text:
dil
Wikisözlük saýtyndan
At[üýtget]
- [1] (anatomiýa) Agyz boşlugynda ýerleşen tagam biliş organy.
- [2] (sagat) Öz okunda aýlanyp, wagt, güýç we ş.m. görkeziji uzynja ýasy demir;
- [3] (jaň) Urup ses çykarmak üçyn uzynja ýogyn demir.
- [4] Pikirlenmäniň işleýiş netijelerini belleýän we adamlaryň aragatnaşyk serişdesi bolan sesleriň we sözlük-grammatik serişdeleriň ulgamy.
- [5] Gepleýiş ukyby, sözleýiş başarjaňlygy.
- [6] Umumy halk sözlük-grammatik ulgamyna esaslanýan söz döredijiligindäki gepleýiş serişdeleriniň jemi.
- [7] Gerekli maglumatlary almak mümkin bolan ýesir.


c: text/html

text:
Soňky hökümet maslahatynda G.Berdimuhamedow ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerini baýramçylyklara gabatlap Türkmenistanyň gazanan üstünliklerini halka görkezmäge çagyrdy.Bu ýerde ozaly bilen bitaraplyk güni, türkmen-hytaý gaz turbasynyň açylyş dabaralary göz öňünde tutulýardy.
Köpçülikleýin habar serişdeleriniň bar güýjüniň üstünlikleri görkezmäge gönükdirilmeginde howply bir ýagdaý bar. Eger propaganda organlary bu tabşyryga köneçe, sowet döwründäki endikleri boýunça agitasiýa ýörelgesinden çemeleşseler, däp bolup gelýän şygarlardan hem şol bir gaýtalanyp duran söz düzümlerinden aňry geçip bilmezler.
Boş öwgüler we ýasama tolgunmalar
Şu günki gün biznesem, syýasatam, jemgyýetem boş öwgüleri, ýasama tolgunmalary, ýüzleý beýan etmeleri däl-de, meselä çuňdan aralaşmagy talap edýär. Şu ýagdaý şu günki gün islendik pozitiw, oňyn ýagdaýy, gazanylan üstünligi ýoga çykaryp biler. Beýik işler barada şol bir nobatçy sözler, söz düzümleri ulanylyp durulsa, iş ýüzünde bu şol üstünlikleriň tepbedini okar.
Türkmenler Türkmenbaşy zamanynda kök uran şöhratlandyrmalara, pöwhe öwgülere, aýagyny ýerden üzüp ulaltmalara öwrenişdiler. Daşarky dünýä welin, şol boş sözlerden hiç zat alyp bilmez.
Üstünligi görkezmek aňsat iş däl. Öwünjeňlik, emelsizlik bilen üstünligi bolmadyk ýaly edip bolar. Propaganda organlary Türkmenistanda köne doktrinany reforma edip, adamlara täsir edip biljek täze ýoly, usullary tapmak isleýärmikä?
Häkimiýetiň peýdasyna şol bir sürçegi çykan süýji sözleri gaýtalamak bilen adamlaryň aňyna täsir edip bolmaz, olar oýnatgy däl, hemme zada akyl hem göz ýetirýärler. Tersine, olara ýurtda bolýan möhüm wakalara gatnaşmaga mümkinçilik döretmeli. Ine, şonda üstünlikler üstünlik hökmünde köpçülik tarapyndan kabul ediler. Şol gazanylan üstünlige tarap ýolda nähili kynçylyklar boldy, olardan nähili geçildi, ine, şular barasynda dogruçyl gürrüň etmeli.
Bitaraplyk güni bilen bagly diňe bir Türkmenistanda däl, tutuş dünýäde adamlar şol statusyň näme üçin möhümdigine anyk mysallar esasynda göz ýetirmeli. Şonda türkmenistanlylar döwletiň saýlap alan ýolundan ony kimiň hem nähili tilsim bilen itip çykarmakçy bolýandygyny hem bitaraplyk statusy näme üçin halkara hem içerki meseleleri çözmekde iň gowy gural bolup durýar, şonuň sebäbini anyk bilmeli.
Ýene-de bir fakt
Ýene-de bir fakty hasaba almaly: bitaraplyk durumyny saýlan hem ony öz islegine görä oýnadan adam öň özüniň pes ahlagy hem hiç bir heňe gelmeýän hokgalary bilen uzak wagtyň dowamynda öz halkyny ýaralap, azar ýamanyny berip geldi. Şonuň üçinem onuň gatnaşmagynda peýda bolan zatlaryň köpüsine jemgyýetde tolgunma, şatlanma ýa buýsanç ýok. Şol ideýany şu günki gün nähili düşündirişler bilen gorap bolar?
Däp bolup gelýän pöwhe şygarlar, şol bir lenji çykan jümleler adamlarda üstünlik duýgusyny döredip bilermi? Ýurduň üzňeligini aradan aýyrmak boýunça ähli tagallalar birden puja çykmazmy? Edil şunuň ýaly ýagdaý türkmen-hytaý gaz turbasy bilen bagly wakalar beýan edilende-de ýüze çykyp biler.
Eger ýerli köpçülikleýin habar serişdeleri propagandistik apparatyň buýrugy, emri bilen häkimiýetiň adyna şöhrat aýdymyna zorlatsa, ol jemgyýetiň gözüniň alnynda üstünlikleriň püçege çykmak töwekgelini artdyrar. Eger oňa daşarky dünýä bilen arada köpri gurmagyň gözleginde gazanylan üstünlik hökmünde garalsa, şonda ol hakyky gazanylan üstünlik bolar.
Ýene bir sapar ýatlap geçsek, Türkmenistanyň halkara arenasynda izolirlenmekden çykmagy boýunça regiondaky prosese kim garşylyk döredýär? Güýçli goňşularyndan daşlaşdyryp, Türkmenistany kim ýene-de öňki taryhy ýapyklyga salmak isleýär?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç bilen Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Sewastopol şäheriniň golaýyndaky ybadathananyň täze jaň dabarasyna gatnaşdylar.
Wladimir soboryndaky dabara Kiýew Rusynyň hristiançylygy kabul etmeginiň 1025-nji ýyl dönüminiň çäginde bellenýän baýramçylygyň bir bölegidir.
Wladimir sobory, rowaýata görä, şazada Wladimiriň 988-nji ýylda prawoslaw hristiançylygyna çokundyrylan ýerinde ýerleşýär.
Bu dabaradan soň iki prezident Harby-deňiz flotunyň esgerleriniň güni bilen bagly baýramçylyga gatnaşdy. Şenbe güni bu ýurtlaryň ikisinde hem deňizçi esgerleriň güni bellenilýär.
Ýanukowiç bu pursaty iki ýurduň arasyndaky strategiki hyzmatdaşlygy taryplamak üçin ulandy:
"Biz özümiziň Orsýet bilen dostlugymyza uly gadyr goýýarys. Ukraina we Orsýet strategiki partnerdyr we şonlugyna hem galar. Bu esasanam şu ýerde, Sewastopolda gowy duýulýar..."
Orsýetiň Sewastopolda ýerleşýän Gara deňiz floty harby-deňiz güýçleriniň paradyny we beýleki demonstrasiýalary geçirýär.


text:
Indoneziýanyň Gözleg we halas ediş boýunça milli gullugynyň ýolbaşçysy ýitirim bolan “AirAsia” uçarynyň deňizde heläkçilige uçrandygyna ynanylýar diýdi.
Bambang Soelistýo 29-njy dekabrda geçiren metbugat ýygnagynda: “Bize berlen koordinatlara we uçar heläkçiliginiň deňizde bolandygyny çaklaýan netijelere görä, gipoteza, ýagny çaklamalar uçaryň deňziň düýbündedigini görkezýär” diýdi.
Üsti 162 ýolagçyly «Airbus A320-200» belgili bu uçar 28-nji dekabr güni irden, Indoneziýadan Singapura tarap uçanyndan bir sagat soň Jakartanyň howa ýol gözegçiligi bilen aragatnaşygyny ýitiripdir.
Şu ýyl Malaýziýanyň baýdagyny göterýän uçarlaryň ikisi heläkçilige uçrady.
Olaryň birinjisi 239 ýolagçysy we ekipažy bilen martda, Kuala Lampurdan Pekine barýarka ýitirim boldy, ikinjisi iýulda Ukrainanyň asmanynda urlup ýykyldy.


text:
Şu gün NATO-nyň Baş sekretary Andres Fogh Rasmussen geljek ýyldan başlap NATO-nyň Owganystandaky öz jogapkärçiliklerini ýurduň öz harby güýçlerine tabşyryp başlamalygyny aýtdy.
Bu barada Andres Fogh Rasmussen şu gün Londonda Britaniýanyň premýer-ministri Gorden Braun bilen geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden beýanatynda belledi.
Britaniýanyň premýer-ministri Gorden Braun hem şu hepde eden çykyşynda Owganystanyň Helmand welaýatyndaky britan goşunlarynyň geljek ýylyň iýunyndan başlap öz jogapkärçiliklerini ýerli owgan harbylaryna tabşyryp başlamagynyň mümkindigini aýdypdy.
Ýöne käbir kritikler Owganystanyň hökümetiniň çakdanaşa korrumpirlenendigini aýdyp, bular ýaly jogapkärçilikli çäräni bu hökumetiň amala aşyryp bilmejekdigini öňe sürýärler.


text:
Ýakynda NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen Ýewropada ýerleşdirilmegi planlaşdyrylýan howa gorag sistemasy barada Moskwanyň bildirýän aladalaryny ýerliksiz diýip atlandyrdy. Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy jenap Rasmussen bilen şu we käbir beýleki meseleler barada ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Rasmussen, NATO-nyň Ýewropada gurmak isleýän raketa gorag sistemasy barada Orsýetiň beren duýduryşlary NATO bilen Orsýetiň arasyndaky gepleşikleri ýaramazlaşdyryp bilermi?
Anders Rasmussen: Elbetde, beýle beýanatlar alada döredýän ýagdaý we ol biziň Lissabonda geçiren soňky gepleşigimizde gelen kararymyza laýyk gelmeýän bir zat.
Iki ýyla golaý mundan ozal biz Lissabonda NATO-Orsýet sammitini geçirdik we şonda öz aramyzda hakyky strategik partnýorlygy ösdürmek barada ylalaşyga geldik. NATO-nyň territoriýasyna garşy ýaraglary gönükdirmek barada beýanat etmeklik we haýbat atmaklyk hakyky strategik partnýorlygy ösdürmekligiň maksatlaryna laýyk gelmeýär. Şoňa görä-de, men şeýle beýanatlara gaty gynanýaryn.
Azatlyk Radiosy: NATO-nyň Çikagoda geçjek indiki sammitinde Owganystan bilen 2014-nji ýyldan soňky hyzmatdaşlyklar barada anyk bir karara gelinmese, bu sammiti başa barmadyk sammit hasaplap bolarmy?
Anders Rasmussen: Biz bu sammitde özümiziň 2014-nji ýyldan soňra Owganystanda alyp barjak missiýamyz barada karara geleris. Şeýle karara hemme jikme-jik meseleler boýunça gelinmezligi-de mümkin, ýöne biz 2014-nji ýyldan soň Owganystan bilen nähili gatnaşykda boljakdygymyzy kesgitläris.
Azatlyk Radiosy: Owganystanyň öz howpsuzlyk güýçlerini maliýeleşdirmek meselesine gezek gelende, siz bu barada Çikagoda anyk bir zatlary göz öňünde tutýarsyňyzmy?
Anders Rasmussen: Çikago konferensiýasy anyk bir wada beriji konferensiýa bolmaz. Şoňa görä-de, siz onda anyk bir sany görmersiňiz. Emma men özümiziň käbir ýaranlarymyzyň we partnýorlarymyzyň 2014-nji ýyldan soň Owganystanyň howpsuzlyk güýçlerine berjek maliýe ýardamlary barada anyk beýanatlar bilen gelmeklerine garaşýaryn.
Biziň plan boýunça takmynan garaşýan zadymyz – Owganystanyň uzak wagtlaýyn durnukly bir howpsuzlyk güýjüniň bolmagy üçin ýylda 4 milliard dollar serişdäniň goýberilmegi. Mundan daşary, men NATO-nyň ýaranlary we Owganystandaky halkara ýardam güýçleri-de öz “pul goşantlaryny” goşarlar diýip garaşýaryn.
Biz Çikagodaky sammitde anyk sanlar barada gürrüň etmeris. Emma men pul goşantlaryny goşmakda, umuman, goldawlar bolar diýip umyt edýärin.


text:
Adam öldürmeleriň sany Merkezi Amerika we Afrika ýurtlarynda has ýokary. Bu maglumatlar BMG-niň neşe, jenaýatçylyk boýunça edarasynyň hasabatynda getirilýär. Edara dünýäde ilkinji bolup adam öldürmeleriň düýpli derňewini tamamlady.
Guramanyň maglumatyna görä, geçen ýyl dünýä boýunça ýarym million adam öldürilip, şol jenaýatlaryň 36%-i Afrika ýurtlarynda, 31%-i Günorta, Merkezi we Demirgazyk Amerika ýurtlarynda edilipdir. Ýewropanyň paýy 5%-den geçmeýär.
Adam öldürmeler günbatar ýurtlarynda we Aziýada kemelýär, ýöne ol şol bir wagtda Karib regionynyň ýurtlarynda iň ýokary derejä ýetdi.
Tutuş dünýä boýunça her 100 müň adama 6,9 adam öldürme düşýär. Öldürilýänleriň 80%-i erkekler, maşgaladaky zorluklaryň esasy pidalary aýallardyr.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Merkezi Aziýada iň uly metjit boljakdygy aýdylýan gurluşyga sapar etdi.
Gazak prezidentiniň metbugat gullugynyň habaryna görä, Nazarbaýew Astanadaky “Hezreti Soltan” atly metjidiň gurluşygynyň gidişi bilen tanyşdy.
Prezident bu metjidiň döwletiň däl-de, ýerli musulmanlaryň şahsy pullaryna gurulýandygyny aýtdy. Onuň açylyşy täze ýylda bolar.
Metjidiň umumy meýdanynyň18 müň kwadrat metr çemesi boljakdygy we ol ýerde 5 müň adamyň bir wagtda namaz okap biljekdigi habar berilýär.
Şol bir wagtyň özünde, maý aýynda täjik häkimiýetleri regionda iň uly metjidiň Duşenbede guruljakdygyny yglan edipdi. Ol inwestorlaryň we katarly gurluşyk kompaniýalarynyň kömegi bilen gurlar.
Ýöne türkmen häkimiýetleri hem öňki prezidentiň doglan ýeri Gypjak obasyndaky metjidi Merkezi Aziýada iň uly metjit hasaplaýarlar.
Gypjakda 2004-nji ýylda gurlan metjidiň we onuň ýanyndaky prezident mawzoleýiniň bahasynyň 100 million amerikan dollaryna barabardygy habar berlipdi.


text:
Ýakynda Orsýetiň prezidentligine saýlanan Wladimir Putin özüniň bu wezipedäki ilkinji döwlet saparyny Belarusa amala aşyrjakdygyny mälim etdi.
Orsýetiň prezident administrasiýasynyň maglumatyna görä, prezident Putin 31-nji maýda Belarusyň paýtagtyna iki günlük sapar bilen barar. Ondan soň onuň sapar etjek ýurtlarynyň hatarynda Germaniýanyň, Fransiýanyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň we Hytaýyň bardygy aýdylýar.
Geçen hepde Kremliň administrasiýasy prezident Putiniň juda işlidigine salgylanmak bilen, onuň şu maý aýynyň ahyrynda Birleşen Ştatlarda geçjek G-8 toparynyň sammitine gatnaşmajakdygyny mälim edipdi. Şol sammitiň çäklerinde ol ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen hem duşuşmalydy.


text:
Kabulda amala aşyrylan bomba partlamasynda Owganystanyň aňtaw gullugynyň başlygy ýaralandy.
Ýokary derejeli owgan resmisiniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, Asadullah Khalida janyndan geçen bir adam hüjüm edipdir.
Ýurduň Milli howpsuzlyk boýunça direktoratynyň ýaýradan beýanatynda, munuň “namart terroristik hüjüm” bolandygy aýdylýar.
Ýokary derejeli owgan resmisiniň “AFP” habar agentligine beren maglumatyna görä, Khalidiň bedeniniň aşaky bölegine şikes ýetipdir.
Khalid ozal häkim we ministr bolup işläpdi. Ol sentýabr aýynda aňtaw gullugynyň başlygy wezipesine bellenildi.


text:
Saud Arabystanynyň ýokary derejeli ruhany lideri 24-nji sentýabrda 717 adamy öldüren zyýarat basa-baslygynyň adam kontrollugyndan daşardaky zatdygyny aýtdy.
SPA habar gullugy 26-njy sentýabrda Şeýh Abdul Aziz al-Şeýhiň Minada bolan duşuşykda içeri işler ministri, täç geýdirilen şazada Muhammad bin Naýef bin Abdelazize ýüzlenip, "bolan zatlar üçin sen jogapkär däl» diýendigini habar berdi.
«Adamlaryň kontrolluk edip bilmeýän zatlary üçin sen günäkärlenip bilmersiň, ykbal we ýazgyt gutulgysyz» diýip, Şeýh şazada aýdypdyr.


text:
“Biziň goňşularymyzda” atly ýörite programmamyzyň bu gezekki sanynda žurnalistleri öldürenlikde günälenýän şahsyň Duşenbe şäherinde tussag edilmegi baradaky syny, 18 ýaşly oglunyň türkmen serhet goraýjylary tarapyndan tussag edilendigini çaklaýan owganystanly 67 ýaşly goja bilen söhbetdeşligi, Bolgariýanyň prezidentiniň Özbegistanda Gyzyl kitaba girizilen dag geçisini awlandygy üçin öz ýurdunyň parlamentine düşündiriş berendigi baradaky maglumatlary diňläp bilersiňiz.
Gepleşigi Pragadaky studiýadan Maýsa Baba gyzy alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Sowet Soýuzyna uzak wagt, 1924-nji ýyldan 1953-nji ýyla çenli ýolbaşçylyk eden Iosif Staliniň ýogalan gününe 60 ýyl doldy.
Orsýetde bu senäniň öň ýanynda geçirilen pikir soraşlyklar SSSR dargandan soň Stalini goldaýanlaryň köpelendigini görkezýär.
Garaşsyz Lewada merkeziniň pikir soraşlygyna gatnaşanlaryň ýarpysyna golaýy onuň ýurduň durmuşynda oýnan roluna oňyn garaýan eken.
Şonuň bilen bir wagtda, SSSR ýykylandan soň Staliniň ýurt dolandyran ýyllary, bolan wakalar hakynda ors dilinde köp makala, ýatlama ýazyldy, çeper eserler, dokumental kinolar döredildi.
Emma türkmen dilinde Stalin barada her taraply maglumat berilýän makalalar, çeper ýa dokumental kitaplar, kinolar ýeterlik diýip bolmaýar.
Herhal, geçen asyryň 30-njy ýyllaryndaky zorlukly kollektiwleşdirme, baý-kulakçylyk, “arassalaýyş” döwri barada il içinde hemişe gürrüň edilýärdi.
Indi çap edilýän dokumentlerden mälim bolşuna görä, Stalin döwrüniň türmelerinde 1939-njy ýylda 9352 türkmen bolan bolsa, bu san 40-njy ýylda 9411-e, 41-nji ýylda 9689-a ýetipdir. 1951-nji ýylda sowet türmelerinde 5343 türkmen jeza çekýän eken.
Eýsem Staline, onuň yzynda galdyran mirasyna türkmen jemgyýetçiliginde nähili garalýar?
Azatlyk Radiosynyň bu temadan guran söhbetdeşligine Türkmenistandan hukukçy žurnalist Aşyrguly Baýryýew, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow gatnaşdy.


text:
Orsýetiň hökümeti Ýewropa ýurtlarynyň rus döwlet emläklerini tutup saklamak çäresine garşy çäre gözleýär. Ýewropa ýurtlary daşary ýurtlardaky rus döwlet emläklerini arbitraž sudunuň «Ýukos» kompaniýasyna degişli karary esasynda doňdurdylar. Rus synçylary bu çäräni Günbataryň Orsýete garşy yglan eden «gibrid urşunyň» bir bölegi hökmünde häsiýetlendirýärler.
Belgiýa, Fransiýa we Awstriýa şu hepde, Ýewropanyň arbitraž sudunyň iýuldaky kararyna ýerine ýetirmek üçin, rus hökümet emläklerini doňdurmak boýunça çäre göreninden soň, Orsýet bilen Günbataryň arasyndaky dartgynlyklar ýokarlanmasyny dowam etdirdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Sankt Peterburgda, 19-njy iýunda žurnalistleriň öňünde çykyp gürläp, Orsýetiň zyýan çeken kärhanalarynyň rus suduna Orsýet Federasiýasynyň hem daşary ýurt kompaniýalarynyň döwlet emläklerini tutup saklamagy baradaky şikaýat bilen ýüzlenmekçi bolýandyklaryny, ýagny olaryň özlerine garşy görlen bikanun çärä gaýtargy berilmegini isleýändiklerini aýtdy.
Moskwa düşündirişden razy däl
Lawrow Moskwanyň Belgiýanyň Daşary işler ministrliginden alan düşündirişi bilen kanagatlanmaýandygyny aýtdy.
Ol Belgiýadaky rus hasaplarynyň doňdurylmagy «diplomatiki gatnaşyklar baradaky konwensiýalara düýpden tesr gelýär» diýdi we bu hereketiň bilkastdan Sank Peterburgda geçýän Ykdysady foruma gabatlanyp, Orsýet bilen Günbatar kompaniýalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlyga päsgelçilik döretmek üçin edilendigini öňe sürdi.
Belgiýa 17-nji iýunda Orsýetiň 47 kärhanasyny, şol sanda diplomatiki wekilçiliklerini, rus kompaniýalaryny, Orsýetiň Prawoslaw ybadathanasyny, suduň karary esasynda, özlerinde bar bolan rus döwlet emläkleri barada maglumat bermelidikleri bilen habarly etdi. Hiç bir emläk tutulyp saklanylmady we belgiýa häkimiýetleri bu barada hiç bir düşündiriş bermediler.
Bu çäre Haagadaky arbitraž sudunyň 2014-nji ýylyň 18-nji iýulyndaky kararyny, ýagny ozalky «Ýukos» kompaniýasynyň paýdarlaryna 50 milliard dollara golaý serişdäniň gaýtarylyp berilmegi baradaky buýrugyny ýerine ýetirmek üçin görüldi.
Moskwa beýleki günbatar ýurtlarynyň hem Brýusselde başlanan çärä çalymdaş çäre görmegine garaşýar. Şeýle-de Orsýet özüniň arbitraž sudunyň kararyndan şikaýat edýändigini aýdýar.
«Ýukos» 2003-nji ýylda, ozalky eýesi Mihail Hodorkowskiý galplykda we salgytdan gaçmakda aýyplanyp tussag edileninden soň söküldi. Orsýetiň sudy «Ýukos» kompaniýasynyň emläklerini tutup saklady we satdy. Ol emläkleriň köp bölegi Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki nebit kompaniýasynyň – «Rosneftiň» eline düşdi.
Hodorkowskiý 10 ýyllap türmede oturdy, emma ol özüniň bigünädigini we özüne garşy bildirilen aýyplaryň syýasy sebäplidigini öňe sürýär. Ol 2013-nji ýylda prezident Wladimir Putiniň günä geçmesi esasynda azatlyga çykdy we häzir Şweýsariýada öz meýline bosgunlykda ýaşaýar.
Orsýetiň ozalky maliýe ministri, täsirli ykdysatçy Alekseý Kudrin hem Sank Peterburgdaky foruma gatnaşýanlaryň biri. Ol «Dožd» TW-sine beren gürrüňinde Günbatar ýurtlary rus kompaniýalarynyň emläklerini tutup saklar diýip pikir etmeýändigini aýtdy.
"Olar emläk goşulmasy netijesinde döredilen bileleşik kompaniýalary we döwletden başga-da bir topar paýdary bar» diýip, Kudrin aýtdy. «Eger-de «Gazprom» ýa «Aýeroflot», ýa-da «Rosneft» kompaniýalarynyň emläklerini tussag etseň, olar bilen bile daşary ýurt paýdarlary hem zyýan çeker.»
Sudy diňlemezlik 'gymmat' düşer
Ol rus hökümetiniň özüniň daşary ýurtlarda diplomatiýa dahylsyz gaty az emläginiň bardygyny we bu çäreden medeni alyş-çalyş programmalarynyň hem zyýan görjegini sözüne goşdy.
Kudriniň pikiriçe, halkara sudunyň karary esasynda birnäçe ýurduň şunuň ýaly mejbury çärä ýüz urmagynyň özi hem biziň inwestisiýa klimatymyz üçin negatiw faktor diýdi we Orsýetiň halkara sudunyň kararyna boýun bolmaga borçludygyny aýtdy.
Orsýetli aklawçy Karinna Moskalenko hem, Azatlyk radiosynyň Rus gullugy bilen söhbetdeşlikde Moskwanyň arbitraž sudunyň kararyna boýun bolmazlygyna düşünip bilmeýändigini aýtdy.
"Sudýany Orsýetiň özi seçip aldy we bu suduň kanunylygynyň esasy bolup durýar" diýip, Moskalenko aýtdy. "Eger Orsýet bu suduň garaşsyz arbitr hökmünde dawa goşulmagyna razy bolan bolsa, bu onuň kararlarynyň ýerine ýetirilmelidigini aňladýar."
Ol Moskwanyň bu karary ýerine ýetirmekden boýun towlamagy, ahyr netijede, has gymmat-da düşüp biler diýdi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Fransiýada 47 ýaşly Dominike Kotre sekiz çagasyny dünýä inen badyna öldürendigini boýun aldy.
Çarşenbe güni Fransiýanyň demirgazygyndaky Lilli şäheriniň eteginde ýerleşýän Willer-o-Terter obasynda iki öý dökülenden soň är-aýal Kotreler saklandy.
Kotreniň öýüni satyn alan täze hojaýyn bagda polietilene dolanan iki sany çaga jesediniň galyndysyny tapansoň, polisiýa arz etdi.
Öz çagalarynyň jellady bolan aýalyň adamysy azatlyga goýberildi.
Aýaly äriniň bu işden düýbünden habarsyzdygyny aýdansoň, prokuratura şeýle karara geldi.
Fransiýanyň prokurory Erik Waýan düýn bolan metbugat-konferensiýada şeýle diýdi: “Kotre başaga çaga edinmek islemändigini, lukmanlardan göwreli bolmazlygyň ýollary barada konsultasiýa almak islemändigini aýtdy”.


text:
Türkmenistanda täze biometrik pasportlar doly güýje girizilip, köne pasportly türkmenistanlylara indiden eýläk uçar biletleriniň satylmajagy, ýa-de beýle ýolagçylaryň daşary ýurtlardaky türkmen wekilhanalaryna ýüz tutmalydygy belli bolandan soň, daşary ýurtlarda okaýan ýa işleýän ildeşlerimiziň arasynda gaýgy-aladanyň artandygy aýdylýar.
Sebäbi daşary ýurtlarda okap ýa işläp ýören türkmenistanlylaryň arasynda her hili kanuny durumdaky adamlaryň bardygy aýdylýar. Mysal üçin, olaryň käbiri daşary ýurtlara kanun esasda çykyp, kanuny esasda hem ýaşaýan bolsa, durmuş, iş, okuw, maddy we maliýe kynçylyklary sebäpli yzyna wagtynda dolanyp bilmedik, eger yzyna dolansa, «häkimiýetler tarapyndan yzarlanaryn ýa-da gara sanawa salnyp, belli bir wagta çenli ýurtdan çykyp bilmerin, işimi, okuwymy ýtirerin» diýip alada edýänler hem bar.
Mundan başga, eger türkmen ilçihanlaryna ýüz tutsam, özümiň nirede näme iş bilen meşgullanýandygymy bildirsem, olar diňe meniň özüme däl, yzymda galan garyndaşlaryma hem basyş eder diýýän türkmenistanlylar hem bar.
Täze pasport düzgüni daşary ýurtlardaky türkmenistanlylaryň hereket, iş, zähmet, okuw azatlygyny çäklendirmek, olary ýurda ýygnamak, juda bolmanda daşarda näçe adamyň bardygyny anyklamak we olary kontrol astyna almak üçin girizilýär diýip pikir edýänler hem bar.
Bu aladalar, aýdylmagyna görä, daşary ýurtlarda okaýan, işleýän türkmenistanlylaryň bir toparynyň alaçsyz türkmen raýatlygyndan el çekmek, ýaşaýan ýerlerinden oturym durumyny soramak pikirine gelmegine itergi berýär.
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlap, ýene bir gezek daşardaky türkmenleriň pasport aladalaryna ýüzlenmegi, bu ugurda mümkin bolan çözgütler barada türkmenistanlylaryň öz pikirlerini aýtmagyna şert döretmegi makul tapdy.
Eýsem bu ýerde adam hukuklaryny we azatlyklaryny çäklendirmezden, kyn ýagdaýda galan raýatlara zyýan däl-de, kömek bermek üçin näme etmeli we nämeleri edip bolar?
Pikirleriňize we bellikleriňize, maslahatlaryňyza we teklipleriňize garaşýarys.
Belki, söhbetdeşlige gatnaşyp, öz pikirleriňizi hem aýdarsyňyz. Eger şeýle bolsa, "Tegelek stol” söhbetdeşliginiň mikrofonlary siz üçin-de açyk.


text:
Meni ýokary döwlet wezipesine hödürlän raýatlaryň teklipçi toparlaryna ägirt uly hoşallygymy bildiýärin we olara işlerinde uly üstünlikleri arzuw edýärin.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe özgertmeler we ösüşler ýoly bilen öňe barýan hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimiz mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 25 ýylynyň içinde ajaýyp üstünliklere beslendi. Bu gün hem ata Watanymyz ösüşleriň belentliklerine tarap ynamly öňe barýar.
Sazlaşykly ösýän Türkmenistanda alnyp barylýan döwlet syýasaty mähriban halkymyzyň bagtyýar we abadan durmuşda ýaşamagyna gönükdirilendir. Diýarymyzda söwda-ykdysady, ylmy-tehniki, medeni-ynsanperwer hem-de beýleki ugurlar boýunça milli maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Häzirki döwürde türkmen halky ýurdumyzda asuda durmuşy pugtalandyrmak, ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini dünýäniň ösen döwletleriniň derejesine ýetirmek ugrunda alnyp barylýan beýik özgertmeleri dolulygyna makullaýar, ýurtda gazanylýan ajaýyp ösüşlere we zähmet ýeňişlerine çäksiz buýsanyp, bu beýik özgertmelere, ajaýyp ýeňişlere özüniň mynasyp goşandyny goşmaga çalyşýar.
Ýurdumyzyň ykdysady binýadyny has-da berkitmek üçin ykdysady ösüşiň ýokary depginlerini gazanmak, çig mallary we önümçilik mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmak, ýangyç-energetika, himiýa, dokma, oba hojalyk pudaklaryny has-da ösdürmek, hususy telekeçiligi we işewürligi goldamak, ykdysadyýetimiziň dünýäniň hojalyk ulgamyna giňden goşulmagyny üpjün etmek, daşary söwda-ykdysady gatnaşyklary pugtalandyrmak we giňeltmek, ýetmezçiliksiz ýokary girdejili býujeti düzmek, milli puluň hümmetini saklamak, dünýäde ykdysady çökgünligiň dowam edýän mahalynda ähli pudaklaryň durnukly ösüşini, adamlaryň durmuş taýdan goraglylygyny üpjün etmek ýaly meseleler döwletiň üns merkezinde bolmalydyr diýip hasaplaýaryn.
Biz ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny artdyrmagy ozaly bilen, binýatlyk pudaklary, ýagny nebitgaz we mineral serişdeler, energetika, himiýa, ýeňil senagat, oba hojalyk, söwda we syýahatçylyk pudaklaryny sazlaşykly ösdürmekde görýäris. Bu pudaklaryň çalt depginlerde ösdürilmegi ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň gowulanmagyny kesgitleýär.
Türkmenistan tebigy baýlyklara we energiýa çeşmelerine baý, kuwwatly döwletleriň biridir. Häzirki wagtda, biziň döwletimiz iri energetika döwletleriniň hatarynda mäkäm orun aldy we özüniň energetika strategiýasyny üstünlikli durmuşa geçirýär. Ýurdumyzda tebigy gazy ulanmak arkaly işleýän energiýa öndüriji kuwwatlyklar ýokary depginlerde ösdürilýär, nebitgaz ýataklaryny özleşdirmek we abadanlaşdyrmak boýunça yzygiderli işler geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, milli energiýa serişdelerimizi dünýä bazarlaryna ibermegiň köpugurly ulgamyny döretmek esasy wezipeler bolup durýar. Ýurdumyzyň ykdysady kuwwatlylygynyň, halkara arenasyndaky ornunyň pugtalanmagynyň we halkymyzyň röwşen geljeginiň hatyrasyna bu ugurda amala aşyrylýan giň möçberli işleri mundan beýläk hem dowam etdireris. Milli baýlyklarymyzy rejeli peýdalanyp, halkymyzyň, Watanymyzyň bähbitlerine ulanmak biziň baş wezipämiz bolar.
Türkmenistan öz energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegi boýunça anyk taslamalary durmuşa geçirýär. Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygyna badalga berilmegi munuň aýdyň mysalydyr.
Biziň ýurdumyzda kuwwatly, okgunly ösýän energetika senagaty döredilendir, ol okgunly depginler bilen ösýär. Bu pudak biziň ähli ösüşlerimiziň girewidir. Geljekde elektrik energiýasyny daşary döwletlere ibermek işleri güýçli depginler bilen dowam etdiriler. Bu babatda, Türkmenistan-Owganystan-Päkistan elektrik geçirijisini gurmagyň taslamasyny amala aşyrmak ugrunda ähli tagallalary alyp bararys.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynda bellenilişi ýaly, biz bazar gatnaşyklaryna kem-kemden geçmek bilen, ykdysadyýetiň durmuş ugurly nusgasyny saýlap aldyk. Bu eýýäm öz anyk netijelerini berýär. Ykdysadyýetimiz ýokary depginler bilen durnukly ösýär, ilatyň durmuş-ýaşaýyş şertleri yzygiderli ýokarlanýar. “Açyk gapylar” syýasatynyň netijesinde ýurdumyzyň eksport-import gatnaşyklary yzygiderli ösýär we kämilleşýär.
Türkmenistanda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak boýunça kabul edilen Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde, geljekde ýurdumyzyň esasy baýlygy bolan nebitden, tebigy gazdan, elektrik energiýasyndan başga-da himiýa, dokma senagaty, oba hojalygy pudaklarynyň önümleri we olaryň senagat taýdan gaýtadan işlenen harytlyk taýýar önümlerini daşary döwletlere eksport etmegi üns merkezinde saklarys. Bu işleri üstünlikli amala aşyrmak üçin degişli ulgamlary ösdürmek, şeýle hem gurluşyk materiallarynyň önümçiligini artdyrmak döwletimiziň baş wezipesi bolar. Ulag we aragatnaşyk, syýahatçylyk hem-de beýleki ulgamlarda hem düýpli özgertmeleri amala aşyrarys, bu ulgamlarda ýurdumyzyň ykdysadyýetini pugtalandyrmak üçin uly mümkinçilikleri bardyr.
Türkmenistan-Gazagystan-Eýran, Atamyrat-Ymamnazar (Türkmenistan) -Akina (Owganystan) demir ýollarynyň gurluşygy, Türkmenbaşy halkara deňiz portunyň gurluşygynyň alnyp barylmagy ulag ulgamynda ýetilen uly üstünlik bolmak bilen, ýurdumyzyň haýran galdyryjy ösüşleriniň subutnamasydyr. Hut şunuň üçin hem bu ulgamyň ösüşine döwletimiziň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde garamagy göz öňünde tutýarys.
Paýtagtymyzda täze Halkara howa menziliniň gurlup ulanylmaga berilmegi, “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň döredilmegi, bu ýerde dünýä ülňülerine laýyk gelýän kaşaň myhmanhanalaryň gurulmagy ýurdumyzda syýahatçylyk pudagyny ösdürmeklige giň mümkinçilikleri berýär. Şol sebäpli-de bu ugurda hem dünýä ülňülerine laýyk derejede zerur işleri alyp barmagy göz öňünde tutýarys.
Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň ýokary derejede geçirilmegi Watanymyzyň belent abraýynyň ykrar edilmeginiň hem-de paýtagtymyzyň halkara sport mekrezi hökmünde mynasyp orun eýeleýändiginiň subutnamasy bolar. Biz geljekde hem sporty ösdürmek hem-de köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini goldamak boýunça işleri dowam etdireris.
Obalary özgertmek, oba ýaşaýjylarynyň mynasyp durmuşyny üpjün etmek biziň esasy wezipelerimiziň biri bolar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe türkmen obasyny galkyndyrmagyň uzak möhletleýin maksatnamasy durmuşa geçirilýär. Şol maksatnamanyň çäklerinde, biz tagallalary birleşdirip, oba ýerlerinde ilatyň öz serişdeleriniň we döwletiň ýeňillikli karzlarynyň hasabyna ýaşaýyş jaýlarynyň, döwrebap durmuş-medeni desgalarynyň gurluşygynyň has çalt depginlerde alnyp barylmagyny, awtomobil ýollarynyň, elektrik, gaz, suw geçirijileriň durkuny täzelemek we beýleki amatlyklary döretmek, oba bilen şäheriň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has ýakynlaşdyrmak barada ähli çäreleriň alnyp barylmagyny üpjün ederis.
Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde oba hojalyk önümleriniň bolçulygyny üpjün etmek üçin şertleri döretmek, daýhanlaryň oba hojalyk ekinlerinden bol hasyl hem-de ýokary girdeji almaklary, alyjylaryň bolsa ýokary hilli önümleri elýeter bahadan satyn alyp bilmekleri üçin şertleri döretmek wajyp meseleleriň biridir. Ýurdumyzyň tebigy howa şertleri oba hojalyk önümleriniň köp görnüşlerini-ekologiýa taýdan arassa gök önümlerden we miwelerden başlap, dokma senagaty we senagatyň beýleki pudaklary üçin gymmatly çig mala çenli dürli önümleri öndürmäge mümkinçilik berýär.
Obalarda kärendeçileriň, ýer eýeleriniň öndüren oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemegiň hasabyna taýýar harytlary çykarmagyň giňden ýola goýulmagy, önümleri gaýtadan işleýän hususy kärhanalary döretmek baradaky raýatlaryň islegleriniň ähli çäreler arkaly goldanylmagy, şeýle hem täze döwrebap ýyladyşhanalaryň, sowadyjy ammarlaryň we maldarçylyk toplumlarynyň gurulmagy azyk bolçulygyny döretmäge goşulan uly goşant bolar.
Ilatyň iş bilen üpjünlik meselesini hem hemişe üns merkezinde saklamak bilen, biz ýerlerde durmuş we önümçilik maksatly desgalaryň işe girizilmegi, täze iş orunlarynyň döredilmegi, gysga möhletde önüm öndürmek mümkinçilikli kärhanalaryň işini ýola goýmak ugrunda orta we kiçi telekeçiligi hemişe goldamagy dowam etdireris.
Ilatyň saglygyny goramak, ber bedenli ýaş nesli kemala getirmek döwlet sýasatynyň ileri tutulýan ugry boulp durýar. Garaşsyzlyk ýyllarynda kabul edilen “Saglyk” Döwlet maksatnamasy jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgesini ornaşdyrmakda öz mynasyp ornuny tapdy. Aşgabatda we ähli welaýatlarda halkara derejesindäki, dünýä ölçeglerine laýyk gelýän täze, döwrebap saglygy goraýyş edaralary, şypahanalar we sagaldyş desgalary gurlup ulanylmaga berildi. Şeýle desgalaryň gurluşygyny geljekde-de giň gerim bilen ýaýbaňlandyrarys.
Ilata edilýän lukmançylyk we beýleki hyzmatlaryň ähli görnüşleriniň hilini ýokarlandyrmak, adamlaryň saglygy hakdaky aladalar, halkymyzyň zähmet hem-de dynç alyş şertlerini gowulandyrmak meseleleri bilen meşgullanýan ähli edaralaryň we gulluklaryň işini ýokary derejede guramak hemişe üns merkezinde saklanar.
Ylmy we bilimi üstünlikli ösdürmek her bir döwletiň öňe gitmeginiň we pajarlap ösmeginiň esasy şertidir. Şundan ugur alnyp, bu ugra geljekde hem möhüm ähmiýet berler. Ösüp gelýän ýaş nesil uly alada bilen gurşalar. Hemmetaraplaýyn sowatly, ýokary hünärli, iş başarjaň, sagdyn, ruhubelent ýaşlary ösdürip ýetişdirmek döwletiň esasy aladalarynyň biri bolar.
Bilimi we ylmy ösdürmek, ýurdumyzyň alymlarynyň täze neslini kemala getirmek boýunça toplumlaýyn işleri geçireris.
Garaşsyzlygymyzyň geçen 25 ýylynyň içinde Türkmenistanda halkymyzyň ruhy durmuşyny baýlaşdyrmak boýunça köp işler edildi. Milli medeniýeti ösdürmek, mirasa sarpa goýmak, milli gymmatlyklary aýawly saklamak, dikeltmek we üstüni ýetirmek, adamlarda ruhubelentligi, ýokary ahlaklylygy terbiýelemek meseleleri hemişe üns merkezinde bolar. Munuň özi türkmen halkynyň geçmişdäki baý medeni mirasy bilen şu günki bagtyýar durmuşynyň bir bitewilige jemlenmegini we milletiň ruhy galkynyşynyň, gaýtadan döreýşiniň emele gelmegini üpjün eder.
Hemişelik bataraplyk derejesine esaslanmak bilen sebitde hem-de dünýäde parahatçylygy, dostlugy we oşniýetli goňşuçylygy pugtalandyrmak boýunça daşary syýasatymyzy dowam etdireris, dürli döwletler we halkara guramalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy täze derejä götereris.
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe bedew bady bilen öňe barýar. Türkmen halkynyň şu günki we geljekki nesilleriniň bagtyýar durmuşda ýaşamagyna gönükdirilen maksatnamalary amala aşyrmakda her birimiziň öňümizde örän uly jogapkärçilikli wezipeler durýar. Şol wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanyň ähli raýatlary bilen agzybirlikde, döredijilikli, joşgunly zähmet çekip, uly üstünlikler gazanjakdygymyza pugta ynanýaryn.
Beýleki dalaşgärlere öňde boljak saýlawlarda üstünlikler arzuw edýärin.
Goý, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly bolan 2017-nji ýyl ýurdumyzyň täze üstünlikleine we ösüşlere beslensin!
Goý, dünýä dursun, türkmen halkymyz dursun! Goý, dünýä dursun, mukaddes Watanymyz -- Türkmenistan döwletimiz dursun!
Serdar Begmuhammedowiç Jelilowyň terjimehaly
1965-nji ýylyň 25-nji awgustynda Aşgabat şäherinde doguldy.
1991-nji ýylda Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutyny inžener-ykdysatçy hünäri boýunça tamamlady.
1980-nji ýylda “Garagumsenagatgurluşykmateriallary” trestiniň abatlaýyş-gurluşyk edarasynyň möwsümleýin işçisi bolup zähmet ýoluna başlady. 1982-1983-nji ýyllarda bu edaranyň kömekçi hojalyk boýunça uly buhgalteri wezipesinde işledi.
1985-nji ýylda “Garagumsenagatgurluşykmateriallary” trestiniň kömekçi hojalyk boýunça uly buhgalteri wezipesinde işledi.
1985-1993-nji ýyllar aralygynda Ahal welaýatynyň senagat gurluşyk materiallary kombinatynyň uly buhgalteri, baş buhgalteriň orunbasary wezipelerinde zähmet çekdi.
1993-1994-nji ýyllarda Ahal welaýatynyň Durmuş taýdan üpjünçilik müdirliginiň meýilleşdiriş maliýe bölüminiň başlygy.
1994-2005-nji ýyllarda Ahal welaýaty häkimliginiň baş buhgalteri bolup işledi. 2005-2009-njy ýyllarda Ahal welaýat häkimliginiň Ykdysadyýet, söwda we telekeçilik bölüminiň başlygy, baş buhgalteri wezipelerinde işledi.
2009-2011-nji ýyllarda Aşgabat şäheriniň Ruhabat etrabynyň maliýe bölüminiň başlygy.
2011-2013-nji ýyllarda Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň obasenagat toplumynyň maliýe müdirliginiň başlygy.
2013-nji ýylyň maý aýyndan bäri Ahal welaýatynyň Baş ykdysadyýet we ösüş müdirliginiň başlygy wezipesinde işleýär.
Maşgalaly, dört çagasy bar.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annaýew Jumanazaryň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändigini habar...
2017-nji ýylyň 23-nji ýanwarynda saýlawçylaryň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärler bilen duşuşyklary geçiriler. Jumanazar Annaýew bilen duşuşyk Marynyň M.Kemine adyndaky döwlet drama t...
Şu gün Aşgabat şäher häkimliginiň “Mekan” köşgünde saýlawçylar döwlet Baştutany wezipesine dalaşgärleriň biri—Azyk senagaty döwler birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesow bilen duşuşdyla...
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annanepesow Maksat Kowusowiçiň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändi...
Mary, M.Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine dalaşgär, Azyk senagaty döwlet birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesowyň saýlawçylar bilen duşuşygy...
Türkmenabatda Lebap welaýatynyň saýlawçylarynyňýokary döwlet wezipesine raýatlaryň teklipçiler topary tarapyndan görkezilen dalaşgär, Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýew bilen duşu...
Daşoguzda Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – “Rysgal” Paýdarlar-täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy, Mejlisiň deputaty Bekmyrat Atalyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. N...
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Mejlisiň deputaty, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň direktory Ramazan Durdyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. Türkmenbaşydaky nebiti...


text:
Çalyşmagyň şerti
Mitsubishi Rosa 34 orunlyk. Awtobusyň ýagdaýy gowy. Motoryň ýagy her çalşyga çenli üýtgemeýär. Korobka gowy. Tekerleri täze. Tomusda kondisioneri, gyşda peçkasy işleýär. Reňklenme we degim ýok. Firmada işletmäge mümkinçiligi bolan adama, her aýda ortaça 7000 manat girdeji getirip bilýär (şu wagt firmada işleýär, işi bilen satjak) . Bahasy: 80000TMM. hakyky alyja - skidka bar) . Obmen: Avalon, Camry, Corolla Lexus, Hilux. Kredit: ýok. Ýyly: 2002.
Avalon, Camry, Corolla Lexus, Hilux.


text:
Siriýanyň demirgazygynda kürtleriň köplük bolup ýaşaýan Kamişli şäherinde 27-nji iýulda bolan bombaly hüjüm zerarly azyndan 44 adam wepat boldy we onlarça adam ýaralandy, diýip media serişdeleri we ýerli ýaşaýjylar habar berýärler.
Siriýanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýynda bolan bomba partlamasynyň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” atly topar öz üstüne aldy.
Ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, içi partlaýjy serişdeli ýük ulagyň partladylmagynyň netijesinde wepat bolanlaryň aglabasy parahat ýaşaýjylar.
SANA täzelikler agentligi partlamanyň netijesinde töwerek daşdaky binalaryň ençemesiniň ýumrulandygyny, halas edijileriň pidalary gözlemek işini amala aşyrýandygyny habar berdi.


text:
Hytaýyň prezidentiniň Merkezi Aziýa döwletlerine edýän saparynyň çäklerinde, onuň sişenbe güni Türkmenistana barmagyna garaşylýar. Maglumata görä, Şi Jinping Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynyň gündogaryndaky Galkynyş gaz kompleksine hem sapar eder.
Eýsem, Türkmenistan-Hytaý gatnaşyklarynyň häzirki güni nähili, iki ýurduň hyzmatdaşlygyndan nämelere garaşyp bolar?
Bu soraglar bilen Azatlyk Radiosy Halkara “IHS Global Insight” ykdysady ylmy-barlaglar merkeziniň spesialisti, Merkezi Aziýa boýunça ekspert Lilit Geworgýan bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Lilit, ilki bilen Türkmenistan-Hytaý gatnaşyklarynyň özgerişi barada gysgaça gürrüň beräýseňiz?
Lilit Geworgýan:
Bu gatnaşyklar sözüň doly manysynda 2000-nji ýyllaryň ortalaryndan özgerip başlady. Ýagny, häkimiýet başyna Gurbanguly Berdimuhamedowyň gelmegi bilen başlandy.
Lilit Geworgýan
Dogursy, ilki başlarda Türkmenistan ikitaraplaýyn gatnaşyklary özgertmek boýunça juda haýal çemeleşdi diýsek hem bolar. Emma wagtyň geçmegi bilen, Aşgabat “üzňeleşmek syýasatyndan” daşlaşyp, daşarky dünýä has açylyp başlady.
Türkmenistanyň Hytaý bilen içgin gatnaşyklary gurmagy diňe wagt meselesidi. Sebäbi Türkmenistanyň ykdysady ýagdaýy ony öz energiýa resurslaryny satmak üçin daşardan hyrydar gözlemäge mejbur edýärdi.
Hytaýyň hem ägirt uly ykdysady kuwwaty bar. Onuň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk gurmagyna adaty bir zat hökmünde hem garap bileris. Meniň pikirimçe, ýokarda agzap geçen zatlarym iki ýurduň häzirki hyzmatdaşlygynyň hem özenini düzýär. Ýagny, bu ikitaraplaýyn özara bähbide daýanýar.
Türkmenistan üçin Hytaý bilen gatnaşyklary gurmak 2009-2010-njy ýyllarda has hem möhümdi. Ýadymyza salsak, şol wagt resmi Aşgabadyň Russiýa bilen uglewodorod serişdeleriniň eksporty meselesinde käbir düşünişmezlikleri bardy. Bu ýagdaý hem Türkmenistanyň Pekin bilen gatnaşyklaryny sazlamagyna goşmaça bir itergi berdi.
Azatlyk Radiosy: Lilit, käbir ekspertler Hytaýyň Türkmenistanda, has dogrusy, Merkezi Aziýa sebitinde täsiriniň barha artyp barýandygyny nygtaýarlar. Siz bu barada hem durup geçäýseňiz?
Lilit Geworgýan:
Sowet Soýuzy dargansoň, Hytaýyň bu regionda syýasy, has-da beter ykdysady güýje öwrülmegi diňe wagta baglydy. Biz geljekde bu sebitde Hytaýyň täsiriniň has-da artmagyna şaýat bolarys.
Munuň sebäbini şeýle-de düşündirse bolar: Hytaýyň öz goňşulary babatynda anyk we belli bir syýasaty bar. Pekin özüniň Uýgur sebitlerindäki separatistik hereketleri saklamak üçin, Merkezi Aziýa döwletleri bilen juda sazlaşykly gatnaşyklary gurmaga synanyşýar.
Elbetde, bu ýerde Hytaýyň ykdysady bähbitlerini hem aradan aýryp bolmaz. Merkezi Aziýa sebitinde uly hytaý sermaýalary bar. Garaz, jemläp aýtsak, bir tarapdan-a energiýa resurslaryna baý we sermaýa mätäç bir region bar, beýleki tarapdan-da, ykdysady taýdan gurply Hytaý döwleti bar.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy regionda Hytaýyň täsiriniň artjakdygyny aýtdyňyz, bu ýerde Russiýa bilen nähilidir bir gapma-garşylyklar ýüze çykyp bilmezmi?
Lilit Geworgýan:
Hawa, bu mesele boýunça Russiýa bilen ikuçsuz bir bäsleşik gidýär. Häzirki wagtda [regionda] rus tarapynyň agdyklyk edýändigini aýdyp bolar. Sebäbi sebitiň tas ähli döwleti bilen diýen ýaly Russiýanyň medeni we düşünje raýdaşlygy bar.
Belki-de, Merkezi Aziýa döwletlerinde täze nesliň kemala gelmegi bilen bu tendensiýa pese hem gaçar. Emma Gazagystan, Özbegistan we Gyrgyzystan ýaly döwletlerde munuň ýakyn geljekde boljakdygyny asla aýdyp bolmasa gerek.
Her niçik-de bolsa, Merkezi Aziýada Hytaýyň peýda bolmagy bilen sebitdäki döwletleriň has deňagramly daşary syýasaty ýöretmegine mümkinçilik döredi.


text:
Gazagystanyň häkimiýetleri Mangystau welaýatynda iş taşlaýyş yglan eden nebitçiler bilen hökümet güýçleriniň arasynda anna güni turan çaknyşykda 10 adamyň ölendigini aýdýarlar.
Habarda aýdylyşyna görä, çaknyşyk Žanaozen şäherinde polisiýa güýçleri şäheriň merkezi meýdanyny 6 aýdan gowrak bäri eýeläp ýatan nebitçileri bu meýdandan çykarmaga synanyşanda bolupdyr. Olar “KazMunaýGaz” nebit desgasynda işleýän, oňat aýlyk we iş şertleriniň gowulandyrylmagy üçin iş taşlaýyş yglan eden nebitçiler.
Wideo: Sputnik telekanaly K+ anna güni işçiniň egin-eşigindäki adamlaryň garaşsyzlygyň 20-nji ýyllygy mynasybetli bezelen bir sahna dökülenini görkezdi.
Bu aralykda, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň karary bilen, Žanaozen şäherinde 5-nji ýanwara çenli adatdan daşary ýagdaý yglan edildi we komendant sagady girizildi. Bu çäre jemgyýetçilik protestlerine gadaganlyk girizýär, şäherdäki hereket azatlygyny, şähere giriş-çykyşlary çäklendirýär.
Mangystaw welaýatynyň häkiminiň metbugat wekili Žanna Oşybaýewa
telefon arkaly söhbetdeşlikde Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna bu bolan waka barada şeýle diýdi:
—Žanaozeniň şäher häkimiýetleri işe barmandyklary üçin işden kowlan işçileriň ýygnanan ýeri bolan şäheriň merkezi meýdanynda ýerli ilat üçin toý atmosferasyny döretmek maksady bilen birnäçe gara öý gurjak boldular. Bu ýerli ýaşaýjylar üçin edilýän zat, muňa işden kowlan işçiler-de degişli. Sebäbi olar-da şäheriň ýaşaýjylary. Emma bu iş meýdana ýyganan işçileri tukatlandyrdy. Olar daş atyp, gygyryşyp başladylar.
Baş prokuror Ashat Daulbaýew metbugat ýygnagynda “köpçülikleýin bidüzgünçilikler netijesinde 10 adam heläk boldy” diýdi. Onuň aýtmagyna görä, ýaralananlaryň arasynda polisiýa işgärleri-de bar.
Daulbaýew howpsyzlyk güçýleri protestçilere ot açdy diýilýäni inkär etdi.
Wideo: 17-nji dekabrda Almatyda häkimiýetdäki "Nur Otan" partiýasynyň binasynyň öňünde protest geçirmekçi bolanlar tussag edildi.
Gowşan habarlarda ýerli hökümet jaýyna we “KazMunaýGazyň“ şahamçasy “OzenMunaýGazyň” edarasyna ot berlendigi aýdylýar.
“KazMunaýGaz” tarapyndan çykarylan bir beýannamada kompaniýanyň howpsuzlyk çärelerini güýçlendirendigi bildirilse-de, nebit öndürýän desgalaryň adaty işiniň dowam edýändigi aýdylýar.
Internet ulanyjylar garaşsyz habar saýtlaryna ýa “Twittere” girip bolmaýandygyny aýdýarlar. Telefon arkaly habarlaşmagyň hem kynlaşandygy aýdylýar. Muňa bolsa awtoritar gazak hökümetiniň Žanaozende bolýan wakalar baradaky maglumatlary ýaşyrmaga synanyşýandygynyň alamaty diýlip düşünilýär.
Oppozision Sosiýal Demokartik Azat partiýasynyň bir ýolbaşçysy Bolat Abilow anna güni bolan wakany "aýylganç" diýip atlandyryp, garaşsyzlyk baýramçylygynyň bes edilmegini talap etdi.
“Ruhaniýet” partiýasynyň başlygy Serikžan Mambatalin hem internetde neşir edilen bir beýannamada ýaragly güýçlere ýüzlenip, “ildeşleriňize ot açmaň”, “konfrontasiýanyň her bir salymda gandöküşiklige ýazmagy mümkin” diýdi.
Žanozende maý aýyndan bäri müňlerçe işçi iş taşaýyş geçirýär. Olar aýlyk haklarynyň galdyrylmagyny, çet ýurtly işçiler bilen deňhukuklylygy, şeýle hem regionda garaşsyz kärdeşler bileleşiginiň alyp barýan işlerine girizilen çäklendirmeleriň ýatyrylmagyny talap edýärler.


text:
Golaýda «Türkmenistanyň garaşsyz aklawçylar assosiasiýasy» hem-de «Ynsan hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy» topary Türkmenistanda tussaglaryň ýagdaýy barada ilkinji hasabaty çap etdi.
Hasabatda Türkmenistanyň türmeleri boýunça statistiki maglumatlar, türmeleriň sanawy, şertleri, şeýle-de tussaglaryn ykbalyndan mysallar getirilýär.
Hasabatyň esasy maksadynyň türkmen türmelerindäki ýagdaýlara türkmen häkimiýetleriniň, halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmekden ybaratdygyny awtorlaryň biri ”Ynsan hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Hasabatda aýdylmagyna görä, Türkmenistanda 22 sany penitensiar edara bar. Şol sanda 12 sany dürli rejimdaki koloniýa, 6 sany derňew izolýatory bar.
Türkmenistanyň türmeleri we koloniýalary 8100 sany tussagy saklamaga niýetlenen we 2009-njy ýylyň 2-nji dekabryndaky günä geçişlige çenli olarda 26 müň 720 tussag saklanylypdyr.
2009-njy ýylyň 2-nji dekabryndaky amnistiýada 3934 tussag azatlyga çykany bilen türmelerde ýagdaýyň üýtgemändigi, tussaglaryň bolmalysyndandan 3-4 esse köpdügi täze hasabatda aýdylýar.
Akdaşdaky we Seýdiniň golaýyndaky türmeler
Önki Krasnowodsk, häzirki Türkmenbaşy şäherinden 25 km uzaklykdaky Akdaş diýen ýerde ýerleşen umumy režimdäki tussaglaryň saklanylýan ýörüte № 4-nji koloniýasy 500 tussaga niýetlenen bolup, häzirki günde şol koloniýada 1732 tussag saklanylýar.
Hasabatda aýdylmagyna görä, türmedäki tussaglaryň ýaşaýyş şertleriniň agyrdygyndan tussaglaryň ölüm prosenti hem ýokarydyr. Soňky iki ýylyň dowamynda şol koloniýada 13 tussag ölupdir.
Şeýle-de bu koloniýadaky tussaglara ýeterlik iýmit berilmeýändigi sebapli tussaglar doýa garna doýmaýarlar. Berilýän naharyň hiliniň-de örän pesdigi aýdylýar. Bu koloniýa esasan organ işgärleri hem-de ýörite kontrolda saklanylmaly tussaglar getirilýar.
Türkmenistanyň ýene-de bir uly türmeleriniň biri Çärjewdäki Seýdi şäheriniň golaýyndaky türme. Ol 2700 tussaga niýetlenen, ýöne häzir bu ýerde 5700 tussag saklanylýar.
Bu türmede hem agyr klimat şertleri zerarly kesel tussaglaryň sanynyň köpdügi aýdylýar. Tussaglaryň sanynyň köpdügi zerarly keselliler bilen sag tussaglar bir kamerada saklanylýar.
Daşoguzdaky aýallar koloniýasy
Daşoguzdaky aýallar koloniýasy 700 tussaga niýetlenen bolsa-da, onda 2010 aýal saklanylýar. Tussaglaryň agramly bölegi, ýagny 80 %-te golaýy neşe söwdasy bilen baglanyşykly jenaýata baş goşan aýallardyr.
Bu türmaniň şertleri-de beýleki türmelerdäki şertlerden tapawutlanmaýar. Dört adama niýetlenen otagda 12-14 aýal saklanylýar. Türmede gyşyna sowuk, tomsuna-da yssy.
Koloniýadaki şertleriň sanitariýa-gigiýena talaplaryna, umuman, jogap bermeýändigi sebäpli aýallaryň arasynda ýokanç keselleriň giňden ýaýrandygy hasabatda aýdylýar.
Şuny hem belläp geçmeli – bu koloniýada tussag aýallar bilen kämillik ýaşyna ýetmedik 215 sany gyz saklanylýar.
Türkmen türmelerindäki agyr şertler barada türmede oturyp gelen zenan şeýle gürrün berdi: “Türmäniň şertleri agyr, naharlary hem iýer ýaly däl. Gurçuklar naharyň ýüzünde gaýyp ýör.”
Aşgabatdaky tussaglaryň wagtlaýyn saklanylýan derňew izolýatorynda oturan Sapar atly ýigit hem izolýatordaky şertler barada şeýle gürrün berdi: ”Yzyňdan biri birzat getirse, iýersiň, bolmasa ýok. Ajyňdan ölseňem, oturybermeli. Bit, büre alyp barýar. Klop diýýan zatlary adamy iýip barýar”.
Hasabatda aýdylmagyna göra, türmede aýallar üç smena işleýärler. Bu maglumaty türmede oturyp gelen zenan hem tassyklady. Onuň sözlerine görä, tussag aýallary daň atýança üç smena işledýärler.
Synçylaryň pikiri
Synçylar bolsa Merkezi Aziýa ýurtlarynda türmeleriň we türmelerde saklanylýan tussaglaryň ýaşaýyş şertleriniň bir-birinden köp tapawutlanmaýandygyny aýdýarlar.
Gyrgyzystanly Adam hukularyny goraýjy Saodat Abdubaýewanyň sözlerine görä, Gyrgyzystanda tussaglaryň öz närazyçylygyny açlyk yglan edip, ýa-da beýleki aksiýalary yglan edip, açyk bildirmegi mümkin. “Emma Türkmenistanda muňa ýol berilmeýär. Tussaglaryň hal-ýagdaýy barada, umuman, maglumat alyp bolmaýar.”
Abdubaýewa Gyrgyzystanda Adam hukuklaryny goraýjylaryň, halkara guramalaryň hem-de «Gyzyl ýarymaý” jemgyýetiniň wekilleriniň, hatda žurnalistleriň-de türmelere girip, tussaglar bilen duşuşyp bilýändiklerini, olaryň türmäniň işgarlerine hem-de tussaglara ir-iýmiş, geýim gejim, däri derman bilen kömek berýändiklerinii aýdýar.
Emma 2008-2009-njy ýyllarda türmede oturup çykan Rawşan Gapirowyň sözlerine görä, Gyrgyzystanyň türmesindäki şertler hem owerlik däl: “Dört tussag saklanylmaly kamerada 8-10 tussag saklanylýar. Tussaglary derňew izolýatorlarynda köp gynaýarlar. Soragy urup-ýençmekden başlaýarlar.”
Eýse, türmelerdäki şertleri gowulandyrmak üçin näme etmeli?
Abdubaýewanyň pikirine görä, türmelerdaki şertleri gowulandyrmak üçin, birinjiden, ýurtda söz azatlygyna ýol bermeli. Korrupsiýanyň, parahorlygyň öňüni almaly.
Ikinjiden, türmeler Adam hukuklaryny goraýjylar we halkara guramalaryň wekilleri üçin açyk bolmaly, şeýle-de ýurtdaky ähli penitensiar edaralar ýeterlik möçberde maliýe serişdeleri bilen üpjün edilmeli.


text:
Nädip çagyraýyn?
Ýaş çatynjalaryň özbaşdak öý-işik bolup ýaşap başlanynyň 2-nji güni gelni “Ezizim, seni aşhana “Nahar taýyn boldy” diýip çagyraýynmy ýa-da “Nahar bişirdim” diýip çagyraýynmy?” diýip, ärinden soraýar. Äri:
-Düýnki ýaly boljak bolsa “Ezizim, nahary ýakdym” diý-de çagyraý -diýipdir.
Boýunalma
Mugallym “Agöýliýew, öý işiňi kakaňa işletdiňmi? Men ol bilen mekdepde bir klasda okadym. Onuň poçerkini tanaýaryn” diýýär. Okuwçy:
-Öý işi kakamyň ruçkasy bilen ýazdym. Belki, şonuň üçin onuň poçerkine meňzeşdir -diýipdir.
Ýalňyz çykalga
Iki boýdaş duşuşýar. Biri beýlekisine “ Ol gün “Lukmana barjak, özümi barlatjak “ diýdiň. Bardyňmy, näme diýdiler?” diýip, sowal berýär. Boýdaşy:
-Bardym, “Tizräk ZAGS-dan geçip nikalaş, bolmasa ile masgara bolarsyň” diýdi. Ikimiziň “Köriçege bolaýmasyn” diýen çakymyz ýalňyş eken -diýipdir.
Endik
Täzelikde işe alynan iş stolunda oturan dessine gulagyna pagta dykýar. Ol bilen bir kabinetde oturmaly kärdeşi “Näme, gulagyň agyrýarmy?” diýip soraýar. Täze işe gelen:
-Iş stolunyň başynda otyrkam barmaklarym bilen stoly tyrkyldatmak endigim bar. Şol tyrkyldyny eşitmezlik üçin gulagyma pagta dykýan -diýipdir.
Medeniýetli diňleýjiler
Ilkinji gezek operada rol oýnan ýaş aýdymçy opera tamam bolandan soňra “Ariýany aýdyşymy niçik gördüň, ezizim?” diýip, gelinliginden soraýar. Gelinligi:
-Oňat, juda oňat, ezizim! Ariýany aýdyp başlan wagtyň seň belent owazyňa ýer boşatmak üçin diňleýjileriň ençemesi tomaşa zalyndan çykyp gitdi. Medeniýetli adamlar sungatyň pida talap edýänine düşünýär -diýipdir.
Il içinden çöplän, taraşlan Amanmyrat BUGAÝEW.


text:
Duşenbe güni Gazagystanyň “Döwlet dili” atly milli hereketiniň agzalarynyň ýüzlerçesi Almaty şäherinde gazak diliniň ýurtda has giň derejede ulanylmagyna çagyryş edip, piket geçirdiler.
Bu milli hereketiň agzasy, gazagystanly lingwist Tursunbek Kakişew öz eden çykyşynda gazak dilini giňden ulanmak prosesiniň prezident Nursoltan Nazarbaýewden başlamalydygyny nygtady.
Soňky wagtlar Gazagystanyň “Döwlet dili” atly milli hereketiniň agzalary ýurduň döwlet we hökümet organlarynda, jemgyýetçilik çärelerinde we okuw jaýlarynda rus diliniň az ulanylyp, gazak diliniň has giňden ulanylmagyna çagyryş edip gelýärler.
Gazagystanyň konstitusiýasyna laýyklykda gazak dili “döwlet dili” statusyna, rus dili bolsa “resmi dil” statusyna eýe.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Ýewropa ykdysady komissiýasynyň ýerine ýetiriji sekretary, BMG-niň Baş sekretarynyň orunbasary Ýan Kubiş bilen Aşgabatda gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikde taraplar regional meselelerde Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasy bilen alyp barýan hyzmatdaşlyklaryna degişli meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi BMG-niň ýokary derejeli wekiliniň bu duşuşykda Türkmenistanyň Owganystan bilen transport, kommunikasiýa we energiýa pudagynda alyp barýan we göz öňünde tutýan hyzmatdaşlyklaryna ýokary baha berendigini habar berýär.


text:
Türkmenistanyň harby pudagynyň esasy maksady bu ýurdy goramak däl-de, eýse peşeneli harby paradlary geçirmek diýip, Halkara parahatçylyk boýunça Stokgolmyň barlag institutynda (SIPRI) çap bolan ylmy işde
bellenilýär.
“Merkezi Aziýanyň harby we howpsuzlyk güýçlerine daşarky goldaw” atly işde Merkezi Aziýa döwletleriniň her biriniň harby pudagyna syn edilip, onda türkmen harby güýçlerine regionda iň gowşaklaryň biri hökmünde baha berilýändligi nygtalýar.
Gürrüňi gidýän ylmy işde Türkmenistanyň ýagdaýynyň sebitdäki beýleki döwletler bilen deňäniňde has “gözçykgynçdygy”, ýagny ýurduň baýlygyna garamazdan, bu ýurtda harby pudagy ösdürmek üçin ýeterlik derejede adam güýjüniň ýokdugy aýdylýar.
Bu ýagdaý, esasan, ýurduň häkimiýetleriniň harbylaryň türgenleşigine we degişli enjamlaryň gözegçiligine pul serişdelerini harç etmän, oňa derek diňe täze tehnikany satyn alyp oňýandyklary bilen düşündirilýär. Kämil harby kadrlaryň ýetmezçilik etmegi hem harby enjamlaryň doly güýjünde ulanylmazlygyna getirýär. Harby ulgamda parahorluk, agalyk (dedowşina) ýaly ýagdaýlar hem giňden ýaýran.
Türkmen hökümeti ýurduň içindäki dissidentleri basyp ýatyrmak üçin aglaba ünsüni milli howpsuzlyk gulluklaryna gönükdirip, munuň netijesinde hem ýurduň daşarky howpdan goranmak ukyplylygyny ünsden düşürdi.
Sanlar
Ylmy işde getirilen sanlardan çen tutulsa, Türkmenistanyň harby güýçleriniň sany 20,000– 30,000 adam bolup, olaryň 18,000-24,000-i gury ýer, 3,000-4,000-i harby-howa we 1,000-e golaýy hem harby-deňiz güýçleriniň hatarynda gulluk edýär.
Türkmenistanyň harby komandowaniýesi hem gowşak. Köp halatlarda harby baştutanlar şahsy tanyşlyk üsti bilen ýa-da para-peşgeş esasynda ýokary wezipelere bellenilýärler. Netijede howply ýagdaý ýüze çykanda, ofiserleriň nähili ezberlik bilen harby bölümleri dolandyryp biljekdigi hem sorag döredýär.
Türkmenistanyň harby bazasyny, edil beýleki Merkezi Aziýa döwletlerinde bolşy ýaly, aglaba sowet döwründen galan harby tehnika düzýär.
Türkmenistan 2010-njy ýylda ýurduň harby bazasyny döwrebaplaşdyrmak boýunça ýörite bäş ýyllyk maksatnama kabul etdi. Şol dokumentiň teksti çap edlip köpçülige ýetirilmese-de, gowuşýan maglumatlardan çen tutulsa, ol harby pudagyň mazmunyny, düzümini üýtgetmek bilen meşgullanman, diňe täze enjamlary almaga gönükdirilen.
Ylmy işde bellenilişi ýaly, Türkmenistanyň harby ulgamynda mazmun taýdan düýpli reformalar geçirilmese, ol diňe harby paradlarda kuwwatly bir güýç bolup görner, hakykatda bolsa ýurduň goranyş ukyby ugrunda uly özgerişler bolmaz.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň permanyna laýyklykda, Çagalary goramak boýunça halkara gününe gabatlap geçirilýän günä geçişlik türkmen jemgyýetiniň agzybirligini we bütewüligini mudan beýläk-de berkitmek maksadyna gönükdirilýär. Bu günä geçişlik Türkmenistanda bir aýyň dowamynda gurnalan şuňa meňzeş ikinji çäredir.
Türkmenistanda yglan edilen günä geçiş çäresi, resmi maglumatlara görä, “Rehimdarlykdyr adalatlylyk prinsiplerine esaslanyp, türkmen jemgyýetiniň agzybirligini we bütewüligini mudan beýläk-de berkitmek maksadyna gönükdirilýär. Şeýle-de dünýä derejeisnde 1-nji iýunda geçirilýän Çagalary goramak boýunça halkara gününe gabatlap amala aşyrylýar.
Türkmen metbugatynda, prezident G.Berdimuhamedowyň günä geçiş barada 28-nji maýda gol çeken permanyna laýyklykda, tussaglaryň ençemesiniň jeza möhletinden boşadylýanlygy habar berildi. Emma bu nobatdaky günä geçişiň tussglaryň haýsy kategoriýalaryna degişli boljagy we boşadylýanlaryň sany barada resmi maglumat ýok.
Şu aýyň başynda Ýeňiş baýramynyň 65 ýyllygyna gabatlanyp geçirilen günä geçişlik yglan edilende hem örän çäkli maglumat berlip, boşadylanlaryň sany barada türkmen habar serişdelerinde habar berilmändi. Häzirki günä geçişlik şu ýylyň başyndan bäri üçünji, şu aýyň başyndan bäri-de, ikinjii şeýle çäredir.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan adam hukuklaryny goraýjy “Memorial” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarýow häzirki günä geçişde boşadylýanlaryň sany barada entek maglumatynyň ýokdugyny aýdyp, şu ýyldaky günä geçişleriň üçüsiniň-de boşadylanlaryň takyk sanynyň metbugatda çap edilmänligi bilen tapawutlanýanlygyny belledi.
W.Ponomarýow özünde bar bolan maglumatlara görä, şu ýylyň fewral aýynda 100-e golaý adamyň, şol sanda öňki ýokary derejeli resmilerden ençemesiniň boşadylanlygyny aýtdy.
Kimler boşadylýar?
Witaliý Ponomarýow, Türkmenistandaky öz çeşmelerine salgylanyp, Azatlyk Radiosyna häzirki günä geçişlikde kämillik ýaşyna ýetmedik käbir tussaglaryň we parlamentiň öňki başlygy Öwezgeldi Ataýewiň aýalynyň boşadylýanlygyny aýtdy.
Türkmenistanly synçylar günä geçişliklerde wagtyndan öň erkinlige goýberilýänleriň arasynda neşe söwdasynda tutulyp tussag edilenleriň boşadylmagynyň uly problema bolup galýanlygyny belleýärler.
Türkmenistanly ýaşaýjylar Azatlyk Radiosyna şu sapar hem gysga möhletlik türme tussaglygyna höküm edilen neşe söwdagärleriniň ençemesiniň boşadylanlygyny aýtdylar.
Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy Parahat Ilmyradow neşe söwdasyna baş goşýan tutuş maşgalalaryň mysallaryny getirip, neşe söwdasyna baş goşýanlaryň günä geçişlerde türmeden çykyp, adatça, ýene jenaýatçylyga baş goşýanlygyna ünsi çekýär.
Günä geçişlerde boşadylýan tussaglaryň sanawlaryna neşe söwdagärlerini goşmazlyk Türkmenistanyň ýakynda kabul edilen Jenaýat kodeksinde göz öňünde tutulýar. Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine girizilen düzedişleriň we goşmaçalaryň şu ýylyň 1-nji iýunyndan güýje girýänligi resmi maglumatlarda aýdyldy.
Ozallar ýylda bir gezek, Gadyr gijesinde ortaça hasapdan 10 müňe golaý adam tussaglykdan birden boşadylan bolsa, 2007-nji ýylda G.Berdimuhamedowyň girizen täze düzgünine laýyklykda, günä geçişler ýylyň dowamynda tapgyrlaýyn geçirilip, adatça, baýramçylyklara gabatlap amala aşyrylýar.
Günä geçişlikler nämäni subut edýär?
Türkmenistanyň prezidentiniň 28-nji maýda geçirilen hökümet maslahatynda aýtmagyna görä, günä geçiş ýaly aksiýalar türkmen halkynyň ynsansöýerlik däp-dessurlaryna eýerýänliginiň subutnamasy bolup durýar. Emma synçylar Türkmenistandaky günä geçişleri ýurduň sud we jezalandyryş sistemasynyň kemçilikleri bilen baglanyşdyrýarlar.
Adam hukuklaryny goraýjy “Memorial” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Witali Ponomarýowyň pikirine görä, Garaşsyzlyk döwrüniň günä geçişleri Türkmenistanyň kanuny goraýyş sistemasynyň gowşaklygyny, adalatly suduň ýoklugyny we belli bir derejede jezalandyryşyň çakdanaşa ýowuzlygyny subut edip gelýär.
Türkmenistanyň türmelerinde saklanýan tussaglaryň sany barada resmi statistiki sanlar köpçülige ýetirilmeýär. Emma Türkmenistanyň Garaşsyz aklawçylar birleşmesiniň şu ýylyň fewral aýynda çap eden hasabatynda Türkmenistanyň her 100 müň raýatyndan 534 adam tussaglykda diýlip görkezilýär.
Türkmenistanda jenýatçylygyň ösmeginiň sebäpleri belli bir derejede dünýäde neşe önümçiliginiň esasy ojagy hasaplanýan Owganystan bilen serhetdeş ýurtlara mahsus neşe gaçakçylygy, neşe söwdasy we neşekeşlik bilen baglanyşdyrylýar. Bilermenleriň aýtmagyna görä, ilatyň durmuş derejesiniň pesligi we işsizlik ýaly problemalar hem muňa ýeterlik sebäpdir.


text:
Russiýanyň derňewçileri ýurduň öňki goranmak ministri Anatoliý Serdýukowyň garşysyna jenaýat işini gozgadylar. Derňew komiteti penşenbe güni Serdýukowy wezipe borçlaryna biperwaý çemeleşmekde aýyplady.
Ol daçasyna barýan ýoly gurmak we ol ýerde abadanlaşdyryş işlerini geçirmek üçin hökümetiň fondundan we esgerleriň zähmet güýjünden peýdalanmakda aýyplandy.
Maglumatlara görä, gürrüňi edilýän daça şol döwür Serdýukowyň körekenine degişli ekeni. Öňki goranmak ministriň amala aşyran bu çäreleriniň 1,6 million amerikan dollaryna barabar bolandygy aýdylýar.
Serdýukow gürrüňi edilýän aýyplamalar esasynda günäli tapylsa, üç aýa çenli türme tussaglygyna höküm edilip bilner. Serdýukow 2007-nji ýylda goranmak ministr wezipesinde işläp başlamazdan ozal, Russiýanyň salgyt gullugynda işleýärdi. Ol korrupsiýa bilen ilteşikli skandallaryň netijesinde mundan 1 ýyl ozal wezipesinden çetleşdirilipdi.


text:
Ýekşenbe güni Moskwada geýleriň geçiren parady wagtynda bu parada garşy çykyş eden birnäçe hristian aktiwisti bilen birlikde, geý aktiwistleri-de tussag edildi.
Moskwaly gomoseksualistler we olary goldaýjylar şäher häkimiýetleriniň resmi rugsat bermändiklerine-de garamazdan, şäher administrasiýasynyň golaýynda ýöriş gurnadylar.
Olaryň bu ýörişini tiz wagtdan polisiýa güýçleri güýç bilen dargytdylar. Tussag edilenleriň arasynda Orsýetiň Gomoseksuallar Federasiýasynyň başlygy Nikolaý Alekseýewiň hem bardygy habar berilýär.


text:
Saud Arabystanynda janyndan geçen bomaçy musulmanlaryň iň mukaddes ýerleriniň birine hüjüm edip, dört sany saudy howpsuzlyk resmisini öldürdi.
Şuňa meňzeş hüjümler şaýy musulmanlarynyň metjidiniň we Birleşen Ştatlaryň saudy şäherindäki konsulhanasynyň daşynda hem amala aşyrylyp, bu hüjümler Saud Arabystanynda utgaşykly hüjümleriň bolmak ähtimallygy dogrusynda aladalanmalary artdyrdy.
Içeri işler ministrligi, 4-nji iýulda Medine şäherinde Muhammet pygamberiň jaýlanan metjidiniň daşyna edilen hüjümde başga-da bäş adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Gürrüňi edilýän bu metjide her ýyl bütin dünýäden millionlarça adam barýar.
Saudy ministrliginiň berýän maglumatyna görä, hüjümçi öz ulagyny awtoduralgada goýansoň, howpsuzlyk resmileri oňa golaýlaşan mahaly bombany partladypdyr.
Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady.
Saud Arabystanynda amala aşyrylan bu hüjümler, musulmanlar Oraza aýynyň tamamlanmagy mynasybetli mukaddes baýramçylyk dabarasyny belleýän gününe we soňky bir hepdäniň dowamynda Türkiýede, Bangladeşde we Yrakda edilen bombaly hüjümleriň yzýanyna gabat geldi.
Şol wakalarda ýüzlerçe adam heläk bolup, bu hüjümleriň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” atly ekstremist topar öz üstüne alypdy.


text:
Prezident Dmitriý Medwedew ýarag ammarynda bolan we 10 adamyň ölümine getiren partlamalar sebäpli uly generallaryň birnäçesini işden aýrydy.
Medwedew Ulýanowskä sapary mahalynda žurnalistlere Goranmak ministrliginiň inženerçilik we artilleriýa bölümleriniň ýolbaşçylaryny hem-de regional komandiriň orunbsaryny harby gullukdan boşadandygyny aýtdy.
13-nji noýabrda Ulýanowskide harby-deňiz flotunyň ýarag ammarynda bolan partlama netijesinde 2 adam, duşenbe güni ýarag ammarynda bolan partlamada bolsa 8 adam ýogaldy.


text:
GDA-nyň Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň baş sekretary täjik-gyrgyz serhedindäki ýagdaýyň düzedilendigini aýdýar. Täjigistana bir günlük sapar edýän Nikolaý Bordýužanyň Duşenbe žurnalistlere aýtmagyna görä, bilelikdäki täjik-gyrgyz komissiýasy iki ýurduň arasyndaky serhedi kesgitlemek boýunça işini jemläpdir.
Ýanwar aýynyň ortalarynda serhetde taraplaryň arasynda dörän ok atyşykda bäş gyrgyz serhetçisiniň, bir polisiýa işgäriniň we iki täjik serhetçisiniň ýaralanmagyndan soň ýapyk bolupdy.
Gyrgyzystan Täjigistany ganata we mina atýan ýaraglary ulanmakda aýyplady. Täjigistan bolsa Gyrgyzystany aýyplap, Gyrgyzystanyň dawaly giňişlikde ýol gurmagynyň çaknyşygy tutaşdyrandygyny aýtdy.


text:
10-njy sentýabrda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Aňtaw gullugynyň ýolbaşçylary Yragyň we Siriýanyň uruş we dini mezhebara dawalar sebäpli bütewi bir döwlet hökmünde saklanyp galmazlyklarynyň mümkindigini tekrarladylar. Resmiler gürrüňi gidýän sebitlerdäki dawalaryň has uzaga çekip biljekdigini duýdurdylar.
ABŞ-nyň Aňtaw gullugynyň ýolbaşçysy general-leýtenant Winsent Stýuart (Vincent Stewart) Yragyň üç dürli regiona bölünip biljekdigi baradaky pikiri tekrarlap, olary: kürtleriň, sünnüleriň we şaýylaryň regionlary diýip atlandyrdy. Şu ýylyň tomus paslynyň başynda Stýuardyň bu analizleri Yragyň premýer-ministriniň gahar-gazaply çykyş etmegine sebäp bolupdy.
10-njy sentýabrda Waşingtondaky senagat konferensiýasynda çykyş eden Stýuart Yragyň we Siriýanyň uly territoriýalarynyň “Yslam döwleti” atly topar tarapyndan basylyp alnandygyny belläp: “Men has agyr günleriň gelýändigini görýärin” diýdi.
“Yslam döwleti” atly topar, ortaça aýdanymyzda, Yragyň üç böleginiň biri, ýagny sünni bölegi diýlip häsiýetlendirilýän territoriýalaryny – ýurduň demirgazyk we günbatar bölegini basyp aldy. Şol bir wagtyň özünde bu topar Siriýanyň üçden bir bölegi diýip boljak gündogar territoriýalaryny hem basyp alyp, iki ýurduň arasyndaky serhetleri birleşdirýän radikal sünni musulman halyfatyny döretdi.
Uruş liniýasyndaky yrakly kürtler
Bu aralykda demirgazyk Yragyň ýarym-awtonom regionyndaky yrakly kürtler uruş liniýasynda bolup, olar “Yslam döwleti” atly topardan öz territoriýalaryny, şol sanda ýurduň demirgazygyndaky sünni birikmeleri azat etmäge synanyşýarlar.
Ýakynda Massoud Barzani kürtleriň öz ganyny döküp, azat eden giňişliklerini merkezi hökümete bermeli däldigini belledi.
“Yragyň böleklere bölünýändigi mese-mälim görnüp dur. Şeýle-de federal ýa-da merkezi hökümetiň hem ähli zatda öz kontrollygyny ýitirendigi görnüp dur. Goşun, polisiýa – ähli zat dargaýar” diýip, Barzani “CNN” korporasiýasyndan Kristian Amanpura (Christiane Amanpour) beren maglumatynda aýtdy.
“Nämälim adamlara zamun bolmak”
“Biz Yragyň dargamagyna sebäp bolmadyk. Muňa sebäp bolanlar başgalardyr we biz nämälim adamlara zamun bolup galyp bilmeris. Kürdüstanyň halkynyň öz gelejegini kesgitlemeginiň wagty geldi” diýip Barzani tekrarlady.
Bu aralykda Stýuart: “Men kürtler Yragyň merkezi hökümetine dolanarlar diýen pikir bilen göreşýärin. Men gelejekde Siriýanyň iki ýa-da üç bölege bölünjekdigini göz öňüme getirip bilýärin” diýdi.
Onuň bu baradaky çykyşy Birleşen Ştatlaryň Merkezi aňtaw gullugy CIA-nyň müdiri John Brennan tarapyndan hem tassyklandy.
Ýokarda agzalan senagat konferensiýasynda çykyş eden Brennan Siriýanyň we Yragyň serhetleriniň saklanyp galýandygyny, emma bu ýurtlardaky hökümetleriň öz kontrollygyny “Yslam döwleti” atly topara elinden berendigini aýtdy.
Geçen aý Türkiýe hem, Yragyň territoriýasyndaky kürt pitneçilerine garşy howa zarbalaryny urmak üçin Yragyň serhedinden yzygiderli geçmäge başlady. Şeýle-de şu hepde Türkiýe 2011-nji ýyldan bäri ilkinji gezek Yragyň Kürdüstan sebitine gury ýer goşunyny saldy. Türkiýäniň Yragyň içki işlerine bu gatyşmasyna diňe Yrak tarapyndan gowşak reaksiýa bildirilip, 10-njy sentýabrda Bagdat muny: “Yragyň özbaşdaklygynyň anyk bozulmasy” diýip atlandyrdy.


text:
Şu gün Nýu-Ýorkda Birleşen Milletler Guramasynyň dünýäniň dürli regionlaryndaky garyplyk bilen baglanyşykly meselelere bagyşlanylan üç günlük Sammiti öz işini tamamlaýar.
Bu üç günlük Sammite dünýäniň 140-a golaý döwletiniň liderleri gatnaşýarlar. Sammitde esasan BMG-niň «Müňýyllygyň ösüş maksatlary» ady bilen mundan 10 ýyl ozal kabul eden planlarynynyň ýerine ýetirilişine syn berilýär.
Düýn bu Sammitde çykyş eden köpsanly ýokary derejeli resmileriň hatarynda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, Hytaýyň premýer-ministri Wen Jiabao, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad dagylar hem boldy.
Prezident Ahmedinejad öz çykyşynda häzirki kapitalizm sistemasynyň weýran bolmaklygyň bosagasynda durandygyny we kapitalizmiň täze ykdysady sistemasyny döretmegiň zerurdygyny nygtady.
Eýranyň prezidenti öz çykyşynyň dowamynda terjimeçileriň öz çykyşyny ýalňyş terjime edýändiklerinden şikaýat edip, bir minut ýaly öz dokladyny böldi. Ýöne BMG-niň terjimeçileri onuň kommentariýalaryny däl-de, öňden terjime edilen dokladynyň tekstini okaýandyklaryny aýdyp, onuň bu şikaýatyny ret etdiler.


text:
26-njy ýanwarda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi hökmünde täze bellenilen Seýed Mohammad Ahmadini kabul etdi. Myhman Türkmen döwletiniň Baştutanyna ynanç hatyny gowşurdy.
Ikiçäk söhbetdeşligiň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow goňşy Eýranyň ýokary ýolbaşçy düzümine özüniň mähirli sözlerini aýtdy we türkmen we eýran halklaryny müňýyllyklaryň jümmüşine uzap gidýän taryhy-medeni däpleriň umumylyklarynyň baglanyşdyrýandygyny belledi. Eýran Yslam Respublikasynyň ilçihanasynyň iki ýurduň we halklaryň arasynda köpugurly netijeli hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagynda mynasyp goşandynyň bardygyny belläp, milletiň Lideri Seýed Mohammad Ahmadini jogapkärli diplomatik wezipä bellenmegi bilen gutlady we oňa işinde üstünlik arzuw etdi.
Söhbetdeşler söwda-ykdysady gatnaşyklary, şeýle hem ulag-aragatnaşyk ulgamlaryndaky hyzmatdaşlygy giňeltmegiň, nebitgaz toplumynda, uglewodorod serişdelerini gaýtadan işlemekde iri möçberli bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçiliklerine aýratyn üns berdiler.
Döwlet Baştutanyna ýüzbe-ýüz duşuşyk üçin ýene bir gezek tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, jenap Seýed Mohammad Ahmadi öz tarapyndan işjeň döwletara gatnaşyklarynyň üstünlikli dowam etmegi ugrunda ähli tagallasyny gaýgyrmajakdygyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy ynandyrdy.


text:
Aşgabat, 1-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Türkmenistanlylar täze, 2015-nji ýyly bir bitewi agzybir maşgala bolup garşyladylar. Dürli öwüşginlere beslenen şowhunly we şadyýan dabaralar ýurdumyzyň ähli künjeklerinde ýaýbaňlandy. Bedew ýyly zähmet üstünlikleri, beýik asylly işler, döwletli başlangyçlar bilen taryha girdi.
«Älem» medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdança, däbe görä, Täze ýyl dabaralarynyň merkezine öwrüldi. Bu ýerde ýurdumyzyň Baş arçasy oturdylyp, onuň depesinde «2015» ýazgysy şöhle saçyp dur. Onuň owadan görnüşi daş-töwerege ýalkym saçyp, ertekiler şäherçesine öwrülen meýdança çagalaryň hyýallaryndaky şadyýan syýahatlary ýatladýar. Baýramçylyk maksatnamasyny meşhur aýdymçylaryň Täze ýyla bagyşlap ýerine ýetiren wokal-saz , halk döredijiliginiň häzirki zaman äheňindäki eserleri boýunça çykyşlar, söýgi we joşduryjy estrada aýdymlary düzdi.
Aşgabatdaky Täze ýyl dabaralaryna teleköpri arkaly biri-biriniň yzy bilen sebitler goşulyşýar. Bu gün olaryň dolandyryş merkezlerindäki meýdançalarda hem welaýatlaryň ýaş aýdymçylarynyň we döredijilik toparlarynyň ajaýyp täze ýyl çykyşlary ýaýbaňlandy. Dabaralara köpsanly tomaşaçylar ýygnandy. Olaryň arasynda sebitleriň ýolbaşçylary, ýaşulylar we ýaşlar, çagalar bar
Aýdym-sazly çykyş etmek gezegini «Älem» medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki sahnadaky çykyşlar dowam edýär. Bu ýerde şatlykly owazlar, depginli tanslar ýaňlanyp, Täze ýyl şäherçesiniň meýdançasyna ýygnananlaryň ählisini gurşap alýar.
Esasy pursat gelip ýetýär — telemonitorlaryň ekranlaryndan Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň halkyna Täze ýyl gutlagy bilen ýüzlenýär. Milli Liderimiziň çykyşyny meýdança ýygnananlar hem-de öz telewizorlarynda watandaşlarymyzyň millionlarçasy uly üns bilen diňleýärler. Şu dabaraly we tolgundyryjy pursatlarda ähli türkmenistanlylary öz Garaşsyz Watanyna, onuň häzirki we geljekki ykbalyna ägirt uly buýsanç birleşdirýär.
Milli Liderimiz öz Gutlagyny Täze ýylyň biziň Watanymyz üçin bereketli, ösüşiň täze belentliklerine tarap öňe ymtylyşly ýyl bolup, her bir maşgala bagt, bereket we rowaçlyk getirmegi baradaky arzuw bilen tamamlady! «Goý, Täze ýyl eziz Watanymyz üçin üstünlikli, mähriban halkymyz we her bir maşgala ojagy üçin rysgal-döwletli, bereketli hem-de düşümli ýyl bolsun!»
2014-nji ýylyň ahyrky sekuntlaryny bu ýagşy niýetleriň ýerine ýetmegine bolan tüýs ýürekden we çuňňur ynam doldurdy. 2014-nji ýyl watandaşlarymyzyň ählisiniň ýüreklerini ruhy ýokary göterliş bilen birleşdirdi.
Ine-de, sagadyň dilleri 12 diýen sanda saklanýar...
Milli telewideniýäniň ähli ýaýlymlarynda Türkmenistanyň Döwlet senasy belent we dabaraly ýaňlanýar. Onuň belent kuwwatly watançylyk mukamy baýramçylyk feýerwerkiniň gümmürdisini güýçlendirýär. Şol pursatda «Älem» medeni dynç alyş merkeziniň asmanynda feýerwerkiň müň dürli owadan şöhleleri şugla saçdy.


text:
Gyrgyzystanyň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň dogany ýitirim boldy. Onuň türmeden gaçan bolmagynyň ähtimaldygy aýdylýar.
Gyrgyzystanyň türmeler boýunça döwlet gullugynyň sözçüsiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, pnewmaniýa keseli sebäpli türmäniň keselhanasynda saklanan Akmat Bakyýew 3-nji martda ýitirim bolupdyr.
Akmat Bakyýew geçen awgust aýynda 7 ýarym ýyl möhlet bilen türmä salnypdy. Oňa dogany prezidentlik wezipesinden agdarylanyndan soň 2010-njy ýylyň maý we iýun aýlarynda köpçülikleýin tolgunyşygy gurnanlykda we howpsuzlyk güýçleriniň resmilerine bikanun hüjüm edenlikde günä bildirildi.
Ol 2010-njy ýylyň tomsunda günortadaky Oş şäherinde milletara ganly çaknyşyklara gatnaşanlykda hem aýyplandy.
Wezipesinden agdarylan prezident Kurmanbek Bakyýew häzir Belarusda ýaşaýar. Ol 2010-njy ýylyň aprelinde protestçilere garşy ot açmak barada beren buýrugy sebäpli Gyrgyzystanda gaýbana sud edildi. Şol çaknyşykda 100-e golaý protestçi atylyp öldürilipdi.


text:
Düýn Eýranyň hökümeti Palestinanyň öz içerki garşylykly toparlary bolan Fatah bilen Hamas toparlaryny özara barlyşdyrmaga ýardam etmäge taýýardygyny mälim etdi.
Bu wakanyň öňýany, geçen hepdäniň anna güni Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas geçen ýyl Hamas toparynyň Fatah partiýasy bilen barlyşyga gol çekmekden ýüz öwürmeginde Eýrany aýyplap çykyş etdi. Geçen ýylky şol gepleşiklere Müsür araçyllyk edipdi.
2007-nji ýylda Palestinada geçirilen saýlawlarda Hamas topary öz gazanan ýeňşiniň yzy bilen, Fatah toparyny Palestinanyň Gaza Sektoryndan doly gysyp çykarypdy.
Şondan bäri Günbatar Kenarda öz kontrollygyny saklaýan Fatah partiýasy bilen Gaza Sektoryndaky Hamasyň arasynda duşmançylyk dowam edip gelýär.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 41-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Türkiýeden we Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen suwuklandyrylan gazy we awtobenzini satyn aldylar. Şeýle hem daşary ýurt walýutasyna arassalanan pagta ýagy, nah ýüplük, pagta süýümi we pagta şroty ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Beýik Britaniýa, Şweýsariýa, Singapur, Türkiýe, Malta, Owganystan, Beliz, Moldowa, Gyrgyzystan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 30 million 881 müň dollaryndan gowrak boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin umumy bahasy 184 müň manatdan gowrak bolan polipropileni satyn aldylar.


text:
Ukrainanyň hökümeti Pasha baýramçylygy mynasybetli bolan ýaraşygyň resmi taýdan tamamlanandygyny we ýurduň gündogaryndaky Russiýa tarapdary söweşejilere garşy täze harby hüjümlere taýýarlyk görülýändigini aýtdy.
23-nji aprelde premýer-ministriň birinji orunbasary Witaliý Ýarema Ukrainanyň gündogaryndaky ona golaý hökümet jaýyny gabawlykda saklaýan separatistlere garşy Kiýewiň “anti-terrorçylyk operasiýalarynyň” “aktiw tapgyryny” gaýtadan başlatmaga taýýardygyny aýtdy.
Bu beýanat söweşijileriň gol astynda saklanýan Slowýansk şäherinde “wagşylarça gynalan” iki jesediň tapylmagynyň yzýany Ukrainanyň häzir iş başyndaky wagtlaýyn prezidenti Oleksandr Turçinowyň separatistleri gysyp çykarmak üçin täze basyşlary etmek barada buýruk bermeginden bir gün soň ýaýradyldy.
Turçinow öldürilenleriň biriniň Wolodymyr Rybakdygyny mälim etdi. Ol Turçinowyň Batkiwşina partiýasynyň ýerli syýasatçysydyr. Turçinow bu wakany amala aşyrmakda söweşijileri aýyplady.
23-nji aprelde Ukrainanyň Içeri işler ministrligi wakada pida bolanlaryň biriniň Rybakdygyny resmi taýdan yglan etdi.


text:
Türkmenistanda prezident barada nobatdaky kitap çap edildi. Bu sapar “Milletiň lideri” ady bilen neşir edilen kitap 55 ýaşan Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýubileýine gabatlap çapdan çykaryldy. Merkezi Aziýa ýurtlarynda döwlet baştutanlarynyň adyndan ýa olaryň şahsyýeti barada ýazylan kitaplar yzly-yzyna çap edilmegi adaty bir ýagdaýa öwrüldi. Munuň aňyrsynda näme ýatyr? Kitaplar näme üçin çap edilýär?
2007-nji ýylda häkimiýet başyna geçen Gurbanguly Berdimuhamedowa bagyşlanan ýa-da onuň awtorlygynda çykan kitaplaryň sany 20-den aşdy. Bu Merkezi Aziýanyň beýleki döwlet baştutanlary bilen deňeşdirilende onçakly köp hem däl.
Meselem, 102 kitabyň awtory Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew barada 172 sany kitap ýazylypdyr. Ol kitaplaryň ählisini Almatydaky milli kitaphananyň elektron katalog-sanawyndan tapyp bolýar.
Onlarça kitabyň awory Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow barada hem kitaplar yzly-yzyna çap edilip durýar.
Hökümdarlary näme üçin öwýärler?
Täsirli adamlar barada eser ýazmak ýa-da olaryň şanyna goşgy düzmek işi gadymy döwürlerden bäri düşewüntli iş bolup galýar. Özbegistanly taryhçy we žurnalist Umyt Bobomatow hatda meşhur şahyr klassyklaryň ençemesiniň öz döwründe hut şeýdip gün görenligini belleýär.
Meniň pikirimçe, ýolbaşçylary öwmek örän girdejili iş. Bu aýratynam Merkezi Aziýa degişli. Şeýle ýagdaý gadymy döwürlerde hem örän düşewüntli bolupdyr.
“Meniň pikirimçe, ýolbaşçylary öwmek örän girdejili iş. Bu aýratynam Merkezi Aziýa degişli. Şeýle ýagdaý gadymy döwürlerde hem örän düşewüntli bolupdyr” diýip, Bobomatow aýdýar. Taryha syn etsek, her bir hökümdar öz ýanynda özüni wasp edýän şahyrlary we özi barada öwgüli zatlary ýazýan taryhçylary saklapdyr. Orta asyrlara mahsus şeýle tejribeler şu günki güne çenli saklanyp galýar”.
Emma, taryhçy Bobomatowyň bellemegine görä, taryhda hökümdarlary öwmekligiň şeýle işlere baş goşanlar üçin ýaramaz netije beren halatlary-da bolupdyr. Taryhçy soňky günlerini garyplykda we gizlenip geçiren 9-njy asyryň beýik pars klassyk şahyry “Şahnama” odasynyň awtory Ferdöwsiniň ömür ýoluny mysal hökmünde getirdi.
Emma şu günki gün prezidentleri öwmek işiniň tutuş postsowet giňişliginde girdejili bolup galana meňzeýär. Türkmenistanda ýa Özbegistanda ýolbaşçylary öwýänlere bu käriň getirýän peýdasy baradaky maglumatlar çäkli.
Emma Orsýetde muňa birnäçe mysal bar. Meselem, 2011-nji ýylyň aýagynda Putiniň Orsýetiň regionlarynyň ilaty bilen telewideniýe arkaly geçiren duşuşygynda “Uralwagonzawod” kärhanasynyň işgäri Igor Holmanskih Putine halkyň adyndan minnetdarlyk bildirip çykyş edipdi. Munuň yz ýany Putin ony Ural regionyndaky doly ygtyýarly ilçisi edip belledi.
Prezidentler näme üçin ýazýar?
Prezident bolmaklyk tutuş ýurt üçin we her bir raýat üçin uly jogapkärçiligi aňladýar. Bu iş köp güýji we köp wagty talap edýär. Merkezi Aziýanyň liderleri welin, üstesine, yzly-yzyna kitap hem çap edýärler.
Gündogaryň öňki hökümdarlary, patyşalary, emirleri kitap ýazanda öz atlaryny goýmandyrlar-da, edebi lakam bilen çykyş edipdirler.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew muny Sowet Soýuzyndan galan tejribe diýip atlandyrýar: “Umuman, döwlet baştutanynyň döredijilik bilen meşgullanmagy, kitap ýazmagy del zat däl. Gündogarda öňdenem gelýän hadysa bu. Ýöne Gündogaryň öňki hökümdarlary, patyşalary, emirleri kitap ýazanda öz atlaryny goýmandyrlar-da, edebi lakam bilen çykyş edipdirler. Bu geçmişiň bir nusgasy”.
Öz döwründe Sowet Soýuzynyň Baş sekretary Leonid Brežnew öz awtorlygynda kitap çap etdirmek bilen giňden tanalypdy.
Türkmenistanyň birinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow hem ençeme kitabyny çap etdiripdi.
Ýazyjylyk ýoly
Prezident Berdimuhamedowyň awtorlygynda iň soňky kitap “Öňegidişlikleriň täze belentlikleri” ady bilen saýlanan eserleriň 5-nji tomy görnüşinde iýunyň aýagynda çap edildi. Resmi maglumatlarda bu kitabyň prezidentiň 111 eserini öz içine alýanlygy aýdylýar.
Berdimuhamedow mart aýynda hem kitap çykarypdy, şonda onuň derman ösümlikler barada nobatdaky kitaby çapdan çykypdy.
Türkmenistanyň birinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow (çepde) hem ençeme kitabyny çap etdiripdi.
40 ýyllyk ýazyjylyk tejribeli, 18 ýyllap Türkmenistanyň Ýazyjylar birleşiginde dürli ýolbaşçylyk wezipelerde işlän Amanmyrat Bugaýew çapdan çykan 15 çemesi kitabyň we çapa garaşýan ýene 5 romanyň awtory. Emma ýazyjy kitap ýazmak Merkezi Aziýanyň syýasy ýolbaşçylarynyň peýdasyna däl diýip hasap edýär.
“Şu zatlar gerekmejek göreldemikä diýýärin. Döwlet baştutanlarynyň dogrudanam wagtlary az. Meniň öz şahsy garaýşyma görä, öz atlary bilen kitaplary yzly-yzyna çap etdirmek döwlet baştutanlarynyň peýdasyna dälmikä diýýärin” diýip, Bugaýew aýdýar. “Meniň pikirimçe, döwlet baştutany anyk iş etse, döwletiň başynda wagty özüniň etmeli işini amal etse, döwlet işini amal etse, gowy bolarmyka diýýärin”.
Resmi maglumatlarda, Türkmenistanyň döwlet baştutany barada ýazylan ozalky kitaplarda bolşy ýaly, ýakyn gunlerde çapdan çykan täze kitapda-da Berdimuhamedowyň döwlet baştutany wezipesindäki işleriniň üstünliklidigi habar berilýär we hatda kitapda çap edilen suratlaryň-da prezidentiň işlerini köptaraplaýyn görkezýänligi bellenýär.


text:
4-nji ýanwarda Yragyň merkezindäki iki sünni metjidine hüjüm edildi. Bu waka Saud Arabystanynyň tanymal şaýy ruhanysyny dardan asmagynyň yzýany, täze mezhabara ýowuzlyklar barada gorky-aladalar artan mahaly boldy.
Şeýle-de, Yragyň häkimiýetleri 4-nji ýanwarda sünni ruhanysynyň ýurduň Iskandariýah şäherçesindäki öýüniň golaýynda atylyp öldürilendigini mälim etdiler.
Yragyň polisiýasy Hilla şäherindäki we onuň golaýyndaky sünni metjitleriniň hem harby geýim-gejimdäki adamlaryň toparlary tarapyndan bombalanandygyny aýtdy.
Bu hüjümler Bagdadyň günortasynda şaýy musulmanlarynyň köpçülikleýin ýaşaýan sebitinde we şaýylaryň mukaddes şäheri Karbalanyň 50 kilometr gündogarynda amala aşyryldy.


text:
31-nji awgustda azeri žurnalisti Hatyja Ismaýilowanyň sud işine seredýän kazy Ismaýilowany soňky sözünden mahrum etdi.
Ismaýilowa soňky sözünde özüne garşy ýöňkelýän töhmeti, salgyt galplygyny, bikanun biznes hereketini we wezipe borçlaryndan hyýanatçylykly peýdalanmak aýyplamalaryny özüniň derňew raportlaryny sem etmek üçin edilýän “hileli iş” diýip ýazgardy.
Sud diňlenişiginiň dowamynda Ismaýilowa Azerbýajanyň prezidenti Ylham Aliýewiň adyny tutandan soň, prokuror kazydan onuň soňky sözüni durdurmagy sorady.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen hyzmatdaşlyk eden Ismaýilowa özüne garşy ýöňkelýän aýyplamalary özüniň derňew raportlaryna syýasy ar alyş diýip atlandyrýar. Ismaýilowanyň derňew raportlary Azerbaýjanyň ýokary derejeli resmileriniň, şol sanda prezident Aliýewiň arasynda bar diýilýän korrupsiýany öz içine alýar.
Ismaýilowanyň soňky sözüniň 31-nji awgustda diňlenmegi planlaşdyrylypdy.


text:
Şäherçä baý turist gelip, oteliň hojaýynyna 100$ girewine berýär we otaglary görmäge çykýar...
Şäherçä baý turist gelip, oteliň hojaýynyna 100$ girewine berýär we otaglary görmäge çykýar...
Oteliň hojaýyny, bir minut hem eglenmän, kupýurany alyp, gassaba tarap bergisini bermäge ylgaýar.
Gassap elindäki kupýura bilen etiň puluny bermäge fermere ylgaýar.
Fermer awtoulag bejeriş sehiniň eýesiniň ýanyna bergisini bermäge ylgaýar.
Sehiň eýesi ýerli dükana alan iýmitiniň puluny bermäge ylgaýar.
Dükanyň eýesi ylgap, krizis bolany sebäpli dükanynda karzyna işläp ýören gyzjagazyň aýlygyny berýär.
Gyzjagaz derrew ylgap, oteliň hojaýynyna dükany barlamaga şäherden gelýän audit (barlagçylar) üçin her aý alynýan otaglaryň puluny berýär.
Şol wagtda, turist otaglary görüp aşak düşüp gelýär, özüne görä otag tapmanlygyny girewine goýan 100$ yzyna sorap alýar we otelden gidýär. Hiç kim hiç zat gazanmasa-da, indi şäherçede bir-birine bergili adam ýok we optimizm bilen gelejege garaýarlar...
Pozitiw boluň! :) :) :)