text:
ODY ÖZÜŇE BAS...
Ýazylan wagty: 11 июня 2018 Ýazan Mayichka
“ODY ÖZÜŇE BAS...” Akmaraldyr Muhammet Aşgabatda bile okap, ýokary bilim aldylar. Ýokary mekdebi tamamlansoň, hersi bir mekdepde işe başlady. Göräýmäge, olaryň ýaşlyk arzuwlary hasyl bolup, durmuşda kem zady ýokdy. Muhammet göwnaçyk, sada, sypaýy, tüýs kärine berlen oglan. Akmaralda-da türkmen gyzyna mahsus bolan ähli häsiýetler jemlenen. Olaryň durmuş guranlaryna üç aý töweregi wagtda Akmaral gaýyn öýi bilen öwrenişdi. Içeriniň ähli aladasyny boýnuna alan gelinden gaýynene, gaýynata razydylar. Muhammediň iki sany gyz jigisi bardy. Kiçisi Şeker şeýle mähriban, gelnejesi bilen mekdebe bileje gatnardy. Ulusy Gülnaryň welin, häsiýeti agyrdy. “Uzakly gün tikin edip ýadaýandyr” diýip, ony öýe işleriniň ýanyna eltmezdiler. Nahar taýýar bolanda gelip, iýip-içibem turup gidibererdi. Bir gün Akmaral işinden ir geldi. Gapydan ätländen, Gülnaryň sesini eşidip, aýak çekdi. ____ Edip biljek däl, eje. Aýlyk alyp, puluny bersinde, beýleki tikinçilere buýrubersin. Işim kän, joralarymyň ýakasyny ýetişdirmeli. Onsoňam, baryňyz şonuň agzyna aňkarlyp ýörsüňiz. Näme, ol ilden üýtgeşikmi... Gülnar birbada bu gürrüňiň özi baradadygyny aňşyrmady. Gep diňläp durmagy uslyp bilmän, ýöräp başlanam şoldy welin, gaýynenesiniň: __ Üýtgeşikmi, ýokmy, ony görüp ýörensiň. Baldyz bolup aslyşyp durmak uslyp dälmidir?! Ýekeje gelnejeň bar. Olam öýüň “ody bilen girip, küli bilen çykyp” ýör. Beýleki işleriňi goýup, bir ýakajyk edýäniňde, kiçelýäňmi? – diýip gyzyna käýinmesini eşiden gelniň ini dyglap gitdi. Aradan birnäçe aý geçdi. Akmaral özünde bir üýtgeşikligiň bardygyna duýsa-da, birbada begenjini içinde saklady. Täjigül eje gelniniň ýagdaýyny dessine duýdy. Ol indi gyzlaryna “Gelnejeňe kömekleşiň. Ony kän ýadatmaň” diýip başlady. Gülnaryň welin, şol bir bolşudy. Her zatdan bahana gözläp, gelnejesiniň göwnüne degerdi. Akmaral bu zatlara üns bermezlige, ýoldaşyna duýdurmazlyga çalşardy. Oňa Muhammediň söýgüsi, gaýynlarynyň, Şekeriň mähribanlygy ýetikdi. Gaýgysyjygyň dünýä inmegi bilen, ol özüni has-da bagtyýar duýdy. Kuwwat agadyr Täjigül eje gudalaryny, dost-doganlaryny çagyryp, agtyk toýuny etdiler. Hemmeler şadyýandy. Gülnar welin, bu şatlyga goşuljagam bolmady. Ol öz otagynda tikin tikýärdi. Hemme zat Gülnaryň doglan gününiň ertesi başlandy. Muhammet jigisini gutlap, oňa gyzyl ýüzük sowgat etdi. Bu sowgada guş bolup uçan gyz joralaryny üýşürip, doglan gününi belledi. Ertesi irden turup, ilki Şeker, soňra Gülnar el-ýüzüni ýuwmak üçin, hammama girip-çykdylar. Günorta golaý tikin tikip oturan gyz birden tarsyldap galdy-da, töweregini gözlenip ugrady. Ýitigi gözüne ilmänsoň, şaňňy sesi bilen gygyryp başlady: ___ Eje, aý eje! Muhammediň sowgat beren ýüzügi ýok. Ýüregim duýup dur. Ol muny göriplik edip alandyr. Asyl agam ýüzügi gowşuranda-da, ýüzi-gözi üýtgäp gitdi diýdim-le... ___ Gapyl, diýmäýin diýsänim... Kuwwat aganyň gaharly sesi jaýy sarsdyrdy. Öz otagynda çagajygyny emdirip oturan gelniň gözünden dökülýän düwme-düwme ýaşlar ap-akja gundagy öl-myžžyk etdi. Akmaral gelin bolup düşeli bäri, birinji gezek bu öýde günorta nahary iýilmedi... Hiç zatdan habarsyz Muhammet gijara işden gelip, adatdakysy ýaly, eşigini çalşyryp, ýuwunmak üçin hammama girdi. Birsalymdan ýylgyryp çykdy-da, Gülnaryň otagynyň deňine baryp: ___ Jigim jan, ýadyňdan çykaryp, meniň sowgat eden ýüzügimi sabyn salynýanyň içinde goýup gaýdaýypsyň. Al, ýitiräýme, birden – diýdi-de, ýüzügi jigisiniň eline berip, çykyp gitdi. Gülnar özüne bakýan gözlere dogry garap bilmedi. Ýüzüni tutup, otagyna girdi... Gelin bolup düşeli bäri, Akmaraly biynjalyk eden düwüni durmuşyň özi çözdi oturyberdi. Gülnary durmuşa çykardylar. Öýdeasudalyk höküm sürüp başlady. Toý edenine alty aý geçdimi, ýokmy, bir gün Gülnar atasy öýüne gaýdyp geldi. Gele-gelmäne-de: __ Şol öýe gaýdyp barman. Ol ýerçekenem jigisiniň tarapynda. “Ýaş gyzdyr, çykar gider” diýen bolup. Haçan giderkä diýip, gül ömrümi köýdürip oturmalymy men... Gülnaryň baldyzy agasy üçin öz jorasyna söz aýdypdyr. Ýöne agasy öz diýenine tutupdyr. Ol gyzam gahar edip, gelnejesine azar berip başlapdyr. Iň erbet ýeri, öýde hemmeler şol gyzyň tarapyny çalýan ekenler. Ynha, saňa çözgüt. Şu ýerde Akmaral “Ýeri, nähili eken, “Ody özüňe bas, ötmese kesekä” diýenlerine bardymy?!” diýibem bilerdi. Ýöne ol baldyzyna göwünlik berdi. __ Gülnar jan, durmuş diýeniň ajysam bardyr, süýjüsem. “Baldyzym oňuşdyrmady” diýip, goşuňy alyp gaýdybermeli däl ekeniň. Bu zatlaryň hemmesi wagtlaýyndyr. Häli görersiň, ähli zat gülala-güllük bolar. Sabyrly, geçirimli bolmagy başar... Gönüläp aýtmasa-da, gelnejesiniň diýýänlerine aňryýany bilen düşünen Gülnar: __ Gelneje jan, bagyşla meni! Ýaşlyk edipdirin. Saňa indi düşünýän. Samsyk bolupdyryn. Bagyşla... – diýip, onuň gujagyna özüni oklady
Okalan sany: 382 Jogaplar: ( 0 )


c: text/html

text:
Hytaý Halk Respublikasy
Hytaý Halk Respublikasy (hyt. däp. 中華人民共和國, ýönek. 中华人民共和国, pinin Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), gysgaltmasy HHR ýa-da ýönekeý Hytaý — Gündogar Aziýada yerlešyän döwlet, ilat sany boýunça dünýäde iň iri döwlet (1,3 mlrd. gowrak, ilatyň aglabasy — etniki hytaýlylar, (özlerini atlandyryşlary — han); Russiýadan we Kanadadan soň territoriýasy boýunça dünýäde üçünji orunda durýar.
Goňşy döwletler: Ýaponiýa, Russiýa, Demirgazyk Koreýa we Taýwan.
Mazmuny
Taryh[üýtget | edit source]
Hytaý VIII – XV asyrda[üýtget | edit source]
200 ýyl VIII asyrdan tä X asyryň ortalaryna çenli Hytaý jemgyýetinde iri ýer eýeçilik gatnaşyklarynyň döreýşi döwri boldy. Maýda eýeçilikden iri ýer eýeçiligine geçildi we gülläp ösdi. VIII-IX asyrlarda öndüriji güýçler ösdi. Demiri hojalykda giň peýdalandylar. Metallaryň öndürijiligi artdy.
IX asyryň başynda demiriň öndürilişi VII asyr bilen deňeşdirende 2,5 gezek artdy - kümüş 2 gezek. Duz öndürmek ösdi . Irrigasiýa – suw gurluşygy ösdi. Ekin meýdanlary giňeldi. Hasyllyk artdy, ýüpek gurçugyna üns berildi. Çaý, gant çiňrigi,pagta ekildi.
Hünärmentçilik ösdi. Guýma manetalary hökümet öndürdi. Harby we oba hojalyk gurallary kämilleşdi. Ýüpek, kagyz öndürmek, çakyrdarçylyk, gant gaýnatmak, gämi gurluşygy ösdi.
Köp ussahanalar – işçi kärhanasy söwda hünärmentçiligiň merkezlerinde ýerleşipdirler. Olar daýhanlardan salgyt hökmünde alynýan önümleriň hasabyna işläpdirler. Onda iri ýer eýelerine degişli adamlar işledilipdir.
Jemgyýetçilik zähmet bölünişigi netijesinde hünärmentçilik oba hojalykdan bölünip aýrylypdyr. Şäherlerde hünärmentçiligiň jemlenmegi bilen Çanan, Loýan ýaly şäherler baýapdyr. Mukaddes ýerlerde, gämi duralgalarynda täze şäherler peýda bolupdyr. Süýthor, söwdagärler peýda bolupdyr. Bu pula bolan talaby güýçlendirilipdir. Kagyz pullar metal bilen çalşypdyr. X-XI asyrda bolup geçýär.
Şäherleriň hünärmentçilik, söwda merkezleriniň ykdysady kuwwatynyň artmagy öz-özüňi dolandyrşa geçmäge mümkinçilik beripdir. Şäherler döwletýerlerinde ýerleşipdirler. Obadakylar garyplaşyp, olara hojalyk ýöretmek kyn bolupdyr. Bölünip berilen ýerleriň peýdasy pes bolup jemgyýetde deňsizlik güýçli duýlupdyr.
Hytaýda döwlet hökümetiözüniň syýasy, ykdysady funksiýalarynyň amala aşyrmak üçin raýat, harby adamlary we harby güýçleri artdyrmaly bolupdyr.
Sebäbi oňa goňşy ýurtlar howp salyp durupdyr, üstesine ýurduň içki howpsuzlygy üçinde zerurdy.
Goşunda edara ediji gatlagy artmagy, ýurtda boş ýerleriň artmagyna getirdi. Bu ýerler iri ýer eýeçiligiň eline geçdi. Hususy ýer eýeçiligi diňe ýokary synp wekilleriniň arasynda ýaýramak maýda ýer eýelerinde-de bolupdyr. Üstesine VIII asyrda Koreýa Tan nebereleriniň golundan boşady.Asly türk bolan An lu-şan Mongoliýanyň territoriýasynda ep-esli ýerlere eýeçilik etdi. Onuň elinde harby güýç bardy.
755 ýylda An Lu şanyň goşuny 150 müňe barabardy. Ol Kaýfyn ugruna 756 ýylda Çanan şäheri eýeledi. Ýöne oňa warwarlar we goňşy halklar garşylyk görkezdi.
755 ýylda Hytaýda 53 mln oba ýaşaýjysy bardy. Daşary döwletler bilen bolýan uruşlar köp çykdaýjyny talap etdi. 60-70 ýylda salgyt reformasy geçirildi. Ýaşyna, saglyk ýagdaýyna seretmän halka salgyt salyndy. Oňa pomestiýalaryň eýeleri, çinownikler, söwdagärler, hat-da hünärmentler hem çekilýär. Döwlet öri meýdanlaryny bölüp bermän satyp başlady. Bu iri ýer eýelerine garşy göreşlere getirdi.
874-901-nji ýylda uly daýhanlan gozgalaňy bolup geçdi. Şol gozgalaňa Huan Çao ýolbaşçylyk etdi. Ol irki Orta asyr ezişiň mazmunyny üýtgetdi. Hytaýda täze agrar gatnaşyklary peýda boldy.
907-nji ýyldan Çžou Wen köşk agdarylyşygynyh geçirip, Sun nebereleri häkimiýete geçdi.
90 ýylyň içinde Hytaýda bäş neberelik çalyşdy. Mongollaryň göçüp-gonup ýörän maldarçy-awçy taýpalar kudanlar öz döwletini döredip şolaryň adyndan Kudan imperiýasy adyny alypdyr. Soňa baka Kudan döwleti bütin gündogar Aziýada iň güýçli deržawa öwrülýär. Býanhe, Ýanszy derýalarynyň basseýinlerinde suwarymly ýerlerde ekarançylyk ösdi. Hytaý sözüni Kudan diýip mongollar kabul edip alyp, şondan ýaýran söz. (907-1125).
Kudanlar günbatarynda manžurlar, uýgur eýeçiliklerini Hytaýyň demirgazyk ýerlerini eýelediler. Gündogar Aziýada Kudan döwleti iň güýçli döwletleriň birine öwrüldi. Ýöne has-da hytaýlylar we boýun egdiren halklarygarşylyk görkezip başlady. Hytaý welaýatlarynda kudanlylara garşy uly gozgalaňlar turdy. 960 ýylda goşun hem kudanlylara garşy göreşe aýga galýar. Suk nebereleriniň agalygyda şu döwürden başlanýar. (960-1279) 300 ýyla golaý dowam edip Sun beýik döwletiň paýtagty Kaýfyn bolupdyr, soňra Hançžou bolýar. Dokmaçylyk senagaty ösdi, Tehniki täzelikleriň ornaşdyrylmagy, dokmaçylyk stanioklarynyň täzelenmegi, dokma howlulary peýda boldy. Olar ýüpegi srap bereni üçin salgydy, dokalan mata görnüşinde alýardy. Şäherleriň sany onuň ilatyda gün-günden artypdyr. 1400-1700 müň ilat ýaşapdyr. Söwda pul dolanyşygynyň ösmegi bilen mis ýetmezçiligi duýulýar, öňe derek demir pullar çykarylýar. X asyryň ahyrynda XI asyryň başlarynda kagyz pullar döräpdir.
Bu ýerde agrar syýasata syn etsek ýeriň aglaba köpüsi süýthor, ýokary gatlagynyň elinde jemlenipdir, 80 % ýerleri nkärende beripdirler. Käbir hojaýynlaryň 300-500 müňlerçe kärendeçisi bolupdyr. Salgytlaryň sany gün-günden artýardy. 150 ýylyň içinde 200-den gowrak iri we maýda gozgalaňlar bolup geçipdir. Kudan we Tungus basybalyjylaryna garşy gozgalaňlaram başlanýar.
XI asyryň 30-40 ýyllarda ýagdaý ýitileşenden soň reformator orta çykdylar.
Ýöne olaryň reformalary durmuşa geçmedi. Ýokardaky özgerişleri geçirip, dörän ýagdaýdan çykalga gözlediler, ol hem bolmady. Ýurtdaky gozgalaňlaryň köpüsi basybalyjylara garşy gönükdirildi. 1125 ýylda Kudan döwleti dargady. Kudanlylaryň bir bölegi Merkezi Aziýa gitdi, Gara hytaýlylaryň döwleti döräp 1211 ýyla çenli ýaşady.
1127-1279 ý. günorta Sun neberiligi täzeden ösdürildi. Paýtagty Pekin boldy.
Ýöne Mongol çozuşlaryda güýçlendi. 1215 ýýlda Pekini eýeldiler. Mongollar şu ýerde oňat öz agalygyny dikeltmegi üçin 70 ýyla golaý wagt gerek bolupdyr. Mongol çozuşlary Hytaýyň ykdysady, durmuş ösüşine, medeniýetine ters täsir etdi.
Demirgazyk köp ýerleriň ilaty gidip, boşap galdy, esasy ilat günortada ýaşaýardy. Ýurdy ilki başda mongollaryň özi dolandyrdy. Çingiz hanyň ogly Ugedeý (1229-1241) soň Hubilaý (1269-1291) ol salgydy ýola goýdy, ilat ýazuwyny geçirdi. Ahyr soňy demirgazyk Hytaýyň iri ýer eýelerini döwleti dolandyrmaga çekmeli boldy. Ol XIII asyryň 90 ýyllarynda Ýawa adalaryna harby deňiz ýöreşini gurady.
XIV asyryň ortalarynda Ýuan imperiýasynyň ykdysadyýeti pese gaçdy. Huanhe derýasy ugruny üýtgetdi. Ekin meýdanlaryny suw basdy. Şäher bazarlary boşap galdy. Köp ussahanalar dükanlar ýapyldy. Täze kagyz pullaryň girizilmegi bilen hünärmentleriň, söwdagärleriň, süýthorlaryň tozmagyna getirdi. Ýurtda ýagdaý çylşyrymlaşdy. Daýhanlar ýaraga ýapyşdylar, olary şäherliler hem goldady. Daýhan hereketleri synpy ezişe we mongol agalygyna garşy gönükdirildi.
“Gyzyl goşunynyň” göreşi demirgazyk Beýik Hytaý diwarlaryna çenli hat-da ýurduň paýtagtyna çenli öz içine aldy.
Mongol çozuşlary ýurduň hojalygyny pese gaçyrdy. Çžu Ýuanyň goşuny 1368 ýylda demirgazykda Pekini eýeläp, Çingiz hanyň iň soňky nesli gaçdy. Täze Min nebereleri häkimiýete geçdi.
XIV asyryň başlarynda Min imperiýasynyň teýmirler döwleti bilen gatnaşyklary çylşyrymlaşýar. Hytaýlyklar Wýetnama çozup girip 1406-njy ýylda ony Hytaýyň bir welaýatyna öwrüpdirler. Hytaýlylar deňiz arkaly aragatnaşyk etmeklige uly üns beripdirler.
1415 ýylda Teýmuryň orun tutarlary Merkezi Aziýa we Samarkanda, Hindistana ýörişler edipdirler.
XV asyryň II-ýarymynda Min imperiýasy gowşap başlapdyr. Hytaýda maliýe çökgünligi başlapdyr. 1428 ýylda hytaýlylar Wýetnamdan çykýarlar we garaşsyzlygyny berdiler.
Hytaýdaky milli azat edijilik hereketi[üýtget | edit source]
XX asyryň başynda Hytaý yzagalak, ýarym bakna ýurtdy. Hytaýyň bu gözgyny ýagdaýyna garşy birnäçe gozgalaňlar bolupdy. Şolaryň içinde iň görnüklisi 1911-1913-nji ýyllaryň Sinhaý rewolýusiýasydyr (Sinhaý şol döwürde ulanylan hytaý ýylnamasy boýunça ýylyň ady). Bu rewolýusiýa hytaý halkynyň meşhur ogly Sun Ýatsen ýolbaşçylyk edipdi.
Sun Ýatsen XIX asyryň ahyrynda - XX asyryň I çärýeginde Hytaýdaky syýasy göreşiň görnükli ýolbaşçylarynyň biridir. Ol 1867-1925-nji ýyllarda ýaşapdyr. XIX asyryň ahyrynda Hytaýyň paýlaşylmagyna garşy çykyş edýär. ABŞ-nyň Hytaý babatdaky “açyk gapylar we deň mümkinçilikler” syýasatyny ýazgarýar. 1905-nji ýylda “Birleşen bileleşik” atly syýasy guramany döredýär. Sun Ýatsen Sinhaý rewolýusiýasynyň serdarydyr. 1912-nji ýylda Gomindan partiýasyny esaslandyrýar. 1917-nji ýylda Hytaýyň günortasynda Sun Ýatseniňökümeti döredilýär. Bu ýeri indiki ynkylabyň taýýarlanýan ýerine öwrülýär. 1925-1927-nji ýyllaryň rewolýusiýasy başlanan wagty ol aradan çykýar.
Sun Ýatsen entek 1905-nji ýylda Hytaýdaky rewolýusion guramalaryň birnäçesini birleşdirip, “Birleşen bileleşik” atly syýasy guramany esaslandyrdy. Onuň maksatnamasy hökmünde Sun Ýatseniň “halkylygyň üç ýörelgesi” öňe sürüldi. Millilik mançžur neberesiniň hem-de daşary ýurt agalygynyň soňuna çykmagy, sap milli dolandyryşy ornaşdyrmagy göz öňünde tutýardy. Halk häkimiýeti monarhiýa gurluşynyň agdarylmagy we respublikanyň jar edilmegi bilen berkarar edilmelidi. Halk abadançylygy ýörelgesi ýere bolan eýeçilik hukugyny deňleşdirmegi, ýerleri kem-kemden millileşdirmegi göz öňünde tutýardy.
“Birleşen bileleşik” 1905-1911-nji ýyllarda onlarça gozgalaňlary gurady. Emma olaryň ählisi ýeňilmek bilen tamamlandy. 1911-nji ýylda Hytaýyň Uçan şäherinde başlanan ýaragly gozgalaň tizlikde ýurduň tutuş günortasyny öz içine aldy.
Rewolýusiyanyň başlanandygyny ABŞ-da eşiden hytaý rewolýusiýasynyň serdary Sun Ýatsen 1911-nji ýylyň 25-nji dekabrynda watanyna dolanyp gelipdir. 29-njy dekabrda Nankinde bolan rewolýusion maslahat Hytaý Respublikasynyň döredilýändigini jar etdi. Sun Ýatsen onuň wagtlaýyn prezidentligine saýlanyldy.
Mançžur dolandyryjylary gozgalaňdan gorkup, goşun generaly, mekir syýasatçy Ýuan Şikaýy häkimiýete çagyrdylar. Ol tiz wagtda demirgazyk Hytaýyň hökümdaryna öwrüldi. Netijede Hytaý ikä bölündi : demirgazygynda Ýuan Şikaý, günortasynda Sut Ýatsen ýurdy dolandyryjylardy. Ýuan Şikaýy Ýewropa döwletleri goldaýardy. Ýurdy birleşdirmek üçin Hytaýyň iki böleginiň arasynda urşuň başlanmagy mümkindi. Ýuan Şikaý hem pursatdan peýdalanyp, özüni häkimiýete getiren Sin neberelerine dönüklik edip, eger-de respublikanyň prezidentligine saýlanylsa, monarhiýany agdarmaga Günorta Hytaýyň wekillerine söz berdi. Sun Ýatsen parahatçylygyň hatyrasyna meýletinlik bilen wezipesinden çetleşdi.
1912-nji ýylyň 12-nji fewralynda Ýuan Şikaý 6 ýaşly imperator Pu Iniň adyndan Sin nebereleriniň häkimiýetden çetleşýändigini jar etdi. Ýurt birleşdirildi. Ýuan Şikaý respublikany ykrar etse-de, dowam edýän gurluşy öňküligine galdyrdy. Respublikan gurluş kagyz ýüzünde galdy. Rewolýusiýa ýeňildi.
Ýuan Şikaý tizlikde parlamenti dargadyp, çäklendirilmedik hökümdara öwrüldi. Konstitusiýadan demokratik azatlyklar baradaky maddalar aýryldy.
Halk hereketinden gorkan Muzaffareddin şa Tähranyň we Kermanyň häkimlerini wezipesinden aýyrdy. Halkyň talaplaryny diňlär ýaly “Adalat öýlerini, açmaga söz berdi. Şanyň wada beren zatlaryny yza çekdirmegi närazylygyň gaýtadan güýçlenmegine getirdi. Gozfalaň tutuş Eýrany gurşap aldy. Şanyň Muşir ed-Döwläni hökümetiňökümeti döredilýär. Bu ýeri indiki ynkylabyň taýýarlanýan ýerine öwrülýär. 1925-1927-nji ýyllaryň rewolýusiýasy başlanan wagty ol aradan çykýar.
Sun Ýatsen entek 1905-nji ýylda Hytaýdaky rewolýusion guramalaryň birnäçesini birleşdirip, “Birleşen bileleşik” atly syýasy guramany esaslandyrdy. Onuň maksatnamasy hökmünde Sun Ýatseniň “halkylygyň üç ýörelgesi” öňe sürüldi. Millilik mançžur neberesiniň hem-de daşary ýurt agalygynyň soňuna çykmagy, sap milli dolandyryşy ornaşdyrmagy göz öňünde tutýardy. Halk häkimiýeti monarhiýa gurluşynyň agdarylmagy we respublikanyň jar edilmegi bilen berkarar edilmelidi. Halk abadançylygy ýörelgesi ýere bolan eýeçilik hukugyny deňleşdirmegi, ýerleri kem-kemden millileşdirmegi göz öňünde tutýardy.
“Birleşen bileleşik” 1905-1911-nji ýyllarda onlarça gozgalaňlary gurady. Emma olaryň ählisi ýeňilmek bilen tamamlandy. 1911-nji ýylda Hytaýyň Uçan şäherinde başlanan ýaragly gozgalaň tizlikde ýurduň tutuş günortasyny öz içine aldy.
Rewolýusiyanyň başlanandygyny ABŞ-da eşiden hytaý rewolýusiýasynyň serdary Sun Ýatsen 1911-nji ýylyň 25-nji dekabrynda watanyna dolanyp gelipdir. 29-njy dekabrda Nankinde bolan rewolýusion maslahat Hytaý Respublikasynyň döredilýändigini jar etdi. Sun Ýatsen onuň wagtlaýyn prezidentligine saýlanyldy.
Mançžur dolandyryjylary gozgalaňdan gorkup, goşun generaly, mekir syýasatçy Ýuan Şikaýy häkimiýete çagyrdylar. Ol tiz wagtda demirgazyk Hytaýyň hökümdaryna öwrüldi. Netijede Hytaý ikä bölündi : demirgazygynda Ýuan Şikaý, günortasynda Sut Ýatsen ýurdy dolandyryjylardy. Ýuan Şikaýy Ýewropa döwletleri goldaýardy. Ýurdy birleşdirmek üçin Hytaýyň iki böleginiň arasynda urşuň başlanmagy mümkindi. Ýuan Şikaý hem pursatdan peýdalanyp, özüni häkimiýete getiren Sin neberelerine dönüklik edip, eger-de respublikanyň prezidentligine saýlanylsa, monarhiýany agdarmaga Günorta Hytaýyň wekillerine söz berdi. Sun Ýatsen parahatçylygyň hatyrasyna meýletinlik bilen wezipesinden çetleşdi.
1912-nji ýylyň 12-nji fewralynda Ýuan Şikaý 6 ýaşly imperator Pu Iniň adyndan Sin nebereleriniň häkimiýetden çetleşýändigini jar etdi. Ýurt birleşdirildi. Ýuan Şikaý respublikany ykrar etse-de, dowam edýän gurluşy öňküligine galdyrdy. Respublikan gurluş kagyz ýüzünde galdy. Rewolýusiýa ýeňildi.
Ýuan Şikaý tizlikde parlamenti dargadyp, çäklendirilmedik hökümdara öwrüldi. Konstitusiýadan demokratik azatlyklar baradaky maddalar aýryldy.
4-nji maý hereketi[üýtget | edit source]
Hytaýda köpçülikleýin halk hereketleriniň başlanmagyna Pariž parahatçylyk maslahatynyň Şandun welaýatyndaky öň Germaniýanyň eýelik eden territoriýalarynyň geljekki ykbaly baradaky adalatsyz karary sebäp boldy. Şandunyň esasy bölegini Germaniýa 1898-nji ýylda Hytaýdan zor bilen, 99 ýyllyk möhlet bilen “kärendesine” alypdy. Birinji jahan urşunyň başynda bolsa Ýaponiýa Germaniýa garşy urşan bolup, Şanduny basyp alypdy. Hytaý hem 1917-nji ýylda urşa gatnaşmasa-da, Germaniýa garşy uruş yglan edipdi.
Pariž parahatçylyk maslahatynda Hytaýyň wekilleri Şanduny hak eýesine-Hytaýa bermegi talap etdiler. Emma Şandundaky Germaniýanyň eýeçilikleri maslahatyň karary bilen Ýaponiýa berildi. Hytaý wekilleri gahar edip, Wersal şertnamasyna gol çekmändiler.
Parižde uruşda ýeňijileriň Şandun meselesini Ýaponiýanyň peýdasyna çözmegine närazylyk bildirip, 1919-njy ýylyň 4-nji maýynda talyp ýaşlar, işçiler Pekiniň köçelerine çykdylar. 4-nji maý hereketi diňe şol gün gutarmady. Ol Hytaýyň 60 şäherinde işçileriň syýasy iş taşlaýyşlarynyň başlanmagyna itergi berdi. Şu hereketiň täsiri bilen kommunistik partiýa döredi. Bu hereketler öz netijesini berdi. Waşington maslahatynda Ýaponiýa Şanduny Hytaýa bermäge mejbur boldy. Şeýlelikde, 1917-1921-nji ýyllardaky ynkylap ugrundaky göreşiň netijesinde dünýäde birnäçe patyşalyk düzgünleri agdaryldy, täze özbaşdak döwletler döredi. Bu döwürde hatdjemgyýeti düýpli özgertmekligi talap edýän, köpçülikleýin halk tolgunyşyklary bolup geçdi. Ýigriminji ýyllaryň başyndan başlap, dünýäde ynkylap ugrundaky tolgunlyşyklar pese düşüp başlady.a birinji jahan urşunda ýeňiji bolan, üstesine-de bireýýämden bäri bazar ykdysadyýetli döwletler bolan, parlament demokratiýasynyň nusgawy ýurtlaryna öwrülen Beýik Britaniýa, Fransiýa, ABŞ ýaly döwletlerde hem syýasy, durmuş dartgynlylyk ýagdaýy döräp, jemgyýeti düýpli özgertmekligi talap edýän, köpçülikleýin halk tolgunyşyklary bolup geçdi. Ýigriminji ýyllaryň başyndan başlap, dünýäde ynkylap ugrundaky tolgunlyşyklar pese düşüp başlady.
XX asyryň 20-30-njy ýyllarynda[üýtget | edit source]
XX asyryň 20-nji ýyllarynda Hytaý öňküsi ýaly ýarym bakna ýurtdy. Ýurtda syýasy dartgynlylyk dowam edýärdi. Ýurt dagynykdy. Her bir welaýatyň ýolbaşçysy ähli Hytaýyň hökümdary bolmak üçin göreşýärdi. Hökümdarlaryň özara dawalary, ýaraglanyşygy haýdatmaklary halkyň durmuş ýagdaýyny barha agyrlaşdyrýardy. Olaryň özara dawalary daşary ýurt talaňçylaryna Hytaýy talamaga mümkinçilik döredýärdi.
Beýik Britaniýa, Fransiýa, ABŞ we Ýaponiýa ýaly döwletleriň hersi bir hökümdary goldap, Hytaýy şol “öz adamsynyň ýolbaşçylygynda” bir bütewi döwlete birleşdirmegi gazanjak bolýardylar. Olar “öz adamlaryny” ýaraglandyrýardylar. Soňrak bu dawa SSSR hem goşuldy. Özara uruşlar adaty ýagdaýa öwrülipdi. Durmuş kynçylyklaryndan we daşary ýurt hojaýynlarynyň sütemlerinden ejir çekýän halk ýene-de ynkylap ugrundaky göreşe baş göterip başlady.
Hytaý halkynyň rewolýusion milli azat edijilik göreşine Sun Ýatseniň ýolbaşçylygyndaky Gomindan (Milli partiýa) we Çen Dusýunyň ýolbaşçylygyndaky Kommunistik partiýa ýolbaşçylyk etdiler. Bu iki partiýanyň ikisiniň-de esasy maksadynyň biri daşary ýurt agalygyny ýok etmekdi. Şu meselede partiýalaryň garaýyşlarynyň meňzeşligi olaryň ýakynlaşmagyna getirdi. 1923-nji ýylda Kommunistik partiýa daşary ýurt agalygyny we ýurt yzagalaklygyny ýok etmek üçin bileleşip göreşmegi Gomindana teklip etdi. Gomindan birleşmäge garşy bolmady. Çünki, Sun Ýatsen diňe SSSR-den kömek almak üçin hem kommunistler bilen birleşmäge taýýardy. Iki tarapyň-da birleşmäge bolan islegi we Moskwanyň täsiri bilen 1924-nji ýylda hytaý kommunistleri Gomindan bilen bir bütewi bileleşige birleşdiler. Bir bütewi göreş ugrunyň emele gelmegi milli azatlyk we demokratik ynkylabyň taýýarlanmagynda möhüm şertleriniň biri boldy.
Hytaýda ynkylap ugrundaky hereketler köplenç ýurduň günortasyndan başlanýardy. (Sinhaý ynkylabyny ýatlaň! §6 seret). Ýigriminji ýyllarda hem ýurduň günortasy has ynkylaplaşan sebit bolmagyny saklaýardy. Üstesine-de, Günortadaky welaýatlaryň birinde-Guançžouda (Kantonda) Sun Ýatsen häkimiýete gelipdi. Onuň hökümeti tizlikde ynkylap ugrundaky hereketiň merkezine öwrülip, goňşy welaýatlara rewolýusion täsirini ýetirýär. Sun Ýatseniň hökümetini Hytaýyň beýleki hökümdarlary-da, daşary döwletler-de ykrar etmediler. Emma Sinhaý ynkylaby döwründe reworlýusiýnayň serdary hökmünde özüni tanadan, demokratik meýilli Sun Ýatseniň halk arasyndaky abraýy barha artýardy. SSSR-iň ýolbaşçylary-da Sun Ýatseni goldap, onuň ýolbaşçylygynda Hytaýyň birleşdirilmegini isleýärdiler.
Sun Ýatsen berk düzgün-tertipli goşun bolmasa ynkylabyň ýeňip üstün çykmajakdygyna göz ýetiripdi. Ol aýratyn-da dünýä döwletleriniň on dördüsiniň çozuşyny yza serpikdirmegi başaran Russiýanyň Gyzyl Goşunyna göwni ýetip, gözi gidip, şonuň ýaly ynkylapçy goşun döretmegiň arzuwyndady. Şonuň üçin Sun Ýatsen harby kömek sorap, general Çan Kaýşiniň ýolbaşçylygyndaky wekilçiligi Moskwa ýollaýar. Gepleşikleriň netijesinde SSSR birnäçe harby maslahatçylary (W.K.Blýuher, M.M.Borodin, P.A.Pawlow) Hytaýa ugradýar. Olaryň kömegi bilen Huanpu derýasynyň kenarynda harby ýolbaşçylary taýýarlaýan harby mekdep açylýar. Harby mekdebiň ýolbaşçylygyna Sun Ýatseniň ynamyna girmegi başaran Çan Kaýşi bellenýär. Harby mekdebiň açylmagy ynkylaba taýýarlykda ýene bir öňegidişlik boldy.
Syn Ýatseniň Guançžoudaky hökümetiniň abraýynyň artmagy Demirgazyk Hytaýdaky hökümdarlaryň käbiriniň watançylyk meýillerini oýardy. Olaryň biri general Fen Ýuýsýan duýdansyz Pekini basyp aldy we ol Sun Ýatseni goldap başlady. Ol öz goşunyny “Milli goşun” diýip jar etdi. Pekinde ählihytaý maslahatyny geçirmek maksady bilen Hytaýyň, ýerli ýolbaşçylaryny çagyrdy. Bu ýygnanyşyga Sun Ýatsen hem çagyrylypdy. Ýygnakda Hytaýy birleşdirmegi we merkezi häkimiýet organlaryny döretmegi ara alyp maslahatlaşmalydy. Sun Ýatseniň islegi-de şoldy. Ýöne, ýygnaga gatnaşmak üçin Pekine gelende ol agyr kesellidi. 1925-nji ýylyň 12-nji martynda Sun Ýatsen ýogaldy.
Ynkylabyň serdarynyň biwagt ýogalmagy ynkylabyň başlanmagynyň öňüni almady. 1925-nji ýylyň güýzünde iňlisler tarapyndan Hytaý talyplarynyň oka tutulmagy, “30-njy maý hereketiniň” başlanmagyna getirdi. 1925-nji ýylyň 30-njy maýynda Şanhaýda jemgyýetiň tas ähli gatlaklarynyň gatnaşmagynda syýasy çykyşlar ýaýbaňlandy. Milli azat edijilik ynkylaby başlandy. Onuň baş maksady ýurduň doly garaşsyzlygyny gazanmak we bir bitewi Hytaý döwletini döredip, feodal agalygyny ýok etmekdi. Ynkylap demokratik, milli azat edijilik häsiýetlidi.
1925-nji ýylyň 1-nji iýulynda Guançžou hökümeti özüni Hytaýyň Milli hökümeti diýip jar etdi. Ol Hytaýy ýaragly ýol bilen birleşdirmäge başlady. Sun Ýatsen aradan çykan soň, Milli hökümete Çan Kaýşi ýolbaşçylyk edýärdi. Çan Kaýşi 1926-njy ýylyň iýulyna çenli Günorta Hytaýyň dört welaýatyny birleşdirmegi başardy.
1926-nji ýylyň iýulynda ýurduň demirgazygyna ýöriş başlanýar. Demirgazyk ýörişini rus harby maslahatçylary taýýarlapdylar. Bu ýöriş Hytaýy milli taýdan birleşdirmegi tamamlamalydy. 1926-njy ýylyň sentýabrynda ynkylapçy goşun Ýanszi derýasyna baryp ýetýär. Uhan, Nankin, Şanhaý ýaly iri şäherleriň halky ynkylapçy goşuny goldap, gozgalaň turuzdy. Gozgalaňçylaryň kömegi bilen ol şäherler ýeňillik bilen ynkylapçy goşun tarapyndan eýelenipdi.
Ynkylap Hytaýdan entekler tamakin ABŞ we Beýik Britaniýany gorkuzdy. Olar 1927-nji ýylyň ýazynda 170-e golaý harby gämilerini Hytaýyň suwlaryna getirdiler. Nankini oka tutdylar, üstesine-de oka tutulandaky çykdajylaryň öwezini dolmagyny talap etdiler. Nankiniň oka tutulmagy we kemsidiji talapnama Çan Kaýşi bilen kommunistleriň arasynda dawanyň başlanmagyna getirdi. Kommunistler daşary ýurt harby gämilerini ýok etmegi teklip etdiler. Çan Kaýşi ABŞ we Beýik Britaniýa bilen gizlin gepleşikler geçirýärdi.
Çan Kaýşi 1927-nji ýylyň aprelinde kommunistler bilen hyzmatdaşlygy bes edip, olaryň birnäçesini jezalandyrdy. Kommunistler onuň bu hereketini dönüklik hasap edip, Çan Kaýşä garşy göreşip başladylar. Şeýlelikde, ynkylapçylaryň arasynda bölünişik bolup geçdi.
Çan Kaýşi 1927-nji ýylyň aprelinde döwletiň paýtagtyny Nankin şäherine geçirdi. Ol 1928-nji ýylyň ahyryna çenli Hytaýy birleşdirmegi başardy. Hytaýy Çan Kaýşiniň ýolbaşçylygyndaky Gomindan partiýasy tä 1949-njy ýyla çenli dolandyrdy.
1927-nji ýylyň 1-nji awgustynda kommunistleriň ýolbaşçylygynda, Nançan şäherinde, 30 müň esgeriň gatnaşmagynda Gomindanyň agalygyna garşy gozgalaň başlandy. (1-nji awgust – häzir Hytaýda Gyzyl Goşunynyň dörän güni hökmünde bellenilýär). Bu gozgalaň 1927-1936-njy ýyllaryň raýatara urşunyň hem başlangyjy boldy. Kommunistler oba ilatynyň durmuş ýagdaýynyň erbetligini göz öňünde tutup, daýhanlary öz tarapyna çekmek ýörelgesini alyp bardylar. Olar Gomindandan azat edilen obalarda Sowetleri döretdiler. Sowetler halk häkimiýeti diýlip jar edildi. Hytaý Kommunistik partiýasy (HKP) şäherleriň daşyny sowet obalary bilen gabap, amatly pursat dörände şäherleri Gomindanyň agalygyndan halas etmegi maksat edindiler.
Çan Kaýşi rus harby maslahatçylaryny ýurtdan çykmaga mejbur etdi. 1929-njy ýylda Hytaýyň Russiýa bilen diplomatik gatnaşyklary kesildi. Çan Kaýşi ABŞ-a we Beýik Britaniýa arka direýärdi. Ol şolaryň kömegi bilen SSSR-den kömek alýan Hytaý kommunistleriniň Gyzyl Goşunyny, Sowet obalaryny derbi-dagyn etmek isleýärdi. Sowet obalaryna garşy otuzynjy ýyllaryň birinji ýarymynda bäş gezek uly ýöriş gurady. Birinji ýörişde 100 müň, ikinji ýörişde 200 müň, üçünji-de-300 müň, dördünjide-500 müň esger Sowet obalaryna garşy sürüldi. Bu ýörişleriň dördüsinde-de Gomindan asgyn geldi.
Raýatara urşunyň ýaýbaňlanýan döwri Ýaponiýa duýdansyz Hytaýyň Mançžuriýa welaýatyna goşun girizdi. Hiç hili söweşsiz diýen ýaly 1931-nji ýylyň sentýabrynda Mançžuriýa Ýaponiýa tarapyndan eýelendi. Ýurduň esasy hojaýyny Çan Kaýşi ýaponlara garşy göreş alyp barmakdan ýurduň içindäki duşmanlaryna-kommunistlere garşy uruşmagy derwaýys hasaplap, Mançžuriýany gorajak hem bolmady.
1931-nji ýylyň noýabrynda Hytaýdaky Sowet obalarynyň wekilleriniň I gurultaýy bolup geçdi. Onda Sowet obalaryndan ybarat Hytaý Sowet respublikasynyň (HSR) döredilýändigi jar edildi. Mao Szedun (1893-1975 ýý.) HSR-niň başlygy wezipesine saýlandy. Ýurt ýene-de iki bölege bölündi.
Çan Kaýşi Sowet obalaryny ýok etmek üçin bäşinji ýörişe has düýpli taýýarlyk gördi. Oňa ABŞ pul kömegini we harby uçarlary edinmekde ýardam berdi. Ýöriş german harby maslahatçylarynyň ýolbaşçylygynda taýýarlandy. Ýörişe 1 mln. adamly goşun gatnaşdy. Gyzyl Goşun ýaňy üç ýüz müň adama ýetipdi. Gomindanyň bäşinji ýörişinde Gyzyl Goşun ýeňildi. Sowet obalary ýok edildi. Gyzyl goşunyň az sanlysy 1934-nji ýylyň güýzünde ýurduň demirgazyk-günbataryna tarap gaçmaga mejbur boldy. Olar birnäçe welaýatlaryň üstünden geçip, 12 müň kilometrlik ýol söküp, 1936-njy ýylyň güýzünde Şensi, Gansu we Ninsýa welaýatlarynyň çatrygynda ornaşdylar. Olar Ýanýan şäherini merkez edindiler. Bäşinji ýöriş netijesinde Hytaýdaky sowetler hereketi basylyp ýatyryldy.
Mançžuriýany uruşsyz eýelän Ýaponiýanyň işdäsi açylyp, ol Hytaýyň beýleki sebitlerine ýörişe taýýarlyk görýärdi. Çan Kaýşi 30-njy ýyllaryň ortalaryndan başlap, SSSR-den Ýaponiýa garşy uruşda kömek almak üçin onuň bilen gepleşikler geçirdi. SSSR hem Ýaponiýanyň güýçlenmeginden, öz serhetlerine ýakyn bolan Demirgazyk Hytaýda berkleşmeginden howatyrlanýardy. Şeýle şertlerde SSSR Hytaýa ýapon basybalyjylaryna garşy uruşda kömek bermäge razylaşdy. Ýöne SSSR raýatara urşunyň we kommunistleriň jezalandyrylmagynyň bes edilmegini Çan Kaýşiden talap etdi.
Çan Kaýşiniň öz goşun generallarynyň arasynda-da raýatara urşunyň ýatyrylmagynyň we ýaponlara garşy bileleşip göreşmegiň tarapdarlary köpelipdi. Öz goşun generallarynyň we SSSR-iň talaby boýunça Çan Kaýşi kommunistlere garşy urşy bes etdi. Kommunistler we Gomindan ýene-de birleşip, Ýaponiýa garşy bir göreş ugruna birleşmek barada 1937-nji ýylyň ýazynda ylalaşdylar. 1927-1937-nji ýyllaryň raýatara urşy netijesiz tamamlandy.
1937-nji ýylyň tomsunda Ýaponiýa Hytaýy doly basyp almak üçin urşa başlady. 1937-1945-nji ýyllarda Hytaý halky ýapon basybalyjylaryna garşy göreşdi.
XX asyryň 50-60-njy ýyllarynda[üýtget | edit source]
Ikinji jahan urşy tamamlanandan soňra Hytaýda syýasy ýagdaý dartgynly bolmagynda galýardy. Çan Kaýşiniň ýolbaşçylygyndaky Gomindan partiýasy bilen Mao Szedunyň baştutanlygyndaky Hytaýyň Kommunistik Partiýasynyň (HKP) arasynda göreş dowam edýärdi (seret §22!). 1937-1945-nji ýyllardaky ýapon basybalyjylaryna garşy hytaý halkynyň watançylyk urşy döwründe Gomindan we HKP-nyň arasynda wagtlaýynça oňşuklylyk dowam edipdi. Umumy duşmana - ýaponlara garşy olar bilelikde göreşdiler. Emma uruş gutarandan soňra agzalan partiýalaryň ikisi-de öz gurultaýlaryny geçirip, biri-biriniňkä düýbünden çapraz gelýän maksatnamalary kabul edipdiler. Olaryň diňe biri durmuşa ornaşdyrylyp bilinjekdi, diýmek bu iki partiýanyň arasynda uruş gutulgusyzdy.
Gomindan partiýasy Hytaýy 1927-nji ýyldan bäri dolandyrýardy. Emma partiýanyň ýolbaşçysy Çan Kaýşiniň Hytaýyň ähli ýerine hökümi ýöremeýärdi. Ýurt iki bölege bölünip, onuň uly bölegi Çan Kaýşiniň garamagyndady. Hytaýyň 300 mln. ilatly bölegini Gomindan, 100 mln. ilatly Demirgazyk-Gündogar bölegine (Mançžuriýa) bolsa Kompartiýa hojaýynçylyk edýärdi. Iki tarap hem sözde ýurdy parahatçylykly birleşdirmek barada çykyş etseler-de, iş ýüzünde olar täze urşa taýýarlanýardylar.
HKP-niň 1 mln. 280 müň çemesi esgerli goşuny bardy. Gomindanyň bolsa 4 mln. 300 müň adamly goşuny bardy. Ýaraglanyşyk babatda taraplar deňeçerdi. Emma urşuň ykbaly diňe goşunyň sanyna bagly däldi.
Halkyň bu dawa gatnaşygy barada aýdylanda uruş döwri Gomindan partiýasy barja abraýyny hem döküpdi. HKP-nyň agzalary bolsa Ýaponiýa garşy uruş döwri watanyny goramakda watandaşlaryna nusga bolupdy. Uruş HKP-nyň abraýyny halkyň arasynda artdyrypdy. Şonuň üçin bu dawada halk köpçüligi HKP-ni goldaýardy. Üstesine-de ol SSSR-iň kömegi bilen söweşe ukyply goşun döredipdi. Ýaponlar ýeňlenden soňra Kwantun goşunynyň ýaraglary hem HKP-nyň ygtyýaryna berlipdi.
Ikinji jahan urşy gutaran badyna agzalan taraplar dessine biri-birine garşy urşa başlamaga milt edip bilmediler. Diňe 1946-njy ýylyň ortalarynda Gomindan urşa taýýarlygy boldum edip, kommunistleriň eýeleýän ýerleriniň üstüne hüjümee geçdi. Raýatara urşy başlandy. 1946-1949-njy ýyllaryň raýatara urşunda HKP ýeňiş gazandy. Gomindan ýeňlip, onuň tarapdarlarynyň galyndylary Taýwan adasyna gaçyp, janyny gutardylar. Kommunistleriň goşuny Taýwan adasyny zabt etmäge synanyşmady. Çan Kaýşi bu ýerde “Hytaý Respublikasy” atly döwlete ömrüniň ahyryna çenli ýolbaşçylyk etdi. Hytaý emeli ýol bilen ikä bölündi (seret §59!).
1949-njy ýylyň 1-nji oktýabry Hytaý Halk Respublikasynyň (HHR) dörän güni hökmünde jar edildi. Döwlet baştutany wezipesine Mao Szedun saýlanyldy. Hytaýda 22 ýyllap dowam eden syýasy gapma-garşy durmak öz çözgüdini tapdy.
1949-njy ýyldan başlap Hytaýda sosializm gurluşygy başlandy. Ilkinji nobatda XX asyryň birinji ýarymyndaky uruşlarda weýran edilen hojalyk dikeldildi. Dikeldiş üçin üç ýyllyk maksatnama kabul edildi (1950-1952ýý.). Üçýyllyk döwründe täze syýasy we ykdysady ýörelgeleri işläp düzmek, ýerleri daýhanlara paýlap bermek, täze hökümetiň etsem-goýsamlaryny halka düşündirmek ýaly meseleler çözüldi. Gomindanyň tarapdarlarynyň taşlap giden senagat kärhanalary döwlet eýeçiligine geçirilip, ykdysadyýetde döwlet pudagy döredildi. Bu ýyllarda jemgyýet Gomindanyň tarapdarlarynyň galyndylaryndan arassalanyldy. Geçirilen çäreleriň netijesinde 1952-nji ýylyň ahyryna çenli ykdysadyýet dikeldildi. Syýasy durnuklylyk gazanyldy.
1952-nji ýylyň ahyrynda 1953-1957-nji ýyllara niýetlenen birinji bäşýyllyk maksatnama kabul edildi. Bäşýyllygyň ýyllary içinde Hytaýda 595 sany iri senagat kärhanalary guruldy. Öň hiç wagt öndürilmedik uçarlar, awtoulaglar, reňkli metallar ýaly täze senagat önümçilikleri ýola goýuldy.
Hytaý sosializmi turuwbaşdan özboluşlulygy bilen dünýäniň beýleki sosialistik ýurtlardaky we SSSR-däki gurluşdan tapawutlanýardy. Muňa mysal edip SSSR-de iri senagat kärhalary gyssanmaçlyk bilen döwletiň haýryna geçirilip, raýatara urşunyň başlanmagyna kanunalaýyk hadysa hökmünde garalan bolsa, bu tejribe Hytaýda ulanylmady. Hytaýda senagat kärhanalary eýeleriniň elinden zorluk bilen alynmady. Diňe hususy önümçiligiň üstünden döwlet gözegçiligi dikeldildi. Hususy senagat kärhanalaryna döwlet tabşyrygy berlip, olaryň önümlerini döwlet satyn aldy. Elbetde, harytlaryň bahasyny döwlet kesgitledi. Hususy söwda bilen meşgullanýanlaryň dükanlarynyň üstünden döwlet gözegçiligi dikeldildi. Döwlet hususy söwdägärleri hakyna tutup işletdi.
Oba hojalygynda hem hytaý sosializmi özboluşludy. SSSR-däki ýaly ur-tut kolhoz gurluşyna geçilmän, Hytaýda köpçülikleýin daýhan zähmetini guramagyň ýönekeý görnüşlerinden başlanyldy. Döwlet wagtlaýyn, möwsümleýin daýhan birleşiklerini döretmäge ýardam berdi. Daýhanlar birleşmä goşan ýeriniň möçberine, orta goýan zähmet guralyna we öz çeken zähmetine görä hak alýardylar.
Hytaýyň geçiş döwrüniň esasyny 1958-1961-nji ýyllara niýetlenen ikinji bäşýyllyk maksatnamasy düzmelidi. Emma bäşýyllyk maksatnama ýerine ýetirilip başlanyp başlanmanka onda bellenilen sepgitler Mao Szedunyň gözüne gaty az göründi. Mao Szedun gysga wagtda ýurdy tiz ösdürmek isledi. Ikinji bäşýyllygyň görkezijilerine täzeden seredip, ýurduň öňünde mümkin bolmadyk, öňkä seredende birnäçe esse artdyrylan maksatnamany goýdy. Ýekeje mysal, öňki bäşýyllyk maksatnamada bäşýyllygyň ahyryna çenli 10 mln. tonna polat öndürmek bellenilen bolsa, täzesinde ol 10 esse köp öndürilmelidi. Ykdysady ösüşiň ähli ugurlary babatda hem şeýle edildi. Mao Szedunyň gysga wagtda tiz ösüş ýörelgesi “Uly böküş” diýlip atlandyryldy. Bu syýasat 1958-1961-njy ýyllary öz içine aldy.
“Uly böküş” syýasaty ýyllarynda millionlarça adamlaryň zähmet joşguny, watançylyk hyjuwy biderek harçlandy. Ýene-de polatdan mysal alaýalyň! Ähli ýurt möçberinde “polat ugrunda söweş” şygary esasynda janaýamazakly zähmet çekildi. Poladyň öndürilişini artdyrmak üçin ähli maşgalalar diýen ýaly öz hojalyklarynda ýönekeý peçlerde polat önümçiligini guradylar. Emma şeýle usulda öndürilen polat senagatyň bähbitlerine ýaramsyz bolup çykdy.
“Uly böküş” döwrüniň oba hojalygy barada aýdylanda halk kommunalarynyň döredilendigini aýtmalydyrys. Olar ýaňy ösüp, özüni dürsäp gelýän daýhan birleşmeleriniň ornuna döredildi. Kommunalar harby bölümlere çalym edýärdi. Daýhanlaryň ähli emlägi, zähmet gurallary, hat-da mellek ýerleri kommunalarda umumylaşdyrylýardy. Kommunalarda daýhanlar birmeňzeş zähmet çekýärdi, birmeňzeş hem iýmitlenýärdi. Kommunalarda zähmet haky umumylaşdyrylandy. Ähli zadyň umumylaşdyrylmagy daýhanlaryň ödürijilikli zähmete höwesini gaçyrýardy. Kommunalaryň döredilmegi oba hojalyk önümçiliginiň hem pese gaçmagyna getirdi. “Uly böküş” öňe däl-de, yza boldy.
Hytaýyň kommunistik hökümetiniň alyp barýan içerki syýasatyna garşy halkyň närazylygy başlandy. Mundan peýdalanyp intelligensiýa we döwlet emeldarlarynyň bir bölegi halky döwlete garşy öjükdirýärdi. Döredijilik işgärleri Mao Szedunyň prototipini çeper obrazlaryň üsti bilen tankytlaýardylar. Özüne garşy hereketiň başlanandygyna düşünen Mao 1966-1976-njy ýyllarda intelligensiýa we döwlet, partiýa emeldarlarynyň bir bölegine garşy ýurt möçberinde göreşe başlady. Bu göreş taryha “medeni ynkylap” ady bilen girdi.
“Medeni ynkylap” döwründe ýaşlardan döredilen harby guramalar (hunweýbinler, szaofanlar) Maonyň öz garşydaşlaryndan öç almagy üçin esasy daýanja öwrülipdi. Hytaýlylar “medeni ynkylap” döwründäki öte geçmeleri Maonyň garran çagy goýberen ýalňyşlyklary we onuň egindeşleriniň günäsi hökmünde düşündirýärler. “Medeni ynkylap” syýasaty 1976-njy ýylda Mao Szedunyň aradan çykmagy bilen tamamlandy. Hytaýda “Medeni ynkylap“ döwründe goýberilen öte geçmeleri soňky döwürde häkimiýete gelen sagdyn güýçler (Den Sýaopin) kem-käsleýin ýazgardy.
50-nji ýyllarda Hytaýyň daşary syýasatynyň esasy ugruny onuň SSSR bilen gatnaşygy düzýärdi. SSSR Hytaýdaky birinji bäşýyllyk döwründe oňa täze senagat kärhanalaryny gurmakda saldamly kömek beripdi. Halkara meselelerinde SSSR we Hytaý bilelikde çykyş edýärdi. 1950-1953-nji ýyllardaky Koreý urşy döwründe Hytaý SSSR-i goldap, Demirgazyk Koreýa ýardam beripdi. Staliniň ýogalmagy we onuň şahsyýet kultunyň ýazgarylmagy bilen baglanyşykly sowet-hytaý gatnaşyklaryna sowuklyk aralaşdy. Bu sowuklyk 50-nji ýyllaryň ahyryndan başlap duşmançylyk häsiýetine geçdi. 60-njy ýyllar SSSR bilen Hytaýyň gatnaşyklarynyň iň bir ýaramazlaşan döwrüdir. 60-njy ýyllaryň ahyrynda Hytaý bilen SSSR-iň arasynda serhetýaka çaknyşyklary bolup geçdi (seret §59!).
60-njy ýyllarda Hytaý goňşy ýurtlar bolan Mongoliýa, Koreýa, Hindi-Hytaý ýurtlarynyň, SSSR-iň territoriýalarynyň käbir ýerlerine dawa etdi. Bu ýagdaý sebitde howsalaly ýagdaýyň döremegine getirdi.
ABŞ kommunistik düzgünli Hytaý hökümetine garşy 50-60-njy ýyllaryň dowamynda duşmançylykly syýasat alyp bardy. Ol HHR ýaly dünýäniň iri döwlletini ykrar etmändi. 60-njy ýyllarda ABŞ Hytaýyň baş duşmanlarynyň biri hasaplaylýardy. Ýapon-hytaý gatnaşyklary barada aýdylanda Ýaponiýanyň ABŞ-nyň täsirinde bolanlygy sebäpli hat-da ýapon-hytaý diplomatik gatnaşyklary-da dikeldilmändi.
1980-90-nji ýyllarda[üýtget | edit source]
Hytaý Kommunistik partiýasy soňky 20 ýylyň içinde ýurdy özgerdişler ýoly bilen dkidip, Hytaýy ykdysady ösüşiniň depgini boýunça dünýäniň ilkinji ýediligine goşdy. Senagat we oba hojalygy ösdi. 1978-1998-nji ýyllar aralygynda jemi içerki önüm 362,4 mlrd ýuandan 7955,3 mlrd ýuana çenli, ýagny tas 22 esse artdy. Ykdysady ösüşiniň umumy möçberi boýunça Hytaý dünýäde 7-nji, ösýän ýurtlaryň arasynda 1-nji orny eýeleýär.
Hytaýyň eksportynyň we importunyň möçberi 1950-nji ýylda 1,13 mlrd dollar bolanlygyndan 1998-nji ýylda 323,9 mlrd dollara çenli, ýagny 286 esse artdy. Häzirki wagtda Hytaý dünýäniň ähli döwletleri bilen diýen ýaly söwda-ykdysady gatnaşyklaryny alyp barýar. Daşary söwdasynyň möçberi boýunça Hytaý dünýäde 9-njy ýerde durýar.
Hytaý Halk Respublikasy (HHR) döredilen mahaly oba hojalygynyň we senagatynyň gatnaşygy 58,5% we 30% bolan bolsa, 1998-nji ýylda ol senagatyň peýdasyna üýtgedi (18%:49,2%). Munuň özi Hytaýyň senagatlaşan ýurda öwrüldi diýildigidir. Hytaý galla, pagta, et, ösümlik ýagy, kömür, polat, sement, süýümleri, telegörkezijileri öndürmekde dünýäde birinji ýere geçdi. Reňkli metallary eretmekde, himiýa süýümlerini, gämileri, mineral dökünleri, şekeri, elektrik energiýasyny öndürmekde hem Hytaý öňdebaryjy döwletleriň hataryna girýär.
1999-njy ýylyň ahyrynda Hytaýyň ilaty 1 mlrd 260 mln. adama ýetdi. Bu Hytaý ilatynyň sany boýunça dünýäde 1-nji ýerde durýar, Ýer şarynyň ilatynyň 22%-ti şu ýerde ýaşaýar diýildigidir. Ýurduň ähli ilatynyň üçden biri şäherlerde, üçden ikisi obalarda ýaşaýar.
1978-nji ýylyň dekabrynda özgerdişler we aç-açanlyk syýasaty yglan edilensoň oba ýerlerindäki kärhanalaryň sany artyp, 1,5 mln. adama iş ýeri döredildi. Häzirki wagtda 200 mln. gowrak hytaý daýhany garyplykdan halas boldy. Daýhanlaryň aglabasy üçin indi azyk, egin-eşik we beýleki durmuş meseleleri kynçylyk döredenok. Oba ilatynyň girdejileri 50 ýyla golaý wagtyň içinde 48 esse artdy.
Hytaýyň 1979-njy ýylda özgerdişler we aç-açanlyk syýasatyna geçmegi bilen onuň daşarky dünýä bilen aragatnaşygy ýygjamlaşdy. 1997-nji ýylyň ahyryna çenli hytaý ykdysadyýetine goýlan daşary ýurt maýasy 464 mlrd dollardan geçdi. Soňky 8 ýylyň içinde daşary ýurt maýasyny peýdalanmakda Hytaý ösýän ýurtlaryň arasynda 1-nji, dünýäde bolsa ABŞ-dan soň ikinji ýerde durýar. Häzirki wagtda Hytaýda daşary ýurt maýasynyň gatnaşmagynda 310 müňden gowrak kärhana hasaba alyndy.
1997-nji ýylyň ahyryna çenli dünýäniň 170-den gowrak döwleti Hytaýa özüniň maýa goýumyny goýdy. Onuň halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine almagy hytaý ykdysadyýetiniň dogrudanam açykdygyna şaýatlyk edýär.
Sosializm gurluşygynda Mao Szedunyň marksçylyga dogma hökmünde çemeleşmegi uly kynçylyklara getiripdi. 10 ýyly (1966-1976) öz içine alan “medeni ynkylabyň” netijesinde sosialistik gurluşyga uly zeper ýetirildi (seret §47!).
Mao Szedun ýaly HKP-nyň çepçi ganatynyň wekili bolan Den Sýaopiniň “medeni ynkylabyň” ýalňyşlyklaryny düýpli düzetmek synanyşygy birbada ýol almady. Ol iki gezek işden çetleşdirilip, sürgüne iberildi. 1977-nji ýylda häkimiýete gaýtadan gelen bu adam birnäçe wagtlap Hytaýy ösdürmegiň ýollaryny gözläpdir.
1982-nji ýylyň sentýabrynda HKP-nyň XII gurultaýynda eden dokladynda Den Sýaopin ilkinji gezek “hytaý özboluşlylygy bilen sosializm gurmagyň” zerurdygyny orta atdy. Onuň çagyryşy ýöne bir çagyryş däl-de, Hytaý ýaly ýurtda sosializm gurmak barada taryhyň öňde goýan meselesiniň ylmy taýdan esaslandyrylan çözgüdidi. Onuň nazaryýetiniň esasy ähli zada hakyky ýagdaýlardan ugur alyp çemeleşmek bolup durýardy. Bu düzgüni durmuşa geçirmek üçin Den sosializmiň birnäçe tapgyrda gurulmalydygyny nygtady.
1987-nji ýylyň noýabrynda HKP-nyň XIII gurultaýynda Hytaýyň entek sosializm gurluşygynyň başlangyç tapgyryny başyndan geçirýändigi öňe sürüldi. Gedaýlykdan we yzagalaklykdan çykmak, oba hojalykly döwlet bolmakdan senagatlaşan ýurda öwrülmek sosializm gurluşygynyň başlangyç tapgyrynda çözülmeli esasy wezipeler diýlip bellendi.
HKP-nyň XIV Ählihytaý gurultaýynda (1992ý. oktýabry) Hytaý Kompartiýasynyň öňbaşçysy Szýan Szemin hytaý özboluşlylygy bilen sosializm gurmagyň nazaryýetiniň esasy düzgünlerini beýan etdi. Ol diňe öz ýoluň bilen gitmegi, kitaplardan göçürilen dogmalary üýtgewsiz durmuşa ornaşdyrmazlygy, daşary nusgalara eýermezligi göz öňünde tutýar. Hytaýda sosializmiň başlangyç tapgyry 100 ýyla golaý dowam etmeli diýlip göz öňüne getirilýär.
Sosializm gurluşygynyň esasy meselesi öndüriji güýçleri baknalykdan halas etmek, jemgyýetiň baý-garyp gatlaga bölünmeginiň öňüni almak, umumy ösüşiň netijesinde halkyň abadançylygyny, bolçuçylygyny gazanmak bolmalydy. Ylmy-tehniki ösüşi gazanmak zähmetkeşleriň bagtly ýaşaýşynyň açary diýlip düşünilýärdi. Hytaýyň dünýä bileleşigi üçin açyk, elýeterli bolmagy özgerdişler syýasaty üçin amatly halkara ýagdaýyny döretmelidi.
Sosializm gurmagyň hytaý strategiýasy “üç ädimi” göz öňünde tutýar. Birinji ädim geçildi: ol 1980-nji ýyla garanda jemi milli önümiň iki esse artmagyny göz öňünde tutupdy. Ikinji ädim XX asyryň ahyryna çenli jemi milli önümiň ýene iki esse artmagyny hem-de halkyň ýaşaýyş derejesini orta gürpe ýetirirlmegini gazanmagy göz öňünde tutupdy. Bu wezipd hem hötde gelindi.
Üçünji ädim XXI asyryň birinji ýarymyny öz içine almaly. Hytaý Halk Respublikasynyň döredilmeginiň 100 ýyllygyna çenli jemi milli önümiň jan başyna düşýän mukdary boýunça Hytaý dünýäniň ortaça ösen döwletleriniň hataryna çykmaly. Halk gurply ýaşap, döwrebaplaşdyrmak esasan tamamlanmaly.
Ýurduň bitewiligi babatda bu nazaryýet “bir döwlet-iki gurluş” ideýasyny öňe sürýär. Ol Hytaýa gaýtarylyp berlen Gonkong (Sýangan), Aomyn (Makao) ýaly ýerlerde hem-de Hytaýyň aýrylmaz bölegi hasaplanýan Taýwanda kapitalistik gurluşyň saklanyp galjakdygyny aňladýar.
Hytaý özboluşlylygy bilen sosializm gurmak üçin ykdysadyýetde önümçilik serişdelerine jemgyýetçilik eýeçiligi saklanyp galmak bilen eýeçiligiň beýleki görnüşleri hem döwlet goldawyndan peýdalanýar. Hususylaşdyrmak işine kem-kemden ýol arçalýar. Planly-haryt hojalygy bazar düzgünleşdirilişi bilen utgaşdyrylýar.
Den Sýaopin jemgyýetçilik eýeçiligine esaslanýan pudagyň agalyk etmegini we ählumumy bolçulygy gazanmagy sosializmiň hökman saklanylmaly ýörelgeleri hökmünde göz öňüne getirýärdi. Ýogsam, onuň pikiriçe, Hytaýyň sosializmden ýüz öwrüp, kapitalistik ösüş ýoluna düşen, onuň ykdysadyýetiniň belli bir derejede ösen ýagdaýynda-da adamlaryň azajyk bölegi baýajakdy. Ilatyň galan 90%-ti bolsa garyplara öwrülmelidi. 1 mlrd gowrak garyby bolan ýurtda bolsa ykdysadyýetiň üstünlikli ösüşi we durmuş goraglylygy mümkin däldi.
Hytaý maddy nygmatlaryň paýlanylmagynda deňleşdirmekden, hemmäni bir aýakdan sürmekden boýun gaçyrýar. Ykdysady höweslendirmeler ulanylýar. 1978-nji ýylda Hytaýdaky ykdysady özgerdişleriň maksady sosialistik bazar ykdysadyýetini döretmek diýlip yglan edildi.
Özgerdişleriň amala aşyrylmagy üçin Hytaý halkyň demokratik agalygyny berk saklaýar. Köppartiýalylyga ýol berilýänem bolsa, Hytaý onuň Günbatar nusgasynyň tarapdary däl. Halk wekilleriniň Ählihytaý ýygnagy (HWÄÝ) halkyň öz häkimiýetini amala aşyrmagynyň esasy guramasy hasaplanýar. Onuň kanun çykaryjy, gözegçilik etmek, kadrlary bellemek we wezipesinden boşatmak hukuklary bar. HWÄÝ halk bilen ýygjam gatnaşyklary saklaýar.
1997-nji ýylyň 1-nji iýulynda öň Beýik Britaniýanyň baknalyk täsirinde bolan Gonkong (Sýangan) Hytaýa gaýtarylyp berildi. Bu ýerde Aýratyn dolandyryş etrabynyň hökümeti döredildi. “Bir döwlet, iki gurluş” ýörelgesi saklanyp, Gonkongyň köp babatda erkinligini saklap galdyrýar.
1999-njy ýylyň 20-nji dekabrynda Aomyn (Makao) Hytaýa gaýtarylyp berildi. Ol 1553-nji ýyldan bäri Portugaliýanyň bakna mülki bolupdy.
Hytaýa degişli bolan Taýwan adasy 1590-njy ýylda portugallar tarapyndan basylyp alnypdy. Simotoseku şertnamasyna (1895) görä Ýaponiýa Taýwany Hytaýdan bölüp aýrypdy. 1949-njy ýylda Hytaýda halk ynkylaby ýeňenden soň gomindançylaryň galyndylary Taýwana gaçyp, ol ýerde “Hytaý Respublikasyny” jar etdiler. 1949-1971-nji ýyllar aralygynda Taýwan hökümeti kanuny däl ýagdaýda BMG-de Hytaýa wekilçilik etdi.
Den Sýaopiniň teklibi bilen 1979-njy ýyldan başlap “bir döwlet, iki gurluş” ýörelgesiniň esasynda Taýwany Hytaýa birikdirmek hereketi başlandy. Emma 1988-nji ýyldan başlap Taýwanyň dolandyryjylary bölünijilik syýasatyny ýöretdi. 2000-nji ýylyň 18-nji martynda geçirilen saýlawlaryň netijesinde Taýwanda demokratik güýçler ýeňiş gazanyp, Gomindan partiýasy häkimiýetden çetleşdirildi. Umuman, Hytaý daşary syýasatda ýurduň bütewiligini saklap galdyrmak syýasatyny ýöredýär. Hytaý diňe Taýwanyň Hytaýyň aýrylmaz bölegidigini ykrar edýän döwletler bilen gatnaşyk edýär.
Türkmenistan-Hytaý gatnaşyklary[üýtget | edit source]
1991-nji ýylyň 27-nji dekabrynda Hytaý Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi. 1992-nji ýylyň 6-njy ýanwarynda iki döwletiň arasynda ilçileriň derejesinde diplomatik gatnaşyklar ýola goýuldy. Şol ýylyň 19-23-nji noýabrynda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Hytaýa ilkinji resmi sapary iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklarda täze sepgitleri açdy. 1994-nji ýylyň 20-22-nji aprelinde HHR-iň Döwlet geňeşiniň başlygy Li Peniň Türkmenistana resmi sapary boldy. 1998-nji ýylyň 30-njy awgustyndan 4-nji sentýabryna çenli aralykda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Hytaýa ikinji gezek resmi sapary boldy. Türkmenistanyň ýolbaşçysy Szýan Szemin bilen duşuşygynda Türkmenistanyň Hytaý ýaly beýik döwletiň tejribelerini öwrenýändigi barada: “Biziň “10 ýyl abadançylyk” geçiş maksatnamamyz siziň tejribeleriňiziň gös-göni täsiri esasynda döredi” diýip belledi.[1]
Şu güne çenli Türkmenistan bilen Hytaýyň arasynda döwletara we hökümetara resminamalaryň 30-a golaýyna gol çekildi. Türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy söwda-ykdysady, medeni we bilim ugurlarynda alnyp barylýar. Iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygy 50 mln. dollardan geçdi. Türkmenistanda Hytaýyň maýadarlarynyň gatnaşmagynda kärhanalaryň 10-sy gurulýar. Hytaý hünärmenleri Günbatar Türkmenistanda nebit ýataklaryny özleşdirmäge gatnaşýarlar. 2000-nji ýylyň 5-7-nji iýuly aralygynda HHR-iň döwlet başlygy Szýan Szeminiň Türkmenistana resmi sapary boldy.[1]
Bilelikdäki türkmen-hytaý Jarnamasyndan bölek “Taraplar ähli ýurtlaryň öz syýasy, ykdysady ulgamyny we sosial gurluşyny kesgitlemäge, öz ýaşaýşyny üpjün edýän modeli saýlap almaga we öz ýurdunyň ýagdaýlaryna laýyklykda adam hukuklaryny goramaga haky bardyr. Islendik bahana bilen, şol sanda “Adam hukugynyň özygtyýarlylykdan artykmaçlygy” hakdaky tezisi we garaşsyz döwletleriň özygtyýarlylygyny dsgermezlik etmek üçin “ynsanperwer gatyşmak“ teoriýasyny peýdalanyp hem hiç bir ýurduň başga bir özygtyýarly ýurtlaryň içerki işlerine gatyşmaga haky ýokdur diýip hasap edýärler”.[1]
Şäherler[üýtget | edit source]
Çeşme[üýtget | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Saparmyrat Nyýazow. Türkmen milleti, türkmen döwleti we dünýä:Müňýyllyk we XXI asyr, döwürleriň we siwilizasiýalaryň gatnaşygy (BMG-niň “Müňýyllygyň Assambleýasy“ diýen maslahatynyň öň ýanyndaky oýlanmalar).-A., “Ruh“, 2000, 6-7 sah.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
03.07.2018
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Rumyniýanyň daşary işler ministri Teodor Meleşkanu kabul etdi.
Myhman wagt tapyp kabul edendigi üçin hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanymyza Rumyniýanyň Prezidenti Klaus Werner Ýohannisiň mähirli salamyny hem-de ähli türkmen halkyna abadançylyk we rowaçlyk baradaky arzuwlaryny ýetirdi. Şunda Rumyniýanyň oňyn syýasaty hem-de giň halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen döredijilikli başlangyçlary bilen tutuş dünýäde meşhur bolan Türkmenistan bilen netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de pugtalandyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigi nygtaldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, deňhukuklylyk hem-de uzak möhletleýinlik esasynda guralýan dostlukly türkmen-rumyn hyzmatdaşlygynyň okgunly ösýändigini kanagatlanma bilen belledi. Milli Liderimiz Rumyniýanyň Prezidentine mähirli salamyny we iň gowy arzuwlaryny beýan edip, iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň ikitaraplaýyn esasda hem-de abraýly halkara guramalaryň we düzümleriň, şol sanda Ýewropa Bileleşigi bilen soňky ýyllarda has işjeňleşen hyzmatdaşlygyň çäklerinde ösdürilýändigini belledi.
Duşuşygyň dowamynda türkmen-rumyn gatnaşyklarynyň geljegi barada gyzyklanma bildirilip, pikir alşyldy. Döwlet Baştutanymyz we myhman ähli ugurlar boýunça — söwda-ykdysady hem-de medeni-ynsanperwer ulgamlarda netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek hem-de çuňlaşdyrmak üçin uly kuwwatyň bardygyny bellediler.
Energetika we ulag-aragatnaşyk ulgamy hem hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Türkmenistan bu ulgamda möhüm başlangyçlar, hususan-da, ýükleri daşamak üçin ykdysady taýdan has amatly halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmäge degişli başlangyçlar bilen çykyş etdi. Türkmenbaşy şäherindäki iň döwrebap logistik düzüme eýe bolan täze Halkara deňiz portunyň işe girizilmegi bilen baglylykda, Ýewraziýa yklymynda, şol sanda Hazar we Gara deňiz sebitleriniň ýurtlarynyň arasynda özara bähbitli söwda-ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmek üçin giň mümkinçilikler açyldy.
Daşary işler ministrlikleriniň arasynda yzygiderli geçirilýän ikitaraplaýyn geňeşmeleriň netijeli döwletara gatnaşyklary hemmetaraplaýyn pugtalandyrmaga ýardam edýändigi nygtaldy. Ykdysady we ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki türkmen-rumyn hökümetara toparyna hem möhüm orun degişlidir. Onuň işi dürli pudaklarda özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmäge ýardam etmelidir.
Şunda Rumyniýanyň işewür toparlarynyň amatly maýa goýum ýagdaýy döredilen we geljegi uly türkmen bazarynda eýeleýän ornuny has-da giňeltmäge çalyşýandyklary bellenildi. Türkmenistanyň durmuşa geçirýän iri möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalary, dünýä hojalyk gatnaşyklar ulgamyna işjeň goşulyşmak boýunça alnan ugur — bularyň ählisi esasy rumyn we tutuş Ýewropa kompaniýalarynyň ýurdumyz bilen hyzmatdaşlyga gyzyklanmasynyň yzygiderli artmagyny şertlendirýär.
Döwlet Baştutanymyz we myhman türkmen-rumyn gatnaşyklarynyň aýrylmaz bölegi hökmünde ynsanperwer ulgamdaky hyzmatdaşlyk meselesine degip geçip, bilim hem-de medeniýet ugurlary boýunça netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň wajypdygyny aýtdylar.
Duşuşygyň çäklerinde, ilkinji nobatda, sebitde we tutuş dünýäde parahatçylygy, howpsuzlygy hem-de durnukly ösüşi üpjün etmäge degişli halkara syýasatyň möhüm meseleleriniň birnäçesi ara alnyp maslahatlaşyldy. Şunuň bilen baglylykda, Rumyniýanyň daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysy dünýäniň strategik sebitleriniň biri bolan Merkezi Aziýada häzirki döwrüň wajyp wezipelerini çözmekde BMG-niň ygtybarly hyzmatdaşy hökmünde çykyş edýän Türkmenistanyň möhüm ornuny belledi.
Duşuşygyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Rumyniýanyň daşary işler ministri Teodor Meleşkanu iki ýurduň arasyndaky däp bolan dostluk we özara bähbitli hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine hem-de täze many-mazmun bilen baýlaşdyryljakdygyna ynam bildirdiler.
Duşuşyga Rumyniýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Sorin Wasile Moldowan gatnaşdy.
***
Şol gün Rumyniýanyň daşary işler ministri Teodor Meleşkanu Türkmenistanyň Mejlisinde kabul edildi. Onda parlamentara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Munuň özi iki ýurduň halklarynyň arasyndaky dostluk hem-de özara düşünişmek gatnaşyklaryny pugtalandyrmagyň möhüm şerti bolup durýar.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Ýakyn günlerde Türkmenistanyň Ýaponiýadaky medeniýet günleri geçdi. Ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlarynyň 35 adamdan ybarat toparynyň gatnaşmagynda Ýaponiýanyň Tokio şäheriniň "Palace" myhmanhanasynyň "Aoi" merkezinde Medeniýet günleriniň, Türkmenistanyň amaly-haşam sungatynyň eserleriniň we muzeý gymmatlyklarynyň sergisiniň açylyş dabarasy, türkmeniň gadymy çaý medeniýeti bilen tanyşdyrylyşy, şeýle-de sungat ussatlarynyň konserti boldy. Türkmen sungat ussatlarynyň ajaýyp çykyşlary Tendo şäheriniň "Tendoşi Şimin Plaza" merkezinde hem görkezildi. Ýaponiýanyň Tendo şäheriniň "Sport bagy" seýilgähinde Türkmenistanyň Ýaponiýadaky Medeniýet günleriniň ýapylyş dabarasy, türkmeniň gadymy çaý medeniýeti bilen tanyşdyrylyşy we iki ýurduň medeniýet we sungat ussatlarynyň bilelikdäki konserti boldy.
Soňky habarlar
Archive news
Türkmenistanyň Ýaponiýadaky medeniýet günleri geçirildi
17:4519.11.2017
0
3822
Teswirler
Teswir ýazmak üçin içeri giriň ýa-da registrasiýa boluň


text:
Salam Öwrenmeli saýtynyň hormatly okyjylary! Men Öwrenmeli saýtynyň ýazyjysy Ilhan Dowranow. Mowzugymy başlamazdan ozal siziň ähliňizi ýetip gelýän 2018, it ýyly bilen tüýs, päk ýüregimden gutlaýaryn. Goý, elmydama siziň janyňyz sag, ömrüňiz uzak, bagt hemişe gapyňyzy kakyp dursyn, bu gyşyň sowugy size ýaz paslynyň şemaly ýaly öwsüp dursyn! Hemmäňizi ýetip gelýän Täze ýylyňyz bilen tüýs ýüregimden gutlaýan!
Täze ýyl baýramy – bu hemmäniň söýýän baýramlaryň biridir. Bu baýramlaryň naýbaşydyr. Täze ýylda şadyýan, bagtly çagalaryň, adamlaryň sesleri ýaňlanyp durýar. Köçeleriň ugrynda bir birinden owadan Täze ýyl arçalaryny bezeýärler. Her bir maşgala öýünde baýramçylygy belläp geçýärler. Men hem Täze ýyla bagyşlap bu gün size täze mowzugymy döretmek isledim. Men bu täze mowzugymda Täze ýyly nädip şadyýan garşy almalydygyny aýdyp geçjek! Geliň hemmämiz üýşüp, meniň mowzugymy yzarlamaga başlaly!
1. Gurjak teatryny guramak.
Täze ýylda hemme kişiniň gülesi, oýnasy gelýär. Gurjak teatryny gurnamak bilen siz maşgalyňyzy begendirip bilersiňiz. Öýüňizde çagalaryň oýnawaçlaryndan gysga sahnalary düzüp çagalary begendiriň. Bu ýagdaýda hem çagalar hem siz uly lezzet alarsyňyz.
2. Aýaz baba ýa-da garpamyk.
Täze ýylyň gahrymanlary: Aýaz baba we Garpamygyň egin-eşiklerini geýip, ýakynlaryňyzy begendiriň. Sowgatlary satyn alyp, dostlaryňyzyň, ýakyn garyndaşlaryňyzyň öýüne baryp, Täze ýyly bilen gutlaň.
3. Oýunlar.
Oýunlar – bu her bir baýramçylygyň bezegidir. Täze ýylda dostlaryňyz, maşgalaňyz bilen stoluň daşynda dürli gyzykly oýunlary oýnaň.
4. Tans etmek.
Tans hem bu her bir baýramçylygyň bezegidir. Iň gowy görýän aýdymlaryňyzyň astynda dostlaryňyz, maşgalaňyz bilen şadyýan tans ediň. Hat-da öz araňyzda tans boýunça dürli ýaryşlary gurap bilersiňiz.
5. Surat görmek.
Täze ýylda stoluň başyna ähli maşgalaňyz bolup üýşende 1 ýylda toplanan ähli suratlaryňyzy täzeden görüň. Ähli geçen günleri ýatlaň. Dostlaryňyza suratlar boýunça gyzykly gürrüňler aýdyp beriň.
6. Nätanyş adamlary begendiriň.
Täze ýyl bu bütin ýer ýüzünde uly şowhun bilen bellenilýän baýramlaryň biridir. Bu baýramçylykda ähli adamlar bir birlerini gutlap, alkyş alýarlar. Siz hem köçede geçip barýarkaňyz, nätanyş adamlary Täze ýyly bilen gutlaň. Bu siz üçin lezzet bolar.
7. KARAOKE guramak.
Ýene baýramçylyklaryň bezegi bolan bu aýdymdyr. Täze ýylda dostlaryňyz bilen dürli aýdymlary öz sesiňiz bilen ýerine ýetiriň, ýagny öz araňyzda KARAOKE guraň. Bu gyzykly hem-de gülkünç bolar.
8. Kinofilmleri görmek.
Täze ýyla bagyşlanyp döredilen müňlerçe kinofilmler bar. Stoluň başynda dost ýarlaryňyz, maşgalaňyz bilen Täze ýyl kinofilmlerine tomaşa ediň.
9. Oduň başynda oturmak.
Täze ýylda dost ýarlaryňyz bilen oduň başyna geçip, gürrüňdeş boluň. Oduň başynda aýdym aýdyň, anekdotlar bilen dostlaryňyzy güldüriň.
Bu günki mowzugym size ýaradymy? Pikirleriňizi teswirlerde görkeziň.
6,719 gezek okaldy


text:
Soňky Habarlar
Gepleşikler
Türkiýe
Prezident Erdogan Saud Arabystanynyň Şasy bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy
Türkiýäniň Prezident Rejep Taýýip Erdogan Saud Arabystanynyň Şasy Selman Bin Abdulaziz bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy
Prezident Erdogan Star nebiti gaýtadan işleýän zawodyň açylyşyna gatnaşdy
Türkiýäniň Prezidenti Rejep Taýýip Erdogan açylyş dabarasy bolan Star nebiti gaýtadan işleýän zawod bilen Azerbaýjan bilen doganlyk gatnaşyklarynyň strategik möçberini has hem güýçlendirendigini nygtady
Erdogan gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlary barada beýanat berdi
Prezident Rejep Taýýip Erdogan, Türkiýäniň öz howpsyzlygy üçin geçirýän serhetaşa operasiýasy bilen birlikde, adamzat pozisiýasy bilen hem dünýäniň takdyryny alýandygyny belledi
Dünýä
Hindistanda ýolagçy otlusy bir ýygnanan adamlaryň üstünden geçdi
Saud Arabystany Jemal Kaşykçynyň ölendigini boýun aldy
Saud Arabystanynyň hökümeti, 2-nji oktýabrda Saud Arabystanynyň Stambuldaky konsullygyna gireninden soň, dereksiz ýiten saudy žurnalist Jemal Kaşykçynyň konsullyk binasynda bolan gowganyň netijesinde ölendigini boýun aldy
Owganystanda umumy saýlaw geçirilýär
Owganystanyň halky 3,5 ýyl bäri yza süýşürilýän deputat saýlawyna gatnaşýar
Türkmenistan
Türkmenistanda Iordaniýanyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi işe başlady
Doly ygtyýarly wekil türkmen parlamentiniň düzümi we köpugurly işi bilen hem tanyşdyryldy
Türkmenistan — Russiýa: medeni-ynsanperwer ulgamda hyzmatdaşlyk
Düýn Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde “Ýüpek ýoly: gadymyýetden häzirki güne çenli” diýen at bilen “tegelek stol” geçirildi
Ankarada Garaşsyzlyk baýramyna bagyşlanyp resmi kabul edişlik dabarasy geçirildi
2018-nji ýylyň 17-nji oktýabrynda Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasyndaky Ilçihanasy tarapyndan Ankara şäherinde ýerleşýän "Swiss" myhmanhanasynda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 27 ýyllygy mynasybetli resmi kabul edişlik dabarasy geçirildi
Türk Dünýäsi
Mustafa Akynjy we Nikos Anastasiadis özara duşuşyk geçirerler
Demirgazyk Kipr Türk Respublikasynyň Prezidenti Mustafa Akynjy bilen Kipriň Grek böleginiň lideri Nikos Anastasiadis 26-njy oktýabrda anna güni özara duşuşyk geçirerler
Azerbaýjanyň Prezidenti nebiti gaýtadan işleýän zawodyň açylyşynda çykyş etdi
Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýew, Türkiýäniň Prezident Rejep Taýýip Erdoganyň liderligi saýasynda dünýä derejesinde uly bir güýje öwrülendigini belledi
TRT Azerbaýjanda ýylyň iň başarjaň daşary ýurt habar beriş guramasy baýragyna laýyk görüldi
Azerbaýjanyň garaşsyzlygyny ýaňadandan almagynyň 25 ýyllygy mynasybetli paýtagt Bakuwda geçirilýän çäreler dowam edýär
Medeniýet, Sungat we Sport
Ymam Maturidi maslahaty 25-nji oktýabrda başlar
Türk Dünýäsiniň Parlamentarlar gaznasy oktýabr aýynyň 25-27-si aralygynda Ankarada “Halkara Ymam Maturidi Işjeň Maslahatyny” geçirer
Döwlet ýolbaşçylary Ara Güleriň aradan çykmagyna gynanç bildirýärler
Güleriň ýogalmagy sebäpli syýasat dünýäsinden köp sanda adam gynanç ýüzlenmelerini berýärler
Fotožurnalist Ara Güler aradan çykdy
Duaýen fotožurnalist Ara Güler Stambulda bejergi alýan hassahanasynda 90 ýaşynda ýogaldy
Ykdysadyýet
Altaý taňklary öňümizdäki günlerde seriýalaýyn häsýetde öndürilmäge başlanar
Türkiýäniň milli söweş taňky Altaý öňümizdäki günlerde seriýalaýyn häsýetde öndürilmäge başlanar
Stambul-Baku uçar gatnawlarynyň biletleri satylmaga başlandy
Türk Howa Ýollarynyň Dolanşyk geňeşiniň başlygy Bilal Ekşi, Stambul Täze howa menzilinden, Azerbaýjanyň paýtagty Baku guraljak uçar saparlarynyň Biletleriniň satylmaga başlanandygyny habar berdi
Türk Eximbankynyň müşderi sany artýar
Türk Eximbankynyň baş Müdiri Adnan Ýyldyrym 2017-nji ýylyň başynda 7,700 eksportçy bilen işleşýän bolsalar, noýabr aýynda şol sanyň 10,600-e ýetjekdigini aýtdy
Aýyň Soragy
Aýyñ soragy
Oktýabr aýyndaky bäsleşigimiziň soragy şeýle: Şu ýyl BMG-niň näçinji Sessiýasy geçirildi?
Aktual Meseleler
Aktual Analiz 41
Syýasat, Ykdysadyýet we Jemgyýet Gaznasy SETA-nyň ylmy barlagçysy, ýazyjy Ahmet Ajunyň mesele boýunça synyny dykgatyňyza ýetirýäris.


text:
Gyssagly satlyk tel
Ady j2 2016 yagday gaty gowy kemi yok paket yaly arassa ulanulan karopka hemme zady bar radnoy oznunkı yeri mary baha 6500köneden onuşyk bar azyrak renki gold gysagly pul gerek hıc kemı yok 200%,garantıa beryan 861560879 nomerımGörmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 117x
iş gerek sopurcylyk
mana is gerek adym Sapa Marydan bolsa has gowy sopurcylykdan basym cykyarGörmek Iş gözleýän goşulan wagty 10 aý öň Gören adam sany 89x
Kowush
Arrssaja degen yeri yiokGörmek Aýallar üçin goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 276x
Toyota Yaris 2008
Renki ak Yili 2008 Motor 1.3 Obmen:okiz kelle usti nagt onušsa Kredit:50%Görmek Ýeňil maşynlar goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 324x
- 1


text:
Türkmenistanyň Içeri işler Ministrliginiň “Galkan” hem-de Haryt çig mal biržasynyň “Şir” toparlarynyň arasynda geçirilen bäsleşik hokkeý boýunça 2013-2014-nji ýyllar möwsüminde Türkmenistanyň ilkinji çempionatyndaky duşuşyklarynyň esasylarynyň biri boldy. “Galkan” we “Şir” toparlary 4-nji tapgyra çenli bir gezek hem utulman geldiler. Emma “Galkan” bir oýny köp oýnamalydy. Duşuşygyň birinji möwsüminde Içeri işler Ministrliginiň topary 2:1 hasabynda artykmaçlyk bilen tamamlady. Oýun 10:1 hasabynda “Galkan” toparynyň peýdasyna tamamlandy. Netijede “Galkan” 12 utuk toplap ynamly öňdeligi eýeleýär. Çempionatyň 4-nji tapgyryna çenli “Nesil” topary hem utulman gelýär we “Merdana” topary ýaly ol hem alty utuk toplady. Olaryň özara duşuşygy haýsy toparyň köp utuk toplandygyny mälim etmelidi, duşuşygyň esasy wagty deňme-deň tamamlandy we ýurdumyzda geçirilýän milli çempionatlarda ilkinji gezek oýnuň goşmaça wagty bellenildi. Oýnuň tamamlanmagyna bir minut galýança “Nesil” topary 9:8 hasabynda öňde barýardy. Emma “Merdana” toparynyň hüjümçisi Barkowskiý jürlewügiň ýaňlanmagyna birnäçe sekunt galanda hasaby deňlemegi başardy. Soňra goşmaça wagtda hem bu hüjümçi okgunly hereketi bilen hasaby öz toparynyň peýdasyna 10:9 ýetirdi. Ýaryşlaryň düzgünine görä goşmaça wagtda utan topar adatça bolşy ýaly iki utuk gazanýar. Utulan topara bolsa bir utuk berilýär. Şeýlelikde 8 utuk toplan “Merdana” ikinji orunda 7 utuk toplan “Nesil” bolsa üçünji orunda barýar. Duşuşykda 10 hokkeý topunyň 9-syny Barkowskiniň geçirenligini bellemek gerek. Şeýle hem 4-nji tapgyrda Türkmengaz Döwlet konserniniň “Oguzhan” topary Goranmak Ministrliginiň “Watançy” toparyny 8:1 hasabynda, Aragatnaşyk Ministrliginiň “Alp-arslan” topary Sport baradaky Döwlet komitetiniň sport mekdebiniň “Bagtyýarlyk” toparyny 8:1 hasap bilen utmagy başardy.
13 ноября 2013
Siziň pikiriňizçe haýsy hokkeý topary çempion bolarka.


text:
Telekeçiler Tagtabazar etrabynyň ýaşaýjylaryny ýokary hilli agyz suw bilen üpjün etdiler.
6-njy iýunda Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň «Ýaşlyk» daýhan birleşmesinde häzirki zaman suw arassalaýjy desgalar toplumy işe girizildi. Bir gije-gündizde 15 müň m3 agyz suw kuwwatlygy bolan täze desgasy Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy - «Aby-Köwser» HJ tarapyndan amala aşyryldy.
Suw arassalaýjy desgalaryň gurluşygy bilen ilatly ýerlere turba geçirijiler çekildi. Toplum 60 müňden gowrak adamlary ýokary hilli agyz suw bilen üpjün eder.
Ähli ölçegler bilen halkara standartlara jogap edýän desganyň umumy meýdany 3.2 gektara ybarat. Açyk görnüşli ýörite suw howdanlary «Ýaşlyk» we «Marçak» ýerasty suwlaryň känlerinden gelýän suwlaryň 3 müň m3 suwy öz içine alýar. Tehnologiki ölçegler köpbasgançakly arassalaýyşy, durlanmagy, filtirlenmegi we suwyň zyýansyzlandyrylmagyny göz öňüne tutýar. Şu tapgyrlaryň ählisinde suw zawodyň himiki we bakteriologiki barlaghanalarynda seljermeden geçiriler.
Toplum Çehiýanyň we Türkiýäniň dünýä belli öndürijileriň häzirki zaman sorujy gurnawlaryň, filtirleriň we beýleki häzirki zaman enjamlaryň onlarçasy bilen enjamlaşdyrylan. Täze kärhana kyrk adamy iş bilen üpjün eder.
TSTB-niň agzalary «Türkmenistanyň ilatly ýerlerini arassa agyz suwy bilen üpjünçiliginiň Baş meýilnamasyny» durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýar, bu bolsa suwy arassalamak boýunça zawodlaryň, suw howdanlaryň, suw geçirijileriň we beýleki gidrotehniki desgalaryň gurluşygynda öz amaly beýanyny tapýar.


text:
Türkiýe 76 ýurda tohum satdy
Türkiýäniň tohum önümçiligi 5 ýylda 50 göterim artdy
Azyk, oba hojalyk we maldarçylyk ministrliginiň görkezijilerine görä, ýerli tohum önümçiliginiň artdyrylmagy baradaky tagallalar oňyn netije berýär.
Türkiýäniň tohum önümçiligi 5 ýylda 50 göterim artdy.
Pudak 2016-njy ýylda 957 müň 925 tonna tohum öndürdi.
Önümçilikde ulanylýan tohumyň görnüşleri hem artdy.
Türk tohum öndürjileri ýylda 1,5 million tonna ýerli tohum öndürmegi maksat edinýär.
Türkiýe tohumçylykdaky eksporty bilen hem ünsleri özüne çekýär.
Geçen ýyl 76 ýurda 153 million dollarlyk tohum eksport edildi.
Tohum eksportunda nobaty bilen Ukraina, Wengriýa, Fransiýa, Ruminiýa we Russiýa esasy orun eýeledi.


text:
Pakistan terrorçylyga garşy berk çäre görýär
Terrorçylyga garşy göreş maksady bilen ýörite kaziýetler dörediler
Pakistan terrorçylyga garşy berk çäre görýär.
Syýasy partiýalar tarapyndan gazanylan ylalaşyga laýyklykda terrorçylyga garşy göreş maksady bilen ýörite kaziýetleriň döredilmegi barada karar kabul edildi.
Premýer ministri Nawaz Şerif Yslamabatda syýasy partiýalaryň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirlen maslahatdan soň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine beýanat berdi.
Premýer ministr Şerif ýörite kaziýetleriň dörediljekdigini we kabul edilen kararlaryň durmuşa geçirilmegi üçin konstitutsiýa üýtgetme giriziljekdigini belledi.
Pakistanda geçen hepde Taliban tarapyndan Peşawer şäherinde harby mekdebe guralan hüjümde 132 okuwçy bilen 9 mugallym ýogalypdy.
Pakistanyň Kuetta şäherinde naharhananyň öňünde motosiklede goýlan bombanyň uzakdan gönükdirilýän ulgam arkaly ýarylmagy netijesinde 30 adam ýaralandy.
Hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alan bolmady.


text:
"TMCell töleg" programmasy "Altyn Asyr" ÝGPJ abonentleriniň hasabyny doldurmak hyzmatyny ýeňilleşdirýär. Öz telefonuňyza “TMCell Töleg” atly programmany alyp, bank kartyňyzy programma birikdirip, hasabyňyzy tutumsyz dolduryp bilersiňiz.
Ulanyp başlamazdan öň bilmeli zatlar:
Habarlar→
- Töleg üçin ulanylan plastik kart maglumatlary diňe öz telefonuňyzda saklanýar.
- Programmanyň üsti bilen amala aşyrylan tölegler üçin goşmaça pul alynmaýar.
- Bir tölegiň mukdary 1-500 manat aralygynda bolmalydyr.
- Programmany ulanmak tölegsiz.
Hyzmaty ulanmagy tertibi:
-Telefonuň iOS ulgamynda bolsa App Store-dan, Android ulgamynda bolsa Play market-den “Tmcell Toleg” ýazyp programmany almaly.
-Töleg üçin ulanjak “Altyn Asyr” plastik kartyňyza islendik bankomatdan SMS hyzmatyny birikdirmeli (öň birikdirilmedik bolsa)
-Programma birinji sapar gireniňde öz telefon belgiňizi ýazyp “Dowam et” basmaly
-0877 belgisinden SMS kody geler. SMS kody ýazyp “Tassykla” düwmesine basmaly.
-Programma gireniňden soň “Kartlarym” bölümine girip “Altyn Asyr” Plastik kartyňyzyň maglumatlaryny doldurmaly.
-“Hasaby doldur” bölümine girip islendik telefon belgisini we iberiljek mukdary ýazyp kartyňy saýlamaly. “Dowam et” düwmesine basmaly.
+0701 belgisinden gelen SMS kody ýazyp tölegi tassyklamaly.
-Tölegleriň netijesini "Tölegler" bölüminden barlap bilersiňiz.
-"Sazlamalar" bölüminden programmanyň dilini çalyşmak we programma kod goýmak mümkin.


text:
Germaniýada batan kärhanalaryň sany 1 göterim artdy
Germaniýada geçen ýylyň oktýabr aýynda batan kärhanalaryň sany 2016-njy ýylyň oktýabr aýyna garanyňda 1 göterim artdy
Germaniýanyň federal Hasabat ofisi Destatis tarapyndan berilen beýanata görä ýurtda 2017-nji ýylyň oktýabr aýynda 1637 kärhananyň batandygy mälim edildi.
Ady agzalan döwürde iň köp batan pudak senagat söwda pudagyna degişli kärhanalar boldy.
Batan kärhanalaryň 267-si gurluşyk pudagyna, 188-i bolsa ykdysadyýet ugrunda iş alyp baran hünär, ylmy we tehniki hyzmatlara degişli kärhanalardan ybarat.
Batan kärhanalardan başgada 7707 bergili adam hem oktýabr aýynda batndygyny beýan etdi.
Ady agzalan dereje geçen 2016-njy ýylyň oktýabr aýynda garanyňda 2 göterim artdy.


text:
Oksford uniwersiteti
11-njy asyryň ahyrynda esaslandyrylan Oksford uniwersiteti Beýik Britaniýada ýerleşýär, Ýewropanyň iň gadymy ýokary okuw mekdepleriň biri hasaplanýar. Häzirki wagtda uniwersitetiň talyplarynyň dörtden biri daşary ýurtlydyr. Oksford uniwersiteti beýleki ýokary okuw mekdepleriň arasynda durnukly öňdeligini saklap, reýtingde Kembrij uniwersiteti we Garward uniwersitetleri bilen çekeleşikli bäsleşikdedir.Oksford maý baýramçylygyny, Kraýs Çerj kollejini, Garri potter filmniň surata düşürilen ýerleri görmek üçin bu ýere ýylda millionlarça jahankeşdeler gelýär.
Meşhur uçurymlary:
Oksforduň mugallymlarynyň hem-de uçurymlarynyň 40-sy nobel baýragynyň eýeleridir. Birleşen şalygyň premýer ministrleriniň 25- si, şalarynyň 6- sy, ruhanylarynyň 12- si 50- ä golaý olimpiada ýeňijileri,şonuň ýaly hem dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynyň ýolbaşçylarynyň 20- ä golaýy, syýasatçylaryň,alymlaryň müňlerçesi şu ýokary okuw mekdebiniň uçurymlarydyr.Oksfordda okuw oktýabr aýynda başlaýar we 3 tapgyrda geçirilýar.


text:
Gözel Gökdere «Türkmennebitgazgurluşyk» döwlet konserniniň, «Şöhle» dynç alyş we sagaldyş merkezi. Uly girelgedäki derwezeden ätländen ilki bu jelegaýlaryň täsin gözelligi, gelşigi şaglap akyp ýatan, jülgäni parran bölüp geçýän çeşmä nazaryň düşýär. Üsti garly keremli daglaryň durkunda bu täsin tebigy çeşmäniň aýratyn orny bar.
Suw nirede bolsa ýaşaýyş hem şotaýda. Çeşmäniň iki gapdaly bilen saýaly we miweli baglar uzalyp gidýär. Häzir gyş günleri bolansoň ol baglar ak begres geýipdir, üstüni gyraw örten agaçlar, otly meýdançalar juda owadan görünýär. «Şöhläniň» tämiz meýdançalaryny, tebigy we soň ekilen baglaryny arassa dag howasyndan dem alyp synlap durşumyza gyş günleriniň gözelliginm ýaz paslyndakydan pes däldigini duýýarsyň.
Bizi «Şöhle» dynç alyş we sagaldyş merkeziniň müdiri Ýakup Hojagulyýew hormat bilen garşy aldy. Ol bize okuwçylaryň «Şöhlede» örän netijeli we medeniýetli dynç alýandygyny, ähli şowhunly, sport, medeniýet-sungat, sport çäreleriniň meýilnama laýyklykda ýokary derejede guramaçylykly geçirilýändigini, gumaklaryň hereket edýändigini, bäsleşikleriň geçirilýändigini, ýazyjy-şahyrlar, artistler bilen duşuşyklaryň guralýandygyny we olaryň zehinli ýaşlara, maslahat berýändigini gysgaça habar berdi.
Biziň baran günümiz «Şöhlede» «Türkmennebit» döwlet konserniniň «Nebitçi», «Türkmengaz» döwlet konserniniň «Çeşme», «Nesil», Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň milli merkeziniň «Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri» sagaldyş we dynç alyş merkezleri myhmançylykda eken. Çagalar ilki kinozalda gyzykly çeper filme tomaşa etdiler. Soňra hereketli oýunlaryň bäsleşigi we Täze ýyl arçasynyň töwereginde şowhunly dabaralar dowam etdi. Medeni çäre we sport bäsleşigi Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty toplumynyň işgärleriniň kärdeşler arkalaşygynyň Geňeşiniň hem-de «Türkmennebitgazgurluşyk» döwlet konserniniň «Ruhabatgurluşyk» ýöriteleşdirilen gurluşyk kompaniýasynyň guramaçylygynda geçirildi.
«Şöhläniň» müdiri mamla. Çagalar juda gowy dynç alýardy. Olar şadyýandy, bigamdy. Daş-töwerek toýhanany ýatladýardy.
Biz Aşgabatdan çykyp Gökderä gaýdanymyzda şäherde howa goýy ümürdi. Ol diýen sowuk bolmasa-da, dumanly howa mahsus ygal çalaja çisňäp durdy. Bärde jülgede welin, «Ýer ala, ýurt ala» diýilşi ýaly parlap Gün çykyp dur.
Dynç alyş merkezlerinde gyş döwründäki aýratynlyk çagalar wagtynyň köpräk bölegini içerde geçirýär. Ähli amatly şertler döredilen merkezlerde dynç alýanlara medeniýet köşgüniň içinde hemme mümkinçilikler bar. Kompýuter, küşt, şaşka, tikinçilik, aýdym saz, tans, folklor, drama gurnaklary ýörite hünärmenleriň we terbiýeçi mugallymlaryň gözegçiliginde işleýär. Sport, kino zallar, kitaphana hemmelere, ýagny körpelere-de, ýetgnjeklere-de elýeterli. Her bir toparyň meşgullanmaly gurnagy, sport türgenleşigi, wagt çägi bilen kesgitlenilen. Bu düzgün çagalar şähere we onuň eteklerine syýahata äkidilende, beýleki dynç alyş merkezlerine duşuşyga, bäsleşige gidenlerinde hem berjaý edilýär. «Şöhlede» çaga dünýäsinden oňat baş çykarýan tejribeli hünärmenler zähmet çekýär. Dynç alyş merkeziniň ýolbaşçysynyň bize beren maglumatyna görä, uly mugallym Röwşen Ataýew, guramaçy Amangözel Kişiýewa, terbiýeçi mugallymlar Züleýha Ataballyýewa, Annabagt Baýhanowa, Ogulbahar Taňrygulyýewa, Güljeren Orazberdiýewa, Öwez Bekdurdyýew dagynyň çekýän asylly zähmeti, hünärine höwesli we yhlasly, janypkeşligi has-da öwgä mynasypdyr.
Çagalaryň gyşky dynç alyş möwsüminiň täze ýylyň şagalaň-şowhuny ýetik dabaralaryna gabat gelmegi olaryň wagtynyň diýseň täsirli geçmegine, ýatda galyjy pursatlara baý bolmagyna getirýär. Beýleki dynç alyş merkezlerinde bolşy ýaly, «Şöhläniň» çagalary Sagdynlyk we ruhubelentlik ýylynyň Aşgabat şäherinde geçirilen täze ýyl baýramçylyk dabaralaryna gatnaşdy. Olar «Älem» medeni-dynç alyş merkezine, «Aşgabat», «Ylham», «Garaşsyzlyk» seýilgählerinde, muzeýlerde we beýleki gözel ýerlere syýahat etdiler, kinokonsert, drama we beýleki sungat ojaklarynda aýdym-saz çykyşlaryna, çeper filmlere, sahna oýunlaryna tomaşa etdiler.
«Şöhlede» dynç alýan çagalaryň her güni ajaýyp döwrümize mahsus şatlykly pursatlara pürepür. Ýaşlaryň dynç alşy, gurnaklara gatnaşyşy bilen tanyşýan pursatlarymyz dag etegindäki ajaýyp künjekde geçirilen bäsleşikleriň ýeňijileri yglan edildi. Ýaryşlaryň jemleniş tapgyrynda toplumyň kärdeşler arkalaşygynyň (KA-nyň) başlygy S.Ataberdiýew, KA-nyň wekilleri G.Seýtiýew, E.Kurbanberdiýewa, «Ruhabatgurluşyk» ýöriteleşdirilen gurluşyk kompaniýasynyň KA-nyň ilkinji guramasynyň başlygy T.Ýazlyýew dagy ýeňijileri gutlap olara üstünlik arzuw etdi. Soňra guramaçylar tarapyndan zehinli ýaşlara Hormat hatlary, ýadygärlik sowgatlar gowşuryldy, şeýle-de «Şöhläniň» we bu ýere myhmançylyga gelen dynç alyş merkezleriniň ähli çagalaryna täze ýyl süýji-köke nygmatlaryndan doly sowgatlyk bukjalar paýlanyldy.
Günüň ýarymyny netijeli, deň-duşlary bilen gülüp-oýnap, ýaryşyp geçiren çagalar hatar gurap günorta naharyna ugrady. Günüň ilkinji ýarymynda umumy dynç alyşlykdan soňra ýene-de çagalara täsirli döredijilik duşuşyklary, gyzykly oýunlar Gökderäniň gözel agşamynyň aýdym-saz, tans konserti garaşýardy.
Goý, jandan eziz ýurdumyzyň bagtyýar çagalary mydama şadyýan ýaýnasyn!
“Nebit-gaz” gazeti.
10.01.2017 ý.


text:
калонки продоется
samsun gapaxy s4 satlyk
Telefon isleyshi gul yaly . cehol bar zaryatnik bar . koneden 6.500mln azmaz ylalashyk bolar .Görmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 55x
samsung galaxy S4 satlyk
Eger aljak bolsanyz ylalashars biraz telefonyn kemi yok duzuwGörmek Telefonlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 84x
реклама в имо
Здравствуйте . услуга !! Реклама в имо +5 тысячи просмотров оплата за эту услугу 1 манат на фото делаю и на неделе и на месяц но цена уже по количество фото зависить но не дорого !Görmek Beýleki hyzmatlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 97x
услуга хиджама
ХиджамаGörmek Beýleki hyzmatlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 8x
реклама в имо
Аматлы бахада реклама имо приложенияда хабарлашын сизин учин личкам ачык . +5 мун просмотрым барGörmek Beýleki hyzmatlar goşulan wagty 2 aý öň Gören adam sany 67x
w&o w5
Ady w&o w5 bateriya goymaly we korpos calysmaly isleyar yone zaryad tiz iyyar gb 32 bersiya 6 hemme zady bar yone karopka bn nausnik yok izinde 100% durjak bahasy 6mln obmen yok yeri lebap seydi nomer +99363718092Görmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 109x
w&o w5
Ady w&o w5 bateriya goymaly we korpos calysmaly isleyar yone zaryad tiz iyyar gb 32 bersiya 6 hemme zady bar yone karopka bn nausnik yok izinde 100% durjak bahasy 6mln obmen yok yeri lebap seydi nomer +99363718092Görmek Telefonlar goşulan wagty 3 aý öň Gören adam sany 42x
Telefon satyan
Ady Samsung Galaxy A7 Ýyly 2017 karopka nausnik zaryatnik hemme zady bar 6 ay boldy alanyma Degim ýokGörmek Telefonlar goşulan wagty 4 aý öň Gören adam sany 75x
Ish gozleyan
yashym 23 islendik ish owrenmane ukyply bilimim yokaryGörmek Iş gözleýän goşulan wagty 10 aý öň Gören adam sany 109x
karina e
Lebap wel seýdi arzuw şäherçesi 84 jaý
Gaz tok telefon bar 16 sotka daş töweregi zabor edilen ýaşamaga hemme şetler barGörmek Köp komnatly goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 407x
Satlyk 3 komnat jay Seýdide
Срочно продаю 3-х комнатную квартиру на 1-вом этаже 4-х этажного дома в городе Сейди 1 микр Eýesinden Satlyk 3 komnat jay, Seýdi şäherinde 1-nji mikr., 1-nji gat.Görmek Jaýlar we Kwartiralar goşulan wagty 1 ýyl öň Gören adam sany 391x
- 1


text:
Şu ýylyň sentýabrynda Nýu-Ýork şäherinde Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň nobatdaky — 73-nji mejlisi öz işine başlar. Öňden gelýän däbe görä, halkara durmuşynyň bu möhüm wakasynyň öňüsyrasynda Türkmenistan öňümizdäki syýasy möwsümiň dowamynda ýurdumyzyň durmuşa geçirjek ileri tutulýan ugurlaryny beýan etdi.
Şeýle açyklyk, dünýä ösüşiniň wajyp meselelerini bilelikde çözmäge taýýarlyk halkara bileleşiginde ýokary baha mynasyp bolýar. Munuň özi Milletler Bileleşiginiň jogapkärli agzasy hökmünde Bitarap döwletimiziň abraýynyň barha artýandygyna şaýatlyk edýär.
Ileri tutulýan garaýyşlarda Türkmenistanyň tagallalarynyň terrorçylyga hem-de neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmek meselelerinde özara hereketleri utgaşdyrmagyň netijeli gurallaryny gözlemek boýunça bilelikdäki işe gönükdirilendigi bellenilýär. Bu işde Birleşen Milletler Guramasyna möhüm orun degişlidir. Tutuş dünýä bileleşiginiň BMG-niň Tertipnamasyny, Howpsuzlyk Geňeşiniň kararnamalarynyň, halkara hukugynyň degişli ýörelgeleriniň we kadalarynyň berjaý edilmeginiň esasynda alyp barýan işleri ählumumy terrorçylyk wehimine garşy durup biler.
Türkmenistanyň BMG-niň Ählumumy terrorçylyga garşy strategiýasyny durmuşa geçirmek meselelerinde BMG-niň Terrorçylyga garşy müdiriýeti bilen işjeň hyzmatdaşlyk alyp barýandygyny bellemek gerek. 2011-nji ýylyň Aşgabat Jarnamasy hem-de Merkezi Aziýada terrorçylyga garşy göreşmek boýunça hereketleriň Meýilnamasy terrorçylyk howpuny aradan aýyrmak üçin köptaraplaýyn tagallalary birleşdirmäge saldamly goşant boldy.
Mälim bolşy ýaly, Merkezi Aziýa döwletleri hem-de Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan Bilelikdäki meýilnamanyň ileri tutulýan ugurlary 2017-nji ýylyň iýunynda BMG-niň Baş Sekretary Antonio Guterreşiň gatnaşmagynda Aşgabatda geçirilen terrorçylyga garşy göreşmek boýunça ýokary derejeli gepleşikleriň barşynda kesgitlenildi. Şunuň bilen baglylykda, 2018-nji ýylyň 30-njy aprelinde Aşgabatda geçirilen ýokary derejedäki maslahaty hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň Ählumumy terrorçylyga garşy strategiýasyny amala aşyrmak boýunça Merkezi Aziýa üçin hereketleriň Bilelikdäki meýilnamasyny durmuşa geçirmegiň üçünji tapgyrynyň tanyşdyrylyşyny bellemek möhümdir.
Neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygy ynjalyksyzlyk döretmegini dowam edip, halkara parahatçylygyna hem-de howpsuzlygyna uly howplaryň biri bolmagynda galýar. Köp ýyllaryň dowamynda Türkmenistan BMG-niň neşe serişdeleri we jenaýatçylyk baradaky müdiriýeti bilen netijeli we maksadaokgunly hyzmatdaşlyk edýär. Onuň çäklerinde milli hem-de sebit derejelerindäki giň möçberli maksatnamalar we taslamalar durmuşa geçirildi we bu iş üstünlikli dowam etdirilýär.
Ýurdumyz neşe serişdelerine garşy göreşmek meselesi boýunça köptaraplaýyn gatnaşyklary hemmetaraplaýyn giňeltmek ugrunda işjeň çykyş etdi we hormatly Prezidentimiziň başlangyçlarynyň çäklerinde neşe howpuny aradan aýyrmaga gönükdirilen halkara konwensiýalaryny we ylalaşyklaryny durmuşa geçirmek boýunça işini yzygiderli dowam etdirer. Hususan-da, Türkmenistan BMG-niň Bitewi neşe serişdelerine garşy strategiýasyny döretmek ugrunda çykyş eder.
Türkmenistan neşelere garşy göreşmek boýunça dünýä bileleşiginiň tagallalaryna işjeň gatnaşmak maksadynda 2020 — 2023-nji ýyllar üçin BMG-niň neşe serişdeleri boýunça komissiýasyna agza bolmak ugrunda çykyş eder.
Gapma-garşylykly ýagdaýlaryň öňüni almakda, olaryň döremeginiň sebäplerini aradan aýyrmakda, ýurtlaryň arasynda ynanyşmak ýagdaýyny döretmekde, ähli ulgamlarda, şol sanda terrorçylyga we neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy barlyşyksyz göreş alyp barmakda döwletleriň netijeli gatnaşyklary üçin oňaýly şertleri kemala getirmekde ýurdumyzyň öňüni alyş diplomatiýasyna uly ähmiýet berýändigini aýratyn nygtamalydyrys.
Şunuň bilen baglylykda, Merkezi Aziýa sebitinde ýokarda agzalyp geçilen wezipeleri ýerine ýetirmekde BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň işiniň ähmiýeti barha ýokarlanýar. Ýurdumyz geçen ýyl howpsuzlygy we parahatçylygy üpjün etmek işinde wajyp meseleleri çözmekde öňüni alyş diplomatiýasynyň gurallaryny goldamak bilen degişli kararnamany işläp taýýarlamak we kabul etmek mümkinçiligine garamagy teklip etdi.
Şunuň bilen birlikde, Türkmenistan neşe serişdelerine garşy göreşmäge gönükdirilen hukuk, dolandyryş, ykdysady, medeni-bilim we lukmançylyk serişdelerini işläp taýýarlamak hem-de kabul etmek maksady bilen hyzmatdaşlygyň täze görnüşlerini döretmek boýunça işleri işjeňleşdirmegi teklip eder.
Jumanazar GARAJAÝEW,
«Aşgabat» gazetiniň syýasy synçysy,
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew “ýörite beýannamasynda” öz ýurdunyň ykdysady ösüşi üçin täze strategiki planyny kesgitledi.
30-njy ýanwarda milli telewideniýesinde eden çykyşynda Nazarbaýew 2025-nji ýyla çenli döwre niýetlenen öz planyny Gazagystanyň ykdysady ösüşiniň “üçünji tapgyry” diýip atlandyrdy.
Nazarbaýewiň sözlerine görä, täze plan ykdysady proseslerde döwrüň talaplaryna laýyk gelýän tehnologiýalaryň, şeýle-de kiçi we orta biznes üçin has köp mümkinçilik döretmegiň, döwlet gözegçiligini çäklendirmek arkaly olara has köp erkinligiň berilmeginiň zerurlygyna gönükdirilýär.
Nazarbaýewiň planynyň doly tekstiniň 31-nji ýanwarda mili metbugatda çap ediljekdigi aýdyldy.
25-nji ýanwarda Nazarbaýew ýurduň sosial we ykdysady durmuşyna degişli öz ygtyýarlyklarynyň belli bir bölegini parlamente we hökümete tabşyrmak barada konstitusiýa goşmaçalary girizmek hakynda karara gol çekdi.


text:
Ak bürgüt
Ak bürgüt Mary
Dagdaky gardanam tämizdir, akdyr
Çeşme suwy ýaly arassa päkdir
Ak bürgüt kafenyň gözellikleri, jana ýakymly arassa howa täsin gözellik datly tagamlar Ak bürgüt kafemizde jemlenendir.
Gündiz güne meňzeş, gijede aýa Ak bürgüt kafenin gözellikleri Asyr geçen baglar salyp dur saya Ak burgut kafenin gozellikleri Yyllar bilen yollar bilen guller bilen bezelen Sazlar bilen yazlar bilen baglar bilen bezelen Ak bürgüt kafemiz siziň hyzmatynyzda.
Surat gallereýasy
Mary şäher köne park
+99361633300 85226-01-016


text:
Ideal
Samsyk sorag
Salamaleykum. Asgabat shaher ichinden kw gerekdi talyp 3 oglon yashamaly. Eger ozi atasy oyunde yashap oz oyuni arenda beryanchilerden tanshlannyz bolsa yada bashga arenda berjek adam bilseniz komek. na vsyaki sluchi yazyp goyayyn diydim.
6 yyldan son Hasabymy dikeltdim ;)
Salowmaleykum Mahriban hem gahryman agzalar. Bu sayt henizem bar ekena. Garaz 6 2012de agza bolupdym. ondan sonam gulluga gidildi son ertir.coma girildi. Sheydip sheydip yat bolup gitdi. ertir.com yapylanson girjek boldym yone bolmady adamam azdy. Yany birden kone nikim yada dushdi son paroluny dikeltmek bashartdy. shony aydayyn diydim ))...
Agza bolmak!
Salam gadyrly talyplar.com'yn agzalary SHU YERDE ADMIN KIM? Öñùrak achylan temada vipboy admin boldy diyip okadym. Eger admin sho bolsa, onda göwnùm ýetdi gözegçilik edi$inelay...
Admin adminligin chyn bolyan bolsa,
Temalara kantrollyk edip git,
Agzalyk ýazgydyñ çuñ bolýan bolsa,
Ýazgylara teswirleññi goýup git!...
Sesiz Söýgi
Hakberdi da$ary ýurtda okap ýören jigisi Gùlýa resminama ugratmalydy. Ol kompyuterini achyp internet aragatna$yk saýtyna girdi. Gùlyañ poçta salgysyny tapmalydy. Soñ ol Gulya adyny ýazyp internet salgylaryny gözletmage durdy. Az wagtyñ içinde gözlegin netijeleri, Gulýa atly gyzlaryn birnaçesiñ internet salgysy peýda boldy. Olaryñ içinde Hakberdini...
Internet salgysy
I$ gözläp ýören bir adam süpüriji bolmak ùçin "Microsoft"-yñ bir edarasyna barýar. Edaranyñ i$gärleri kabul edýän bölúmi sorag-jogapdan soñra: "I$e alyndyñyz, e-mail salgyñyzy beriñ, size doldurmaly resminamalaryñyzy ugradaýyn, $eýle hem i$e ba$lamaly gúnùñizi aýdaýyn" diýýär. Emma i$siz adam kompýuteriniñ we internet salgysynyñ ýokdugny aýdýar. I...
AJYGAN BOLSANYZ SHUTAK GELIN!
Salam gadyrly agzalar. Achlar we doklar. Men size bokurdaga degishli gowy teklibim bar. Gelin tagamlan retseptini yazalyn. Bu nama geregay diyan bolmagnyz ahmal. Gerek ekenow. Men lishni shu gun 3 sany yumurtgany gaynadyp iyenimden soñ goz yetirdim. Belki sizem oynizde ejenizin oyde yok guni goz yetirersiniz. Her kim bilyanjerini yazsada. Muna taly...
2 shtuk sorag??
Salowmaleykumlar! Men bu saytyn bu gunki taze agzasy. Ilki b.n mana shu sayta agza bolmaga komek eden talyplarcom@inbox.ru yagny admin11-e minnetdarlygmy bildiryan. Mana barde azajyk padder£ka gerek. 2 shtuk soragym barda kyn gorman hawarlashayalynda gayrat edip db ugradaynda agentda the_best_title93@mail.ru komek etmage tayynyn.(barde yazmak ky...


text:
QAZTEST júıesі boıynsha test tapsyrmalarynyń qoryn qalyptastyrý maqsatynda QR BǴM Ulttyq testіleý ortalyǵy QAZTEST júıesіn damytý jónіndegі basqarma qyzmetkerlerі Almaty qalasynda 2018 jylǵy 3-7 qyrkúıek aralyǵynda іssaparda boldy.
Test tapsyrmalaryn QAZTEST júıesіnіń normatıvtіk qujattaryna sáıkes (Ulttyq standarttar, Test spetsıfıkatsııasy, leksıkalyq mınımýmdar) joǵary oqý oryndarynyń, atap aıtqanda, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetіnіń, A. Baıtursynuly atyndaǵy Tіl bіlіmі ınstıtýtynyń, Sýleıman Demırel ýnıversıtetіnіń, Qazaq memlekettіk qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetіnіń tіlshі-ǵalymdary, ádіsker mamandary ázіrleıdі.
2018 jyldyń II jartyjyldyǵynda sóıleý áreketіnіń tórt túrі boıynsha (Tyńdalym, Leksıka-grammatıkalyq bólіk, Oqylym, Jazylym) jalpy sany 8000 test tapsyrmasy jınaqtaldy.
Aǵymdaǵy jyldyń 17-19 qyrkúıek aralyǵynda ázіrlengen test tapsyrmalarynyń táýelsіz saraptamasy ótkіzіledі. Test tapsyrmalarynyń sarapshylary – testіleý jáne tіldіk bіlіm deńgeıіn baǵalaý salasynda semınarlar, avtorlyq kýrstardan ótken tіlshі-ǵalymdar, ádіskerler men testologııa salasynyń mamandary.


text:
Gyrgyzystanyň tanymal jemgyýetçilik wekili Edil Baisalow 2010-njy ýylyň geçiş hökümetiniň agzalarynyň, şol sanda şol wagt prezident bolan Roza Otunbaýewanyň yzarlamalara sezewar bolýandygyny aýdýar.
Otunbaýewanyň edarasynyň başlygy bolan Baisalow özüniň tiz wagtda tussag edilmeginiň ähtimaldygyny 19-njy sentýabrda žurnalistlere aýtdy.
Baisalow ady agzalmadyk çeşmesine salgylanmak bilen özüniň tussag edilmegine we Otunbaýewa, şeýle-de “Ata Meken” atly oppozision partiýanyň lideri Omurbek Tekebaýewe garşy görkezme bermäge mejbur edilmegine prezident Almazbek Atambaýew tarapyndan kanun goraýjy edaralara görkezmäniň berilendigini aýtdy.
Geçen hepdede prezidentiň edarasynyň habar bermegine görä, Atambaýew Baş prokuraturadan geçiş hökümetiň agzalarynyň etnik özbek biznesmeni Kadyrjan Batyrowyň Gyrgyzystandan Ýewropa gaçyp gitmegine güman edilýän gatnaşygyny derňemegi tabşyrypdy.
Häzirki wagtda Şwesiýada ýaşaýan Batyrow etnikara ýigrenji tutaşdyrmakda we 2010-njy ýylyň iýun aýynda günorta Gyrgyzystanda özbekleriň we gyrgyzlaryň arasynda gandöküşikli çaknyşyklary gurnamakda aýyplanyp, 2011-nji ýylda gaýybana ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Aşgabatdaky “Sport” myhmanhanasynyň mejlisler zalynda “Amul-Hazar 2018” halkara awtorallisine bagyşlanan mediaforum geçirildi. Mediaforuma awtomobil rallini guraýjylar, oňa gatnaşyjylar, iri daşary ýurt we milli habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Ýaryşyň başlanýan ýeri we pellehanasy
“Amul – Hazar 2018” halkara awtorallisine gatnaşyjylar tebigatyň özboluşly gözelliklerini özünde jemleýän Garagum sährasynyň içi bilen geçip, Hazar deňziniň ýakasynda ýerleşen “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda ýaryşyň pellehanasyna ýeterler. Has dogrusy, Beýik Ýüpek ýolunyň ugry boýunça Türkmenistanyň gündogaryndan günbataryna tarap geçerler. Ýaryşa gatnaşyjylar Garagum çölüniň üýtgeşik çylşyrymly böleklerini geçip, türkmen topragynyň täsin we gözel ýerlerini synlarlar.
Awtoralliniň geçirilişi
Ralli-reýd ýolsuz ýerlerden uzak aralyklara geçirilýän köpgünlik ýaryşdyr. “Amul – Hazar 2018” iri sport ýaryşy şu ýylyň 9-14-nji sentýabrynda geçiriler. Ýaryşyň ugurlary 5 tapgyra bölündi. Ýaryşyň tizlikli bölegiň her biri ulagy dolandyryjy hem-de toparyň şturmany üçin köpsanly garaşylmadyk ýagdaýlary gizleýär. Halkara ýaryşyna gatnaşyjylar çölüň giň sähralyklaryndan 1500 kilometrden gowrak ýoly geçerler. Ussatlar üçin bu ýaryş öz güýçlerini, aýratynda kyn şertlerde ulagy sürmek emellerini hem-de nawigasiýa başarnyklaryny görkezmegiň hakyky synagyna öwrüler.
Türkmenistanda Awtomobil sporty ösdürilýär
2009-njy ýylda Türkmenistanyň Awtomobil sporty federasiýasy döredildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy bilen geçirilen “Ýüpek ýoly” halkara awtorallisi ilkinji iri ýaryşlaryň biri boldy. Üç ýurduň – Russiýa Federasiýasynyň, Gazagystanyň we Türkmenistanyň çäklerinden geçen bu awtomobil ýaryşynda türkmenistanly topar ýeňiji boldy. Geçirilen mediaforumda sport awtoulaglary toparynda awtomobil ýaryşlary boýunça dünýäniň birnäçe gezek çempiony, “Pariž-Dakar” rallisiniň iki gezek ýeňijisi Žan-Lui Şlesser Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň awtosporty ösdürmäge uly goşant goşýandygyny belledi.
Geçiriljek “Amul – Hazar 2018” halkara awtorallisi Türkmenistanyň Prezidentiniň ýöredýän ulag diplomatiýasynyň mynasyp dowamydyr.


text:
29-njy ýanwarda Aşgabatda howa gimnastikaçysy, Döwlet sirkiniň “Gündogar ýyldyzlary” sirk oýunlary milli toparynyň artisti Parahat Orazlyýew ýokardan ýykylyp heläk boldy diýip, habartm metbugaty habar berýär.
Neşiriň maglumatyna görä, betbagtçylyk programma mahalynda, köp sanly tomaşaçylaryň gözüniň alnynda boldy. Mata polotnolarda goşmaça howpsuzlyk çäreleri görmezden geçirilen howply oýun wagtynda sirkiň gümmeziniň astyndaky petle çat açdy. Parahat ýokary belentlikden ýere gaçyp, heläk boldy.
Parahat Orazlyýew 1988-nji ýylyň 3-nji awgustynda dünýä indi. Ol Türkmen döwlet medeniýet institutynyň estrada-sirk oýunlary fakultetiniň uçurymy we gimnastika boýunça sport ussady.
Parahadyň yzynda üç ýaşly ogly we aýaly galdy.
Link: https://www.youtube.com/watch?v=Sn7jruzi1fw
ÇEŞME: Türkmenistanyň Hronikasy


text:
Bowling
Sportuň bowling görnüşinde ýörite niýetlenen şary nyşanada düzülen keglilere tarap zyňyp, olary ýykmak arkaly utuk gazanylýar.
Bowlingiň on sany kegli bilen oýnalýan görnüşi iň ýörgünlisidir we 2007-nji ýylda Hytaýyň Makao şäherinde geçirilen Ýapyk binalarda Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizildi.
Sport görnüşi
Bowling oýny on sany freýmden ybaratdyr. Oýnuň esasy maksady 10 sany freýmiň dowamynda keglileriň köp sanyny ýykmagy başaryp, utuk gazanmakdyr.
Hasap ýöredilende bir freýmiň dowamynda üç görnüşli utuk berilýär: birinjisi ähli kegliler birinji synanyşykdan ýykylsa, ikinjisi ähli kegliler ikinji synanyşykdan ýykylsa we üçünjisi ikinji synanyşykdan soň bir ýa-da ondan köp kegli ýykylman galan ýagdaýynda.
Utuklaryň mümkin bolan iň ýokary sany 300-e deňdir. Şeýle netijäni gazanmak üçin oýunçy 12 gezek yzly-yzyna ähli keglileri ýykmagy başarmalydyr.
Gelip çykyşy
Bowlingiň iň gadymy görnüşi Müsürden gelip çykýar. Şol döwründe bowling oýnamak üçin ulanylan şarlaryň tapylan galyndylary biziň eramyzdan öňki 3 200-nji ýyla degişlidir. Bowlinge meňzeş oýunlar gadymy Rimde oýnalypdyr. Bowlingiň dürli görnüşleri bütin dünýäniň ýüzünde orta asyrlardan bäri oýnalyp gelinýär.
1840-njy ýylda ilkinji gezek ýapyk binada bowling ýodajyklary girizildi. Bowling boýunça ilkinji dünýä çempionaty bolsa Finlandiýanyň Helsinki şäherinde 1954-nji ýylda geçirildi.
1988-nji ýylda Seul şäherinde geçirilen Olimpiýa oýunlarynda bowling boýunça ýaryş görkezme ýaryş hökmünde geçirildi, emma sportuň bu görnüşi hiç haçan Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizilmedi.
Aşgabat 2017-de
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň çäginde 21-27-nji sentýabr aralygynda Bowling arenasynda geçiriljek bowling boýunça ýaryşda zenanlar we erkekler ýekebara, jübütleýin we toparlaýyn dissiplinalara gatnaşarlar. Ýaryşyň netijesinde 6 gezek medal gowşurmak dabarasy geçiriler.
Ýaryşyň geçirilişi
Ýaryşa gatnaşyjylar iki toparlara bölünerler we öz aralarynda bäsleşerler. Ýokary netije görkezen 8 oýunçy indiki tapgyrda, ýagny çärýek finalda çykyş etmäge hukuk gazanar.


text:
Türkmenistan, Türkmenbaşynyň halkara deňiz portunyň gurluşygynyň çäginde, Hazar deňziniň içinde emeli ada gurmagy nazarda tutýar. Bu barada ýurduň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde habar berildi.
Resmi maglumata görä, Türkmenbaşynyň halkara deňiz portuny we Türkmen deňiz flotuny ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli işlenip düzülen baş planyna laýyklykda, täze halkara portuň umumy tutýan meýdany 138,5 gektara barabar bolup, onuň bir bölegi, proekt boýunça, deňziň içinde ýerleşer we onda port desgalarynyň toplumy ýerleşer.
"Taslama dykyzlygy"
Türkmen telewideniýesi wise-premýer S.Satlykowyň hasabatynda adaty ýagdaýda on ýylda dykyzlanýan topragy iki-üç aýyň içinde «taslama dykyzlygyna» getirmäge mümkinçilik berýän döwrebap tehnologiýalary gurnamak boýunça amala aşyrylan işler barada hem aýdylandygyny habar berýär.
Proekte laýyklykda, täze halkara portuň gämi duralgalarynyň ýerleşjek ýerlerini çuňlaşdyrma işleriniň umumy möçberiniň 7,5 million kub metre deň boljagy aýdylýar.
Mejlisde geçirilen barlaglaryň deňiz giňişliginiň ekologiýa taýdan arassalygyny we gazylyp alynýan topragyň daşky gurşaw üçin howpsuzlygyny hem tassyklandygy aýdylýar. Şol gazylyp alnan toprak esasynda guruljak emeli ada portdan dört km uzaklykda ýerleşer.
Aýdylmagyna görä, portuň gurluşygyndan çykaryljak topragy emeli ada daşamak üçin uzynlygy 5310 metr bolan turba geçirijisini gurnamak işleri, uzynlygy 3800 metre barabar bolan bent gurnamak işleri güýçli depginde alnyp barylýar.
Türkmen telewideniýesi S.Satlykowyň bu ugurdaky maýa goýum taslamasyny amala aşyrmagyň esasy tapgyrlary hakynda hem habar berendigini aýdýar.
Çykdajy, girdeji we ekologiýa aladalary
Emma habarda täze portuň gurluşygyna harçlanjak umumy döwlet serişdesiniň möçberi, ol gurluşykda işlejek türkmenistanly işçileriň sany we ýerli ilatyň täze gurluşykdan görjek anyk peýdasy, şeýle-de harçlanan maýanyň näçe ýylda we nähili ýagdaýda özüni ödejegi barada anyk sanlar aýdylmaýar.
Türkmenistanyň prezidenti 2015-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda geçiren hökümet maslahatynda täze gurulmaly binalaryň we desgalaryň sanawyna hökman gaýtadan seredilmelidigini aýdypdy.
Prezident Berdimuhamedow täze port baradaky hasabaty diňläp, Türkmenbaşy şäherinde täze halkara portunyň gurulmagy «milli ykdysadyýetimizi we tutuş sebiti ösdürmäge kuwwatly itergi berer» diýipdir. Şeýle-de prezident degişli ýolbaşçylaryň ünsüni deňiz gurşawynyň ekologiýa ýagdaýyny berk gözegçilikde saklamagyň wajypdygyna çekipdir.
Mälim bolşy ýaly, ýerli we daşary ýurt bilermenleriniň birnäçesi Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde «Awaza», «Altyn asyr» türkmen köli ýaly uly proýektleriň ekologiýanyň o diýen peýdasyna bolup çykmaýandygyny duýdurdylar.