensiýa boldy.
“Türküstanyň öwrenilişi: ylmyň başlangyjy we emele gelmegi” ady bilen geçirilen ol konferensiýa belli Gündogary öwreniji Wasiliý Wladimirowiç Bartoldyň doglan gününiň 140 ýyllygyna bagyşlandy” diýip, habar berildi hem bu çäräniň Özbegistanyň häzirki durmuşynda waka saýylýandygyny ýazdy.
Ylmy konferensiya onlarça akademik hem ylymlaryň doktory gatnaşypdyr. Russiýa Federasiýasyndan hem Özbegistanyň özünden professional taryhçylar, medeniýeti öwrenijiler, resmiler hem ilçiler konferensiýanyň işine aktiw gatnaşdylar diýlip, habar berilýär.
W. W. Bartoldyň Türküstany, umuman, Yslam Gündogaryny öwrenmekde bitiren hyzmaty çäksiz uludyr. Diňe ylmy babatda däl, praktiki işlerde hem W. W. Bartoldyň biziň regionymyz üçin aladalary köp.
Ýerli dilleriň möhümdigini aýdypdy
Bartold rus resmileriniň hem alymlarynyň arasynda ilkinji bolup, Merkezi Aziýa halklarynyň ýerli dilini öwrenmegiň möhümdigini aýdypdyr.
“Hut Bartold öz wagtynda resmilere Gündogar dillerini öwredýän mekdepler açmagy teklip edipdi. Russiýadan bu ýere ýollan adamlaryň ilki ýerli dili bilýändigi barada ekzamen tabşyrandan soňra döwlet işine başlamalydygyny aýdypdy” diýip, “Central Asia” internet saýty ýazýar.
“Türküstanyň öwrenilişi: ylmyň başlangyjy we emele gelmegi” atly ylmy konferensiýany alyp baryjy, taryh ylymlaryň doktory, Özbegistanyň Taryh institutynyň direktory Diloram Alymowa Sowetler zamanynda Moskwada Bartold okaýyşlarynyň geçirilendigini ýatladyp, şeýle okaýyşlary Daşkentde ýaňadan ýola goýmagy teklip edipdir.
Bu konferensiýa geçenden soňra dürli çekişmelere sebäp boldy. Sebäbi geçen asyryň 20-nji ýyllarynda soňraky soýuz respublikalary döredilende W.W. Bartold bu meseläni berk tankyt edipdi. Ol hususan-da 1918-nji ýylda döredilen Horezm respublikasynyň, onuň yz ýany döredilen Buhara Halk respublikasynyň dargadylmagyny we ýok edilmegini nädogry hasaplapdy.
Bartold “Orta Aziýadaky türki we eýran halkyýetleriniň taryhy aragatnaşykalarynyň meseleleri dogruda” diýen işinde bu meseläni gozgap, Horezm respublikasynyň ýok edilmegi bilen horezm medeniýetiniň we diliniň ýitip gitjekdigini aýdypdy.
Elbetde, bu ýubileý çäresi öz wagtyndan birneme gijikdirilip geçirilýär. Sebäbi belli alymyň doglan gününiň 140 ýyllygy geçen ýylyň noýabrynda bolupdy. Ýöne bellenjek bolsa alnymyzda ýene bir sene bar, şu ýylyň awgust aýynda bu belli alymyň aradan çykanyna laýyk 80 ýyl dolýar.
Bartoldyň gysgaça terjimehaly
Wasiliý Wladimirowiç Bartoldyň 1869-njy ýylyň noýabrynda Peterburgda dünýä inip, 1930-njy ýylyň 19-njy awgustynda hem şol ýerde dünýäden ötendigini Türkmen sowet ensiklopediýasy ýazýar.
Onuň doglan, önüp-ösen ýeri Russiýanyň Demirgazyk paýtagty bolsa-da, bütin işini hem ukybyny Gündogar halklarynyň, şol sanda Türküstanyň taryhyny hem medeniýetini öwrenmäge sarp edipdi. Ol Gündogar halklarynyň dilini, medeniýetini hem taryhyny çuňňur özleşdiren alym bolupdyr. Onuň işleri häzirki wagtda-da ylmy dolanyşykdan galanok.
“Türküstan mongollaryň ýörişi döwründe” diýen işi üçin oňa Gündogaryň taryhynyň doktory diýen alymlyk derejesi berlipdir. Ýeri gelende aýtsak, alymyň şol işi golaýda Amerikada çap edilipdir.
Gündogar halklarynyň taryhyny hem medeniýetini öwrenmekde ummasyz köp iş eden akademik W. W. Bartold Magtymgulynyň eserleriniň milliligini ilkinji bolup kesgitlänleriň birisidir. Ol şeýle ýazypdy. “Gökleňlerden bolan şahyr Magtymguly türkmenler üçin, şol sanda Stawropol türkmenleri üçin-de, milli şahyr bolupdy”. Alym bu pikirini soňra has ösdürip, “…türki halklaryň arasynda Magtymguly ýaly milli şahyrly halk diňe türkmenlerdir” diýipdi.
Şonuň üçin akademik Bartoldyň hyzmaty türkmen halkyna-da degişlidir.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
Resmileriň aýtmaklaryna görä, Halkara Gyzyl Haç komiteti üçin Pakistanda işlän britaniýaly lukmany ogurlan jenaýatçylar ony öldüripdirler. Polisiýanyň aýtmagyna görä, 60 ýaşly Halil Rasjed Deýliniň kellesi kesilen jesedi Kwetta şäheriniň golaýyndan tapylypdyr.
Halil Rasjed Deýli bir ýyl töweregi wagtlap Halkara Gyzyl Haç komitetiniň Kwettada amala aşyrylýan programmasynyň dolandyryjysy bolup işledi. Ony ýaragly näbelli adamlar şu ýylyň ýanwarynda ogurladylar.
“Halkara Gyzyl Haç komiteti bu wagşyçylykly hereketi berk ýazgarýar we Deýliniň maşgalasynyň, dostlarynyň hasratlaryny, şeýle-de olaryň gahar-gazaplaryny paýlaşýar” diýip, guramanyň baş direktory Ýwes Dakkord öz beýannamasynda aýdýar.
Beýik Britaniýanyň daşary işler ministri Wilýam Heýg hem Deýliniň öldürilmegini ýazgardy we bu wakany Pakistanyň halkyna kömek edýän birini nyşana alýan “manysyz we gazaply hereket” diýip atlandyrdy.
Britan parlamentiniň deputaty Rassel Brown hem Deýliniň öldürilmegini ýazgaryp, onuň yslam dinini kabul etmezden öňki adyny tutdy.
“Häzirki döwürde gowşan çäkli maglumat onuň wagşy ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolandygyny görkezýär. Eger bu zatlar dogry bolsa, onda men juda nägile. Çünki Ken öz ýurduny terk etdi we başgalar üçin gowy işler etmek, olara kömek etmek üçin daşary ýurda gitdi. Men Kwettada Keni tanaýan köp adamyň bu waka gynanýandygyny bilýärin” diýip, Rassel Brown aýtdy.
Halkara Gyzyl Haç komiteti üçin Pakistanda işlän britaniýaly lukmany Halil Rasjid Deýl
Şiele Howett Deýliniň ýakyn dostudy. Ol Ken hakda şeýle diýýär: “Men Keni ol musulman dinini kabul etmezinden öňem tanaýardym. Meniň dostum Ken örän gowy ynsandy we sizem onuň bilen duşuşmagy arzuw ederdiňiz. Ol özi barada az pikir edip, başgalar barada alada ederdi. Ol bütin ömrüni başgalara bagyş etdi”.
Polisiýanyň beren habaryna görä, ony ogurlanlar Deýliniň jesedinde galdyran hatynda onuň tussaglykdan boşadylmagy üçin girewiň tölenmändigi sebäpli, öldürilendigini aýdypdyrlar.
Halil Rasjed Deýliniň jesedini barlan lukman Sadfar Huseýiniň žurnalistlere aýtmagyna görä, onuň kellesini kesmek üçin pyçak ulanylypdyr.
Halkara Gyzyl Haç komitetiniň berýän maglumatyna görä, weteran işgär Deýli öň Owganystanda, Yrakda we Somalide işläpdir.
Halil Rasjed Deýlini haýsy toparyň ogurlanlygy anyk däl.
Kwetta sebitinde etnik buluç separatistleri, “Talyplaryň” tarapdary bolan gozgalaňçylar we jenaýatçy toparlar bar. Olar girew hökmünde köp pul talap etmek üçin baý pakistanlylary we daşary ýurtlulary ogurlaýarlar. Şeýle-de bu sebitde Owganystandaky uruşdan gaçyp gelen müňlerçe bosgunlar ýaşaýar we olaryň käbiri Halkara Gyzyl Haç komitetiniň keselhanalarynda saglygyny bejerdýär.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew 1916-njy ýylda patşalyk Orsýetiň gyrgyzlary gyrgyna bermeginiň pidalarynyň ýadygärligini açdy.
Atambaýew 2-nji sentýabrda Bişkekde geçirilen dabarada eden çykyşynda şol wakalary “ata watany gorap saklamak boýunça milli azat ediş gozgalaňy we azatlyk ugrundaky göreş” diýip atlandyrdy.
Atambaýew Gyrgyzystanyň we Orsýetiň umumy taryhynyň hem-de bilelkdäki gelejeginiň bardygyny aýtdy.
Birinji Jahan Urşunyň dowamynda Orsýet Merkezi Aziýanyň ýerli halklaryny garym gazmak we böwet dikmek ýaly işleri berjaý etmek üçin ýaragsyz işçi güýji hökmünde goşuna almagy karar edipdi.
Gyrgyzlaryň we gazaklaryň ençemesi muňa garşy çykypdy we Orsýetiň häkimiýetlerine açyk garşylyk görkezipdi.
Orsýet patyşalygynyň jezalandyryjy harby bölümleri tarapyndan öldürilen gyrgyzlaryň sany 100 we 270 müň aralygynda hasaplanylýar. Ýene ýüzlerçe müň adam goňşy Hytaýyň Ksinjiang regionyna göçüp gidipdi.
Geçen aýda Gyrgyzystanyň jemgyýetçilik komissiýasy 1916-njy ýylyň köpçülikleýin gyrgynçylygyny genosid diýip yglan etdi.
Aprel aýynda Orsýetiň Döwlet Dumasynyň başlygy Sergeý Naryşkin gozgalaňlara genosid hökmünde garalmagyndan ýüz öwrüp, “100 ýyl öň ähli halklaryň ejir çekendigini” aýdypdy.


text:
17-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda diplomatik işini tamamlaýan Azerbaýjan Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Wahdet Sultanzade Mamedaga ogluny kabul etdi.
Diplomat wagt tapyp kabul edendigi üçin hoşallyk bildirip, milli Liderimizi giňden bellenilip geçilen Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy hem-de TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygyna badalga berilmegi bilen gutlady. Dostlukly ýurduň doly ygtyýarly wekili öz ýurdunyň Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistan bilen giň möçberli gatnaşyklary ösdürmäge hemmetaraplaýyn gyzyklanma bildirýändigini nygtap, Azerbaýjanda türkmen döwletiniň durmuşa geçirýän parahatçylyk söýüjilik syýasatyna hem-de onuň sebitde we tutuş dünýäde parahatçylygyň, howpsuzlygyň hem-de durnukly ösüşiň esaslaryny pugtalandyrmaga gönükdirilen möhüm halkara başlangyçlaryna ýokary baha berilýändigini we doly goldanylýandygyny belledi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dostlukly ýurduň ýokary derejeli ýolbaşçylaryna hem-de halkyna bagt we abadançylyk arzuw edip, azerbaýjan tarapyna ählumumy durnukly ösüşiň bähbidine özara düşünişmek, hoşniýetli goňşuçylyk hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny guramakda özüniň hukuk derejesini üstünlikli durmuşa geçirýän Bitarap Türkmenistanyň oňyn başlangyçlaryny dünýäniň syýasy giňişliginde ilerletmekde uly goldawy üçin minnetdarlyk bildirdi. Şeýle hem soňky ýyllarda ýola goýlan, ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn esasda — iri halkara guramalarynyň hem-de abraýly sebit düzümleriniň çäklerinde üstünlikli ösdürilýän köpugurly türkmen-azerbaýjan gatnaşyklarynyň ýokary derejesini kanagatlanma bilen belläp, ilçä deňhukuklylyk hem-de özara bähbitlilik esasynda guralýan netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga saldamly goşant goşandygy üçin minnetdarlyk bildirdi.
Dünýäniň dürli ýurtlarynyň wekilleri Türkmenistana gelip, bu ýerde amala aşyrylýan özgertmelere haýran galýarlar diýip, jenap Wahdet Sultanzade Mamedaga ogly aýtdy we Türkmenistany hemişe aýratyn mähir hem-de hoş sözler bilen ýatlajakdygyny nygtady.


text:
Liwanda şaýy söweşijileriniň “Hizbulla” toparynyň lideri Hassan Nasralla özlerinde himiki ýaragyň ýokdugyny aýtdy. Emma eger-de Ysraýyl bilen uruş turan halatynda uly zeper ýetirmäge mümkinçilikleriniň badygyny-da Nasralla sözüne goşdy.
Duşenbe güni Nasralla Liwanyň telewideniýesine interwýu berdi. Şonda ol “Ysraýylyň territoriýasyndaky belli bir desgalara hüjüm edilse, onda gerekli netijeleri gazanyp boljakdygyny” belledi. Çaklamalara görä, Nasralla Ysraýylyň atom reaktorlaryny göz öňünde tutupdyr.
Şeýle-de Nasralla “Hizbulla” toparynyň “Ysraýyldaky ähli nyşanlary urmaga ukyply raketalarynyň bardygyny” hem nygtady.


text:
Çarşenbe güni Günorta Koreýa Demirgazyk Koreýanyň abandyrýan howpundan goranmak üçin islendik bir çäräni, şol sanda “harby hereketleri-de” aradan aýyrmaýandygyny mälim etdi.
Bu wakanyň öňýany, çarşenbe güni irden Demirgazyk Koreýa öz serhet ýakasyndaky “Kaesong” senagat parkynyň territoriýasyna günorta koreýaly işgärleri goýbermegini bes etdi.
Şonuň yzýany hem Günorta Koreýanyň goranmak ministri Kim Kwan-jin eden çykyşynda öz ýurdunyň islendik bir garaşylmadyk wakalara jogap bermek üçin ýörite planlary işläp düzendigini belledi.
Geçen hepde Demirgazyk Koreýanyň hökümeti özüniň Günorta Koreýa bilen “uruş ýagdaýyna” geçendigini yglan edipdi.


text:
Şu günler Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň köçelerinde polisiýanyň patrul, ýagny gözegçilik gullugynyň maşynlary köpelip, indi ýaşaýjylardan gije sagat 10-11-den soň öz öýlerine girmek talap edilýär.
Türkmenabadyň kiçi etrapçalarynyň ählisinde diýen ýaly aýlanýan bu çal reňkli we öň gapylarynda Türkmenistanyň gerbi çekilen, gapdalynda-da “Polisiýa” diýlen ýazgyly we depesi gyzyl-gök reňkdäki çyraly bu resmi ulaglary beýleki transport serişdelerinden tapawutlandyrmak aňsat.
“UAZ – 69” ýa-da “UAZ PATRIOT” kysymly bu maşynlary türkmenabatlylaryň ählisi, gözi görenden tanaýan bolsa gerek. Oňa il arasynda “patrul maşynlary” ýa-da “katalaşka” diýip at berýärler. Bu maşynlardaky polisiýa işgärleriniň käbiriniň aýtmagyna görä, olar agşam Gün batandan tä daňdana çenli, asudalygy goramak maksady bilen şäheriň içinde nobatçylyk çekýärler.
Emma soňky birnäçe hepdäniň dowamynda bu maşynlarda aýlanýan polisiýa işgärleri şäheriň asudalygyny goramakdan daşgary, agşam sagat 10-11-den soň köpgatly jaýlaryň daşynda we howlularynda öz goňşy-golamlary bilen gürleşip oturan ýa-da duran türkmenabatlylardan öýlerine girmegi talap edip başladylar.
Soragyň jogaby kanagatlandyrmasa, onda...
“Men goňşularym bilen köçäniň gyrasynda otyrdym. Birden çatrykdan polisiýa maşyny aýlanyp, ýanymyza gelip durdy-da, ‘Näme işläp otyrsyňyz? Dawaý, öýli-öýüňize dargaň’ diýdi. Turup gaýdyşanymyzy göreninden soňra, [ol] öz ýoluna ugrady” diýip, 35 ýaşlaryndaky türkmenabatly Babajan gürrüň berýär.
Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde Babajan: “Köçämiziň oglanlary bilen gürleşip oturmagyň näme aýby barka?” diýen soragy goýýar.
Gijelerine Türkmenabadyň köçelerinde aýlanýan polisiýa işgärleriniň diňe öz goňşy-golamlary bilen oturan adamlary däl, eýse, gije öz işi bilen gidip barýan adamlary saklaýan pursatlary hem seýrek däl.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan türkmenabatlylaryň ençemesiniň aýtmagyna görä, polisiýanyň işgärleri gije saklaýan adamlaryna “Nirä barýaň?”, “Gijäň bu wagtynda näme işläp ýörsüň?”, “Içgilimi ýa ýok?”, “Dokumentiň barmy?” diýen soraglary berýärler. Eger-de ötegçileriň beren jogaby polisiýa işgärlerini kanagatlandyrmasa, onda olar gönümel polisiýa bölümlerine alnyp gidilýär.
“Mün maşyna...”
“Men gijeki otly bilen Mara gitmekçi bolup, ýola çykdym. Uly ýola baryp, taksi tutaýyn diýip ýöräp barýarkam, bir polisiýa maşyny saklandy we ondaky polisiýa işgärleri meniň gije näme işläp ýörenimi, nirä barýanymy we nirede ýaşaýanymy sorap başladylar. Men ýolagçydygymy düşündirenimde, menden otly biledimi soradylar. Ýogsa-da, mün maşyna diýip başladylar” diýip, 30 ýaşlaryndaky türkmenabatly Serdar öz başyndan geçen wakany gürrüň berýär.
Bu hili çäreler, göräýmäne, asudalygy saklamaga uly goşant goşýan hem bolsa, iş sagatlary gije gutarýan adamlar üçin ýa-da keselhana, dermanhana ýaly ýerlere gitmek zerurlygy bolan adamlar üçin indi uly alada öwrüldi.
“Tussaghanada sakladylar”
Polisiýanyň Gözegçilik gullugynyň gijeki işgärleri tarapyndan saklanan adamlaryň ykbaly hem dürli-dürli bolýar. Meselem, polisiýa işgärleri käbir adamlardan dilhaty alyp, öýüne goýberse, käbirleriniň hossarlaryny çagyryp, şahsyýetini tassyklaýan dokumenti getirmegi soraýarlar. Käbir türkmenabatlylar bolsa polisiýanyň bölümlerinde uzyn gije, ertesi irdene çenli, kähalatlarda hatda ertesi öýläne çenli şol ýerde saklanylýar.
“Geçen hepde gije sagat 11:40 töwerekleri meni polisiýanyň maşynlary Bitaraplyk şaýolunyň ugrunda saklap, polisiýanyň bölümine alyp gitdiler. Näme sebäpden aýlanyp ýörendigimi soradylar, gije salkyn howada gezelenje çykanyma düşünmediler. Soňra doganyma jaň edip, ondan şahsyýetimi anyklaýan resminamalarymy getirmegi soradylar. Doganym gelýänçä meni ýörite tussaghanada sakladylar. Resminamalarymy görensoňlar, dilhaty ýazdyryp, goýberdiler” diýip, 40 ýaşlaryndaky Rüstem gürrüň berýär.
Türkmenabat şäherinde dowam edýän bu çäräniň sebäpleri, munuň haçana çenli dowam etjekdigi barada ne resmi metbugatda, ne-de radio-telewideniýede halk köpçüligine maglumat berilýär. Gije sagatlarynda polisiýa işgärleriniň maşynyny gören türkmenabatlylar bolsa, gereksiz aladadan uzak durmak üçin, öýli-öýüne girmek bilen bolýarlar, ýa-da öz barjak ýerlerine uly ýollardan sowlup, aralyk köçelerden ýöräp barmaga çalyşýarlar.


text:
Şenbe güni Yragyň paýtagty Bagdatda şaýy zyýaratçylarynyň dini çäresi wagtynda amala aşyrylan partlamada azyndan 25 adam öldi.
Bu partlama Muhammet pygamberiň çowlugy Musa al-Hadymyň ölen gününe gabatlanyp geçirilýän zyýarat çäresi wagtynda amala aşyryldy. Bagdadyň polisiýasy partlamanyň maşyna ýerleşdirilen bomba arkaly amala aşyrylandygyny habar berýär.
Indi birnäçe gün bäri dowam edýän bu dini zyýaratyň başynda, geçen hepdäniň çarşenbe güni Yragyň dürli şäherlerinde amala aşyrylan partlamalarda 72 adam ölüpdi.
Partlamalaryň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Ukrainanyň hökümeti ýurtda parahatçylygy we tertip-düzgüni dikeltmek üçin öz hüjümlerini ýaýbaňlandyrjakdygyny aýtdy. Bu barada ýurduň separatist gündogaryndaky Russiýa tarapdary ýaragly adamlar tarapyndan halkara synçylaryň ikinji topary alnyp gaçylan mahaly mälim edildi.
Ukrainanyň häzir iş başyndaky goranmak ministri Mihaýlo Kowal ukrain güýçleri ýurduň gündogaryndaky käbir territoriýalardan Russiýa tarapdary söweşijileri “doly arassaladylar” diýdi. Kowal “gürrüňi edilýän regionlardaky ýaşaýyş şertleri adaty ýagdaýa öwrülýänçä we parahatçylyk ornaşdyrylýança” operasiýalaryň dowam etjekdigini belledi.
Bu aralykda, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň 30-njy maýda beren maglumatyna görä, dört halkara synçydan we bir ukrainaly kömekçiden ybarat topar Ukrainanyň Lugansk şäherinden 100 kilometr demirgazykda ýerleşýän Sewerodentskdäki ýaragly adamlar tarapyndan saklanylypdyr.


text:
Ysraýylyň günortasyna Hamas toparynyň söweşijileriniň atan raketalary sebäpli, üç ysraýylly öldi. Bu aralykda Ysraýylyň harbylary Hamas toparynyň gözegçiligindäki Gaza zolagyndaky operasiýalaryny ýaýbaňlandyrdy.
Hamas toparynyň atan raketasy Gazadan 25 km. demirgazykda ýerleşýän Kirýat Milaçi şäherindäki binalaryň birine baryp düşdi. Netije-de üç ysraýylly ýogaldy.
Ysraýylyň harbylarynyň aýtmagyna laýyklykda, olaryň “Demir gümmez” atly raketa hüjümine garşy goranyş sistemasy penşenbe güni Gazadan atylan onlarça raketany atyp, ýarypdyr. Aýdylmagyna görä, raketalaryň biri goranyş sisteamasyndan geçmegi başaryp, bina baryp urupdyr.
Ysraýylyň polisiýasynyň metbugat wekili Mikeý Rozenfeld bu hüjüm barada BBC gullugyna şeýle gürrüň berdi: “Raketa binanyň ýokary bölegine baryp urdy. Gynansak-da, ol ýerde bir maşgala bardy. Ol ýerde bir jübüt maşgala ýaşaýardy. Gabat garşydaky kwartirada hem bir aýal ýaşaýardy. Olaryň howpsuz ýere barmagy üçin wagty bolmandy. Olaryň üçüsi hem öldi.”
Çarşenbe güni Ysraýylyň harbylary “Goranyşyň sütüni” kod atly operasiýany başladylar. Onuň çäginde Gaza zolagyna ýerden, deňizden we howadan edilen hüjümlerde Hamas toparynyň harby ganatynyň ýolbaşçysy Ahmed Al-Jaabari, başga-da 13 adam, şol sanda iki çaga hem öldürildi.
Polisiýanyň metbugat wekili Rozenfeld Hamasyň muňa jogap edip, raketalary atandygyny aýtdy: “Dörän ýagdaýlar, raketalar sebäpli, Gaza zolagyna sekiz kilometr golaýda ýaşaýan adamlara hatda işlerine çykmaga hem ýol berlenok. Ysraýyla garşy 130-e golaý raketa atyldy.”
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu çarşenbe güni çykyş edip, ýurduň “operasiýalary ýaýbaňlandyrmaga taýýardygyny” aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow çarşenbe güni Saud Arabystanyna eden saparynyň dowamynda, dörän ýagdaýlar barada şeýle diýdi: “Regionda, Palestinanyň territoriýasynda bolup geçýän zatlar, bizi alada goýýar. Biziň pikirimizçe, howa hüjümleri ýa-da gazaply daryşmagyň islendik beýleki görnüşleri dessine togtadylmalydyr”.
Müsüriň daşary işler ministri penşenbe güni çykyş edip, Gaza konflikti boýunça Howpsuzlyk Geňeşiniň mejlisiniň geçirilmegini talap etdi. Şeýle-de ol ABŞ-y “Ysraýylyň agressiýasyna” “dessine böwet bolmaga” çagyrdy.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň Nangarhar welaýatynyň paýtagty Jalalabadda janyndan geçen bir hüjümçi Milli howpsuzlyk uprawleniýesiniň binasynyň öňünde partlama amala aşyrdy.
Wakada janyndan geçen bir hüjümçi içine bomba ýerleşdirilen maşyny howpsuzlyk edarasynyň howlusynyň derwezesine süsdürip, partladypdyr.
Ýerli resmiler bu partlamada howpsuzlyk edarasynyň iki sany goragçysynyň ölüp, ýene üç adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar. Partlamada bu edaranyň binasyna-da belli bir derejede zyýan ýetendigi habar berilýär.
Bu wakanyň yzy bilen talybanlaryň sözçüsi bu partlamanyň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, beýanat ýaýradypdyr.


text:
«Adam hukuklary» programmamyzyň bu sanynda daşary ýurtly gelinler, giýewler we olaryň nikasyny hasaba aldyrmakda, Türkmenistandaky durumyny kanunlaşdyrmakda gabat gelýän kynçylyklary barada gürrüň edýäris.
Söhbete Türkmen inisitiwasy toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin, ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew gatnaşýar.
Şeýle-de bu gün Türkmenistanda kanunlaryň ýeterlik işlemezleginiň sebäpleri barada žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen eden söhbetimiziň dowamyny eşitdirýäris.
Programmany Pragadaky studiýadan Ýowshan Annagurban alyp barýar.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Şenbe güni Aşgabatda “Saglyk-2012” ady bilen gurnalan halkara sergisi we ylmy konferensiýasy öz işini tamamlady.
Üç günüň dowamynda geçirilen bu çärede Aşgabadyň “Sergi köşgünde” Türkmenistanda we daşary ýurtlarda öndürilen häzirkizaman medisina enjamlarynyň we derman önümleriniň sergisi gurnaldy.
Mundan daşary, dünýäniň 40-dan gowrak ýurdunyň wekilleriniň gatnaşmagynda häzirkizaman medisinasynyň meseleleri barada ylmy konferensiýa geçirildi.
Bu konferensiýada 13 sany aýry-aýry ugra bölünen toparlar medisinanyň aýry-aýry pudaklaryndaky anyk meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.


text:
Demirgazyk Koreýa häkimiýetleri 26-njy martda Sary deňizde öz gämisini gark etmekde Phenýany aýlyplan Günorta Koreýa bilen bagly berk jogap çäreleriniň görüljekdigini yglan etdi.
Demirgazyk Koreýanyň Merkezi informasion agentligi özgerişleriň köp ugurlary öz içine aljakdygyny habar berdi. Hususan-da, Keson şäherindäki bilelikdäki kärhananyň işgärleriniň ählisi ýurtdan çykarylar.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti bu karary “geň galdyryjy” diýip atlandyrdy. Döwlet departamentiniň wekili Filip Kroulynyň sözlerine görä, bu karar ozaly bilen Demirgazyk Koreýanyň özüne zarba bolar.
Düýn Günorta Koreýa Demirgazyk Koreýa propagandistik gepleşikleriň ýaňadan berlip başlanýandygyny yglan etdi. Ondan öň Seul Phenýan bilen söwda gatnaşyklaryny ýatyrýandygyny aýdypdy.
Hytaý hem Orsyet taraplary sowukganlylyga çagyrdy.
Günorta Koreýany goldaýan ABŞ Demirgazyk Koreýanyň hereketelrini dünýä jemgyýetçiligi jogapsyz galdyrmaly däl hasap edýär.
Şu gün Seula gepleşikler geçirmek üçin ABŞ–nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton gelýär.


text:
2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýände aýyplanyp, dekabr aýynda uzak möhletli türmä basylan adamlaryň köpüsiniň ykbaly şu günki güne çenli näbelliligine galýar.
Azatlyk Radiosynyň direktory Muhammad Tahir bu adamlaryň ykbaly boýunça hukuk goraýjy toparlaryň tagallasy bilen alnyp barylýan tagallalaryň çäginde, Birleşen Ştatlaryň Kongresindäki Helsinki komissiýasynyň syýasy geňeşçisi Janice Helwig bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Birleşen Ştatlaryň Helsinki komissiýasy hökmünde siz Türkmenistanda 2002-nji ýylyň noýabrynda prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän bilen bagly tussag edilen adamlaryň ykbaly bilen hem gyzyklanyp gelýärsiňiz. Bilşimiz ýaly, ol adamlaryň köpüsi şol ýylyň dekabrynda tussag edilip, türkmen türmelerine basyldy. Şondan bäri olaryň köpüsiniň soňky ykbaly belli bolman galýar. Türkmen häkimiýetleriniň bu adamlaryň ykbaly baradaky esasy soraga jogap bermegi üçin alnyp barylýan kampaniýanyň soňky täzelikleri barada näme aýdyp bolar?
Janice Helwig: Meniň ilki aýtmak isleýän zadym bu iş babatda informasiýa we informasiýa azatlygynyň ýoklugy bilen bagly. Şol wagt, 2002-nji ýylyň dekabr aýynda, gürrüňi edilýän adamlaryň tussag edilen wagty hem hakykatda nämeleriň bolýandygy barada hiç hili informasiýa alyp bolmandygy meniň ýadymda. Bu şu günki güne çenli hem, köplenç ýagdaýda, şeýleligine galýar. Sebäbi bu iş boýunça žurnalistleriň taýýarlan maglumatlary ýa-da tussag etmelerdir sud prosesleriniň amala aşyrylyşy barada jemgyýetçilik ýazgysy bolmady diýen ýaly.
Onsoň bu şol ýagdaýyň şu günem dowam edýändigini görkezýär. Soňky täzelikler näme diýen sorag barada aýdylanda, biziň komissiýamyzyň başlygy, senator Benjamin Kardeniň Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň golaýda Şweýsariýada daşary işler ministrleri derejesinde geçirilen duşuşykdan soň çap eden pres-relizini görüp bilersiňiz.
Ol häzir, Türkmenistanyň ÝHHG-daky şindiki ilçisi ministrleriň duşuşygynda çykyp gürleýän wagtynda, biziň bu wezipede öň işlän türkmen ministri Batyr Berdiýewiň ykbaly barada hiç bir zat bilmezligimiz juda gaýgyly diýdi. Ýagny bu işde henizem aýdyňlyk, açyklyk we informasiýa ýok we bu bir ynsanperwerçilik meselesi hem bolup durýar. Sebäbi maşgalalaryň öz ezizleriniň nirededegini bilmegi gerek.
Azatlyk Radiosy: Siz ýokary derejeli türkmen resmileri bilen duşuşyp, şu meseläni gozgamak mümkinçiligine eýe bolan bolmaly. Haçanda siz şu adamlaryň ykbaly baradaky meseläni gozganyňyzda, olardan nähili jogap alyp bildiňiz?
Janice Helwig: Biz hakykatda golaýda bu hili mümkinçilige eýe bolmadyk, men özümiziň Kongresdäki Helsinki komissiýamyz, ýaňy agzan daşary işler ministrleri derejesindäki duşugym barada aýdýaryn. Ol ýerde ýokary derejeli türkmen resmisi bolmady, diňe Türkmenistanyň Wenadaky, ÝHHG-daky ilçisi boldy. Ozal, haçanda kongres agzalary bu meseläni galdyranlarynda, şol sanda daşary işler ministri Meredowdan, biz hakykatda anyk bir jogap alyp bilmedik. Diňe ol adamlar «okeý», ýa-da olar türmede, terrorçy we olar barada gürrüň edilmeli däl diýen ýaly jogaplary aldyk.
Men biziň kongres agzalarymyzyň bu mesele barada köp ýyl bäri, hakykatda 2003-nji ýyldan bär prezidente we daşary işler ministri Meredowa hat ýazýandyklaryny aýdyp biljek. Mende daşary işler ministri Meredowyň 2006-njy ýa-da 2005-nji ýylda ýazan bir haty hem bar, onda biziň Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyna-da, şol türmedäki adamlaryň ýanyna-da sapar edip biljegimiz aýdylýar. Men ol ahyry bir gün bu wadasynda tapylar diýip umyt edýärin.
Azatlyk Radiosy: Bize mälim bolşuna görä, hökümetden aýry guramalaryň bir topary şu tussaglaryň ykbaly barada bir kampaniýa alyp barýar. Helsinki komissiýasynyň bu meseledäki indiki ädimi näme bolar? Siz geljekde nämeler etmekçi?
Janice Helwig: Hökümetden aýry guramalaryň, raýat jemgyýetiniň bu meseläni galdyrmagy gowy zat, biz bu meseläni gozgap, ol adamlaryň ykbaly barada gürrüň edýäris. Biziň edip biljek zadymyz bu meseläni gozgap, Türkmenistanyň hökümetine ol adamlaryň nirede saklaýandyklary, olaryň diridigi ýa däldigi barada anyk jogap alýançak sorag berip durmakdan ybarat.
Azatlyk Radiosy: Soňky soragymyz şeýle, türkmen türmesinde ýiten diýilýän adamlaryň käbir garyndaşlarynyň hem Azatlyk radiosyndan şu söhbetdeşligi diňlemegi mümkin. Siz şolara näme aýtmak islärdiňiz?
Janice Helwig: Meniň olara aýtmak isleýän zadym şu – olaryň maşgala agzalary we ezizleri unudylanok, biz olaryň nirede saklanýandygyny, nähili ýagdaýdadygyny, diridiklerini ýa däldiklerini anyklamak üçin işlemegi dowam etdireris, biz muny anyklaýançak durmarys.
Söhbetdeşligi iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Aşgabadyň, ilat arasynda “Mir bazar” diýlip atlandyrylýan, uly bazarlarynyň biriniň abatlaýyş işleri sebäpli ýapylmagynyň yzysüre bu ýerde gurnalan söwda bassyrmasynyň işi hem ýatyryldy.
Geçen ýylyň awgustynda paýtagtyň “Ýunus Emre” köçesiniň ugrundaky “Mir bazarynyň” dükanlarynyň tekjeleri boşadylandan soň, telekeçiler bu ýerdäki söwdany dowam etdirip bilmekleri üçin täze ýeriň bölünip berilmegini sorap, degişli edaralara, ýagny “Mir bazarynyň” ozalky eýesi – Şäher häkimligine, şeýle-de soňky eýesi – Söwda we Azyk ministrligine ýüz tutandyklaryny gürrüň berdiler.
Netijede “Mir bazarynyň” günorta ganatynyň gabat garşysynda – bazaryň işleýän döwründe oňa harytlary getirýän ulaglaryň durýan meýdançasynda – uzynlygy 30 m, ini hem 10 m çemesi ululykdaky ýörite söwda bassyrmasy gurnaldy.
Esasan gök, çörek, et önümleri we gaýry azyk harytlary satylýan bu bassyrmanyň üstüni basyrmak, gerekli söwda inwentarlary bilen üpjün etmek işleriniň bazar administrasiýasynyň öz hasabyna edilendigine garamazdan, telekeçiler özlerinden hem “meýletin maýa kömeginiň” alnandygyny aýdýarlar.
“Bazarkomuň (bazar administrasiýasy – Red.) işgärleri bassyrmanyň astynda söwda etjeklere “meýletin maliýe kömegini” töletdiler. Bu indiki etjek bolýan söwdaňa baglydy. Tamdyr çöregini satýanlardan 300 manat soran bolsalar, bizden 600 manat aldylar. Has düşnükli dile geçirseň, para soradylar...” diýip, et önümlerini satýan Ylýas gürrüň berýär.
Gepiň gerdişine görä bellesek, ýokarky aýdylýan “meýletin goşant” barada degişli resmilerden nähilidir bir kommentariý alyp bolmady.
Wagtlaýyn bassyrmadaky 30 töweregi dükanyň söwdagärleri bilen bir aýlyk şertnama baglaşylyp, olardan kärende ýerleri üçin gündelik üç manat töleg alyndy.
Emma 2-nji aprelde bazaryň jogapkär ýolbaşçylary, bassyrmanyň ýerinde tölegli hajathana guruljakdygyny aýdyp, telekeçilerden 4-nji aprele çenli söwda bu nokadyny doly boşatmaklaryny talap etdiler.
Netijede 4-nji aprelde bassyrma doly sökülip, sişenbe güni hem oňa goýlan wagtlaýyn girelge petiklendi.
Söwdagärler bu gysga wagtda edilen talap sebäpli özleriniň zyýan çekendiklerini, tiz zaýalanýan harytlaryny ýerlejek bolup uly alada galýandyklaryny aýdýarlar.
“Çörek, gök satýanlar-a bazaryň golaýyndaky jaýlaryň aralarynda gizlenip, harytlaryny ýerlejek bolýarlar. Olary hem polisiýa kowalaýar. Men ýaly beýleki söwdagärler bolsa harytlarymyzy şäheriň beýleki bazarlaryndaky telekeçilere deger-degmez ýerinden berýäris” diýip, et söwdasyny edýän Ylýas aýdýar.
“Mir bazarynyň” ýerindäki wagtlaýyn söwda bassyrmasynyň ýapylmagynyň diňe bir telekeçilere däl, eýse raýonyň müňlerçe ýaşaýjylaryna hem öz ýaramaz täsirini ýetirendigi aýdylýar.
“Sumbar” bazary üç ýyldan bäri ýapyk. “Jennet” bazary işlänok. “Mir bazaryny”, [wagtlaýyn] bassyrmany hem ýapdylar. Parahat, ”Gaudan” massiwleriniň ýaşaýjylary indi şäheri söküp, beýleki bazarlara barmaly bolýarlar” diýip, Parahat-1 etrapçasynyň ýaşaýjysy Bibi zeýrenýär.
“Mir bazary” geçen ýylyň awgustynda oňarmak üçin ýapylanda, onuň ýene-de 6 aýdan işläp başlajakdygy aýdylypdy. Emma bazardaky alnyp barylýan gurluşyk işlerine eýýäm 8 aý boldy. Bazaryň ýaňadandan haçan işläp başlajakdygy ýa-da wagtlaýyn söwda nokatlarynyň gurnaljakdygy barada halk köpçüligine hiç hili anyk maglumatlar berilmeýär.