text:
“Gulag” atly kitabyň awtory Anne Applebaum häzirki wagtda stalinizme degişli maglumatlaryň ýoýulýandygyny aýdýar. “Gulag: Taryh” we “Demir tuty: 1944-1956, Gündogar Ýewropanyň dargamagy” atly kitaplaryň awtory Anne Applebaum Legatum Institutynyň ”Global geçiş programmasynyň” müdiri, ol şeýle-de “Waşington Post” gazetinde öz kolonkasyny alyp barýar. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy Anne Applebaum bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Men sizden “Gulag” atly kitabyňyzdan bir bölegi okap bermegi haýyş etmekçi. Bu “Gulag” kitabynyň näderejede täsirli ýazylandygyny görkezer. Kitap Stalinde näçe adamyň günäsi bar diýen, göraýmäge ýöneký bir sowala-da, jogap tapmagyň aňsat däldigini görkezýär. Belki, siz kitapdan bir bölegi okap bermekden ozal bir-iki söz aýdarsyňyz.
Anne Applebaum: Men sanlary düşündirmek üçin, muňa kitabyň tutuş bir babyny sarp etmeli boldum. Sebäbi sanlar dürli bolup çykýardy. Ölen adamlaryň sany resmi arhiwlerde berilýär, beýleki çeşmelerde hem bar. Olary hasaplamak üçin dürli ýollar ulanylýar. Emma gelnen netijelere seredilende, olaryň biri-birine gabat gelmeýändigini görse bolýar. Men “Gulag” atly kitabymdan bu ýagaýy gowy düşündirýän bir bölegi okap bereýin:
“Adam pidalarynyň umumy bir sany bolanlygynda bu bize Stalini Gitler ýa Mao bilen deňeşdirmäge mümkinçilik bererdi. Emma şeýle sanlar bolanda-da, bu ähli adamlaryň çeken ejirini görkezip bilmezdi. Resmi sanlaryň hiç biri-de öldürilenleriň maşlalalarynyň, aýallarynyň, çagalarynyň ýa ene-atalarynyň çeken jebrini olaryň arasyndaky ölüm-ýitim derejesini görkezmeýär. Şeýle hasap ýöredilmändir. Meselem, uruş döwründe garry adamlar, olara azyk kartoçkalary berilmänsoň, açlykdan heläk bolupdylar. Eger olaryň çagalary şol wagtda Workutada tussaglykda bolmadyk bolsa, belki-de olar diri galardylar. Ýaş çagalar ene-atalary ýanynda bolanda, ýşaýyş şertleri erbet ýetimler öýlerinde tif we garamyk ýaly kesellerden heläk bolmazdylar”.
Meselä şeýle seredilende, Staliniň repressiýalarynyň ähli maşgalalaryň ykbalyna ýetiren umumy täsirini hiç bir sanlar görkezip bilmeýär. “Halk duşmany” diýlip, sud edilen adamyň yzynda galan çagalary köplenç ýetim bolup ulalýardy, jenaýatçylyklara baş goşýardy, ene-atalary agyr durmuşdan ejir çekýärdi. Ýakyn garyndaşlar çetde durmak üçin [repressiý edileniň] maşgalasyndan we bir-birinden daşlaşýardy. Şeýle ýagdaýda diri galan adamlaryň durmuşy-da derbi-dagyn bolýardy”.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Sag boluň. Siz öz kitabyňyzda, Gulagyň stalinizme göni bagly bolmandygyny, emma onuň syýasy, ykdysady we sosial sistemanyň aýrylmaz bir bölegi bolandygyny aýdýarsyňyz. Muňa nädip düşünmeli?
Anne Applebaum: Gulagyň taryhyna Sowet Soýuzynyň taryhyndan aýralykda garamak kyn. Bu belli bir derejede syýasatyň netijesi bolupdy. Gulagyň iki wezipesi bardy. Birinjiden, ol jezalandyryjy funksiýany ýerine ýetirýärdi. Ol gorky döredýärdi. Ol tutuş ýurdy gurşap alan we hemmä malim bolan bir zatdy. Munuň bilen adamlaryň gorkuda ýaşamagy gazanylýardy. Ikinjiden, Gulag wajyp ykdysady funksiýany hem ýerine ýetirýärdi.
Gulag, iş ýüzünde kömür şahtalaryny, uran we altyn känlerini işledýärdi. Gulag 1940-1950-nji ýyllarda ägirt uly möçberdäki işleri ýerine ýetirýärdi. Bu ägirt uly ykdysady imperiýady, ol fabriklere we tutuş regionlara gözegçilik edýärdi. Orsýetiň demirgazyk-gündogar bölekleriniň ilaty tussaglardan we sakçylardan ybaratdy. Uzak Gündogaryň Workuta, Norilsk ýaly şäherleri Gulag tarapyndan gurlupdy.
Gulag belli bir derejede Sowet Soýuzynyň ykdysadyýet baradaky düşünjesini-de ýoýupdy. Meselem, Uzak Demirgazykda kömür baýlygy tapylanda, Sowet Soýuzy beýleki ýurtlaryň edişinden tapawutlylykda ol ýerde önümçiligi gurnamady. Muňa derek, ol Uzak Günogarda Workuta, Magadan we Norilsk ýaly iri şäherleri gurdy. Başga hiç bir ýurt beýtmezdi. Sowet Soýuzynyň şeýtmegi ýurtda mugt, ýagny gulçulykdaky güýjüň köp bolmagy bilen baglydy. Şeýlelikde, bu Gulagyň sowet ykdysadyýetine ýetiren täsirini görkezýär. Muny şu günki gün hem görmek mümkin.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz öz kitabyňyzda Orsýetde Staliniň we stalinizmiň üstüni açmak meselesine talabalaýyk çemeleşilmeýändigini ýazýarsyňyz. Siz, Orsýetde bu prosesiň şu günki ýagdaýyna nähili garaýarsyňyz?
Anne Applebaum: Häzirki wagtda Kreml we orsýet hökümeti Stalin temasynyň üstüni ýaşyrjak bolmaýar, oňa ýurduň taryhynda bir wagt bolan ýagdaý hökmünde garaýar. Emma meselä bölekleýin çemeleşilýär. Netijede Gulag barada örän az gürrüň edilýär. Geçmişiň industriallaşma we kollektiwleşme ýaly prosesleri-de az gozgalýar. Üstesune, ýurduň Ikinji jahan urşunda gazanan ýeňşine Staliniň goşan goşandy barada köp aýdylýar. Bu bolsa hakykaty ýoýup görkezýär, sebäbi ýeňşiň aýratynlyklary we ýurduň hem tutuş halkyň tölän bahasy meselesini gozgamaýar. Şeýlelikde bu ýurduň geçmişi barada dogry pikir döredilmeýär.
Stalin barada maglumatlaryň çäkli görnüşde berilmeginiň howpy barada aýdylanda, bu onuň gaýtalanmak howpy bilen bagly däl, sebäbi taryhda şol bir zat üýtgewsiz gaýtalanmaýar. Emma meseläniň howply tarapy - orsýet halkynyň häzirki döwürde öz jemgýetinde bar bolan käbir kemçiliklere we Stalin döwründen saklanyp galan zatlara biparh garamagynda. Başgaça aýdylanda, Orsýetde bar bolan atalatsyzlyklaryň köpüsi geçmişiň mirasydyr. Ýurtda geçmişden saklanyp galan edaralar bar. Bu ýurduň türme sistemasynyň işleýşine, sud sistemasynyň işleýşine degişli.
Syýasatda polisiýanyň oýnaýan roly soňky 30-40 ýylyň dowamynda üýtgemedi. Onuň täsiri bir güýçlenýär, bir gowşaýar, emma saklanyp galýar. Orsýetlileriň bu edaralaryň işine gaýtadan seretmäge we düýpli üýtgetmäge islegsizligi, belli bir derejede olaryň sowet taryhy barada çynlakaý pikirlenmeýändiklerini görkezýär. Bu Orsýetiň häkimiýetiniň islegsizligi bilen hem bagly. Häkimiýet meseläniň aktiw gozgalmagyny islemeýär we geçmişiň pozitiw taraplaryna has uly üns bermäge çalyşýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Käbirleri Staliniň gowy ýolbaşçy bolandygyny, onuň uruşda ýeňiş gazanandygyny, ýurdy has güýçli edendigini aýdýarlar. Siz şeýle garaýyşlar bilen ylalaşmaýarsyňyz, şeýlemi?
Anne Applebaum: Hawa, dogrudanam, men munuň bilen ylalaşmaýaryn. Meselä başga tarapdan, ýagny eger Orsýet başga ýoldan gidende, nähili bolardy diýen tarapdan seretmeli. Egerde adamlar lagerlerde gulçulykda işledilmedik bolsa, millionlarça adam gyrylmazdy, olaryň bilimi, zehini boş sowrulmazdy. Meselem Magadanda kömür gazmaga iberilen fizikler, belki, wajyp açyşlary edip bilerdiler. Adamlar, belki, has gowy ýaşardy. Ýurtda has ösen infrastruktura bolardy. Meniň pikirimçe, ýurduň Staliniň golastyndaky gazananlaryny üstünlik diýip hasap etmeklik, Orsýetiň başgaça ösmegini inkär etmekdir.
Hatda uruş meselesine seredeniňde-de, Stalin urşy başlapdy. Ol 1939-njy ýylda Gitler bilen bilelikde Molotow-Ribbentrop ylalaşygy arkaly Ýewropany özara bölüşipdi. Olar Polşa we Baltika ýurtlaryna giripdiler. Bu Staliniň karary bolupdy we ol Gitlere iki ýylda Günbatar Ýewropa girmäge mümkinçilik döredipdi. Bu Sowet Soýuzyna, orsýet halkyna gymmat düşdi. Gitler Sowet Soýuzyna hüjüm edende, ilat ejir çekdi. Sowet Soýuzy bu hüjüme taýýar däldi. Millionlarça bigüna adam gurban boldy. Eger Stalin Gitler bilen ylalaşmadyk bolan bolsa, bu adamlar belki diri galardy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Meseläniň gyzykly tarapy, Stalini başarnykly ýolbaşçy diýip atlandyrýan adamlar, şol sanda Orsýetiň prezidenti Putin hem stalinizm barada gowy zat aýtmaýar, onuň dikeldilmegini islemeýär. Siz bu barada nähili pikirde?
Anne Applebaum: Staliniň sistemasynyň dikeldilmegini isleýän adam bardyr öýtmeýärin. Elbetde, şoňa meňzeş sistemalar has gowşak görnüşde bolsa-da, käbir ýerlerde häzirem bar. Demirgazyk Koreýada Staliniňkä meňzeş bir sistema höküm sürýär. Emma Pitin stalinizme ýykgyn etmeýär. Ol Staliniň döwrüne degişli üstünlikleriň ähmiýetini nygtamak bilen, orsýetlileri özüniň daşynda jebisleşdirmek isleýär, ol watanperwerligi güçlendirmek isleýär. Ol özüni-de aklamak isleýär.
Putin köp ýyllap KGB-de işläpdi. Bu edara bolsa sowet kommunistik partiýasynyň gizlin bölümi bolupdy we Gulag ýaly edaralara jogapkärdi. 1937-nji ýylyň, ondan öňki we soňky ýyllaryň terrory gizlin gulluklar tarapyndan ýerine ýetirlipdi. Şeýlelikde Putin geçmişi öz abraýyny götermek üçin ulanmaga çalyşýar. Emma öňki sistemany tutuşlygyna dikeltmegi hiç kim teklip etmeýär. Bu mümkin hem däl. Häzirki wagtda Orsýeti geçmişde bolşy ýaly [galan dünýäden] çetleşdirip bolmaýar. Bu aýylganç bir zada öwrülerdi, sebäbi mälim bolşy ýaly, ýurt şol döwürde ykdysady betbagytçylygy başdan geçiripdi.


c: text/html

text:
Şu gün Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada Wengriýanyň prezidenti Pal Şmidt resmi sapara barýar.
Wenger prezidenti özüniň bu saparynyň barşynda Türkmenistanyň ýokary derejeli resmileri, şol sanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen hem ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklary ösdürmek meseleleri barada gepleşikler geçirer diýlip garaşylýar.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi şu günki gün Türkmenistan bilen Wengriýanyň bilim, ylym we tehnologiýa boýunça hyzmatdaşlyklaryny ösdürmek üçin uly perspektiwalaryň bardygyny belleýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dini azatlyklar barada maglumat berýän düýbi Norwegiýadaky F18 guramasynyň 13-nji oktýabrda ýaýradan beýannamasynda türkmen häkimiýetleriniň din ýa-da ynanç azatlygy hakynda iki taraplaýyn hereket edýändigi aýdylýar.
«Ähli dini ýa-da ynanç azatlyklryny çäklendirýän Türkmenistanyň dini meseleler boýunça geňeşiniň käbir resmileri dindarlar bilen bagly iki taraplaýyn rol oýnaýarlar» diýip, şol beýnnamany ýaýradan F18 guramasynyň baş redaktory Feliks Korleý ýazýar.
Din we döwlet
Dini azatlyklara gysyş görkezilmeginde dini meseleler boýunça geňeşiň başlyklygyna täze bellenen müfti Gurban Haýytlyýewiň rol oýnaýndygyny-da F18 mälim edýär.
Haýytlyýew öň Lebap boýunça Geňeşiň başlygydy. Bu wezipä ýolbaşçylar hökümet tarapyndan bellenilýär. Ýöne Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 12-nji maddasynda din döwletden aýry diýlip ýörite bellenilýär. Şonuň üçin bu meselede häkimiýetleriň iki hili rol oýnaýandygy öňe sürülýär. Hatda geňeşiň resmileriniň we dini jemagatlaryň ýolbaşçylarynyň Milli howpsuzlyk ministrligi bilen hyzmatdaşlyk edýändigi-de aýdylýar.
Aşgabat ýaşaýjylarynyň F18-e mälim etmeklerine görä, Döwlet uniwersitetiniň teologiýa fakultetiniň binasy öňünden duýduryş berilmezden, ýykylypdyr. Ýöne Geňeşiň başlygynyň orunbasary Nurmuhammet Gurbanow dini azatlyklar babatynda Türkmenistanda hiç hili problemanyň ýokdugyny F18-e bildiripdir.
Gözegçiligiň güýçlendirilmegi
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Korleý bu barada şeýle diýdi: «Sentýabr aýyynda hökümetiň täze baş müfti bellemegi musulman jemagatyna gözegçiligi güýçlendirýändigini görkezýär. Diňe musulmanlar däl, eýsem beýleki dinlere ynanýanlar-da gözegçilik astynda durýarlar. Ähli zada prezidentiň berk kontrollyk edýän Türkmenistan ýaly ýurdunda dini azatlyklaryň ösýändigi hakynda bir söz aýtmak kyn. Şoňa görä, täze müftiniň-de hökümetiň buýrugy bolmazdan, müftiler geňeşi ýa-da topary tarapyndan saýlanandygyna ynanmak kyn. Şujagaz mysaldan mälim bolşuna görä, hatda musulman jemagaty-da erkin hereket edip bilenok».
F18-iň maglumatyna görä, Türkmenistanda hereket edýän adwantistler toparynyň ýygnanyşýan ýeri 1999-njy ýýlda buldozer bilen ýumrulypdy, hökümet olara kompensasiýa-da tölemedi, şondan bäri olar kafelerde ýa-da şoňa meňzeş ýerlerde üýşmäge mejbur bolýarlar. Käbir dini toparlary hökümet resmi taýdan hasaba alanok, hasaba alan ýagdaýynda-da olar berk gözegçilige sezewar bolýarlar.
Beýleki dini toparlar
Türkmenleriň arasynda başga dine geçýänleriň sanynyň göze iler derejededigi aýdylýar. Mysal üçin, adwantistler dini ynançlaryna görä harby gulluk etmegiň dogry däldigini aýdýarlar we gulluga gidenoklar. Häkimiýetler bolsa gulluk borjuny ýerine ýetirmejek bolup, ýaşlaryň başga dine geçýändigini öňe sürýärler. F.Korleý bu toparyň ýaşlaryň alternatiw gulluk döredilen ýagdaýynda parahat maksatlar ugrunda, mysal üçin, keselhanalarda gulluk etmäge taýýardyklaryny aýdýar.
Feliks Korleýiň aýtmagyna görä, resmi taýdan hasaba alnyp-alynmanlygyna garamazdan, her bir dindar, her dine ynanýan adam, häkimiýetler tarapyndan hiç hili gysyşa duçar edilmezden, öz dini mezhebini ýerine ýetirmäge hukugy bar we bu hukuk Adam hukuklarynyň ählumumy jarnamasynda beýanyny tapdy.
Türkmenistan özüniň dünýewi döwletdigini aýdýar, Konistitusiýada söz hem wyždan azatlygy kepillendirilen. Hatda prezident Berdimuhamedowyň «döwlet adam üçin» diýen sözi şygar edilip göterildi. Şonuň üçin söz, ýygnaklar we dini azatlyklara doly rugsat edilse, Türkmenistanyň abraýy dünýäde has-da ýokarlanardy – diýip, käbir ýerli synçylar we diňleýjilerimiz aýdýarlar.


text:
Bolgariýanyň “Hukuklar we Azatlyklar hereketi” atly syýasy partiýasynyň lideri, türk asylly Ahmet Doganyň kellesine sapança çenän bolgar raýaty özüniň bu hereketini Ahmed Dogana “sapak bermek” üçin edilen hereket diýip häsiýetlendiripdir.
Bu waka şenbe güni Sofiýadaky bir maslahatlar zalynda Ahmet Doganyň öz partiýasynyň wekilleriniň öňünde çykyş edip duran pursaty ýüz berdi. Wakada Bolgariýanyň raýaty Oktaý Enimehmedow tribuna çykyp, Ahmet Doganyň kellesine çapança çenäp, oňa hüjüm etdi.
Bolgariýanyň polisiýasy bu wakada Oktaý Enimehmedowyň sapançanyň gysawajyna gysyp, ony hakykatdanam iki gezek atmaga synanyşandygyny, emma sapançanyň göçmändigini aýdýar.
Polisiýa Bolgariýanyň bu raýatynyň syýasy partiýanyň lideriniň janyna kast etmek synanyşygynda günäli tapylan halatynda, oňa alty ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmeginiň mümkindigini aýdýar.


text:
Sişenbe güni Liwanda müňlerçe adamlar radikal şaýy topary bolan “Hizbullah” toparynyň hökümeti düzmek planlaryna garşy çykyp, demonstrasiýa geçirdiler.
Duşenbe güni Liwanyň parlamentinde geçirilen ses berişlikde deputatlar “Hizbullah” toparynyň ýarany, sünni mezhebinden bolan Najib Mikatini premýer-ministriň wezipesine tassykladylar.
Bu wakanyň öňýany ýurduň prezidenti Mişel Süleýman sünni mezhebinden bolan milliarder Najib Mikatini premýer-ministriň wezipesine hödürläpdi.
Liwanyň ozalky premýer-ministri Saed Hariri indi öz wezipesinden çekilmeli. Ol “Hizbullah” topary tarapyndan dörediljek täze hökümetiň düzümine özüniň girmejekdigini aýtdy.
Ýakynda şaýy radikal topary bolan “Hizbullah” Saed Haririniň kakasy Rafik Haririniň 2005-nji ýylda janyna kast edilip öldürilmegi bilen baglanyşykly waka boýunça BMG-niň tribunalynyň geçirýän derňewlerine protest bildirip, hökümetden çekilipdi.


text:
Çarşenbe güni ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy Balkan ýurtlarynyň häkimiýetlerini 1990-njy ýyllaryň urşunda dereksiz ýiten 14 müň töweregi adamyň ykbalyndan derek tapmak boýunça zerur derňewleri geçirmeklige çagyryp, beýanat ýaýratdy.
Dereksiz ýitenleriň halkara gününiň öňýany ýaýradan bu beýanatynda “Amnesty International” guramasy balkanlardaky bu adamlaryň dereksiz ýitirim edilmegine jogapkärleriň ele salynmalydygyny we jezalandyrylmalydygyny hem nygtapdyr.
Bu beýanatda Horwatiýanyň, Bosnýa-Gersogowinanyň, Serbiýanyň, Çernogoriýanyň, Makedoniýanyň we Kosowanyň häkimiýetleri bu ugurda talabalaýyk iş alyp barmaýanlykda tankytlanylypdyr.


text:
Gazagystanyň Nursoltan Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini referendum arkaly 2020-nji ýyla çenli uzaltmakdan saklanmagyny ABŞ gowy garşylady.
Amerikanyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Filip Krowli Gazagystanyň hereketini “dogry karar” diýip häsiýetlendirdi.
Duşenbe güni irden Gazagystanyň Konstitusion sudy şol referendumy geçirmek baradaky kanunyň Konstitusiýa garşy gelýändigini yglan etdi.
2012-nji ýylda möhleti tamamlanýan Nazarbaýew wagtyndan öň prezidentlik saýlawlaryna çagyrjakdygyny aýtdy. Emma ol hiç hili möhlet agzamady.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň indiki ýolbaşçysy Antonio Guterres dünýädäki uruşlary, şeýle-de barha ýitileşip barýan gumanitar we daşky-gurşaw meselelerini çözmek üçin ABŞ bilen içgin hyzmatdaşlyk etmegi dowam etdirmelidigini aýtdy.
“Biziň ählimiz agyr bir dünýäde ýaşaýandygymyza göz ýetirýäris. Biziň ählimiz soňky döwür konfliktleriň telim esse artandygyna we adamlaryň ejir çekýändigine göz ýetirýäris” diýip, Guterres ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen duşuşygynyň öňüsyrasynda aýtdy.
“Men häzirki global ýagdaýlary gowulandyrmak üçin BMG bilen ABŞ-nyň hyzmatdaşlygynyň zerurdygyna ynanýaryn” diýip, Guterres sözüne goşdy.
BMG-niň Bosgunlar edarasyna 10 ýyl töweregi ýolbaşçylyk eden Guterres geljek ýylyň ýanwarynda BMG-niň baş sekretary hökmünde günorta koreýaly Ban Ki-muny çalyşar.


text:
BMG-niň Jynsy kemsitmeleriň ähli görnüşini ýok etmek baradaky komiteti 30-njy noýabr -1-nji dekabr aralygynda Türkmenistanyň bu ugurda alyp barýan işlerine baha berer.
Birleşen Milletler guramasynyň Adam hukuklary boýunça ýokary komissarlygynyň 24-nji noýabrda, Ženewadan ýaýradan maglumatyna görä, Türkmenistan ýurtda jynsy diskriminasiýanyň ähli görnüşini aradan aýyrmak boýunça öz üstüne alan halkara borçnamalaryny ýerine ýetirişi barada hasabat berýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan jynsy diskriminasiýanyň ähli görnüşini ýok etmek boýunça halkara konwensiýany tassyklan 177 döwletiň biri bolup, yzygiderli ýagdaýda, jynsy alamatlar esasynda kemsitmeleriň ýok edilişi barada BMG-niň ýörite komitetiniň 18 sany halkara garaşsyz ekspertiniň öňünde hasabat bermeli.
BMG-niň ýaýradan habaryna görä, Türkmenistanyň hasabaty 30-njy noýabrda, agşam sagat 15:00 – 18:00 (19:00 - 22:00) we 1-nji dekabrda ir sagat 10:00 – 13:00 (14:00 – 17:00) aralygynda, Ženewadaky Wilson köşgünde diňleniler.
Mundan öň, ýagny 21-22-nji noýabrda Türkmenistan BMG-niň Adam gynamalaryna garşy göreş baradaky komitetinde hasabat berdi.


text:
Aşgabat, 24-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Astrahan oblastynyň gubernatory Aleksandr Žilkiniň Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasyndaky konsuly Mekan Işangulyýew bilen duşuşygynyň barşynda astrahanly syýahatçylaryň “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda dynç almagyny guramak baradaky meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Awaza — Hazar deňziniň gündogaryndaky şypahana bolup, Türkmenbaşy şäherinden 12 kilometr uzaklykda ýerleşýär. Ajaýyp behişdi deňiz künjegi 16 kilometre uzalyp gidýär. Bu ýerde dünýä derejeli myhmanhanalar we bejeriş-sagaldyş desgalary, gurlup, ulanylmaga berildi. 7 kilometre uzaýan emeli derýa, onuň kenaryndaky kaşaň restoran we kafe bu ýere gelýänleriň hyzmatynda. “Awazadaky” gurluşyklary arhitektorlar 2020-nji ýylda tamamlamagy göz öňünde tutýarlar diýip, Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasyndaky konsuly Astrahan oblastynyň gubernatoryna habar berdi.
Ýolagçylaryň gatnawyny ýanwarda ilkinji gezek ýüzüşe çykan “Berkarar” gämisi amala aşyrar. Mundan başga-da, häzirki wagtda Astrahan bilen Türkmenbaşynyň arasynda howa gatnawyny ýola goýmagyň meselelerine seredilýär. Bu barada “Astrahan FM” habarlar gullugy belleýär.


text:
Şweýsariýada Eýran bilen dünýäniň iri alty döwletiniň arasynda ençeme gün dowam eden gepleşiklerden soňra 2-nji aprelde Tähranyň ýadro programmasy boýunça deslapky ylalaşyga gelindi.
Şol ylalaşyk bu barada mundan beýläk dowam etjek gepleşikleriň diňe başlangyjy bolar, eger gepleşikler pozitiw ugur bilen dowam etse, ylalaşygyň jemleýji tapgyryna 30-inji iýunde gol goýulmagyna garaşylýar.
Eger Günbatar bilen Eýran takyk ylalaşyga gelse, bu Tährana garşy girizilen dürli sanksiýalaryň ýatyrylmagyna, şunlukda Eýranyň belli bir derejede üzňelikden halas bolup, Günbatar bilen jebisleşmegine getirer.
Bu ýagdaý hem diňe Eýran üçin däl, Merkezi Aziýa, esasanam deňze çykalgasy bolmadyk Türkmenistanyň üzňelikden halas bolmagyna hemem Günbatar ýurtlary bilen söwda-satygy ýola goýumagyna dürli mümkinçilikler döreder diýlip garaşylýar.
Heniz deslapky ylalaşygyň detallary barada gepleşikler dowam edýärkä, Azatlyk Radiosy dünýä jemgyýetçiligi bilen jebisleşen Eýranyň Merkezi Aziýa hödürläp biljek mümkinçilikleri, Merkezi Aziýanyň Eýrandan we Eýranyň Merkezi Aziýadan gazanyp biljek bähbitleri barada ýörite gepleşik geçirdi.
Programma düýbi Waşingtonda ýerleşýän Ýakyn Gündogar Institutyndan Eýran boýunça ekspert Alex Vatanka, Londonda ýaşaýan garaşsyz eýranly ekspert Hussein Aryan, şeýle-de Azatlyk Radiosynyň Eýran gullugynyň, ýagny Farda radiosynyň baş redaktory Niusha Bograti we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa barada makalalary çap edýän “Kişlog Owozi” blogunyň redaktory Bruce Panniyar dagy gatnaşýar.
Programmany Azatlyk radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar. Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Owganystanda geçen ýekşenbe güni parahat ýaşaýjylaryň öldürilmegi bilen baglanyşykly derňew geçiren hökümet topary bu adamlaryň ýurtdaky daşary ýurtly harbylar tarapyndan alnyp gaçylyp, öldürilendigini aýdýar.
Bu barada şu gün Hamyt Kerzeýiň prezident administrasiýasynyň ýaýradan resmi beýanatynda bellenilýär.
Hususan-da, bu resmi beýanatda harby uçarda uçup gelen halkara güýçlerine degişli bir harby toparyň ýekşenbe güni üç sany ýaşaýyş jaýyndan 10 sany ýaşaýjyny alyp gidendikleri we soňra-da olary atyp öldürendikleri aýdylýar.
Beýanatda aýdylmagyna görä, bu atylyp öldürilen parahat ýaşaýjylardan 8-si mekdep okuwçylary.
Kunar welaýatynda ýüz beren bu ganly wakany şu hepdäniň başynda NATO güýçleriniň harby resmileri ýaragly söweşijilere garşy geçirilen operasiýa diýip häsiýetlendiripdiler.
Hamyt Kerzeýiň prezident administrasiýasynyň ýaýradan bu soňky resmi beýanatyna NATO tarapyndan häzirlikçe hiç hili kommentariýa berilmedi.


text:
Pöwrize SSSR döwründe ilatyň gür ýaşaýan şäherçesidi. Türkmenistan SSR-nde iň ýokary wezipäni eýeleýän adam –Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekretary Pöwrizede diňe tomus ýaşap, ol ýerden Aşgabada işe gatnaýardy.
Döwük “Moskwiç”
Pöwrize SSSR döwründe ilatyň gür ýaşaýan şäherçesidi. Türkmenistan SSR-nde iň ýokary wezipäni eýeleýän adam –Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekretary Pöwrizede diňe tomus ýaşap, ol ýerden Aşgabada işe gatnaýardy. Birinji sekretar-da il deňinde şenbe, ýekşenbe günleri dynç alardy.
1961-1969-njy ýyllarda Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekretary bolup işlän Balyş Öwezow edebiýata, sungata hormat goýýan adamdy. Ol her hepdäniň şenbe güni Pöwrizedäki hökümet jaýyna atly ýazyjy-şahyrlary ýygnap, saçak başynda gürrüňdeş bolýardy.
Şol şowhun-şagalaňly şenbeleriň birinde Pöwrizä çagyrylan ýazyjy-şahyrlar bellenen wagty Balyş Öwezowyň hökümet jaýyna barýar. Diňe bir adam, şol döwürde respublikanyň Daşary ýurtlar bilen dostlyk jemgyýetine ýolbaşçylyk edýän şahyr Anna Kowusow diýlen wagty Pöwrizä gelmeýär.
Edim-gylym babatda medeniýetli Balyş Öwezow: “Garaşylmadyk ýagdaý ýüze çykan bolmaly, Anna garaşalyň! Anna gelenden soňra saçak başyna geçeris!” diýýär.
Aradan ýarym sagat geçýär, Anna Kowus gelmeýär. Balyş Öwezow: “Duz-tagamy köp garaşdyrdyk, saçak başyna geçiň” diýipdir.
Birinji tost ýurduň abadançylygy üçin göterilýär. Şol wagt eli awtoulag süpürilýän ýagly esgili Anna Kowus howla girýär. Balyş Öwezow: “Anna, respublikada gijä galsa diňe bir adama, maňa– Merkezi Komitetiň birinji sekretaryna garaşýarlar. Munça adamy, hatda meni garaşdyrar ýaly, haýsy wezipäni eýeleýäň?” diýip, oňa ýarym çyn, ýarym degişme bilen igenýär.
Elini ýagly esgi bilen süpürmegini dowam edýän Anna Kowus: “Balyş Öwezowiç, gulluk maşynym köne “Moskwiç”. Ýola çyksaň döwülýär. Daşary ýurtdan abraýly myhman gelende-de döwlüp, masgara bolýas. Şu günem ýolda döwüldi. Özümem sürüjä kömekleşip, zordan bejerdik” diýýär.
Anna Kowusa “Ýagdaýyň gowy däl eken, hany, eliňi ýuwup, saçaga geç!” diýen Balyş Öwezow ýanynda oturan Muhammetnazar Gapurowdan, respublikanyň Ministrler Sowetiniň başlygyndan: “Rezerwde (ätiýaçda) näme maşyn bar?” diýip soraýar.
Sowalyň häme üçin beriýändigine düşünen Gapurow: “Gara reňkli “Wolga” bar, ýöne ol hökümet agzasy ministrlere berilýän maşyn. Anna hökümet agzasy däl. Ol jemgyýetçilik guramasynyň başlygy” diýipdir.
Anna Kowusa çyny bilen haýpy gelen Balyş Öwezow: “Anna daşary ýurtlylar bilen işleşýär. Hepdäniň başyna “Wolgany” Anna ber” diýýär. “Başlyk aýtdy, işi gaýtdy” diýleni, Gapurow “Bolýar” diýýär.
Oturylşyk täzeden dowam edýär. Ýazyjylaryň biri Balyş Öwezowyň adresine öwgüli sözleri aýdyp, ikinji tosty onuň saglygyna götermegi teklip edýär. Eli bulgura uzan Balyş Öwezow gülüp başlaýar. Gülküniň arasynda: “Anna, aldaw-hile bilen “duzaga düşürdiň”. “Maşyn döwüldi” diýýäniň ýalan bolmaly” diýýär.
Ençeme çarşenbäni başdan geçiren Anna Kowus: “Balyş Öwezowiç, gara “Wolga” münjek bolsaň, “Moskwiçi” döwmeli bolýar” diýip, onuň gülküsine goşulýar. Gulküni beýlekilerem alyp göterýär.
Apparat gözlegi
Adamyň eşidiş ukybynyň peselmegi (gulagynyň agralmagy) garrylygyň alamaty (“buşlykçysy”) bolýar. Türkmen ýazyjylarynyň arasynda Ata Durdyýew, Kakajan Durdyýew, Atajan Tagan… dagy bu derde has ir uçrady. Olar gulagyna ýörite apparat dakynyp, adamlar bilen gepleşýärdi.
Hudaýberdi Diwangulyýewiň-de bir gulagy ýaşlykdan esitmeýärdi. Ýaşy 60-dan
agandan soň onuň beýleki gulagynyň-da eşidişi has peseldi.
Ol günlerde bir gün dürtme ker Atajan Tagan bilen köçede pete-pet gabat gelýär. Ondan: “Atajan, ikinji gulagym-da eşitmekden galyp barýar. Özüňki
ýaly gulaga dakylýan apparaty nireden tapyp bolýar?” diýip soraýar.
Sowaly doly eşitmese-de, manysyna düşünen Atajan Tagan: “Bu apparat maňa külli mugtuna düşdi. Kakajan Durdy aradan çykanda çagalaryna “Özüňiz ulanmajak bolsaňyz, Kakajanyň gulaga dakylýan apparatyny maňa beriň!” diýdim. Olar “Haýryny gör!” diýip, peşgeş berdiler” diýýär.
“Çala eşiden çatma ýykar, öte eşiden öý” diýlene bap gelýän jogaby eşiden Hudaýberdi: “Apparat edinmek üçin men indi seniň ölümiňe garaşmalymy? Ikimiz deň-duş, haysymyzyň öň öljegimiz bir Alla belli” diýip hüňürdäpdir.
Türkmende “Ker kişi iki güler” diýen söz bar. Sebäbi ker başda sözi eşitmese-de, il ugruna gülýär. Soňra anygyna ýetip, ikinji sapar gülýär. Atajan-da dili päki ýaly ýiti Hudaýberdi gülküli söz aýdandyr diýen oý edip, sözi eşitmän gülýär. Anygyna ýetip, ikinji sapar çyndan gülmekçi bolanda öýkeläp, ýeňsesini tüňňerdip, özünden daşlaşyp barýan Hudaýberdä gözi düşýär.
Ýuwaş oglan
1992-nji ýylyň dekabrynda Türkmenistanyň Hökümet delegasiýasy Küweýt, Katar döwletlerine resmi sapar bilen gitdi. Ýazyjy Hudaýberdi Diwangulyýewi Neşirýat işleri baradaky döwlet komitetiniň başlygy (ministr) hökmünde, meni ýazyjy hökmünde hökümet delegasiýasynyň düzümine goşdylar.
Prezidentiň uçary (samolýoty) iki bölege (salona) bölünendi. Birinji salonda
prezidentiň iş otagyi, dynç alýan otagy… ýerleşýärdi. Ikinji salon resmi delegasiýanyň agzalaryna, delegasiýany ugradýanlara, oňa hyzmat edýänlere niýetlenendi.
Uçar galmaly belentligine galandan soňra Nyýazow öňki endigine eýerip, ikinji salona çykdy. Resmi delegasiýanyň agzalary bilen degişmek-gülüşmek, olaryň göwnüni göterjek hoş söz aýtmak onün halaýan zadydy.
Hudaýberdi ikimiz salonyň iň öňündäki hatarynda bile otyrdyk. Nyýazow deslap biziň ýanymyza geldi.
Özüni mahabatlandyryp, tas her gün öwgüli makala ýazyp, metbugatda, radio-telewideniýede çykyş edýän Hudaýberdä hormat göyýandygyny beýlekilere aýan etmek üçin:
“Hudaýberdi jan, sen ýuwaş oglan. Şu iki döwlete sapara gaýtmak çözülende resmi Hökümet delegasiýasyna girjekleriň sanawuny özüm düzdüm. Seni ýeke gezegem Hökümet delegasiýasyna goşman ekenim. Ine, Amanmyrat dagy “Berseň eliňden, bermeseň ýoluňdan” edýär. Öňräk Türkýä resmi sapara gitjek bolanymda “Amanmyrat, Türkýä gitdiňmi?” diýip soradym. “Ýok” diýdi. - Nyýazow gürrüňini dowam etdi: - Hökümet delegasiýasyna goşdum.
Ýurda öwrülip geldik. Öň Türkýede bolandygyny anykladym. “Sen öňem Türkiýede bolan ekeniň-ä!” diýsem, “Öň Mejlisiň başlygy Myradow bilen Türkýede boldum. Sapar Ataýewiç, özüň bile Türkýede bolup–bolmandygym bilen gyzyklanyp soraýansyň öýdüp, “Ýok” diýdim–diýdi. Garaz, başymy - gözümi aýlady” diýip, Nyýazow gülüp gürrüň berdi.
Ol Hökümet delegasiýasynyň beýleki agzalary bilenem birsellem degişip-gülüşip, öz salonyna gitdi. Yzysüre ikinji salona nahar çekip ugradylar. Ol jebis ýapylýan ýörite tabakda getirilýärdi. Men tabagymy açdym. Onda gapdalyna dürli-dümen goýlan towuk budy bardy. Hudaýberdi-de tabagyny açdy. Tabakda iki bölek kotlet bardy. Megerem, resmi delegasiýa girmeýänlere niýetlenen nahar oňa ýalňyşlyk bilen
getirilipdi. Hudaýberdi geň galyp, meniň tabagyma seredýärdi. Men oňa:
“Hudaýberdi, agam, agzyňy suwjardyp, tabagyma seredip oturma! Nahar göz bilen däl-de, agyz bilen iýilýär. Öňüňde name goýlan bolsa, iýiber! Sen ýaly “ÝUWAŞ OGLANA” tabagyňdaky ýaly nahar berilýär” diýdim.
Hudaýberdä gülmekden hem-de tabagyndaky iki bölek kotleti iýmekden başga alaç galmady.
Toplan, taraşlan Amanmyrat BUGAÝEW.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew ýurduň Belarusdaky ilçisi Erik Asanalyýewi wezipesinden boşatdy. Muňa hiç hili resmi düşündiriş berilmedi.
Mundan bir hepde ozal Bişkek özüniň Minskidäki ilçisini “konsultasiýalar üçin” yzyna çagyrypdy. Mundan öň, Belarus Gyrgyzystanyň ozalky prezidentiniň dogany Janyş Bakyýewi ekstradisiýa etmek boýunça Bişkegiň eden haýyşyny duşundan geçiripdi.
Ýakynda Janyş Bakyýewiň Minskide surata düşürilendigi barada maglumatlar peýda bolupdy. Janyş Bakyýewa Gyrgyzystanda jenaýat aýyplamalary ýöňkelýär.
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýew 2010-njy ýylda häkimiýetden çetleşdirilenden soň, Belarusa gaçyp barypdy.


text:
Demirgazyk Koreýanyň ýerli mediasy Kim Çen Una ýurduň başyndaky Işçiler partiýasynyň merkezi komitetiniň başlygy hökmünde ýüzlendi. Kim Çen Un Demirgazyk Koreýanyň ozalky lideri merhum Kim Çen Iriň ogludyr.
Mundan öň, Kim Çen Un ýerli metbugatda ýurduň armiýasynyň “belent serkerdebaşysy” diýlip hem atlandyrylypdy.
Bu aralykda Demirgazyk Koreýa Kim Çen Iriň patasyna Günorta Koreýadan delegasiýa geldi. Delegasiýanyň başynda Günorta Koreýanyň ozalky prezidentiniň aýaly, şeýle-de “Hundai” toparynyň ýolbaşçysy hem bar.


text:
Prezidentlige üçünji gezek saýlanaly bäri aradan bir aý geçer-geçmez, Wladimir Putin Aziýa edýän ilkinji saparynyň dowamynda Pekine bardy.
Bu üç günlük saparda gün tertibinde ilkinji orunlarda duran mesele – energiýa boýunça hem-de daşary syýasatdaky hyzmatdaşlyk. Putin bu ýerde bir regional sammite hem gatnaşar.
Duşuşyklarda Siriýada dowam edýän bulagaýlyklar we Eýranyň ýadro dawasy barada hem pikir alşylmagyna garaşylýar.
Orsýet bilen Hytaý Günbataryň prezident Başar al-Assady ýazgarmak baradaky çagyryşyna garşy çykyp, onuň wezipeden aýrylmagynyň syýasy dialog üçin öňünden bellenen şert bolmaly däldigini nygtaýarlar. Iki ýurt ýadro ýaraglaryny öndürmäge synanyşýanlykda şübhelenilýän Eýran barada hem täze sanksiýalara garşy.
Putiniň Hytaýa saparynda möhüm orny eýeleýän ýene bir tema ykdysady meseleler, aýratyn-da energiýa. Ors prezidenti öz ýany bilen Ministrler Kabinetiniň 6 ministrini alyp barýar. Onuň ýanynda ýurduň energiýa läheňleri “Gazpromyň”, “Rosneftiň”, “Transneftiň” we beýleki kompaniýalaryň hem başlyklary bar. Ýöne Moskwanyň goňşy ýurda ýylda takmynan 70 milliard kubometr gaz satmak baradaky söwda şertnamasyna, baha meselesinde bar bolan ylalaşmazlyklar sebäpli, gol çekilmese gerek.
Kremliň daşary syýasat boýunça kömekçisi Ýuri Uşakow öten hepde iki ýurduň 17 sany diplomatik we söwda ylalaşygyna gol çekmegi planlaşdyrandygyny aýtdy.
Putin hem sapara çykmazdan öň Hytaý mediasyna beren interwýusynda öten ýyl 84 milliard dollara barabar bolan ikitaraplaýyn söwdanyň möçberini 2020-nji ýyla çenli 200 milliard dollara ýetirmek isleýändigini belledi.
Birleşen Ştatlara etjek saparyny ýatyryp, ondan birnäçe hepde soň Hytaýa giden Putin sişenbe güni giçlik hytaýly kärdeşi Hu Jintao bilen duşuşar.
Çarşenbe güni üçin göz öňünde tutulan duşuşyk planynda häzir premýer-ministriň orunbasary bolan geljekki premýer-ministr Li Keçiang bilen üstümizdäki ýylyň aýagynda prezidentlige bellenmegine garaşylýan Şi Jinping hem bar.
Ors prezidenti Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň çarşenbe gününden başlap Pekinde geçýän iki günlük sammitine gatnaşar. Ol bu sammitiň dowamynda Eýranyň, Owganystanyň prezidentleri bilen hem duşuşar.
Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlar - Hytaý, Gazagystan, Gyrgyzystan, Orsýet, Özbegistan we Tajigistan.
Sammite Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad bu gurama synçy ýurduň prezidenti, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hem myhman hökmünde gatnaşýar.
Agzalaryň arasynda howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek üçin 2001-nji ýylda gurlan Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynda indi ykdysady, medeni we hyzmatdaşlygyň beýleki formalary barada hem özara pikir alşylýar.
Özbegistandan Hytaýa baran Putin 7-nji iýunda Gazagystana barar.


text:
Belli türkmen tälimçisi Gurban Berdiýewiň ýolbaşçylygyndaky “Rostow” Russiýanyň premýer-ligasyndaky ýeňlişsiz çykyşyny dowam etdirýär. Topar 5-nji tapgyrda öz meýdanynda Samaranyň “Krylýa sowetowy” bilen deň oýnady — 1:1.
Myhmanlaryň derwezesine bellenen 11 metrlik urgudan soň, rostowlylar öňe saýlandylar. Urgyny 13-nji minutda Polož dürs ýerine ýetirdi. Ýöne bu artykmaçlygy saklamak başartmady. 53-nji minutda Kornilenko çep gyradan öňe gidip, pökgini jerime meýdançasyna geçirdi, Gabulow bolsa ony kellesi bilen urup derwezä gönükdirdi — 1:1. Duşuşyk şeýle hasap bilenem tamamlandy.
Duşuşykdan soň, “Rostowyň” baş tälimçisi Gurban Berdiýew toparynyň öz mümkinçiliklerinden pes oýnaýandygyny, deňligiň bolsa kanunalaýykdygyny belledi.
—Gynansak-da, biz özümize häsiýetli bolmadyk zerur däl ýalňyşlara köp ýol berdik. Umuman, kanunalaýyk netije. 1:0 utup otyrkak ikinji pökgini geçirmäge-de mümkinçiligimiz boldy, oýnuň ahyrynda bolsa geçiribem bilýärdik. Oglanlaryň gereginden artyk alada eden bolmaklaram ähtimal, munuň sebäbini anyklamaly...
—Şu günki duşuşykda “Krylýanyň” ýapylman oýnandygy siziň üçin garaşylmadyk ýagdaý boldumy?
—Ýok. Şikes alan Dumbiýanyň ýoklugy ýakymsyz garaşylmadyk ýagdaý boldy, bu biziň üçin düýpli ýitgi. Noboany hem heniz oýna goşup bilemzok. Dogrusy, oýny güýçlendirere adam ýok. Azmun meýdana girdi, ýöne isleşimizçe özüni görkezip bilmedi.
—Dumbiýa haçan şikesden aýňalar?
—Gynansak-da, diňe bir aýdan.
—Toparyň ýolbaşçylary bilen siziň araňyzda Noboany oýna goşmak barada gürrüň boldumy?
—Şu oýna goşmaga söz berdiler, häzir bolsa indikä goşmaga söz berýärler. Netijede goşarlar diýip tama edýäris. Onuň özi hem gynanýar, çünki eýýäm köp oýun sypdyrdy.
22-nji awgustda myhmançylykda ýaryş tertibinde öňde barýan SSKA bilen boljak 6-njy tapgyryň öňüsyrasynda Gurban Berdiýewiň “Rostowy” 9 utuk bilen güýçlüleriň bäşligini jemleýär. Topar dördünji we üçünji orunlarda barýan “Spartak” bilen “Lokomotiwden” degişlilikde 1 we 2 utuk yza galýar.


text:
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Federika Mogherini, üsti ýüzlerçe migrantly gämi Liwiýanyň kenarynda agdarylansoň, Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň adatdan daşary maslahatynda Afrikadan we Ýakyn Gündogardan Ýewropa migrasiýa ýoly meselesiniň gozgaljakdygyny aýtdy.
BMG-niň bosgunlar boýunça baş komissary 700 adamy Ýewropa alyp barýan uly gäminiň 18-nji aprelden 19-na geçilýän gije Ortaýer deňzinde agdarylandan soň 50 çemesi adamynyň gark bolmakdan halas edilendigini aýtdy.
Halas edijiler Italiýanyň Lampedusa adasynyň golaýynda adamlary suwdan çykaranda, azyndan 20 çemesi adamynyň jesedi hem deňizden tapylyp alyndy.
Maltanyň premýer-ministri Josef Muskat halas ediji toparlaryň “suwda gaýyp ýören jesetleriň arasynda diri adamlary tapmaga synanyşýandyklaryny” aýtdy.
Eger ýüzlerçe adamyň ölendigi tassyklansa, bu Ortaýer deňzinde bolan şeýle heläkçilikleriň iň erbedi bolup, Ýewropa barýarka gark bolanlaryň sanyny şu ýyl 1500 adama ýetirip biler.
Amnesty International wakany öňünden çak edip boljak “adam faktory” sebäpli bolan betbagytçylyk diýip atlandyrdy.
Mogherini “Ýewropa Bileleşiginiň şeýle betbagytçylyklara dogry çemeleşmegi üçin edil häzir gaýragoýulmasyz bir pursatdyr” diýip belledi.
Öňüni almak boýunça tagalla
Fransiýanyň prezidenti Fransua Holand Ýewropa Bileleşiginiň şeýle wakalaryň ýüze çykmagynyň öňüni almak boýunça has köp tagalla etmelidigini aýtdy.
Ol 19-njy aprelde eden çykyşynda halas ediş we hadysalaryň öňüni alyş tagallalary üçin has köp gämilerden we uçarlardan gözegçilik edilmeginiň we adam gaçakçylygyna garşy has güýçli göreşiň zerurdygyny belledi.
Holand “Ortaýer deňzi biz üçin Afrika bilen Ýewropanyň arasyndaky umumy deňiz, şonuň üçin biz hereket etmeli” diýdi.
Şwesiýanyň adalat we migrasiýa ministri Morgan Johansson “Ýewropa Bileleşiginiň has köp ýurdunyň bosgunlar meselesine jogapkärçiligi öz üstüne almalydygyny aýtdy.
Awstriýanyň daşary işler ministri Sebastian Kurz 20-nji aprelde Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň duşuşygyna gatnaşmak üçin Lýuksemburga barmagynyň yz ýany eden çykyşynda “bize ilkinji nobatda bosgunlar merkezleri gerek. Biz başda adamlary ölüm ýolundan saklamaly. Biz adam gaçakçylaryna garşy göreşmeli” diýdi.
Ozalky wakalar
Migrasiýa boýunça halkara guramasynyň sanlaryna görä, şu ýyl Afrikadan we Ýakyn Gündogardan 20 müň çemesi migrant Italiýa barypdyr.
Emma 400 çemesi migrant geçen ýylda ýene bir gäminiň gark bolmagy zerarly heläk boldy.
19-njy aprelde papa Fransis dünýä ýurtlaryny “şeýle betbagtçylyklaryň gaýtalanmazlygy üçin netijeli we tiz hereket etmäge” çagyrdy.
Ýewropa aşmak isleýän migrantlardan ullakan töleg alýan adam gaçakçylarynyň guramaçylygynda amala aşyrylýan gämi gatnawlary Liwiýada ýola goýulýar. Bu gämiler Liwiýa, Müsür, Tunis ýaly Demirgazyk Afrika ýurtlaryndan, şeýle-de Siriýadan Ýewropa adam daşaýarlar.
Migrantlaryň köpüsi Ýewropada iş gözleýärler ýa-da Afrikadaky konfliktlerden gaçyp gutulmaga synanyşýarlar.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Belarusyň günbatarynda bolan bikanun proteste gatnaşanlykda aýyplandy we oňa 200 dollar çemesi jerime salyndy.
Mihail Karnewiç 3-nji iýuldaky protest bilen bagly Hrodna şäherinde jogapkärçilige çekildi.
Belarusyň Garaşsyzlyk günündäki protestlere ýüzlerçe adam gatnaşdy we olar prezident Lukaşenkonyň syýasatyna nägileliklerini ellerini çarpmak bilen bildirdiler. Protestlerde 400 çemesi adam tussag edildi.
Karnewiç özüne bildirilen aýyplamanyň toslamadygyny we ony şikaýat etjekdigini aýdýar.
Duşenbe güni Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň prezidenti Stiwen Korn Mihail Karnewiçe bidirilen aýyplamany tankytlady we Belarus häkimiýetleriniň “dymyşlyk protestleri” barada habar beren žurnalistlere basyş edendigini aýtdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Maýyplaryň hukuklary boýunça komitetiniň (CRPD) 1-2-nji aprelde geçirjek ýygnagynda türkmen häkimiýetleri Türkmenistandaky maýyplaryň ýagdaýy barada hasabat berer.
BMG-niň Maýyp adamlaryň hukuklary boýunça komitetiniň 18 garaşsyz halkara ekspertden ybarat topary Türkmenistandaky maýyplaryň ýagdaýy barada Türkmen hökümetiniň delegasiýasynyň berjek hasabatyny diňlär. Şol bir wagtyň özünde bu ýygnakda maýyplaryň hukuklaryny goraýan guramalaryň, döwlete degişli däl guramalaryň we maýyplara wekilçilik edýän beýleki guramalaryň hödürleýän hasabatlaryna hem serediler.
Türkmenistan BMG-niň Maýyplaryň hukuklary boýunça konwensiýasyna gol goýan 153 ýurduň biri bolup, onda türkmen hökümetinden bu konwensiýanyň berjaý edilişi barada yzygiderli hasabat bermek soralýar.


text:
Aşgabadyň günortasyndaky «Saglyk ýoly» Giňdiwar dagynyň üstünden guruldy. Basgançakma-basgançak aşak-ýokaryk düşülýän «Saglyk ýoly» diýseň kaşaň hem gözel. Aýratynam, bu ýeriniň howasy hoştap.
«Saglyk ýolunyň» daş-töweregine ekilen baglar indi mazaly boý aldy. Tomsuň yssy günleri «Saglyk ýolunyň» daş-töweregi adamdan dolýar. Her kim maşgalasy bilen dynç almaga gelýär. Otuň üstüne keçe, palas ýazyp, iýip-içip, top oýnap, dynç alyp, keýpden çykýarlar. Hasam çagalaryň göhi gelýär.
Dagdan, arçalardan gelýän arassa howa çagalara, umuman, hemme kişä hoş ýakýar. Paýtagtlylar öz myhmanlaryny-da şu ýere gezelenje getirýärler. «Saglyk ýoly» ýaz paslynda hasam gelşigine gelýär. Gül-gunçalaryň, gülälekleriň, çigildemleriň ysy sergin howa bilen garyşyp, seriňi durlaýar, şähdiňi açýar.
«Saglyk ýolunyň» töwereginde sportuň dürli görnüşleri boýunça ýaryşlar geçirilýär, aýdym aýdylyp, saz çalynýar, tans edilýär. «Saglyk ýolundan» iň öňürti geçenlere telewizor, pylesos, wideomagnitafon ýaly sowgatlar gowşurylýar. Şatlyk-şagalaň. Hezillik. Lezzet.
Hezil welin ýöne…
Ýöne welin munuň bir emmasy bar. Şolam adamlaryň köp böleginiň keýpine sogan dograýar.
Mejburylyk. Hökman geläýmeli. Şu jümleleriň aňyrsynda nägilelik ýatyr. Onsoň, iň lezzetli zadyň-da tagamy gaçýar. Aşgabatlylar, has dogrusy, býujetden aýlyk alýanlar, talyplar, okuwçylar «Saglyk ýoluna» mejbury barmakdan halys ýagyr boldular.
Şeýle ýaramaz nysak baryp Saparmyrat Nyýazowyň döwrunden başlandy. Onuň özem birnäçe ýola bärik gelipdi. Şol wagtlar «Saglyk ýoly» «Serdaryň saglyk ýoly» dýilip atlandyrylýardy. Indi «Serdar» ady aýryldy. Emma endik welin şol öňküligine galdy. Häzirem býujetden aýlyk alýanlar «Saglyk ýoluna» mejbury sürülýär. Ozalky prezident aradan çykandan soň, köpleri kejikdirýän bu nysak aradan aýrylar öýdülipdi. Ýöne «Saglyk ýoluna» mejbury dyrmaşmak däbi aýrylybermedi.
Nämesi kyn?
Türkmenistanyň ýagdaýyndan bihabar kişileriň: «Näme, dagyň, bagyň sergin howasynda basgançakma-basgançak münüp-düşmek ejir berýämi?» diýip sowal bermekleri-de mümkin.
Muny düşündirmäge çalşalyň. Indi ençeme ýyl bäri býujetden aýlyk alýanlar (muňa esasan mugallymlar, wraçlar, radio-telewideniýedir metbugat, medeniýet, sungat işgärleri girýär) «Saglyk ýoluna» zorluk bilen çykarylýar. Talyplar-a «Saglyk ýolundan» geçmekden bez boldular. Baýramçylyk günleri (Türkmenistanda her iki hepdeden diýen ýaly baýramçylyk) olar hökman «Saglyk ýoluna» çykarylýar.
Belli-belli pudaklar öz ugurlary boýunça gezekli-gezegine her dynç güni «Saglyk ýoluna» çykmaly. Aýda bir gezekden düşýär. Özem gyşyn-ýazyn şeýle. Sowukda-da çykmaly, yssydy-da çykmaly.
«Aýda bir gezek daga çykanyň bilen döw çalasy ýok!» diýjeklerem tapylar. Dagyň howasy, ýapyýokary dyrmaşmaklyk, ep-esli ýol geçmeklik her kime başardanok. Munuň üçin taýýarlyk gerek. Ýaş bolmaly. Sportsmen bolmaly. Taýýarlyksyz kişileri, ýaşy durugşanlary ýol ýaman heläk edýär.
Gitmedikler name?
Edaralaryň ýolbaşçylary sen ýaş bol, goja bol, pensioner bol, göwreli bol, parhy ýok, barysyna «Saglyk ýoluna» çykmaly diýip görkezme berýär. Hökman gidäýmeli. Gitmedikler hökümediň syýasatyna garşy çykýan, jemgyýetçilik çärelerinden gaça durýan hökmünde ýazgarylýar.
Kimiň hökümediň garşysyna çykasy gelýär? Saparmyrat Nyýazowyň hökmürowan döwründe gözi gorkan işgärler: «Türkmenistanyň haýsy kanunynda jemgyýetçilik çärelerine hökman gatnaşmaly diýlip ýazylan? Hiç kanunda beýle madda ýok. Düşündirişem ýazjak däl. Işden çykarmaga-da hakyňyz ýokdur. Suda beräýerin!» diýip, etini gataldyp, gaýrata galyp bilenoklar.
Iň ýaramaz ýeri, «Saglyk ýoluna» irden sagat altyda barmaly. Munuň üçin altynjy gün ukudan galmaly. Pesinden sagat dörtde turmaly. Daň bilen awtobuslar gatnanok. Onsoň, ep-esli pul çykaryp, taksi tutmaly. Änewden, Gämiden, Büzmeýinden, hatda Gökdepeden gatnap işleýänlerem bar. Olara-da hiç hili eglişik ýok. Hökman geläýmeli. Onsoň şäheriň daşynda ýaşaýanlaryň käbiri ýa-ha edarada ýatmaly bolýar, ýa-da şäherdäki tanyş-bilişleriniňkide galmaly bolýar.
Gülkünç waka-da boldy
Mundan birnäçe ýyl ozal «Saglyk ýolunda» gülkünç waka-da boldy. Meşhur aktýor Töre Annaberdiýew dag ýoluna çykdy. Agyr göwre aşak-ýokaryk galyp durmaga ýaramady öýdýän. Ol daljygyp, haşlap, derini sylyp, ýüregini tutup, gara çyny bilen: «Bu «Saglyk ýoly» däl, «Ajal ýoly» diýipdi. Onuň bu sözleri şondan soň halkyň arasynda ganatly söze öwrüldi.
«Saglyk ýoluna» mejbury çykarylýanlaryň arasynda çaşyp-üýşýänleriniň sanynyň hetdi-hasaby ýok. Jan üçin şeýle howply hadysalaram «Saglyk ýoluna» mejbury çykmagy ýatyryp bilmedi. Aýylganç ýeri, dag ýolunda ölüm-ýitimem ýüze çykyp başlady. Oba hojalyk uniwersitetiniň bir mugallymynyň şu ýerde ömür tanapynyň üzüleni hakykat. Şeýle mysallar başga-da kän.
«Saglyk ýoluna» çykylandaky çaşyp-üýşmek, ölüm-ýitim hiç bir ýolbaşçynyň aňynda öwrülişik edip bilmedi. Çinownikleriň hiç biri: «Biziň şu mejburylygymyz gowy zat däl. Biz adamlaryň hukugyny depeleýäris, olary heläk edýäris. Mejburylygy ýatyrmaga wagt ýetdi...» diýmäge milt edip bilmedi.
Şeýlelik bilen Saparmyrat Nyýazowdan galan ýowuz endik häzirem dowam edip gelýär. Mejbury «Saglyk ýoluna» çykarylýanlar, elbetde, nägile. Ýöne olaryň sessiz arzyny diňleýän ýok.
Çoluk Möwlamow Aşgabatly synçy. Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen ýaşlarynyň internetdäki işjeňligi gün-günden artýar. Hiç hili gadagançylygyň ýaşlaryň hyjuwyny we durmuşyň öňe tarap hereketini hemişelik saklap bilmejegini durmuş tejribesi aýdyň görkezýär.
Biziň ýaşlarymyzyň geçen hepdedäki sosial aktiwligi üns bereniňe degýän temalaryň biridir. Gürrüňe “VKontakte” sosial ulgamyndan başlaýarys. Bu ulgamyň “Exclusive Chyrachylar” atly topary tarapyndan geçirilen pikir soralyşyga gelip gowşan teswirler, onuň soňky netijeleri barada gürrüň etmekçi.
Bu topar pikir soralyşygyň ýokarysynda “Salam millet.... 09.04.2014 sagat 22.00-ä çenli "Exclusive Chyrachylar" [topary] final ýaryşyny geçirýär” diýip bildiriş çap edipdir.
Bu sahypada il içinde “çyraçylar” diýip atlandyrylýan adamlaryňky bolup görünýän bäş ulagyň suraty we belgileri ýerleşdirilipdir hem-de sosial ulgamyň agzalaryndan iň gowy “çyraçy ulagyna” ses bermeklik soralýar.
7-nji aprelde gozgalan bu pikir soralyşyga 10-njy aprele çenli jemi 733 adam ses beripdir, bu tema 39 sapar halanyp, dört gezek hem gaýtadan çap edilipdir. Soňky netijelere görä, sosial ulgamyň agzalary tarapyndan iň az ses alan “AB 1082 DZ” belgili ulagdyr. Bu jogap häzirki wagt sesleriň 4,4%-ni alypdyr. Dördünji orny “AP 1196 AG” belgili ulag diýen jogap eýeläp, ol hem sesleriň 9,4%-ni alypdyr.
Üçünji orny “AL 4727 BN” belgili ulag diýen jogap eýeläp, ol hem sesleriň 24,6%-ni, ikinji orny-da “R 1265 AH” belgili ulag diýen jogap eýeläp, ol sesleriň 29,2%-ni alypdyr. Soňky netijelere görä, “AT 1770 AH” belgili ulag diýen jogap sesleriň iň köpüsini, ýagny 32,5%-ni alyp, ol ulag bäsleşikde birinji orny eýeläpdir.
Ses berişligiň aşagynda Emir Gylyç diýen agza “Hany Mary maşynlary ýokmaý?” diýip, Türkmenistanyň ähli welaýatlaryndan ulaglaryň görkezilmegini isleýändigini bildirip, sorag beripdir. Agzalaryň käbiri bolsa: “Ýeri, öňe, saňa taý ýok!” diýip, öz halan ulagyny goldap, dürli äheňdäki teswirleri ýazypdyrlar.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda Şakalat atly agzanyň “Gyzlar vs Oglanlar hökman okaýmaly zat” diýen temasy iň köp okalan temalaryň biri bolupdyr. 6-njy aprelde gozgalan bu tema 10-njy aprele çenli jemi 1381 sapar okalypdyr we oňa 65 sany hem teswir galdyrylypdyr.
Otuz sekiz gezek hem halanan bu temada “Erkekleriň we aýallaryň bir-birleriniň hemişe nerwisini gyjyklaýan käbir häsiýetleri bolýar” diýilýär we “Erkekler nämäni halanok?” diýen sorag berlip, soňra-da bu ugurdan dokuz sany jogap görkezilýär. Şol jogaplaryň käbirini siziň bilen paýlaşasym gelýär. Agzalan soraga şeýle taýyn jogaplar görkezilipdir:
1.“Ýolda maşyn sürmäni başaryp bilmeyän gyzlary;
2. 5 min[ut] diýip, 55 min[ut] garaşdyrýan gyzlary;
3. Ökjeli köwşi bilen dep kakýan gyzlary: köwşüniň aşagy nally gyzlar sebäpli köçede we işde ses kirliligine [aşa ses derejesine] sezewar bolýarys;
4. Jalbaryny ütüklände, oňa iki çyzyk salýan aýallary: öz-ä işe howlugyp barýan, üstesine-de jalbarynda iki çyzyk bar [bolsa], [onda] göni nerwi galýar;
5. Işden gelen wagtyň köp sorag soraýan aýallary;
6. Kitap ýalyjak kiçi ýa-da bolmasa çemedan ýaly sumka göterip ýören ayallary”.
Garaz, bu agzap geçenlerim, Şakalat atly agzanyň gozgan temasynda aýdylyşyna görä, erkekleriň zenanlarda halamaýan häsiýetleriniň diňe käbirleri diýlip görkezilýär.
Şakalat atly agza “Aýallar nämäni halanok?” diýip, ýene-de 13 sany zady sanaýar. Bu maddalaryň hem käbirlerini agzap geçsem, olaryň arasynda “joraplaryny tokgalap, bir gyra zyňyp göýberýän erkekler; öýe gelensoň jorap çalyşmaýan ýa-da aýagyny ýuwmaýan erkekleri ayallar hiç halamaýar; jynsy balagyň aşagyndan uçlak köwüş geýýän erkekleri; restoranda hasaby tölejek wagty hondanbärsi bolup, pul peşeýän erkekleri: hamala, diňe özi pul göterýän ýaly; jak-jak sakgyç çeýneyän erkekleri”.
Indi, geliň, bu agzalan tema galdyrylan teswirlere göz aýlalyň... Sosial ulgamyň Çeltek atly agzasy “Aýallaryň erkeklerde halamaýan zatlarynyň köpüsini erkekleriň özlerem halanok az-kem adam daş töweregine esewanrak bolup ýaşajak bolmaly, isle aýal bolsun, isle erkek” diýip, öz pikirini beýan edipdir. Martins atly ýene bir agza bolsa: “Öýlenenimizden soň, joraby tokgalap zyňmajak bolarys-da” diýip, temanyň bir maddasy baradaky öz garaýşyny degişme äheňinde beýan edipdir.
Gülbeşek atly agza bolsa: “Awtor ýene bir zady ýazmansyň, haçan-da saçak başynda ýa-da gyzyň (aýalynyň) ýanynda telefonyny oýnaýan ýa-da internede girýän erkekleriň” hem halanmaýandygyny ýazmaly eken diýip, özüniň şeýle erkekleri o diýen halap barmaýandygyny ýaňzydypdyr.


text:
Soňky Dünýäden
-
Hindistanly bu milliarder "Ýylyň Bossy" adyna mynasyp. Ine, onuň sebäbi.
Dünýäde "iň gowy boss (başlyk)" dogrudanam hem bar! Almaz eksporty bilen meşgullanýan "H.K...
-
Sil Parižde ýaşaýşy duruzdy
Fransiýanyň paýtagty Parižde güýçli ýagyşlar sebäpli medeni ýerler ýapyldy, öýsüzlere bols...
-
55 ýaşyndaky Ene üçem dogurdy
55 ýaşyndaky Ene Şeron Katts üçem çagajyk dünýä inderdi. EKO (emeli tohumlandyrma) bejergi...
-
Audi zawodyny suw aldy
Germaniýanyň günorta-günbataryndan ýerleşýän Baden-Wuerttemberg böleginde ýagan güýçli ýag...


text:
Düýbi Wenada ýerleşýän «Türkmen inisiatiwasy» topary ýurduň demirgazyk regionynyň paýtagtynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Daşogza etjek saparyna taýýarlyk görülýändigini habar berýär.
Türkmenistanyň resmi metbugaty adatça bu hili saparlar barada diňe prezident uçar meýdanyna baryp, ýola düşeninden soň ýa-da sapar menziline baranyndan soň habar berýär. Şeýle-de türkmen metbugaty prezidentiň regionlara saparynda täze desgalaryň dabaraly açylyşyny, bu wakanyň ýerli ilat tarapyndan şatlykly garşylanyşyny görkezýär.
Azatlyk radiosy türkmen lideriniň Daşogza etjek sapary bilen baglylykda bu hili saparlaryň ýerli ilatyň durmuş-ýaşaýşyna ýetirýän täsiri bilen gyzyklanyp, «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Farid, siz özüňiziň «Türkmenistanyň hronikasy» websaýtyňyzda prezident Berdimuhamedowyň Daşogza saparyna taýýarlyk görülýändigini habar berýärsiňiz. Eýsem Daşoguzda prezidentiň saparyna anyk nähili taýýarlyk görülýär?
Farid Tuhbatullin: Dogrudanam, biziň maglumatlarymyza görä, awgustyň aýagynda ýa-da sentýabryň başynda prezident Berdimuhamedow Daşoguz welaýatyna sapar etmegi planlaşdyrýar. Häzir Daşoguzdaky ýerli häkimiýetler şäheri talabalaýyk görnüşe getirmegiň tagallasyny edýärler, ýagny köçeleri, ýadygärlikleri ýuwýarlar, jaýlary ýaşyl üçek bilen basyrýarlar, şeýle-de iki desgany, maňa mälim bolşuna görä, prezidentiň rezidensiýasyny we dört gatly çagalar lagerini gurup gutarmaga çalyşýarlar. Häzir bu lageriň soňky işleri alnyp barylýar we, belki-de, prezident bu desganyň dabaraly açylyşyna gatnaşar.
Azatlyk radiosy: Farid, siz edara-kärhanalaryň käbir işgärlerine gül almak tabşyrygynyň berlendigini, käbir mekdepleriň okuwçylarynyň kanikuldan yzyna çagyrylandygyny hem ýazýarsyňyz. Eýsem prezidentiň şunuň ýaly saparlary ýerli ilatyň durmuşyna nähili täsir ýetirýär?
Farid Tuhbatullin: Gynansak-da, prezidentiň islendik wagtda ýurduň islendik regionyna sapar etmegi ýaşaýjylar üçin ullakan ýük bolýar. Sebäbi sapar mahaly olaryň hukuklary kesgin çäklendirilýär, howa ýagdaýyna garamazdan, býujet işgärleri, studentler, mekdep okuwçylary köplenç duşuşyk repetisiýasyna ýa-da ýakyn töwerekleri arassalamak işlerine çekilýär. Bu bolsa raýatlaryň adaty durmuşyna çynlakaý täsir ýetirýär.
Bizde bar bolan maglumatlara görä, awgustyň başynda «Köpetdag» stadiony açylanda hem müňlerçe adam ençeme sagatlap prezidentiň gelmegine garaşdyrylypdyr. Şonda, yssyda açyk meýdanda uzak durmaga ýaramadyk adamlar üçin «tiz kömek» maşynyny çagyrmaly bolupdyr.
Bu hili çärelere çagalary, garrylary we aýallary hem çekýärler. Şu sebäpden, meniň pikirimçe, bu ilat üçin örän çynlakaý ekzamen, örän çynlakaý barlag bolýar.
Azatlyk radiosy: Farid, bizde regionlaryň ilaty prezidentiň öz ýaşaýan ýerlerine gelmegine, desgalary açmagyny begenýär diýen maglumat hem bar, sebäbi bu ýagdaýda şähere serenjam berilýär, täze iş ýerleri hem döredilýär. Siz bu ýerde pozitiw zat görmeýärsiňizmi?
Farid Tuhbatullin: Hakykatda hemmesi beýle hem däl. Mysal üçin meniň gürrüňini eden täze gurluşyklarym tamamlanyp, desgalar ulanylmaga berlende, şol gurluşykda işlän adamlar işlerinden mahrum bolýarlar.
Prezidentiň öz wagtynda obalary ösdürmek barada programma kabul edendigine garamazdan, regionlarda beýle bir uly gurluşyklar alnyp barylmaýar. Ýagdaý şeýle bolansoň, nobatdaky gurluşyk tamamlananda ol ýerde işleýän işçileriň köpüsi işsiz galýar.
Anyk Daşoguz barada aýdylanda, «Altyn asyr» kölüniň uzak ýyllar alnyp barlan gurluşygy tamamlandy diýlende, birbada 400-den gowrak adam işini ýitirdi, bu gurluşykda esasan daşoguzlylar işläpdi.
Gynansak-da, bu ýagdaý gaýtalanyp durýar. Eger fabrikler, zawodlar gurlup, dowamly işleýän bolsa, onda hawa, dogrudanam hemişelik iş ýerleriniň döredilişi barada gürrüň edip bolardy.
Emma adamlary diňe gurluşyklarda ulansalar we olar gurluşyk gutaransoň ýene işsiz galsa, elbetde, bu ýerli ilat üçin düýpli mesele we işsizlik problemasyny çözmeýär.


text:
NATO-nyň bazasynda, ABŞ-nyň resmileriniň aýdyşy ýaly, Gurhanyň “tötänlikden” ýakylmagy bilen tutaşan çaknyşyklaryň üçünji gününde NATO-nyň iki esgeri we owgan protestçileriniň azyndan üçüsi öldi.
NATO-nyň aýtmagyna görä, bu esgerler Owganystanyň gündogarynda owgan milli goşunynyň geýiminde bolan bir adam tarapyndan penşenbe güni atylyp öldürilipdir.
Bu hüjüm “Talybanyň” birnäçe sagat öň owganystanlylara ýüzlenip, daşary ýurtlylaryň harby bazalaryna we esgerlerine garşy hüjüm etmäge çagyryş edenlerinden soň ýüz berdi.
“Talyban” duşenbe güni Bagram uçar bazasynda halkara güýçleriniň esgerleri tarapyndan Gurhanyň ýakylmagy sebäpli ar almak üçin “olary öldürmäge, ýençmäge hem-de gabamaga” adamlary çagyrdylar.
NATO-nyň esgerleri Nangaharyň Hogýani etrabynda ABŞ-nyň harby bazasynyň ýanynda tüpeň bilen ýaraglanan protestçiler baza hüjüm etmäge synanyşanlarynda öldürildi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Karzaýa resmi ötünç hatyny ýollady. Ol bu hatynda dini esbaplara “tötänlikden nädogry çemeleşilendigini” hem-de doly derňewden soň degişli adamlaryň muňa jogap berjekdigini söz berdi.


text:
1-nji awgustda futbol boýunça ýurdumyzyň Kubogyny almak ugrundaky ýaryşa badalga berler. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Kubogyna mynasyp bolan toparyň AFK-nyň derejesindäki ýaryşa gatnaşdyrylmagy Kubogyň ähmiýetini has-da artdyrdy. Bu bolsa Kubok ugrundaky ýaryşyň has-da çekeleşikli geçmegine sebäp bolýar.
Mälim bolşy ýaly, milli çempionatymyzyň ikinji aýlawyndan soňra, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň «Altyn asyr» topary iň ýakyn garşydaşyndan 10 utuk ara açyp, çempionlyk ugrunda ynamly gadam urýar. Ikinji orunda barýan «Ahalyň» «aragatnaşykçylaryň» yzyndan ýetmegi üçin «Altyn asyryň» 3 gezek ýeňlip, bir gezek hem deňlik hasap bilen oýnamagy gerek. Ýöne yzda galan iki aýlawda «aragatnaşykçylaryň» diňe ýekeje duşuşykda ýeňlendiginden, toparyň edil häzirki ýagdaýda düzüminiň beýleki garşydaşlaryndan has güýçlüdiginden ugur alsak, garşydaşlaryna «Altyn asyry» 3 gezek ýeňlişe sezewar etmek kyn düşse gerek. Şonuň üçin hem AFK-nyň ýaryşlaryna çykmagy niýet edinen beýleki toparlar, esasan, Türkmenistanyň Kubogyny gazanmaga dalaş etseler gerek.
Ozal hem habar berşimiz ýaly, ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşa jemi 11 futbol topary gatnaşýar. Olaryň 10-sy ýokary liga, biri bolsa («Köpetdag») birinji liga wekilçilik edýär. 1-nji awgustda ýokary liganyň iki aýlawynyň jemleri boýunça soňky orunlary eýelän «Merw», «Energetik», «Daşoguz» toparlary we şu ýyl döredilip, birinji ligada şowly çykyş edýän «Köpetdag» öz aralarynda duşuşarlar. Ilkinji duşuşyklar «Merw» bilen «Köpetdagyň», «Energetik» bilen «Daşoguzyň» arasynda bolar.
Ýaňy-ýakynda Türkiýe Respublikasynda okuw-türgenleşiginde bolup, bu ýerde geçiren ýoldaşlyk duşuşyklarynyň üçüsinde ýeňiş gazanan «Merw» «Köpetdag» bilen boljak duşuşykda hem garşydaşyna görä rüstem görünýär. Ýöne tomusky arakesme döwründe «Köpetdagyň» hem boş oturmandygyny, Aşgabatda ýoldaşlyk duşuşyklarynyň birnäçesini geçirendigini ýatlatmak isleýäris. «Energetik» bilen «Daşoguzyň» arasyndaky duşuşykda bolsa rüstemlik «energetikçileriň» tarapynda ýaly. Toparlar ýokary ligada duşuşanlarynda hem artykmaçlyk «Energetigiň» tarapynda bolupdy.
1-nji awgustda duşuşjak toparlaryň Türkmenistanyň Kubogynda görkezen netijeleri hakynda käbir maglumatlara hem ünsüňizi çekmek isleýäris.
«Merw» topary ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşda jemi 92 duşuşyk geçirdi, olaryň 44-sinde ýeňdi, 30-synda ýeňildi. Toparyň geçiren 18 duşuşygy bolsa deňlik bilen tamamlandy. Pökgi gatnaşygy: 138 — 111. Topar Türkmenistanyň futbol Kubogyny 2005-nji we 2008-nji ýyllarda eýeledi, 1993, 2007 we 2009-njy ýylda bu ýaryşyň finalyna çenli baryp ýetdi.
«Daşoguz» topary Kubok ugrundaky ýaryşda jemi 59 oýun geçirdi. Şolaryň 23-si «Daşoguzyň» peýdasyna tamamlandy, 27 duşuşykda bolsa «daşoguzlylar» garşydaşlaryndan asgyn geldiler. Topar Kubok ýaryşlarynyň 9 duşuşygynda deňlik hasap bilen oýnadylar. Pökgi gatnaşygy: 82 — 94. «Daşoguz» 1995-nji ýylda ýurdumyzyň Kubogyna mynasyp boldy.
«Energetik» we «Köpetdag» toparlary Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşa birinji gezek gatnaşýarlar.


text:
Türkmenistanyň jemgyýetçilik guramalarynyň, birleşikleriniň, şeýle-de graždanlaryň inisiatiwa toparlarynyň wekilleriniň täze maslahatlary bolup, 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda boljak Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlaryna 8 kandidat hödürlendi diýip, TDH habar berýär.
Maglumata görä, Aşgabatda ýurduň ykdysadyýetçiler birleşigi bilen “Türkmengaz” döwlet konserni “Marygazçykaryş” edarasynyň başlygy Kakageldi Abdyllaýewi, Ahal welaýatynyň şäher we etrap wekilleri Babadaýhan etrabynyň häkimi Aýdogdy Kakabaýewi, Balkan welaýat administratiw merkeziniň inisiatiwa topary “Türkmennebitgeofizika” edarasynyň başlygy Nikita Rejebowy, Mary welaýatynyň şäher we etrap wekilleri “Maryazot” önümçilik birleşiginiň direktory Myrat Çarygulyýewi prezidentlige kandidat hökmünde hödürlediler.
Mundan öň Lebap welaýatyndan iki, Daşoguzdan bir kandidat hödürlenipdi.
15-nji dekabrda Türkmenistanyň Dempartiýasy, ýaşlar, aýallar, uruş weteranlary we kärdeşler arkalaşygy guramalary bilelikde geçirilen maslahatda Gurbanguly Berdimuhamedowy prezidentlige kandidat görkezipdi.
“Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky kanuna” laýyklykda kandidaty hasaba aldyrmak üçin Türkmenistanyň şäherleriniň we etraplarynyň 30%-den inisiatiwa toparlary her kandidata 10 müň gol ýygnamaly.


text:
Merkezi Aziýanyň bäş döwleti özleriniň regional bileleşik boýunça tagalla edýändiklerini görkezmäge synanyşýarlar. Emma şol bir wagtyň özünde olaryň her biri öz ýolundan ýöremäge ýykgyn edýär. Bu bolsa, olaryň geljeginiň bilelelikde kesgitlenmegine päsgelçilik döredýär.
Merkezi Aziýa döwletleriniň umumy Sowet miraslary geçmişe siňip barýar. Daşarky oýunçylar bolsa, olaryň bäşisiniň bir ýere jemlenmek ugrundaky tagallalaryň şowsuzlyk bilen tamamlanýandygyna göz ýetirdiler.
Londonda ýerleşýän Uruş we Parahatçylyk Maglumatlary institutynyň Merkezi Aziýa programmasynyň ýerine ýetiriji direktory Jon Makloud Merkezi Aziýa
Her döwlet karar kabul etmeli bolanda diňe öz bähbidini göz öňünde tutdy.
döwletleriniň garaşsyzlyga eýe bolanlaryndan soňky 18 ýylyň içindäki özara gatnaşyklarynyň şowsuzlygyny olaryň yglan eden syýasatlary bilen baglanyşdyrýar.
Makloudyň aýtmagyna görä, şol täze döwletler tizlik bilen milli syýasatlaryny yglan etdiler. “Şol syýasatlar biri-birinden tapawutlydy. Güýçli awtoritar liderler bolan öňki kommunistler bu ýurtlara ýolbaşçylyk edip gelýärler. Olar milletçi häsiýetli syýasaty ýöredýärler.”
Regional raýdaşlygy uzak wagtdan bäri kyn ýagdaýda goýup gelýän regional päsgelçilikleri Makloud bir mysal bilen düşündirýär. Onuň bellemegine görä, her döwlet karar kabul etmeli bolanda, regional bähbitleri däl-de, eýse diňe öz bähbidini göz öňünde tutdy. “Munuň iň gowy mysaly bolsa, Merkezi Aziýanyň iň uly iki derýasynyň suwlarynyň bölünişigi boýunça düşünişmezlikler hem-de nebit, gaz we kömür ýaly baýlyklaryň paýlaşylmagyndaky kynçylyklardyr.”Howpsuzlyk boýunça ‘ýok hyzmatdaşlyk’
10 ýyl mundan öň Özbegistanyň Yslamçy Hereketi ady bilen ýerli terrorçylyk topary dörände, olar Gyrgyzystandaky, Täjigistandaky we Özbegistandaky durnuklylygy howp astynda goýdular. Emma umumy howp ýüze çykyp başlanda, oňa garşy bilelikde hereket etmegiň ýerine bu üç döwlet birek-biregi günäkärläp başladylar.
Täjik-özbek serhediniň kartasy.
1990-njy ýyllaryň ahyryna talyplar Merkezi Aziýanyň serhetlerine aralaşyp başlanlarynda-da, şuňa meňzeş ýagdaý döredi.
Bitaraplyk statusy BMG tarapyndan ykrar edilen Türkmenistan öz paýtagty Aşgabatda ‘talyplaryň’ diplomatik missiýasynyň açylmagyna rugsat berdi. Özbegistan öz serhetlerine gözegçiligi güýçlendirdi we regional hüşgärlik jaňyny kakdy. Emma bu netijesiz boldy.
Tajigistan özüçe seresap ýoly saýlap aldy, ýagny owgan bosgunlaryny kabul etmekden, olary ýurda goýbermekden saklandy we talyplar meselesinde aladasyny gizlemedi.
Merkezi Aziýa döwletleriniň özara dostlugy wada bermeklerine garamazdan, olar köplenç döwletara gatnaşyklarynyň sowuklygy bilen tanalyp geldiler. Munuň bilen birlikde bu ýurtlaryň Türkmenistandan galanlary Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň we Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň agzasy bolup durýarlar.
Makloudyň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýaly hökümetler özbaşdak hereket etmäge örän ýykgyn edýärler. “Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyndan başga ol ýerde hiç hili regional bileleşik ýok. Möhüm ugurlar boýunça ädim ätmeli bolanlarynda, her döwlet diňe öz bähbidine görä we özbaşyna hereket edýär.”Her kimiň dilini tapmaly
2009-njy ýylyň başynda, ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň generaly Deýwid Petreus Merkezi Aziýa aýlandy we bäş döwletiň arasynda regional hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça gepleşikler geçirdi. Emma Petreusyň hem belläp geçişi ýaly, koalisiýa güýçleriniň Ýewropadan Owganystana tarap tranzit ýollaryny goldamaklary boýunça Waşington Merkezi Aziýa döwletleriniň her biri bilen iki taraplaýyn formatda ylalaşyk gazanmaga ýykgyn etdi.
Ýewropa Bileleşigi hem Merkezi Aziýa ýurtlaryny biri-birine ýakynlaşdyrmak üçin şuňa meňzeş strategiýany işläp taýýarlady. Emma şol döwletleriň ýokary derejeli resmileri bilen birnäçe gezek geçirilen duşuşyklara garamazdan, ÝB hem bu region babatda umumy syýasaty ýola goýmakda kynçylyk çekdi.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.
Russiýa Federasiýasy hem Merkezi Aziýa döwletleriniň bäşisiniň özüniň howpsuzlyk saýawanynyň aşagyna girmegini isleýär. Emma Türkmenistanyň Moskwanyň baştutanlygyndaky Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyna goşulmazlyk islegini Russiýa wagtyň geçmegi bilen kabul etdi.
Türkmenistan BMG tarapyndan ykrar edilen bitaraplyk döwlet statusyny 1995-nji ýylda öňki prezident Saparmyrat Nyýazow döwründe aldy we bu statusy regional bileleşikleriň döredilmegi boýunça synanşyklardan daşda durmak üçin ulandy. Ýurduň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow Merkezi Aziýa döwletleri bilen özara gatnaşyklary ösdürdi, emma soňabaka has giň regional hyzmatdaşlyk boýunça çagyryş etmekden saklandy.
Elbetde, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň bilelikde hereket etmekleri netijesinde döräp biljek potensial bähbitler hem bar. Muňa mysal edip, 2008-nji ýylda Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Özbegistanyň birleşip, Moskwadan öz tebigy gaz eksportlary üçin has ýokary baha talap etmeklerini görkezip bolar.
Regional bileleşik ýola goýlan ýagdaýynda bu regionda Russiýanyň täsiriniň azaljakdygyna ynanylýar.


text:
Pakistan hökümeti 7-nji iýulda owgan hökümeti bilen owgan «Talybanynyň» wekilleriniň arasyndaky gepleşikleriň parahatçylyk we ýaraşyk gazanmak baradaky gepleşikleri dowam etdirmek ylalaşygy bilen tamamlanandygyny aýtdy.
Bu parahatçylyk gepleşikleri owgan «Talybany» bilen Kabuldaky hökümetiň resmi taýdan tassyklan ilkinji gepleşigi boldy.
Gepleşiklere Pakistanyň Daşary işler ministrligi beýemçilik etdi. Ministrligiň 8-nji iýulda çap eden beýanatynda iki tarapyň hem regionda durnukly parahatçylyk gazanmak prosesine ak ýürekden çemeleşmäge we özlerine bagly zatlary etmäge razy bolandyklary aýdylýar.


text:
Şu gün Ýemeniň paýtagty Sanaada oppozisiýanyň tarapdarlary prezident Ali Abdullah Salehiň rezidensiýasyna ot açdylar. Hüjümde prezidentiň we birnäçe ýokary derejeli hökümet resmileriniň ýaralanandygy habar berildi.
Maglumatlara görä, bu hüjümde prezidentiň gorag gullugynyň dört işgäri ölüpdir. Prezidentiň alan ýarasynyň agyrdygy barada gapma-garşylykly habarlar bar.
Sanaanyň käbir böleginde hökümet güýçleriniň bilen oppozisiýanyň tarapdarynyň arasynda çaknyşyklar dowam edýär. Mundan öň Sanaada polisiýanyň protestçilere garşy ot açandygy aýdyldy.
Taýiz şäherinde polisiýa güýçleri juma namazy üçin metjide ýygnanan protestçilere garşy duýduryş oklaryny atdylar.
Oppozisiýa prezident Salehiň häkimiýetden gitmegini talap edýär.
Ýemende ýanwar aýynda Salehiň režimine garşy protestler başlanany bäri 350-den gowrak adam öldi.


text:
Çiliniň demirgazygynda iki aý gowrak wagt bäri ýeriň aşagynda oturan magdançylary halas etmek işi tamamlandy.
600 metr gowrak çuňlukdan ýörite ýasalan göteriji guralyň kömegi bilen 33 magdançynyň ählisi çykaryldy. Ýokarda olary ýakynlary, dostlary, şeýle-de Çiliniň prezidenti Sebastýan Pinýera aýaly bilen ýeke-ýekeden garşylady.
Dünýäniň ençeme döwlet we hökümet baştutanlary bu halas ediş operasiýasy bilen Çiliniň prezidentini gutlady. Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron bilen telefon gürrüňde Çiliniň prezidenti şeýle diýdi: “Bu hakykatdan-da gudratly agşam, duýgular gaýnyp joşýar. Ýeriň teýinden magdançylar peýda bolanda, oňa garaşyp duran adamlaryň nähili duýguldary başdan geçirýändigini göz öňüne getirip bilýän dälsiňiz. Magdançylar gujur-gaýrat, şeýle bir ynam bilen ýokary çykýarlar. Bu bir gudrat. Biz muny hiç wagt unutmarys”.


text:
Türkmenistanyň hökümeti ýurduň sosial-ykdysady ýagdaýyna syn edip, soňky 10 aýyň jemlerine baha berdi. 6-njy noýbarda geçirilen hökümet maslahatynda ýurduň gurluşyk pudagynyň ýagaýyna-da garaldy.
Hökümet maslahatynda ýurtda makroykdysady görkezijileriň durnukly ösüşiniň göze ilýänligi bellenildi. Wise-premýer T.Japarowyň sözlerine görä, 2009-njy ýylyň 9 aýynyň jemlerine laýyklykda, umumy içerki önümçiligiň ýokary derejesi üpjün edildi we ol 106%-den ybarat boldy.
Ösüş görkezen pudaklaryň arasynda oba hojalygy, gurluşyk, transport, aragatnaşyk, söwda we hyzmatlar pudagy agzaldy. Geçen ýyl bilen deňeşdirilende elektro-energiýa, mineral dökünler, käbir gurluşyk materiallary, dokma, derman, oba hojalygy önümçiliginde-de, şeýle-de bilelikdäki we daşary ýurt kompaniýalary bilen bile alnyp barylýan nebit-gaz önümçiliginde hem ösüşiň bolanlygy habar berildi.
TDH gullugynyň habaryna görä, Türkmenistanda maýa goýumlarynyň özleşdirilmeginiň mukdary hem geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende iki ýarym prosentden gowrak artypdyr. Daşary söwda dolanyşygy hem ösýär. Ilatyň durmuş derejesi göterilýär. Ýylyň 9 aýynyň dowamynda tutuş ýurt boýunça ortaça aýlyklar geçen ýylkysyndan 10,8% ösüpdir. Bu barada TDH-niň maglumatynda aýdyldy.
Resmi görkezijiler we halkyň durmuşy
Ýurtda budjet işgärleriniň zähmet haklarynyň we pensiýadyr-sosial tölegleriň belli bir derejede ýokarlananlygyny we käbir pudaklarda iş orunlarynyň köpelenligini Türkmenistanyň ýaşaýjylary gürrüň berýärler. Hususan-da, prezidentiň gurluşyk pudagy boýunça beren ozalky käbir tabşyryklaryna görä, gurluşyklarda işleýän ýurduň raýatlarynyň sanynyň köpelenligi, olaryň aýlyklarynyň-da ozalkysyndan göterilenligi aýdylýar. Emma ykdysady ösüş görkezijileriniň we aýlyklaryň ýokarlanmagynyň ilat köpçüliginiň durmuş derejesinde onçakly göze ilmän gelýänligini synçylar aýdýarlar. Muňa näme sebäp bolýar?
Žurnalist Amanmyrat Bugaýew muny ýurt içinde nyrhlaryň gymmatlygy we işsizlik problemasy bilen baglanyşdyrdy: “Bazaryň korzinasy gymmat adamlaryň alýan aýlygyndan. Maşgalada işe ýaramly bäş adamdan biri işe ýerleşip bilse, bagtynyň gaty bir çüwdügidir. Netijede bir adam özi ýaly işe ýaramly birnäçe adamy eklemeli bolýar”.
Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, gurluşyk barada aýdylanda, ýerli ýaşaýjylaryň güýji esasanam welaýatlarda gidýän kiçiräk gurluşyklarda, jaý gurluşygynda we Aşgabat şäherinde jaýlary abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işlerde ulanylýar. Şol bir wagtda-da türkmen gurluşykçylarynyň we hatda spesialistleriniň-de daşary ýurtly kärdeşlerine garanda has köp işläp, zähmedine has az hak alýanlygyny A.Bugaýew belledi.
Halk hojalygynyň ösüşine gurluşygyň täsiri
Geçen anna günki hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow gurluşyk pudagynyň ähmiýetini aýratyn nygtamak bilen pudagyň mundan beýläk-de ösüşine itergi bermegiň zerurlygyny aýtdy. Prezidentiň pikirine görä, köp pudaklaryň netijeliligi göni gurluşyk ugrunyň ösüşine bagly.
Ýurtda gurulýan obýektleriň hili we işe girizilmeginiň möhleti ýaly meselelere berk gözegçiligi dowam etdirmegi tabşyrmak bilen G.Berdimuhamedow käbir ýolbaşçylaryň jogapkärçiliksizligini tankyt etdi we munuň bilen baglylykda Türkmenistanyň Energetika we senagat ministri Ýazgulyýewe berk käýinç bermek barada permana gol çekdi. Emma ýolbaşçylar tarapyndan jogapkärçilik we gözegçilik taýdan goýberilýän kemçilikler takyklanmady.
Gurluşyk ugrunda ýurtda nähili kemçilikler bar?
Hökümetiň soňky maslahatynda ýene-de “Awaza” proýektiniň ähmiýeti nygtaldy. Şol bir wagtda-da ýurtda ilat üçin ýaşaýyş jaý ýetmezçiligi agyrlygyna galýar. Munuň bilen birlikde ýurtda oňaýlylygy ýokary jaýlaryň gurluşygy dowam edýär.
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýan munuň sebäbini gurluşyk pudagyndaky korrupsiýa bilen baglanyşdyrýar: “Ýokary oňaýlykly jaýlaryň gurluşygy ilkinji nobatda gurýanlara we gurdurýanlara maliýe taýdan bähbitli. Ýagny, mundan häkimiýetler peýda görýärler. Ýokary oýaýlykly jaýlaryň, köşkleriň hem myhmanhanalaryň gurluşygy Türkmenistanda öz bähbitlerini öňe sürmek üçin dürli töleglere ukyply daşary ýurtly şirketler tarapyndan amala aşyrylýar”.
Artýom Ulunýanyň pikirine görä, gurluşyk pudagyndaky korrupsiýa ýurt ykdysadyýetine zyýan ýetirmekden daşgary ilatyň häkimiýetlere bolan ynamsyzlygyny hem gýçlendirýär. Türkmenistanda ýokary oňaýlykly jaýlary satyn almakda-da deňsizligiň höküm sürýänligi aýdylýar.
Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, meselem, ýurduň nebit-gaz pudagynyň işgärleri jaý satyn alanda, onuň ýarysy özleri, ýarysy bolsa edara tarapyndan tölenilýär, kanuny goraýjy edaralaryň işgärleri bolsa satyn alýan jaýlarynyň diňe 30 %-ni töleýärler, beýleki bujet pudaklarynyň, şol sanda medisina we magaryf işgärleri, jaý edinjek bolsalar, doly bahasyny tölemeli bolýarlar. Bahalar gymmat bolansoň, ýurtdaky aýlyklaryň nukdaýnazardan jaý satyn almak köplere elýeterli däl.
“Öňegidişliklerem göze ilip başlady”
Amanmyrat Bugaýew şäher gurluşygy ugrunda ozalky tejribelere garanda, pozitiw öňegidişlikleriň başlananlygyny gürrüň berdi we Aşgabat şäherinde häzir jaýlary abadanlaşdyrmak işleriniň alnyp barylýanlygyny aýtdy.
“Indi türkmen hökümeti jaýlary ýykmak tejribelerinden belli bir derejede el çekip, köne jaýlary bejerip başlady. Gaty owadan jaýlar emele gelýär we şol öňki jaýlar täze mermer jaýlardan has göze ýakymly” diýip, A.Bugaýew aýtdy.
Türkmenistan geljek ýyldan başlap, has ýokary ykdysady depginlere garaşýar. Bu barada ýurduň döwlet we hökümet baştutany G. Berdimuhamedow 6-njy noýbarda geçiren hökümet maslahatynda aýtdy we ol öz sözlerini “öňünden döreýän obýektiw şertler hem muny tassyklaýan garaşsyz halkara guramalarynyň bahalary” bilen delillendirdi.
TDH-niň maglumatyna görä, 6-njy noýbardaky hökümet maslahatynda ýurduň 2010-njy ýyl boýunça döwlet bujetini taýýarlamak işini tizleşdirmek tabşyrygy berlip, bujetiň sosial tarapynyň ähmiýeti aýratyn nygtaldy.


text:
Eýranly adam hukuklaryny goraýjy aklawçy Şadi Sadr türmeden boşadyldy. Onuň aklawçysy Mohammad Mostafi “Etemad Melli” gazetine öz müşderisiniň Sişenbe güni 50 müň dollara golaý girew esasynda türmeden boşadylandygyny aýtdy.
Aýallaryň hukuklary boýunça kampaniýa alyp barýan Sadr 17-nji iýulda tussag edilipdi. Ol 2-nji gün girew esasynda goýberilen 140 tussagyň biridir.
Türmeden köpçülikleýin boşatmak ýurduň baş sudýasynyň çynlakaý jenaýat etmedik adamlary boşatmak baradaky buýrugy esasynda geçirildi.


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakiýewiň dogany Akmat Bakiýewe garşy sud bir hepde gaýra süýşürildi. Ol geçen ýyl Gyrgyzystanyň günortasynda bolan etniki çaknyşyklara gatnaşygy bolanlykda aýyplanýar.
Ýurduň Ýokary sudunyň metbugat wekili Baktybek Rysaliýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, sud diňlenişiginiň gaýra süýşürilmegine arzaçylardan Kasym Ismanowyň suda gelmezligi sebäp bolupdyr.
Akmat Bakiýew geçen ýylyň 23-nji iýunynda tussag edildi. Geçen ýylyň tomsunda Gyrgyzystanyň günortasynda gyrgyzlar we etnik özbekler çaknyşanda 400-den gowrak adam öldi.


text:
NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen harby ýaranlygyň Kosowa bilen Serbiýanyň arasyndaky serhet dawasynyň ýitileşmegi netijesinde Balkan sebitiniň gaýtadan zorluga tarap süýşmegine ýol bermejegini aýtdy.
Rasmussen bu beýanaty Pristina eden gysga wagtlyk sapary mahalynda Kosowanyň häkimiýetleriniň Serbiýa bilen aradaky dawaly serhet geçelgesine öz polisiýa we gümrük işgärlerini ýerleşdirjek gününden bir gün öň etdi.
NATO-nyň Baş sekretary Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçi bilen duşuşykdan soň çykyş eden metbugat ýygnagynda bu regiondaky halkara kontingentiniň öz mandatyna laýyklykda düzgünlere esewan boljagyny aýtdy.
Iýul aýynda Kosowa bu gürrüňi edilýän iki serhet geçelgesine kontrollugy öz eline aljak bolanda turan çaknyşykda bir kosowaly polisiýa ofiseri öldürilipdi.


text:
Düýn Pakistanyň hökümet koalisiýasynda ululygy boýunça ikinji partiýa hasaplanylýan «Muttahida Kuami» partiýasy dolandyryjy koalisiýany terk etjekdigini yglan etdi.
Bu partiýanyň metbugat sekretary Wasaý Jalil indi bu partiýanyň Milli Assambleýada we Senatda oppozisiýanyň hatarynda boljakdygyny aýtdy.
«Muttahida Kuami» partiýasy özüniň bu çäresini hökümetiň ýurtdaky howpsuzlyk çärelerini gowulandyrmaýandygyna bildirilen protest hökmünde düşündirýär.
Geçen hepde bu partiýa özüniň federal hökümetdäki iki sany ministrini yzyna çagyrypdy. Bu soňky ýagdaý premýer-ministr Ýusuf Reza Gilaniniň hökümetiniň Milli Assambleýadaky koalision agdyklygyny ýitirýändigi sebäpli, indi onuň dargamagynyň mümkindigini aňladýar.


text:
Ylaýyk iki aý mundan ozal Aşgabadyň telefon ulgamynyň (AşTU-nyň) adaty telefon liniýa arkaly telekanallara tomaşa etmäge mümkinçilik berýän iptw hyzmatynyň pleýlistindäki telekanallarynyň sanynyň 140-a ýetendigi barada bu edaranyň işgärleri öz müşderilerine buşlapdylar.
Şondan öň bu edaranyň 80 telekanaldan ybarat bolan Iptw pleýlistinde, esasan, adaty çanak antennalary arkaly hem tomaşa edip bolýan: Türkmenistanyň, Russiýanyň we Türkiýäniň telekanallary bardy.
Emma täze telekanallaryň girizilmegi bilen bu edaranayň müşderilerine Discovery, Travel, Istoriýa, Nauka, NTW plýus ýaly daşary ýurt telekanallaryna tomaşa etmäge mümkinçilik döräpdi. Agzalan telekanallaryň artandygy üçin goşmaça töleg hem soralmandy. Müşderi öňküsi ýaly aýda 10 manat töläp, şol telekanallara tomaşa edibermelidi.
Emma müşderilerine wada berlen bu “mümkinçilik” dowamly bolmady. Eýýäm geçen aýyň ahyrlarynda täze girizilen bu telekanallaryň ady pleýlistde görkezilen-de bolsa, olar işlänok. Edaranyň müşderiler bilen işleşýän işgärleri ilkibada bu telekanallaryň işlemezligini, adatdaky ýaly, tehniki näsazlyklar bilen düşündirdiler.
Goşmaça töleg
Emma soň bu edaranyň bir işgäri bilen söhbetdeş bolanymyzda, ol bu telekanallaryň häzirlikçe pleýlistden aýrylyp, soňra müşderileriň abonent töleginiň artdyrylyp, täzeden goşuljakdygyny aýtdy. Ýogsa, bu edaranyň müşderileri bilen işleşýän ofislerinde täze telekanallar öňki aýda tölenýän müşderi töleginde görkeziler diýlip aýdylýardy.
“Ýakyn wagtda müşderiler häzirki her aý tölenmeli 10 manat abonent töleginiň üstüne ýene-de 10 manat goşsa, bu telekanallara tomaşa edip biler ýaly ediler. Häzirlikçe täze telekanallar işlänok” diýip, AşTU-nyň adynyň efirde tutulmagyny islemedik işgäri aýdýar.
Häzirlikçe AşTU-nyň Iptw hyzmaty arkaly 92 sany telekanala tomaşa edip bolýar. Iki aý mundan ozalky täze girizilen telekanallar bolsa pleýslistden aýrylypdyr. Häzirki pleýlistde ýene-de öňki ýaly Türkmenistanyň, Russiýanyň we Türkiýäniň telekanallary galdy.
Çanak antennalary
Ýaňky aýdyp geçişimiz ýaly bu telekanallara adaty çanak antennalar arkaly hem tomaşa edip bolýar. Ýogsa, Iptw hyzmatynyň şol çanak antennalara alternatiw hökmünde döredilendigini bu edaranyň işgäri gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, geljekde Iptw hyzmaty çanak antennalarynyň ornuny tutmaly. “Paýtagda 2017-nji ýylda geçiriljek Aziada ýaryşlaryna çenli çanak antennalar aýrylmaly. Iptw hyzmaty hem şonuň üçin girizilen” diýip, AşTU-nyň işgäri gürrüň berýär.
Ýatlap geçsek, birnäçe ýyl mundan ozal paýtagtda käbir ýaşaýyş jaýlarynyň diwarlaryndan çanak antennalary aýyrmak üçin, kabel telewideniýesine meňzeş hyzmat hem hödürlenip başlanypdy. Bu hili hyzmat esasan protokol köçeleriň ugrundaky käbir ýaşaýyş jaýlarynda hödürlenýär.
Hyzmat
AşTU-nyň Iptw hyzmatyndaky kemçilikleri onuň diňe bir täze telekanallar baradaky wadasynda durmandygy bilen hem bagly däl. Bu hyzmatyň müşderilere hödürlenişinde hem käbir kemçilikler bar.
Adaty telefon liniýalary arkaly gelýän Iptw telesignalynyň ýitýän halatlary seýrek bolanok. Telekanallaryň käte ýarym sagatlap görünmeýän wagty hem bolýar. Paýtagtyň ”Posýolka” ýaly käbir çetki raýonlarynda bolsa asla bu hyzmatdan peýdalanyp hem bolmaýar. Esasanam, köne telefon stansiýaly raýonlarda ýagdaý şeýle.
AşTU-nyň müşderilere hyzmat edişinde hem kemçilikler ýok däl. Müşderiler bu hyzmata birikjek bolnanda, zerur abzallary sazlaýan ussa birnäçe günläp garaşmaly bolýandyklaryndan şikaýat edýärler.
Paýtagtda ilkinji gezek girizlen Iptw hyzmaty AşTU edrasy tarapyndan geçen ýylyň noýabyrynda hödürlenip başlanypdy. Bu hyzmata birikdirilmek üçin AşTU-nyň müşderilere hyzmat edýän ofisine öý eýesiniň öz telefon liniýasynyň Iptw hyzmatyna birikdirilmegini sorap ýazan arzasy gerek. Onsoňam bu hyzmatdan peýdalanmak üçin bahasy 98 dollara durýan ýörite tuneri satyn almaly.


text:
Agyr gelen gar tupany Birleşen Ştatlaryň Gündogar kenarynyň köp böleginiň hereketini togtadyp, Nýu-Ýork şäherine hem gelip urdy we hakykatda şäher hereketleriniň togtadylmagyna getirdi.
Nýu-Ýorkuň gubernatory Andrýu Kuomo 23-nji ýanwarda adatdan daşary ýagdaý yglan edip, Nýu-Ýorky bu çärä ýüz uran 11-nji ştata öwürdi.
Nýu-Ýorkda zerur bolmadyk hereketleriň ählisi gadagan edildi, transport hereketi togtadyldy, köprüler bolsa ýapyldy.
Gar tupany, köpüsi ýol hadysalary netijesinde, azyndan 18 adamyň ölümine sebäp boldy, käbir ştatlarda bolan kenarýaka suw joşmalary ýol hadysalaryna sebäp boldy.
Hepde ahyryndaky 7 müň çemesi uçar gatnawy goýbolsun edildi.
Waşingtona, Filadelfiýa, Nýu-Ýorka gelmeli uçarlaryň ýoly ýapyldy. Onlarça müň jaý tokdan kesildi.
Waşington resmileri ABŞ-nyň paýtagtynyň demirýol we awtobus gatnawyny hepde ahyrynda tutuşlygyna togtatdylar.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň wise-prezidenti Joe Biden Bagdadyň Falluja şäheriniň kontrollygyny gaýtadan ele almak tagallalaryna goldawlaryny beýan etmek üçin şu hepde ikinji sapar Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki bilen söhbetdeşlik geçirdi. “Al-Kaýda” bilen ilteşikli söweşijiler Falluja şäheriniň kontrollygyny öz elinde saklaýarlar.
Ak tamyň berýän maglumatyna görä, Biden Malikini ýerliler, tire-taýpalar we milli liderler bilen gepleşikleri dowam etdirmäge höweslendiripdir. Şeýle-de, Ak tam Anbar welaýatynda möhüm syýasy inisiatiwalaryň bardygyny aýtdy diýýär.
Biden Yragyň ministrler geňeşiniň “Al-Kaýda” bilen ilteşikli söweşijiler bilen uruşlarda ýaralananlar ýa-da öldürilenler üçin tire-taýpa güýçlerine döwlet kömek pullarynyň beriljekdigi hakyndaky kararyny hem goldady.
Mundan öň çarşenbe güni Maliki “Al-Kaýda” bilen ilteşikli söweşijilere Fallujany terk etmegi ýa bolmasa-da olaryň hüjümler bilen ýüzbe-ýüz bolup biljekdigini aýdypdy.


text:
Oba hojalyk önümiň has köp öndürilýan ýerleri bolan Ahal, Mary, Lebap we Daşoguz welaýatlarynda ýaşaýan ilatyň arasynda soňky günlerde döwletden ýeňillikli şertlerde karz pul almaklygyň amatly we amatsyz taraplary hakynda örän köp gürrüň edilýär.
Karz pul baradaky özara edilýan gürrüňleriň, çekişmeleriň güýçlenmegine 6-njy martda geçirilen hökümet maslahatynda gol çekilen karar itergi beripdir.
Ýurduň habar çeşmeleri oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliýe taýdan goldamak hakyndaky kararyň maldarçylygy we guşçulygy ösdürmäge, oba hojalyk önümçiligini artdyrmaga, bar bolan tehniki serişdelerden, suwdan rejeli we netijeli peýdalanylmagyny üpjün etmäge gönükdirilendigini nygtap, ygtyýarlyklary bolan banklar tarapyndan bary-ýogy 1% ýyllyk göterimi bilen 10 ýyllyk möhlete beriljek ýeňillikli karz pullaryň daýhan hojalyklaryna, mülkdarlara, kärendeçilere gaty amatlydygyny teswirlediler.
Eliňde puluň bolsa...
Elinde puluň bolsa, ol eli uzadan ýeriňe ýetirip bolýandygyny meniň bilen söhbetdeş bolan, özüni Dädebaý diýip tanyşdyran kärendeçi hem aýdýar. Dädebaý öňki Ýylanly, häzirki Gurbansoltan eje adyndaky etrabynyň Türkmenistanyň gahrymany Sapyş Çerkezowyň adyny göterýan daýhan hojalygynda gowaça ekýär.
“Daýhana ýeňillikli karz pul berilse oňa ýetesi zat barmy? Özüm-ä pulum bolsa birinji nobatda suw sorujy nasos satyn alardym, ‘Obahyzmat’ diýilýan edaradan berilmeli traktoryň gelerine garaşman özüme hususy traktor edinerdim, ýere berilýan döküniň mukdaryny üç esse dagy artdyrardym” diýip, Dädebaý atly kärendeçi öz etsem-petsemlerini gürrüň berdi.
Ol beýleki kärendeçi kärdeşleri ýaly, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gol çeken kararyny oňlaýar. Şol bir wagtyň özünde-de Dädebaý daýhanlaryň aladasy bilen aýdylýan sözleriň, kabul edilýan kararlaryň hakyky iş ýüzünde şol aýdylyşy ýa ýazylyşy ýaly doly we dogry berjaý ediljegine gaty uly şubhe bildirýar.
Daýhanlary nämeler howatyrlandyrýar?
Ýurduň bank edaralaryndan ýeňillikli karz pul almasynyň aňsat däldigi barada has doly we hakykata ýakyn duran maglumaty öň bir sapar kredit alanlardan ýa ssuda görnüşinde ilata berilýan karz puly aljak bolup synanşanlardan eşidip bolýar.
Daşoguz welaýatynyň Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky etrabyň Goşahowly obasynda ýaşaýan, özüni Hudaýberdi diýip tanyşdyran orta ýaşdan geçen ildeşimem banklar bilen karz pul aljak bolup iş salyşanlaryň biri.
Onuň aýtmagyna görä, döwlete degişli bankdan ýeňillikli diýlen karz pul alanyňdan hususy adamlardan, ýagny prosentine pul berýanlerden alanyň amatly bolýar.
“Men ýeňil maşyn edinmek maksady bilen, bir tanyşymyň maslahatyna eýerip, bankdan şol wagtky köne puldan 40 million manat kredit soradym, birgiden sprawkadyr kepilnamalary topladym, şonçarak anketadyr beýleki resminamalary doldurdym. Ahyrynda 40 million manadyň deregine elime 36 million nagt berdiler, 4 million manady bolsa ‘bu otkat diýip atlandyrylýan zat, ýagny biziň bitiren hyzmatlarymyzyň özboluşly tölegi’ diýip, alyp galdylar. Men goh-galmagal turuzjak bolanymda, maňa beýle etseň karz puly nagt görnüşinde alyp bilmejekdigimi ýaňzytdylar” diýip, Hudaýberdi “öz şahsy tejribesi” barada gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, bazarlardan ýa-da ýerli telekeçilerden bir zady satyn aljak bolanyňda, zadyň eýesi nagt hasaplaşygy isleýar, ýurtdaky bar bolan banklar bolsa kredit almana baran müşderlerine soralýan puly nagtdäl görnüşde bermekçi bolýarlar.
“Ine, şuňa meňzeş düşüňşmezlikleri aradan aýyrmak üçin banklarda ‘otkat’, ‘bitirlen hyzmatyň gadyryna galdyrylýan töleg’ ýaly korrupsiýaň pajarlap ösendiginden habar berýan sözler bilen köp türkmenistanlylar indi ymykly tanyş boldular” diýip, Hudaýberdi gürrüň berýär.
Puldanam beter daýhana erkinlik gerek
Gurbansoltan eje adyndaky etrapda ýaşaýan pagtaçy-kärendeçi Dädebaýyň aýtmagyna görä, oba hojalyk önümleri öndürýän adamlara ýeňillikli berilmeli edilen karz puluň hasabyna pudagy belli bir derejede ösdüribem, häzirkisine garanyňda hasylyň mukdaryny we hilini ep-esli derejä çenli ýetirip hem bolardy. Puluň höweslendiriji ukybyny ol iňkär edenok.
Emma Dädebaýyň pikiriçe, şu günki günde puldanam beter türkmen daýhanlaryna erkinlik derkar bolup dur, çüňki olar sowet döwürlerindäkisi ýaly ýokardan berlen görkezmä laýyklykda hereket edýärler, ýagny “ek” diýlen ekini ekmeli bolýarlar, “or” diýlen mahalam oraga girişýärler.
“Daýhana birneme erkinlik we özbaşdaklyk berilmese, onuň eline pul bereniň peýdasy garaşanyňça bolmaz. Diňe daýhan ýeriň hakyky eýesi bolanda, özüne girdeji getirjek ekini ekende, ýetişdiren hasylyny öz islegi bilen bazaryň goýan bahasyndan satyp bilen halatynda döwletiň daýhanlara berjek bolýan ýeňillikli karz pullaryndan bir zatlar çykar diýip tama etse bor” diýip, Dädebaý atly karendeçi daýhan sözüni jemleýar.
Welaýatyň Goşahowly obasynda ýaşaýan Hudaýberdini bolsa başga bir zat howatyrlandyrýar. Onuň pikiriçe, eger ýurduň bank ulgamyndaky çuň damar taşlan parahorlugy, giňden ulanylýan korrupsion düzgünlerden tizden-tiz el çekilmese, onda türkmen daýhanlarynyň aladasy edilip berilmeli edilen ýeňillikli karz pullaryň oba hojalyk pudagyna-da, ondaky işläp ýören önüm öndürujilere-de getirjek peýdasy topukdan, zyýany bolsa dyzdan düşmegi mümkin.
“Prezidentimiz karara gol goýanda, ýurduň Merkezi bankyna bir aý wagtyň içinde daýhanlara ýeňillikli kredit bermekligiň tertibini we düzgünini işläp çykarmagy tabşyrdy. Ölmesek, işlenip çykyljak ol tertibiň banklarymyzda öňden bäri hereket edip ýoren ‘kadalardan’ tapawutlydygyny ýa-da tapawutly däldigini göreris” diýip, Goşahowlyň ýaşaýjysy Hudaýberdi aýdýar.
Kerim Artykow türkmenistanly žurnalistiň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Moskwanyň häkimiýetleri sowet prezidenti Mihail Gorbaçýowa garşy başa barmadyk agdarylyşyk synanyşygynyň 25-nji ýyl dönümini bellemäge rugsat bermekden ýüz öwürdiler.
“Adam hukuklary ugrunda” atly hökümete degişli bolmadyk guramanyň ýolbaşçysy Lew Ponomarew öz guramasynyň wakalary ýatlap, Moskwanyň merkezinde öz ýyllyk ýörişini geçirmek we 1991-nji ýylyň wakalarynda wepat bolan üç adamyň ýadygärligine gül goýmak üçin rugsat sorandygyny 16-njy awgustda öz blogunda ýazdy.
Moskwanyň häkimiýetleri şu ýyl rugsat bermekden ýüz öwürdiler we guramaçylary şäheriň çetindäki seýilgähde çäre geçirmegi teklip etdiler.
Lewada merkeziniň şu aýyň başynda geçiren pikir öwrenmelerine görä, öz pikirini mälim edenleriň 50 prosenti 1991-nji ýylyň 19-21-nji awgust günlerinden bolan wakalaryň ähmiýetini düşündiripdir, 48 prosenti düşündirip bilmändir.


text:
BMG-niň sudy 31-nji martda Woislaw Şeşeliň uruş jenaýatçylyklary bilen bagly işini diňläp, onuň günäsizdigi barada karar çykardy.
Serb milletçisi 1990-njy ýyllarda Balkanlarda bolan uruşda zorlukly etnik arassalaýyşlary tutaşdyrmakda aýyplanypdy.
61 ýaşly Şeşel Gaaga sudundaky diňlenişige gatnaşmady. Ol 2014-nji ýylda özünde rak keseli tassyklanandan soň tussaglykdan boşadylyp, Serbiýanyň syýasatyna gatnaşýar we suduň kararyna garşylyk bildirmek boýunça ýörişleri geçirmek ugrunda çykyş edýär.
Serbiýanyň öňki prezidenti Slobodan Miloşewiçiň goly astynda wise-premýer bolan Şeşele adamzada garşy jenaýatçylyklar bilen bagly üç waka boýunça aýyplama, şeýle-de Horwatiýada, Bosniýada we Serbiýanyň Woýwodina regionynda etnik arassalaýyşlaryny tutaşdyrmak boýunça uruş jenaýatçylyklary bilen bagly alty sany waka boýunça günä ýöňkelipdi.


text:
Delegasiýa ABŞ-nyň maliýe ministriniň orunbasary Daniel Gleýzer baştutanlyk edýär.
Pul ýuwmaklyga garşy göreş üçin maliýe çärelerini işläp düzmek boýunça halkara toparynyň Aşgabada baran delegasiýasyna ABŞ-nyň maliýe ministriniň orunbasary Daniel Gleýzer baştutanlyk edýär. Delegasiýanyň düzümine ABŞ-nyň, Orsýet Federasiýasynyň, Hytaý Halk Respublikasynyň we Şweýsariýanyň wekilleri girýär.
Hapa pullary ýuwmaklyga garşy göreş üçin maliýe çärelerini işläp düzmek boýunça halkara toparynyň Aşgabada sapar edýän resmi delegasiýasynyň 5-nji aprelde Mejlisde duşuşygy boldy.
Türkmenistanyň ministrlikleriniň we edaralarynyň ençemesinde, şol sanda Maliýe Ministrliginde, Merkezi Bankynda we Baş prokuraturasynda duşuşyklar geçirildi. Tarapalaryň, hususan-da, bilelikdäki proýektler arkaly özara hyzmatdaşlygy ösdürmäge taýýarlygyny bildirenligini türkmen metbugaty habar berdi.
Hapa pullary ýuwmaklyk – bikanun ýollardan gelýän girdejileri kanunlaşdyrmak, ýagny şol pullary açyk ulanmak mümkinçiligine eýe bolmagy aňladýar. Problemanyň uludygy çak edilýär
Energiýa serişdelerine baý ýurtlaryň tebigy baýlyklardan gelýän girdejileri ulanyşyna syn edýän, hökümete degişli däl halkara strukturasy bolan “Global Witness” guramasyndan Tomas Maýn korrupsiýanyň dünýäniň ähli döwletlerine mahsus problemadygyny belläp, pul ýuwmak problemasynyň möçberiniň korrupsiýanyň derejesine bagly bolup durýanlygyny aýtdy.
“Türkmenistanyň ýapyk ýurt bolmagy, ýurduň içinde oppozisiýanyň ýokdugy we bar bolan galplyklary paş edip biljek güýçleriň ýetmezçiligi sebäpli takyk maglumatlar elýeterli däl. Emma Türkmenistanyň korrupsiýa derejesi we “Transparency International” ýaly guramalaryň berýän maglumatlary ýurtda bikanun pullary ýuwmak bilen bagly problemanyň güýçlüdigini çak etmäge esas döredýär” diýip, Tomas Maýn Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde belledi.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Türkmenistanda bikanun girdejiler we şeýle pullary legallaşdyrmak bilen bagly ýagdaýy
Türkmenistanyň içinde oppozisiýanyň ýokdugy we bar bolan galplyklary paş edip biljek güýçleriň ýetmezçiligi sebäpli takyk maglumatlar elýeterli däl.
suratlandyrýan käbir mysallary getirdi.
Hususan-da, Türkmenistanyň Nebitdag şäherinde gurlan gymmatbaha hususy jaýlardan ybarat uly mikroraýonyna “Baý oba” diýip at berlen bolsa, halk içinde onuň “haram oba” diýip atlandyrylýanlygyny gürrüň berip, A.Bugaýew şeýle baý jaýlardan ybarat obalaryň ýurduň ähli ýerlerinde-de bardygyny aýtdy.
Jenaýatçylykda aýyplanyp türmede oturan türkmen resmileriniň maşgala agzalarynyň şeýle gymmatbaha jaýlarda ýaşap, örän gymmat maşynlary münmegi ýaly ýagdaýyň ýurtda giň ýaýranlygyny Bugaýew belledi.
Hapa pullary ýuwmaklyga garşy göreş üçin maliýe çärelerini işläp düzmek boýunça halkara topar halkara hyzmatdaşlyk sistemasynda möhüm orun eýeleýär. Onuň düzümine 31 döwlet, iki sany halkara gurama we 20-den gowrak synçy girýär.
Halkara Walýuta Fondy, Dünýä Banky, Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy ýaly iri halkara strukturalary tarapyndan goldanylýan Halkara toparyň işläp düzýän rekomendasiýalary pul ýuwmaklyga we terrorçylygy maliýeleşdirmeklige garşy göreş ugrunda halkara kadalaryny durmuşa geçirmäge gönükdirilýär diýip, türkmen metbugatynyň maglumatlarynda aýdylýar. Korrupsiýa we diktatura
Amanmyrat Bugaýew bikanun pullaryň legallaşdyrylmagyna garşy iş alyp barýan halkara toparyň Türkmenistana sapar etmegine Türkmenistanyň bu meselede halkara hyzmatdaşlyga taýýarlygynyň alamaty hökmünde garaýar.
Türkmenistanly synçy ýurtda diktaturanyň döremeginiň sebäplerini-de güýçli korrupsiýa we hapa pullaryň dolandyrylmagy bilen baglanyşdyrdy. Onuň pikirine görä, korrupsiýanyň soňuna çykylsa, diktaturanyň pidalarynyň nädip döränliginiň üsti açylyp, Nyýazow döwründe emele gelen aýylganç kanunlaryň aradan aýrylmagyna ýol açylar.
Türkmenistan BMG-niň milletara guramaçylykly jenaýatçylyga we korrupsiýa garşy konwensiýalaryna gol çekdi. 2007-nji ýylda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileriň legallaşdyrylmagyna we terrorçylyga garşy göreş boýunça Ýewropa toparyna goşuldy. 2009-njy ýylda Türkmenistanda bikanun girdejileriň legallaşdyrylmagyna we terrorçylyga garşy göreş boýunça kanun kabul edildi.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly Gaza tarap barýan kömek konwoýyna edilen hüjüm barada halkara komissiýasynyň derňewini kabul etmegi üçin şu gün Ysraýyla ultimatum berdi.
Dawutolgy 20 sany Aziýa döwletiniň gatnaşmagynda Stambulda barýan howpsuzlyk sammitinde eden çykyşynda Ysraýyl bu derňewe garşy çykmagyny dowam etdirse, ozal özara ýaran bolan iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň asla kadalaşmajakdygyny aýtdy. Türkiýäniň daşary işler ministri: “ýa-da olaryň ýaşyrara bir zady bardyr” diýdi.
Halkara derňewini teklip eden Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Mun.
Ýagdaý dartgynly
31-njy maýda Ysraýyl esgerleriniň konwoýa hüjüm etmegi netijesinde Türkiýäniň dokuz raýaty heläk boldy. Bu wakanyň indi Stambulda barýan “Aziýada hyzmadaşlyk we özara ynamy artdyrmak çäreleri” atly iki günlük konferensiýada esasy tema öwrülmeginden gorkulýar.
Bu çaklama esas döredýän zat maslahata Palestinanyň prezidenti Mahmut Abbasyň-da gatnaşýanlygy. Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan we prezident Abdullah Gül bilen duşuşjak Abbas bu hüjümi “döwlet terrorizmi” diýip atlandyrdy.
Konferensiýa Ysraýyl-da çagyryldy, ýöne konferensiýa onuň diňe Türkiýedäki ilçisiniň gatnaşmagyna garaşylýar.
Türkiýe Ysraýyldan hüjüm barada ötünç soramagy talap edýär. Ysraýyl resmileri muny ret edýärler.
Gahar-gazap dowam edýärkä, Erdoganyň “Adalat we Galkynyş” partiýasyna köplenç tankydy garaýan “Hürriýet” gazeti konwoýdaky esasy türk gämisi “Mawi Marmaradan” birnäçe surat neşir etdi. Bu suratlarda Ysraýylyň “biziň esgerlerimize hüjüm edildi” diýýäni tassyklanýar. Suratlaryň käbirinde gana bulaşyp ýatan ýaraly ysraýyl esgerleri göze ilýär.
Bu aralykda Eýranyň Gyzyl Ýarymaý Jemgyýeti Ysraýylyň Gazanyň daşyndaky gabawyny böwsmek üçin iki gumanitar kömek gämisini iberjekdigini aýtdy.
Konferensiýanyň maksady
Istanbulda barýan “Aziýada hyzmadaşlyk we özara ynamy artdyrmak çäreleri” konferensiýasy ozal 2006-njy ýylda geçirilipdi. Bu gezekki maslahatda Türkiýäniň kömegi bilen Pakistanyň we Owganystanyň arasyndaky pikir tapawutlaryny ýeňip geçip, iki goňşy ýurduň yslamçy ekstremistlere garşy göreş barada hyzmatdaşlygy üçin ozal başlanan gepleşikleri dowam etdirmek hakda tagalla ediler.
1990-njy ýylda ýola goýlan bu konferensiýa Orsýet, Eýran, Owganystan, Gazagystan, Müsür, Ysraýyl, Palestina häkimiýetleri we Günorta Koreýa ýaly dürli ýurtlary öz içine alýar.
Bu ýylky maslahata owgan prezidenti Hamit Karzaý bilen Orsýetiň premýer-ministri Putin-de gatnaşýarlar.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Şweýsariýanyň Dawos şäherinde geçýän Bütindünýä ykdysadyýet forumynda çykyş edip, hyzmatdaşlyk we howpsuzlyk meseleleri dogrusynda söz sözledi.
Penşenbe güni eden çykyşynda Rohani hiç bir döwletiň üzňelikde ýaşap bilmejekdigini we öz ýurdunyň halkara jemgyýetçiligine goşulyp, beýleki döwletler, şol sanda ABŞ bilen hem hyzmatdaşlyklary ösdürmäge taýýardygyny nygtady.
Rohani: “Eýranyň Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklary täze bir döwre girdi. Ilkinji gezek iki ýurduň syýasatçylary özara gepleşip, ýadro meseleleri boýunça bar bolan soraglary çözmek ugrunda pikir alyşdylar. Bu [Eýranda] yslam rewolýusiýasyndan soň bolup geçýän möhüm özgerişdir”.
Germaniýanyň “dpa” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, Rohani konferensiýanyň çäginde çykyş edip, ABŞ-nyň Tährandaky ilçihanasynyň açylmagynyň “bolmajak zat däldigini” hem belläpdir.
Siriýa
Şweýsariýanyň kurort şäherçesinde ýygnanan 2 müň 500 töweregi syýasatçynyň öňünde eden çykyşynda Rohani Siriýa meselesiniň üstünde hem durup geçdi. Eýranyň prezidenti siriýa konfliktini “uly heläkçilik” diýip häsiýetlendirip, gandöküşikligi togtatmagyň iň gowy ýolunyň “açyk we adalatly” saýlawlar boljakdygyny aýtdy.
Ol: “ Biz ähli zatdan öňürti Siriýadaky gandöküşikligi togtatjak bolmaly. Ikinjiden, biziň ählimiz ol ýerdäki terroristleri yza serpikdirmeli. Biz terrorizmi goldaýan döwletlere munuň olaryň bähbidine bolmajakdygyny düşündirmeli. Sebäbi terroristleriň indiki nyşanasy hut şol döwletleriň özleri bolar. Soňundan biz oppozisiýa bilen hökümetiň bir stoluň başyna geçip, gepleşmegini gazanjak bolmaly. Iň soňky maksat hem – Siriýadaky açyk saýlawlar”.
Tähran Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň ýakyn ýaranlarynyň biridir. Emma ol şu hepde Siriýa boýunça Şweýsariýada geçirilen parahatçylyk gepleşiklerine gatnaşdyrylmady.
Ýadro ýaragy
Rohani çykyşynda halkara howpsuzlygy meselesinde energiýa kepilliginiň möhümdigini aýtdy. Ol şu ýylyň ahyryna çenli öz ýurdunyň nebit we gaz pudaklary boýunça täze taslamany hödürlemekçidigini hem belledi.
Rohani Eýranyň ýadro ýaragyny edinmek niýetiniň ýokdugyny ýene bir gezek tekrarlady: “Men berk we açyk aýdýaryn, Eýranyň howpsuzlyk meýilnamasynda ýadro ýaragyna ýer ýok. Eýranyň bu ugurda hereket etmek niýeti hem ýok”.
Tähranyň ýadro ýaragyny özleşdirip bilýändigi baradaky şübheler sebäpli, Eýranyň garşysyna ençeme tapgyr halkara sanksiýalary girizildi.


text:
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän Google kompaniýasy Google täzelikler gullugyny ýapjakdygyny we täze kanunyň muňa sebäp bolandygyny aýdýar. Bu kanun Googlyň ispan täzelikler guramalarynyň ençemesine olaryň maglumatlary we salgylary üçin pul tölemegini talap edýär.
Ispaniýada 1-nji ýanwardan güýje girýän intellektual emläk hukugy boýunça kanun ýerli çap görnüşli media serişdelerini we neşirleri goramaklyga niýetlenýär.
Bu kanun “Google taх”, ýagny “Google salgydy” ady bilen tanalýar, sebäbi beýleki çeşmeleriň maglumatlarynyň mazmunyna salgy berýän hem paýlaşýan Google täzelikler ýaly internet kompaniýalara salgyt girizýär.
Google Ispaniýa üçin öz önümleriniň ispan neşirleriniň mazmuny bilen arabaglanyşygyny ýatyrýandygyny we 16-njy dekabrda ýapýandygyny habar berdi.